Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 458/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 c § 1 pkt 4, , art. 64 § 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.b
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Jarosław Szaro WSA Grzegorz Panek / spr. / po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rz. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Rz. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rz. na rzecz skarżącego Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 23 lutego 2017 r. Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych wystawił przeciwko M. N. tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący egzekucji należności pieniężnej w kwocie głównej 295.820,70 zł i kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł, występując o jego realizację do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, ale z informacji od banku wynikało, że stan środków wynosi 0 zł.

W dniu 29 stycznia 2018 r. Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych wystąpił do organu egzekucyjnego o umorzenie egzekucji przeciwko M.N., a to z uwagi na prawomocne uchylenie przez sąd administracyjny decyzji stanowiących podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Postępowanie egzekucyjne umorzono postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r.

Zawiadomieniem z dnia 26 lutego 2018 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego poinformował Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. W dniu 8 marca 2018 r. wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów. Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego postanowił koszty te ustalić na łączną kwotę 17.749,87 zł i obciążyć nimi Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych.

Na skutek zażalenia wierzyciela opisanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekając co do istoty sprawy postanowił obciążyć wierzyciela - Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. N. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], wystawionego przez Dyrektora Regionalnej Dyrekcji, w kwocie 17.749,20 zł.

Organ odwoławczy podał, że w związku z otrzymanym tytułem wykonawczym Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego wszczął i prowadził egzekucję administracyjną wobec zobowiązanego M. N., dokonując zajęcia jego rachunku bankowego w [...] S.A., na którym nie było jednak żadnych środków. Następnie na wniosek wierzyciela umorzono postępowanie egzekucyjne i wydano postanowienie w przedmiocie kosztów. Te, co do zasady, obciążają zobowiązanego, ale jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego wówczas pokrywa je wierzyciel, stosownie do art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.) dalej zwanej w skrócie: "u.p.e.a.". W myśl art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 2 i 3 art. 64 § 1 tej ustawy - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Obowiązek uiszczenia opłaty za taką czynność egzekucyjną powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.). Ponadto pobierane są: opłata manipulacyjna w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr (art. 64 § 6 u.p.e.a.) oraz należności tytułem poniesionych wydatków.

W ocenie organu odwoławczego, skoro doszło do zajęcia przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego wierzytelności z rachunku bankowego M. N., to zaistniały podstawy do pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie tej czynności oraz opłaty manipulacyjnej. Ich wysokość wyniosła odpowiednio 14.791,03 zł oraz 2.958,20 zł

Odnosząc się do sformułowanego w zażaleniu zarzutu pominięcia przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14, organ stwierdził, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nie zostały uchylone ani znowelizowane. Trybunał podkreślił natomiast konieczność interwencji ustawodawczej dla określenia maksymalnej wysokości tych kosztów, ale nie wskazał, w jaki sposób do tego czasu należałoby dokonywać kalkulacji opłat. Ponadto prezentowane przez wierzyciela stanowisko o braku podstaw do naliczania opłat w sytuacji, kiedy na zajętym rachunku bankowym brak jest środków (wierzytelności) jest przejawem zmiany dotychczasowego stanowiska orzeczniczego sądów administracyjnych. Jednak w celu skutecznego zajęcia rachunku bankowego nie jest wymagane rzeczywiste zajęcie w jego wyniku żadnej kwoty, a przyjęcie odmiennego stanowiska jest trudne do zaakceptowania, ponieważ organ egzekucyjny nie jest w stanie dokonać weryfikacji, czy zobowiązany na zajmowanym rachunku posiada środki pieniężne. Jeżeli chodzi zaś o kwestię uchylenia decyzji będącej postawą tytułu wykonawczego, to winę za to ponosi wierzyciel. Rzeczona decyzja była uchylona już w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. Tym samym, stosownie do art. 64c § 3 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Wprawdzie nie doszło do pobrania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, ale niewątpliwie odpowiedzialność za niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spoczywa na wierzycielu. W tej sytuacji należało obciążyć go kosztami egzekucyjnymi.

Kwestię reformacji zaskarżonego postanowienia uzasadniono nienależnym zaliczeniem do kosztów należności z tytułu wygenerowania i wysyłki za pośrednictwem systemu Ognivo zajęcia rachunku bankowego (0,62 zł), ponieważ opłata ta mieści się w opłacie manipulacyjnej.

W skardze, domagając się uchylenia wydanych w sprawie postanowień i orzeczenia o kosztach postępowania, Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych zarzucił naruszenie przez organ:

1) art. 64c § 1, § 4 i § 7 w związku z art. 64 § 1 pkt 4, § 2, § 6, § 7, § 9 u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe ich zastosowanie polegające na obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w sytuacji całkowicie bezskutecznej egzekucji administracyjnej,

2) art. 24 § 3 w związku z art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a. polegające na wydaniu decyzji przez osobę, co do której mogą zachodzić okoliczności wywołujące wątpliwości co do bezstronności.

Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych nie zgodził się ze stanowiskiem organu, jakoby ponosił winę w stanie niemożności prowadzenia egzekucji. Jego ustawowym obowiązkiem, jako wierzyciela, wynikającym z art. 6 § 1 u.p.e.a było podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Decyzje administracyjne, z których wynikał obowiązek obciążający zobowiązanego, były ostateczne w administracyjnym toku instancji. W świetle art. 3 § 1 u.p.e.a. podlegały zatem wykonaniu. Wiedzę o jej uchyleniu przez sąd administracyjny powzięto dopiero 22 grudnia 2017 r., kiedy do siedziby Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych wpłynęło pismo przewodnie Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych informujące o prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2017 r. sygn. IV SA/Wa 2187/15. Brak było także podstaw do obciążania go kosztami egzekucji, ponieważ na zajętym rachunku nie było żadnych środków, a zatem dysponent rachunku nie miał żadnej wierzytelności wobec banku. Pobranie opłaty w wysokości 5 % egzekwowanej należności, w sytuacji bezskuteczności egzekucji, było niewspółmierne do stopnia zaangażowania oraz skuteczności działań organu egzekucyjnego. Opłatę manipulacyjną określono zaś na podstawie przepisu uznanego za Trybunał Konstytucyjny za częściowo niezgodny z Konstytucją RP.

Uzasadniając drugi z postawionych zarzutów podano, że J. C. - Zastępca Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, jest stroną postępowania prowadzonego przez Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych zakończonego decyzją z dnia [...] maja 2018 r. (stwierdzającą naruszenie przez niego przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz ustaleniu należności za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej). Z uwagi na to, że decyzja ta jest dla niego niekorzystna, winien on podlegać wyłączeniu od załatwienia sprawy z uwagi na możliwy brak bezstronności, a tymczasem podpisał zaskarżone postanowienie z dnia [...] maja 2018 r. Informację o tym strona skarżąca powzięła dopiero po otrzymaniu tego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutów oświadczył, że opłaty wyliczono zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnośne przepisy nie zostały zmienione ani uchylone. Opisaną w skardze decyzję wydano zaś po wydaniu zaskarżonego postanowienia, a ponadto postanowienie to nie oddziałuje na prawa lub obowiązki J. C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), określanej dalej jako - "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015 r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiotem postępowania jest ocena legalności postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, który rozpatrywał zażalenie od postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji na łączną kwotę 17.749,20 zł. Podstawę naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4, oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

W tym miejscu wskazać trzeba, że na gruncie badanej sprawy istotnym jest, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001r. Nr 98, poz. 1070, z 2005r. Nr 169, poz. 1417, z 2009r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty.

Na kanwie kontrolowanej sprawy, organy nie uwzględniły tego, że przepis taki od chwili ogłoszenia orzeczenia musi być traktowany, jako niezgodny z Konstytucją w granicach takich, jakie zostały określone w wyroku Trybunału. Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności przepisu, a w pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał należy go nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny - między innymi - w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17.

W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP z powodów, wskazanych w sentencji wyroku Trybunału. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

Z uwagi na powyższy wyrok Trybunału, zdaniem Sądu, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji.

W uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności, podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniosły się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat, powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów (uwzględniającymi m. in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność), za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty, przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się na gruncie badanej sprawy.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału. Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 272 § 1 i § 2 p.p.s.a.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczalne jest wznowienie postępowania po negatywnym wyroku dotyczącym pominięcia prawodawczego wyroku Trybunału Konstytucyjnego (wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09, M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012, s. 348-349).

Zauważyć trzeba, że wprawdzie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. wyroki NSA: z 8 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 2626/12; z 30 listopada 2013 r., II FSK 745/13; z 23 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2328/14 oraz z 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14).

Wobec treści art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku SK 31/14, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego.

Dodatkowo wskazać należy, że Sąd badający przedmiotową sprawę w pełni podziela poglądy zaprezentowane m. in. w wyrokach: NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 83/17 oraz z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 1150/17, WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 165/18, WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 299/18, WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16, WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 854/16, w których to orzeczeniach przedmiotem sporu było podobne zagadnienie prawne, jak to, które zaistniało na gruncie przedmiotowej sprawy. Powyższe orzeczenia potwierdzają jednolitą i ukształtowaną już linię orzeczniczą w badanym zakresie.

Rozstrzygnięcie kwestii obciążenia wierzyciela, kosztami postępowania egzekucyjnego będzie zatem wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię, zaprezentowaną w przedmiotowym uzasadnieniu a także zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia, zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, do którego Sąd odniósł się szczegółowo powyżej ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Odnośnie zarzutu dotyczącego błędnego uznania przez organ, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego na którym brak jakichkolwiek środków pieniężnych stanowi zajęcie wierzytelności pieniężnej należy uznać, że nie zasługuje on na uwzględnienie.

Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego - zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego. Dopełniono bowiem wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania tego środka egzekucyjnego. Przeszkody do uznania, że doszło do zastosowania tego środka nie mogło stanowić to, że w tym czasie na tym rachunku nie zostały zdeponowane środki pieniężne stanowiące własność zobowiązanego. Podkreślić tutaj trzeba, odwołując się do przepisu art. 80 § 2 u.p.e.a., że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Niezasadny jest tutaj zarzut, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie w jego wyniku "chociaż jednej złotówki". Takie rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów u których doszło do zajęcia "chociaż jednej złotówki" (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów u których do takiego zajęcia nie doszło.

Należy także zgodzić się z organem, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisu art. 24 § 3 k.p.a.

Przede wszystkim sam udział zastępcy Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w charakterze strony w innym postępowaniu prowadzonym przez Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych nie mógł świadczyć o braku jego bezstronności w niniejszej sprawie. Ponadto powoływanie się na wyłączenie pracownika w myśl art. 24 § 3 k.p.a. jest skuteczne dopiero w razie wydania przez jego bezpośredniego przełożonego stosownego postanowienia po uprzednim uprawdopodobnieniu istnienia okoliczności, które mogą wywoływać wątpliwości co do jego bezstronności. Takie zaś postanowienie w sprawie nie zapadło.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 135 p.p.s.a. (uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji (pkt I wyroku). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Na zasądzone koszty postępowania sądowego składają się: uiszczony od skargi wpis w wysokości 100 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł - na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1667 ze zm.).