Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 280/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17, art. 27, art. 24
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Brygida Myszyńska – Guziur (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

D. M. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 24 stycznia 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem z dnia 16 lipca 2021 r. (data wpływu do organu 21 lipca 2021 r.) skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy Godziszów o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – K. K..

Decyzją z dnia 12 sierpnia 2021 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Godziszowie, działający z upoważnienia Wójta Gminy Godziszów, odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na treść art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") stwierdził, że nie został spełniony warunek określony w tym przepisie, gdyż niepełnosprawność K. K. została orzeczona po ukończeniu 25. roku życia. Organ I instancji ponadto wskazał, że na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki.

W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony, wskazaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu uchyliło w całości zaskarżone orzeczenie organu I instancji i przyznało D. M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - K. K., w okresie od dnia 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu decyzji powołując treść art. 17 ust.1 i art. 17 ust.5 pkt 1 u.ś.r. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. , uznając, iż organ I instancji dokonał błędnej wykładni jego treści i niewłaściwie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt: K 38/13. Ponadto wskazano, że organ odwoławczy ustalił, iż osoba wymagająca opieki jest rozwiedziona, legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w B. z dnia 17 kwietnia 2021 r., stwierdzającym niezdolność do samodzielnej egzystencji, na podstawie którego zaliczono ją trwale do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, bez wskazania daty powstania niepełnosprawności. W toku postępowania odwoławczego Kolegium ustaliło istnienie innej przeszkody prawnej, tj. ustalone prawo skarżącej do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad K. K.. Okoliczność posiadania ustalonego prawa zasiłku dla opiekuna wypełnia dyspozycję przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., co zgodnie z jego literalnym brzmieniem skutkuje brakiem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym Kolegium, pismem z dnia 22 listopada 2021 r., zwróciło się do skarżącej z informacją o braku oświadczenia strony co do rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W odpowiedzi na pismo skarżąca w dniu 3 grudnia 2021 r. złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna przyznanego jej decyzją z dnia 25 października 2018r. Organ pierwszej instancji, na wniosek skarżącej, decyzją z dnia 5 stycznia 2022r., z dniem 1 stycznia 2022r. uchylił własną decyzję o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. W ocenie Kolegium powyższe oznacza, że do dnia 31 grudnia 2021 r. włącznie skarżąca miała ustalone na własny wniosek, prawo do zasiłku dla opiekuna, co wyklucza przyznanie do tej daty świadczenia pielęgnacyjnego. Dodano także wskazując na treść art. 128 i art. 129 § 1 kodeku rodzinnego i opiekuńczego, że obowiązek alimentacyjny córki wobec matki wyprzedza prawo ubiegania się małżonka rozwiedzionego wobec byłego małżonka, o dostarczanie środków utrzymania. Kolegium podało także skarżąca wykonuje wszystkie czynności opiekuńcze i z racji sprawowania opieki wobec matki, nie podejmuje pracy zarobkowej. Jest ona także jedyną osobą, która może taką opiekę sprawować. W wydanej decyzji organ pierwszej instancji nie kwestionował okoliczności faktycznych związanych z koniecznością sprawowania opieki i rezygnacją przez skarżącą z tego powodu z pracy zarobkowej. Ze względu na powyższe, w ocenie Kolegium brak było w tym stanie rzeczy podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i należało je przyznać od dnia 1 stycznia 2022 r., to jest od dnia, w którym nie zachodziła kolizja pomiędzy tym uprawnieniem a ustalonym prawem do zasiłku dla opiekuna, na czas nieokreślony, stosownie do przedłożonego orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji jej matki.

W skardze do tut. Sądu, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części. i ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 16 lipca 2021 r. na czas nieokreślony, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie strona wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

przepisów prawa materialnego, tj. art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r. w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i jednoznaczne wskazanie, że dopiero od dnia 1 stycznia 2022 r. nie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 8 § 1, 77, 78§1, 80, 107 §3 i 108 k.p.a poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji, brak wezwania wnioskodawczyni do uzupełnienia braku formalnego wniosku;

- art. 10 §1 i 2 k.p.a. w zw. z art 12 §1 k.p.a. poprzez faktycznie uniemożliwienie stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów zgromadzonych w aktach,

- art. 9 k.p.a. poprzez nieinformowanie stron, w szczególności przez organ I instancji, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że z treścią skarżonej decyzji nie można się zgodzić w pełni, albowiem datą początkową przyznanego świadczenia winien być dzień złożenia wniosku, tj. 17 lipca 2021 r., nie zaś 1 stycznia 2022 r. Wskazano, że już we wniosku złożonym w dniu 17 lipca 2021 r. pełnomocnik wnioskodawczyni wskazywał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia winno być przyznane w miejsce dotychczasowego zasiłku dla opiekuna. Zdaniem strony żaden z przepisów u.ś.r. nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z art. 24 ust. 2 tej ustawy. Skoro strona dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku, wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organu. Zdaniem skarżącej jest możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem. Skarżąca powołała się także na orzeczenia sądów administracyjnych, które wskazują, że moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi o wyborze przez stronę świadczenia w wyższej wysokości, w tym przypadku świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.); dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez stronę.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego który wskazał, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13.

W przedmiotowej sprawie istota sporu dotyczy kwestii uprawnienia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła ona wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 lipca 2021 r., a nie - jak ustaliło Kolegium - od 1 stycznia 2022 r. Organ odwoławczy odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 lipca 2021 r., uznając, że dopiero od dnia 1 stycznia 2022r. przestała istnieć negatywna przesłanka, wyłączająca prawo do przedmiotowego świadczenia, gdyż decyzją z dnia 5 stycznia 2022 r., organ pierwszej instancji z dniem 1 stycznia 2022 r. uchylił własną decyzję z dnia 27 czerwca 2014 r. zmienioną decyzją z dnia 25 października 2018 r., przyznającą skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Zaznaczyć należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. np. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., II SA/Sz 1151/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., III SA/Gd 423/19 – wszystkie wyroki powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że decyzja Wójta Gminy Godziszów z dnia 25 października 2018 r. w przedmiocie zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki sprawowanej nad matką przez skarżącą pozostawała w obrocie prawnym w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W toku postępowania odwoławczego Kolegium, pismem z dnia 22 listopada 2021 r., zwróciło się do skarżącej z informacją o braku oświadczenia strony co do rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W odpowiedzi na pismo skarżąca w dniu 3 grudnia 2021 r. złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna przyznanego jej decyzją z dnia 25 października 2018 r. Organ pierwszej instancji, na wniosek skarżącej, decyzją z dnia 5 stycznia 2022 r., z dniem 1 stycznia 2022r. uchylił własną decyzję o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Podkreślić należy, że skarżąca nie zakwestionowała tego rozstrzygnięcia w drodze odwołania. Tym samym, uznać należy, że kwestia utraty prawa do zasiłku dla opiekuna z dniem 1 stycznia 2022 r., została rozstrzygnięta w sposób wiążący i ostateczny ww. decyzją organu pierwszej instancji. Podkreślić również należy, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia. Okoliczności niniejszej sprawy prowadzą więc do wniosku, że dopiero od dnia 1 stycznia 2022 r., nie istniały przesłanki negatywne do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w postaci decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przy czym, odnosząc się do art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, należy wskazać, że sformułowanie: "ustala się", można utożsamiać z: "przyznaje się" tylko w sytuacji gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.

W związku z powyższym, stwierdzić należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2022 r. Organ odwoławczy nie pominął również art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. zasiłku dla opiekuna, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania, np. świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia i skorzystania przez osobę wnioskującą z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, z zastrzeżeniem wcześniejszej rezygnacji ze świadczenia dotychczas pobieranego.

Zdaniem Sądu postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanej w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy zgodnie z wymogami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1 i 2, art. 12 § 1 art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 108 k.p.a. Ustalony w sprawie stan faktyczny, na podstawie kompletnego materiału dowodowego sprawy należy ocenić jako prawidłowy. W uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu. Kompleksowa ocena wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy prowadzi do wniosku, że odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego była prawidłowa. Sąd nie dopatrzył się zatem w niniejszej sprawie uchybień, ani tych wywiedzionych w skardze, ani też innych – branych pod rozwagę z urzędu, które mogłyby powodować konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Ze względu na powyższe stwierdzić należy, że rozstrzygając w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło przepisów prawa materialnego, dokonało bowiem prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a), art. 27 ust.5 pkt 2 oraz art. 24 ust.2 u.ś.r. oraz właściwie zastosowało przepisy w odniesieniu do ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych. Tym samym, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od dnia 1 stycznia 2022 r. Dopiero od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem do dnia 31 grudnia 2021 r., skarżąca posiadała prawo do zasiłku dla opiekuna.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.