Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2491/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Centralna Wojskowa Komisja Lekarska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5  ust. 8
journal: Dz.U. 2019 poz 330
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jedn.
article: par. 72  pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 761
law: Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz  właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska, , Protokolant referent stażysta Joanna Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2020 r. sprawy ze skargi G. N. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej na rzecz skarżącego G. N. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] w Z. skierował G.N. (zwanego dalej: "Skarżącym") [...] kwietnia 2018r. do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Z. (zwana dalej: "RWKL") w celu ustalenia Jego zdolności do służby w związku z przebywaniem na długotrwałym zwolnieniu lekarskim.

2. RWKL wydała [...] kwietnia 2018r. orzeczenie nr [...], w którym rozpoznała u Skarżącego: - w grupie A schorzeń powodujących niezdolność do służby wojskowej: 1. uzależnienie od środków psychoaktywnych - § 72 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 3 czerwca 2015r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. z 2015r., poz. 761 ze zm., zwane dalej: "Rozporządzeniem"), zaś – w grupie B schorzeń współistniejących: 2. trądzik pospolity - § 2 pkt 1, 3 Rozporządzenia. 3. skrzywienie przegrody nosa z upośledzeniem drożności nosa - § 26 pkt 4 Rozporządzenia, 4. obustronne upośledzenie słuchu w zakresie tonów wysokich - § 21 pkt 1 Rozporządzenia.

Zdaniem RWKL Skarżący jest trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej - kategoria N - Zał. 1, Grupa II. Schorzenia w punkcie 1, 2, 3 i 4 nie pozostają w związku ze służbą wojskową. Skarżącego zaliczono do III grupy inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia od kwietnia 2018r. i nie zaliczono do żadnej grupy inwalidztwa w związku ze służbą wojskową oraz do żadnej grupy inwalidztwa w związku ze służbą wojskową, powstałego wskutek wypadku/choroby, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze. Skarżącego uznano za zdolnego do pracy. Termin kontrolnego badania wyznaczono na kwiecień 2019r.

3. Skarżący w odwołaniu od ww. orzeczenia zakwestionował zakwalifikowanie ww. schorzenia według § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia. Przedstawił okoliczności, w jakich zdecydował się na podjęcie terapii w ośrodku [...] w G. - nie ze względu na terapię [...] - co do której słuszności nie był przekonany - ale ze względu na szeroki zakres zajęć umożliwiających prace nad sobą, a zwłaszcza nad swoimi emocjami. Podkreślił, że w ośrodku przebywał tak długo tylko dlatego, że usilnie prosiła go o to matka jego dziecka. Subiektywnie nie widział potrzeby tak długiego przebywania w ośrodku. Przypisanie mu schorzenia z § 72 pkt 2 zał. skreśla go całkowicie nie tylko jako żołnierza zawodowego, ale jako mężczyznę - i do tego stygmatyzuje jako jednostkę patologiczną. Stwierdzenie, że Skarżący nie rokuje zachowania abstynencji, jest niezgodne z prawdą, bo w abstynencji pozostaje stale i nie widzi powodów, dla których miałby ją przerywać, gdy we wrześniu bieżącego roku na świat przyjdzie jego syn. Skarżącego nie dotyczy też schorzenie z § 72 pkt 1 zał. do Rozporządzenia, bo w Jego przypadku można mówić o schorzeniu z § 72 pkt 3 zał. do Rozporządzenia, z uwagi na incydentalne użycie innych substancji psychoaktywnych.

Skarżący zaznaczył, że na wszystkich badaniach krwi, którym poddawał się w czasie pełnienia służby wojskowej, nie wykryto śladów substancji psychoaktywnych. Nigdy nie stawił się na służbę pod wpływem alkoholu, czy jakiejkolwiek innej substancji. RWKL nie umożliwiła mu zabrania głosu w sprawie, a ponadto nie wzięła pod uwagę żadnego z wyników dotychczasowych badań lekarskich, które były Jej znane, bo znajdują się w aktach osobowych Skarżącego. Zamiast tego arbitralnie zaklasyfikowano Skarżącego jako nierokującego narkomana, który nie nadaje się do pracy w wojsku. Skarżący w związku z tym zwrócił się do Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej, (zwana dalej "CWKL") o:

a) włączenie do akt i wzięcie pod uwagę wszystkich wyników wcześniejszych badań laboratoryjnych, którym był okresowo poddawany pełniąc służbę oraz wszystkich zaświadczeń o oddaniu krwi w centrum krwiodawstwa, które przekazywał przełożonemu w celu usprawiedliwienia nieobecności w pracy, które powinny znajdować się w aktach osobowych,

b) zmianę kwalifikacji prawnej z § 72 pkt 2 zał. do rozporządzenia, na § 72 pkt 3, czyli na incydentalne użycie substancji psychoaktywnych,

c) orzeczenie o pełnej zdolności do pełnienia służby wojskowej.

W sytuacji, gdyby CWKL nie mogła zmienić kwalifikacji prawnej, Skarżący zwrócił się o poddanie go ponownemu badaniu lekarskiemu, które wykaże że nie jest trwale (ani w ogóle) uzależniony od substancji psychoaktywnych, a tym bardziej nie jest nierokującym przypadkiem.

4. CWKL, w wyniku rozpoznania ww. odwołania, orzeczeniem z [...] czerwca 2018r. nr [...], działając na podstawie § 3, § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 24 sierpnia 2012r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz.U. z 2012r., poz. 1013, zwane dalej: "rozporządzeniem z 2012r.") oraz § 7 pkt 1, § 23 ust. 1, 2 i 3 Rozporządzenia utrzymała w mocy ww. orzeczenie RWKL.

CWKL w uzasadnieniu wskazała, że Skarżący pełni służbę wojskową od [...] września 2014r. w [...] Brygadzie [...] na stanowisku [...]. Dowódca JW Nr [...] w Z. skierował Skarżącego [...] kwietnia 2018r. do RWKL, w celu określenia przydatności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, w związku z przebywaniem na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. Na skierowaniu i w dokumentacji z jednostki wojskowej nie podano rozpoznania, dołączono jedynie listę zwolnień lekarskich od [...] stycznia do [...] marca 2018r i kserokopie ww. zwolnień wystawianych przez lekarza chirurga i lekarza z ośrodka leczenia uzależnień. Skarżący przedstawił RWKL kartę informacyjną z leczenia szpitalnego Stowarzyszenia "[...]" filia w G. z rozpoznaniem F19.2 - zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem wielu narkotyków i innych substancji psychoaktywnych - zespół uzależnienia. Akta sprawy zawierają też kserokopię zaświadczenia wydanego przez ww. Stowarzyszenie z [...] lutego 2018r., z którego wynika że Skarżący jest pacjentem ośrodka od [...] stycznia 2018r. i przewidywany czas terapii wynosi 12 miesięcy, a zwolnienia L4 będą wysyłane po każdym miesiącu pobytu w ośrodku. RWKL, mając te dane, zleciła konsultację psychologiczną i psychiatryczną, które odbyły się [...] kwietnia 2018r. i w ich efekcie rozpoznano uzależnienie od środków psychoaktywnych.

CWKL, na podstawie ww. materiału dowodowego stwierdziła, że orzeczenie RWKL wydano zgodnie z obowiązującymi przepisami i po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu orzeczniczym, a w trakcie jego redagowania nie pominięto istotnych faktów. Schorzenia rozpoznane w orzeczeniu ustalono na podstawie dokumentacji z leczenia, przeprowadzonych badań i konsultacji specjalistycznych, zleconych w ramach postępowania orzeczniczego RWKL, a Skarżący do odwołania nie dołączył dodatkowej dokumentacji, świadczącej o innym stanie faktycznym. Z dokumentacji orzeczniczej wynika, że powodem niezdolności do zawodowej służby wojskowej jest stwierdzone u Skarżącego uzależnienie od środków psychoaktywnych. RWKL ustaliła takie rozpoznanie po analizie badań specjalistycznych psychiatryczno-psychologicznych zleconych w ramach postępowania orzeczniczego, a także dokumentacji z leczenia w ww. ośrodku, w którym Skarżący podjął leczenie, a przewidywany czas terapii wynosił 12 miesięcy. CWKL nie przychyliła się wnioskowanej zmiany kwalifikacji rozpoznania według § 72 pkt 3 - pozytywny wynik badania laboratoryjnego na obecność narkotyków i substancji psychoaktywnych i wskazała, że obecnie nie jest znany wynik leczenia stwierdzonego uzależnienia od środków psychoaktywnych. CWKL podniosła też, że mając na uwadze czynnik czasu, niezbędny do uzyskania efektu terapeutycznego - 12 miesięcy - RWKL miała podstawy do uznania Skarżącego za aktualnie trwale niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, z powodu stwierdzonego uzależnienia od środków psychoaktywnych. Pozostałe schorzenia z pkt 2, 3 i 4 rozpoznania prawidłowo zaliczono do grupy współistniejących. RWKL, z powodu schorzenia z pkt 1 rozpoznania, miała podstawy do uznania Skarżącego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej i zaliczenia Go do III grupy inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia, gdyż schorzenie powodujące niezdolność do zawodowej służby wojskowej pozostaje bez związku ze służbą wojskową, a warunki służby wojskowej nie przyczyniły się do ujawnienia tego schorzenia.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 marca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1410/18 uchylił ww. decyzję CWKL, zwracając uwagę, że w objaśnieniach szczegółowych do § 72 pkt 2, zawartych w zał. 1 do Rozporządzenia wskazano, że dotyczy osób, które nie podejmują leczenia lub przerwały leczenie odwykowe i nie zachowują abstynencji.

W ocenie Sądu uzasadnione było uzupełnienie przez CWKL zgromadzonej dotychczas w sprawie dokumentacji lekarskiej, w celu weryfikacji prawidłowości zakwalifikowania rozpoznanego u Skarżącego schorzenia według § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia. Dokumentacja ta jest niezbędna do oceny czy u Skarżącego występuje uzależnienie od substancji psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji. Sąd wyjaśnił, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że Skarżący podjął leczenie w Ośrodku [...] w G., w których przebywał od [...] stycznia do [...] marca 2018r. Ośrodek opuścił [...] marca 2018r. Brak jest jednak jakichkolwiek dowodów wskazujących na to, że Skarżący po opuszczeniu Ośrodka przerwał leczenie i abstynencję. Skarżącego wypisano z zaleceniem bezwzględnego zakazu spożywania substancji psychoaktywnych, kontynuacji leczenia w PZP, Poradni Odwykowej, korzystania z grup wsparcia.

W ocenie Sądu z faktu, że w zaświadczeniu wydanym przez Stowarzyszenie [...] z [...] lutego 2018r. wpisano, że przewidywany czas terapii u Skarżącego wynosi 12 miesięcy, nie można wywodzić, że z uwagi na krótszy od przewidywanego pobyt w ww. Ośrodku, nie rokuje on zachowania abstynencji. W badaniach krwi Skarżącego, przeprowadzonych [...] kwietnia 2018r. nie wykazano obecności substancji psychoaktywnych. Psycholog i psychiatra w ramach konsultacji przeprowadzonych [...] kwietnia 2018r. nie stwierdzili, że u Skarżącego występuje "uzależnienie od środków psychoaktywnych nierokujących zachowania abstynencji".

6. CWKL orzeczeniem z [...] września 2019r. nr [...], po ponownym rozpoznaniu odwołania, utrzymała w mocy ww. orzeczenie RWKL, w podstawie prawnej wskazując § 3, § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 24 sierpnia 2012r. i § 7 pkt 1, § 23 ust. 1, 2 i 3 Rozporządzenia.

W uzasadnieniu CWKL wskazała, że mając na uwadze zalecenia zawarte w ww. wyroku WSA, zespół orzeczniczy zwrócił się do Skarżącego pismem z [...] lipca 2019r. o nadesłanie kompletnej dokumentacji z leczenia schorzenia będącego powodem niezdolności do zawodowej służby wojskowej.

Pełnomocnik Skarżącego - adwokat J.P. - pismem z [...] sierpnia 2019r. wniosła o przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów: a) zaświadczenia z [...] sierpnia 2019r. dotyczącego prowadzonej terapii ambulatoryjnej w zakresie uzależnienia od środków psychoaktywnych, wskazującego na abstynencję oraz na pozytywne rokowania, b) w umów o pracę z: [...] listopada 2018r., [...] marca 2019r., [...] czerwca 2019r. wskazujących, iż Skarżący pracuje na pełny etat, c) ze świadectwa egzaminu kwalifikacyjnego spawacza, który wskazuje, że Skarżący dokształca się i zdobyte kwalifikacje wykorzystuje na rynku pracy. W piśmie zaznaczono, że Skarżący w dobrej wierze i zaufaniu do dowódcy, dobrowolnie przekazał informację, że przez 2 miesiące przebywał na stacjonarnej terapii uzależnień. Przed przekazaniem tej informacji nie było zastrzeżeń do Skarżącego, który otrzymał [...] listopada 2017r. kolejny kontrakt na pełnienie zawodowej służby wojskowej. Skarżący ponadto po zakończeniu pobytu w ww. Ośrodku powrócił do pracy ([...] kwietnia 2018r.) i pracował nieprzerwanie do [...] czerwca 2018r., kiedy do jednostki doręczono ww. orzeczenie CWKL z [...] czerwca 2018r. Skarżący po zakończeniu terapii stacjonarnej podjął terapię ambulatoryjną, którą kontynuuje (załącznik). Skarżący powołał się też na objaśnienia szczegółowe i wskazał, że zaliczenie żołnierza do grupy przewidzianej w § 72 pkt 2 Rozporządzenia może nastąpić tylko, gdy osoba uzależniona nie podejmuje leczenia lub przerwała leczenie odwykowe i nie zachowuje abstynencji. Skarżący podjął leczenie, zachowuje abstynencję i po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej podjął pracę, zaczął się szkolić i podnosić kwalifikacje. Stwierdzenie uzależnienia nie jest podstawą do stwierdzenia trwałej niezdolności do zawodowej służby wojskowej u żołnierza zaliczonego do II grupy osobowej, gdy nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia, że nie rokuje on zachowania abstynencji. Abstynencję bezsprzecznie stwierdzono w dokumentach załączonych do sprawy. Z zaświadczenia psychologa specjalisty terapii uzależnień z [...] lipca 2019r. wynika, że Skarżący od momentu zakończenia leczenia stacjonarnego w Ośrodku uczestniczy w indywidualnej psychoterapii, w ramach kontaktu terapeutycznego, podejmuje pracę nad problemami w relacjach interpersonalnych, z żoną i pasierbem. Praca terapeutyczna nakierowana jest na wsparcie abstynencji narkotykowej - w związku z rozpoznanym uzależnieniem od środków psychoaktywnych. Kontakt terapeutyczny realizowany jest systematycznie - co najmniej dwa spotkania w miesiącu. Skarżący w pracy nad problemami własnymi wykazuje się zaangażowaniem i rokuje pozytywnie.

Skarżący podniósł ponadto, że dokumenty medyczne zgromadzone w sprawie wskazują na rozpoznanie: uzależnienie od środków psychoaktywnych. Skarżący podjął leczenie i jest w trakcie leczenia ambulatoryjnego Centrum [...]. Podjął też pracę zarobkową, co potwierdzają dokumenty załączone do ww. pisma.

CWKL, mając powyższe na względzie, nie przychyliła się do zmiany kwalifikacji rozpoznania na § 72 pkt 1 - używania szkodliwego alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych w okresie kontrolowanej abstynencji, gdyż u Skarżącego rozpoznano uzależnienie od środków psychoaktywnych. Ww. przepis dotyczy używania szkodliwego alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych w okresie kontrolowanej abstynencji i ma zastosowanie u osób, które nie są uzależnione, które mogą przerwać stosowanie ww. środków bez konieczności stosowania terapii odwykowej.

Rozporządzenie w zał. 1 zawiera w § 72 trzy punkty: pkt 1 - używanie szkodliwe alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych w okresie kontrolowanej abstynencji - w grupie II orzeka się kategorię Z; pkt 2 - używanie szkodliwe lub uzależnienie od alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji - w grupie II orzeka się kategorię N; pkt 3 - pozytywny wynik badania laboratoryjnego na obecność narkotyków i substancji psychoaktywnych – w grupie II orzeka się kategorię Z. Spośród ww. punktów tylko pkt 2 dotyczy m.in. uzależnień od środków psychoaktywnych. W prawdzie w definicji § 72 istnieje zastrzeżenie "nie rokujące zachowania abstynencji", ale objaśnienia szczegółowe do § 72 pkt 2 jednoznacznie precyzują zakres zastosowania tego paragrafu i punktu i wskazują, że dotyczy osób uzależnionych od alkoholu lub używających go w sposób szkodliwy, które nie podejmują leczenia lub przerwały leczenie odwykowe i nie zachowują abstynencji. Objaśnienia szczegółowe nie odnoszą się bezpośrednio do osób uzależnionych od innych środków psychoaktywnych.

Wojskowe komisje lekarskie, ustalając jednostkę chorobową, dokonują jej kwalifikacji orzeczniczej w celu określenia zdolności do zawodowej służby wojskowej według odpowiednio dobranego paragrafu i punktu, na podstawie załączników do Rozporządzenia. W przypadku żołnierzy zawodowej służby wojskowej, kwalifikacji dokonuje się w oparciu o Grupę II (kolumna piąta wykazu) zał. nr 1 Rozporządzenia. Zgodnie z § 13 ust. 2 Rozporządzenia - jeżeli dla danego przypadku nie ma odpowiedniego paragrafu lub punktu w zał. 1 i 2 Rozporządzenia, przypadek ten kwalifikuje się według paragrafu lub punktu najbardziej zbliżonego. Najbliższym paragrafem i punktem rozpoznanego uzależnienia od środków psychoaktywnych jest więc § 72 pkt 2, choć Skarżący jest w trakcie abstynencji, rokuje pomyślnie, wymaga on jednak nieprzerwanej terapii w Poradni Leczenia Uzależnień. RWKL, ustalając jednostkę chorobową - uzależnienie od środków psychoaktywnych, nie podała, że Skarżący nie rokuje abstynencji. Skoro Skarżący wymaga nadal systematycznej terapii, przynajmniej 2 spotkania w miesiącu, przez bliżej nieokreślony czas i zgodnie z zaświadczeniem rokuje pomyślnie, RWKL miała podstawy do uznania Skarżącego za aktualnie trwale niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, z powodu stwierdzonego uzależnienia od środków psychoaktywnych. Pełnienie w tamtym okresie służby wojskowej w warunkach narażenia na stres, związanej z wyjazdami na wielotygodniowe poligony, mogłoby zaburzyć w istotny sposób terapię odwykową. RWKL, z powodu schorzenia ujętego w pkt 8.1 rozpoznania miała podstawy do uznania Skarżącego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej.

7. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o zobowiązanie organu, na podstawie art. 145a P.p.s.a., do niezwłocznego wydania decyzji, wskazując sposób rozstrzygnięcia sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z uwagi na: a) błędną wykładnię § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia - przez uznanie, że pkt 2, odnoszący się do zachowania abstynencji dotyczy tylko i wyłącznie osób uzależnionych od alkoholu, lecz nie dotyczy osób uzależnionych od środków psychoaktywnych, gdy bezpośrednio z pkt 2 i z wykładni przeprowadzonej przez WSA w Warszawie oraz z wyrażonego wcześniej stanowiska CWKL wynika, że punkt ten dotyczy wszystkich osób uzależnionych, rokujących lub nierokujących zachowanie abstynencji; b) naruszenie art. 32 Konstytucji RP - przez wykładnię przepisów dotyczących osób uzależnionych wbrew obecnej wiedzy medycznej i społecznej, w sposób dyskryminujący osoby uzależnione od substancji psychoaktywnych rokujące zachowanie abstynencji, co ma bezpośrednie przełożenie na możliwość pełnienia przez te osoby służby w Wojsku Polskim.

Skarżący w uzasadnieniu stwierdził, że § 72 zał. 1 do Rozporządzenia odnosi się do dwóch jednostek chorobowych: pkt 1 - do szkodliwego używania alkoholu lub substancji psychoaktywnych w okresie kontrolowanej abstynencji, która umożliwia pełnienie służby, pkt 2 - do używania szkodliwego lub uzależnienia od alkoholu lub środków psychoaktywnych nierokujących zachowania abstynencji, które uniemożliwiają pełnienie służby. Poza regulacją ww. punktów pozostała sytuacja, w której osoby uzależnione od alkoholu lub substancji psychoaktywnych pozostają w okresie kontrolowanej abstynencji. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie.

CWKL dokonała wykładni zawężającej § 72 pkt 2 zał. 1, na niekorzyść Skarżącego, powołując się na objaśnienia szczegółowe (niebędące przecież źródłem prawa, a tylko wskazówką, dla orzekających) i uznała, że tylko osoby uzależnione od alkoholu zachowujące abstynencję mogą służyć w Wojsku, natomiast osoby uzależnione od środków psychoaktywnych zachowujące abstynencje już nie są do tego zdolne. W § 72 pkt 2 osoby uzależnione od alkoholu lub środków psychoaktywnych są traktowane tak samo - czyli jeżeli nie rokują zachowania abstynencji nie mogą pełnić służby. Wykładnia a contrario, będąca - zdaniem Skarżącego - uzupełnieniem zamiarów prawodawcy, powinna prowadzić do wniosku, że zarówno osoby uzależnione od alkoholu, jak i środków psychoaktywnych, pozostające w abstynencji są traktowane, jako zdolne do służby. Wówczas spełniona jest przesłanka z § 13 ust. 2 Rozporządzenia, która nakazuje kwalifikowanie sytuacji nieopisanych w zał. 1 do punktu najbardziej zbliżonego. Organ zastosował ww. paragraf i sytuację zakwalifikował do punktu najbardziej zbliżonego, ale a contrario. Wniosek z przeciwieństwa (powołując się na objaśnienia szczegółowe) zastosował tylko do osób uzależnionych od alkoholu. Organ nie wziął pod uwagę, że objaśnienia szczegółowe ogólne opisują na równi uzależnienie od alkoholu i substancji psychoaktywnych, nie rozróżniając tych stanów, jako "lepszych" lub "gorszych". CWKL naruszyła więc zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, gdyż w takiej samej sytuacji życiowej - zdrowotnej potraktowała osobę uzależnioną od substancji psychoaktywnych odwrotnie, niż potraktowałby osobę uzależnioną od alkoholu. Taka interpretacja była niedopuszczalna. Wykładnię § 72 przeprowadził we właściwy sposób WSA w wyroku z 8 marca 2019r., wskazując na s.10, że "dotyczy osób, które nie podejmują leczenia lub przerwały leczenie odwykowe i nie zachowują abstynencji". Sąd wskazał też, że "Rozpoznając ponownie sprawę CWKL winna uwzględnić (...) uzupełnić materiał dowodowy o niezbędną dokumentację lekarską pozwalającą na ocenę, czy u skarżącego występuje uzależnienie od substancji psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji".

8. CKL w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. skarga zasługuje na uwzględnienie.

2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167, zwana dalej: "P.u.s.a."), sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, z uwagi wyłącznie na zgodność z prawem wydanych decyzji postanowień czy aktów administracyjnych. Kryterium legalności umożliwia Sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, stosownie do art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "P.p.s.a."), nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Kontrola orzeczeń komisji lekarskich w przedmiocie zdolności do służby, dokonywana przez Sąd administracyjny, sprowadza się do sprawdzenia prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia orzekanego, a w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte na pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana następnie kwalifikacja była zgodna z przepisami określającymi zasady orzekania o zdolności do służby oraz tryb postępowania komisji lekarskich w tych sprawach. Należy przy tym podkreślić, że wykaz chorób i ułomności uwzględnianych przy orzekaniu o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej określa załącznik 1 do ww. Rozporządzenia, które wydano na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 5 ust. 8 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

3. Sąd, rozpatrując stan faktyczny i prawny sprawy stwierdził, że zaskarżone orzeczenie CKL z [...] września 2019r. naruszało przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a przede wszystkim na zastosowanie przepisów prawa materialnego wskazanych w podstawie prawnej orzeczenia.

Z zaskarżonego orzeczenia wynika, że powodem orzeczenia u Skarżącego trwałej niezdolności do zawodowej służby wojskowej było stwierdzone uzależnienie od środków psychoaktywnych, zakwalifikowane według § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia, choć Skarżący jest w trakcie abstynencji i rokuje pomyślnie. CWKL podkreśliła, że Skarżący wymaga jednak nieprzerwanej terapii w Poradni Leczenia Uzależnień, zaś RWKL, ustalając jednostkę chorobową - uzależnienie od środków psychoaktywnych, nie podała, że Skarżący nie rokuje abstynencji. Zdaniem jednak CWKL skoro Skarżący wymaga nadal systematycznej terapii, przynajmniej 2 spotkania w miesiącu, przez bliżej nieokreślony czas i zgodnie z zaświadczeniem rokuje pomyślnie, RWKL miała podstawy do uznania Skarżącego za aktualnie trwale niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, z powodu stwierdzonego uzależnienia od środków psychoaktywnych. Pełnienie w tamtym okresie służby wojskowej w warunkach narażenia na stres, związanej z wyjazdami na wielotygodniowe poligony, mogłoby zaburzyć w istotny sposób terapię odwykową.

Zdaniem Sądu ww. stanowisko CWKL nie może być uznane za zasadne w świetle okoliczności wynikających z akt administracyjnych sprawy, których nie uzupełniono w wystarczającym zakresie, stosownie do wiążącego w sprawie, prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 8 marca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1410/18. Tym samym za przedwczesną należało uznać ocenę dokonaną przez CWKL w zakresie możliwej wykładni przepisu § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia.

Sąd stwierdza również, że CWKL przez skierowanie jedynie do Skarżącego wezwania z [...] lipca 2019r. do przedłożenia kompletnej dokumentacji z leczenia schorzenia, będącego powodem niezdolności do zawodowej służby wojskowej, w sposób niepełny wzięła pod rozwagę ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w ww. orzeczeniu WSA w Warszawie z 8 marca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1410/18.

Nie można też uznać, że CWKL w sposób należyty zebrała materiał dowodowy sprawy, mając przy tym na względzie, że z wydanego w sprawie orzeczenia RWKL z [...] kwietnia 2018r., wynikało, że badanie kontrolne Skarżącego wyznaczono na kwiecień 2019r. Z akt sprawy nie wynika, że RWKL podjęła próbę przeprowadzenia, bądź przeprowadziła badanie kontrolne Skarżącego, które wyznaczyła na kwiecień 2019r.

W tym miejscu warto natomiast wskazać, że Sąd, uchylając orzeczenie CWKL z [...] czerwca 2018r., wskazał wyraźnie, że z samego faktu, że w zaświadczeniu wydanym przez Stowarzyszenie [...] z [...] lutego 2018r. wpisano, że przewidywany czas terapii Skarżącego wynosi 12 miesięcy, nie można wywodzić, że z uwagi na krótszy od przewidywanego pobyt w Ośrodku [...] w G., nie rokuje on zachowania abstynencji.

Sąd w wyroku z 8 marca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1410/18 zwrócił też uwagę, że przeprowadzone [...] kwietnia 2018r. u Skarżącego, w ramach procedury orzeczniczej, badanie krwi nie wykazało obecności w jego organizmie żadnych substancji psychoaktywnych. Także psycholog i psychiatra w ramach przeprowadzonych [...] kwietnia 2018r. konsultacji nie stwierdzili, że u Skarżącego występuje "uzależnienie od środków psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji". Zdaniem Sądu uzasadnione było w związku z tym uzupełnienie przez CWKL zgromadzonej dotychczas w sprawie dokumentacji w celu weryfikacji prawidłowości zakwalifikowania rozpoznanego u Skarżącego schorzenia według 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia.

Sąd wskazał też, że CWKL, rozpoznając ponownie sprawę winna uwzględnić powyższe wskazania poczynione przez Sąd i w toku ponownego postępowania odwoławczego uzupełnić materiał dowodowy o niezbędną dokumentację lekarską pozwalającą na ocenę, czy u Skarżącego występuje uzależnienie od substancji psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji. Skoro zatem przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia z [...] września 2019r., CWKL nie uzupełniła materiału dowodowego o niezbędną dokumentację lekarską, pozwalającą na ocenę, czy u Skarżącego występuje uzależnienie od substancji psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji, w tym nie przeprowadziła, ani nie zleciła RWKL przeprowadzenia badania kontrolnego u Skarżącego, stosownie do wskazania zawartego w orzeczeniu RWKL z [...] kwietnia 2018r., należało uznać, że doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący w odwołaniu od ww. orzeczeniu RWKL z [...] kwietnia 2018r. kwestionował bowiem zakwalifikowanie rozpoznanego u Niego schorzenia według § 72 pkt 2 zał. 1 do ww. Rozporządzenia i wskazywał, że od czasu pobytu w Ośrodku [...] w G. pozostaje w abstynencji. Skarżący powołał się przy tym na wyniki badań krwi, w których nie wykryto u Niego żadnych śladów substancji psychoaktywnych oraz zwrócił się o ewentualne poddanie go przez CWKL ponownemu badaniu lekarskiemu. Skarżący dodatkowo, załączając do pisma z [...] sierpnia 2019r. złożonego w postępowaniu odwoławczym dokumenty w postaci zaświadczenia z [...] sierpnia 2019r. (dotyczącego prowadzonej terapii ambulatoryjnej w zakresie uzależnienia od środków psychoaktywnych, wskazującego na abstynencję i na pozytywne rokowania); umów o pracę z: [...] listopada 2018r., [...] marca 2019r., [...] czerwca 2019r. (wskazujących, że Skarżący pracuje na pełny etat); świadectwa egzaminu kwalifikacyjnego spawacza (wskazujące, że Skarżący dokształca się i zdobyte kwalifikacje wykorzystuje na rynku pracy) podniósł, że dowodzą one, że Skarżący podjął leczenie odwykowe i zachowuje abstynencję, a ponadto po zwolnieniu ze służby wojskowej podjął pracę, zaczął się szkolić. Zdaniem Skarżącego kontrolowanie ścieżki życiowej i podejmowanie wyzwań cechuje osoby pozostające w abstynencji, wobec których widoczne są skutki terapii. Nie jest to zatem zachowanie osoby, które nie rokuje zachowania abstynencji.

Zdaniem Sądu brak uzupełnienia przez CWKL materiału dowodowego o niezbędną dokumentację lekarską, pozwalającą na ocenę, czy u Skarżącego występuje uzależnienie od substancji psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji, nie było prawidłowe. Zgodnie bowiem z obowiązującymi przepisami prawa: § 5 ust. 1 i § 7 pkt 1 oraz § 3 i § 11 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia z 2012r. - wojskowe komisje lekarskie orzekają o zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej. Tym samym jedynie wojskowa komisja lekarska jest upoważniona do ustalania zdolności fizycznej i psychicznej Skarżącego do czynnej służby wojskowej. Wielokrotnie podkreślano w judykaturze i jest to pogląd ugruntowany także w orzecznictwie CWKL, że dokumenty przedkładane w postępowaniu przed tym organem mają ograniczoną moc dowodową.

Z § 23 ust. 2 Rozporządzenia wynika ponadto, że CWKL, rozpatrując odwołanie, orzeka na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W razie potrzeby CWKL może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie i badania specjalistyczne oraz skierować żołnierza na obserwację szpitalną, a także przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dokumentów.

Sąd w wiążącym, na mocy art. 153 i art. 170 P.p.s.a., wyroku z 8 marca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 1410/18 dostrzegł potrzebę uzupełnienia przez CWKL zgromadzonej dotychczas w sprawie dokumentacji, w celu weryfikacji prawidłowości zakwalifikowania rozpoznanego u Skarżącego schorzenia według § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia. Sąd uznał tym samym za istotne zbadanie przez CWKL, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, czy u Skarżącego występuje uzależnienie od substancji psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji. Sąd zwrócił też uwagę, że przeprowadzone [...] kwietnia 2018r. u Skarżącego, w ramach procedury orzeczniczej, badanie krwi nie wykazało obecności w jego organizmie żadnych substancji psychoaktywnych. Także psycholog i psychiatra w ramach przeprowadzonych [...] kwietnia 2018r. konsultacji nie stwierdzili, że u Skarżącego występuje "uzależnienie od środków psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji".

Dokonywanie zatem przez CWKL w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia z [...] września 2019r. ocen na podstawie niepełnych akt i z pominięciem prezentowanej przez Sąd w ww. prawomocnym wyroku wykładni przepisu prawa materialnego - § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia – jest nieprawidłowe. Skoro bowiem WSA w Warszawie w ww. i prawomocnym orzeczeniu o sygn. akt II SA/Wa 1410/18, które wiąże w sprawie, uznał, że istotna w sprawie jest okoliczność czy Skarżący rokuje czy też nie rokuje zachowania abstynencji, należało uznać, że dowolne były oceny CWKL wskazujące, że objaśnienia szczegółowe nie odnoszą się bezpośrednio do osób uzależnionych od innych środków psychoaktywnych.

Warto wskazać, że powoływany jako podstawa prawna zaskarżonego orzeczenia § 72 został umieszczony w Rozdziale XVI – "Stan Psychiczny" w zał. 1 do Rozporządzenia. W pkt 1 § 72 mowa jest o używaniu szkodliwym alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych w okresie kontrolowanej abstynencji. W pkt 2 § 72 mowa jest o używaniu szkodliwym lub uzależnieniu od alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji. W pkt 3 § 72 mowa jest o pozytywnym wyniku badania laboratoryjnego na obecność narkotyków i substancji psychoaktywnych.

Prawodawca w "Objaśnieniach szczegółowych" odnoszących się w ogólności do całego – złożonego z 3 punktów - § 72 zał. 1 do Rozporządzenia wskazał, że:

"Używanie "szkodliwe" to powtarzające się używanie alkoholu (lub innego środka psychoaktywnego albo substancji psychoaktywnej), które spowodowało szkody somatyczne, psychologiczne lub dysfunkcjonalne zachowanie.

"Uzależnienie" od alkoholu (lub innego środka psychoaktywnego albo substancji psychoaktywnej) to stan charakteryzujący się: nieodpartym wewnętrznym przymusem ciągłego lub okresowego spożywania alkoholu (lub innego środka psychoaktywnego albo substancji psychoaktywnej), występowaniem objawów zespołu odstawienia po przerwaniu picia (przyjmowania środka), np. stanami majaczeniowymi, zmienionym sposobem reagowania na alkohol (utratą kontroli nad piciem, piciem ciągami, zmianą tolerancji, lukami pamięciowymi, tzw. "klinowaniem") i stałym zwiększaniem dawki alkoholu (lub środka psychoaktywnego albo substancji psychoaktywnej), postępującym przebiegiem, prowadzącym do tzw. psychodegradacji.

Tym samym nie było konieczne powtarzanie ww. objaśnień ogólnych, dotyczących § 72 - jako całości - gdy prawodawca wskazywał objaśnienia szczegółowe do pkt 2 § 72 zał. 1 do Rozporządzenia.

Sąd, mając powyższe rozważania na względzie, stwierdza, że organ stosujący wykładnię § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia w rozpoznawanej sprawie, powinien za okoliczność istotną uznać rokowanie w zakresie zachowania abstynencji. Wynika to wprost z treści ww. przepisu, jak również z powoływanego w podstawie prawnej zaskarżonego orzeczenia CWKL § 13 ust. 2 Rozporządzenia.

Sąd stwierdza ponadto, że m.in. z § 11 Rozporządzenia wskazano, że "Przy orzekaniu o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej i zaliczaniu do jednej z kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej wojskowe komisje lekarskie uwzględniają wykaz chorób i ułomności, stanowiący załącznik nr 1 do rozporządzenia."

Z § 16 ust. 1 Rozporządzenia wynika też, że podczas orzekania o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, w razie stwierdzenia u żołnierza zawodowego choroby, wojskowa komisja lekarska orzeka kierując się kryteriami zdrowotnymi określonymi w wykazie chorób i schorzeń, ustalonym na podstawie art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 10 grudnia 1993r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 2015r. poz. 330).

Z § 7 pkt 1 Rozporządzenia wynika, że CWKL jest właściwa w zakresie rozpatrywania odwołań od orzeczeń pozostałych wojskowych komisji lekarskich.

Z § 20 ust. 4 Rozporządzenia wynika, że CWKL zajmuje stanowisko na podstawie otrzymanej dokumentacji. W razie potrzeby CWKL może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie i badania specjalistyczne oraz skierować żołnierza na obserwację szpitalną, a także przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dokumentów. Analogiczne rozwiązanie przewiduje § 23 ust. 2 ww. Rozporządzenia.

CWKL, mając powyższe na względzie, w związku ze spornym w sprawie zagadnieniem, powstałym na gruncie wykładni § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia, powinna zatem poczynić ustalenia czy uzależnienie od innych substancji psychoaktywnych, które występuje u Skarżącego rokuje, czy nie rokuje zachowania abstynencji. Z prawomocnego orzeczenia WSA w Warszawie, które wiązało w sprawie CWKL przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, na mocy art. 153 i art. 170 P.p.s.a., wynikało, że dokumentacja medyczna znajdująca się w aktach była niewystarczająca w tym zakresie. Warto też wskazać, że z akt sprawy nie wynikało, że RWKL przeprowadziła wobec Skarżącego badanie kontrolne w kwietniu 2019r., które mogłoby przyczynić się do prawidłowej wykładni § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia. Okoliczność podniesiona w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że nie wiadomo czy Skarżący stawił się na badanie, jest nieistotna, gdy z akt administracyjnych sprawy nie wynikało, czy Skarżący był na to badanie wzywany.

Zdaniem Sądu, w świetle powyższych rozważań należało uznać, że dopiero po przeprowadzeniu postępowania orzeczniczego w zakresie rokowania zachowania abstynencji przez Skarżącego możliwe będzie prawidłowe rozpoznanie przez CWKL sprawy. Skoro tych ustaleń zabrakło, uzasadnione było wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia CWKL.

Przedwczesne i zarazem dowolne, bo niepoparte materiałem dowodowym były ponadto oceny CWKL wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu, że "pełnienie w tamtym okresie służby wojskowej w warunkach narażenia na stres, związanej z wyjazdami na wielotygodniowe poligony, mogłoby zaburzać w istotny sposób terapię odwykową".

4. CWKL, rozpoznając ponownie sprawę winna uwzględnić powyższe wskazania poczynione przez Sąd i w toku ponownego postępowania odwoławczego, uzupełnić materiał dowodowy o niezbędną dokumentację lekarską pozwalającą na ocenę, czy u Skarżącego występuje uzależnienie od substancji psychoaktywnych nierokujące zachowania abstynencji. Dopiero wówczas możliwa będzie prawidłowa i zgodna z art. 32 Konstytucji RP, wykładnia § 72 pkt 2 zał. 1 do Rozporządzenia.

5. Sąd, mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 153 i art. 170 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.