Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 479/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Dyrektor Zakładu Karnego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 2176
law: Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) WSA Monika Kazubińska-Kręcisz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. oddala skargę; II. przyznaje [...] od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł ([...]), w tym [...] zł [...]) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z 20 maja 2021 r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania R. S. (skarżący, strona) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w Opolu Lubelskim z 9 kwietnia 2021 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z 1 marca 2021 r. wystąpił do organu pierwszej instancji o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich odpowiedzi na skargi osadzonych uznanych za zasadne lub częściowo zasadne w roku 2020.

Pismem z 15 marca 2021 r. wezwano skarżącego do wykazania przesłanki szczególnego interesu publicznego w uzyskaniu informacji, z uwagi na fakt, że żądana informacja jest informacją publiczną przetworzoną.

Pismem z 22 marca 2021 r. wnioskodawca poinformował jedynie, że nie zgadza się z zakwalifikowaniem żądanej informacji do kategorii informacji przetworzonej.

Wobec powyższego organ pierwszej instancji odmówił udostępnienia informacji publicznej. W ocenie organu żądana informacja ma charakter informacji przetworzonej, a skarżący nie wykazał szczególnej istotności dla interesu publicznego w uzyskaniu informacji objętej żądaniem.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, wskazaną na wstępie decyzją z 20 maja 2021 r., Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że żądana informacja jest informacją przetworzoną, w przypadku której wnioskodawca musi wykazać, że jej udostępnienie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Informacja żądana przez skarżącego nie jest wprost dostępna, wymaga przeglądu dokumentów spraw postępowań skargowych (6 segregatorów), wyselekcjonowania spraw odpowiadających kryteriom wskazanym we wniosku, sporządzenia kopii wybranych dokumentów i ich zanonimizowania w celu wyselekcjonowania treści odnoszących się do skarg i zarzutów uznanych za zasadne i częściowo zasadne z usunięciem pozostałych treści oraz usunięciem danych chronionych prawem. Usunięcie danych chronionych nie jest wyłącznie czynnością techniczną, polegającą na mechanicznym zaczernieniu imienia i nazwiska osoby, której skarga dotyczy, lecz czynnością analityczną, połączoną z wysiłkiem intelektualnym polegającą na uniemożliwieniu identyfikacji występujących tam osób poprzez anonimizację fragmentów tekstu umożliwiających identyfikację osoby, a także analizą pod kątem stwierdzenia, czy i jakie informacje chronione prawem się w nich znajdują. Wszystkie wymienione czynności prowadzą do wytworzenia nowego dokumentu o odmiennej od pierwotnej postaci. Ponadto zakres czynności jakie należałoby wykonać w celu realizacji wniosku skarżącego pozwala na przyjęcie, że zgromadzenie żądanych informacji wymagałoby takich działań organizacyjnych i zaangażowania środków osobowych, które nie pozostawałby bez wpływu na normalny tok działania organu i realizację zadań przypisanych Dyrektorowi Zakładu Karnego w Opolu Lubelskim. Dyrektor Zakładu Karnego w Opolu Lubelskim nie posiada specjalistycznego programu komputerowego służącego do anonimizacji pism w celu ich udostępnienia, nie posiada również wyspecjalizowanej w tym zakresie komórki czy pracownika. Tym samym należy uznać, że przygotowanie odpowiedzi zgodnej z kryteriami określonymi przez wnioskodawcę prowadziłoby do przetworzenia informacji publicznej.

Wnioskodawca nie podjął nawet próby zasygnalizowania interesu publicznego w udostępnieniu wnioskowanej informacji i wskazania w jaki sposób zamierza wykorzystać uzyskane informacje. Biorąc pod uwagę fakt, że wnioskodawca przebywa od lat w zakładach karnych oraz treść licznych wniosków skierowanych do organów Służby Więziennej stwierdzono, że zainteresowanie skarżącego odpowiedziami na skargi innych osadzonych jest bezpośrednio związane z jego sytuacją osobistą. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotowy wniosek obiektywnie nie służy jakiemukolwiek dobru powszechnemu, nie prowadzi do poprawy funkcjonowania urzędu i nie służy usprawnieniu realizacji przez organ zadań publicznych. Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie może być wykorzystywana w czysto prywatnych sprawach, w szczególności, że dostęp osoby pozbawionej wolności do określonych dokumentów oraz informacji o przysługujących mu uprawnieniach regulują odrębne przepisy m.in. Kodeks karny wykonawczy.

W skardze na powyższą decyzję strona stwierdziła, że nie zgadza się z zakwalifikowaniem żądanej przez niego informacji publicznej jako przetworzonej. Skarżący uważa, iż organy Służby Więziennej dysponują stosowną bazą danych, a żądane przez niego informacje zawarte są w okresowo sporządzanych sprawozdaniach z działalności. Ponadto przygotowanie wnioskowanej dokumentacji nie wymagałoby nadzwyczajnych działań ani zaangażowania nadzwyczajnych środków osobowych i pozostawałoby bez wpływu na normalny tok działania organu i realizację jego zadań.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z 31 sierpnia 2021 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego poparł w całości stanowisko skarżącego zaprezentowane w skardze. W ocenie pełnomocnika błędem organu jest traktowanie wniosku skarżącego jako dostępu do informacji przetworzonej. W szczególności, jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym, anonimizacja dokumentu nie stanowi przetworzenia informacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

W sprawie niniejszej nie jest sporne, że żądana informacja stanowi informację publiczną. Spór dotyczy tego, czy żądanie skarżącego odnosiło się do informacji przetworzonej, w przypadku której dostęp jest ograniczony poprzez konieczność wykazania przez wnioskodawcę, że udostępnienie informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego (art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej; Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, ze zm., "u.d.i.p.").

Jak wskazuje się w orzecznictwie, informacją publiczną jest informacja, która w dniu złożenia wniosku zasadniczo nie istnieje w kształcie objętym wnioskiem, dla jej wytworzenia konieczne jest przeprowadzenie przez podmiot zobowiązany pewnych czynności analitycznych, organizacyjnych i intelektualnych w oparciu o posiadane informacje proste. Jest to więc jakościowo nowa informacja, nieistniejąca dotychczas w przyjętej ostatecznie treści i postaci, chociaż jej źródłem są materiały znajdujące się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego. Informacja przetworzona obejmuje dane publiczne, które co do zasady wymagają dokonania stosownych analiz, obliczeń, zestawień statystycznych, ekspertyz, połączonych z zaangażowaniem w ich pozyskanie określonych środków osobowych i finansowych organu, innych niż te wykorzystywane w bieżącej działalności. Wytworzenie informacji przetworzonej wymaga ponadstandardowego nakładu pracy podmiotu zobowiązanego, wymagającej użycia dodatkowych sił i środków oraz zaangażowania intelektualnego w stosunku do posiadanych przez niego danych i wyodrębniana w związku z żądaniem wnioskodawcy oraz na podstawie kryteriów przez niego wskazanych. Jest to zatem informacja przygotowywana "specjalnie" dla wnioskodawcy wedle wskazanych przez niego kryteriów. Działania podejmowane w celu wytworzenia informacji przetworzonej - wykraczają poza zakres działań mieszczących się w ramach podstawowych kompetencji organu. Ratio legis ograniczenia wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. wyraża się w zapobieganiu sytuacjom, w których działania organu skupiać się będą nie na funkcjonowaniu w ramach przypisanych kompetencji, lecz na czynnościach związanych z udzielaniem informacji publicznej. Innymi słowy: proces powstawania informacji (przetworzonej) skupia podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej na jej wytworzeniu dla wnioskodawcy, odrywając go od przypisanych mu kompetencji i zadań, toteż ustawodawca zdecydował, że proces wytworzenia nowej informacji w oparciu o posiadane dokumenty obwarowany będzie koniecznością wykazania, że jej udostępnienie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego (por. przykładowo: wyroki NSA z 12 grudnia 2012 r I OSK 2149/12; z 5 kwietnia 2013 r., I OSK 89/13; z 5 września 2013 r., I OSK 953/13; z 3 października 2014 r., I OSK 747/14; z 30 września 2015 r., I OSK 1746/14; z 5 stycznia 2016 r., I OSK 33/15; z 28 kwietnia 2016 r., I OSK 2658/14).

W odniesieniu do niniejszej sprawy istotne jest - jak zaznacza się w orzecznictwie - że przetworzenie informacji może polegać np. na wydobyciu poszczególnych informacji cząstkowych z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów (które to zbiory mogą być prowadzone w sposób uniemożliwiający proste udostępnienie gromadzonych w nich danych) i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby wnioskodawcy. Tym samym również suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów, jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników – może być traktowana jako informacja przetworzona (por. przykładowo wyroki NSA: z 9 sierpnia 2011 r., I OSK 977/11; z 5 marca 2015 r., I OSK 863/14; z 4 sierpnia 2015 r., I OSK 1645/14). Czynnikiem determinującym uznanie informacji za przetworzoną jest również szeroki zakres przedmiotowy, podmiotowy, czasowy, wniosku, wymagający zgromadzenia i przekształcenia (zanonimizowania i usunięcia danych objętych tajemnicą prawnie chronioną) znacznej ilości dokumentów. Jak podkreśla się w orzecznictwie, informacja przetworzona to nie tylko taka, która powstaje w wyniku poddania posiadanych informacji analizie albo syntezie i wytworzenia w taki właśnie sposób nowej jakościowo informacji. W pewnych wypadkach szeroki zakres wniosku, wymagający zgromadzenia i przekształcenia (zanonimizowania i usunięcia danych objętych tajemnicą prawnie chronioną) wielu dokumentów, może wymagać takich działań organizacyjnych i angażowania środków osobowych, które zakłócają normalny tok działania podmiotu zobowiązanego i utrudniają wykonywanie przypisanych mu zadań. Informacja wytworzona w ten sposób, pomimo że składa się z wielu informacji prostych będących w posiadaniu organu, powinna być uznana za informację przetworzoną, bowiem powstały w wyniku wskazanych wyżej działań zbiór nie istniał w chwili wystąpienia z żądaniem o udostępnienie informacji publicznej (por. przykładowo wyroki NSA: z 8 czerwca 2011 r., I OSK 426/11; z 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 792/11; z 21 września 2012 r., l OSK 1477/12; z 2 października 2014 r., I OSK 140/14).

W ocenie Sądu analiza żądania skarżącego wskazuje jednoznacznie, że pozytywne rozpatrzenie jego wniosku wymagało czynności, które powodowałyby powstanie informacji przetworzonej.

Żądana przez skarżącego informacja miała obejmować kopie wszystkich odpowiedzi na skargi osadzonych uznanych za zasadne i częściowo zasadne w roku 2020.

W ocenie Sądu trafne są argumenty organów wskazujące, że tego rodzaju informacje nie są wprost dostępne, wymagają przeglądu dokumentów obejmujących wszystkie skargi wniesione w danym okresie, dotyczącym Zakładu Karnego. Nie są to informacje dostępne "wprost", w oparciu o prowadzone przez organy Służby Więziennej ewidencje (w tym elektroniczne) oraz sporządzane zestawienia statystyczne. Należy zwrócić uwagę, że skarżący żąda dokumentów o określonej treści, a nie jedynie ogólnych, statystycznych informacji o ilości skarg rozpatrzonych pozytywnie w danym okresie. Jak trafnie wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z 26 maja 2021 r. (sygn. akt IV SA/Po 229/21) odpowiedzi na skargi "są sporządzane na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku przeprowadzonych postępowań skargowych, zawierają odniesienia do wszystkich zarzutów podnoszonych w skargach w tym również uznanych za bezzasadne. Pismo może stanowić odpowiedź na kilka skarg, w tym również uznanych za bezzasadne oraz zawiera w swojej treści informacje pozwalające na zidentyfikowanie osoby, której skarga dotyczy. Powoduje to, że przygotowanie żądanej informacji publicznej wymaga przeprowadzenia analizy, zestawienia, wyciągów z dokumentów w celu wyselekcjonowania treści odnoszących się do skargi zarzutów uznanych za zasadne z usunięciem pozostałych treści oraz usunięcia danych chronionych prawem. Przy czym usunięcie danych chronionych jest czynnością analityczną, połączoną z wysiłkiem intelektualnym polegającą na uniemożliwieniu identyfikacji występujących tam osób poprzez anonimizację fragmentów tekstu umożliwiających identyfikację osoby a także analizą pod kątem stwierdzenia, czy i jakie informacje chronione prawem się w nich znajduję. Wszystkie te zabiegi, wymagane do przygotowania informacji zgodnie z żądaniem wnioskodawcy prowadzą w istocie do wytworzenia nowego dokumentu o odmiennej od pierwotnej postaci".

Przygotowanie żądanej informacji generowałoby zatem konieczność podjęcia dodatkowych czynności angażujących do ich realizacji kilka osób, co nie w oczywisty sposób wpływa na normalny tok pracy danej komórki organizacyjnej. W analizowanym przypadku spełnione są wszystkie przesłanki, które orzecznictwo sądowe wskazuje jako kwantyfikatory pojęcia "informacji przetworzonej". Podsumowując objęte wnioskiem informacje mają bez wątpienia charakter informacji przetworzonej.

W związku z tym w rozpoznawanej sprawie należało zastosować art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. i zweryfikować, czy udostępnienie skarżącemu żądanej informacji przetworzonej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Bezsporne jest, że skarżący nie wykazał tej przesłanki, gdyż nie odpowiedział na wezwanie organu w tym zakresie (pismo z 22 marca 2021 r.). Oczywiście, to podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji, powinien dokonać weryfikacji tej przesłanki, od tego bowiem zależy prawidłowe rozpatrzenie wniosku (przygotowanie i udostępnienie informacji przetworzonej bądź odmowa – w formie decyzji). Z równie oczywistych względów weryfikacja tej przesłanki przez organ wymaga podania przez wnioskodawcę argumentów, przemawiających w jego ocenie za tym, że udostępnienie informacji przetworzonej temu podmiotowi jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Jeżeli wnioskodawca nie przedstawi żadnych argumentów w tym zakresie, organ nie ma danych pozwalających na weryfikację, czy taki szczególny interes publiczny występuje w tym konkretnym przypadku.

W rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo zastosowały art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. i prawidłowo uznały, że nie wystąpiła przesłanka szczególnej istotności udostępnienia informacji dla interesu publicznego. Zasadne są argumenty organu odwoławczego, trafnie odwołującego się do sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący. Racjonalne i zgodne z logiką i doświadczeniem życiowym są argumenty organu, że zainteresowanie skarżącego odpowiedziami na skargi innych osadzonych jest bardziej niż z interesem publicznym związane z jego sytuacją osobistą i chęcią formułowania środków zaskarżenia. Wobec braku jakichkolwiek argumentów przeciwnych ze strony skarżącego, nie sposób nie zgodzić się z organem, że wniosek skarżącego obiektywnie nie służy jakiemukolwiek dobru powszechnemu, nie prowadzi do poprawy funkcjonowania urzędu i nie służy usprawnieniu realizacji przez organ zadań publicznych. Zasadność tych argumentów potwierdza liczba wniosków i postępowań, w tym sądowych, inicjowanych przez skarżącego.

Z powyższych przyczyn podniesione w skardze i w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego argumenty nie zasługują na uwzględnienie. Organy prawidłowo zakwalifikowały żądanie skarżącego jako dotyczące informacji przetworzonej, prawidłowo uznały, że nie została spełniona przesłanka szczególnej istotności dla interesu publicznego, co musiało skutkować wydaniem decyzji odmownej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., "p.p.s.a."). O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U z 2019 r. poz. 68).