Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1739/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 oraz art. 137
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 5 ust. 3
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia NSA Irena Kamińska sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3333/14 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 lutego 2015 r. oddalił skargę E. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] lutego 2014 r. w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Starosta w Nowym Dworze Mazowieckim decyzją z dnia [...] maja 2013 r. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...] oraz nr [...] z obrębu [...]. Decyzja ta został utrzymana w mocy przez Wojewodę Mazowieckiego (decyzja z [...] lutego 2014 r.). Organy uwzględniły, że wywłaszczenie tych nieruchomości nastąpiło w związku z wydaniem przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa – [...] decyzji z [...] kwietnia 1973 r. o ustaleniu lokalizacji linii tramwajowej łącznie z przystankami na terenie położonym w Warszawie przy ul. B. i ul. N.(od pętli przy ul. [...] do pętli i [...]). Na wniosek zatem Miejskich Zakładów Komunikacyjnych w Warszawie Urząd Dzielnicowy Warszawa – [...] decyzją z [...] grudnia 1974 r. wywłaszczył przez odjęcie prawa własności na rzecz Państwa nieruchomość o powierzchni 2.892 m2 położoną w Warszawie przy ul. [...]. Powołując się na art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na wniosek właścicieli wywłaszczona została cała nieruchomość, ponieważ w związku z inwestycją MZK likwidacji ulegał budynek mieszkalny wraz z zabudowaniami. Zgodnie z lokalizacją inwestycji część przedmiotowej nieruchomości o pow. 161 m2 przeznaczona została pod budowę linii tramwajowej, pozostała część przeznaczona została pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Wywłaszczona nieruchomość oznaczona była jako "[...]" i stanowiła własność J. L. i spadkobierców po S. L. Z tytułu wywłaszczenia ustalono odszkodowanie w wysokości [...] zł.

Urząd Miasta Stołecznego Warszawy decyzją z [...] września 1977 r. zatwierdził plan realizacyjny – ogólny zagospodarowania terenu inwestycji osiedla [...] w Warszawie. Zgodnie z projektem zagospodarowania osiedla [...]:

- na terenie obecnej działki nr [...] zaprojektowano budynki Nr [...], ciągi piesze, dojścia do ww. budynków,

- na terenie obecnej działki nr [...] zgodnie z projektem "obsługę komunikacyjną zapewnia ulica osiedlowa, przebiegająca na zewnątrz grup budynków mieszkalnych, wykorzystując częściowo istniejące ulice [...]".

Decyzją Urzędu Dzielnicowego dla Warszawy [...] z [...] lutego 1978 r. zezwolono na budowę budynku mieszkalnego Nr [...], a decyzją tego samego organu z [...] czerwca 1978 r. zezwolono na budowę budynku mieszkalnego nr [...]. Zarząd Gminy Warszawa [...] decyzją z [...] lipca 1997 r. zmienioną postanowieniem z [...] listopada 1997 r. orzekł o przekazaniu m.in. działek o nr [...] położonych w obrębie [...] na okres 99 lat w użytkowanie wieczyste Warszawskiej Spółdzielni [...].

Zgodnie z wypisami z rejestru gruntów z [...]września 2011 r. działka nr ewid. [...] o pow. [...] ha stanowi zurbanizowane tereny niezabudowane "Bp", działka nr ewid. [...] o pow. [...] ha stanowi tereny mieszkaniowe "B". Właścicielem działek jest Miasto Stołeczne Warszawa, a użytkownikiem wieczystym Warszawska Spółdzielnia [...]. Dla przedmiotowych działek prowadzona jest księga wieczysta [...]. Natomiast działka o nr ewid. [...] o pow. 0,0246 ha stanowi drogę "dr". Właścicielem działki jest Miasto Stołeczne Warszawa, a użytkownikiem wieczystym Warszawska Spółdzielnia [...]. Dla przedmiotowej działki prowadzona jest księga wieczysta.

Pismem z dnia [...] grudnia 1991 r. E. L. i H. J. zwróciły się do Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...], Wydział Geodezji, z prośbą o zwrot nieruchomości rodziców S. i J. L. położonej przy ul. [...] w Warszawie, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 1974 r. wydaną przez Urząd Dzielnicowy Warszawa [...] i nie wykorzystanej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Wojewoda Mazowiecki wyznaczył Starostę Nowodworskiego jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Starosta Nowodworski w dniu [...] czerwca 2012 r. przeprowadził rozprawę administracyjną, następnie w dniu [...] sierpnia 2012 r. przeprowadził wizję na wymienionych działkach. Podczas wizji stwierdzono, że działka nr [...] zabudowana jest blokami mieszkalnymi. Pomiędzy tymi blokami znajduje się plac zabaw, ciągi piesze, zieleń urządzona. Działka nr [...] stanowi drogę wewnętrzną na osiedlu - ulica [...]. Działka nr [...] jest ogrodzona siatką, teren wysypany jest drobnym gresem. Przedstawiciele Tramwajów Warszawskich okazali na mapie i w terenie obszar na działce nr [...] zajęty przez kable trakcyjne, tj. pas szerokości ok. 5 m linii trakcyjnej od strony ulicy[...].

W powyższych okolicznościach organ powołując się na art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej: u.g.n.) uznał, że kwestią konieczną do wyjaśnienia jest, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia określony decyzją Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa – [...] z [...] kwietnia 1973 r. o lokalizacji inwestycji, Przy czym, jak zaznaczono, to na wniosek właścicieli wywłaszczona została cała nieruchomość. Zatem doszło do dowłaszczenia na wniosek właścicieli nieruchomości o powierzchni ponad 2.000 m2. W tym zakresie, Wojewoda odwołał się do ugruntowanego poglądu, że nieruchomość wywłaszczoną w części na określony cel, a w części na żądanie właściciela, należy traktować jako całość ściśle ze sobą powiązaną. Dlatego też żądnie zwrotu jedynie tej części nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa na wniosek byłego właściciela, nie może być uwzględnione, jeżeli w stosunku do nieruchomości wywłaszczonej na określony cel zachodzą negatywne przesłanki zwrotu. Organ podkreślił, że zarówno z pisma z [...] lutego 2011 r. Tramwajów Warszawskich Sp. z o.o., jak i z przeprowadzonej wizji wynika, że na działce ewidencyjnej nr [...] jest ułożony pas 14-tu kabli trakcyjnych zasilających sieć trakcyjną w ulicach [...] i [...]. A zatem cel wywłaszczenia określony w decyzji lokalizacyjnej został zrealizowany. Organ uznał za nieuzasadnioną argumentację strony, że na części dowłaszczonej nie został zrealizowany cel określony w decyzji z dnia [...] grudnia 1974 r., zgodnie z którą pozostała część przeznaczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Wojewoda podkreśli, że w analogicznej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 2011 r., I OSK 430/10, stwierdził, że "państwo miało więc swobodę decydowania o tym, jak chciało tę nieruchomość wykorzystać, a właściciel nie mógł skutecznie zarzucić, że nieruchomość została niewłaściwie wykorzystana, niezgodnie z celem wywłaszczenia. Nieruchomości nabyte w tym trybie od samego początku były "zbędne" dla Skarbu Państwa. Dlatego też racjonalnym jest pogląd, że wyłączona została możliwość ich samodzielnego zwrotu". Mając powyższe na uwadze organ zauważył, że w badanej sprawie wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Państwo miało prawo przeznaczyć przedmiotową nieruchomość na wybrany przez siebie cel. W badanej sprawie tym celem, co zostało określone w decyzji wywłaszczeniowej, była budowa osiedla [...], ale nie był to pierwotny cel wywłaszczenia, jakim zgodnie z decyzją z dnia [...] kwietnia 1973 r. o lokalizacji inwestycji była budowa linii tramwajowej łącznie z przystankami na terenie położonym w DRN Warszawa - [...] przy ul. [...] i ul. [...] (od pętli przy ul. [...] do pętli i [...]). W ocenie Wojewody organ I instancji zasadnie odmówił zwrotu części nieruchomości oznaczonych jako działki ewidencyjne nr [...] oraz nr [...] z obrębu [...].

Skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego wniosła E. K., wnosząc o uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżanej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy tj. orzeczenie zwrotu nieruchomości w żądanej części oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną.

W pierwszej kolejności Sąd zauważył, że w zaskarżonej decyzji Wojewoda Mazowiecki przywołał treść art. 136 ust. 3 oraz art. 137 u.g.n. wskazując, że przez zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji, wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), należy rozumieć nierozpoczęcie prac zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia w ciągu 7 lat od wywłaszczenia lub niezrealizowanie tego celu w ciągu 10 lat od wywłaszczenia. Przy czym odpowiednie stosowanie tych przepisów, z mocy art. 216 ust. 1 u.g.n., oznacza zdaniem Wojewody, że przy ocenie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia nie stosuje się terminów określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. To ostatnie stwierdzenie Sąd uznał za nieprawdziwe, tym niemniej stwierdził, że powyższe nie miało wpływu na wynik sprawy. Zauważył, że w chwili, kiedy orzekały organy administracji art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. miał następujące brzmienie: Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jednak, jak wskazał Sąd, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r., P 38/11, orzekł, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (OTK-A 2014/3/31). W obecnym kształcie norma zawarta w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. nie pozwala na uznanie za zbędną na cel wywłaszczenia nieruchomości, która została wywłaszczona przed 27 maja 1990 r., a na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel wywłaszczenia.

Dalej Sąd podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie ścisłym celem wywłaszczenia, wynikającym zarówno z decyzji o wywłaszczeniu z [...] grudnia 1974 r., jak i z decyzji lokalizacyjnej z [...] kwietnia 1973 r., była budowa linii tramwajowej łącznie z przystankami na obszarze 161 m2 wchodzącym w skład nieruchomości [...]". Cała nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...] miała powierzchnię 2.892 m2. I choć wywłaszczeniu podlegała cała nieruchomość, to ta jej część, która nie była przeznaczona pod budowę linii tramwajowej, została wywłaszczona "dodatkowo" na wniosek byłych właścicieli (w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r.) z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Jak wynika z dopuszczonej jako dowód uzupełniający decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z [...] września 2009 r., Prezydent m. st. Warszawy wcześniej już odmówił zwrotu pozostałej części nieruchomości "[...]" w postaci obecnych działek nr [...] z obrębu [...] i działki nr [...] z obrębu [...]. Z decyzji tej wynika również, że w skład dawnej nieruchomości o nazwie "[...]" wchodzą obecnie działki nr: [...]. O odmowie zwrotu trzech pierwszych działek, stanowiących własność Skarbu Państwa, rozstrzygnęła decyzja z [...] września 2009 r. i jest ona ostateczna, co potwierdziła pełnomocnik skarżącej na rozprawie. Trzy pozostałe działki są przedmiotem aktualnie prowadzonego postępowania. Z decyzji z [...] września 2009 r. wynika także, że w trakcie oględzin nieruchomości w dniu [...] listopada 2008 r. stwierdzono, że działka nr [...] stanowi fragment zieleni oddzielającej jezdnię ul. [...] od torowiska tramwajowego, działka nr [...] jest częścią torowiska tramwajowego z infrastrukturą, natomiast działka nr [...] stanowi fragment trawnika oddzielony ogrodzeniem od chodnika oraz chodnik z płyt wzdłuż torów. Zdaniem organu, który wydał ostateczną decyzję z [...] września 2009 r., pas zajęty pod torowisko tramwajowe z infrastrukturą wypełnił w całości część nieruchomości wywłaszczoną na ten cel (161 m2), a cała inwestycja została zakończona i oddana do eksploatacji w dniu [...] 1977 r.

W powyższych okolicznościach Sąd stwierdził, że skoro podstawowy cel wywłaszczenia został zrealizowany [...] 1977 r., a więc przed złożeniem wniosku o zwrot nieruchomości (1991 r.) i przed upływem 3 lat od wywłaszczenia – to w odniesieniu do pozostałych działek, stanowiących własność m. st. Warszawy i wchodzących w skład tej części dawnej nieruchomości, która została wywłaszczona dodatkowo na wniosek byłych właścicieli (bo nie przeznaczonej pod budowę linii tramwajowej), nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, jako że w tym przypadku zbędność może być oceniana tylko przez pryzmat podstawowego celu wywłaszczenia. Sąd podzielił w tym zakresie utrwalone już w orzecznictwie stanowisko, że wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Nieruchomości nabyte w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. od samego początku były "zbędne" dla Skarbu Państwa, wyłączona zatem została możliwość ich samodzielnego zwrotu, bez spełnienia przesłanki do zwrotu tej części, która stanowiła podstawowy cel wywłaszczenia.

Skoro zatem, w rozpoznawanej sprawie, podstawowy cel wywłaszczenia w postaci budowy linii tramwajowej z infrastrukturą został zrealizowany na działkach o numerach [...], to wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu pozostałej części nieruchomości (obejmującej obecne działki o numerach [...], będące przedmiotem niniejszego postępowania) wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Sąd podkreślił przy tym, że organy obydwu instancji nie dość precyzyjnie ustaliły stan faktyczny w niniejszej sprawie, w szczególności to, na jakim obszarze (na jakich obecnych działkach ewidencyjnych) został zrealizowany (lub nie) podstawowy cel wywłaszczenia, jakie obecne działki wchodzą w skład dawnej (wywłaszczonej) nieruchomości. Z tego też względu koniecznym było dopuszczenie dowodu uzupełniającego w postaci decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z [...] września 2009 r. Treść tej decyzji, w powiązaniu z materiałem dowodowym zgromadzonym przez organy, pozwala już na ocenę przesłanki zbędności w rozumieniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. Zarzucane w skardze uchybienia procesowe, przy uwzględnieniu dowodu uzupełniającego, okazały się nie mieć ostatecznie wpływu na wynik sprawy. W szczególności w obecnych okolicznościach można określić zarówno zakres wniosku o zwrot nieruchomości w niniejszym postępowaniu, przy uwzględnieniu tego, co zostało już rozstrzygnięte w decyzji z [...] września 2009 r., jak i brak przesłanek do zwrotu nieruchomości w zakresie objętym tym postępowaniem.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 229 u.g.n. Sąd stwierdził, że organy nie analizowały ani chwili złożenia wniosku o wpis do ksiąg wieczystych prawa użytkowania wieczystego na rzecz Warszawskiej Spółdzielni "[...]", w kontekście art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.), ani nie ustaliły daty wpisu w księdze wieczystej użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni. Niezależnie jednak od tego, czy wystąpiła negatywna przesłanka do zwrotu określona w art. 229 u.g.n. (wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego przed 1 stycznia 1998 r.), czy też, jak próbowała udowadniać skarżąca, decyzja o oddaniu w użytkowanie wieczyste podlega stwierdzeniu nieważności, zdaniem Sądu, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem do odmowy zwrotu wystarczy już brak przesłanki zwrotu na gruncie art. 136 ust. 3 u.g.n.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku E. K. podniosła następujące zarzuty:

I. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n. oraz art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, skutkującą odmową zwrotu części nieruchomości (obecnych działek ew. Nr [...]) z uwagi na błędne przyjęcie braku ziszczenia się przesłanek do ich zwrotu – zdaniem Sądu, ponieważ nabycie tej części nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ("dowłaszczenia" na wniosek właścicieli), to oznacza, że od samego początku ta część nieruchomości była "zbędna" dla Skarbu Państwa, w konsekwencji wyłączona jest możliwość ich samodzielnego zwrotu, bez spełnienia przesłanki do zwrotu tej części, która stanowiła podstawowy cel wywłaszczenia.

II. Naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez niespełnienie przez Sąd swej procesowej funkcji, w następstwie czego nie dokonano prawidłowej kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem przyjmując, że uchybienia organów "okazały się nie mieć ostatecznie wpływu na wynik sprawy" oraz dokonując oceny przesłanki "zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" w rozumieniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. na nieprecyzyjnie ustalonym stanie faktycznym;

2) art. 134, art. 135, art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 12, art. 15 § 2, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 145 p.p.s.a. poprzez:

a) pominięcie ustalenia, wyjaśnienia i rozważenia w sposób wyczerpujący wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w tym w szczególności, której części wywłaszczonej nieruchomości dotyczył wniosek poprzednich właścicieli o wywłaszczenie pozostałej części ich nieruchomości z uwagi na likwidację znajdujących się zabudowań oraz czy w terminach określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. i w jaki sposób (tj. czy zgodnie z celem wywłaszczenia) nastąpiło zagospodarowanie działki o numerze ew. [...] z obrębu [...] (dawnej działce [...]);

b) błąd w ustaleniach faktycznych sprawy i sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikające z faktu pominięcia niewątpliwie istotnej dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okoliczności – tj., iż objęte niniejszym postępowaniem działki o numerze ewid. [...] z obrębu [...] przeznaczone były decyzją o ustaleniu lokalizacji osiedla "[...]" z [...] lipca 1972 r. pod budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne oraz że z przedstawionych przez skarżącą dowodów znajdujących się w aktach sprawy, m.in. mapy sytuacyjnej (przedłożonej Staroście przy piśmie z [...] listopada 2012 r.), z której jednoznacznie wynika, że część z wywłaszczonej nieruchomości o pow. 480 m2 (odpowiadająca obecnej działce [...] z obrębu [...]) przeznaczona została "do zwrotu", gdyż mimo upływu terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie została zagospodarowana zgodnie z ww. decyzją o lokalizacji inwestycji z [...] lipca 1972 r. oraz planem realizacyjnym – ogólnym zagospodarowania terenu osiedla "[...]" zatwierdzonym decyzją z [...] października 1977 r.

c) pominięcia podnoszonego przez skarżącą faktu, że kilka sąsiednich działek, które podobnie jak działka [...] objęte były decyzją o lokalizacji inwestycji z [...] lipca 1972 r. oraz planem realizacyjnym – ogólnym zagospodarowania terenu osiedla "[...]" zostały zwrócone podmiotom wskazanym w art. 136 ust. 3 u.g.n., bowiem analogicznie jak w przypadku działki [...] nie została na nich urządzona planowana ww. aktami zieleń;

d) błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i arbitralne przyjęcie, iż z uwagi "że w niniejszej sprawie podstawowy cel wywłaszczenia w postaci budowy linii tramwajowej z infrastrukturą został zrealizowany na działkach o numerach: [...] – co wynika z ostatecznej decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z [...] września 2009 r." wyłączone jest stosowanie art. 136 u.g.n. do zwrotu pozostałej części nieruchomości (obejmującej obecne działki o nr ew. [...]), mimo, iż zostały one wywłaszczone dla potrzeb realizacji wskazanego w decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1974 r. celu wywłaszczenia "budowy osiedla mieszkaniowego [...] – co w konsekwencji skutkowało przyjęciem przez Sąd, iż zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w zakresie działek będących przedmiotem niniejszego postępowania nie może nastąpić na rzecz podmiotów wskazanych w art. 136 ust. 3 u.g.n., bowiem część która nie była przeznaczona pod budowę linii tramwajowej (podstawowego zdaniem Sądu celu), została wywłaszczona "dodatkowo" na wniosek właścicieli (w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]", a w tym dodatkowo wywłaszczonym zakresie "nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, jako że w tym przypadku zbędność może być oceniana tylko przez pryzmat podstawowego wywłaszczenia";

e) wadliwego rozpoznania sprawy z uwagi na to, że Sąd I instancji nie dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji Wojewody Mazowieckiego w kontekście tych przepisów k.p.a., które zdaniem skarżącej zostały naruszone przez organ;

f) nieuchylenie zaskarżonych decyzji mimo stwierdzonych przez Sąd naruszeń przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Warszawska Spółdzielnia [...] wniosła o oddalenie tej skargi i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Kluczowym dla rozpoznania przedstawionej sprawy było dokonanie prawidłowej interpretacji powołanych w skardze kasacyjnej przepisów art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2 oraz art. 216 ust. 1 u.g.n. oraz art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Należy stwierdzić, że przeprowadzona przez Sąd I instancji wykładnia tych przepisów jest prawidłowa, skarga kasacyjna zaś podnosząc zarzut naruszenia tych przepisów nie przekonuje, iż jest ona wadliwa. Należy zatem podkreślić, że w świetle art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Definicję zbędności zawiera art. 137 u.g.n., przy czym konieczne jest rozważenie, na ile znajduje ona zastosowanie do części nieruchomości wywłaszczonej zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 488/16 (CBOSA), w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie ugruntowany jest pogląd, że w przypadku wywłaszczenia na cele użyteczności publicznej nieruchomości w trybie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w sytaucji, gdy wywłaszczenie obejmuje na żądanie właściciela, na podstawie art. 5 ust. 3 tej ustawy, całą neiruchomość, bo w jego wyniku pozostała dla niego część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele, działka dowłaszczona dzieli los działki zasadniczej. Działka dowłaszczona jest od początku zbędna na cel wywłaszczenia. Zwrot części terenu wywłaszczonego na wniosek byłego właściciela jest zatem możliwy jedynie wtedy, gdy zostaną spełnione przesłanki zbędności tej części terenu, który został wywłaszczony na wniosek inwestora dla realizacji celu wywłaszczenia. Teren wywłaszczony na wniosek byłego właściciela nie miał bowiem określonego celu, przez pryzmat którego można dokonywać oceny jego zbędności. Tym samym przyjęto, że część dowłaszczona dzieli los części wywłaszczonej na wniosek inwestora. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela powyższy pogląd, który przyjęty został również przez Sąd I instancji. Brak przedstawienia w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jakichkolwiek motywów, dla których należałoby odstąpić od tak przyjętej wykładni, czyni zbędnym dalsze w tym względzie wywody. Zatem podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut oparty na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. uznać należało za nieusprawiedliwiony.

Odmawiając następnie słuszności podniesionym w skardze kasacyjnej zarzutom naruszenia przepisów postępowania, należy w pierwszej kolejności wskazać, że przywołany w pkt II.1 skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 1 p.p.s.a. nie mógł odnieść spodziewanego rezultatu. Przepis ten jest normą ogólną, wskazującą na zakres spraw, jakie podlegają postępowaniu sądowemu regulowanemu tą ustawą procesową. Nie ulega wątpliwości, że będąca przedmiotem rozpoznania przed Sądem I instancji sprawa prowadzona była w trybie i na zasadach określonych przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podniesione zatem argumenty o dokonaniu nieprawidłowej kontroli z uwagi na nieprecyzyjnie ustalony stan faktyczny nie mogły czynić podniesionego zarzutu uzasadnionym.

Odmawiając słuszności pozostałym zarzutom podniesionym w ramach naruszenia przepisów postępowania, tj. naruszenia art. 134, art. 135, art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 12, art. 15 § 2, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 145 p.p.s.a., należy zgodzić się z oceną dokonaną przez Sąd I instancji, iż zaskarżona decyzja nie zawierała wad świadczących o konieczności wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Dokonując oceny sprawy w jej granicach oraz mając na uwadze wynikający z przedłożonych akt stan sprawy Sąd I instancji dokonał prawidłowej konstatacji przyjmując, że wszelkie istotne dla sprawy okoliczności zostały wyjaśnione. Nie sposób zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej upatrującym istotną wadliwość wydanego wyroku w pominięciu przez Sąd, iż działka ewid. [...] z obrębu [...] już od chwili wywłaszczenia była zbędna na cel, jaki przyjęto dla tej części nieruchomości, nie została bowiem zagospodarowana na potrzeby osiedla "[...]". Podkreślić należy, że wyznaczenie obszaru osiedla mieszkaniowego i ujęcie w jego granicach działki nr [...] było wtórne wobec określenia podstawowego celu realizacji zamierzenia o charakterze publicznym w decyzjach z: [...] kwietnia 1973 r. (decyzja lokalizacyjna) i [...] grudnia 1974 r. (decyzja wywłaszczeniowa). Zasadniczym, pierwotnym celem wywłaszczenia była zatem budowa linii tramwajowej łącznie z przystankami. I choć ta część nieruchomości, o której zwrot zabiegają wnioskodawcy, nie była ściśle przewidziana do wykorzystania na ten cel, to z uwagi na fakt, iż stanowiła ona element wywłaszczony na wniosek właścicieli, należało wiązać jej wywłaszczenie z celami, jakie ustalono dla zasadniczej części nieruchomości przejętej dla zrealizowania linii tramwajowej. Powyższe wynika z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych, których kompletność pozbawia słuszności argumentacji skargi kasacyjnej nakierowanej na podważenie dokonanej przez Sąd oceny związanej ze spełnieniem przesłanek warunkujących zwrot części nieruchomości (vide: protokół z dnia [...] listopada 1974 r., k. 72-73). Należy przy tym zauważyć, że każda z tych części została w odpowiedni sposób opisana w decyzjach, jak również potwierdzona była protokolarnie.

Uzasadnienia dla skutecznego podważenia zaskarżonego wyroku na próżno również wyprowadzać z faktu, że inne sąsiednie działki o identycznej - jak w niniejszej sprawie - sytuacji prawnej, zostały zwrócone podmiotom wskazanym w art. 136 ust. 3 u.g.n. Waga spraw związanych ze zwrotem wywłaszczonych nieruchomości, choćby przez wzgląd na ich skutek, jak i znaczny upływ czasu, nakazuje każdą sprawę traktować indywidualnie. Nie sposób więc poprzez zwykłe odwołanie się do sytuacji prawnej innych podmiotów kształtować własne uprawnienia bądź obowiązki w tak doniosłej kwestii jaką jest własność nieruchomości.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny legalności decyzji Wojewody Mazowieckiego z [...] lutego 2014 r., akcentując w uzasadnieniu wyroku istotne dla sprawy okoliczności, których ocena doprowadziła do uzasadnionego wniosku, że brak było podstaw do zastosowania art. 136 ust. 3 u.g.n. w odniesieniu do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania neiruchomości, na wniosek właściciela.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.