Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3357/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 2 lipca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 852/19 w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia[...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2019 r. (sygn. akt I SA/Wa 852/19), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę M. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia M. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. C. mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...] (obecnie Ukraina).

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. C., zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie - na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - (cyt.): "rażącą obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na wynik sprawy a to art. 141 § 4 p.p.s.a, poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności dotyczących obrazy przepisów postępowania mającej wpływ na treść zapadłej decyzji przede wszystkim w zakresie zarzutu naruszenia normy art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w zw. z art. 140 kpa, co powoduje, iż treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej orzeczenia albowiem brak jest możliwości dokonania jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia, a zatem ustalenia w omawianym zakresie przesłanek, którymi kierował się sąd I instancji wydając zaskarżone orzeczenie".

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania wraz zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Nadto oświadczył, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Podstawy te zostały oparte wyłącznie na zarzutach procesowych, określonych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej zarzucił bowiem Sądowi Wojewódzkiemu (cyt.): rażącą obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na wynik sprawy a to art. 141 § 4 p.p.s.a. który to przepis następnie powiązał z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego w postaci: art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa w zw. z art. 140 k.p.a. Zdaniem bowiem skarżącego, zaskarżony wyrok był nieprawidłowy, a przede wszystkim nie czynił zadość przepisom postępowania, gdyż jego uzasadnienie było niespójne, wybiórcze, powierzchowne, a ponadto pozbawione zostało odniesienia do większości punktów i okoliczności sporu, których rozstrzygnięcie, - w ocenie skarżącego - było istotne dla właściwego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy.

Odnosząc się do tak określonych zarzutów, skład orzekający uznał, że nie były one nieuzasadnione. Na zasadzie art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie (...). Wymagania te spełnia zaskarżony wyrok. Sąd Wojewódzki przedstawił bowiem: stan faktyczny niniejszej sprawy, stanowisko organów obu instancji, zarzuty zawarte w skardze wniesionej przez M. C. i własną ocenę zaskarżonej tą skargą decyzji. Okoliczność zaś, iż ocena ta nie była dla strony skarżącej satysfakcjonująca, nie oznaczało jeszcze, że była wadliwa.

Podkreślić również w tym miejscu trzeba, iż sąd administracyjny nie ma obowiązku ustosunkowywania się do wszystkich treści podniesionych w skardze a tylko do tych, które mogą mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia w danej sprawie. W analizowanym zaś stanie faktycznym istotne było to, że dotyczył on wniosku matki M. C. – M.C. z 1990 r. o odszkodowanie za mienie nieruchome pozostawione przez W.C. w ZSRR, a który to wniosek – na skutek zmiany przepisów materialnoprawnych oraz śmierci M. C.. – został potraktowany przez organ jako wniosek M. C. o potwierdzenie prawa do rekompensaty zabużańskiej z tytułu majątku pozostawionego przez W. C. w [...] (obecnie Ukraina). Z uwagi zaś, że chociaż wnioskodawca (M. C.) był wnukiem właściciela pozostawionego mienia, jednak nie był jego spadkobiercą, powyższy wniosek nie mógł zostać uwzględniony.

Podstawowa kwestia, która w tej sprawie była rozstrzygająca, związana była z okolicznością, iż jedyny spadkobierca W. C.- jego syn A. C. w oświadczeniu z dnia 22 lutego 2017 r. (Rep. A nr [...]) podał, iż wskazuje M. C. jako osobę uprawnioną do otrzymania rekompensaty za mienie pozostawione przez W. i J.C. W rozpoznawanej zatem sprawie (która dotyczyła tylko mienia pozostawionego przez W.C.) – jak słusznie zauważył Sąd Wojewódzki - podstawowe znaczenie miała wykładnia art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 935). Zgodnie bowiem z tym przepisem, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców poprzez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. W rezultacie zatem w przypadku, wniesionej przez M. C. skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr 2 o odmowie potwierdzenia M. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. C. mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...] (obecnie Ukraina), temu to zagadnieniu winna być głównie poświęcona ocena prawna zaskarżonej decyzji, a co Sąd Wojewódzki uczynił. Wprawdzie przy tym Sąd I instancji istotnie nie odniósł się do części zarzutów (procesowych) zawartych w skardze, ale uchybienie to nie miało w tym przypadku znaczenia istotnego.

W skardze do Sądu Wojewódzkiego, skarżący twierdził, że organ naruszył art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. bo nie odniósł się do zarzutów zawartych w odwołaniu oraz w sposób niepełny i nieścisły ustalił stan faktyczny oraz jedynie częściowo ocenił materiał dowodowy. W odwołaniu zaś od decyzji organu I instancji M. C. podnosił zarzut długotrwałości niniejszego postępowania i naruszenia przez Wojewodę art. 9 k.p.a. - poprzez brak właściwego pouczenia stron postępowania o konieczności przyłączenia się do wniosku wszczynającego postępowanie A.C.. Poza tym odwołujący się twierdził, że oświadczenie w/w z dnia 18 stycznia 2001 r., w którym pierwotnie dokonał on wskazania swojej siostry – M. C. jako osoby uprawnionej do otrzymania rekompensaty z tytułu majątku pozostawionego na Kresach Wschodnich przez W.i J. C., spełnia również wymogi właściwe dla pełnomocnictwa. Kwestie te zostały zresztą niejako powtórzone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W związku z powyższym wskazać należy, że w zaskarżonej decyzji Ministra kwestia braku wniesienia w tym przypadku wniosku przez A. C. została wyjaśniona. Minister, powołując się bowiem na treść uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r. (sygn. akt I OPS 3/17) stwierdził, że - z punktu widzenia przedmiotowego - uprawnienia zabużańskie stanowią jedność i z tego powodu współwłaściciele mienia pozostawionego lub ich spadkobiercy występują w postępowaniu jako współuczestnicy materialni. Zatem wniesienie wniosku przez jedną z uprawnionych osób powoduje to, że wszyscy uprawnieni w danym postępowaniu są w takim postepowaniu jego stronami. Tym niemniej – w realiach rozpoznawanej sprawy - tej zasady nie można było zastosować, gdyż osobą, która wniosła wniosek wszczynający postępowanie (M.C.), jak również osoba, która weszła w jej miejsce na skutek spadkobrania (M. C.) były osobami nieuprawnionymi do otrzymania rekompensaty zabużańskiej z tytułu mienia pozostawionego przez W.C. (nie były jego spadkobiercami).

Podkreślić też trzeba, że nie można było przy tym zarzucić organowi, że na powyższy fakt nie zwrócił uwagi stronom postępowania. Kwestia tzw. jedności wniosku w sprawie o przyznanie rekompensaty zabużańskiej była przez szereg lat różnie interpretowana zarówno przez organy administracyjne jak i przez sądy administracyjne. Dopiero wspomniana wyżej uchwała z 2017 r. rozstrzygnęła to zagadnienie w sposób jednolity i wiążący.

Sugerując się także tylko samą treścią wniosku M.C., zawartego w jej piśmie z dnia 16 listopada 1990 r., podnieść należy, że dotyczył on jedynie mienia pozostawionego przez W. C.. Tylko również W. C. został przez wnioskodawczynię wymieniony w sformalizowanym wniosku z dnia 19 kwietnia 1994 r. (k. 32 akt adm.). Podobnie również z treści notatki służbowej, sporządzonej w dniu 5 wrzenia 1995 r., wynikało, że M. C. poinformował organ o fakcie śmierci właściciela mienia pozostawionego – w osobie (tylko) W. C.. Powyższe więc wskazuje na to, że mimo, iż (jak wynika z treści w/w dokumentów) wniosek w tej sprawie formalnie dotyczył tylko mienia pozostawionego przez W.C., organy (mając najprawdopodobniej na uwadze treść oświadczeń M. C. o wskazaniu najpierw M.C. a potem M. C. jako uprawnionych do otrzymania rekompensat po W. i J. C.) z ewidentną korzyścią dla strony przyjęły, że żądanie zawarte w piśmie z 1990 r. dotyczyło obojga małżonków C.. Fakt ten w konsekwencji zaś doprowadził do wydania przez Wojewodę [...] odrębnej, pozytywnej dla M. C. decyzji z dnia [...] listopada 2018 r. nr 1, która nie była skarżona i stała się ostateczna. W takiej sytuacji zatem nie można było skutecznie twierdzić, że organ w toku postępowania nie miał na uwadze słusznego interesu strony czy, że też, iż rozstrzygał wątpliwości na jej niekorzyść. Zaakcentować przy tym trzeba, że organ nie mógł rozstrzygać niniejszej sprawy i jednocześnie wypełniać funkcji właściwej pełnomocnikowi strony. Słusznie też Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwrócił uwagę na fakt, iż w niniejszym postepowaniu brał przecież udział zawodowy pełnomocnik. Wprawdzie taka sytuacja nie zachodziła od samego początku, to jest od roku 1990 r., ale w istocie rzeczy do 2015 r. w sprawie praktycznie nic się nie działo. Zawodowy pełnomocnik wstąpił zaś do postępowania w listopadzie 2016 r. (k. 169 akt adm.).

Natomiast co do braku możliwości przyjęcia, iż oświadczenie o wskazaniu - składane w trybie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – mogło być traktowane jako udzielenie przez A. C. pełnomocnictwa osobie wskazanej (M.C.) Sąd Wojewódzki wypowiedział się a pogląd jego w tej mierze był w pełni zasadny. Brak zaś stosownego zarzutu kasacyjnego powoduje, iż Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie jest zwolniony z szerszego wyjaśnienia powyższego zagadnienia.

Końcowo wskazać także wypada, że brak było podstaw do oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia czasu, w którym została ona podjęta, gdyż skarga wniesiona w tym przypadku do Sądu Wojewódzkiego nie dotyczyła bezczynności organu czy przewlekłości postępowania. Zatem – w granicach rozpoznawanej sprawy - długotrwałość postępowania nie mogła być traktowania jako uchybienie mające istotny wpływ na jej wynik.

W rezultacie zatem, skoro w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki zajął stanowisko i nie było ono przedmiotem właściwego zarzutu kasacyjnego to zarzut "rażącej obrazy art. 141 § 4 p.p.s.a." nie mógł być w tym przypadku uwzględniony.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.