Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 313/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2008-07-04 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: zmieniono w części postanowienie w przedmiocie prawa pomocy
Ustanowiono radcę prawnego
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2 w zw. z art. 165
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2008 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zmianę prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2008 r., rozstrzygającego o prawie pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł oraz wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. Z. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie stacji bazowej telefonii cyfrowej E. p o s t a n a w i a I. zmienić prawomocne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2008 r., w ten sposób, że przyznać skarżącemu Stowarzyszeniu F. Z. w B. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, II. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie podało , iż działa na rzecz dobra publicznego, jest organizacją pożytku publicznego nienastawioną na osiąganie zysków. Celem działania Stowarzyszenia pozostaje: praca na rzecz ochrony środowiska, zdrowia, społeczeństwa; propagowanie zrównoważonego rozwoju, racjonalnego wykorzystania zasobów, świadomości konsumenta; wspieranie działań, postaw ekologicznych, pacyfistycznych, zrozumienia, poznania i zdobycia wiedzy o otoczeniu i świecie oraz wprowadzanie szczerych i uczciwych postaw życia zgodnie z głoszonymi przekonaniami. Stowarzyszenie od kilku lat wykazuje zadłużenie i stratę, nie posiada środków trwałych i majątku, za rok obrotowy 2006 uzyskało stratę w wysokości [...] zł, a za rok 2007 stratę w wysokości [...] zł (k. 27). Z pisma przewodniego dołączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że strata ta wynosi [...] zł (k. 26). Stowarzyszenie posiada na rachunku bankowym kwotę [...] zł.

Mając na uwadze niewyczerpujące dane majątkowe Stowarzyszenie zostało wezwane do złożenia szczegółowego oświadczenia majątkowego. I tak na wezwanie Sądu w piśmie z dnia [...].08.2007 r. podano, że Stowarzyszenie w okresie od 01.01.2007 r. do 16.08.2007 r. uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym [...] zł to darowizna od osoby prywatnej, a [...] zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego. Ponadto wskazano, iż zgodnie z prawem i ze statutem wszystkie wpływy muszą być gromadzone na rachunku bankowym w celu ich ewidencji księgowej. W tym okresie wydatki (strata) Stowarzyszenia wyniosły około [...] zł – zostały one w całości przeznaczone na działalność statutową. Stowarzyszenie nie zatrudnia ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują żadnych świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu. Stowarzyszenie nie ponosi wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi, podatkami od osób fizycznych, obecnie także z powodu braku środków nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem pomieszczenia, energią elektryczną i tym podobnych opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów, telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości na kwotę ok. [...] zł został odłączony. W związku z tym pełnomocnik Stowarzyszenia wskazał, że przekazanie wyciągów z rachunków bankowych wiązałoby się z opłatami, na które nie stać Stowarzyszenia, przedstawiono natomiast kserokopie wyciągów z ostatnich 3 miesięcy. Przejściowy fakt obecności kwoty [...] zł na koncie Stowarzyszenia - obecnie stan rachunku wynosi [...] zł - wynikał z opóźnienia rozliczeń zobowiązań i zadłużenia Stowarzyszenia. Do pisma dołączono bilans za 2006 rok

i kopię zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] maja 2007 r. Ponadto w kolejnym piśmie w odpowiedzi na ponowne wezwanie Sądu Stowarzyszenie podniosło, iż "Strata to nieopłacone przez Stowarzyszenie faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia".

Postanowieniem z dnia 25 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. w osobie referendarza sądowego przyznał skarżącemu Stowarzyszeniu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 złotych, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek.

Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył wnioskodawca Stowarzyszenia F. Z. w B.. W uzasadnieniu wskazano, iż Stowarzyszenie jak organizacja pożytku publicznego powinna być całkowicie zwolniona od kosztów i opłat sądowych ze względu na aktualny brak środków pieniężnych i brak możliwości pokrycia takich kosztów nawet w kwocie poniżej 100 złotych. Brak całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych jest próbą utrudnienia Stowarzyszeniu realizacji zadań statutowych. W zakresie przepływów finansowych wnioskodawca wskazał, iż przejściowy fakt obecności na rachunku bankowym kwoty [...] zł wynikał z opóźnienia rozliczeń zobowiązań i zadłużenia. W okresie od dnia 1 stycznia 2007r. do chwili obecnej wydatki Stowarzyszenia wynoszą ponad [...]zł, a stan środków na rachunku od 3 miesięcy wynosi 0 złotych. Ponadto wskazano, iż Statut Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego wyklucza i uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych, kar, grzywien i opłat.

Mając powyższe na uwadze w dniu [...] lutego 2008 roku tut. Sąd wezwał skarżące Stowarzyszenie do złożenia oświadczenia, w którym należało wyszczególnić wydatki Stowarzyszenia za 2007 rok (przy czym należało przedstawić dokumenty potwierdzające przeznaczenie i wysokość tych wydatków) oraz do nadesłania bilansu za 2007 roku oraz wyciągów z rachunku bankowego Stowarzyszenia za okres trzech ostatnich miesięcy tj. listopad 2007 – styczeń

2008 roku i dokumentów potwierdzających fakt zaciągnięcia przez Stowarzyszenie pożyczek na sfinansowanie poniesionych wydatków np. oświadczeń pożyczkodawców, pod rygorem oddalenia wniosku.

W odpowiedzi na powyższe Stowarzyszenie powieliło wcześniej podane informacje i dodatkowo wskazało, iż bilans za 2007 rok wraz z rocznym sprawozdaniem jest dopiero opracowany. Przedstawiło również kserokopię wyciągu z rachunku na datę [...] stycznia 2008 r., w którym saldo zamykało się kwotą około

[...] zł (k. 84).

Mając na względzie powyższe postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2008 r. tutejszy Sąd przyznał prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł (pkt 1 postanowienia), a w pozostałym zakresie wniosek oddalił (pkt 2 postanowienia - k. 88 - 92 akt).

W uzasadnieniu Sąd podkreślił, iż ciężar dowodu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na skarżącym. Bezzasadnym pozostaje zatem twierdzenie o niemożności ponoszenia kosztów sądowych prowadzonych przez Stowarzyszenie postępowań w sytuacji, gdy realizacja obowiązku zapewnienia środków na te koszty może być realizowana z różnych źródeł dochodu, w szczególności ze składek członkowskich i działalności gospodarczej. Nie można też, zdaniem Sądu, twierdzić, iż strona nie powinna przewidywać konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę ilość prowadzonych postępowań oraz sytuację majątkową: deklarowane dochody

i nieuwiarygodnione wydatki, jak również brak majątku ocenił, iż strona jest w stanie częściowo ponieść koszty sądowe, jak również ustanowić profesjonalnego pełnomocnika.

Powyższe postanowienie Sądu nie zostało przez stronę zaskarżone w drodze zażalenia, wobec czego uzyskało ono walor prawomocności. W tej sytuacji zarządzeniem z dnia [...] maja 2008 r. wezwano skarżące Stowarzyszenie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi (k. 96).

Następnie strona skarżąca złożyła w dniu [...] maja 2008 r. oraz [...] czerwca 2008r. (data nadania pocztowego), "ponowny wniosek o całkowite zwolnienie z opłat sądowych i bezpłatną pomoc radcy prawnego na podstawie art. 165 p.p.s.a.", argumentując, iż zmiana orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie może nastąpić w wyniku zmiany okoliczności (k. 99, 103). Do wniosku z dnia [...] maja

2008 r. dołączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy

w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

W uzasadnieniach tych pism Stowarzyszenie podniosło, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz nie może zwiększyć swoich dochodów i prowadzić działalności gospodarczej z uwagi na zakaz zawarty w statucie organizacji pożytku publicznego. Podało, iż jako organizacja działająca w obronie interesu publicznego – organizacja pożytku publicznego – powinno zostać zwolnione całkowicie od kosztów sądowych. Powołało postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2007 r. w sprawie

II OZ 1025/06 oraz postanowienia WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r.

w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 671/07, postanowienie WSA w Warszawie z dnia

6 września 2007 r., w sprawie IV SA/Wa 1167/07 oraz IV SA/Wa 679/07 z dnia

25 stycznia 2006 r. W pismach skarżący powtórzył również w całości charakterystykę swojej sytuacji majątkowej przedstawianą już we wcześniejszych pismach, w tym zawierającą informację o stracie za 2007 r., wysokości składek członkowskich – nie więcej niż [...] zł rocznie, darowiźnie w kwocie [...] zł przeznaczonej w całości na edukację ekologiczną, wpływach za okres od 01 stycznia 2007 r. "do dnia dzisiejszego" (tj. [...] r. i [...].) w kwocie [...] zł, w tym [...] zł od osoby prywatnej i [...] zł z tytułu przekazania 1 % podatku, jak również o wydatkach w kwocie [...] zł. Do wniosku z [...] maja 2008 r. dołączono również "Sprawozdanie merytoryczne, finansowe z działalności Stowarzyszenia F. Z. w B. za okres od 01 stycznia 2007 r. do 31 stycznia 2007 r.", z którego wynika, iż w 2007 r. Stowarzyszenie otrzymało wpłaty w wysokości [...]zł, w tym od D - [...] zł na działalność statutową

w zakresie doradztwa budowy galerii handlowej, [...] zł – doradztwo w zakresie bezpieczeństwa budowy masztu telefonii komórkowej, wpłaty od osób prywatnych – [...] zł i 1% podatku od 6 osób, w sumie [...] zł. Podano, iż koszty działalności Stowarzyszenia wyniosły [...] zł, w tym zawierają się koszty prowadzenia działalności statutowej m.in. zakup materiałów, towarów, usług. Wynik działalności zamknięto w 2007 r. stratą w wysokości [...] zł, przy czym doliczając stratę z lat ubiegłych – [...] zł i wydatki [...] zł wynik finansowy należało ustalić na poziomie [...] zł straty. Sprawozdanie to zostało przedstawione również w formie graficznej (tabelka). Załączono również kserokopię zawiadomienia o zajęciu przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B rachunku bankowego Stowarzyszenia do kwoty [...] zł należności głównej, [...] zł kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu egzekucyjnym, [...] zł opłaty egzekucyjnej i [...] zł wydatków gotówkowych. Z kserokopii wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż saldo rachunku wynosi 0 zł (k. 102).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego) lub częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego). W myśl regulacji art. 246 § 2 pkt 1 ww. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2

ww. ustawy).

Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania

w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Skarżące Stowarzyszenie po uprawomocnieniu się postanowienia sądowego w przedmiocie prawa pomocy złożyło ponowne wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, wskazując jako podstawę art. 165 p.p.s.a. oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W tym miejscu należy podnieść, iż zgodnie z doktryną i orzecznictwem sądów administracyjnych kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, kiedy pierwszy wniosek został rozpoznany, a postanowienie w tym zakresie stało się prawomocne, winny być rozpatrywane w trybie art. 165 p.p.s.a., ważna jest jednak ocena treści, terminu i wpływu pisma do sądu dla prawidłowego jego zakwalifikowania (vide: A. Trela, Koszty i opłaty w postępowaniach administracyjnych i postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wyd. C.H. Beck, W- Wa 2007 r., s. 169). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z przypadkiem, gdzie strona złożyła ponowne wnioski (z [...].05.2008r. i [...].06.2008 r.) o przyznanie jej prawa pomocy

w całości. Biorąc pod uwagę fakt, iż oba wnioski były tej samej treści i złożone zostały do akt jeszcze przed datą wyznaczonego posiedzenia, sąd rozpoznał je łącznie. Należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu,

a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Na nim też spoczywa obowiązek wykazania, że zmieniły się okoliczności, na podstawie których wydano postanowienie

w przedmiocie przyznania bądź nieprzyznania prawa pomocy.

Analiza materialnej i finansowej sytuacji skarżącego w takim zakresie,

w jakim było to możliwe na podstawie uzupełnionego przez stronę materiału dowodowego, uprawnia w ocenie sądu, do wniosku, iż Stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść nawet części kosztów postępowania sądowego, w którym występuje jako strona.

O powyższym przekonuje przede wszystkim fakt, iż w stosunku do Stowarzyszenia F. Z. w B. prowadzone jest przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. postępowanie egzekucyjne. Jak wynika z zawiadomienia z dnia [...] kwietnia 2008 r. niniejszy organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy Stowarzyszenia do kwoty [...] zł należności głównej, [...] zł kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu egzekucyjnym, [...] zł opłaty egzekucyjnej i [...] zł wydatków gotówkowych. Z dołączonych do wniosków kserokopii wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż dalej saldo rachunku wynosi 0 zł. W tej sytuacji istotnym jest, że Stowarzyszenie w rzeczywistości, ani nie jest w posiadaniu żadnych środków finansowych, ani nie może zadysponować ewentualnymi środkami, albowiem rachunek bankowy zajął komornik.

Z analizy dokumentów złożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż obecny stan konta wynosi 0 zł, zaś jedynymi wpływami są darowizny za tzw. doradztwo

w zakresie statutowym (w 2007 r. była to kwota [...] zł), składki członkowskie, darowizny osób prywatnych, wpływy z przeznaczenia 1 % podatku. Co prawda Stowarzyszenie deklaruje kilkutysięczne wydatki, których cel nie został

odpowiednio sprecyzowany ani należycie udowodniony, nie mniej jednak już sam fakt niemożliwości zadysponowania środkami finansowymi daje podstawę do uznania, iż zaszły w sprawie okoliczności uzasadniające zmianę postanowienia

w zakresie przyznania stronie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego.

Tutejszy sąd administracyjny stoi na stanowisku, iż podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających

z tego tytułu kosztów postępowania. Niewątpliwie wywiązanie się z obowiązku odpłatności nie oznacza, iż dla zrealizowania tego celu konieczne jest wyzbycie

się przez stronę własnego majątku (o ile go posiada). Strona powinna w pełni wykorzystać dostępne dla niej środki, by w kosztach sądowych w miarę

możliwości uczestniczyć. Jednak w przedmiotowej sprawie strona wykazała,

że nie ma środków na pokrycie kosztów wszczętego postępowania sądowego,

a nawet gdyby je uzyskała, to brak jest możliwości zadysponowania odpowiednią kwotą.

Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2

w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.