Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1359/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74h par. 1, 9 i 12, art. 74f par. 1, art. 74 par. 3, art. 74d par. 1, art. 74e par. 2-4
journal: Dz.U. 1991 nr 22 poz 91
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie.
article: art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 1 par. 1-2
journal: Dz.U. 2018 poz 2107
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 10a ust. 1 i 6
journal: Dz.U. 1997 nr 9 poz 43
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej.
article: art. 14 par. 1, art. 228 pkt. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1577
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Protokolant ref. staż. Patrycja Młynarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. R. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] września 2018 r. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego (dalej: "Komisja II stopnia", "organ odwoławczy"), który został przeprowadzony w dniach 4 - 6 września 2018 r., na podstawie przepisów art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2019 r. poz. 540, dalej też jako "p.n.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania A. R. (dalej też jako "Skarżąca") utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] października 2018 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, stwierdzającą, że Skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Uchwała ta zapadła w następujących okolicznościach sprawy.

Skarżąca przystąpiła w dniach 4 - 6 września 2018 r. do egzaminu notarialnego. Z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę dostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę niedostateczną, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dostateczną. Ponieważ zgodnie z art. 74 f § 1 ustawy - Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że Skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Przedmiotem zadania egzaminacyjnego w drugim dniu egzaminu notarialnego było sporządzenie projektu aktu notarialnego - umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w oparciu o opisany według kazusu stan faktyczny, w którym podano, że w dniu 5 września 2018 r. u notariusza stawiły się osoby chcące zawiązać spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą S. w M. sp. z o.o. Wspólnikami tej spółki mieli być:

1. Parking Miejski w M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji I zawiązana umową spółki z dnia 27 sierpnia 2018 r., w której wspólnikami są: Miasto i Gmina M. (100 udziałów) oraz M. w M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (50 udziałów). Jedynym członkiem zarządu był M. M., który złożył rezygnację, a aktualnie do pełnienia funkcji członka zarządu został powołany K. K.. Spółka jest właścicielem nieruchomości w postaci parkingu przylegającego do stadionu miejskiego w M. i jest wpisana jako właściciel w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. Nieruchomość ta ma być wniesiona do spółki jako aport. Wartość nieruchomości w) nosi 200 000 zł i potwierdzona jest aktualnym operatem szacunkowym. Wspólnik ten ma objąć 100 udziałów w nowoutworzonej spółce.

2. K. K. (równocześnie członek zarządu spółki z o.o. w organizacji opisanej w pkt 1.) ma zamiar wnieść do spółki know-how polegające na wiedzy dotyczącej zarządzania spółkami prowadzącymi działalność sportową, którego wartość określa na 100 000 zł. Wiedzę zakwalifikowaną jako know-how K. K. ma wykorzystać dla zawiązywanej spółki poprzez swoje osobiste zaangażowanie jako prezesa zarządu przez okres 5 lat za wynagrodzeniem prezesa zarządu. Gdyby nie było możliwe wniesienie know-how K. K. ma wnieść wkład pieniężny w wysokości 100 000 zł. Wspólnik ten ma objąć 50 udziałów w nowoutworzonej spółce.

3. B. B. ma zamiar wnieść do spółki albo wystawiony przez niego na rzecz tworzonej spółki weksel własny (nie indosowany i nie poręczony) z zastrzeżeniem "nie na zlecenie" na kwotę 100 000 zł, albo gdyby to nie było możliwe, wkład pieniężny w wysokości 100 000 zł. Wspólnik ten ma objąć 50 udziałów w nowoutworzonej spółce.

4. G. G., który działa jako inwestor ma zamiar wnieść do spółki wkład pieniężny w wysokości 400 000 zł, przy czym wkład ten, o ile będzie to możliwe, ma być wniesiony w dwóch ratach, to jest pierwszej przed zarejestrowaniem spółki, a drugiej w terminie roku od zarejestrowania. Jeżeli to będzie niemożliwe wkład ma być wniesiony w terminach wymaganych prawem. Wspólnik ten ma objąć 200 udziałów w nowoutworzonej spółce.

5. A. A., jako Burmistrz Miasta i Gminy M., ma wnieść do spółki nieruchomość w postaci Stadionu Miejskiego w m. o wartości 400 000 zł. Gmina jest wpisana w księdze wieczystej jako właściciel | nieruchomości. Nieruchomość jest położona w M. i ma urządzoną księgę wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...]. Wartość nieruchomości potwierdzona jest aktualnym operatem szacunkowym., Gmina ma objąć 200 udziałów.

Założyciele chcą zawarcia umowy spółki pod firmą "S. w M. spółka z o. o." oraz powołania w akcie notarialnym organów spółki. Zarząd spółki ma być trzyosobowy. Kapitał zakładowy spółki ma wynosić 600.000,00 zł i dzielić się na 600 udziałów. Spółka ma prowadzić stadion dla zaspokojenia potrzeb wspólnoty samorządowej, w tym również na potrzeby lokalnych klubów i organizacji. Zadaniem zdającego – jako notariusz J. D., było uzupełnienie brakujących elementów stanu faktycznego według własnego uznania i sporządzenie projekt aktu notarialnego obejmującego umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zgodną z przepisami prawa oraz spełniającą wolę założycieli przy zachowaniu wymogów właściwej reprezentacji. Jeśli chodzi o wkłady wspólników, to należało wskazać, które są dopuszczalne. Gdyby dla wspólników K. K. i B. B. wniesienie proponowanych wkładów niepieniężnych nie było dopuszczalne należało przyjąć wkłady pieniężne. Natomiast dla wspólnika G. G. należało przyjąć takie sposób wniesienia wkładu pieniężnego, który jest dopuszczalny. W projekcie aktu notarialnego zdający winien był określić wysokość należnego oraz pobranych świadczeń wynagrodzenia notariusza w maksymalnej wysokości publicznoprawnych, jeżeli są należne, do których pobrania zobowiązany jest notariusz. Obowiązkiem zdającego było także wskazanie dokumentów, stanowiących podstawę należytego zabezpieczenia interesów stron oraz niezbędnych do dokonania czynności i opisania ich w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów.

Z drugiego projektu aktu notarialnego zdająca otrzymała od obojga egzaminatorów oceny niedostateczne. I tak w ocenie Sędziego Sądu Rejonowego A. Z. (dalej: "Egzaminator I") zdająca egzamin nie dostrzegła, iż zgodnie z art. 10a ust. 6 ustawy o gospodarce komunalnej członków zarządu powołuje rada nadzorcza, dlatego dla powołania K. K. na członka zarządu spółki Parking Miejski spółka z ograniczoną odpowiedzialnością konieczne jest wykazanie jego umocowania uchwałą rady nadzorczej. Egzaminator I - odnosząc się do kwestii właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji – wskazał, że zdająca egzamin prawidłowo powołuje uchwałę wspólników spółki wyrażającą zgodę na wniesienie do zakładanej spółki własności nieruchomości podjętą w oparciu o art. 228 pkt 4 k.s.h. w odniesieniu do pełnomocnika reprezentującego spółkę Parking Miejski spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Natomiast w ocenie egzaminatora zdająca egzamin nieprawidłowo oceniła, iż jest dopuszczalny wkład niepieniężny zaproponowany przez K. K. polegający na wiedzy dotyczącej zarządzania spółkami prowadzącymi działalność sportową. Zgodnie z treścią art. 14 § 1 k.s.h., przedmiotem wkładu nie może być świadczenie pracy bądź usług. Wkład opisany tymczasem jako "wiedza polegająca na zarządzaniu spółkami prowadzącymi działalność sportową", którą K. K. ma świadczyć spółce, wykonując funkcję członka zarządu przez 5 lat, jest typowym świadczeniem pracy bądź usług i narusza wyraźnie art. 14 § 1 k.s.h.

Z kolei Notariusz W. M. (dalej: "Egzaminator II") zarzuciła pracy Skarżącej naruszenie bezwzględnie obowiązującego przepisu art. 14 § 1 k.s.h., który wyklucza zdolność aportową prawa niezbywalnego lub świadczenia pracy, bądź usług, przyjmując, że wiedza dotycząca zarządzania spółkami prowadzącymi działalność sportową, którą miał K. K., z uwagi na jej walory, a to wiadomości, doświadczenia w działalności administracyjnej, finansowej, handlowej, czy też technicznej związanej z prowadzeniem stadionu, odbiegająca zdecydowanie od wiedzy innych osób, nieznana innym osobom, nosiła cechy pozwalające na przyjęcie jej, jako know-how i nadającą się do stosowania w działalności spółki. Ponadto zaangażowanie K. K. w działalność spółki ma cechy umowy o pracę, a nawet gdyby przyjąć, że dzieliłby się on swoja wiedza i doświadczeniem w oparciu o inną umowę, niż umowa o pracę (kontrakt menadżerski itp.) to i tak jej istota byłoby świadczenie pracy usług na rzecz spółki; tym samym wnoszone przez niego rozwiązania generowałyby wynagrodzenie dla niego (wierzytelność w stosunku do spółki), a nie wierzytelność spółki względem niego. Tymczasem wkład w postaci know-how musiałby być takim wkładem, który posiadałby określoną wartość nadawał się do obrotu cywilnoprawnego, który można byłoby traktować, jako wniesienie wierzytelności, a opracowane przez K. K. zasady miałyby cechy zbywalności, przydatności dla spółki w oderwaniu od jego osoby, jako prezesa zarządu, dawałyby mu możliwość wycenienia ich i ujęcia w bilansie. Niedopuszczalne zatem było przyjęcie możliwości wniesienia przez K. K. know-how polegającego na wykorzystaniu przez niego, jako prezesa zarządu posiadanej wiedzy kwalifikowanej. Egzaminator II zarzuciła także przygotowanej przez Skarżącą pracy naruszenie art. 10a pkt 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej a także art. 161 § 2 k.s.h. i alt. 210 § 1 k.s.h. W pracy ustalono, że K. K. powołany został na członka zarządu Parking Miejski w M. sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w M., uchwałą zgromadzenia wspólników (nie wynika to z komparycji, ale dokumentu opisanego na stronie 4-tej), co jest sprzeczne z regulacją wynikającą z art. 10a pkt 6 ustawy o gospodarce komunalnej, która stanowi, że członków zarządu powołuje Rada Nadzorcza. Tym samym więc był tzw. fałszywym członkiem zarządu, nieuprawnionym do reprezentacji spółki w organizacji, a skoro tak, to nieprawidłowe było powołanie pełnomocnika stosownie do regulacji zawartej w art. 210 § 1 k.s.h. Zdaniem Egzaminatora II w przygotowanym przez Skarżącą projekcie aktu notarialnego doszło także do naruszenia art. 228 k.s.h. poprzez brak uchwały wspólników na zbycie nieruchomości.

Skarżąca w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. zarzuciła naruszenie przepisów art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy Prawo o notariacie, polegające na przekroczeniu granic uznania administracyjnego, poprzez dokonanie wadliwej oceny poziomu istotności popełnionych przez nią błędów a w konsekwencji przyjęcie, że mankamenty projektu aktu notarialnego przygotowanego przez Skarżącą w ramach drugiego dnia egzaminu i notarialnego uzasadniają wystawienie oceny negatywnej. W ocenie Skarżącej projekt aktu notarialnego przygotowany przez nią w ramach drugiego dnia egzaminu notarialnego spełnia wszelkie wymogi kwalifikujące go do oceny dostatecznej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, uchwałą z dnia [...] kwietnia 2019 r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. z dnia [...] października 2018 r.

Organ stanął na stanowisku, że oceniana praca zdającej nie zasługuje na ocenę pozytywną, ponieważ nie świadczy ani o dostatecznej znajomości przepisów prawa, ani należytym przygotowaniu do wykonywania zawodu notariusza. Organ częściowo uznał za zasadne zarzuty podniesione w odwołaniu, jednakże, jego zdaniem pozostałe negatywne oceny egzaminatorów są zasadne a odwołanie ich nie podważa. W ocenie organu Egzaminatorzy słusznie stanęli między innymi na stanowisku, że przystępująca do aktu spółka Parking Miejski w M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji nie była należycie reprezentowana skoro nie wykazano, że K. K. jest członkiem zarządu stosownie do art. 10a ust. 6 ustawy o gospodarce komunalnej. Organ – odnosząc się do stanowiska skarżącej z odwołania, że w projekcie aktu notarialnego omyłkowo wpisała, że zarząd powołany został uchwałą zgromadzenia wspólników, a nie przez radę nadzorczą – stwierdził, argumentacja tego rodzaju nie może zasługiwać na uznanie i w dalszym ciągu świadczy o braku właściwej, należytej staranności oraz niezrozumieniu charakteru popełnionego uchybienia. W ocenie organu bezpodstawny jest zarzut Skarżącej, co do błędnej oceny, że w projekcie aktu notarialnego nie powołano wydanej w trybie art. 228 pkt 4 k.s.h. uchwały wspólników Parking Miejski w M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji w przedmiocie zbycia nieruchomości albo nie wskazano, że wymóg tej uchwały jest umownie wyłączony. Organ wskazał, powołując się na art. 228 pkt. 4 k.s.h., że uchwały wspólników, poza innymi sprawami wymienionymi w niniejszym dziale lub umowie spółki, wymaga nabycie i zbycie nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej. W ocenie organu - w stanie faktycznym zadania egzaminacyjnego - skarżąca powinna uwzględnić, że przedmiotem wkładu spółki - Parking Miejski w M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, jest nieruchomość. Tym samym ma mieć miejsce zbycie nieruchomości na rzecz zawiązywanej spółki, co wymaga uprzedniej uchwały wspólników tej spółki bądź zaznaczenie, że umowa tej spółki nie wymaga takiej właśnie uchwały wspólników. Mając na uwadze ww. argumenty organ stwierdził, że skarżąca - w żadnym miejscu projektowanego aktu notarialnego - nie powołała wydanej w trybie art. 228 pkt 4 k.s.h. uchwały wspólników Parking Miejski w M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji w przedmiocie wyrażenia zgody na zbycie nieruchomości (ewentualnie bez wskazania podstawy prawnej) ani też nie wskazała na treść umowy spółki, która w tym szczególnym zakresie zawiera wyłączenie. Zdaniem organu słuszne były negatywne uwagi egzaminatorów odnośnie tego, że skarżąca błędnie uznała dopuszczalność wniesienia przez wspólnika K. K. wkładu niepieniężnego w postaci wiedzy dotyczącej zarządzania spółkami prowadzącymi działalność sportową tj. wiedzę know-how. Organ potwierdził, że skarżąca ma rację, co do tego, że w orzecznictwie i judykaturze dopuszcza się, że przedmiotem wkładu niepieniężnego (aportu) może być wiedza rozumiana jako know-how. W ocenie organu z zadania egzaminacyjnego jednak wynika, że wiedza wspólnika miała być wykorzystywana dla zawiązywanej spółki poprzez osobiste zaangażowanie K. K. jako prezesa zarządu spółki przez okres 5 lat za wynagrodzeniem. Innymi słowy K. K. w ramach wkładu na poczet kapitału zakładowego spółki miał zamiar świadczyć spółce pracę bądź usługi w zakresie oznaczonej specjalności przez 5 lat po zarejestrowaniu spółki w zamian za udziały w kapitale tej spółki. Taka postać know-how jest typowym świadczeniem pracy bądź usług. Organ wskazał, powołując się na art. 14 § 1 k.s.h., że przedmiotem wkładu nie może być świadczenie pracy bądź usług. Wyjątkowo taka możliwość jest dopuszczalna jeżeli know-how polega na wykorzystywaniu określonej wiedzy przez zarząd spółki zgodnie z art. 158 § 3 k.s.h. Opisany w zadaniu egzaminacyjnym przykład know-how nie pozostaje jednak w dyspozycji spółki (zarządu), a jedynie jednej osoby tj. wspólnika. Wprawdzie ma on być członkiem zarządu, ale w zakładanej spółce zarząd miał być trzyosobowy, a w takiej sytuacji – w ocenie organu – posiadanie wiedzy przez jednego członka zarządu nie może być uznane za oddanie wkładu do dyspozycji całego zarząd. To oznacza, że wkład taki, niezależnie od wskazanego braku zdolności aportowej z pewnością nie byłby wniesiony przed zarejestrowaniem spółki. Mając na uwadze ww. argumenty organ stwierdził, że uwzględnienie w ramach aportu - opisanego w zadaniu egzaminacyjnym - know-how było wadliwe i stanowiło obejście art. 14 § 1 k.s.h. oraz art. 163 pkt. 2 k.s.h. W ocenie organu zarzuty odwołania w tym zakresie są bezpodstawne a umowa z taką treścią może narazić klienta na poważne negatywne konsekwencje związane z brakiem uzyskania wpisu do KRS. Już tylko ten istotny błąd uzasadniał znaczne obniżenie oceny. Reasumując organ stwierdził, że zadanie egzaminacyjne polegające na sporządzeniu drugiego projektu aktu notarialnego zostało ocenione prawidłowo. Organ odwoławczy wskazał, powołując się na art. 74 § 3 ustawy Prawo o notariacie, że egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania pralniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. W ocenie Komisji odwoławczej uchybienia i błędy występujące w projekcie aktu notarialnego są istotne, a w kilku wypadkach samodzielnie powodujące odmowę wpisu spółki do KRS. Nagromadzenie tych wadliwości potwierdza słuszności oceny negatywnej, tym bardziej w świetle tego, że oboje egzaminatorzy wyrazili tożsame stanowisko.

Skarżąca w skardze na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

I. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 74 h § 12 ustawy - Prawo o notariacie poprzez:

← niewyjaśnienie przez Komisję Egzaminacyjną wpływu poszczególnych elementów pracy (pozytywnych i negatywnych) na decyzję Komisji II stopnia, przy uwzględnieniu, że art. 74 e § 4 Prawa o notariacie przewiduje pięciostopniową skalę ocen, w tym cztery oceny pozytywne (celujący, bardzo dobry, dobry i dostateczny).

← brak wyjaśnienia, dlaczego pomimo uznania przez Komisję II stopnia pięciu zarzutów podnoszonych przez Skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji I instancji, nie miało to wpływu na ostateczną ocenę pracy.

II. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 74 h § 12 ustawy - Prawo o notariacie, które doprowadziło Komisję II stopnia do wadliwego ustalenia stanu faktycznego i w konsekwencji skutkowało błędnym uznaniem, iż przygotowany przez Skarżącą projekt drugiego aktu notarialnego, nie spełnia wymogów kwalifikujących go do oceny pozytywnej. Zdaniem Skarżącej Komisja II stopnia bezpodstawnie podniosła szereg zarzutów przeciwko jej pracy.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca obszernie rozwinęła podniesione zarzuty. Wobec podniesionych zarzutów skarżąca wniosła o zastosowanie przez Komisję Egzaminacyjną trybu samokontroli oraz zmianę uchwały z dnia [...] kwietnia 2019 r. i poprzedzającej ją uchwały z dnia [...] października 2018 r. poprzez stwierdzenie, że z drugiego projektu aktu notarialnego Skarżąca otrzymała ocenę dostateczną, a w konsekwencji uzyskała pozytywny wynik z egzaminu notarialnego, a w razie nieuwzględnienia przez Komisję Egzaminacyjną zarzutów i wniosków skargi o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 poz. 1302 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.").

Oceniając zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia pod kątem zgodności jej z prawem, Sąd nie stwierdził podnoszonego w skardze naruszenia prawa procesowego, jak również naruszenia prawa materialnego, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skargi. W sprawie zakończonej zaskarżoną uchwałą, Komisja II stopnia stwierdziła, że Skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego, gdyż otrzymała ocenę niedostateczną z części drugiej tego egzaminu, na którą składały się dwie oceny cząstkowe za projekt drugiego aktu notarialnego.

Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 74d § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Z kolei w myśl art. 74e § 2 p.n. oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego (art. 74e § 3 p.n.). Z kolei w myśl art. 74 e § 4 p.n. ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Natomiast w myśl art. 74 f § 1 ustawy - Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną.

Należy także podkreślić, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Inaczej mówiąc, Sąd administracyjny nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, lecz ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu (uchwały komisji) i nie zastępuje Komisji w jej czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. Sąd administracyjny zobligowany jest zbadać, czy uchwała wydana została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnych uwzględnieniem analizy tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia o określonej treści (p. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1930/11, CBOSA, a także wyrok NSA z 10 października 2018 r. sygn. akt II GSK 3313/16).

Według Sądu, w niniejszej sprawie zostały ustalone wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja wyczerpująco odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych wykazując zasadność utrzymania w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia. Powyższa ocena jest wynikiem ocen pracy egzaminacyjnej Skarżącej dokonanych niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów, którzy sporządzili przy tym pisemne uzasadnienia tych ocen, co zostało odpowiednio skorygowane lub uzupełnione przez Komisję II stopnia. Co istotne, w ramach tej oceny, wyważono negatywne i pozytywne aspekty pracy, wskazano nie tylko błędy, ale również pozytywne jej elementy, co zauważyła Skarżąca, akcentując uwzględnienie przez Komisję odwoławczą części zarzutów podnoszonych w odwołaniu. Jednakże popełnione przez Skarżącą błędy w projekcie drugiego aktu notarialnego, dostrzeżone przez Komisję Egzaminacyjną i ponownie wskazane przez Komisję odwoławczą, nie uzasadniały podwyższenia oceny z tej części egzaminu i – w ocenie Sądu – brak jest podstaw do kwestionowania tego stanowiska. Zdaniem Sądu, analiza uzasadnienia ocen cząstkowych oraz zaskarżonej uchwały prowadzi do wniosku, że dokonując oceny pracy Skarżącej kierowano się wskazówkami zawartymi w art. 74e § 2 p.n. indywidualizując je w ramach tejże pracy egzaminacyjnej. W ocenie Sądu, uchwała Komisji II stopnia zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Również jej uzasadnienie jest zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Zadanie egzaminacyjne polegało na sporządzeniu projektu aktu notarialnego obejmującego umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zgodną z przepisami prawa oraz spełniającą wolę założycieli przy zachowaniu wymogów właściwości reprezentacji, przy uwzględnieniu założeń kazusu. W pracy należało m.in. uwzględnić: reprezentację komunalnej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, zdolność aportową rzekomego "know-how", zdolność aportowej opisanego w zadaniu weksla, możliwość wniesienia wkładu pieniężnego w ratach.

Tymczasem Skarżąca przede wszystkim wadliwie rozwiązała kwestię reprezentacji wspólnika zawiązywanej spółki, konkretnie Parking Miejski w M. Sp. z o. o. w organizacji z siedzibą w M., co wskazywało na brak znajomości przepisu art. 10a pkt 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 roku o gospodarce komunalnej. Należy podzielić stanowisko Komisji II stopnia, że przystępująca do aktu spółka, czyli Parking Miejski w M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji nie była należycie reprezentowana. Otóż zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 712) w spółkach z udziałem jednostek samorządu terytorialnego działa rada nadzorcza. Z kolei w ust. 6 cyt. przepisu przewidziano, że członków zarządu spółek z udziałem jednostek samorządu terytorialnego powołuje i odwołuje rada nadzorcza. Tym samym dla wykazania umocowania członka zarządu tej spółki, konieczne było przywołanie, jako podstawy tego umocowania, uchwały rady nadzorczej, ponieważ tylko ten organ działający w spółce władny był do powołania członka zarządu. Tymczasem Skarżąca powołując się na stronie 4 projektowanego aktu na wypis aktu notarialnego dokumentującego umowę spółki Parking Miejski w M., w punkcie D wyraźnie wskazała, że prezesem jej zarządu jest stawający K. K. (powołanie na podstawie uchwały wspólników w dniu 19 sierpnia 2018 roku). Nie sposób zgodzić się w tym miejscu ze sformułowanym w skardze zarzutem, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia uchybienia powyższego nie uznaje za omyłkę (jak zakwalifikowała je w odwołaniu Skarżąca), ale jednocześnie nie podnosi, jakiego rodzaju jest to uchybienie i jak rzutuje na całą pracę. Organ odwoławczy wprost na stronie 16 skarżonej uchwały wyjaśnia, że jeżeli Skarżąca w zadaniu egzaminacyjnym powołuje uchwałę wspólników o powołaniu członka zarządu, to po pierwsze uchwała taka jest nieważna (naruszenie art. 10a ust. 1 i 6 ww. ustawy w zw. z art. 58 § 1 k.c.) a po drugie przystępująca do aktu notarialnego spółka Parking Miejski w M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji nie była należycie reprezentowana. Ewidentnie zatem w ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia powyższy błąd w oczywisty sposób rzutował na wystawienie Skarżącej oceny niedostatecznej z tej części egzaminu.

Sąd podziela także stanowisko organu, że poważny błąd stanowiło uznanie przez Skarżącą rzekomego know-how za mające zdolność bycia aportem w rozumieniu art. 14 § 1 k.s.h. Jak wynika wprost z kazusu egzaminacyjnego wiedza ta miała być wykorzystywana dla zawiązywanej spółki poprzez osobiste zaangażowanie K. K. jako prezesa zarządu spółki przez okres 5 lat za wynagrodzeniem. Z treści zadania wynika jednoznacznie, że K. K. ma zamiar wnieść do spółki know-how polegające na jego wiedzy dotyczącej zarzadzania spółkami prowadzącymi działalność sportową i ta wiedza K. K. ma być wykorzystywana dla spółki poprzez jego osobiste zaangażowanie jako Prezesa zarządu spółki. K. K. w ramach wkładu na poczet kapitału zakładowego spółki ma zamiar świadczyć spółce pracę bądź usługi w zakresie oznaczonej specjalności przez 5 lat po zarejestrowaniu spółki w zamian za udziały w kapitale tej spółki. Taka postać know-how jest typowym świadczeniem pracy bądź usług. Zgodnie z art. 14 §1 k.s.h. przedmiotem wkładu nie może być świadczenie pracy bądź usług. Wyjątkowo taka możliwość jest dopuszczalna jeżeli know-how polega na wykorzystywaniu określonej wiedzy przez zarząd spółki zgodnie z art. 158 § 3 k.s.h. Opisany w kazusie egzaminacyjnym przykład know-how nie pozostaje jednak w dyspozycji spółki (zarządu), a jedynie jednej osoby tj. wspólnika. Wprawdzie ma on być członkiem zarządu, ale w zakładanej spółce zarząd miał być trzyosobowy, a w takiej sytuacji posiadanie wiedzy przez jednego członka zarządu nie może być uznane za oddanie wkładu do dyspozycji całego zarządu.

W związku z powyższym uwzględnienie w ramach aportu opisanego

w kazusie egzaminacyjnym know-how było niedopuszczalne i stanowiło obejście przepisu art. 14 § 1 k.s.h. oraz art. 163 pkt. 2 k.s.h. Uwzględnienie w umowie spółki z o. o. opisanego aportu powoduje, że nie ma podstaw faktycznych i prawnych do złożenia przez członków zarządu obligatoryjnego oświadczenia, o którym mowa w art. 167 § 1 pkt 2 k.s.h., w tym naraża ich na odpowiedzialność karną. Powyższy błąd może nadto skutkować odmową wpisu spółki do Krajowego Rejestru Sądowego. Bynajmniej nie zmienia prawidłowości tej oceny załączona do skargi opinia prawna sporządzona na zlecenie Skarżącej przez dr. hab. M. L. Stwierdza on co prawda (na stronie 12), że z opisu stanu faktycznego zawartego w zadaniu polegającym na opracowaniu drugiego projektu aktu notarialnego, nie można w sposób jednoznaczny założyć a następnie w sposób klarowny dowieść, że niedopuszczalne jest wniesienie do spółki z o. o. wkładu w postaci know-how polegającego na zarządzaniu spółkami prowadzącymi działalność sportową. Zastrzega jednakże na stronie 7 opinii, że deskrypcja ta nie określa, czy i w jaki sposób wiedza ta jest bądź nie jest skatalogowana. Dalej autor opinii wywodzi, że jeśli zostaną uzupełnione brakujące elementy stanu faktycznego, na co pozwalała instrukcja rozwiązania, poprzez wskazanie, że wiedza ta utrwalona została w określonej dokumentacji w pełni uzasadnione jest stwierdzenie, iż wskazane know – how spełnia jedno z kryteriów zdolności aportowej. Tak więc, nawet z powyższej opinii wynika jednoznacznie, że o prawidłowości wniesienia wkładu niepieniężnego przez wspólnika K. K., można byłoby rozważać jedynie, gdyby stosowne zastrzeżenie o odpowiednim skatalogowaniu posiadanej przez niego wiedzy znalazło się w projekcie aktu notarialnego. Tymczasem w § 14 pkt 1 sporządzonego przez Skarżącą projektu aktu notarialnego próżno szukać tego typu zapisu. Jest tam tylko mowa, w jaki sposób K. K. zdobył odpowiednią wiedzę specjalistyczną, lecz nie ma żadnej wzmianki o formach jej zmaterializowania. Nie sposób więc przyjąć, że argumentacja zawarta w przedłożonej opinii wpływa w jakikolwiek sposób na prawidłowość oceny wyrażonej w tym zakresie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia (a poprzednio egzaminatorów). Co więcej, w samej, obszernej skardze, Skarżąca w istocie jedynie na stronie 16 odnosi się skrótowo do omawianej kwestii, podkreślając jedynie, że przyjmuje stanowisko wyrażone w załączonej opinii za własne. Nie wyjaśnia ona jednakże dlaczego, pomimo, że jej praca nie spełnia wymogów postulowanych w załączonej do skargi opinii, odnośnie odpowiedniego ujęcia wiedzy K. K. w postaci skatalogowanej, zaproponowany przez nią zapis § 14 pkt 1 projektu aktu notarialnego miałby zostać uznany za prawidłowy.

Organ odwoławczy zauważył, że praca Skarżącej zawierała także inne błędy, jak chociażby brak powołania w projekcie aktu notarialnego uchwały wspólników Parking Miejski w M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji wydanej w trybie art. 228 pkt 4 k.s.h w przedmiocie zbycia nieruchomości (albo brak wskazania, że wymóg tej uchwały jest umownie wyłączony). Zgodnie z art. 228 pkt 4 k.s.h. uchwały wspólników, poza innymi sprawami wymienionymi w niniejszym dziale lub umowie spółki, wymaga także nabycie i zbycie nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej. Sąd nie zgadza się przy tym ze Skarżącą, że samo ujęcie w punkcie C na stronie 4 projektu aktu notarialnego zastrzeżenia, iż "na zawarcie tej umowy nie są wymagane żadne inne - niż przedłożone do aktu - zgody;" skutkuje domniemaniem przedłożenia także uchwały wspólników z art. 228 pkt. 4 k.s.h. Idąc bowiem torem rozumowania przedstawionym w skardze, tego typu ogólnikowe ujęcie kluczowych dla ważności aktu notarialnego wymagań, w drodze ogólnego odesłania do bliżej niesprecyzowanych dokumentów, zwalniałoby zdajających egzamin od konieczności dostrzeżenia i wyartykułowania wprost konkretnych i wymaganych przepisami prawa dokumentów, jak właśnie uchwały wspólników podjętej na podstawie art. 228 pkt 4 k.s.h. Na prawidłowość oceny organu odwoławczego nie wpływa przy tym akcentowany w skardze fakt, że jeden z egzaminatorów nie dostrzegł przedmiotowego naruszenia. Otóż związanie organu odwoławczego zakresem zaskarżenia i treścią podniesionych zarzutów nie oznacza braku kompetencji do dokonania kompleksowej oceny zaskarżonej pracy egzaminacyjnej, w szczególności do oceny, jakie znaczenie dla końcowego rezultatu postępowania mają uwzględnione (w razie stwierdzenia ich zasadności) zarzuty osoby odwołującej się. Według Sądu, w rozpatrywanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia procedowała w ramach zaskarżonej części egzaminu i w ramach zarzutów podniesionych przez Skarżącą. Fakt, że działając w takich ramach organ całościowo spojrzy na pracę egzaminacyjną, nie oznacza wyjścia poza granice odwołania, gdyż w ramach zarzutów odwołania kontrola polega na dokonaniu oceny z uwzględnieniem wszystkich elementów, które mają wpływ na taką a nie inną ocenę zaskarżonej części pracy. W ocenie Sądu, nawet posłużenie się innymi niż Komisja Egzaminacyjna stopnia argumentami dowodzi rozpoznania sprawy w sposób autonomiczny i dziać się to może w granicach postawionych zarzutów. Podniesienie przez Komisję II stopnia nowych zarzutów, nie wskazanych przez jednego z egzaminatorów stanowiło dodatkową argumentację przemawiającą za utrzymaniem wystawionej uprzednio oceny z zaskarżonej części egzaminu notarialnego.

Wykazane przez Komisję II stopnia powyższe błędy dotyczące projektu drugiego aktu notarialnego w istocie determinują rozstrzygnięcie w sprawie, bowiem są one nader istotne, gdyż ich skutki dotykają bezpośrednio nie tylko samego notariusza sporządzającego akt notarialny, ale także strony tego aktu. Zatem popełnione przez Skarżącą błędy w projekcie drugiego aktu notarialnego, dostrzeżone przez egzaminatorów i ponownie wskazane przez Komisję odwoławczą, nie uzasadniały podwyższenia oceny z tej części egzaminu i – w ocenie Sądu – brak jest podstaw do kwestionowania tego stanowiska. Taka waga błędów nie może występować w projekcie aktu sporządzanego na egzaminie notarialnym, który ma być końcową pracą kandydata na notariusza i sprawdzeniem jego wiedzy.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały przytoczono w sposób drobiazgowy także pozostałe mankamenty tejże pracy egzaminacyjnej, stąd nie ma potrzeby powtarzania ich w tym miejscu. Również w stosunku do tej pozostałej części argumentacji Komisji odwoławczej Sąd nie dopatrzył się zarzucanych w skardze naruszeń przepisów prawa proceduralnego oraz materialnego.

Odpowiadając na zarzut skargi dotyczący niewyjaśnienia przez Komisję egzaminacyjną wpływu poszczególnych elementów pracy (pozytywnych i negatywnych) na jej decyzję (przy uwzględnieniu, że art. 74h § 4 p.n. przewiduje pięciostopniową skalę ocen, w tym cztery oceny pozytywne) Sąd zauważa, że praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, natomiast w zależności od tego, w jakim stopniu są one spełnione, egzaminatorzy, specjaliści z danej dziedziny, wystawiają stosowne oceny. Zatem oceniana praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1950/11, LEX nr 1270115). W przedmiotowej sprawie z taką sytuacją nie mamy do czynienia. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu oraz komisja odwoławcza, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez zdającego. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2527/15, publik. na stronie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

W konsekwencji, wadliwość rozwiązania przez Skarżącą zadania, uzasadniała otrzymaną ocenę niedostateczną z tej części egzaminu notarialnego. W rozpatrywanej sprawie analiza pracy Skarżącej została uzasadniona w sposób wystarczający przez organy i nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować. Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego ani przepisów prawa materialnego.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.