Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 2372/02
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 2003-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 200 par. 1, art. 233 par. 1 pkt 2 lit. b, art. 240 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Nie zachowanie przez organ I instancji terminu z art. 200 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, poprzez wcześniejsze wydanie i doręczenie stronie decyzji, nie może stanowić przesłanki z art. 240 par. 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej wyrażającej się w tym, że strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, a wobec tego brak jest podstaw do wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej na podstawie art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "b" Ordynacji podatkowej /według stanu prawnego do dnia 1 stycznia 2003 r./.

TEZY

Nie zachowanie przez organ I instancji terminu z art. 200 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, poprzez wcześniejsze wydanie i doręczenie stronie decyzji, nie może stanowić przesłanki z art. 240 par. 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej wyrażającej się w tym, że strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, a wobec tego brak jest podstaw do wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej na podstawie art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "b" Ordynacji podatkowej /według stanu prawnego do dnia 1 stycznia 2003 r./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Auto Handlu "K." - Małgorzata i Andrzej Sz. spółka jawna w Ch. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia 29 października 2002 r. (...), z dnia 7 listopada 2002 r. (...), z dnia 20 listopada 2002 r. (...), w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe - uchyla zaskarżone decyzję, (...);


UZASADNIENIE

W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 18 marca 2003 r. zarządzono połączenie w celu łącznego rozpoznania i rozpatrzenia sprawy AUTO HANDEL "K." Małgorzata i Andrzej Sz. Spółka jawna w Ch. zarejestrowane pod wymienionymi szczegółowo w przedmiotowym postanowieniu sygnaturami akt, którymi objęto skargi Spółki "K." na decyzje dyrektora Izby Celnej w G. z września, października i listopada 2002 r.

Opisane w przytoczonym postanowieniu decyzje odwoławcze charakteryzowały się tym samym rozstrzygnięciem, a mianowicie organ odwoławczy uchylał decyzje pierwszoinstancyjne w całości i przekazywał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ celny I instancji.

Takie rozstrzygnięcie znajdowało, według organu odwoławczego, podstawę albo w art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "b", albo w art. 233 par. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w związku z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /t.j. Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802 ze zm./.

Stan faktyczny, który legł u podstaw decyzji odwoławczych był taki sam, bowiem organ celny I instancji przed upływem terminu określonego w postanowieniu, a wynikającego z przepisu art. 200 par. 1 Ordynacji podatkowej wydawał i doręczał stronie decyzję. Zdaniem organu odwoławczego nawet złożenie przez pełnomocnika strony oświadczenia, że nie będzie składał dodatkowych wyjaśnień ani dowodów w sprawie, a także wniesienie prośby o niezwłoczne wydanie decyzji, nie upoważniało organu I instancji do skrócenia terminu, o którym stanowił cyt. art. 200 par. 1.

Z przedstawionego stanu faktycznego, i mając na uwadze przytoczony przepis prawny, organ odwoławczy wywiódł, że organ celny I instancji nie zapewnił stronie pełnych praw wynikających z zasady czynnego jej udziału w postępowaniu. Następnie zaś organ odwoławczy w części decyzji mających w podstawie prawnej powołany przepis art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "b" Ordynacji podatkowej przywołał również przepis art. 240 par. 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej i zauważył, iż w przypadku, gdy decyzja organu I instancji wydana została w wyniku postępowania, w którym strona nie z własnej winy nie brała udziału, organ odwoławczy powinien decyzję taką uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W części decyzji odwoławczych zawierających jako podstawę prawną przepis art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy zajął stanowisko, iż wspomniany przepis zezwalał na kasacyjne /niemerytoryczne/ załatwienie sprawy wtedy, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymagało przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.

Organ odwoławczy upatrywał zakres tego postępowania w zapewnieniu stronie możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów.

W jednorodnych skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka "K." zarzuciła zaskarżonym decyzjom rażące naruszenie art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "b" /względnie art. 233 par. 2/ Ordynacji podatkowej przez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że w stanie zaistniałym w sprawach miały one zastosowanie, oraz rażące naruszenie art. 125 Ordynacji podatkowej przez niczym nie uzasadnione przedłużenie postępowania, a ponadto naruszenie przepisów art. art. 120-122 Ordynacji podatkowej, i dlatego wnoszono o uchylenie w całości zaskarżonych decyzji. W uzasadnieniu skarg podkreślono, że zaskarżone decyzje pozornie tylko wypełniały zasadę praworządności, podczas gdy w rzeczywistości w sposób rażący naruszały prawo. Zdaniem skargi nie znajdowało żadnego uzasadnienia stanowisko, by ewentualny błąd /nie przestrzeganie 3-dniowego terminu wyznaczonego dla strony na zapoznanie się z aktami sprawy/ nie mógł być naprawiony w postępowaniu odwoławczym, tym bardziej, że skarżąca Spółka nie podnosiła w odwołaniu okoliczności naruszenia przez organ pierwszoinstancyjny treści przedmiotowego przepisu. Kwestia nieprawidłowego zastosowania przepisu art. 240 Ordynacji podatkowej wykazana została w ten sposób, że tylko brak udziału strony w całym postępowaniu, ewentualnie w znaczącej części tego postępowania mogło prowadzić do wydania decyzji kasacyjnej, i to tylko wtedy, gdy strona sama powołuje się na ograniczenie jej praw przez brak udziału w postępowaniu.

W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Celnej w G. wnosił o ich oddalenie podtrzymując stanowisko, iż omówione wcześniej naruszenie prawa procesowego nie mogło być sanowane w postępowaniu odwoławczym, zaś kompetencje organu odwoławczego w takim przypadku sprowadzają się do wydania decyzji kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Z powołanej podstawy prawnej oraz treści decyzji pierwszoinstancyjnych wynikało, iż sedno ich tkwiło w tym, że organ celny I instancji uznawał za nieprawidłowe zgłoszenia celne dokonywane przez skarżącą Spółkę, ponieważ deklarowana wartość celna towaru nie odzwierciedlała jego rzeczywistej wartości i dlatego organ ten w swoich decyzjach określał wartość celną oraz kwotę wynikającą z długu celnego /"0" zł/. Przy określaniu wartości celnej organ ten posiłkował się ceną rynkową pojazdu podaną w informatorze rynkowym EUROTAX.

Notoryjnie znany jest fakt, iż w tut. Sądzie zalega ponad 300 skarg na decyzje merytoryczne, których "mechanizm wydania" opierał się na tej samej zasadzie, która przytoczona została wyżej.

Przedstawiony zatem stan taktyczny rysował taki obraz, iż gromadzenie materiału dowodowego w celu wydania decyzji, polegało tylko na tym, że dysponując dokumentami, które obowiązana była przedstawić skarżąca Spółka, organ celny I instancji porównywał dwie wartości: tę wykazaną w zgłoszeniu celnym /np. 4.250 euro/ oraz ze wspomnianego EUROTAX /tu: 5.725,38 euro/, a który to informator niewątpliwie znany był skarżącej Spółce, skoro trudniła się ona zawodowo sprowadzaniem z zagranicy pojazdów samochodowych.

Wobec tego stosowanie rygorystycznie - w świetle poglądu organu odwoławczego -przepisu art. 200 par. 1 Ordynacji podatkowej stanowiącego, że przed wydaniem decyzji organ celny wyznacza stronie trzydniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, uznać należy bardziej za objaw przedłużania postępowania, na co trafnie zwrócono uwagę w skardze, a czemu przeciwdziałać miało objęcie kontrolą sądowoadministracyjną decyzji kasacyjnych, niż zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu /art. 123 par. 1 Ordynacji podatkowej/. Z poła widzenia nie mogła bowiem umknąć ta okoliczność, iż organ celny praktycznie nie zbierał /gromadził/ materiału dowodowego, gdyż był on doskonale znany przez to, iż w znacznej części materiał ten stanowiły dokumenty urzędowe wypełnione przez skarżącą Spółkę. W takim zaś kontekście rzeczą organu odwoławczego powinno było być rozważenie, czy nie dochowanie terminu z cyt. art. 200 par. 1 miało istotny wpływ na wynik sprawy, czy też uchybienie to było tej natury prawnej, która zezwalała na merytoryczne rozpatrzenie odwołania.

Stanowisko takie tym bardziej jest uzasadnione, jeżeli zwróci się uwagę na tę okoliczność, że sama strona skarżąca wnosiła do organu celnego prośbę o niezwłoczne wydanie decyzji, a zatem musiała być świadoma, że termin z cyt. art. 200 par. 1 może być nie dochowany. Nie można zgodzić się z organem odwoławczym, iż owa prośba nie miała znaczenia prawnego w tym sensie, iż organ pierwszoinstancyjny nie był upoważniony do skracania przedmiotowego terminu. Skoro rzecz ta działa się w specyficznych okolicznościach, przy wyrażonej woli strony skarżącej, to nie można było zarzucić organowi celnemu I instancji wydania i doręczenia decyzji przed upływem trzydniowego terminu, a w każdym bądź razie wywodzenia z tej okoliczności doniosłego skutku prawnego.

W myśl art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przenosząc treść tego przepisu na płaszczyznę decyzji odwoławczych wydanych na tej podstawie prawnej, nie można zgodzić się z tym stanowiskiem organu odwoławczego, iż wcześniejsze wydanie decyzji przed wyznaczonym stronie terminem odpowiada dyspozycji przepisu art. 233 par. 2 w ten sposób, że sytuacja taka kwalifikuje się do postępowania wyjaśniającego. Gramatyczna wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż może on mieć zastosowanie wówczas, gdy zgromadzony materiał nie zezwalał na wydanie decyzji w ogóle, lub wydanie decyzji tej treści, która została zakwestionowana przez organ odwoławczy. Takiej zaś przyczyny nie można było odnaleźć w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.

Według przepisu art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "b" Ordynacji podatkowej organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości i sprawę przekazuje do ponownego rozpatrzenia właściwemu organowi, jeżeli decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów art. 240 lub art. 247. Organ odwoławczy przyjął, iż w części decyzji nastąpiło naruszenie przepisu art. 240 par. 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, stanowiącego o tym, że strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Tym "nie braniem udziału" w ocenie tego organu było wcześniejsze wydanie decyzji przez organ I instancji w omawianym zakresie. Zgodzić się należy ze stanowiskiem skargi, iż ta przesłanka może mieć zastosowanie wtedy, gdy strona faktycznie w ogóle nie brała udziału w postępowaniu, a więc toczyło się ono poza stroną, albo nie brała w znacznej części tego postępowania, w szczególności w postępowaniu dowodowym. Przyjęcie na użytek omawianych spraw poglądu, iż wydanie przed upływem wyznaczonego terminu do wypowiedzenia się przez stronę w sprawie zebranego materiału dowodowego decyzji stanowi podstawę do wydania odwoławczej decyzji kasacyjnej, oznacza naruszenie przepisu art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "b" Ordynacji podatkowej.

W konkluzji zatem należy stwierdzić, że nie zachowanie przez organ I instancji terminu z art. 200 par. 1 Ordynacji podatkowej, poprzez wcześniejsze wydanie i doręczenie stronie decyzji, nie może stanowić przesłanki z art. 240 par. 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej wyrażającej się w tym, że strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, a wobec tego brak jest podstaw do wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej na podstawie art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "b" Ordynacji podatkowej /według stanu prawnego do dnia 1 stycznia 2003 r./.

Z powyższych względów uznając, iż zaskarżone decyzje naruszały prawo materialne w stopniu wpływającym na wynik sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 22 ust. 2 pkt 3 ustaw/ z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił je, a o kosztach postępowania orzekł według przepisu art. 55 ust. 1 cyt. ustawy o NSA.