Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1236/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-04-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata
Powołane przepisy: article: art.243,244,245,246 w zw. z art. 258
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 14 lipca 2016r. znak: [....] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu.


UZASADNIENIE

W dniu 21 kwietnia 2017r. skarżąca M.B. złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie swej skargi na postanowienie SKO w K. z dnia 14 lipca 2016r. wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu.

Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata. Skarżąca wskazuje, iż jest osobą bardzo ubogą, wydatkuje większość osiąganych dochodów na utrzymanie, utrzymuje się jedynie z minimalnego, niepełnego wynagrodzenia – aktualnie w wysokości 1449 zł. Wiele lat pozostawała bez stałej pracy. Wskazuje na koszty utrzymania, leczenia, koszty dojazdu do pracy. Ponadto wskazuje, iż w szeregu prowadzonych przed tut. Sądem sprawach musiała opłacić wpisy sądowe co znacznie uszczupliło jej bieżący budżet. Aktualnie wnioskodawczyni wskazuje na koszty energii elektrycznej 101 zł, telefon 50 zł, bilet miesięczny 100 zł, opłata za odpady 9 zł, opłata za wodę 52,64 zł, leki 80 zł i badania 130 zł, opłaty na poczcie , koszty xero ok.40 zł. Skarżąca dołącza do wniosku szereg faktur i decyzji wymiarowych. Wskazuje, iż "na życie" pozostaje jej kwota 488 zł miesięcznie.

Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż wniosek skarżącej jest jej kolejnym w niniejszej sprawie wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek – postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lutego 2017r. został rozpoznany odmownie, a postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2016r. odmawiające jej przyznania prawa pomocy zostało utrzymane w mocy. Ponieważ postanowienie to stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. A zatem przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie nastąpiła jednak zmiana okoliczności istotnych, mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżąca nie wykazała bowiem żadnych innych nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu – w stosunku do stanu z lutego 2017r. – jej stanu majątkowego. Wnioskodawczyni otrzymuje wynagrodzenie w wysokości - aktualnie 1449 zł a nie jak w lutym 2017r- 1174 zł, nie wykazała żadnych dodatkowych obciążeń budżetu domowego, poza tymi, o których wspominała w poprzednim wniosku.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego wnioskodawczyni nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w aktualnej jej sytuacji majątkowo – bytowej nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego orzeczenia.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Zatrudniona jest w niepełnym wymiarze etatu z wynagrodzeniem w wysokości - w listopadzie w kwocie 821 zł, pozostałe miesiące - 1116,00 zł, aktualnie jej pensja wynosi 1449 zł.

Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada na zasadach współwłasności z T.i J. S. dom oraz nieruchomość rolną o pow. 15 arów. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Dodaje, iż nie posiada samochodu ani nie prowadzi żadnych inwestycji. Wykazuje koszty : prąd – 101 zł, woda – 52 zł, koszty opłat od szeregu skarg prowadzonych przed tut. sądem, leki – 80 zł, koszt biletów 100 zł, koszty wysyłki listów 21,80 zł. Wskazuje, iż pozostała z dochodu część finansów przeznaczana jest na wyżywienie, zakup środków czystości, bielizny.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.

Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.

Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania. Obecnie skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.449 zł , w miesiącu listopadzie otrzymała je w wysokości 821 zł. Jej wydatki konieczne zamykają się kwotą około 500 zł ( opłaty za media, wykup lekarstw i podatek od nieruchomości ). Pozostałe zadeklarowane przez skarżącą wydatki nie mają charakteru koniecznych. Szczególnie wydatki na zakup tuszu, papieru do drukarki czy usług kserograficznych.

Nawet jeśli skarżąca osiąga miesięczny dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.449 zł ( dochód ten wzrósł w stosunku do poprzednio ocenianej sytuacji majątkowej strony ), to jednak zsumowanie wszelkich wiarygodnie wykazanych wydatków o charakterze stałym i koniecznym (około 500 zł) wskazuje, że miesięcznie skarżąca po ich opłaceniu dysponuje jeszcze kwotą ok. 500 zł. Orzekający nie neguje faktu, że skarżąca znajduje się w niełatwej sytuacji majątkowej, ale jednocześnie sytuacja ta nie jest na tyle zła, aby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie choćby częściowym.

Wskazane obecnie dodatkowe koszty poniesienia kosztów sądowych należnych od licznych skarg złożonych w tut. sądzie były do przewidzenia i ew. zaplanowania. Strona musi liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych – w szczególności na początku – należnego wpisu sądowego – od składanych szeregu skarg do tut. Sądu na decyzje czy postanowienia organów administracyjnych.

Orzekający ma również wątpliwości co do faktycznego samodzielnego gospodarowania skarżącej. Nie jest oczywiste, czy iż skarżąca ujawniła całokształt swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Nie podała bowiem jakie dochody uzyskuje jej syn. Wymaga podkreślenia, iż skarżąca przedstawia także szereg rachunków za rzeczy, które nie mają charakteru koniecznych wydatków tj. opłaty poligraficzne, za tusz, opłaty za wysyłanie listów czy też opłaty za xero. Co więcej, w aktach sprawy znajduje się oświadczenie syna skarżącej, z którego wynika, iż część roku przebywa za granicą u ojca a drugie część w Polsce. Nie wykazuje natomiast żadnych dochodów, nie określa czy prowadzi z matką gospodarstwo, w jakim zakresie łoży na wspólne utrzymanie oprócz zadeklarowanych 9 zł za odpady.

Orzekający w związku z wątpliwościami jakie zrodziły się po analizie przedstawionych przez skarżącą dokumentów nie jest w stanie ocenić rzeczywistej sytuacji materialnej i bytowej, rodzinnej skarżącej, a fakt prowadzenia przez skarżącą szeregu postepowań przed tutejszym Sądem pozwala na wniosek, iż musi się ona liczyć z kosztami do jakich jest zobowiązana ustawą, gospodarując swym dochodem w taki sposób aby umożliwić prowadzenie tychże postepowań.

Argumentem, przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być też fakt, że ze skargi tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155).

Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie – w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047).

W kontekście licznych postępowań wszczynanych przez skarżącą należy również zgodzić się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w postanowieniu z 1 października 2012 r., sygn. akt II FZ 591/12, w którym trafnie wskazano, że wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania nieracjonalnych i bezprzedmiotowych skarg, a w konsekwencji ponoszonych kosztów.

W tym miejscu należy również podkreślić, iż stosownie do art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, styl i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi zatem na regulacje zawartą w art. 134, a także art. 140 cyt. ustawy – nie mają uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swych interesów w toczącym się postępowaniu. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata czy radcy – szczególnie wobec okoliczności, iż udział ich na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny i obligatoryjny - należy uznać - w świetle wskazanych powyżej okoliczności - za nieuzasadnione i przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).