Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 252/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145, 152, 153,  200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7,77, 80, 89, 107,
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [ ... ] r. nr [ ... ] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dot. stwierdzenia przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [ ... ] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [ ... ] złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kosewska /-/ M. Ławniczak /-/ B. Sokołowska


UZASADNIENIE

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa, decyzją z dnia [ ... ], na podstawie przepisów art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107) przejęło na własność Państwa nieruchomość rolną położoną w obrębie geodezyjnym S. o powierzchni 8,51 ha, oznaczonej na planie parcelacyjnym majątku S. I parcelą nr 6, jako opuszczoną przez I. G. w 1953r.

Wnioskiem z dnia 07 listopada 1991r. I. G. wystąpił do Wojewody o zwrot przedmiotowej nieruchomości bądź o wypłatę odszkodowania pieniężnego tytułem rekompensaty za przejętą nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa, stwierdzając, że nieruchomości nie opuścił w 1953r. na dowód czego przedłożył oświadczenia świadków.

Decyzją z dnia [ ... ] Wojewoda odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [ ... ]r.

Na skutek odwołania wniesionego przez I. G., Minister decyzją z dnia [ ... ] utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że do rozpatrzenia zasadności decyzji w trybie nadzoru konieczne jest udowodnienie przez stronę, iż decyzja z dnia [ ... ]r. wydana została bez podstawy prawnej bądź z rażącym naruszeniem prawa obowiązującego w dacie jej wydania. Minister stwierdził, iż w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, że I. G. został siłą wyrzucony z gospodarstwa i przez ponad 30 lat nie mógł kwestionować faktu przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa. W 1946r. otrzymał na mocy dokumentu nadania z parcelacji majątku ziemskiego S. I działkę gruntu nr 6 o powierzchni 8,51 ha, którą następnie opuścił w 1954r. Zdaniem organu odwoławczego stan faktyczny odpowiada zastosowanym przepisom co oznacza, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego w postępowaniu dotyczącym przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa.

W skardze na powyższą decyzję i decyzję ją poprzedzającą I. G. podniósł, że nie uwzględniono zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadków i wnioskodawcy.

Wyrokiem z dnia 02 października 2003r. sygn. akt IV SA 275/02 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że błędnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, iż to na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [ ... ]r. została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie do art. 7 kpa to organ w toku postępowania podejmuje wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zaś art. 77 § 1 kpa, obliguje do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wskazano też, iż dekret z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107) nie określał jakie gospodarstwo rolne należało traktować jako opuszczone. Niewątpliwie takim gospodarstwem było więc gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani członkowie jego najbliższej rodziny, a przy tym gospodarstwo to nie było uprawiane. W rozpatrywanej sprawie nie wyjaśniono, czy gospodarstwo skarżącego było opuszczone w podanym wyżej znaczeniu. Nie sposób bowiem przyjąć, że w sytuacji, gdy właściciel gospodarstwa rolnego uprawił je, dokonywał wszelkich niezbędnych zabiegów agrotechnicznych, lecz zamieszkiwał poza miejscem położenia gospodarstwa, należało traktować je jako gospodarstwo opuszczone. Organy obu instancji, z naruszeniem art. 80 i art. 107 § 3 kpa nie oceniły, czy zostało udowodnione, iż I. G. istotnie opuścił swoje gospodarstwo, przed dniem wejścia w życie powyższego dekretu, a zatem czy została spełniona ustawowa przesłanka przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa.

Decyzją z dnia [ ... ] Wojewoda , na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1, § 2 i art. 158 § 1 kpa, stwierdził nieważność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [ ... ] przejmującej na własność Państwa nieruchomość rolną położoną w obrębie geodezyjnym S. o powierzchni 8,51 ha, oznaczoną na planie parcelacyjnym majątku S. I parcelą nr 6, w części obejmującej obszar 6,1440 ha gruntów stanowiących obecnie części powierzchni gruntów według aktualnego stanu prawnego uwidocznionego w ewidencji gruntów jako działki nr 200/1 o powierzchni 0,2500 ha, 200/2 o powierzchni 7,5700 ha, 200/3 o powierzchni 2,1300 ha, 584/4 o powierzchni 3,3100 ha, położonych w obrębie geodezyjnym S., będących własnością Skarbu Państwa oraz stwierdził, na podstawie art. 158 § 2 w związku z art. 156 § 2 kpa, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej [ ... ] przejmującą na własność Państwa nieruchomość rolną położoną w obrębie geodezyjnym S. o powierzchni 8,51 ha, oznaczoną na planie parcelacyjnym majątku S. I parcelą nr 6, w części dotyczącej według stanu prawego nieruchomości uwidocznionych w ewidencji gruntów jako działki nr [ ... ], których łączna powierzchnia wynosi 2.3660 ha położonych w obrębie geodezyjnym S. podjęta została z naruszeniem prawa, ale nie można stwierdzić jej nieważności w opisanej części, ponieważ zaistniały w stosunku do wymienionych nieruchomości nieodwracalne skutki prawne.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wyjaśnił, iż świadkowie A. S. i I. B. potwierdzili, że sporne grunty były uprawniane do wiosny 1957r. przez I. G., który w tym czasie mieszkał w sąsiedztwie gruntów, w oddalonym o kilkaset metrów P. (obecnie S.), w budynku mieszkalno-gospodarczym, wynajmowanym wraz z rodziną brata do wiosny 1957r. od małżonków M. W pracach polowych pomagała mu rodzina i sąsiedzi. W świetle powyższego, zdaniem organu administracji, nie zachodziły przesłanki do uznania gospodarstwa za opuszczone przez I. G. przed dniem 29 kwietnia 1955r. tj. przed wejściem w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem (Dz. U. RP nr 18, poz. 107).

Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy wniosła odwołanie od powyższej decyzji, a Minister decyzją z dnia 22 lipca 2005r., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że dekret z dnia 18 kwietnia 1955r. utracił moc obowiązującą w dniu 01 lipca 1982r. w związku z wejściem w życie przepisów ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79), na podstawie której przy istnieniu przesłanek z art. 39 organ administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego był organem kompetentnym do wydania decyzji o pozbawieniu prawa użytkowania nieruchomości stanowiących własność Państwa lub orzec o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi.

Ponadto z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (dz. U. Nr 32, poz. 291) przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencje przejęły nowo utworzone gminy oraz organy administracji rządowej.

Zgodnie zaś z art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań o kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198) sprawy z zakresu art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79) przeszły do właściwości organów gminy jako zadania zlecone.

Z uwagi zaś na wejście w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126) uległ zmianie również art. 17 pkt 1-3 kpa. Samorządowe kolegia odwoławcze stały się organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego, chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej.

Minister przywołując powyższe przepisy wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie brak jest przepisu szczególnego, który wskazywałby wojewodę jako organ wyższego stopnia i w związku z tym Wojewoda nie był organem właściwym do orzekania w tej sprawie. Ponadto podkreślił, że postanowieniem z dnia 08 czerwca 2004r. sygn. akt OW 83/04 oraz postanowieniem z dnia 27 lipca 2004r. sygn. akt OW 58/04 Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął spór kompetencyjny pomiędzy samorządowym kolegium odwoławczym a wojewodą i wskazał właściwość samorządowego kolegium odwoławczego do rozstrzygania tego rodzaju spraw w trybie nadzoru.

Powyższą decyzję I. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z dnia 11 października 2005r. odrzucono skargę, ponieważ została wniesiona po terminie.

Pismem z dnia 28 listopada 2005r. pełnomocnik I. G. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [ ... ] przejmującej na własność Państwa nieruchomość rolną położoną w obrębie geodezyjnym S. o powierzchni 8,51 ha, oznaczoną na planie parcelacyjnym majątku S. I parcelą nr 6. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przedmiotową nieruchomość I. G. otrzymał w 1946r. po Niemcu A. K. W okresie od 1946r. do 1956r. zarządzał przez cały czas gospodarstwem, uprawiał ziemię, zatrudniał osoby trzecie do robót sezonowych, a w latach kiedy studiował w P. gospodarstwem zajmowała się jego najbliższa rodzina. Do wniosku załączono oświadczenia dwóch świadków.

Decyzją z dnia [ ... ] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 157 § 1, art. 158 § 1 kpa w związku z art. 15 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem (Dz.U. Nr 18, poz. 107) odmówiło stwierdzenia nieważności powyższej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zwrócił się do Archiwum Państwowego i Starostwa Powiatowego o przekazanie zachowanych akt dotyczących przedmiotowej sprawy. W sprawie nie zachowały się jednak dokumenty źródłowe poprzedzające wydanie przedmiotowej decyzji i oceny, czy decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa można dokonać jedynie na podstawie zeznań świadków : H. M., [ ... ]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, na podstawie tych zeznań, iż nie można mówić o rażącym naruszeniu treści art. 15 dekretu dnia 18 kwietnia 1955r. skoro przed wejściem w życie tego dekretu I. G. nie uprawiał gruntów gospodarstwa, które uznano za opuszczone. Wskazało, że istotą tego postępowania nie jest ustalenie, czy opuszczenie gospodarstwa było dobrowolne i zamierzone. W niniejszej sprawie istotne są stwierdzenia świadków H. D. i Z. M., którzy zeznali, że już od 1955 r. grunty przedmiotowego gospodarstwa nie były uprawiane przez I. G. Zeznania te w ocenie organu są wiarygodne, ponieważ świadek Z. M. zaprzestanie uprawy gruntów przez I. G. kojarzy z datą urodzin brata. Natomiast zeznania świadków I. B. i A. S., choć są spójne ("do wiosny 1957r."), nie mogą być przesądzającymi, gdyż opierają się wyłącznie na pamięci, która obejmuje w niniejszej sprawie zdarzenia sprzed około 50 lat.

Pełnomocnik I. G. pismem z dnia 25 czerwca 2006r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem wnioskodawcy powyższa decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 156 § 1 pkt 2 poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji odmówienie stwierdzenia nieważności decyzji pomimo faktu, iż wydana została z rażącym naruszeniem prawa, art. 80 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przejawiające się bezpodstawnym odmówieniem wiarygodności i mocy dowodowej zeznaniom świadków I. B. i A. S. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż dekret z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem nie definiował pojęcia "opuszczenie gospodarstwa rolnego" (uczyniło to dopiero rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 05 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych) i w związku z tym należało przypisać mu znaczenie zgodnie ze wskazaniami wykładni językowej. Zgodnie ze "Słownikiem języka polskiego" wydawnictwa PWN "opuścić" to tyle, co "odejść od kogoś, skądś, zostawić kogoś samego, porzucić coś". Okoliczności ujawnione w sprawie, w szczególności na podstawie zeznań świadków I. B. i A. S., nie pozwalają na przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość została opuszczona przez wnioskodawcę. Ponadto zdaniem wnioskodawcy organ dokonał wadliwej oceny przedstawionych materiałów dowodowych, która była wynikiem pogwałcenia swobodnej oceny dowodów. Oznacza to, że przyznanie niektórym dowodom mocy dowodowej, a odmówienie ich innym, zawsze musi być rezultatem pewnego logicznego procesu myślowego. W ocenie wnioskodawcy proces ten został zakłócony w odniesieniu do oceny zeznań H. D., Z. M, I. B. i A. S. Za istotne uznano jedynie zeznania H. D. i Z. M. Pomimo, że wszyscy świadkowie opisywali zdarzenia sprzed prawie pięćdziesięciu lat, upływ czasu wzięty był pod uwagę i to jako przesłanka negatywna, jedynie w odniesieniu do świadków potwierdzających, że wnioskodawca uprawiał ziemię do wiosny 1957r. Ponadto wskazano, iż zeznania świadków Z. M. i H. D. nie wykluczają w żadnym stopniu wersji przedstawionej przez wnioskodawcę. Wynika z nich bowiem jedynie, że grunt nie był w 1955r. uprawiany przez I. G., a nie że został przez niego opuszczony. Świadkowie ci również potwierdzają, że także po 1955r. grunt był uprawiany.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze , decyzją z dnia [ ... ], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 15 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107) utrzymało w mocy decyzję z dnia 6 czerwca 2006r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż nie została naruszona zasada swobodnej oceny dowodów, ponieważ świadek H. D. pracował w gospodarstwie I. G., stąd wiarygodność jego zeznań. Z kolei świadek Z. M. zeznała, że stryj I. G. uprawiał grunt do listopada 1957r., a datę tę kojarzy z datą urodzin brata, czyli datą, która mimo upływu czasu jest jej znana. Zeznania wymienionych świadków potwierdza również świadek W. D., której zeznania nie znalazły się w zaskarżonej decyzji, a która twierdzi, że stryj uprawiał ziemię do 1954r., ponieważ w roku 1955, gdy skończyła szkołę podstawową nie pomagała w pracach polowych. Natomiast zeznania świadków I. B. i A. S., co do daty zaprzestania uprawy gruntów przez I. G. są sprzeczne z tym co podaje sam wnioskodawca w piśmie z dnia 17 maja 2004r., w którym wskazuje, że gospodarstwo uprawiał nieprzerwanie do wiosny 1956r., stąd odmówiono im wiarygodności.

W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącego zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 80 kpa wniósł o stwierdzenie jej nieważności oraz decyzji ją poprzedzającej, ewentualnie o uchylenie powyższych decyzji oraz stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej . W uzasadnieniu podniesiono argumenty tożsame jak te w odwołaniu. Ponadto wskazano, że przejście gospodarstwa rolnego na własność państwa uzależnione było od łącznego zrealizowania dwóch przesłanek o charakterze obiektywnym. Po pierwsze gospodarstwo rolne musiało zostać opuszczone przez właściciela, a po drugie, opuszczenie miało nastąpić przed wejściem w życie dekretu. Ani jedna z tych przesłanek nie została natomiast spełniona w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 31 maja 2007 r. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą ( sygn. akt III S.A./Po 936/06 ).

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podniósł, iż w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej organy miały obowiązek zbadania, czy decyzja ta jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa, a biorąc pod uwagę wniosek skarżącego, czy decyzja ta nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Podstawę prawną kwestionowanej decyzji stanowił art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uwzględnieniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 18 poz. 107), a w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji, zadaniem organu w toku prowadzonego postępowania, było ustalenie, czy przed dniem wejścia w życie dekretu, gospodarstwo było opuszczone. Ponieważ dekret nie zawierał definicji pojęcia "gospodarstwo opuszczone", za takie gospodarstwo należało uznać gospodarstwo, w którym nie zamieszkiwał właściciel ani członkowie jego najbliższej rodziny, a przy tym gospodarstwo to nie było uprawiane, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 października 2003 r., sygn. akt IV SA 275/02.

Sąd dalej zwrócił uwagę na to, że w decyzji z dnia 10 marca 1959r. nie było żadnych informacji pozwalających ocenić, na jakiej podstawie przyjęto, że I. G. opuścił swoje gospodarstwo w 1953r. Nie odnaleziono też akt sprawy dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w S., co do której została wydana powyższa decyzja.

Prowadząc postępowanie w sprawie z przedmiotowego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji organ oparł się na zeznaniach złożonych w 1996r. i 2004r. przez świadków: H. D., Z. M., W. D., A. S. i I. B. dając wiarę tym zeznaniom, z których wynikało, że I. G. nie uprawiał swego gospodarstwa już w 1955 roku. Sąd zgodził się jednocześnie ze skarżącym, że dokonując tych ustaleń organ administracyjny naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów.

W ocenie Sądu, w uzasadnieniu decyzji zabrakło wywodu, który pozwoliłby w sposób nie budzący wątpliwości odmówić wiarygodności i mocy dowodowej zeznaniom świadków I. B. i A. natomiast., uznać natomiast za wiarygodne zeznania świadków Z. M., W. D. i H. D. Podkreślił, że nie jest bowiem wystarczające wskazanie, że świadkowie, którym odmówiono wiarygodności opierali się wyłącznie na swej pamięci, ponieważ dowód z zeznań świadków z natury rzeczy oparty jest na ich pamięci i odnosić się to będzie również do zeznań pozostałych świadków.

Świadkowie A. S. i I. B. nawiązując w swoich zeznaniach do 1957r., wskazywali ten rok nie tylko jako rok opuszczenia gospodarstwa, w którym zamieszkiwali i w którym zamieszkiwał I. G., ale również jednoznacznie jako rok, do którego skarżący uprawiał swoje gospodarstwo .

Sąd nie zaakceptował ponadto poglądu, że zeznania tych świadków nie są wiarygodne także z tego względu, iż wskazują oni rok 1957 jako rok, w którym I. G. zaprzestał uprawiania swego gospodarstwa, gdy tymczasem on sam podał rok 1956, skoro równocześnie organ orzekający również zeznaniom samego skarżącego nie dał wiary. Według Sądu nie można było też przy ocenie zeznań świadków, w szczególności W. D., pominąć faktu, iż zeznała ona że I. G. uprawiał ziemię do roku 1954 włącznie (a więc przez cały rok). Dalej świadek zeznała zaś, iż w roku 1955, gdy kończyła szkołę podstawową już do pomocy w pracach polnych nie jeździli. Ponieważ dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107) wszedł w życie 28 kwietnia 1955 r., można więc z dużą dozą prawdopodobieństwa przyjąć, iż z uwagi na okres zimowy oraz trwający rok szkolny, w pierwszych 4 miesiącach 1955 r. świadek istotnie nie pomagała w pracach polnych, co wcale nie przesądza, iż I. G. do dnia 28 kwietnia 1955 r. opuścił swoje gospodarstwo w znaczeniu o jakim była wyżej mowa.

Sąd następnie wskazał, że przedmiotem postępowania jest ocena, czy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a konkretnie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., co wymaga ustalenia, czy gospodarstwo zostało opuszczone przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu.

W niniejszej sprawie nie zachowały się jakiekolwiek dokumenty pozwalające zweryfikować na jakiej podstawie w decyzji z dnia 10 marca 1959 r. przyjęto, iż I. G. opuścił swoje gospodarstwo w roku 1953 (a nie jak ustaliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w 1955r.). Kwestionowana decyzja nie zawierała żadnego uzasadnienia faktycznego, w tym zakresie, a zaskarżona decyzja kwestię tej rozbieżności w ustaleniach faktycznych dotyczących daty opuszczenia gospodarstwa przez skarżącego całkowicie pomijała.

Zdaniem Sądu przeprowadzone postępowanie dowodowe nie potwierdziło ustaleń faktycznych przyjętych jako podstawa wydania zaskarżonej decyzji.

W konsekwencji nie została spełniona hipoteza normy prawnej zawartej w przepisie art. 15 cytowanego dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. Według Sądu zeznania świadków nie dawały podstawy do jednoznacznego przesądzenia, że opuszczenie gospodarstwa rolnego przez skarżącego nastąpiło przez dniem wejścia w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r.

Kończąc uzasadnienie Sąd wyraźnie zaznaczył, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić rozważania zawarte w wyroku.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowej Rady Narodowej.

W uzasadnieniu podniesiono, iż z zeznań świadków zgromadzonych w toku postępowania wynika, iż opuszczenie gospodarstwa przez I. G. nastąpiło przed 1955 bądź też po 1957 r. Brak możliwości odniesienia tych zeznań do jakichkolwiek dokumentów nie pozwala na odrzucenie żadnego z nich. To z kolei nie pozwala na przyjęcie, że materiał dowodowy wskazywał na wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Organ uznał ponadto, iż decyzja organu administracji korzysta z domniemania zawartego w przepisie art. 76 § 1 kpa, według którego dokumenty urzędowe sporządzone w określonej prawem formie przez odpowiednie organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy I. G. reprezentowany przez pełnomocnika adw. J. B. zarzucił organowi naruszenie art. 156 § 1 pkt. 2 kpa oraz art. 80 kpa poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i bezpodstawne odmówienie wiarygodności zeznaniom świadków I. B. i A. S. Jedynie bowiem w odniesieniu do tych osób organ uznał, iż moc dowodowa ich zeznań jest osłabiona ze względu na długi upływ czasu od badanych okoliczności z lat 50-tych. Zeznania Z. M. i H. D. również nie wykluczają wersji I. G., gdyż ma z nich wynikać jedynie fakt nieuprawiania gruntu w 1955 r. a nie jego definitywnego opuszczenia. Zarzucił ponadto Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu niezrealizowanie wytycznych zawartych w wyroku tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 maja 2007 r.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [ ... ] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [ ... ] r.

W uzasadnieniu wskazano, iż wobec zbyt rozbieżnych zeznań świadków i braku innych dowodów (w tym dokumentów) organ nie miał w istocie podstaw do odrzucenia któregokolwiek z zeznań zebranych w toku prowadzonego postępowania. Z tego względu nie można było przyjąć, iż w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Za nieuzasadniony uznano też zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów.

W skardze od powyższej decyzji I. G., reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji SKO z [ ... ] r. (ewentualnie o ich uchylenie), jak również o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej . Podniesiono przy tym zarzuty naruszenia art. 156 § 1 pkt. 2 kpa oraz art. 7, 77 i 80 kpa, powtarzając w zasadzie argumentację przytoczoną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona skarżąca wskazała ponadto, iż organ nie może stwierdzić w toku postępowania, iż nie był w stanie ustalić wyczerpująco stanu faktycznego sprawy, gdyż narusza to zasadę nakazującą mu dążenie przy użyciu wszystkich możliwych środków do ustalenia prawdy materialnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uzupełniło więc w wystarczający sposób materiału dowodowego w sprawie, do czego zostało zobowiązane w wyroku Sądu z 31 maja 2007 r., a swoje ustalenia oparło na tych samych dowodach, które stanowiły już przedmiot badania Sądu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniach swoich decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie – zdaniem danego sądu – zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem ( zob. m. in. T.Woś i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473 ). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r., IV S.A. 1681/97, LEX nr 47848 ).

W ocenie prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 maja 2007 r. wskazano wyraźnie, iż w niniejszej sprawie zadaniem organów administracji publicznej było ustalenie, czy przed dniem wejścia w życie dekretu stanowiącego podstawę prawną decyzji z dnia 10 marca 1959r. gospodarstwo było opuszczone. Kwestionowana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nie zawierała bowiem żadnych informacji pozwalających ocenić, na jakiej podstawie przyjęto, że I. G. opuścił swoje gospodarstwo przed dniem wejścia w życie dekretu, choć podano w niej, że miało to miejsce w 1953r.

Organ oparł się na zeznaniach złożonych przez świadków: [ ... ] dając wiarę tym zeznaniom, z których wynikało, że I. G. nie uprawiał swego gospodarstwa już w 1955 roku. Sąd stwierdził, że dokonując tych ustaleń organ administracyjny naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów. Zdaniem Sądu, w uzasadnieniu decyzji organ w sposób niewystarczający wyjaśnił, dlaczego odmówiono mocy dowodowej zeznaniom świadków I. B. i A. S., a za wiarygodne uznano zeznania świadków Z. M., W. D. i H. D. Sąd zwrócił uwagę, że A. S. i I. B. nawiązując w swoich zeznaniach do roku 1957, wskazywali ten rok nie tylko jako rok opuszczenia gospodarstwa, w którym zamieszkiwali i w którym zamieszkiwał I. G., ale również jednoznacznie jako rok, do którego skarżący uprawiał swoje gospodarstwo.

W niniejszej sprawie nie zachowały się dokumenty pozwalające zweryfikować na jakiej podstawie w decyzji przyjęto, iż I. G. opuścił swoje gospodarstwo w roku 1953. W ocenie Sądu przeprowadzone postępowanie dowodowe nie potwierdziło ustaleń faktycznych przyjętych jako podstawa wydania zaskarżonej decyzji, a mianowicie, że skarżący opuścił swoje gospodarstwo już w 1953r. Tym samym prawidłowość ustaleń zawartych w decyzji z dnia [ ... ] r. nie została potwierdzona w toku przedmiotowego postępowania, tym bardziej, że zeznania świadków nie dawały podstawy do jednoznacznego przesądzenia, że opuszczenie gospodarstwa rolnego położonego w S. przez jego właściciela I. G. nastąpiło przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r.

W toku postępowania prowadzonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na skutek wydania powyższego wyroku organ ten nie uwzględnił rozważań Sądu. Nie przeprowadził też faktycznie żadnego dodatkowego postępowania dowodowego w zakresie wskazanym przez tutejszy Sąd. Ograniczono się bowiem do powtórzenia analizy zeznań świadków [ ... ], uznając przy tym, iż na skutek braku potwierdzenia prawdziwości ich treści w odpowiednich dokumentach w istocie nie było podstaw do dokonania ich prawidłowej oceny pod kątem ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Jak słusznie podniosła strona skarżąca takie stwierdzenie organu jest sprzeczne z kategorycznym nakazem wynikającym bezpośrednio z przepisu art. 7 kpa, zgodnie z którym organ administracji zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy – m. in. poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa ). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię rozłożenia ciężaru dowodu w takim postępowaniu. Organ jest wobec tego zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące prawidłowemu ustaleniu stanu faktycznego sprawy ( zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-72 ). Organ administracji nie może zatem uznawać w konkluzji dotyczącej całości zebranego materiału dowodowego ( czyli zeznań świadków ), iż ze względu na niemożność dokonania konkretnej oceny mocy dowodowej poszczególnych zeznań, brak przesłanek do odrzucenia któregokolwiek z tych zeznań bądź do stwierdzenia, którym dać wiarę a które uznać za sprzeczne z materiałem dowodowym, należało przyjąć, że kwestionowana decyzja z [ ... ]r. nie została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zbadało przy tym dokładnie te same zeznania, które podlegały już analizie tutejszego Sądu w wyroku wydanym w dniu 31 maja 2007 r. Skoro Sąd przesądził w tym orzeczeniu, iż zeznania te nie dawały podstawy do jednoznacznego stwierdzenia faktu opuszczenia spornego gospodarstwa przed wejściem w życie dekretu to organ administracji nie mógł – wbrew tym wywodom – uznawać przy ponownej ocenie tego materiału dowodowego, że badane zeznania nie pozwalają w ogóle na ustalenie jakiegokolwiek stanu faktycznego. Teza taka daje bowiem podstawę do przyjęcia, iż organ w istocie nie wykonał konkretnych wytycznych zawartych w wyroku, które nakazywały dokonanie powtórnej analizy materiału dowodowego pod określonym kątem.

Trzeba w tym miejscu również wskazać na przepis art. 89 § 2 kpa, dający organowi administracji możliwość przeprowadzenia rozprawy w sytuacji, gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków. Chodzi tu szczególnie o postępowania, w toku których uzyskano sprzeczne zeznania świadków – omawiana regulacja prawna daje bowiem możliwość przeprowadzenia konfrontacji poszczególnych świadków przy udziale stron, co pozwala na dokonanie przez organ prawidłowej oceny przeprowadzonych dowodów, zgodnie z art. 80 kpa ( B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego ..., s. 433 ).

Niezależnie od tego stwierdzić też należy, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zobowiązany był rozważyć konieczność ewentualnego sięgnięcia po zeznania innych świadków (wskazanych np. przez skarżącego lub świadków już przesłuchanych), które mogłyby doprowadzić do wyjaśnienia sprzeczności istniejących w zeznaniach już uzyskanych.

Zdaniem Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze mogło także rozważyć zebranie odpowiednich dowodów mogących wyjaśnić bliżej okoliczności dotyczące samego procesu wydawania zakwestionowanej decyzji

(np. przeprowadzić dowód z zeznań pracowników Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa). Koniecznym wydaje się również wyjaśnienie, czy któryś z przesłuchanych już świadków składał zeznania w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [ ... ]r.

Analizując czynności Samorządowego Kolegium Odwoławczego Sąd uznał więc, iż organ ten nie zastosował się do oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 31 maja 2007r. Na skutek uchybień i zaniechań w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego organ nie zebrał niezbędnych dowodów i nie dokonał wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, co uniemożliwiło mu w istocie ocenę prawidłowości kwestionowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [ ... ], szczególnie pod kątem jej ewentualnego wydania z rażącym naruszeniem prawa (o co wnioskował skarżący inicjując przedmiotowe postępowanie administracyjne).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem organu administracji publicznej będzie w tej sytuacji uwzględnienie rozważań zawartych w niniejszym wyroku.

Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania (w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik postępowania, wobec czego - na zasadzie art. 145 § 1 lit. c w zw. z art. 153 powyższej ustawy – orzekł o uchyleniu obu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

O kosztach postępowania i wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono natomiast na podstawie art. 200 i art. 152 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ M. Kosewska /-/ M. Ławniczak /-/ B. Sokołowska

D.W.d