Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1085/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 2 i  art. 42
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta C. na podstawie art. 41 pkt 1, art. 7 pkt 5, 6, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 8 i art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 roku, nr. 64 poz. 593 z późn. zm.) i art. 108 § 1 K.p.a. przyznał J. B. pomoc społeczną w postaci specjalnego zasiłku celowego na okres od 1 kwietnia 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r. w wysokości 100 zł na zakup żywności, leków, środków czystości oraz uregulowanie opłat za mieszkanie, energię elektryczną i gaz.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż dochód wnioskodawcy za miesiąc marzec 2010 r. wynosił 1.119,09 zł i składał się z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł, dofinansowania do czynszu 137,27 zł, oraz emerytury żony wnioskodawcy w kwocie 828,82 zł. Wobec tego organ stwierdził, że dochód strony przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zatem rozpatrzono wniosek pod katem przyznania specjalnego zasiłku celowego. Mając na uwadze trudną sytuację życiową oraz stan zdrowia wymagający stałego przyjmowania leków organ uznał, iż zasadnym jest przyznanie pomocy o charakterze specjalnym.

J. B. nie zgodził się z wyżej opisaną decyzją i złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. Zaznaczył, że przyznano mu zasiłek w zbyt małej kwocie oraz, iż nie zgadza się z podstawą jego przyznania. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że otrzymał pomoc w postaci zasiłku stałego oraz celowego, jak również przyznano mu usługi opiekuńcze nieodpłatnie bowiem w kolejnych decyzjach organów pomocy społecznej został wreszcie uznany za prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zakwestionował więc ustalenia dokonane przez organy pomocy społecznej dotyczące prowadzenia przez stronę wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Zaznaczył, że samotnie gospodaruje od wielu lat. Jeżeli bowiem ma jakiekolwiek środki finansowe to sam nimi rozporządza, a jeżeli ich nie posiada to wówczas je pożycza. Skierował szereg zarzutów przeciwko działaniom Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Odwołujący zaakcentował, że w miesiącu czerwcu 2010 r. przyznano mu zasiłek stały bowiem organy uznały go za osobę samotnie gospodarującą, a więc w skarżonej decyzji też tak winno być. Tymczasem organ pomocy społecznej obliczając dochód skarżącego dolicza świadczenia emerytalne żony skarżącego.

W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] nr [...] działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że przywołaną na wstępie decyzją organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy przyznał stronie zasiłek specjalny. Kolegium przytoczyło brzmienie art. 8 ustawy o pomocy społecznej oraz zaznaczyło, że w myśl art. 41 omawianej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ponadto organ zaznaczył, że J. B. od wielu lat korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. W okresie od sierpnia 2005 r. do maja 2008 r. organ uznawał, że strona wraz z żoną stanowią rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. W skutek zmiany sytuacji dochodowej rodziny w związku z otrzymaniem przez żonę strony świadczenia emerytalnego dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe zatem organ I instancji decyzją z dnia 20 listopada 2008 r. uchylił z dniem 1 listopada 2008 r. decyzje przyznającą stronie zasiłek stały. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpatrzeniu skargi J. B. na wskazaną decyzję Kolegium wyrokiem z dnia [...] sygn. akt IV SA./Gl 190/09 skargę oddalił. W konsekwencji organ I instancji w okresie od listopada 2008 r. do marca 2010 r. przyznawał stronie specjalne zasiłki celowe natomiast odmawiał przyznawania zasiłków celowych z ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy wyjaśnił, ze w dniu 1 kwietnia 2010 r. J. B. zwrócił się do organu pomocy społecznej z wnioskiem o udzielenie pomocy z powodu przewlekłej choroby oraz inwalidztwa. W oparciu o informacje uzyskane przez pracownika socjalnego w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego organ ustalił, że strona nadal zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z która stanowi rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Dlatego organ stwierdził, że rodzina nie spełnia kryterium dochodowego zatem wniosek o przyznanie pomocy społecznej rozpatrzono pod katem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego. W ocenie organu odwoławczego ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji są wystarczające do uznania, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Decyzja o przyznaniu zasiłku specjalnego jest decyzją uznaniową. Wysokość, jak i samo przyznanie tego świadczenia jest więc uzależnione od możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz od ilości osób potrzebujących pomocy zamieszkujących na terenie gminy, a z drugiej strony jest ona zależna od potrzeb rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. B. dał wyraz swemu niezadowoleniu z treści rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz zaakcentował, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z żoną, a ustalenia organów w tym przedmiocie różnią się od ustaleń poczynionych w innych sprawach z zakresu pomocy społecznej inicjowanych kolejnymi wnioskami strony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. przytoczyło argumentację powołaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji podkreślając, iż organ I instancji podjął niezbędne kroki zmierzające do ustalenia rzeczywistej sytuacji strony, a decyzja związana jest z wnioskiem z marca 2010 r. zatem sytuację strony należy badać i oceniać właśnie za ten okres.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 §1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga J. B. nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że decyzja zapadła na skutek przeprowadzenia potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy dowodów, właściwej ich oceny, poprawnych rozważań faktycznych, które znalazły dostateczny wyraz w jej motywach.

W dalszej kolejności wskazać należy, że świadczenia dla osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., nr 115, poz. 728 ze zm.). Celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i 3 wyżej wskazanej ustawy jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie samodzielnie pokonać, umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Cele te osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby, z drugiej natomiast strony konieczne jest spełnienie przez osobę ubiegającą się o taką pomoc kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej.

W niniejszej sprawie kwestią sporną jest ustalenie dokonane przez organy administracji, zgodnie z którym skarżący w miesiącu marcu 2010 r. prowadził wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną, w konsekwencji uznanie, że osoby te stanowią rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z regulacją art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej rodzinę stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Z przytoczonej definicji wynika, że na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej podstawowe znaczenie posiada pozostawanie w faktycznym związku, co winno wyrażać się we wspólnym zamieszkiwaniu i gospodarowaniu. Pomocne przy interpretacji pojęcia rodziny jest również zdefiniowanie przez ustawodawcę pojęcia osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z regulacją art. 6 ust. 10 cytowanej ustawy osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wobec tego, a contrario osobami wspólnie gospodarującymi są osoby wspólnie prowadzące gospodarstwo domowe. Przy czym w myśl art. 8 pkt. 14 ustawy o pomocy społecznej pojęcie wspólne gospodarowanie nie zawiera w sobie pojęcia wspólnego zamieszkiwania, lecz stanowi odrębną przesłankę konieczną do uznania, że osoby tworzą rodzinę, oczywiście w rozumieniu omawianej ustawy. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95, to udział i wzajemna współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu również niezarobkowanie i pozostawanie na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą prowadzi się gospodarstwo domowe, a wszystko uzupełnione cechami stałości. Przyjdzie więc wskazać, że pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza wyłącznie przyczyniania się do istnienia, czy funkcjonowania wspólnoty, wykonywania działań na rzecz tej wspólnoty, czy też współdecydowania o przeznaczaniu dochodów rodziny. Istotą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą się mieszka.

W niniejszej sprawie Sąd zaaprobował ustalenia poczynione przez organy administracji, co do wspólnego gospodarowania strony i jego żony. Wprawdzie skarżący już w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że ponownie oświadcza, że nie prowadzi ze swoją żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczył jednak, że jego żona Z. B. sprawuje nad nim opiekę w postaci pomocy w utrzymaniu higieny, podawania posiłków. Również z kwestionariusza wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy wynika, że wszelkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonuje żona skarżącego. Skarżący natomiast, z uwagi na liczne schorzenia oraz znaczny stopień niepełnosprawności nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga pomocy innych osób przy wykonywaniu codziennych czynności życiowych. Faktu tego skarżący nie kwestionuje, a wręcz podkreśla składając oświadczenia oraz wnioski. To żona skarżącego wykonuje czynności związane z przygotowywaniem posiłków, utrzymaniem czystości we wspólnie zamieszkiwanym mieszkaniu, zapewnienie skarżącemu kontaktu z lekarzem, czynności wiązane z higieną osobistą skarżącego, robienie zakupów i załatwianie wszelkich spraw. Wszystkie wyżej wskazane okoliczności oraz fakt utrzymywania mieszkania przez żonę skarżącego przesądzają, że stanowią oni rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Oceny tej nie mogą zmienić oświadczenia skarżącego związane z jego samodzielnym prowadzeniem gospodarstwa oraz fakt wydania przez organy pomocy społecznej decyzji przyznających skarżącemu zasiłki celowe na skutek złożenia przez niego kolejnych wniosków w tym zakresie. W niniejszym postępowaniu bowiem przedmiotem kontroli jest konkretna decyzja administracyjna zakreślająca przedmiotowe granice kontroli sądowej. Skarżona decyzja ustala bowiem stan faktyczny sprawy jaki istniał w miesiącu marcu 2010 r., a więc w miesiącu poprzedzającym dzień, w którym strona zwróciła się o udzielenie pomocy. Okoliczność, że jest ona kontrolowana później nie uzasadnia dokonywania przez Sąd ustaleń na dzień rozpoznania sprawy. Fakt, że organy administracji w kolejnych decyzjach z zakresu pomocy społecznej uznały, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie ma wpływu na ustalenia dokonane w niniejszej sprawie. Te odmiennie ustalające sytuację osobistą skarżącego decyzje, wydane zostały w związku z kolejnymi wnioskami skarżącego i zapewne podstawą ich wydania stanowiła inaczej ukształtowana sytuacja osobista skarżącego. Decyzje te będą mogły zostać poddane kontroli sądowoadministracyjnej, jeżeli zostaną przez skarżącego zaskarżone i wówczas Sąd będzie oceniał prawidłowość dokonanych przez organy administracji, odmiennych niż w rozpoznawanej sprawie, ustaleń faktycznych.

Wobec powyższego należało uznać, że rodzina skarżącego przekroczyła kryterium dochodowe rodziny wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, która dla dwuosobowej rodziny skarżącego wynosiła 702 zł. Dochód natomiast rodziny skarżącego został ustalony na kwotę 1.119 zł. Organy pomocy społecznej zatem prawidłowo rozważyły możliwość przyznania stronie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

W myśl wskazanego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Świadczenie to winno być traktowane jako pomoc szczególna, doraźna ukierunkowana na konkretny cel z zakresu pomocy społecznej, najczęściej z przeznaczeniem na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z tej pomocy. Ustawodawca nie wyjaśnia pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku, jednakże w ocenie Sądu należy je odnosić do zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych, takich jak żywność czy lekarstwa. Wąskie ujęcie szczególnych przypadków uzasadnia również fakt, że ustawodawca nie uzależnił przyznania świadczenia na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej od kryterium dochodowego. Jest to więc świadczenie o charakterze szczególnym, wyjątkowym, związanym z pewnymi nadzwyczajnymi okolicznościami.

W ocenie Sądu, mając na uwadze również takie okoliczności, jak skromne środki finansowe pozostające w dyspozycji organu pomocy społecznej oraz sytuację skarżącego przyznana mu pomoc mieści się w wyżej wskazanych granicach.

W rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, o przyznaniu skarżącemu pomocy. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego jak i zasiłku celowego specjalnego.

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych.

Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę stosując art. 151 P.p.s.a