Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 163/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 8, art. 123
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2020 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Głuchołaz z dnia 17 września 2019 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz strony skarżącej kwotę 580,00 zł (słownie złotych: pięćset osiemdziesiąt 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 27 lutego 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, po rozpatrzeniu zażalenia A Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej jako skarżąca, zobowiązana, Strona, Spółka), utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Głuchołaz z 17 września 2019 r. w przedmiocie o odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów na postępowanie egzekucyjne w administracji.

Rozstrzygnięcie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.

Burmistrz Głuchołaz decyzją z 23 maja 2017 r. nakazał A Sp. z o.o. z siedzibą w [...], właścicielowi nieruchomości położonej w [...], usunięcie zgromadzonych odpadów w terminie do 30 września 2017 r., nadając jednocześnie decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Upomnieniem z 23 lipca 2017 r. organ wezwał stronę do wykonania obowiązku nałożonego na stronę decyzją z 23 maja 2017 r.

Następnie Burmistrz Głuchołaz, działając jak organ egzekucyjny, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 16 sierpnia 2018 r., wszczął postępowanie egzekucyjne w administracji - dotyczące wykonania obowiązku usunięcia odpadów, nałożonego decyzją Burmistrza Głuchołaz z 23 maja 2017 r.

Jednocześnie postanowieniem z 16 sierpnia 2018 r. orzekł o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia (postanowienie to zostało uchylone w całości mocą postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 10 października 2018 r., nr [...]).

Tytuł wykonawczy został doręczony stronie 23 sierpnia 2018 r.

Pismem z 30 sierpnia 2018 r. Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Za podstawę zgłoszonych zarzutów wskazała art. 33 § 1 pkt 1, 7, 8 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. wykonanie w całości lub w części obowiązku objętego pierwotną decyzją administracyjną z 23 maja 2017 r., zastosowanie zbyt dolegliwego środka egzekucji administracyjnej, a nadto - niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 6 i 12 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Uzasadniając zarzuty pełnomocnik strony podniósł, że w sprawie doszło do co najmniej częściowego wykonania obowiązku nałożonego decyzją z 23 maja 2017 r., a to wobec wystąpienia przez Spółkę z wnioskiem rekultywacyjnym, tj. wnioskiem do Marszałka Województwa Opolskiego o wydanie zezwolenia na odzysk odpadów, polegający na wypełnieniu terenów niekorzystnie przekształconych. Postępowanie posiada obecnie status zawisłości przed Marszałkiem Województwa Opolskiego. W dalszej części pełnomocnik wskazał, że grzywna nałożona na Spółkę w celu przymuszenia jest środkiem zbyt uciążliwym, w szczególności w sytuacji podjęcia przez zobowiązaną czynności zmierzających do wykonania nałożonego na nią obowiązku. Zastosowany środek egzekucyjny stanowi środek nadmierny dla zobowiązanej borykającej się z trudnościami finansowymi. Końcowo wskazał, że tytuł wykonawczy nr [...] nie spełnia wymogów wskazanych w art. 27 § 1 pkt 6 i 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. nie wskazuje podstawy prawnej oraz daty doręczenia upomnienia.

Postanowieniem z 20 września 2018 r., Burmistrz Głuchołaz, oddalił zarzuty w przedmiocie postępowania egzekucyjnego.

Na skutek zażalenia na powyższe postanowienie - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało je w mocy (postanowienie z 19 kwietnia 2019 r., nr [...]).

Wyrokiem z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Op 300/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę na postanowienie Kolegium z 19 kwietnia 2019 r.

Kolejno, Burmistrz Głuchołaz, postanowieniem z 5 sierpnia 2019 r., powołując się na regulację art. 119 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1964 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a.- nałożył na Spółkę - grzywnę w kwocie 50 000 zł i wezwał jednocześnie Spółkę do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym nr [...] z 16 sierpnia 2018 r. - w terminie do 26 sierpnia 2019 r.

Na postanowienie to Spółka złożyła zażalenie (podanie z 30 sierpnia 2019 r.). Na skutek jego rozpatrzenia - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu postanowieniem z 14 stycznia 2020 r., uchyliło w całości postanowienie Burmistrza Głuchołaz z 5 sierpnia 2019 r. i orzekło co do istoty w przedmiocie nałożenia grzywny.

Nadto, odrębnym podaniem z 30 sierpnia 2019 r. Strona, powołując się na art. 33 § 1 u.p.e.a. - skierowała do Burmistrza Głuchołaz zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego w administracji, dotyczącego tytułu wykonawczego nr [...]. Wskazując na przepisy art. 33 § 1 pkt 1, 7, 8 i 10 u.p.e.a. za podstawę zgłoszonych zarzutów Spółka wskazała: wykonanie w całości lub w części obowiązku objętego decyzją administracyjną z 23 maja 2017 r., a także - zastosowanie wobec zobowiązanej zbyt dolegliwego środka egzekucji administracyjnej. Wnosząca zarzuty podniosła, że w sprawie doszło do co najmniej częściowego wykonania obowiązku wskazanego w decyzji z 23 maja 2017 r., a to wobec wystąpienia przez zobowiązaną w dniu 10 kwietnia 2019 r. z wnioskiem rekultywacyjnym do Marszałka Województwa Opolskiego, tj. wnioskiem o zezwolenie na odzysk odpadów, polegający na wypełnieniu terenów niekorzystnie przekształconych (postępowanie to posiada status zawisłości przed ww. organem). Nadto Spółka zarzuciła, że zastosowany środek egzekucyjny stanowi nadmierną uciążliwość dla zobowiązanej borykającej się z bieżącymi trudnościami finansowymi.

Burmistrz Głuchołaz postanowieniem z 17 września 2019 r., na podstawie art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256) – dalej jako k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., orzekł o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów, dotyczących postępowania egzekucyjnego w administracji, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ pierwszej stwierdził, że w sprawie zachodzi okoliczność stanowiąca oczywistą przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów - istnieje w obrocie prawnym ostateczne postanowienie w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Zdaniem Burmistrza Głuchołaz zarzuty wyartykułowane w podaniu z 30 sierpnia 2019 r. (wniesionym do organu w dniu 2 września 2019 r.) - są tożsame z tymi rozpoznanymi przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu w postanowieniu nr [...], a "skarżący (...) ponownie zwrócił się o rozpoznanie tej samej, zakończonej już ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy".

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. Zarzuciła naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. winno wyłączać zastosowanie względem środka zaskarżenia instytucji odnoszącej się do wszczęcia postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i z powodu kompleksowej regulacji trybu postępowania na skutek zarzutów w art. 34 u.p.e.a. Naruszenie ww. przepisów, zdaniem skarżącej Spółki, ma miejsce również i z tego powodu, że oczywista argumentacja wyłożona na kartach zarzutów z dnia 30 sierpnia 2019 r. jest inna niż na kartach zarzutów z dnia 30 sierpnia 2018 r., albowiem dotyczy ona innego wniosku złożonego u Marszała Województwa Opolskiego oraz grzywny, która nie była przedmiotem oceny w poprzednim postępowaniu. Mając to na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji (podanie z 30 września 2019 r.).

Po rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, powołanym na wstępie postanowieniem z 21 lutego 2020 r., utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 33 u.p.e.a., zobowiązanemu służy prawo wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, opartych o okoliczności enumeratywnie wymienione w tym przepisie. Zdaniem organu nie ulega wątpliwości, że zarzuty mogą być wnoszone w postępowaniu egzekucyjnym tylko raz, i to w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego (tak wyroki NSA: z 27 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1435/10; z 25 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2249/18). Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów - uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy. Na dalszych etapach egzekucji zobowiązanemu przysługuje prawo żądania odstąpienia przez organ egzekucyjny oraz egzekutora od czynności egzekucyjnych. Poza tym zobowiązany może domagać się zawieszenia bądź umorzenia postępowania egzekucyjnego w razie zaistnienia którejkolwiek z przesłanek z art. 56 § 1 lub art. 59 § 1-2 u.p.e.a. albo wnosić przysługujące jemu na dalszych etapach postępowania środki prawne, takie jak przykładowo skarga na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a.

Jednocześnie SKO podzieliło stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym - art. 122 § 3 u.p.e.a. nie stanowi samodzielnej podstawy do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, którą można rozważać w oderwaniu od art. 33 i 34 u.p.e.a., a także art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zgodnie z art. 122 § 1 pkt 1 u.p.e.a., grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu (...) odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32. Tymczasem w myśl art. 32 u.p.e.a. "organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony". W świetle cytowanych przepisów, jeżeli wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje poprzez zastosowanie środka w postaci grzywny w celu przymuszenia, zobowiązanemu doręcza się odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny. Na podstawie art. 122 § 3 u.p.e.a., zobowiązany może jednocześnie korzystać z prawa zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawa wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny. Natomiast na dalszych etapach postępowania egzekucyjnego zarzuty (po upływie terminu do ich wniesienia) nie przysługują, chociażby postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia - doręczane było ponownie. Taki wniosek płynie z art. 122 § 1 pkt 1 w zw. z art. 32 u.p.e.a. Z przepisów tych wynika bowiem a contrario, że odpisu tytułu wykonawczego na dalszych etapach postępowania egzekucyjnego nie doręcza się ponownie ("doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony"), a co za tym idzie - nie można ponownie realizować prawa do wniesienia zarzutów (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1129/13, a także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1943/12). Skoro zatem doręczenie tytułu wykonawczego następuje tylko raz przy wszczęciu postępowania, to nie może budzić wątpliwości, że związane z tym skutki prawne, które immanentnie wiążą się doręczeniem tytułu wykonawczego, w tym rozpoczęcie (otwarcie) 7 dniowego terminu do wniesienia zarzutów, również występują tylko raz.

Wobec powyższego w ocenie SKO, zasadne było stanowisko Burmistrza Głuchołaz, iż w sprawie brak było podstaw do ponownego prowadzenia postępowania na skutek wniesienia przez zobowiązanego zarzutów, gdyż Spółka w ustawowym terminie skorzystała już z ww. środka zaskarżenia (vide: podanie z 30 sierpnia 2018 r.). Postanowieniem z 20 września 2018 r. organ egzekucyjny odmówił uwzględnienia zgłoszonych zarzutów, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu ostatecznym postanowieniem z 19 kwietnia 2019 r. - utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Głuchołaz. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 27 listopada 2019 r. - oddalił skargę na ww. postanowienie Kolegium. Niewątpliwie zatem w sprawie zachodzi sytuacja, kiedy zgłoszone żądanie prowadzenia postępowania dotyczy sprawy, w której wydano już ostateczne rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że Burmistrz Głuchołaz w sposób uprawniony doszedł do przekonania, że wskazana wyżej okoliczność istnienia w obrocie prawnym ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów - stanowiła przeszkodę do wszczęcia postępowania wywołanego ponownym wniesieniem zarzutów i była to "inna uzasadniona przyczyna", z powodu której postępowanie nie może być wszczęte - art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Zdaniem SKO złożone przez skarżącą Spółkę zarzuty wyartykułowane w podaniu z 30 sierpnia 2019 r. prawidłowo zostały ocenione przez organ I instancji jako tożsame z tymi rozpoznanymi ostatecznie postanowieniem Kolegium z 19 sierpnia 2019 r. (zarzuty zawarte w podaniu z 30 sierpnia 2018 r.), co zasadnie argumentowano okolicznością, iż skarżąca Spółka ponownie zwróciła się o rozpoznanie tej samej, zakończonej już ostatecznym postanowieniem sprawy.

W skardze na powyższe postanowienie organu z 21 lutego 2020 r. Spółka podniosła zarzuty naruszenia:

1. art. 61a §1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez jego zastosowanie w sytuacji:

a) gdy odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. winno wyłączać zastosowanie względem środka zaskarżenia instytucji odnoszącej się do wszczęcia postępowania pierwszoinstancyjnego, oraz

b) gdy z powodu kompleksowej regulacji trybu postępowania zawisłego w następstwie wniesienia zarzutów w art. 34 u.p.e.a., art. 61a §1 k.p.a. nie może mieć odpowiedniego zastosowania;

2) naruszenie art. 61a §1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy w oczywisty sposób argumentacja wyłożona na kartach zarzutów z dnia 30 sierpnia 2019 r. jest inna niż na kartach zarzutów z dnia 30 sierpnia 2018 r., bowiem:

a) odnosi się ona do innego wniosku złożonego u Marszałka Województwa Opolskiego;

b) odnosi się ona do - co najmniej częściowego - wykonania obowiązku, przez co należy rozumieć również czynności dokonane przez W. B., zgodnie ze zgłoszonym w niniejszej skardze wnioskiem dowodowym;

c) w zakresie zastosowania środka egzekucyjnego, stanowiącego nadmierną uciążliwość, wskazuje na ponowne nałożenie grzywny w celu przymuszenia, kiedy przedmiotem oceny w poprzednim postępowaniu nie mogły być te okoliczności.

3) naruszenie art. 33 §1 pkt 8 w zw. z art. 27 §1 pkt 7 u.p.e.a., poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że termin na zgłoszenie zarzutu w postaci zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego ograniczony jest terminem 7 dniowym, liczonym od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, a nie od dnia zastosowania tego środka egzekucyjnego. Skarżąca powołała się w tym zakresie na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2018 r. (sygn. akt: II FSK 2186/16), gdzie wyrażono pogląd, iż "Dopiero zastosowanie środka egzekucyjnego pozwala na ocenę jago uciążliwości i stwarza możliwość zgłaszania zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314).". Powyższe zdaniem Spółki należy połączyć z innym wyrokiem tego Sądu - z dnia 29 maja 2019 r. (sygn. akt: I FSK 282/19), gdzie zauważono, że "Doręczenie tytułu wykonawczego nie może być w każdym przypadku traktowane jako przesłanka sine qua non skutecznego wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, w rozumieniu art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.)".

W konsekwencji Spółka wniosła o:

1. uchylenie skarżonego postanowienia z dnia 27 lutego 2020 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

2. uchylenie postanowienia organu I instancji,

3. przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dowodu z dokumentów w postaci pism W. B. z dnia 23 września 2019 r. oraz z dnia 20 listopada 2019 r.,

5. o zasadzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uznać z uzasadnioną, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty były trafne.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej jako: p.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wyjaśnić również należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a – poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji, wykazała, że akty te zostały wydane z naruszeniem norm prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniesione przez Spółkę w piśmie z 30 sierpnia 2019 r. zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 7, 8 i 10 u.p.e.a. winny być przez organy rozpatrywane na "nowo" w sytuacji, gdy w tym zakresie wypowiedziały się już negatywnie organy obu instancji, postanowieniami odpowiednio: z 20 września 2018 r. i z 19 kwietnia 2019 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Op 300/19, oddalił skargę na postanowienie Kolegium z 19 kwietnia 2019 r.

Zgodnie z art. 33 u.p.e.a. zobowiązanemu służy prawo wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, opartych o okoliczności enumeratywnie wymienione w tym przepisie. W myśl art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w tytule wykonawczym należy pouczyć zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Z kolei art. 122 § 1 pkt 1 u.p.e.a. stanowi, że grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu (...) odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32. Tymczasem w myśl art. 32 u.p.e.a., organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Zatem jeżeli wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje poprzez zastosowanie środka w postaci grzywny w celu przymuszenia, zobowiązanemu doręcza się odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny. Zgodnie z art. 122 § 3 u.p.e.a., zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny.

W świetle przytoczonych przepisów organ odwoławczy uznał, że zarzuty mogą być wnoszone w postępowaniu egzekucyjnym tylko raz, i to w terminie 7 dni od pouczenia zobowiązanego o prawie do ich zgłoszenia. Na dalszych etapach postępowania egzekucyjnego zarzuty (po upływie terminu do ich wniesienia) nie przysługują, chociażby postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia - doręczane było ponownie.

Zdaniem Sądu powyższy pogląd organu zasługuje na uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie ma ono zastosowania w sytuacji wniesienia przez zobowiązanego zarzutu, opartego o treść art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni akceptuje i uznaje za własne stanowisko wyrażone w doktrynie (zob. Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VIII, WKP 2018 -komentarz do art. 123 u.p.e.a.), że w przypadku powtórnego nałożenia grzywny w celu przymuszenia nie doręcza się zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, został on bowiem doręczony przy nałożeniu grzywny po raz pierwszy (zob. art. 32 u.p.e.a.). Zobowiązanemu nie będzie również przysługiwać prawo zgłoszenia zarzutów z wyjątkiem zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (podkreślenie Sądu). Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, z uwagi na okoliczność będącą jego podstawą, może zostać zgłoszony dopiero od momentu, w którym zobowiązany dowiedział się o zastosowaniu środka egzekucyjnego, ponieważ od tego momentu zobowiązany może dokonać oceny uciążliwości tego środka. W ocenie Sądu w przypadku ponownego nałożenia grzywny w celu przymuszenia, rozpatrzony już przez organy w uprzednio prowadzonym postępowaniu zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zgłoszony przez zobowiązanego nie korzysta z zasady res iudicata. Nie można przecież wykluczyć, że mogą wystąpić nowe okoliczności, które organ winien wziąć pod uwagę przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego, a na takie powoływał się skarżący w zarzutach z 30 sierpnia 2019 r. (wskazywał na przykład na wniosek rekultywacyjny z dnia 10 kwietnia 2019 r., który z oczywistych przyczyn nie mógł być przedmiotem procesowania w ramach zarzutów z 30 sierpnia 2018 r.) . Niesporne jest bowiem, że w takim przypadku organ powinien się kierować nie tylko jak najmniejszą dolegliwością środka egzekucyjnego, lecz także jego efektywnością. Poza tym w sytuacji, gdy brak jest wyraźnych postanowień ustawy, czy w przypadku ponownej grzywny w celu przymuszenia zobowiązanemu przysługuje prawo składania zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., nie powinno się ograniczać praw procesowych zobowiązanego (zob. W. Sawczyn [w:] R. Hauser, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2018, s. 611).

W świetle powyższego stanowisko organu, że w sprawie brak było podstaw do ponownego prowadzenia postępowania na skutek wniesienia przez zobowiązanego zarzutów, albowiem Spółka w ustawowym terminie skorzystała z ww. środka zaskarżenia zasługuje na aprobatę, jednak za wyjątkiem zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W tym bowiem zakresie poprzednie rozstrzygnięcie organu nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Zauważyć trzeba, że zarzuty określone w art. 33 § 1 pkt 1-7, pkt 9 i 10 u.p.e.a. (wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; błąd co do osoby zobowiązanego; niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27) dotyczą istoty postępowania i zmierzają do wykazania, że egzekucja nie powinna się toczyć lub jest przedwczesna. Stąd winny być podnoszone, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, jedynie w początkowym etapie egzekucji administracyjnej. Inna jest sytuacja w odniesieniu do pkt 8 art. 33 § 1 u.p.e.a. – w tym bowiem przypadku zobowiązany nie kwestionuje już możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zatem ograniczenie czasowe podniesienia takiego zarzutu o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego do początkowej fazy postępowania, nie tylko nie ma uzasadnionych podstaw prawnych, ale również pozbawiłoby Stronę środków prawnych służących ochronie jej interesu w przypadku powtórnego nałożenia grzywny w celu przymuszenia – skoro nie budzi wątpliwości okoliczność, że zobowiązany w zażaleniu na postanowienie o nałożeniu takiej grzywny nie może kwestionować zasadności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jak również podważać rodzaju zastosowanego środka egzekucyjnego. Na marginesie Sąd zauważa, że przywołane przez organ orzecznictwo sądów administracyjnych nie dotyczyło stanów faktycznych, w których zobowiązany zgłosił zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, a jak wynika z wcześniejszych rozważań Sądu – ta okoliczność była decydująca w niniejszej sprawie.

Nie kwestionując zatem – co do zasady – trafności stanowiska organów o niedopuszczalności ponownego wniesienia tych samych zarzutów, do tego samego tytułu wykonawczego, brak jest podstaw do uznania, że dotyczy to również zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W świetle powyższego wyłącznie w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 1, 7 i 10 u.p.e.a., zdaniem Sądu zasadnie uznały organy, że okoliczność istnienia w obrocie prawnym ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów, stanowiła przeszkodę do wszczęcia postępowania wywołanego ponownym wniesieniem zarzutów i była to "inna uzasadniona przyczyna", z powodu której postępowanie nie może być wszczęte. Stąd wbrew zarzutom skargi prawidłowo w tym zakresie zastosowano art. 61a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27.07.2020 r., sygn. akt II FSK 2317/19). Jednak powyższe przepisy nie miały zastosowania w odniesieniu do podniesionego przez skarżącą zarzutu, którego podstawę prawną stanowił przepis art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Z powyższych względów w ocenie Sądu doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego – tj. art. 61a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na okoliczność, że zaskarżone postanowienie jak też poprzedzające je postanowienie organu I instancji w sposób nieuprawniony obejmowało odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszenia zarzutu zastosowania zarzut uciążliwego środka egzekucyjnego, Sąd uchylił rozstrzygnięcie zarówno organu I jak i II instancji, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Organ dokonując ponownego rozpoznania sprawy będzie zobowiązany do oceny wniesionych przez skarżącą zarzutów na postępowanie egzekucyjne przy uwzględnieniu przepisów prawa w rozumieniu wskazanym w niniejszym wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Dz.U.2018.265 j.t.).