Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1590/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi [...][...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] października 2021 r. znak sprawy: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021r., poz. 735 ze zm.) w zw. z art. 17 ust. 1 z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020, poz. 111 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza I. z dnia [...] sierpnia 2021 r. znak: [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego K. C. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę – M. C.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że nie jest spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, organ uznał, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym czy niepodejmowaniem pracy a sprawowaną opieką. Organ ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z chorą mamą i bratem G. C. Posiada liczne rodzeństwo, które jak wnioskodawca informuje w oświadczeniu, nie jest w stanie partycypować w opiece nad matką. Jak wynika z wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego, M. C. prowadzi siedzący tryb życia, sama spożywa posiłki, sama się uczesze, a do pomocy przy kąpieli matki przyjeżdża córka mieszkająca w I. K. C. pomaga przy ubieraniu, przygotowywaniu posiłków, przy chodzeniu, robi zakupy, podaje lekarstwa itp. W gospodarstwie rolnym uprawiane jest zboże, kukurydza, wnioskodawca nie wspomina o hodowli zwierząt. Budzi wątpliwość organu, czy zakres prac w gospodarstwie rolnym, które strona prowadzi jest tak obszerny, że uniemożliwia sprawowanie opieki nad matką, szczególnie, że wnioskodawca zamieszkuje z bratem, a w niedalekiej odległości mieszkają również inne dzieci M. C. W ocenie organu, przy odpowiedniej organizacji w zapewnieniu opieki, wnioskodawca nie byłby zmuszony do rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym zwłaszcza, że uprawa polowa wiąże się z pracą wykonywaną sezonowo.

K. C. (skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika- radcę prawnego M. M., złożył odwołanie od decyzji organu I instancji, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy brakiem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki, podczas gdy w przedmiotowej sprawie związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla Strony rozstrzygnięcia,

b) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji,

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, 8, 9, 77 § 1, art. 7 w zw. art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. okoliczności niemożności podjęcia zatrudnienia przez Skarżącego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu. Pełnomocnik Skarżącego zanegował przesłanki stanowiące podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W Jego ocenie, kluczowa jest okoliczność, że z uwagi na stan zdrowia matki odwołujący nie mógł podjąć zatrudnienia ani kontynuować pracy w gospodarstwie rolnym. Oznacza to, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, co w niniejszej sprawie niewątpliwie zachodzi, a ww. opieka w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej przez odwołującego. Nie mają znaczenia podnoszone przez organ okoliczności, tj. zamieszkiwanie Skarżącego z bratem oraz zamieszkiwanie w niedalekiej odległości innych dzieci podopiecznej. Podkreślił, że pozostałe dzieci M. C., ze względu na stan zdrowia/pracę zawodową i osobiste zobowiązania nie są w stanie sprawować opieki nad chorą matką. Ponadto, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. K 38/13 Skarżący wskazał, iż przepis art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niekonstytucyjny. Zastosowanie tej normy prawnej (art. 17 ust. 1b ustawy) stanowi naruszenie art. 7 oraz 190 ust. 1 Konstytucji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., odnosząc się do uzasadnienia decyzji odmownej, w zakresie niespełnienia warunku wynikającego z art. 17 ust. 1b ustawy, wskazało, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym należy badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 kwietnia 2018 r. sygn. II SA/Bd 134/18).

Kolegium uznało, że argument organu I instancji pomijający utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia. Niezależnie jednak od powyższego organ odwoławczy na podstawie przedłożonych akt stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zaistniały podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że wykazany zakres sprawowanej opieki nie wskazuje na konieczność rezygnacji czy niepodejmowania przez Skarżącego zatrudnienia lub też zaprzestania prowadzenia albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Kolegium podzieliło natomiast stanowisko organu I instancji, że nie została spełniona przesłanka zachowania związku przyczynowo- skutkowego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ podał, że osoba wymagająca opieki zamieszkuje wspólnie ze Skarżącym, a także drugim synem – G. C. Z akt wynika również, że ma 11 żyjących dzieci.

Organ podał, że w oświadczeniu z dnia 26 lipca 2021 r. Skarżący wskazał, że w opiece nad mamą wykonuje następujące czynności: podawanie posiłków, pranie, pomaganie przy ubieraniu, szykowanie posiłków, sprzątanie, pomaganie przy chodzeniu, to wszystko co wykonuje. Z ustaleń pracownika socjalnego przedstawionych w wywiadzie środowiskowym z 26.07.2021 r. wynika z kolei, że matka Skarżącego prowadzi siedzący tryb życia, sama spożywa posiłki, sama się czesze, przy kąpieli pomaga córka, która przyjeżdża z I. Skarżący oświadczył wówczas, że pomaga przy ubieraniu, przygotowuje posiłki, posiłki podaje, pomaga przy chodzeniu, podaje lekarstwa, pierze, sprząta, robi zakupy, wykupuje lekarstwa. Skarżący jest ubezpieczony w KRUS jako domownik. Pełnomocnik Skarżącego oświadczył, że gospodarstwo rolne obecnie prowadzi G. C. - syn osoby wymagającej opieki. Wielkość gospodarstwa to ok. 10 ha, w gospodarstwie uprawiane jest zboże oraz kukurydza. W tym gospodarstwie Skarżący wykonywał wszelkie prace do momentu, kiedy - jak twierdzi pełnomocnik - zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną był mniejszy. Były to czynności w postaci uprawy zbóż oraz prace codzienne związane z pielęgnacją i nawożeniem pól. Według oświadczenia zawartego we wniosku - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego albo pracy w gospodarstwie rolnym nastąpiło od dnia 8.07.2021 r. Data ta pokrywa się z datą podpisania wniosku o przyznanie świadczenia.

Organ podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje wprawdzie pojęcia stałej opieki. Przyjąć jednak trzeba, że z samej swojej istoty stała opieka powinna być opieką ciągłą, nieprzerwaną, codzienną. W rozpoznawanej sprawie nie można natomiast stwierdzić, iż konieczność i zakres sprawowania opieki nad matką ma charakter, który uniemożliwia podjęcie pracy, czy konieczność rezygnacji z pracy w tym zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania w nim pracy. Zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 ustawy do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy) zwłaszcza w gospodarstwie rolnym. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania tej opieki. Jednym z warunków przyznania świadczenia jest konieczność zapewnienia opieki w takim zakresie, aby uniemożliwiało to wykonywanie osobie sprawującej opiekę pracy zawodowej czy też pracy w gospodarstwie rolnym.

Organ podniósł, że Skarżący wykonuje w gospodarstwie domowym czynności dnia codziennego. Osoba wymagająca opieki, mimo podeszłego wieku, jest osobą w miarę samodzielną, a wskazane przez stronę czynności opiekuńcze to czynności nie wymagające zaangażowania w zakresie czasowym uniemożliwiającym pracę w gospodarstwie. Wykonywane czynności są czynnościami dnia codziennego, które przy odpowiedniej organizacji dnia może wykonywać również osoba aktywna zawodowo (tu pracująca w gospodarstwie scharakteryzowanym wyżej). Zasadnie Organ I instancji uwzględnił w swojej analizie, że gospodarstwo rolne (ok. 10ha), w którym prowadzona jest produkcja roślinna (uprawa zbóż i kukurydzy), nie wymaga codziennego zaangażowania, wiąże się natomiast z sezonowym wykonywaniem pracy. Wobec tego nie można uznać, że to właśnie opieka nad matką, z racji czasochłonności, uniemożliwia Skarżącemu aktywność zawodową. Skarżący nie wykonuje bowiem w związku tą opieką żadnych szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym albo podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Ponadto, osoba wymagająca opieki posiada osoby zobowiązane do alimentacji - pozostałe dzieci - które mają także obowiązek zapewnienia opieki matce przy czym w sytuacji braku możliwości zapewnienia bezpośredniej opieki mogą ten obowiązek spełnić poprzez zapewnienie środków na sprawowanie tej opieki przez osoby trzecie. W interesie społecznym nie pozostawałoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze środków publicznych bez wykorzystania wszystkich możliwości i uprawnień zarówno po stronie osoby wymagającej opieki jak i osoby ubiegającej się o to świadczenie w tym możliwości zapewnienia opieki bez konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Z akt wynika, że osoba niepełnosprawna posiada poza Skarżącym jeszcze dziesięcioro żyjących dzieci, a jedna z córek pomaga w opiece nad matką. Wraz z matką zamieszkuje także drugi syn – G. C., co pozwala sądzić, że również i on może w opiece pomagać. Organ wyjaśnił, że przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W okolicznościach tej sprawy, gdy brak jest bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a opieką nad niepełnosprawną matką i zakres sprawowanej opieki nie wymusza konieczności zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, nie są spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.

K. C., działając przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zaskarżając w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z [...] października 2021 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza I. z [...] sierpnia 2021 r., znak: [...], odmawiającą przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W skardze zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji. Na podstawie art. 153 p.p.s.a. wniósł o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w sprawie. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, a na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wystąpił o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi .

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] października 2021 r. znak sprawy: [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza I. z dnia [...] sierpnia 2021 r. znak: [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla K. C. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – M. C.

W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji była okoliczność, że niepełnosprawność wymagającej opieki M. C. nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, ale nie później niż przed 25 rokiem życia (a więc przesłanka z art. 17 ust. 1b uśr), co zakwestionowane zostało jednak przez SKO. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał bowiem, że argumentacja organu I instancji, pomijająca okoliczność utraty konstytucyjności części art. 17 ust. 1b uśr jest wadliwa i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jako kolejny powód odmowy przyznania świadczenia organ wskazał brak związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym czy niepodejmowaniem pracy a sprawowaną opieką. Organ ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z chorą matką i bratem G. C. w jednym gospodarstwie domowym. Jak wynika z wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego, matka skarżącego (osoba wymagająca opieki) prowadzi siedzący tryb życia, sama spożywa posiłki, sama się uczesze, a do pomocy przy kąpieli matki przyjeżdża córka, mieszkająca w I. K. C. pomaga przy ubieraniu, przygotowywaniu posiłków, przy chodzeniu, robi zakupy, podaje lekarstwa itp. W gospodarstwie rolnym uprawiane jest zboże, kukurydza, wnioskodawca nie wspomina o hodowli zwierząt. Budzi wątpliwość organu, czy zakres prac w gospodarstwie rolnym, które strona prowadzi jest tak obszerny, że uniemożliwia sprawowanie opieki nad matką, szczególnie, że wnioskodawca zamieszkuje z bratem, a w niedalekiej odległości mieszkają również inne dzieci M. C. Jak stwierdza organ, być może przy odpowiedniej organizacji w zapewnieniu opieki, wnioskodawca nie byłby zmuszony do rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym zwłaszcza, że uprawa polowa wiąże się z pracą wykonywaną sezonowo.

Przechodząc zatem do oceny zasadności wydanych w sprawie rozstrzygnięć, w pierwszej kolejności za prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium w zakresie dotyczącym braku możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę z art. 17 ust. 1b uśr. Należy bowiem wyjaśnić, że w związku z wydanym dnia 21 października 2014 r. wyrokiem TK o sygn. akt K 38/13, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się zaś z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b uśr za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b uśr nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 1600/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). W związku z tym za wadliwą uznać należało powołaną przez organ podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia – co też prawidłowo na gruncie zaskarżonej decyzji stwierdził organ II instancji.

Jeżeli zaś chodzi o wskazaną przez SKO przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – tj. okoliczność niespełnienia w sprawie w sposób łączny warunków wynikających z przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr wskazać należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 uśr, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli art. 17 ust. 1a uśr Skarżący należy do kręgu osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki na równi z innymi osobami. Z wywiadu wynika, że skarżący posiada liczne rodzeństwo.

Ze wskazanych unormowań wynika, że okoliczność faktycznego sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja lub nie podejmowanie z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Organ może zbadać zakres sprawowanej opieki. Na podstawie akt sprawy, wywiadu środowiskowego organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zaistniały podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że wykazany zakres sprawowanej opieki nie wskazuje na konieczność rezygnacji czy niepodejmowania przez Skarżącego zatrudnienia lub też zaprzestania prowadzenia albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organy zgodnie ustaliły, że osoba wymagająca opieki zamieszkuje wspólnie ze Skarżącym, a także drugim synem – G. C. Z akt wynika również, że M. C. ma 11 żyjących dzieci.

W oświadczeniu z dnia 26 lipca 2021 r. Skarżący podał, że w opiece nad mamą wykonuje następujące czynności: podawanie posiłków, pranie, pomaganie przy ubieraniu, szykowanie posiłków, sprzątanie, pomaganie przy chodzeniu, to wszystko co wykonuje. Z ustaleń pracownika socjalnego przedstawionych w wywiadzie środowiskowym z 26.07.2021 r. wynika z kolei, że matka Skarżącego prowadzi siedzący tryb życia, sama spożywa posiłki, sama się czesze, przy kąpieli pomaga córka, która przyjeżdża z I. Skarżący oświadczył wówczas, że pomaga przy ubieraniu, chodzeniu , przygotowuje posiłki i podaje, podaje lekarstwa, pierze, sprząta, robi zakupy, wykupuje lekarstwa.

Skarżący jest ubezpieczony w KRUS jako domownik. Pełnomocnik Skarżącego oświadczył, że gospodarstwo rolne obecnie prowadzi G. C. - syn osoby wymagającej opieki. Wielkość gospodarstwa to ok. 10 ha, w gospodarstwie uprawiane jest zboże oraz kukurydza. W tym gospodarstwie Skarżący wykonywał wszelkie prace do momentu, kiedy - jak twierdzi pełnomocnik - zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną był mniejszy. Były to czynności w postaci uprawy zbóż oraz prace codzienne związane z pielęgnacją i nawożeniem pól. Według oświadczenia zawartego we wniosku - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego albo pracy w gospodarstwie rolnym nastąpiło od dnia 08.07.2021 r. Data ta pokrywa się z datą podpisania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślenia wymaga, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje wprawdzie pojęcia stałej opieki. Przyjąć jednak trzeba, że z samej swojej istoty stała opieka powinna być opieką ciągłą, nieprzerwaną, codzienną. W rozpoznawanej sprawie nie można natomiast stwierdzić, że konieczność i zakres sprawowania opieki nad matką ma charakter, który uniemożliwia podjęcie pracy, czy konieczność rezygnacji z pracy w tym zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania w nim pracy. Zwrócić należy uwagę, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 ustawy do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy) zwłaszcza w gospodarstwie rolnym. Jak wyżej wskazano świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania tej opieki. Jednym z niezbędnych warunków przyznania tego świadczenia jest konieczność zapewnienia opieki w takim zakresie, aby uniemożliwiało to wykonywanie osobie sprawującej opiekę pracy zawodowej czy też pracy w gospodarstwie rolnym. Podkreślenia wymaga, że czynności życia codziennego (sprzątanie, pranie, zrobienie zakupów, przygotowanie posiłków, podawanie leków, wizyty u lekarza, czy też czynności higieniczne) nie stanowią czynności zajmujących cały dzień przez siedem lub większość dni w tygodniu - por. wyroki WSA: sygn. akt II SA/Bd 762/19, sygn. II SA/Ol 849/19 - system Lex.

W realiach tej sprawy, jak wskazują zebrane dowody, Skarżący wykonuje w gospodarstwie domowym czynności dnia codziennego. Osoba wymagająca opieki, mimo podeszłego wieku, jest osobą w miarę samodzielną, a wskazane przez stronę czynności opiekuńcze to czynności nie wymagające zaangażowania w zakresie czasowym uniemożliwiającym pracę w gospodarstwie. Wykonywane czynności są czynnościami dnia codziennego, które przy odpowiedniej organizacji dnia może wykonywać również osoba aktywna zawodowo (tu pracująca w gospodarstwie scharakteryzowanym wyżej). Zasadnie organ I instancji uwzględnił w swojej analizie, że gospodarstwo rolne (ok. 10 ha), w którym prowadzona jest produkcja roślinna , nie wymaga codziennego zaangażowania, wiąże się natomiast z sezonowym wykonywaniem pracy. Wobec tego, nie można uznać, że to właśnie opieka nad matką, z racji czasochłonności, uniemożliwia Skarżącemu aktywność zawodową. Skarżący nie wykonuje bowiem w związku tą opieką żadnych szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym albo podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Nadto, wskazać również należy, iż osoba wymagająca opieki posiada osoby zobowiązane do alimentacji - pozostałe dzieci - które mają także obowiązek zapewnienia opieki matce przy czym w sytuacji braku możliwości zapewnienia bezpośredniej opieki mogą ten obowiązek spełnić poprzez zapewnienie środków na sprawowanie tej opieki przez osoby trzecie. W interesie społecznym nie pozostawałoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze środków publicznych bez wykorzystania wszystkich możliwości i uprawnień zarówno po stronie osoby wymagającej opieki (obowiązek alimentacji wobec tej osoby) jak i osoby ubiegającej się o to świadczenie w tym możliwości zapewnienia opieki bez konieczności rezygnacji z zatrudnienia - zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 26 marca 2021r. sygn. II SA/Bd 385/21. Z akt wynika, że osoba niepełnosprawna posiada poza Skarżącym jeszcze dziesięcioro żyjących dzieci, a jedna z córek pomaga w opiece nad matką. Wraz z matką zamieszkuje także drugi syn – G. C., co pozwala sądzić, że również i on może w opiece pomagać przy odpowiednim podziale obowiązków i w ramach ciążącego na dzieciach obowiązku alimentacyjnego wobec matki.

W okolicznościach tej sprawy, gdy brak jest bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a opieką nad niepełnosprawną matką i zakres sprawowanej opieki nie wymusza konieczności zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, nie są spełnione przesłanki do przyznania świadczenia.

W tej sytuacji uznać należy, że organ odwoławczy prawidłowo orzekł, że w sprawie nie zostały spełnione warunki wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, co uniemożliwiło przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Podkreślenia wymaga również, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki, ale może też mieć wymiar finansowy - sfinansowania osoby, która w miejsce Skarżącego i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego, będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Jak wynika zaś z akt sprawy, Skarżący ma liczne rodzeństwo, w tym świadczące zarobkowo pracę, które jest w tym samym stopniu pokrewieństwa z matką co skarżący, i tym samym także jest obciążone w tej samej kolejności co skarżący obowiązkiem alimentacyjnym względem niepełnosprawnej matki. Stwarza to potencjalnie możliwość zorganizowania za odpłatnością częściowej pomocy osoby trzeciej.

Za niezasadne uznać należało także zarzuty skargi dotyczące naruszenia w sprawie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa.

W ocenie Sądu, wydanie zakwestionowanej decyzji poprzedzone było bowiem ustaleniem wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia, oraz prawidłową oceną tych okoliczności - w takim zakresie, w jakim organ orzekający w sprawie władny był tego dokonać. Ponadto, w zaskarżonej decyzji organ II instancji należycie uzasadnił wydane rozstrzygnięcie, odwołując się przy tym do obowiązujących regulacji prawnych i wyjaśniając skarżącemu zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Prawidłowo zakwestionował także błędną podstawę prawną wskazaną przez organ I instancji.

W związku z powyższym, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniesionej w sprawie skargi i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.