Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 266/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 3,  art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r., znak [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS) z [...]r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek ciążących na G.S. (dalej jako strona, skarżący).

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej jako kpa) w zw. z art. 86 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 – dalej jako usus).

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...]r. strona złożyła wniosek o umorzenie należności

z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą płatnikiem składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na

a). ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2013 r. do lipca 2017 r.

w łącznej kwocie [...]zł w tym z tytułu składek – [...]zł, kosztów upomnienia [...]zł, odsetek liczonych ma 24 czerwca 2019 r. – [...]zł;

b). ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 203 r. do lipca 2017 r.

w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek – [...]zł, kosztów upomnienia – [...]zł, odsetek liczonych na 24 czerwca 2019 r. – [...]zł

c). Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2014 r. do lipca 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek – [...]zł, kosztów upomnienia

[...]zł, odsetek liczonych na 24 czerwca 2019 r. – [...] zł.

Strona argumentowała wniosek swoją trudną sytuację finansową. Podała, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku od [...]r. Prowadząc działalność gospodarczą strona zarabiała około [...] zł miesięcznie, co nie wystarczało na pokrycie składek ZUS. Na dzień składania wniosku strona opiekowała się całodobowo ciężko chorą matką, co uniemożliwiało podjęcie zatrudnienia. Uzupełniając wniosek strona podała dodatkowo, że w mieście, w którym mieszka nie ma pracy. Przed rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej strona miała być przez okres 15 lat osobą bezrobotną. Przyczyną braku zatrudnienia zaś, według twierdzeń strony, jest panujący nepotyzm.

ZUS w decyzji z [...]r. odmówił stronie umorzenia należności

z tytułu składek poddając analizie dokumenty przedłożone przez stronę oraz zebrane z urzędu przez ZUS w postaci:

• oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym, oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej,

• Decyzji Prezydenta Miasta J. z [...]r. i [...] r.,

• Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki strony z [...] r.,

• PIT-36 za 2017 r.,

• PIT-B za 2017 r.,

• Zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy z [...] r.,

• Pisma strony z 3 lipca 2019 r.,

• Pisma OPS w J. z 9 lipca 2019 r.,

• Ksera potwierdzenia wpłat z 2019 r.,

• Potwierdzenia wypłaty świadczenia matki strony za lipiec 2019 r.,

• Faktury z PGNiG z [...] r.,

• Ksera faktury z A S.A. z 14 czerwca 2019 r.,

• Upomnienia ZUS z 6 czerwca 2019 r.,

• Ksera faktury za wodę z [...] r.,

• Rozliczenia z UPC z 2 maja 2019 r.,

• Ksera pokwitowania z 11 sierpnia 2018 r.,

• Informacji z PGE, potwierdzenia wpłat za czynsz za 2019 r.,

• Potwierdzenia wpłat za prąd za 2019 r.,

• Informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z 1 sierpnia 2019 r.

Organ pozyskał również dane wygenerowane z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: CEIDG, CEPiK, bazy danych Ksiąg Wieczystych.

Należności, których umorzenia domagała się strona powstały w związku

z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Należności te nie uległy przedawnieniu, albowiem pięcioletni okres przedawnienia liczony od dnia wymagalności składki, uległ zawieszeniu wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego [...] r. i na dzień rozstrzygania przez ZUS postępowanie to pozostawało w toku.

Oceniając wniosek strony ZUS podał, że matka strony, która wcześniej uzyskiwała świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł zmarła [...]r. Strona pozostaje zarejestrowana jako osoba bezrobotna od [...]r. Stałe miesięczne wydatki strony wynoszą [...] zł czynsz [...] zł opłaty eksploatacyjne,

[...] zł koszty leczenia, [...] zł rata kredytu. Strona posiada nieruchomość rolną

o powierzchni [...]ha z miejscowości Z. Nie jest właścicielem samochodu.

Te ustalenia ZUS poddał ocenie przez pryzmat art. 28 ust. 3 usus, oceniając, iż wobec strony nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Wobec strony nie ogłoszono upadłości, nadto nie znajduje zastosowania przesłanka

z art. 28 ust. 3 pkt 1 usu, a zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym.

W ocenie ZUS nie zostały również spełnione przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3a usus i wydanym na jej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują stronę do wykazania że ze względu na sytuację rodzinną

i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla strony i jej rodziny. Organ uznał, że w tym zakresie na stronie ciąży obowiązek wykazania swojej sytuacji majątkowej w sposób umożliwiający ocenę przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Tymczasem strona nie powiadomiła ZUS o śmierci matki, ani też nie podała z czego obecnie się utrzymuje

i opłaca rachunki. ZUS nie miał zatem możliwości dokonania pełnej oceny sytuacji materialnej strony, a obowiązek dowodzenia w tym zakresie obciążał właśnie stronę. Strona zaś nie udowodniła, że nie ma możliwości opłacenia należności z tytułu składek, przy czym nie udowodniła, że nie posiada środków na zaspokojenie pozostałych, regulowanych na bieżąco zobowiązań. ZUS nie miał zatem możliwości uwzględnienia przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia.

Zebrane dowody nie wskazywały również na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, a zatem nie zachodziła okoliczność,

o której mowa w § 3 pkt 2 rozporządzenia.

Odnosząc się do konieczności sprawowania opieki nad chorą matką, co miało uniemożliwiać podjęcie zatrudnienia ZUS wyjaśnił, że po pierwsze strona zarejestrowała się jako osoba bezrobotna już w marcu 2019 r., zatem w czasie kiedy matka jeszcze żyła, a po drugie, że po jej śmieci w [...]r. nie zaszły żadne okoliczności uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia. Co więcej – stopień niepełnosprawności matki strony datuje się na okres od 21 czerwca 2017 r., zaś zadłużenie z tytułu składek powstawało w okresie od 2013 r do lipca 2017 r. Stan zdrowia matki strony nie uniemożliwiał zatem prowadzenia działalności gospodarczej i opłacania wynikających z niej składek.

W ocenie ZUS argument, że działalność gospodarcza przynosiła niskie dochody uniemożliwiające upłacanie składek nie może powodować automatycznie umorzenia należności.

Strona 14 października 2019 r. złożyła wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku strona podniosła, że nie jest zadowolona z decyzji ZUS, ponieważ pomija ona zupełnie przepisy ustawy, które pozwalają na skorzystanie z dobrodziejstwa umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie strony niezasadny jest argument, że nie można przerzucać obciążeń finansowych strony na resztę społeczeństwa, ponieważ podatnicy i tak ponoszą ciężary wynikające z różnych afer gospodarczych, jak chociażby Amber Gold, afera vatowska. Strona wskazała, że jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, gdyż po śmierci matki utraciła źródło utrzymania. To zaś zmusiło stronę do korzystania

z pomocy PCK i Caritas.

Do wniosku strona dołączyła:

• Wniosek do PUP w J. o przesłanie dokumentacji do PUP

w Z., gdzie obecnie strona mieszka,

• Zaświadczenie z PUP w J. z 26 września 2019 r.

o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna w okresie od [...]r. do

[...]r., oraz od [...]r.,

• Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z 5 października 2019 r.,

• Decyzję burmistrza Z. z [...]r. o przyznaniu zasiłku okresowego z powodu bezrobocia od [...]r. do [...] r. w kwocie [...]zł miesięcznie,

• Decyzję burmistrza Z. z [...]r. o przyznaniu pomocy w formie posiłku od 6 kwietnia 2020 r. do 31 maja 2020 r. przez 5 dni w tygodniu,

• Decyzję burmistrza Z. z [...]r. o przyznaniu zasiłku okresowego z powodu bezrobocia od [...]r. do [...]r. w kwocie

[...]zł.

Prezes ZUS ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, iż zobowiązanie z tytułu składek nie uległo przedawnieniu, czyniąc w tym zakresie stosowne rozważania oparte na analizie przepisów usus i jej zmian na przestrzeni lat. Organ stwierdził ponadto, iż skierował wnioski o wpis hipoteki na nieruchomości strony.

Strona w złożonym oświadczeniu podała, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera świadczeń z Urzędu racy, nie korzysta z pomocy społecznej, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada nieruchomość w Z., ponosi opłaty eksploatacyjne w kwocie [...] zł i koszty leczenia w wysokości [...] zł, spłaca kredyt w wysokości [...]zł, uzyskuje dochody w zamian za drobne prace

u sąsiadów, korzysta z pomocy MGOPS, PCK i Caritas; nie posiada praw majątkowych, pojazdów ani innych składników mienia ruchomego.

Organ ustalił również, iż strona prowadziła działalność prawniczą do lipca 2017 r., nie figuruje jako właściciel pojazdów, zaś jest właścicielem nieruchomości położonej w Z.

Organ poddał analizie przepisy usus i rozporządzenia mające zastosowanie

w niniejszej sprawie i w oparciu o nie dokonał oceny wniosku strony. Przede wszystkim organ wskazał, że strona nie wykazała istnienia przesłanek umorzenia należności, a prowadzone postepowanie egzekucyjne pozostaje nadal w toku, co wyklucza możliwość umorzenia należności. Istnieją bowiem możliwości wyegzekwowania należności. Organ stwierdził, że skoro nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności, nie ma możliwości ich umorzenia na podstawie art. 28 ust 3 usus. Na gruncie zaś regulacji art. 28 ust. 3a i wydanego na tej podstawie rozporządzenia organ może umorzyć należności w uzasadnionych przypadkach mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wykluczył istnienie przesłanek z § 3 pkt 2 i 3 rozporządzenia stwierdzając, że zaległości nie powstały wskutek nadzwyczajnych okoliczności, a strona nie powoływała się na niemożność zarobkowania wskutek stanu zdrowia. Na dzień rozstrzygania matka strony już nie żyła, zatem nie musiała sprawować osobistej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Odnosząc się do przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia organ wskazał,

że zaległości są wynikiem prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej

i nieopłacania należności przez okres 4 lat. Uzyskiwanie niskich dochodów z tej działalności nie uzasadnia zwolnienia z obowiązku ich opłacenia obecnie. Nadto organ wskazał, że strona wykazuje obecnie niski dochód, jednakże nie zachodzą żadne przesłanki, które skutkowałyby niemożnością podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. Skoro strona jest w stanie wykonywać drobne prace

u sąsiadów i w ten sposób zaspokajać swoje potrzeby bytowe, to nic nie stoi na przeszkodzie ku temu, by wykonywała pracę zarobkową i w ten sposób spłaciła zobowiązanie wobec ZUS. Sam fakt pozostawania osobą bezrobotną nie może powodować umorzenia należności. Nadto strona nie wykazała istnienia jakichkolwiek przeciwwskazań w podjęciu zatrudnienia i przy dołożeniu należytej staranności mogłaby taką pracę podjąć. Fakt pozostawania bez pracy w ocenie organu nie jest wynikiem nadzwyczajnych okoliczności, lecz zaniechań, jakich dopuściła się strona. Możliwość umorzenia należności zaś nie może być wykorzystywana w celu uwolnienia się od opłacania należności. Strona jako osoba prowadząca działalność prawniczą winna być świadoma ciążących na niej obowiązków.

Prowadzenie działalności gospodarczej trwało w latach 2013-2017. Skoro

w ocenie strony przychody były niskie, to należało prowadzoną działalność zamknąć

i podjąć inną formę zatrudnienia. Prezes ZUS stwierdził również, że dobrowolna rezygnacja z możliwości godnego zarobkowania, w sytuacji braku przeciwwskazań medycznych do podjęcia pracy, stoi w sprzeczności z interesem publicznym

w umorzeniu należności. Opłacanie składek jest bowiem obowiązkiem strony.

Organ poddał analizie również konieczność spłaty kredytu zaciągniętego przez stronę uznając, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą korzystać

z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi.

Organ wskazał również, iż nie ograniczył się wyłącznie do analizy zebranej dokumentacji, lecz miał na uwadze możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego. Nadto strona ma możliwość uzyskania ulgi w formie układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach, co umożliwi uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu, zawieszenie naliczania odsetek od następnego dnia po dniu złożenia wniosku o udzieleni ulgi, naliczenie jedynie opłaty prolongacyjnej, która wynosi połowę wartości odsetek, ograniczenie dolegliwości związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Skoro organ dostrzega możliwość odzyskania należności w późniejszym czasie, to umorzenie należności obecnie byłoby przedwczesne. Umorzenie bowiem nie może być traktowane jako metoda na uwolnienie się od kłopotów finansowych.

W skardze na tę decyzję strona wskazała, iż decyzja narusza jej interes prywatny oraz interes publiczny. Skarżący wskazał, że konieczność opłacenia składek pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia potrzeb bytowych.

Wyjaśniając okoliczności podjęcia działalności gospodarczej skarżący wskazał, że przez okres 15 lat poprzedzających rok 2013 pozostawał bez pracy. Nie mógł jej znaleźć, albowiem nie posiadał wymaganych jego zdaniem znajomości. Prowadzona działalności gospodarcza była zatem jedyną możliwością zarobkowania, choć uzyskiwany z niech dochód oscylował w graniach [...] zł miesięcznie. Nie był zatem w stanie z tak niskiego dochodu opłacać składek ZUS. Dodatkowo konieczność sprawowania osobistej opieki nad chorą matką uniemożliwiała mu jakiekolwiek zatrudnienie.

Zarzucił również, że obecnie nie ma możliwości podjęcia pracy z uwagi na miejsce zamieszkania, zagrożenie bezrobociem, czy stan epidemii. Niesłusznie zatem organ uznał, że skarżący ma możliwość zarobkowania, a fakt pozostawania bez pracy stanowi efekt jego zaniedbań. Skarżący nawet starał się o podjęcie pracy w ZUS, jednak bezskutecznie. W jego ocenie, skoro nawet ZUS nie chce go zatrudnić, to nie może wymagać od skarżącego większej aktywności w poszukiwaniu pracy.

Skarżący wskazał ponadto, że przedstawiał organowi posiadaną wierzytelność, z której mógł zaspokoić swoje roszczenie, jednakże organ nie poczynił wymaganych kroków, by egzekucja z wierzytelności okazała się skuteczna.

Ponadto skarżący podał, że zamierza wnieść pozew przeciwko Skarbowi Państwa o zadość uczynienie za niemożność podjęcia pracy bez znajomości

i z uzyskanej kwoty opłaci zaległość z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Organ podniósł ponadto, skorzystanie

z prawa do umorzenia jest uzasadnione wówczas, gdy faktycznie nie ma szans na odzyskanie tych należności. Podstawa umorzenia należności została stworzona dla uzasadnionych przypadków, wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie zaś art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst

jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej jako ppsa), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo

w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 tj. w przypadku istnienia istotnych wad

w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl z kolei art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi

oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do kwestii przedawnienia zaległych składek, chociaż taki zarzut w skardze nie został podniesiony.

Przepis art. 24 ust 4 usus regulujący kwestię przedawnienia należności

z tytułu składek był kilkakrotnie nowelizowany. Brzmienie obowiązujące od dnia

1 stycznia 2012 r. do chwili obecnej przepis ten uzyskał na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli

i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378). Skrócono wówczas okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Należności będące przedmiotem wniosku o umorzenie powstały od lipca 2013 r., zatem nie zachodzi konieczność rozważenia kwestii intertemporalnych związanych z wejściem w życie skróconego okresu przedawnienia należności z tytułu składek. Istotne znaczenie ma jednak przepis art. 24 ust. 5b usus, dodany do ustawy systemowej ustawą z dnia

18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Brzmienie tego przepisu mające znaczenie dla niniejszej sprawy zostało ukształtowane na mocy art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy

z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r.,

nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. W myśl zatem przepisu art. 24 ust. 5b usus bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd zgadza się z twierdzeniem organu, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, podjęcia

w jego toku czynności, o których dłużnik został zawiadomiony. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu [...] r., a podjęte

w jego toku czynności spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Wykaz podjętych czynności zawarto na k. 24 akt administracyjnych. Dodatkowo,

26 października 2020 r. ZUS złożył wnioski o wpis hipoteki w księdze wieczystej nieruchomości skarżącego. Prawidłowo zatem organ uznał, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, zatem możliwe jest rozstrzyganie w przedmiocie ich umorzenia.

Wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek został poddany ocenie przez organ w oparciu o przepis art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 usus. Zgodnie

ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości

lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 136 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W oparciu o ten przepis organ słusznie doszedł do przekonania, że nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności należności, ponieważ w sprawie nie zachodziła żadna z okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus. Dłużnik bowiem pozostawał przy życiu, nie prowadzono wobec niego postepowania upadłościowego ani likwidacyjnego, wysokość niezapłaconej składek przekraczała koszty upomnienia, nie stwierdzono braku majątku, ponieważ skarżący pozostawał właścicielem nieruchomości, co do której zresztą organ złożył wniosek

o ustanowienie hipoteki. Nie stwierdzono również braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Ocenie zatem należy poddać również prawidłowość rozpatrzenia wniosku skarżącego przez pryzmat przepisu art. 28 ust. 3a usus, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych określa rozporządzenie Ministra Pracy, Gospodarki i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie).

Zgodnie z § 3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy

i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych. Umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni, toteż dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 stycznia 2020 r., w sprawie o sygn. akt I GSK 1635/18).

Nie może również ulegać wątpliwości, że treść cytowanego wyżej

art. 28 ust. 3a usus wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać

z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji uchybienia temu przepisowi.

Przede wszystkim organ dołożył wszelkich starań, by rozważyć wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, należycie zbadał sytuację majątkową skarżącego wskazując na przyczyny, dla których nie udzielił mu dobrodziejstwa

w postaci umorzenia należności z tytułu składek. Organ zatem nie ograniczył się tylko do poddania analizie dokumentów przedłożonych przez skarżącego wraz

z wnioskiem o zwolnienie i wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz

w ramach swojej działalności pozyskał uzupełniające dane o sytuacji majątkowej

i zdrowotnej skarżącego. To na tej podstawie organ doszedł do słusznego przekonania, na co zwrócił uwagę pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę, że w sprawie nie zachodzi taka sytuacja, w której nie ma żadnych szans na odzyskanie należności. Skarżący bowiem dysponuje nieruchomością, na której zresztą organ stara się uzyskać zabezpieczenie, postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone stwierdzeniem jego bezskuteczności, a wobec skarżącego nie zachodzą przeszkody zdrowotne w podjęciu zatrudnienia w przyszłości. Co prawda skarżący na dzień rozpoznawania wniosku pozostawał bez pracy i korzystał z pomocy PCK

i Caritas, to jednak nie można z całą pewnością przyjąć, że sytuacji tej nie może zmienić. Skarżący bowiem nie wykazał, by był osobą chorą i niezdolną do podjęcia pracy. Nawet zatem w przypadku wystąpienia okoliczności z § 3 rozporządzenia ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt

I GSK 2249/19 oraz w wyroku z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 552/20).

W niniejszej sprawie organ poczynił wyczerpujące ustalenia odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego, jednak wcale nie był zobligowany, bo umorzyć należności

z tytułu składek.

Spór między stronami koncentrował się w zasadzie na przesłance z § 3 pkt 1 rozporządzenia. Jakkolwiek organ ustalił, że skarżący obecnie nie pracuje i korzysta z pomocy PCK i Caritas oraz OPS, to jednak nie oznacza, że sytuacja ta ma charakter nieodwracalny. Chociaż sytuacja majątkowa skarżącego jest trudna, to przyczyny, dla których organ odmówił umorzenia należności są uzasadnione.

Nie należy tracić z pola widzenia i tego, że skarżący podjął ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek w zakresie działalności prawniczej. Nie sposób zatem odmówić mu przedsiębiorczości, skoro na taki krok się zdecydował. Jeżeli jednak po pewnym czasie doszedł do wniosku, że działalność gospodarcza nie przynosi oczekiwanych rezultatów, winien zakończyć jej prowadzenie, zamiast generować dalsze długi wobec ZUS. Słusznie w tym zakresie organ stwierdził, że opłacanie składek jest powinnością ustawową, a nie przywilejem, z którego można, acz nie trzeba skorzystać. Trudno bowiem zaakceptować prowadzenie działalności na kredyt Skarbu Państwa. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku – nieopłacenie należnych składek zawsze powoduje ich obciążeniem pozostałych uczestników życia gospodarczego. Ciężar nieopłaconej składki ponoszą ci, którzy wykonują pracę na podstawie stosunku pracy, albo ci przedsiębiorcy, którzy rzetelnie wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.

Skarżący w skardze stwierdził, że był zobowiązany do prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ wskutek braku znajomości nie mógł znaleźć pracy przez piętnaście lat. Z tym stanowiskiem Sąd zgodzić się nie może. Trudno bowiem uznać za uzasadnione stwierdzenie, że nikt, kto nie ma znajomości pracy nie dostanie. Akceptacja takiego stwierdzenia oznaczałaby, że każdy, kto pracuje, dostał tą pracę wyłącznie po znajomości niezależnie od wiedzy, doświadczenia, kompetencji, umiejętności i zapału do pracy. Nadto niepowodzenia w prowadzeniu działalności gospodarczej nie uzasadniają zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. To instytucje kredytowe parają się udzielaniem pomocy finansowej

w prowadzeniu działalności, a nie ZUS.

Sąd miał na uwadze również i tą okoliczność podnoszoną w skardze, że stan epidemii wywarł wpływ na rynek pracy oraz, że dostępność pracy jest uzależniona od miejsca zamieszkania. Niemniej jednak przejściowe zachwianie rynkiem pracy nie oznacza, że sytuacja nie ulegnie zmianie. Skoro zaś skarżący posiada nieruchomość i ma potencjalną możliwość podjęcia pracy (niekoniecznie w ramach usług prawniczych), to rzeczywiście umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne. Dość powiedzieć, że skarżący nie podjął starań, by rozłożyć należność na raty, nie dokonywał żadnych wpłat na poczet zobowiązań w sytuacji, gdy jednocześnie jest w stanie spłacać ciążący na nim kredyt. Nie można godzić się na sytuację, w której za niepowodzenia w prowadzeniu działalności gospodarczej odpowiadają ci, którzy rzetelnie składki opłacają, a sam zobowiązany jest z tego obowiązku zwalniany w sytuacji, w której nie jest wykluczony z rynku pracy przez względy zdrowotne. Odmowa umorzenia należności obecnie nie przesądza o braku możliwości uzyskania takiego dobrodziejstwa w czasie późniejszym, jeżeli rzeczywiście skarżący nie będzie miał żadnych szans na poprawę swojej sytuacji materialnej wskutek spowodowanej wiekiem utraty sił. Może również zwrócić

się z wnioskiem o rozłożenie należności na raty, które będzie spłacał w taki sam sposób, jak obecnie spłata kredyt.

Odnośnie wskazywanej w skardze okoliczności, jakoby posiadał wierzytelność, z której organ mógł zaspokoić swoje roszczenie to wskazać należy,

że jest to okoliczność podniesiona dopiero na etapie skargi. Organ zatem, choć informował skarżącego o konieczności przedłożenia dowodów potwierdzających zasadność wniosku o umorzenie należności, nie otrzymał od skarżącego żadnych dowodów, które te okoliczności by potwierdzały. Sam skarżący zresztą nie wskazał we wniosku o umorzenie ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,

że przysługuje mu wierzytelność. Jeśli nawet tak jest, to skarżący nie wskazał

z jakiego tytułu jest to wierzytelność, w jakiej wysokości, przeciwko komu ona przysługuje, ani też nie wykazał, czy i jakie kroki podjął on sam, by ją wyegzekwować. Skoro zaś skarżący twierdzi, że taka wierzytelność mu przysługuje, to tym bardziej umorzenie należności byłoby przedwczesne. Podjęcie działań zmierzających do jej wyegzekwowania może uwolnić skarżącego o długu z tytułu należności ZUS. Jednakże w pierwszej kolejności to wierzyciel winien dochodzić zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności, a nie oczekiwać, by ZUS uczynił to za niego.

W świetle powyższych stwierdzeń Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Organ bowiem poczynił wyczerpujące ustalenia odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego, oparł się nie tylko na dokumentach przedłożonych przez skarżącego, ale przejawił w tym zakresie własną inicjatywę. Tak zgromadzony materiał organ ocenił przez pryzmat przesłanek umorzenia należności uznając,

iż takie umorzenie byłoby przedwczesne.

Sąd podzielił to zapatrywanie, zatem na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak

w sentencji wyroku.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie

art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z poźn. zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy

za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu

i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie z uwagi na zagrożenie epidemiczne Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, a odpisy zarządzenia zostały doręczone stronom.