Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 310/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi K.M. na decyzję [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. ustalił skarżącemu K. M. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł.

Organ wskazał, że skarżący od [...] marca 2014 r. realizował program rolnośrodowiskowy w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007 – 2014 w zakresie rolnictwa ekologicznego, który winien być zakończony [...] marca 2019 r. W latach 2014 – 2017 skarżący składał wnioski o płatności z tytułu realizacji tego programu i otrzymywał decyzje przyznające płatność. W roku 2018 skarżący nie złożył jednakże wniosku kontynuacyjnego w ramach ww. programu ani nie złożył informacji o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Wobec tego, stosownie do § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361) płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi.

W odwołaniu skarżący podniósł, że w trakcie realizacji programu rolnośrodowiskowego zmuszony był sprzedać grunty objęte programem. Firma, która miała nabyć grunty, deklarowała przejęcie programu i dokończenie pięcioletniego zobowiązania. Nie otrzymała jednakże zgody na zakup z Krajowego Ośrodka W. R. (w skrócie: KOWR) i właśnie KOWR odkupił grunty. Przed sprzedażą oraz w dniu sprzedaży skarżący otrzymał od KOWR deklarację o przejęciu zobowiązania i dokończenia programu rolnośrodowiskowego; odwołujący zwrócił uwagę, że w § 4 aktu notarialnego sprzedaży widnieje zapis, że KOWR z dniem wydania nieruchomości przejmuje korzyści i ciężary związane z nabyciem nieruchomości. Z chwilą, kiedy skarżący dowiedział się, że KOWR nie złożył wniosku i nie przejął zobowiązania rolnośrodowiskowego, skarżący dokonał zmiany swojego wniosku o płatności, jednakże już po terminie. Odwołujący podkreślił, że wykonał 5-letni plan rolnośrodowiskowy, dopełnił wszystkich formalnych wymogów wynikających z realizacji programu (posiada plan działalności rolnośrodowiskowej, prowadzi rejestry rolno-środowiskowe, w gospodarstwie odbyła się kontrola z Jednostki Certyfikującej), a jedynym niedopełnieniem było złożenie wniosku po terminie.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Dyrektor wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1856 ze zm.) pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Stosownie do art. 28 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem.

Organ odwoławczy podniósł, że reguły ustalające przyznawanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013 zawarte są zarówno w przepisach prawa krajowego jak też w prawodawstwie wspólnotowym. Spośród przepisów prawa krajowego reguły te zawarte są w szczególności w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (zwanym w skrócie "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym"). Zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 tego rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt. W myśl § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jeżeli rolnik nie zamierza ubiegać się w danym roku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, zamiast wniosku o jej przyznanie składa, na formularzu udostępnionym przez Agencję, informację o tych gruntach lub zwierzętach oraz o wariancie realizowanym na tych gruntach lub w odniesieniu do tych zwierząt, wskazując położenie tych gruntów i ich powierzchnię. Przepis § 23 ust. 2 stosuje się odpowiednio, co oznacza, że ww. informacja powinna być złożona w terminie określonym do składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Organ, powołując się na treść art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312) wskazał, że wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie od 15 marca do 15 maja, przy czym termin ten nie podlega przywróceniu. Zgodnie z art. 21 ust. 3 ww. ustawy możliwe jest przedłużenie tego terminu. Działając na podstawie tego przepisu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zarządził, że w roku 2018 wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie do [...] czerwca (rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2018 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu w 2018 r.; Dz. U. poz. 897). Wnioski o przyznanie płatności w roku 2018 r. można było składać również w terminie 25 dni kalendarzowych po terminie składania wniosków, jednak takie działanie skutkowało pomniejszeniem płatności o 1 % za każdy dzień roboczy spóźnienia. Ostateczny termin na złożenie wniosku o przyznanie płatności w ramach kampanii 2018 r. upływał zatem [...] lipca 2018r. Natomiast złożenie informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego winno nastąpić do [...] czerwca 2018 r.

Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że skarżący w roku 2018 nie złożył w wymaganym terminie wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej lub informacji o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013 na rok 2018 został wniesiony za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus w dniu [...] sierpnia 2018 r., a zatem po ostatecznym terminie na składanie wniosków w roku 2018. Następstwem niezachowania wymaganego terminu było wydanie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G., w dniu [...] listopada 2018 r. postanowienia nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Wprawdzie organ I instancji w treści tego postanowienia jak też w treści obecnie zaskarżonej decyzji błędnie wskazał, że ostatecznym terminem składania wniosków był [...] czerwca 2018 r. (a nie [...] lipca 2018r.), jednakże nie ma to wpływu na ustalenie, że wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej został złożony przez skarżącego po ostatecznym terminie na składanie wniosków w ramach kampanii 2018 r.

Odnosząc się do odwołania organ podkreślił, że to w gestii producenta rolnego leży konieczność poinformowania ARiMR o wszelkich zmianach dotyczących podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Występując o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej skarżący zobowiązał się m.in. do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności oraz o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności gdy zmiana ta dotyczy m.in. wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw czy też przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący [...] marca 2018 r. sprzedał działki o numerach ewidencyjnych [...] o łącznej powierzchni 38,9043 ha, na których od [...] marca 2014 r. realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe. O fakcie zbycia nieruchomości skarżący z własnej inicjatywy nie poinformował ARiMR. Zrobił to dopiero [...] sierpnia 2018 r., po wcześniejszym wezwaniu ze strony biura powiatowego. W złożonym [...] czerwca 2018 r. wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 działki ewidencyjne nr [...] zostały wyszczególnione w tabeli VI wniosku, natomiast nie zadeklarowano na nich żadnej działki rolnej (obszaru zgłoszonego do płatności). Skarżący we wniosku zgłosił również m.in. działkę rolną B/B1 położoną na objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym działce ewidencyjnej nr [...], jednak nie zaznaczył, że ubiega się o płatność rolnośrodowiskową dla tej działki. Deklaracja zawarta w złożonym [...] czerwca 2018 r. wniosku o przyznanie płatności nie budzi zatem wątpliwości co do tego, że skarżący nie ubiegał się o płatność rolnośrodowiskową na rok 2018. W ocenie organu taka deklaracja niewątpliwie wskazywać może na fakt zaprzestania kontynuowania przez rolnika 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, stąd brak złożenia wniosku kontynuacyjnego na rok 2018.

Organ odwoławczy podniósł, że w oświadczeniu złożonym [...] sierpnia 2018 r. skarżący wyjaśnił, że przerwał realizację programu rolnośrodowiskowego i jest świadomy konieczności zwrotu wszystkich pobranych z tego tytułu płatności. Rolnik odniósł się także do braku deklaracji do płatności rolnośrodowiskowej w roku 2018 objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym działki nr [...] wyjaśniając, że był przekonany o zakończeniu programu na tej działce. Zdaniem organu z tym oświadczeniem stoją w sprzeczności działania podjęte przez skarżącego po [...] sierpnia 2018 r. czyli w pierwszej kolejności złożenie w dniu następnym (24 sierpnia 2018 r.) wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2018 do wszystkich trzech działek ewidencyjnych objętych zobowiązaniem wieloletnim, w tym sprzedanych wcześniej działek nr [...]

Organ wskazał, że w odwołaniu skarżący winą za brak złożenia wniosku kontynuacyjnego obarczył KOWR który zgodnie z § 4 aktu notarialnego przyjął od dnia wydania nieruchomości korzyści i ciężary związane z jej nabyciem. Jednocześnie skarżący wyjaśnił w odwołaniu, że kontynuuje w roku 2018 r. podjęte zobowiązanie rolnośrodowiskowe, a dowodami to potwierdzającymi są: certyfikat zgodności wystawiony [...] września 2018 r., rejestr działalności rolnośrodowiskowej i rejestr działań agrotechnicznych.

W tym względzie organ podkreślił, że nie jest jego rolą wyjaśnianie przyczyn, z powodu których producent rolny nie złożył wniosku rolnośrodowiskowego w kolejnym roku realizacji programu, bowiem uczestnictwo w programie jest wolą samego beneficjenta, a nie jego obowiązkiem. To producent rolny jako beneficjent programu rolnośrodowiskowego winien dochować należytej staranności, aby wywiązać się z wymogów związanych z realizacją 5-letniego zobowiązania wieloletniego. Skarżący powinien mieć zatem wiedzę w kwestii tego, że niezłożenie wniosku kontynuacyjnego na kolejny rok bądź informacji potwierdzającej realizowanie zobowiązania będzie skutkować koniecznością zwrotu otrzymanych płatności rolnośrodowiskowych. W tym kontekście organ uznał za nieuzasadniony zawarty w odwołaniu wniosek skarżącego o przesłuchanie go co do faktów, dlaczego z opóźnieniem złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2018. Za niemające znaczenia dla sprawy organ ocenił przedstawione wraz z odwołaniem dowody mające potwierdzić zrealizowanie przez skarżącego zobowiązania rolnośrodowiskowego w roku 2018. Bezsporny jest bowiem fakt braku złożenia w wymaganym terminie wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2018, czego następstwem, stosownie do § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jest zwrot wszystkich wypłaconych za lata wcześniejsze płatności rolnośrodowiskowych. Organ wskazał także, że zwrot płatności z powodu przyczyny określonej w § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia nie oznacza, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe zostało zakończone tj. pomimo zwrotu płatności okres podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego nie ulega zmianie. Dlatego rolnik, który nadal realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe może złożyć wniosek o przyznanie tej płatności w kolejnym roku trwania zobowiązania. Takiej możliwości nie będzie miał jednak skarżący, ponieważ rok 2018 był ostatnim rokiem, w którym mógł ubiegać się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej.

Organ stwierdził także, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu, określone w:

- art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 str. 8 z dnia 28 styczni 2011 z późn. zm.) – odnośnie płatności za rok 2014,

- art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnai 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzenia i kontroli, środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z dnia 31 lipca 2014 r. str. 69 ze zm.) – odnośnie płatności za lata 2015 – 2017.

W tym zakresie organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie kwota przyznanej płatności za lata 2014 – 2017 nie wynikła z pomyłki organu, lecz z faktu niezłożenia przez skarżącego w wyznaczonym terminie wniosku kontynuacyjnego na rok 2018 lub informacji o realizowanym zobowiązaniu. Błąd ten nie powstał z winy lub pomyłki organu ARiMR; pełną odpowiedzialność za jego wystąpienie ponosi producent rolny, który nie dopełnił ciążących na nim wymogów związanych z realizacja zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W skardze do sądu administracyjnego K. M. wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz ewentualnie decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w związku z art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr [...] ustanawiającymi inne kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany - poprzez nieuwzględnienie okoliczności występujących w zgromadzonych materiale sprawy, wskazujących na wystąpienie przesłanki stanowiącej inną okoliczność, które nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mającej wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będącej wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika,

2) art. 7a § 1 oraz art. 8 § 1 k.p.a. polegające na rozstrzygnięciu wszelkich istniejących, a niewyjaśnionych wątpliwości na niekorzyść strony, a także przeprowadzeniu przez organu obu instancji postępowania w sposób, który nie budził zaufania do organów administracji publicznej oraz art. 77 i 78 k.p.a. w związku z art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez pominięcie zasady stania na straży praworządności poprzez to, że organ nie rozpatrzył całości materiału dowodowego oraz dokonał wybiórczej oceny dowodów.

W uzasadnieniu skarżący zwrócił uwagę, że [...] sierpnia 2018 r., po wezwaniu przez organ I instancji złożył oświadczenie w którym było zawarte oświadczenie o zaprzestaniu w roku 2018 r. realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, a także złożył akt notarialny o zbyciu nieruchomości rolnej objętej wykonywanym programem. Jednakże w następnym dniu złożył zmianę wniosku o przyznanie płatności na rok 2018, która w całości dotyczyła wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2018 jako piąty – ostatni rok upraw w ramach płatności rolnośrodowiskowej. Złożenie tego dokumentu w całości zaprzeczyło złożonemu oświadczeniu o zaprzestaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego z poprzedniego dnia. Organy obu instancji w ogóle nie zauważyły znaczenia tego, że wniosek o kontynuację zawierał absolutnie odmienne stanowisko skarżącego co do oświadczenia o zaprzestaniu wykonywania programu rolnośrodowiskowego.

Skarżący zwrócił też uwagę, że będąc w Biurze Powiatowym wyjaśniał, że był przekonany, opierając się na uzgodnieniach z nabywcą oraz treści aktu notarialnego, że to KOWR dokona zgłoszenia kontynuacji prowadzenia programu rolnośrodowiskowego, zgodnie z zawartym w akcie (§ 4) zobowiązaniem do przejęcia korzyści (wypłata dopłat) oraz ciężarów (obowiązków informacyjnych lub wniosku o dopłaty – jeśliby dopłaty przysługiwały).

Skarżący podkreślił, że pomimo oświadczenia o wydaniu gruntów zawartego w akcie notarialnym, faktycznie uprawniał grunty na sprzedanych działkach, zgodnie z zasadą "kto sieje, ten zbiera" oraz prowadził uprawy zgodnie z planem zawartym w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej i certyfikatem zgodności przedstawionym w odwołaniu od decyzji.

Skarżący wskazał, że sprzedaż działek nie była jego subiektywną decyzją, ale wynikała z konieczności spłaty długów gospodarstwa poprzez jego sprzedaż, na co wskazuje m.in. treść aktu notarialnego. Długi powstały po rozpoczęciu programu rolnośrodowiskowego w roku 2014, zaś ich przyczyną były następujące rokrocznie gwałtowne zmiany pogodowe i klimatyczne, a także kompletne załamanie rynku sprzedaży produktów rolnych do Rosji z uwagi na ograniczenia związane z embargo eksportu. Przyczyny te są niezależne od rolnika, a nadto rolnik nie mógł ich przewidzieć w dniu rozpoczęcia programu. Wyrazem uznania przez władze krajowe wystąpienia bardzo trudnej sytuacji rolnictwa w roku 2018 jest wprowadzona 8 lutego 2019 r. ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne. Skarżący zwrócił uwagę, że w odwołaniu podniósł fakty dotyczące wskazanych okoliczności oraz złożył wnioski dowodowe, jednakże organ odwoławczy nie podjął inicjatywy strony w zakresie przeprowadzenia dowodów.

Powyższe okoliczności zdaniem skarżącego przemawiają za tym, że organy obu instancji w ogóle pominęły kwestię badania przyczyny złożenia wniosku, pomimo że w zgromadzonej dokumentacji znajdują się przeciwstawne oświadczenia rolnika w kwestii kontynuacji programu rolnośrodowiskowego. Organ I instancji powinien przede wszystkim wyjaśnić przyczynę opóźnionego wniosku oraz ewentualnie wyjaśnić dlaczego rolnik złożył wcześniej odmienne oświadczenie. Następnie powinien rozpatrzyć okoliczności faktyczne, które złożyły się na uchybienie rolnika w wywiązaniu się z obowiązków związanych z realizacją programu rolnośrodowiskowego oraz przeprowadzić dowody mające znaczenie przy rozpatrywaniu przesłanki z § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, dokonując badania, czy jest to wyjątkowa okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Odnosząc się do zarzutów skargi organ dodatkowo podniósł, że skarżący w żadnej sposób nie wykazał, w jaki sposób warunki klimatycznie wpłynęły na konieczność sprzedaży konkretnej działki oraz jak załamanie rynku spowodowało przymus jej sprzedaży. Organ podkreślił też, że jak wynika z art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w przeciwieństwie do przepisów k.p.a. w postępowaniu o przyznanie płatności ciężar udowodnienia danego faktu spoczywa na osobie, która z tego wywodzie skutki prawne. Tak więc organ nie jest zobowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy, ciężar dowodu co do faktu, z których strona wywodzi skutki prawne spoczywa na stronie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Istotną kwestią w kontrolowanej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy organ prawidłowo zbadał, czy zaistniała okoliczność wyłączająca obowiązek zwrotu przez skarżącego pomocy tj. płatności pobranych z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Stosownie do art. 47 ust. 1 wskazywanego przez skarżącego rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L 368 z 23 grudnia 2006 r.) państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Z kolei zgodnie z § 45 pkt 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013, inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Z treści skargi wynika, że zdaniem skarżącego okolicznością której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika (§ 41 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia z 13 marca 2013 r.) – jest to, że skarżący był przeświadczony, iż to nabywca nieruchomości miał złożyć wniosek o następną płatność rolnośrodowiskową (§ 4 aktu notarialnego).

Wskazana w cytowanych wyżej przepisach "siła wyższa" to ogólne określenie przyczyny sprawczej zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym, nie do uniknięcia, takiego, nad którym człowiek nie panuje. "Siła wyższa" to zjawisko, które powoduje zwolnienie kogoś z odpowiedzialności. Jako przykład można podać powódź, huragan, trzęsienie ziemi, sztorm, śnieżyca itp. Termin "siła wyższa" w powyższym rozumieniu nie obejmuje zatem sytuacji, która była wynikiem błędnej oceny treści umowy, której skarżący był stroną.

Nie można także uznać za wystąpienie siły wyższej, o której mowa w ww. przepisach wskazanych przez skarżącego okoliczności, tj. że dokonana przez skarżącego sprzedaż nieruchomości, na której była realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe nastąpiła żeby spłacić długi, a długi postały po rozpoczęciu programu rolnośrodowiskowego, przy czym ich przyczyną były następujące rokrocznie gwałtowne zmiany pogodowe i klimatyczne, a także kompletne załamanie rynku sprzedaży produktów rolnych do Rosji z uwagi na ograniczenia związane z embargo eksportu. Sama sprzedaż nieruchomości jest niewątpliwie zjawiskiem, na które skarżący miał wpływ. "Gwałtowne zmiany pogodowe i klimatyczne", a także "kompletne załamanie rynku sprzedaży produktów rolnych" w przedmiotowej sytuacji nie są bezpośrednimi przyczynami braku wypełnienia zobowiązania rolnośrodowiskowego; okoliczności te mogą być rozpatrywane co najwyżej jako przyczyny niepowodzenia ekonomicznego prowadzonej przez skarżącego działalności, a więc przyczyny podjęcia decyzji o sprzedaży nieruchomości.

Należy ponadto zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Nr 1974/2006 samo stwierdzenie niezrealizowania zobowiązania na skutek wystąpienia zjawisk uznanych za siłę wyższą nie jest wystarczające do odstąpienia od obowiązku odzyskiwania wypłaconej pomocy. Przesłanką niezbędną jest bowiem zgłoszenie przez beneficjenta, lub przez upoważnioną przez niego osobę wystąpienia przypadku siły wyższej, przy czym zgłoszenie to musi był dokonane na piśmie, skierowane do właściwego organu i to w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba były w stanie dokonać tej czynności. Tak więc to na skarżącym a nie na organie ciążył obowiązek, aby wyraźnie podnieść i wykazać w przedmiotowym postępowaniu, że zaistniała okoliczność o charakterze siły wyższej wyłączająca obowiązek zwrotu pomocy. Wbrew zatem stanowisku skarżącego na organie nie ciążył obowiązek dociekania, czy w sprawie zaistniała przyczyna w postaci siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany.

Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), Sąd oddalił skargę.