Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 728/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3  ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej także: k.p.a.), art. 28 ust. 2 i 3, art. 28 ust 3a i 3b, art. 32 i art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2009 r., Nr 205, poz. 1585) po ponownym rozpatrzeniu wniosku A. C. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], którą odmówiono umorzenia należności za okres od kwietnia 2009 r. do lutego 2010 r. oraz od kwietnia 2010 r. do marca 2011 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 3056,88 zł oraz na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w łącznej kwocie 6950,05 zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskodawczyni w okresie od kwietnia 2009 r. do marca 2011 r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr 7094 z dnia 5 maja 2010 r. wydanego przez Burmistrza Miasta i Gminy B.. Według ustaleń wynikających ze strony Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej działalność ta została wykreślona z dniem 10 kwietnia 2012 r.

Pismem z dnia 24 lipca 2012 r. A. C. zwróciła się z prośbą o umorzenie nieopłaconych składek i powołała się na swoją trudną sytuację materialną i osobistą.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Zakład odmówił uwzględnienia tego wniosku. Domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy strona zarzuciła, że "decyzja jest nieprecyzyjna, niedokładnie określona i źle odebrana z poprzednich pism kierowanych przez nią do Zakładu". Stwierdziła również, iż ZUS zamierza wyłudzić od niej znaczną kwotę pieniędzy, dlatego też w tej sprawie umówiła się z Rzecznikiem Praw Obywatelskich.

Rozważania własne organ II instancji rozpoczął od przywołania art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, która zachodzi gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003 r. nr 60, poz.535 ze zm.), nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.), nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednocześnie organ wskazał, że stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365, dalej także: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.). Zgodnie z § 3 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdy zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego, nadzwyczajnego zdarzenia oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości zarobkowania.

W kontekście przywołanej regulacji organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem strona jest współwłaścicielką (na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej z D. C.) nieruchomości gruntowej o pow. łącznej 4,4538 ha położonej w obrębie B., gmina B. oraz środków transportu.

W tym stanie rzeczy postępowanie prowadzono w oparciu o treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. , informując stronę (w pismach z dnia 3 i 30 sierpnia 2012 r. oraz z dnia 8 listopada 2012 r. ) o jej uprawnieniach dotyczących w szczególności czynnego udziału w sprawie, wglądu w akta, wypowiadania się co do zebranego materiału dowodowego oraz zgłaszania żądań w zakreślonym terminie.

Do postępowania w I instancji strona nie przedłożyła jednak – jak podkreślił organ II instancji - "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz sytuacji materialnej" wraz z wymaganymi dokumentami. Ponadto nie złożyła w zakreślonym pismem z dnia 4 grudnia 2012 r. terminie żądanych przez organ wyjaśnień dotyczących ubezpieczenia pojazdów oraz nieruchomości położonej w B. i wielkości oszacowanych strat. Dopiero w dniu 31 grudnia 2012 r. do Zakładu wpłynęło pismo, w którym strona podała, że ani nieruchomość, ani pojazdy nie były ubezpieczone, a szacunkowa ocena wielkości strat poniesionych na skutek pożaru została dokonana na podstawie oględzin funkcjonariuszy Policji.

Dalej organ II instancji podał, że w toku postępowania umorzeniowego ustalono, iż wnioskodawczyni jest rozwiedziona od 8 lat. Na jej utrzymaniu pozostaje aktualnie dziewięcioletni syn O. C., uczeń Prywatnej Szkoły Podstawowej w S. oraz dziewiętnastoletnia córka K. C., uczennica technikum przy Zespole Szkół Ekonomicznych w D., najstarsze dziecko (którego wieku ani personaliów nie podano) według oświadczenia strony wyjechało w celach zarobkowych do Anglii. Z ustaleń dokonanych przez Zakład w Komputerowym Systemie Informatycznym ZUS wiadomo, że córka K. C. w dniu 11 kwietnia 2012 r. rozpoczęła prowadzenie własnej działalności gospodarczej.

Odnośnie miejsca zamieszkania strony podano, że jako adres do korespondencji strona wskazała ulicę [...] w S.. Natomiast jako adres zamieszkania podała: B. 2 28-100 B., pod którym zamieszkuje również matka strony, otrzymująca świadczenie z KRUS w wysokości 800 zł miesięcznie.

Aktualnie wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest również zatrudniona. Źródłem utrzymania strony i jej rodziny są alimenty zasądzone na dzieci w wysokości 450 zł miesięcznie. Ponadto według oświadczenia z dnia 24 września 2012 r. strona nie pobiera żadnych świadczeń, zasiłków czy też zapomóg, jedynie raz w roku dopłatę dla rolników w wysokości 2800 zł, co nie zostało udokumentowane.

Strona oświadczyła także, iż nie posiada statusu osoby bezrobotnej ze względu na dzieci, a w szczególności na cierpiącego na choroby dróg oddechowych syna, wykonuje dorywczo prace zarobkowe i opłaca składki do KRUS, z czego organ wywiódł, że podlega ubezpieczeniu w KRUS jako rolnik.

Z informacji z dnia 22 sierpnia 2012 r. uzyskanych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, że strona jest wraz z W. G. współwłaścicielem przyczepy lekkiej Niewiadów rok produkcji 1989, właścicielem samochodu ciężarowego Citroen rok produkcji 2001, właścicielem samochodu osobowego VW Sharan rok produkcji 1997 (współwłaścicielem jest córka K. C.). Według informacji przekazanych przez stronę w dniu 30 lipca 2012 r. i w dniu 26 listopada 2012 r. całkowitemu spaleniu uległy pojazdy Citroen C15 i mercedes.

Z ustaleń majątkowych dokonanych w Starostwie Powiatowym w B. wynika natomiast, że strona jest współwłaścicielką (na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej z D. C.) wspomnianej wcześniej nieruchomości gruntowej o pow. łącznej 4,4538 ha położonej w obrębie B. gmina B..

Strona nie wykazała natomiast, zarówno w postępowaniu przed organem I, jak II instancji wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem rodziny oraz z tytułu leczenia syna i jego nauki w prywatnej szkole. Mimo braku źródeł dochodu oświadczyła natomiast, że nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej.

Dokonując oceny całości zgromadzonego materiału dowodowego organ nie stwierdził przesłanek przemawiających za umorzeniem przedmiotowych należności. Wskazał ponownie, że nie ma miejsca całkowita nieściągalność, a także zauważył, że z dostarczonych przez stronę dokumentów nie wynika, aby syn wnioskodawczyni (którego stan zdrowia wskazywała ona jak przyczynę nieposiadania statusu osoby bezrobotnej) miał orzeczony stopień niepełnosprawności wymagający sprawowania bezpośredniej opieki. Organ podniósł również, że obecnie na utrzymaniu strony pozostaje tylko dziewięcioletni syn, gdyż córka K. od kwietnia 2012 r. prowadzi własną działalność gospodarczą, natomiast najstarsza córka przebywa w Anglii w celach zarobkowych.

ZUS, akcentując fakultatywny charakter instytucji umorzenia opartej na uznaniu administracyjnym, podkreślił także, iż trudności finansowe dłużnika nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia wniosku strony. Nie można bowiem oczekiwać, aby umorzenie nieopłaconych składek zostało potraktowane jako wsparcie socjalne osób borykających się z trudnościami finansowymi.

W skardze (adresowanej do WSA dla obszaru D.) na powyższą decyzję, skierowanej przez organ pierwotnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, przekazanej następnie do WSA w Gliwicach skarżąca wskazała jedynie, że "składam skargę na decyzję zawartą w piśmie z dnia 3 stycznia 2013 r. o w/w sygnaturze, decyzja nr [...], wcześniejszy nr decyzji z dnia [...]r/ nr [...]".

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę w piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2013 r. skarżąca wyjaśniła, że przedstawia Sądowi "istotny materiał dowodowy", który zobrazuje "fatalne postępowanie instytucji ZUS oraz gehennę jaką obecnie przechodzi". Powołała się na (dołączone do skargi w formie kopii) pismo z dnia 20 lutego 2011 r., w którym zawarła, jak to określiła "humanitarną prośbę" i domagała się rozłożenia na dogodne raty zadłużenia wobec ZUS. Wskazała w nim, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, wychowuje samotnie troje uczących się dzieci, a decyzję o podjęciu działalności gospodarczej podjęła kalkulując koszty składek na rzecz KRUS, z którego została wykluczona (została w tej materii wprowadzona w błąd przez pracowników UM w B.). Do skargi oprócz kopii tego pisma załączono także wezwanie Komornika sądowego z dnia 21 lutego 2013 r. do zapłaty należności wynikającej z nakazu wydanego w postępowaniu upominawczym SR w L. (kwota główna 1007, odsetki 110, 80, koszty procesu 210 zł, opłata egz. 297 zł) oraz zawiadomienie z dnia 5 marca 2013 r., że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. prowadzi w stosunku do majątku skarżącej egzekucję administracyjną.

Dalej podała, że goryczy dopełnił wielki pożar w dniu 4 maja 2012 r. w miejscowości B., z którego dokumentację fotograficzną oraz informację z internetu, w której rzecznik Straży Pożarnej w B. potwierdził, że spłonął ciąg budynków gospodarczych, garaż, samochody Citroen C 15 i mercedes.

W dalszych wywodach zakwestionowała twierdzenie organu, że nie dopełniała obowiązku opłacenia ubezpieczenia, skąd powstało zadłużenie, wskazując, że była ubezpieczona w KRUS, a działalność gospodarczą podjęła wyłącznie po to, aby dorobić kilkaset złotych dla dzieci.

Dalej podjęła polemikę z tezą, że pożar (stanowiący jej zdaniem nadzwyczajne zdarzenie) nie miał wpływu na powstanie zadłużenia i podkreśliła, że okoliczność ta ma natomiast ogromny wpływ na jego spłatę.

Zarzuciła także organowi, że przyjął, iż uzyskuje dochody z alimentów na dzieci po 450 zł/miesiąc, podczas, gdy udokumentowała, że jest to jedynie (łącznie) 450 zł miesięcznie.

Wskazała, że wbrew twierdzeniom ZUS nie podjęła ryzyka prowadzenia działalności, gdyż chcąc poprawić egzystencję dzieci nie ryzykowała, tylko dokładnie przekalkulowała koszty, uwzględniając składki na KRUS.

Odnosząc się do kwestii miejsca zamieszkania podniosła, iż w odpowiedzi na skargę organ prawidłowo pisze, iż skarżąca od dawna zamieszkiwała w S., a dalej, że zamieszkuje z mamą w miejscowości B.. Okoliczność ta ma znaczenie "dla terytorium sprawy w Sądzie". Tymczasem ZUS wszystkie pisma w toku postępowania kierował do S., miał też wiedzę o tym, że dzieci skarżącej uczęszczają do szkół w S. i D., a odległość miejsca zamieszkania strony od siedziby ZUS uniemożliwia jej bieżący wgląd do akt.

Oświadczyła również, że nigdy nie pisała, że mieszka z mamą, co jest "sprzeczne z zapisem zawartym na str. 4 linijka 10 odpowiedzi na skargę".

Strona podniosła również, że w odpowiedzi na skargę podano, iż prowadziła działalność gospodarczą w okresie od kwietnia 2004 r. do marca 2011 r., a więc z długim, siedmioletnim doświadczeniem, tymczasem faktycznie był to okres od 17 marca 2009 r. do 31 marca 2011 r. i o ten okres upomina się ZUS.

Wyjaśniła także, iż jej najstarsza córka B. (22 l.) wyjechała do Anglii w nagrodę za wybitne wyniki w nauce angielskiego.

Za poniżające uznała skarżąca twierdzenie organu, iż nie przedłożyła orzeczenia o niepełnosprawności syna i podniosła, że walczy o to, aby syn nie był niepełnosprawny, co ze względu na utrudniony dostęp do pulmonologów nie jest łatwe.

W końcowym fragmencie pisma skarżąca odwołała się do pisma z dnia 4 grudnia 2012 r. skierowanego do niej przez ZUS, zawierającego wezwanie do złożenia wyjaśnień. Wskazała, że pismo przesłano do niej listem zwykłym, a nie poleconym i jak wynika z załączonej do skargi kserokopii koperty Urząd Pocztowy w S. opatrzył ją datownikiem z dnia 10 grudnia 2012 r. W konsekwencji otrzymała list w tym samym dniu, w którym upływał zakreślony przez organ termin na przesłanie wyjaśnień.

Strona nadmieniła także, iż jej 19-letnia córka K. rozpoczęła działalność gospodarczą w zakresie dorywczej sprzedaży czyścików ekologicznych oraz tanich kosmetyków, co za ubiegły rok przyniosło stratę bez żadnych dochodów, a w 2013 r. zalega z płatnością 4 składek na rzecz ZUS.

Pismo to przesłano ZUS w dniu 11 czerwca 2013 r., ale pozostało ono bez odpowiedzi.

Rozprawa wyznaczona na dzień 16 stycznia 2014 r. została odroczona, gdyż Sąd powziął wiadomość (z pisma strony przekazanego Sądowi na rozprawie przez W. G.), że skarżąca nie może w niej uczestniczyć, gdyż ze względu na nagłe pogorszenie stanu zdrowia znalazła się w poradni lekarskiej oczekując na pomoc medyczną. Jednocześnie zobowiązano stronę do nadesłania zaświadczenia lekarskiego dotyczącego jej stanu zdrowia w dniu 16 stycznia 2014 r. oraz ewentualnego terminu zakończenia leczenia. W piśmie z dnia 5 lutego 2014 r. strona poinformowała Sąd, że stan jej zdrowia nie poprawił się (załączono stosowne zaświadczenie lekarskie). W piśmie z dnia 24 lutego 2014 r. skarżąca oświadczyła, że ze względu na poprawę stanu zdrowia "pozostaje do dyspozycji", w związku z czym skierowano sprawę do wyznaczenia terminu rozprawy. Na posiedzeniu w dniu 11 czerwca 2014 r. skarżąca (która odebrała osobiście w dniu 13 maja 2014 r. zawiadomienie o terminie rozprawy) nie stawiła się. We wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 18 czerwca 2014 r. podała m.in., że rozpoznano u niej zakażenie gronkowcem złocistym oraz że w dniu 11 czerwca 2014 r. "pojechała do T. do lekarza, bo utraciła głos i nie dojechała na tę bardzo ważną dla niej sprawę do Gliwic".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002, nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż decyzja ta nie narusza prawa.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem z dnia 3 stycznia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 1 października 2012 r., którą odmówiono umorzenia zaległości skarżącej za okres od kwietnia 2009 r. do lutego 2010 r. oraz od kwietnia 2010 r. do marca 2011 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 3056,88 zł oraz na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w łącznej kwocie 6950,05 zł.

Wniosek A. C. inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2009 r. Nr 205 poz. 1585), a także w kontekście art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Na mocy art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności. "W przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek, a w przypadku stwierdzenia, że nie występuje całkowita nieściągalność, bada sprawę pod kątem istnienia przesłanek, czy zobowiązany wykazał, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny" (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089).

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi je m.in. sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skoro skarżąca jest współwłaścicielką (na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej z D. C.) nieruchomości gruntowej o pow. łącznej 4,4538 ha położonej na terenie gminy B. to całkowita nieściągalność zaległości nie mogła zostać stwierdzona, co zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji.

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514).

Podkreślić w tym miejscu należy, że o takim rozkładzie ciężaru dowodu w postępowaniu umorzeniowym przed ZUS, tj. o tym, że ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa na wnioskodawczyni organ I instancji precyzyjnie poinformował stronę w piśmie z dnia 3 sierpnia 2012 r., doręczonym w dniu 16 sierpnia 2012 r. (str. 2, wers 15-16), w którym także wezwano ją do złożenia w terminie 7 dni oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej (według załączonego druku) wraz z dokumentami potwierdzającymi informacje w nim zawarte i deklaracji PIT za 2011 r. W kolejnym piśmie z dnia 30 sierpnia 2012 r., doręczonym w dniu 18 września 2012 r., zakreślając 7-dniowy termin wskazano stronie, że nie wykonała wezwania z dnia 3 sierpnia 2012 r. i nie przedłożyła dokumentacji wymaganej przy wnioskowaniu o umorzenie, co może mieć wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Wezwanie do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej (według załączonego druku) zawarł także organ II instancji w piśmie z dnia 8 listopada 2012 r., awizowanym dwukrotnie i niepodjętym w terminie.

Skarżąca na żadnym etapie postępowania oświadczenia takiego nie złożyła i nie wskazała żadnych przyczyn takiego stanu rzeczy. Podała niepełne dane dotyczące jej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, a w listopadzie 2012 r. przedłożyła dokumenty dotyczące zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, opis pożaru wraz ze szkicem sytuacyjnym, kserokopie legitymacji szkolnych dzieci, wyciąg z rachunku bankowego dotyczący otrzymywanych alimentów oraz kartę informacyjną z hospitalizacji syna O. w lipcu 2011 r. (rozpoznanie: astma oskrzelowa).

Z powyższego wynika, że strona nie wypełniła podstawowych wymogów ciążących na osobie domagającej się umorzenia zaległości. Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej (wymagające w dalszej kolejności udokumentowania) jest bowiem zasadniczym źródłem danych, na podstawie których organ może ustalić rzeczywistą sytuację materialną strony i jej możliwości płatnicze (jest ono składane na stosownym formularzu, który obejmuje wszelkie pozycje istotne dla poczynienia takich ustaleń). Wobec strony, która zaniechała złożenia takiego oświadczenia (oraz poparcia go stosownymi dokumentami) i - tak jak skarżąca - nie ujawniła w szczególności wydatków ponoszonych na utrzymanie rodziny, źródeł ich finansowania, danych dotyczących ewentualnego zalegania w bieżących opłatach, zadłużenia z innych tytułów organ nie może stwierdzić, że wykazała (do czego kategorycznie obliguje ją § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.), że nie jest w stanie opłacić zaległości wobec ZUS. Wskazane obowiązki nałożone przez prawodawcę na osoby wnioskujące o umorzenie należnych składek dotyczą także, wbrew sugestiom strony, osób dotkniętych nadzwyczajnymi zdarzeniami losowymi, takimi jak pożar, który wybuchł w gospodarstwie skarżącej i spowodował znaczne szkody w nieubezpieczonym mieniu. Skutki tego zdarzenia, które – jak słusznie wskazuje skarżąca – należy rozpatrywać nie tylko w kontekście związku z powstaniem zadłużenia, ale przede wszystkim w zakresie wpływu na aktualną realną możliwość spłacania zaległości podlegałyby ocenie organu dopiero wówczas, gdyby strona ujawniła i udokumentowała pełne dane dotyczące jej sytuacji materialnej. Tymczasem - jak zasadnie zwrócił uwagę organ – nie wiadomo jakie bieżące wydatki ponosi niekorzystająca ze wsparcia pomocy społecznej wnioskodawczyni, z jakich środków (poza alimentami w kwocie 450 zł miesięcznie oraz otrzymywaną raz w roku w kwocie 2800 zł dopłatą dla rolników) utrzymuje siebie i rodzinę, w tym finansuje nie tylko koszty leczenia syna, ale także np. czesne za jego naukę w prywatnej szkole podstawowej w S., czy jest zadłużona (dopiero do skargi dołączyła bowiem dokumenty, z których wynika, że wydano wobec niej nakaz zapłaty i skierowano do jej majątku egzekucję administracyjną). Nie jest także udokumentowane, że stan zdrowia syna uniemożliwia matce wykonywanie pracy zarobkowej (przedłożyła bowiem jedynie wspomnianą wyżej jedną kartę leczenia szpitalnego), co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia zaległości określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Nawiązując do argumentacji skargi zawartej w piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2013 r. Sąd, który kontroluje zaskarżone rozstrzygnięcie, a nie odpowiedź na skargę, stwierdza, że w zaskarżonej decyzji zgodnie z treścią wniosku z dnia 24 lipca 2012 r. wskazano, że jako adres zamieszkania strona podała miejscowość B. [...] B. (z baz danych ZUS ustalono natomiast, że pod tym adresem zamieszkuje także matka skarżącej), a adres w S. wskazała jako adres do korespondencji. Organ II instancji stwierdził także, iż "źródłem utrzymania strony są alimenty zasądzone na dzieci w wysokości 450 zł/mies" z czego nie wynika, że przyjął, iż jest to kwota przypadająca na każde z dzieci, bo wtedy podano by ich liczbę lub personalia. Organ posłużył się także posiadanymi danymi dotyczącymi podjęcia przez córkę skarżącej działalności gospodarczej, którego to faktu strona nie ujawniła (dopiero w piśmie procesowym kierowanym do Sądu oświadczyła, że działalność ta generuje stratę i rosnące zaległości wobec ZUS).

Nie sposób również zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że możliwe jest całkowite wyeliminowanie obciążającego przedsiębiorcę ryzyka związanego z podjęciem i prowadzeniem działalności gospodarczej.

Mając na uwadze powyższe skład orzekający, nie negując trudnej sytuacji życiowej skarżącej, podzielił stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że przedstawione przez stronę okoliczności nie stanowią wystarczających argumentów przemawiających za umorzeniem nieopłaconych składek. Skarżąca nie ujawniła bowiem i nie udokumentowała istotnych danych pozwalających bez wątpliwości ocenić jest sytuację materialną i rodzinną, a więc nie spełniła wymogów określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W tym stanie rzeczy Sąd w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

Niekorzystne dla strony zakończenie postępowania sądowego przed sądem I instancji, w którym Sąd z należytą starannością zapewnił stronie czynny udział nie wyklucza jednakże ponownego złożenia wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS, wraz z którym strona będzie mogła wyczerpująco wykazać swoją sytuację osobistą, materialną i rodzinną. "Każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu" (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 1057/11, LEX nr 1122920).