Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 4373/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi T.A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] lipca 2006 r. Nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz T. A. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Pismem z dnia 21 kwietnia 2006 r. (data stempla pocztowego) T. A. zwany dalej "skarżącym" zwrócił się do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. o częściowe zwolnienie spod egzekucji administracyjnej składników majątkowych będących przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Ze względu na trudną sytuację materialną skarżący zwrócił się z prośbą o zmniejszenie kwoty potrącanej w trybie egzekucji z otrzymywanej renty. Jak wynika z uzasadnienia wniosku skarżący otrzymuje rentę w wysokości brutto 897,79 zł. Kwota, która pozostaje skarżącemu po potrąceniu należności dla Urzędu Skarbowego w wysokości 224,45 zł, nie wystarcza na leki, wyżywienie i opłaty. Skarżący jest osobą chorą (ma [...]) i stale zażywa leki. Dodał, że dobrowolnie zapłacił część zaległości w wysokości 150 zł. Do wniosku skarżący załączył kserokopie dokumentów dotyczących dochodów, stanu zdrowia, kosztów stałego utrzymania, kosztów lekarstw i badań lekarskich.

2. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2006 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. na podstawie art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwana dalej "k.p.a." oraz art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. z 2005 r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.); dalej "u.p.e.a.", nie uwzględnił wniosku strony i nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji administracyjnej części składników majątkowych tj. świadczenia wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postaci renty. Organ stwierdził, że argumenty skarżącego nie stanowią uzasadnionej przesłanki do zwolnienia, gdyż każdy przedsiębiorca rozpoczynając działalność gospodarczą, działa na własne ryzyko, a skutki, pozytywne lub negatywne, podejmowanych przez niego działań powinny obciążyć przede wszystkim jego samego. Zwrócił również uwagę, że będąc organem egzekucyjnym, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego W., będący wierzycielem, takiej zgody nie wyraził.

3. Na powyższe postanowienie skarżący w dniu 3 sierpnia 2006 r. złożył zażalenie, w którym podniósł, iż potrącanie kwoty 224,45 zł ze świadczenia rentowego ZUS oznacza zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego i naruszenie tym samym przez organ egzekucyjny art. 7 i art. 33 u.p.e.a. Skarżący wniósł o ograniczenie potrącenia do kwoty 100 zł (sto złotych), ponieważ nie jest w stanie spłacać zaległości bez konieczności uzyskania pomocy społecznej. Argumentował, iż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wypowiedź wierzyciela jest elementem materiału dowodowego w sprawie i nie jest wiążąca dla organu egzekucyjnego, który wydaje rozstrzygnięcie na podstawie istniejącego stanu faktycznego i prawnego. Skarżący zarzucił organowi egzekucyjnemu, iż ten nie ocenił stanu ubóstwa i jedynie wymienił dowody wskazujące na trudną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego. Ponadto w ocenie skarżącego organ egzekucyjny naruszył art. 8-10 u.p.e.a. (zasada humanitaryzmu) oraz przepisy o ochronie minimum egzystencji zobowiązanego, ponieważ na skutek prowadzonej egzekucji skarżący nie dysponuje nawet minimalną kwotą wolną od egzekucji.

4. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając rozstrzygnięcie stwierdził, iż zajęcie egzekucyjne kwoty 224.45 zł było zgodne art. 140 ust. 1 pkt 3 i art. 140 ust. 7 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), które to przepisy stanowią o możliwości egzekwowania należności do 25 % świadczenia. Wysokość świadczenia podlegającego egzekucji ustala się od kwoty świadczenia przed odliczeniem miesięcznej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W ocenie organu odwoławczego, renta nie została zaliczona przez ustawodawcę do zamkniętego katalogu rzeczy i praw nie podlegających egzekucji, a stosownie do art. 10 u.p.e.a. świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. W ocenie organu nie istnieją przesłanki natury prawnej do ograniczenia zajęcia renty do kwoty 100 zł proponowanej przez skarżącego, ponieważ ustawodawca zagwarantował zachowanie kwoty niezbędnej do egzystencji, pozwalając na potrącenie z renty tylko 25 % jej wartości i zgodnie z tym ograniczeniem postąpił w przedmiotowym przypadku organ egzekucyjny. Organ odwoławczy uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 7 u.p.e.a. zezwalający na stosowanie tylko środków egzekucyjnych przewidzianych w tej ustawie. Stwierdził, że uciążliwość egzekucji jest bezsporna, ponieważ wynika z przymusowego dochodzenia obowiązków pieniężnych z reguły zwiększonych o wymagalne odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne. Skarżący nie wskazał innego środka egzekucyjnego, który byłby mniej uciążliwy niż częściowe zajęcie świadczenia rentowego, a jednocześnie doprowadziłby do zaspokojenia wierzyciela. Organ egzekucyjny podkreślił, że wybór środków egzekucyjnych należy do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, a nie do zobowiązanego. W ocenie organu odwoławczego zarzut, iż organ egzekucyjny nie jest związany postanowieniem wydanym przez wierzyciela nie jest do końca zasadny, ponieważ organ ten, nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Organ egzekucyjny nie jest więc związany stanowiskiem wierzyciela w razie przedstawienia przez zobowiązanego dowodów potwierdzających zasadność zarzutów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 § 1 pkt 6 u.p.e.a. organ drugiej instancji stwierdził, że z akt sprawy nie wynika bezpośrednio, iż w chwili egzekwowania należności w posiadaniu zobowiązanego pozostawała jedynie kwota 411,30 zł.

5. W skardze skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2006 r., rozpatrzenie sprawy i zasądzenie obniżenia kwoty pobieranej w trybie egzekucji administracyjnej. Skarżący podkreślił, że jego wniosek nie dotyczył zwolnienia z egzekucji administracyjnej świadczenia z renty, a jedynie ograniczenia potrącanej kwoty z 224,45 zł do 100 zł miesięcznie. W ocenie skarżącego artykuły 139 i 140 ust. 7 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są ze sobą sprzeczne. Ponadto, skarżący zarzucił, iż organy egzekucyjne zabroniły mu przedstawiania "dramatu jego egzystencji", naruszyły zasadę humanitaryzmu i zasadę poszanowania minimum egzystencji poprzez naruszenie art. 8-10, 12-13, a w szczególności art. 8 § 1 u.p.e.a. oraz zastosowały zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Skarżący stwierdził też, iż organy niewłaściwie zinterpretowały art. 13 § 1 u.p.e.a. uznając, iż zły stan zdrowia nie jest okolicznością dającą podstawę do zwolnienia spod egzekucji administracyjnej.

6. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

7. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienia zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi.

8. Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem postanowień, na mocy których organy egzekucyjne nie uwzględniły wniosku skarżącego o częściowe zwolnienie spod egzekucji świadczenia wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postaci renty.

Zauważyć należy, iż ustawodawca ustanowił katalog rzeczy i praw wyłączonych spod egzekucji administracyjnej. Stosownie do art. 8 § 1 u.p.e.a. nie podlegają jej przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie niezbędne dla zobowiązanego i będących na jego utrzymaniu członków rodziny, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu; zapasy żywności i opału, niezbędne dla zobowiązanego i będących na jego utrzymaniu członków rodziny na okres 30 dni; jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce, potrzebne do wyżywienia zobowiązanego i będących na jego utrzymaniu członków rodziny, wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów; narzędzia i inne przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego, z wyłączeniem środka transportu, oraz surowce niezbędne do tej pracy na okres 7 dni; przedmioty niezbędne do pełnienia służby przez zobowiązanego lub do wykonywania przez niego zawodu; pieniądze w kwocie 760 zł; wkłady oszczędnościowe złożone w bankach na zasadach i w wysokości określonej przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, ze zm.); wkłady oszczędnościowe złożone w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych w wysokości określonej przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 1995 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz. U. z 1996 r. Nr 1, poz. 2, ze zm.); dokumenty osobiste, po jednej obrączce zobowiązanego i jego współmałżonka, wykonanej z metali szlachetnych, ordery i odznaczenia oraz przedmioty niezbędne zobowiązanemu i członkom jego rodziny do nauki lub wykonywania praktyk religijnych, a także przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane znacznie poniżej ich wartości, a które dla zobowiązanego mają znaczną wartość użytkową; kwoty otrzymane na pokrycie wydatków służbowych, w tym kosztów podróży i wyjazdów; kwoty otrzymane jako stypendia; kwoty otrzymane z tytułu zasiłku stałego wyrównawczego, pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych oraz pomocy dla uczących się i studiujących wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych i rodzin zastępczych; rzeczy niezbędne ze względu na ułomność fizyczną zobowiązanego lub członków jego rodziny; kwoty otrzymane z tytułu obowiązkowych ubezpieczeń majątkowych; środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji; rzeczy służące w kościołach i innych domach modlitwy do odprawiania nabożeństwa lub do wykonywania innych praktyk religijnych albo będące obiektami kultu religijnego, choćby były kosztownościami lub dziełami sztuki.

Stwierdzić również należy, ze stosownie do art. 10 § 1 u.p.e.a. świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach, tj. w zakresie określonym ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

Zgodnie z art. 139 ust. 1 i ust. 3 wymienionej ustawy, ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie - po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - podlegają potrąceniu, w kolejności podanej w tym przepisie:

1) świadczenia wypłacane w kwocie zaliczkowej, a następnie kwoty świadczenia lub świadczeń podlegające rozliczeniu w trybie określonym w art. 98 ust. 3;

2) kwoty nienależnie pobranych emerytur, rent i innych świadczeń z tytułu:

a) zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego za okres przed dniem wejścia w życie ustawy,

b) ubezpieczeń społecznych, o których mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, wraz z odsetkami za zwłokę w ich spłacie,

c) zaopatrzenia określonego w odrębnych przepisach;

3) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych;

4) należności alimentacyjne potrącane na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego;

5) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;

6) kwoty nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych lub pielęgnacyjnych oraz świadczeń rodzinnych w razie braku możliwości potrącenia z wypłacanych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych oraz świadczeń rodzinnych, wraz z odsetkami za zwłokę w ich spłacie;

7) kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

8) zasiłki wypłacone z tytułu pomocy społecznej, jeżeli przy wypłacie zastrzeżono ich potrącanie, oraz zasiłek stały lub zasiłek okresowy wypłacone na podstawie przepisów o pomocy społecznej za okres, za który przyznano emeryturę lub rentę;

9) zasiłki i świadczenia wypłacone na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu za okres, za który przyznano prawo do emerytury lub renty;

10) z tytułu odpłatności za pobyt osób uprawnionych do świadczeń w domach pomocy społecznej, zakładach opiekuńczo-leczniczych lub zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych - na wniosek dyrektorów tych placówek.

Na podstawie art. 140 ust. 1 powołanej ustawy wymienionych wyżej potrąceń można dokonywać w granicach określonych w tym przepisie. Potrącenie świadczeń alimentacyjnych może objąć 60 % tych świadczeń, egzekucja należności związanych z odpłatnością za pobyt w domach pomocy społecznej, odpłatnością za pobyt w zakładach opiekuńczo-leczniczych, odpłatnością za pobyt w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych nie może przekroczyć 50 % świadczenia, a potrącenie innych egzekwowanych należności jest możliwe do wysokości 25 % świadczeń.

Ustawodawca przewidział jednak możliwość wyłączenia spod egzekucji składników majątkowych w zakresie szerszym niż zakres wynikający z powyższych przepisów. Zauważyć należy, iż stosownie do art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić spod egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Powołana regulacja prawna przewiduje więc możliwość zwolnienia określonych składników majątkowych spod egzekucji, w przypadku spełnienia trzech wymienionych w tym przepisie przesłanek. Konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników majątkowych opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że z jednej strony wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucji do zastosowania zwolnienia, ale też nakłada na ten organ obowiązek szczególnie wnikliwego przeprowadzenia takiego postępowania.

9. W niniejszej sprawie organy egzekucyjne zajęły prawo majątkowe w postaci otrzymywanego przez skarżącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego (renty) w kwocie 224,45 zł, a skarżący powołując swój ważny interes wnosił o zmniejszenie egzekwowanej kwoty do 100 zł.

W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organów egzekucyjnych, które uznały, iż świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącego nie zostało wyłączone spod egzekucji na mocy powołanego przepisu art. 8 u.p.e.a., ponieważ wymieniony w tym przepisie katalog rzeczy i praw wyłączonych spod egzekucji ma charakter katalogu zamkniętego i nie wymieniono w nim świadczeń uzyskiwanych przez dłużników z zaopatrzenia emerytalnego. Zgodzić się należy również ze stwierdzeniem, że egzekucję takich świadczeń pieniężnych, jak "renta" należy przeprowadzać mając na uwadze przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym. Stosownie do art. 139 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie (w niniejszej sprawie "renty"), po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, podlegają potrąceniu sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. W związku z prowadzoną egzekucją organ egzekucyjny może zająć do 25 % tego świadczenia, co uczyniono w niniejszej sprawie. Interpretacja powołanego przepisu art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi do wniosku, iż egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego może objąć maksymalnie 25% wysokości tych świadczeń. W konsekwencji organ prowadzący egzekucję może też zająć kwotę mniejszą, niż odpowiadająca 25 % tego świadczenia i potrącić z otrzymywanego świadczenia np. 20%, 15%, 11%. Zauważyć należy, że wniosek o zwolnienie składników majątkowych spod egzekucji nie może dotyczyć składników wymienionych w art. 8 – 10 u.p.e.a. Przepisy te zawierają ustawowy katalog wyłączeń, mają na celu zabezpieczenie określonych interesów zobowiązanego i dotyczą również realizacji jednej z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego – poszanowania minimum egzystencji – w której chodzi o to, by w drodze egzekucji nie odbierać zobowiązanemu tych dóbr i wartości, które są niezbędne dla niego i będących na jego utrzymaniu członków rodziny (patrz: Dariusz Jankowiak, "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", Oficyna Wydawnicza UNIMEX, 2005 rok, str. 158).

Analiza zaskarżonych aktów administracyjnych wskazuje, iż organy administracji nie rozważyły możliwości zmniejszenia kwoty potrącanej ze świadczenia rentowego w związku z prowadzoną egzekucją. W niniejszej sprawie jest to istotne, ponieważ skarżący wnosił o zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych, w zakresie wykraczającym poza ustawowe wyłączenie, a więc wniosek skarżącego dotyczył zmniejszenia kwoty potrącanej z jego renty. Organy administracji nie rozpoznały wniosku zgodnie z jego treścią. Oceniły one prawidłowość stosowania w toku prowadzonej przeciwko skarżącemu egzekucji przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i uznały, że miesięczne potrącanie 25 % otrzymywanej renty nie jest sprzeczne z zapisami powołanych ustaw. Nie negując dokonanej oceny, podkreślić jednak należy, iż organy egzekucyjne nie rozpoznały złożonego wniosku zgodnie z jego treścią.

10. Oznacza to, że postępowanie w sprawie wniosku o częściowe zwolnienie spod egzekucji otrzymywanej przez skarżącego renty nie zostało przeprowadzone zgodnie ze stosowanymi w niniejszym postępowaniu przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Przypomnieć bowiem należy, że stosownie do art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Odnosi się to zarówno do elementów postanowienia jako aktu administracyjnego jak i do zasad, według których postępowanie administracyjne powinno zostać przeprowadzone. Stwierdzić więc należy, że zaskarżone postanowienia wydane zostały z naruszeniem art. 124 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. zgodnie z którym do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2-5 k.p.a. W konsekwencji uznać należy, że uzasadnienie faktyczne postanowienia (podobnie jak decyzji) powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W uzasadnieniach podjętych postanowień, organy administracji nie wskazały natomiast faktów, które uznały za udowodnione, dowodów na których się oparły oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej. Organ odwoławczy nie wyjaśnił stronie, dlaczego nie uwzględnił jej żądania w zakresie wskazanym we wniosku.

Podkreślić należy, że prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w powołanych przepisach kodeksu postępowania administracyjnego uzasadnienie, jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych dla wnioskodawcy. Ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego, aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania, na co wielokrotnie zwracał uwagę w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował zwolnienia. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiego postanowienia uniemożliwia bowiem jego właściwą kontrolę ze strony sądu. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa w granicach uznania administracyjnego.

Zastosowanie się do treści art. 124 k.p.a. jest również ważne ze względu na wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę ogólną – przekonywania stron, która również nabiera szczególnie istotnego charakteru w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, o którym mowa w art. 13 u.p.e.a. Zgodnie z tą regułą organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia jest właśnie uzasadnienie aktu administracji. Zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ podatkowy nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy lub pominie je milczeniem, nie ujmując ich w postanowieniu.

Kończąc rozważania dotyczące art. 124 k.p.a., wskazać należy, że organy naruszyły także art. 77 § 1 k.p.a. nakazujący w sposób wyczerpujący wyjaśnić sprawę, zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie do art. 13 u.p.e.a. zwolnienie spod egzekucji niektórych składników majątkowych zobowiązanego może zostać uzasadnione jego ważnym interesem. Przesłankę do zastosowania tej ulgi może stanowić każdy "uzasadniony ważny interes strony", a więc istotne są nie tylko możliwości płatnicze i stan finansowy oraz okoliczność, że skarżący prowadził działalność gospodarczą. Organy administracji, w podjętych rozstrzygnięciach nie przeprowadziły stosownego postępowania w odpowiednio szerokim zakresie, pomimo że strona skarżąca, w uzasadnieniu wniosku podnosiła nie tylko aspekty finansowe uzasadniające w jej opinii pozytywne rozpoznanie sprawy. Strona powoływała się na zły stan zdrowia, konieczność przyjmowania kosztownych leków, wykonywanie specjalistycznych badań laboratoryjnych i pozostawanie pod stała opieką lekarza. Ze względu na stan zdrowia skarżący nie jest w stanie podjąć żadnej pracy, a po potrąceniu kwoty 224,45 zł z otrzymywanej renty, skarżącemu pozostaje na utrzymanie kwota 400 zł. Organy nie odniosły się do przedstawionej argumentacji, mimo iż powinno to być przedmiotem analizy. Rozpatrując sprawę ponownie, organy powinny w sposób bardziej przekonujący uzasadnić swoją odmowę poddania egzekucji świadczenia rentowego w części mniejszej niż 25% jego wysokości.

11. Ponadto wskazać należy, iż organ odwoławczy w sentencji rozstrzygnięcia powołał art. 33 i art. 34 u.p.e.a. Są to przepisy regulujące zagadnienie zarzutów zgłaszanych przez zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego. Przedmiotem niniejszego postępowania był natomiast wniosek skarżącego o zastosowanie częściowego zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych i tak też wniosek ten został zaklasyfikowany przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy postanowił natomiast utrzymać w mocy wydane na podstawie art. 13 u.p.e.a. postanowienie organu pierwszej instancji, a sentencja jego rozstrzygnięcia wskazuje, iż rozpoznawał sprawę w oparciu o inną podstawę prawną. Zwrócić uwagę należy na rozbieżność między sentencją postanowienia, w której jak zaznaczono organ powołuje przepisy określające podstawę zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i tryb ich rozpoznawania, a uzasadnieniem postanowienia, w którym organ administracji rozważał zagadnienie zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

12. Mając na względzie powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c) P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.