Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 834/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 77, art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 21 ust. 1, art. 21 ust. 5-7, art. 22 ust. 1, art. 34 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 21 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 października 2021 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej K. S. kwotę 480 złotych (czterysta osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" r. Burmistrz P. (dalej jako: "organ I instancji"), odmówił K. S. (dalej jako: "Strona", "Skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę – K. G. W uzasadnieniu organ nie zakwestionował faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, jednak wskazał, że Strona posiada uprawnienie do świadczenia rentowego z ubezpieczenia społecznego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Podano, że zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej jako: u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do renty. Dodatkowo podkreślono, że niepełnosprawność K. G. powstała w 84 roku życia, co oznacza, że nie została również spełniona przesłanka określona w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyjaśniono, że przepisy ustawy mają charakter bezwzględnie obowiązujący,

a organ przy orzekaniu o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego nie może stosować uznania administracyjnego, wobec czego orzeczono jak w sentencji.

Od tej decyzji, w przepisanym terminie, odwołała się K. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Decyzji zarzucono przede wszystkim naruszenie:

- przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności wskazanej normy prawnej, w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względy na wiek, w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki;

- przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez zaniechanie zastosowania wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, a w konsekwencji uznanie, że pobieranie przez Stronę renty pozbawia ją prawa do świadczenia;

- przepisu art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz niepoinformowanie Skarżącej, że okoliczność pobierania przez nią renty stanowi przesłankę negatywną ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym zaniechanie zobowiązania Strony do usunięcia negatywnej przesłanki poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do renty.

W obszernym uzasadnieniu odwołania wskazano, że brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stanowi naruszenie art. 7 oraz art. 190 Konstytucji RP i szeroko przywołano stanowisko Trybunału; podkreślono ponadto, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, która jasno mówi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na którym oparto odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Na poparcie stanowiska przytoczono liczne orzecznictwo sądowoadministracyjne, z którego wynika, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż po ukończeniu przez nich 18 lub 25 roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności, wobec czego w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych należy dokonywać oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem tego kryterium. Odnośnie zarzutu naruszenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyjaśniono, że dokonując wykładni tego przepisy nie można oprzeć się jedynie na jego literalnym brzmieniu. Ze stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że literalna wykładnia tego przepisu narusza fundamenty aksjologiczne, wyrażone w zasadach Konstytucji, a prawidłowo zinterpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinien być stosowany w ten sposób, że pozbawia Stronę świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do wysokości otrzymywanej emerytury lub renty. Z ostrożności procesowej podniesiono nadto, że nawet gdyby pominąć ww. wykładnię przepisów, to pobieranie renty nie jest przesłanką, której nie można usunąć w toku postępowania administracyjnego, bowiem Stronie przysługuje prawo do zawieszenia prawa do renty. Zawieszenie prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę, określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. 1 u.ś.r., a na organie spoczywa obowiązek poinformowania Strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub renty, umożliwiając tym samym wybór świadczenia korzystniejszego. Ostatecznie – powołując stosowne orzecznictwo - podniesiono, że skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków wobec chorego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa, wobec czego wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją będącą przedmiotem skargi z dnia

"[...]"r., nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji

w całości. W uzasadnieniu opisano stan faktyczny sprawy, powołano przepisy prawa mające zastosowanie oraz wyjaśniono, że przepisy u.ś.r. nie przewidują możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a świadczeniami wymienionymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. – prawem do emerytury, renty, innych świadczeń emerytalno-rentowych i innych. Przytoczono stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że wykluczenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązuje bez względy na wysokość renty i okoliczności jej przyznania i pobierania. Podano, że analiza materiału dowodowego jednoznacznie wskazuje, że Strona ma przyznaną

w 2020 r. rentę rolniczą z tytułu trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, wobec czego została spełniona negatywna przesłanka, uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniono, że przepis art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. był poddany ocenie Trybunału Konstytucyjnego, który zajął się kwestią możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom uprawnionym do renty

z tytułu częściowej niezdolności do pracy (wyrok TK z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17). Trybunał nie wypowiedział się natomiast w zakresie pozostałych przesłanek negatywnych z ww. przepisu, "niejako uznając je za zgodne z Konstytucją". Podano również, że świadczenie pielęgnacyjne w omawianym przypadku stanowiłoby surogat renty/emerytury, a nie wynagrodzenia za pracę, a zastosowanie odmiennej interpretacji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. byłoby nieuzasadnione. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy w ogóle nie rozważył spełnienie przesłanki określonej w ar. 17 ust. 1b u.ś.r. i orzekł jak w sentencji.

Decyzję Kolegium zaskarżyła w całości K. S. – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika r. pr. M. J. – powielając w skardze zarzuty odwołania. Wniesiono o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i zobowiązanie ich do przyjęcia oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku, wydanym w niniejszej sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podano, że zaskarżone rozstrzygnięcie oparto na błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i zaniechano dokonania wykładni systemowej i celowościowej, co godzi w słuszny interes Skarżącej i konstytucyjne zasady równości. Podano, że orzecznictwu powołanemu przez Kolegium

w uzasadnieniu decyzji nie można przypisać waloru aktualności, a z najnowszych judykatów wynika, że zawieszenie prawa do emerytury lub renty eliminuje negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.; aktualne orzecznictwo potwierdza stanowisko, że literalna wykładnia tego przepisu narusza zasadę równości, a wyniki wykładni celowościowej i systemowej pozawalają na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości równej różnicy pomiędzy otrzymywana rentą netto,

a wysokością świadczenia. Powtórzono za odwołaniem, że fakt pobierania renty nie jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia, której nie da się usunąć w toku postępowania, jednak organy - naruszając zasady ogólne postępowania administracyjnego - nie poinformowały o tej okoliczności Strony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2019 r. poz. 2325 ze zm.); dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępnie wyjaśnić należy, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym,

a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W przedmiotowej sprawie zarówno Skarżąca w skardze, jak i organ w odpowiedzi na skargę, zawarli stosowny wniosek.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej

z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej

i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego,

o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W ocenie organów obydwu instancji, przepis ten należy odczytywać literalnie, co skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia Skarżącej. Ze stanowiskiem tym jednak nie sposób się zgodzić.

Jak słusznie wskazano w skardze, w judykaturze wielokrotnie była podkreślana potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, ponieważ proces wykładni prawa nie może ograniczać się wyłącznie do dyrektyw językowych. Istotne jest również, że orzecznictwo dopuszcza możliwość, że zastosowanie dyrektyw wykładni funkcjonalnej czy systemowej może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet wtedy, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (zob. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09 oraz m.in. wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 czy wyrok NSA z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA). Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinna uwzględniać również kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Należy zauważyć, że w dacie uchwalenia u.ś.r., wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa, niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa

w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia, a intencją ustawodawcy było to, aby uprawniony opiekun osoby niepełnosprawnej nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Należy jednak podkreślić, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach, jako pozbawiającego

w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, CBOSA).

W ocenie składu orzekającego tutejszego Sądu, prawo do renty, niezależnie od organu, który ustalił prawo do tego świadczenia, nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, nie można znaleźć przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, CBOSA oraz wyrok NSA z 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 702/21, LEX nr 3197189). Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny

w wyroku z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2511/20 istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest "sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie

z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (...). Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana

w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zostały pozbawione świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei podmiotom, które otrzymują inne dochody niż wymienione w przywołanych przepisach, przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach".

Podkreślić jednocześnie należy, że w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może (...) faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W konsekwencji, "wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy."

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodnie

z ustaleniami organów administracyjnych, podkreślić należy, że Skarżąca ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy i pobiera rentę z KRUS, ale nie posiada ona orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając to na uwadze wskazać należy, że w świetle przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020 r.. poz. 174 ze zm.), dalej jako: "u.u.s.r.", renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki:

1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres,

o którym mowa w ust. 2;

2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym;

3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów".

Za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się natomiast ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 5 u.u.s.r.). Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, zaś całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okresową, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 6 i ust. 7 u.u.s.r.). Ostatecznie w myśl przepisu art. 22 ust. 1 u.u.s.r. rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy przyznaje się jako rentę stałą, jeżeli całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy

w gospodarstwie rolnym jest trwała i nie orzeczono celowości przekwalifikowania zawodowego. W pozostałych przypadkach renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jako renta okresowa przez okres wskazany w decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Z wyżej powołanych przepisów u.u.s.r. wprost więc wynika, że nie w każdym przypadku osoba mająca ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, nie będzie mogła podjąć pracy poza gospodarstwem rolnym. Osiąganie przez rencistę przychodów z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego może spowodować zawieszenie rolniczych świadczeń rentowych lub ich zmniejszenie. W świetle przepisu 34 ust. 1 u.u.s.r., prawo do renty rolniczej ulega wówczas zawieszeniu na zasadach określonych w art. 103-106 ustawy |z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; niezaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej powoduje z kolei zawieszenie wypłaty renty rolniczej na zasadach określonych w art. 28 u.u.s.r.

Mając zatem na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone na tle sprawy, w której osoba wnosząca skargę konstytucyjną miała ustalone prawo do renty w oparciu o przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przytoczone przepisy u.u.s.r., stwierdzić należy, że ustalenie na rzecz opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia rentowego nie przekreśla automatycznie możliwości ubiegania się przez niego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., tak jak uczyniły to organy w niniejszej sprawie. Całkowicie chybiony jest więc pogląd Kolegium, że skoro Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w wyroku wyłącznie o rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to należy domniemywać konstytucyjność wyłączenia z ubiegania się o korzystniejsze świadczenie pielęgnacyjne pozostałych grup osób, wymienionych

w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w sprawie (karty 31-32 akt administracyjnych), Skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką - przygotowuje ona posiłki, karmi matkę, zmienia pampersy, pomaga we wstawaniu z łóżka, dba o higienę, wykonuje z matką ćwiczenia rehabilitacyjne, zabiera na spacer w wózku inwalidzkim, a także sprząta w pokoju, w którym przebywa K. G. Bezspornym jest również, że wysokość pobieranej przez Stronę renty rolniczej jest niższa od wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracyjne, odmawiając przyznania Skarżącej świadczenia korzystniejszego, nie ustaliły jednak, czy prawo Skarżącej do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy wiąże się z utratą zdolności do wykonywania przez nią jakiejkolwiek pracy, czy jednak nie stanowi to przeszkody do jej podjęcia. Wywiedzenie z samego faktu pobierania przez stronę renty rolniczej, że podejmując się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie rezygnuje z aktywności zawodowej, było zatem nieusprawiedliwione. Jak bowiem słusznie zauważył Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej wyroku "sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w tym chociażby przytoczony wyżej mechanizm ograniczenia czy wyłączenia możliwości pobierania świadczenia, wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną" (por. wyrok WSA w Olsztynie z 11 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 916/20, dostępny w CBOSA).

Nie dokonując wskazanych ustaleń w niniejszej sprawie naruszono, tym samym, przepisy art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 765 ze zm.), dalej jako: "k.p.a." w zakresie nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego

i słusznego interesu obywateli. Zasadny okazał się również zarzut naruszenia zasady ogólnej informowania (art. 9 k.p.a.), bowiem organy nie poinformowały Strony

o możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego. Dodatkowo podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując

o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta

z takiej możliwości.

W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną – taka regulacja znajduje się w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że

w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa

w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r.

o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), dalej jako: "u.e.r.f.u.s.", zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego, przy czym przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 96 u.e.r.f.u.s.), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Pomimo zaś braku przepisów wyraźnie regulujących kwestię zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń emerytalno-rentowych, również świadczeń emerytalno-rentowych rolników, mając na uwadze konstytucyjne zasady równości i niedyskryminacji, wyrażone w art. 32 Konstytucji RP, przyjąć należy, że emeryt/rencista, który spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ma prawo wybrać korzystniejsze dla siebie świadczenie. Wybór ten może zrealizować przez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty, skutkujące wstrzymaniem wypłaty świadczenia, co jak już wyżej wskazano, eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2511/20, CBOSA).

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy powinny poinformować Skarżącą o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Tymczasem, zaniechały one takiego działania, jak również nie poinformowały Strony o możliwości zawieszenia prawa do renty rolniczej, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy, organy - stosownie do przepisu

art. 153 p.p.s.a. - uwzględnią ocenę prawną Sądu wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Wezmą zatem pod uwagę prawidłową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i umożliwią Skarżącej możliwość wyboru świadczenia; reprezentowanie strony przez radcę prawnego nie zwalnia bowiem organów administracji z obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony

o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Ostatecznie wyjaśnić należy, że rację ma Skarżąca, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji – zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, a stanowisko to potwierdza jednolita linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto, w sprawie jest bezsporne, że Skarżąca spełnia przesłanki pozytywne, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., od których przepisy ustawy uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej, ustalone zgodnie

z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).