Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 199/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska WSA Emilia Lewandowska Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2005 r. sprawy ze skargi Burmistrza Gminy A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie komunalizacji mienia Skarbu Państwa 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Gminy A. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania P. [...] S.A. z siedzibą w P., zwanego dalej "P.[...] S.A.", uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa, nieodpłatnie, z dniem 27 maja 1990 r., przez Gminę A., własności zabudowanej nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej A., oznaczonej jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] i odmówiła stwierdzenia nabycia z mocy prawa, nieodpłatnie, z dniem 27 maja 1990 r., przez Gminę A., własności oznaczonej wyżej nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała, że Wojewoda [...] powołaną wyżej decyzją z dnia [...] września 2003 r. stwierdził komunalizację oznaczonej nieruchomości z mocy prawa na rzecz Gminy A. na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Wojewoda [...] ustalił, że przedmiotowa działka nr [...] jest częścią nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa z dniem 1 stycznia 1986 r. w drodze zasiedzenia stwierdzonego postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] września 1998 r. sygn. akt [...], a składającej się poprzednio z działek nr [...] i nr [...]. Na mocy ostatecznej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy A. z dnia [...] kwietnia 1999 r. nr [...] z nieruchomości tej wydzielono działkę nr [...] oraz sporną działkę nr [...]. Na tej ostatniej zlokalizowana jest część budynku s. P [...] S.A. Ponieważ P.[...] S.A. nie wykazał, by w dniu 27 maja 1990 r. przysługiwało jemu bądź jego poprzednikowi prawnemu prawo zarządu nieruchomością, nieruchomość ta jako stanowiąca własność państwową i należąca do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, stała się z mocy prawa własnością Miasta i Gminy A. Odwołanie od decyzji Wojewody złożył P. [...] S.A., który przyznaje, że ani jemu ani jego poprzednikowi prawnemu nie przysługiwał zarząd przedmiotową nieruchomością, jednak organ nie wskazał żadnego innego organu, do którego sporne mienie mogłoby należeć. Odwołujący się podniósł ponadto, że wystąpił o oddanie mu działki nr [...] w użytkowanie wieczyste.

Rozpoznając odwołanie Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zważyła, że komunalizacja na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. powoduje, że z dniem 27 maja 1990 r., z mocy samego prawa następuje przejście prawa własności mienia na właściwą gminę. Decyzja wojewody ma charakter deklaratoryjny i potwierdza tylko ten fakt. Skoro skutek prawny następuje w dniu 27 maja 1990 r., to może on dotyczyć składników mienia, w tym nieruchomych, tylko w ich stanie ewidencyjnym istniejącym w dniu 27 maja 1990 r. Dotyczyć to może zarówno stwierdzenia nabycia własności konkretnego i istniejącego wówczas składnika majątkowego, a nie niewydzielonej jeszcze wtedy części nieruchomości, odmiennie oznaczonej i mającej inne granice oraz powierzchnię. W rozpoznawanej sprawie ustalono, że działka nr [...] została utworzona po dniu 27 maja 1990 r. decyzją Burmistrza Miasta i Gminy A. z dnia [...] kwietnia 1999 r. nr [...], a więc po dniu 27 maja 1990 r. Nie mogą więc mieć do niej zastosowania ani przepisy art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., ani obowiązujące przed tą datą uregulowania dotyczące ustanawiania prawa zarządu nieruchomościami.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, iż powyższy stan faktyczny i prawny pozwalał na przyjęcie, że odwołujący się P. [...] S.A. miał interes prawny w złożeniu odwołania od niekorzystnej dla niego decyzji organu pierwszej instancji.

Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2003r. wniosła Gmina A. podnosząc zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Skarżąca uważa za błędne stanowisko organu odwoławczego, że skutek przewidziany w tym przepisie mógłby powstać tylko wówczas, gdyby oznaczenie nieruchomości w dniu wydania decyzji komunalizacyjnej odpowiadało oznaczeniu ewidencyjnemu istniejącemu w dniu 27 maja 1990 r. W okresie od dnia 27 maja 1990 r. do dnia wydania decyzji komunalizacyjnej dokonano podziału geodezyjnego działki nr [...] na działki nr nr [...] i [...]. Podział ten, zatwierdzony w odpowiednim trybie, ujawniony został zarówno w operacie ewidencji gruntów jak i w księdze wieczystej. Jest poza sporem, że każda czynność prawna, a w tym także wydanie decyzji administracyjnej, musi uwzględniać aktualny stan ewidencyjny gruntów. Wynika to z przepisów dotyczących ewidencji gruntów, tj. ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 30, poz. 163 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454), jak również z przepisów dotyczących ksiąg wieczystych, tj. z ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122). Zatem i decyzja komunalizacyjna musiała uwzględniać aktualny stan ujawniony w ewidencji gruntów i w księdze wieczystej nieruchomości. Jednak oznaczenie nieruchomości zgodne z aktualnym stanem nie może przesądzić o odmowie komunalizacji tylko dlatego, że zmiana w ewidencji nastąpiła po dniu 27 maja 1990 r. W niniejszej sprawie część skomunalizowanego mienia, a konkretnie działka nr [...], spełniała przesłanki określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. i tego powodu z mocy prawa stała się własnością Gminy A.

Strona skarżąca podniosła także, iż skoro P. [...] S.A. nie wykazał się prawem zarządu nieruchomością, to organ odwoławczy błędnie przyjął, że miał on interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym,.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej narusza prawo materialne, a mianowicie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych przez jego błędne zastosowanie, jak również przepisy o postępowaniu administracyjnym - art. 127 § 1 w związku z art. 28 kpa przez nieuzasadnione przyjęcie, że P. [...] S.A. był legitymowany do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2003 r. Naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W postępowaniu, którego przedmiotem było stwierdzenie nabycia z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę A., własności nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, stronami były Skarb Państwa oraz Gmina A. Legitymacji strony tego postępowania nie posiadał P.[...] S.A., bowiem w dniu 27 maja 1990 r. będące jego poprzednikiem prawnym przedsiębiorstwo państwowe Centrala P. "C." Oddział w K. nie było właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Przedsiębiorstwo państwowe nie było również uprawnione do reprezentowania interesów właścicielskich Skarbu Państwa w sprawie o komunalizację, bowiem reprezentantem Skarbu Państwa w procesie komunalizacyjnym był uprzednio kierownik urzędu rejonowego, a obecnie jest nim starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej.

Kwestia legitymacji P. [...] S.A. do wniesienia odwołania od decyzji komunalizacyjnej mogłaby być rozważana, gdyby jego poprzednikowi prawnemu - Centrali P. "C." Oddział w K. przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości. W świetle treści art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. wyłączona jest bowiem komunalizacja mienia ogólnonarodowego (państwowego), które w dniu 27 maja 1990 r. należało do przedsiębiorstwa państwowego, dla którego funkcję organu założycielskiego pełniły inne organy niż rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego. Podkreślenia wymaga, iż "należenie" mienia do przedsiębiorstwa państwowego rozumieć trzeba jako kategorię prawną, a nie faktyczną. Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 1992 r. sygn. akt W. 13/91 (Dz. U. z 1992 r. Nr 97, poz.486) w sprawie wykładni art. 5 ust. 1 powołanej ustawy mienie ogólnonarodowe (państwowe) należało do przedsiębiorstwa państwowego, jeżeli było mu przekazane w zarząd w formie prawem przewidzianej, albowiem wówczas przedsiębiorstwo państwowe wykonywało względem tego mienia różnego rodzaju uprawnienia cywilnoprawne płynące z ustanowionego zarządu. Pogląd ten pozostaje nadal aktualny i Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni go podziela.

W odwołaniu wniesionym od decyzji Wojewody [...] P [...] S.A. stwierdził, iż w sprawie jest bezspornym, że według stanu na dzień 27 maja 1990 r. ani on, ani jego poprzednik prawny nie posiadał prawa zarządu do działki oznaczonej aktualnie jako działka nr [...].

Nie było zatem żadnych podstaw do przyjęcia, że odwołujący się był legitymowany do wniesienia odwołania od decyzji komunalizacyjnej, stosownie do art. 127 § 1 kpa. Na stan ten nie ma wpływu okoliczność, iż na skomunalizowanej nieruchomości znajduje się część budynku stacji paliw P. [...] S.A. i że podmiot ten wystąpił o oddanie przedmiotowej działki w użytkowanie wieczyste. Przeciwnie, fakt wystąpienia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego potwierdza, że grunt przedmiotowej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. nie należał do przedsiębiorstwa państwowego Centrala P. "C." Oddział w K. Komunalizacja gruntu w niczym nie narusza uprawnienia podmiotu do ubiegania się o ustanowienie użytkowania wieczystego

Odmienny w omawianej kwestii pogląd Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej nie został w żaden sposób uzasadniony. Stanowisko swoje w tej sprawie organ ograniczył do stwierdzenia, że "Przedstawiony (...) stan faktyczny i prawny pozwalał (...) na przyjęcie, że odwołujący miał interes prawny w złożeniu odwołania od niekorzystnej dla niego decyzji pierwszoinstancyjnej i tym samym do uczestniczenia w tym postępowaniu w charakterze strony". Zauważyć jednak należy, że przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji "stan faktyczny i prawny" nie dotyczył w jakimkolwiek stopniu interesu prawnego P. [...] S.A, a wyłącznie sprowadzał się do rozważań o niedopuszczalności komunalizacji działki, która powstała w wyniku podziału nieruchomości dokonanego po dniu 27 maja 1990 r.

Jednak i w tej kwestii stanowisko organu odwoławczego jest zasadniczo błędne. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa przyjęła, że skoro działka nr [...] "została utworzona" po dniu 27 maja 1990 r. (decyzją Burmistrza miasta i gminy A. z dnia [...] kwietnia 1999 r. nr [...]), to nie może mieć do niej zastosowania przepis art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Nie jest jasne, co w tym przypadku oznacza "utworzenie" działki; można domniemywać, że chodzi o wyodrębnienie nowej jednostki geodezyjnej w drodze podziału nieruchomości, a następnie nadanie jej odrębnego oznaczenia w ewidencji gruntów. Nie ma to jednak nic wspólnego z przekształceniem w sferze mienia Skarbu Państwa, będącego istotą komunalizacji z mocy prawa.

Podkreślić należy, że przedmiotem komunalizacji na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. jest mienie, tj. własność i inne prawa majątkowe (art. 44 kc). Istnienie przedmiotu komunalizacji nie jest uzależnione od tego, czy i jakim przekształceniom geodezyjnym, znajdującym swój wyraz w ewidencji gruntów, uległa po dniu 27 maja 1990 r. nieruchomość. Ewidencja gruntów i budynków z istoty swej służy dostarczeniu danych, które mają umożliwić planowanie gospodarcze, planowanie przestrzenne, wymiar podatków i świadczeń, oznaczanie nieruchomości w księgach wieczystych, statystykę publiczną, gospodarkę nieruchomościami (art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2000 r. Nr 1000, poz. 1086 ze zm.). Wpis w ewidencji gruntów ma charakter informacyjny i nie jest związany z żadnymi skutkami materialnoprawnymi. W świetle powyższego uznanie za niedopuszczalną komunalizację nieruchomości, która uzyskała nowe oznaczenie ewidencyjne w wyniku podziału dokonanego w 1999 roku, jest pozbawione racji i skutkuje naruszeniem przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

Z przedstawionych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy.