Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 74/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Kozicka, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Karolina Czaplicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2012 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...], nr [...] odmawiającą R. K. umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres: 04/2002-06/2003, 08/2003-04/2004 w łącznej kwocie 12.755,61 zł, w tym z tytułu składek – 6.292 zł, odsetek liczonych na dzień 1 marca 2011 r. - 6270 zł, kosztów upomnienia – 193,60 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: 06/2002-12/2002, 02/2003, 03/2003, 06/2003, 09/2003 w łącznej kwocie 1603,71 zł, w tym z tytułu: składek – 744,91 zł, odsetek liczonych na dzień 1 marca 2011 r. – 762 zł, kosztów upomnienia – 96,80 zł ,

- Fundusz Pracy za okres od 04//2002-06/2003, 08/2003-03/2004 w łącznej kwocie 1040,77 zł, w tym z tytułu: składek – 455,17 zł, odsetek liczonych na dzień 1 marca 2011 r. – 436 zł, kosztów upomnienia – 149, 60 zł

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że R. K. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie lub przedawnienie należności z tytułu składek za lata 1998 – 2004, powołując się na trudną sytuacją materialną i zdrowotną.

Następnie organ II instancji przedstawił szczegółowy, obejmujący 20 pozycji, wykaz zgromadzonych w sprawie dokumentów.

Dalej podano, że organ I instancji (który zagwarantował stronie czynny udział w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu) w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznał, że wnioskodawca nie spełnia żadnej z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie stwierdzono także zaistnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1- 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Zaznaczono jednocześnie, iż zaistnienie którejś z przesłanek umorzenia daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia powstałego wobec funduszy obsługiwanych przez ZUS, a nie jest jednoznacze z prawnym obowiązkiem ich umorzenia.

Następnie organ II instancji podał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca wskazał, iż "w związku z pismem ZUS-u z dnia 20.04.2011 r. otrzymanego dnia 22.04.2011 r. w sprawie wniosku o umorzenie składek za lata 1998-2004 – jako okresy wyrejestrowanej i potwierdzonej przez pracowników ZUS, na specjalnych drukach ZUS-owskich – mojej działalności taxi 36, odczytywanych przez ZUS jako "okresy gotowości do wykonywania zawodu" i nakazem płatności za w/w/ okresy pełną składką. Ponieważ nie wykazałem się potwierdzeniami i zaświadczeniami za w/w okresy, przymuszony zostałem do sporządzenia nowych duplikatów za owe okresy lat 1998-2004, tylko po to, aby można rzekomo obliczyć kwoty zaległej do sporządzenia umorzenia i zamknięcia tego okresu".

W dalszych wywodach stwierdzono, że organ I instancji dostatecznie odniósł się do przedstawionej powyżej argumentacji. Nadto wyjaśniono, że kwestia dotycząca ustalenia prawidłowych okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej była rozpatrywana w odrębnym postępowaniu przed Sądem Okręgowym – Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i została zakończona prawomocnymi wyrokami z dnia [...]r. i [...] r.

Nawiązując do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podał, że zobowiązany powołał się w nim na trudną sytuację finansową i stwierdził, że "opłacenie składek pozbawia mnie i moją rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i pociąga za sobą ciężkie skutki". W dniu 6 maja 2011 r. do protokołu związanego z zapoznaniem się z materiałem dowodowym R. K. oświadczył, że nie jest zatrudniony, jego sytuacja się pogorszyła, nie ma np. środków na leczenie stomatologiczne, a w dniu 9 maja 2011 r. (a także 12 maja 2011 r.) przesłał kolejny dokument, w którym pisze o swojej sytuacji finansowej i materialnej (powtarzając fakty wykazane we wcześniejszej korespondencji). -

Następnie organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, akcentując, że ostatni z nich zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można stwierdzić całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zatem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Zdaniem organu II instancji, z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszym postępowaniu wynika, że żadna z przesłanek umorzenia należności, wymienionych we wspomnianych wyżej przepisach nie została spełniona. Do dnia 30 kwietnia 2011 r. była wobec zobowiązanego prowadzona skuteczna egzekucja z wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawca posiada wpis do ewidencji działalności gospodarczej i w każdej chwili może ją podjąć. Posiada również majątek w postaci własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w T. przy ul. [...] (współwłasność z żoną, na co wskazano w związku z treścią art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa – t.j. Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że wykluczone jest umorzenie należności w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji przytoczono treść art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 i ust. 2 (definiujący pojęcie rodziny na potrzeby spraw dotyczących umarzania należności wobec ZUS) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i wyjaśniono, że wniosek strony (dotyczący umorzenia należności z tytułu składek R. K. jako ubezpieczonego) podlega rozpatrzeniu także w kontekście tej regulacji, która dopuszcza umorzenie zaległości mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ odwoławczy zaakcentował także, iż "podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 u.s.u.s) – a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika)" (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08).

Przedstawiając dane wynikające ze zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy podał, że wnioskodawca od maja 2011 r. nie jest zatrudniony (z jego oświadczenia z dnia 6 maja 2011 r. wynika, że umowa nie została przedłużona). Posiada wpis do ewidencji działalności gospodarczej, ale twierdzi, że nie jest w stanie jej podjąć z uwagi na brak środków na zakup samochodu. Do marca 2011 r. zobowiązany korzystał z pomocy społecznej, otrzymywał zasiłki okresowe z tytułu bezrobocia na zakup żywności oraz leków. Z oświadczenia strony wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (żona przebywa zagranicą). Stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą średnio ok. 472,40 zł, (nieudokumentowane) wydatki na zakup lekarstw – 60 zł, (nieudokumentowane) wydatki na ubezpieczenie PZU Życie – 49 zł, spłata zadłużenia karty kredytowej – ok. 120 zł (minimalna wpłata, by móc korzystać z karty). Wnioskodawca spłaca także w ratach po 200 zł zadłużenie wobec A (kwota zadłużenia – 2000 zł). Łącznie wszystkie wydatki wynoszą 901,50 zł miesięcznie (w tym udokumentowane – 792,50 zł). Zobowiązany przedłożył także potwierdzenie jednorazowych wpłat: za skargę na czynności komornika, za usługi stomatologiczne, zakupy w różnych sieciach handlowych, jednakże nie można ich uznać, zdaniem organu za stale obciążające gospodarstwo domowe.

Kontynuując organ II instancji stwierdził, że R. K. nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Nie wykazano także, iż zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (jak wynika ze stosownego zaświadczenia stwierdzony u R. K. lekki stopień niepełnosprawności nie pozbawia go możliwości podjęcia pracy, co potwierdza także fakt zatrudnienia w charakterze pracownika fizycznego w B sp. z o.o. w S.).

Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że analiza dochodów i wydatków w gospodarstwie domowym wnioskodawcy wskazuje, że jego obecna sytuacja finansowa jest trudna, co wynika głównie z tego, iż w maju 2011 r. utracił on zatrudnienie, a nadto posiada do spłacenia zobowiązania finansowe i ponosi koszty związane z obsługą karty kredytowej i limitu debetowego. Zaznaczono jednak, że R. K. jest w okresie aktywności zawodowej, może w każdej chwili podjąć zatrudnienie lub wznowić prowadzenie własnej działalności gospodarczej.

Nadto organ podkreślił, że (oparte o uznanie administracyjne) umorzenie należności ma charakter wyjątkowy, a Zakład podejmujący takie rozstrzygnięcie zobowiązany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Konieczne jest zatem zbadanie czy płatnik ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne, znikome źródło przychodów jest w stanie wywiązać się ze zobowiązania na rzecz ZUS. Znaczna kwota zadłużenia, której zobowiązany nie będzie mógł spłacić w krótkim czasie, a jedynie w nieregularnych okresach wpłacając kwoty o różnych wysokościach nie może jednakże, zdaniem organu II instancji, stanowić podstawy wyrażenia zgody na umorzenie należności.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, R. K., podniósł, że "Urząd ZUS nie informował o niezgodnym wyrejestrowaniem owych spornych okresów i przyjmował wyrejestrowane okresy z działalności, a dopiero po pięciu latach, tj. w 2004 roku poinformował o wstecz pięciu lat okresach nieopłaconych składek, co pogryzło i zniszczyło moją działalność". Wskazał także, że ZUS wstrzymuje jego wypłaty (zajęcia) u byłych pracodawców co jeszcze bardziej rujnuje życie skarżącego i pogrąża go finansowo.

Wobec powyższego skarżący wniósł o pozytywne rozpatrzenie skargi i umorzenie całkowicie fikcyjnych roszczeń ZUS-owskich oraz zwolnienie zajęcia w B oraz w zasiłkach chorobowych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo wyjaśniono, że skarżący nie może kwestionować zasadności prowadzonej egzekucji, gdyż jego zastrzeżenia w tej kwestii były przedmiotem odwołań do Sądu Okręgowego w G. i w części objętej niniejszym postępowaniem odwołania skarżącego zostały oddalone. Nadto wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma prawnego obowiązku powiadamiania płatników o zaległościach z tytułu składek.

W piśmie procesowym z dnia 17 maja 2012 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu podtrzymał osobistą skargę R. K. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, rozstrzygnięcie o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Podkreślił, iż (jak wskazano w Komentarzu B. Gudowskiej) przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy.

Zaznaczył, że skarżący jest osobą ze stwierdzonym lekkim stopniem niepełnosprawności, która nie pracuje i utrzymuje się z zasiłku rehabilitacyjnego (900 zł). W tym kontekście wskazał na tezę zawartą w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 5 października 2011 r. (sygn. akt I SA/Sz 593/11), w której stwierdzono, że "ważny interes podatnika w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację dłużnika istnieje wówczas, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje tego rodzaju związek, że wykonanie obowiązku zapłaty składkę może spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych". Analizując tę przesłankę umorzenia zaległości pełnomocnik strony podniósł, że ze względu na sytuację majątkową skarżącego, a także jego przyszłą zdolność zarobkową spłata należności wobec ZUS nie jest możliwa bez utraty możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślił, że przy rozważaniu interesu dłużnika (osoby niepełnosprawnej) szczególnie istotna jest jego sytuacja zdrowotna, która nie została dostatecznie przez organ wyjaśniona. Przede wszystkim nie zbadano bowiem wydatków niezbędnych dla utrzymania strony, w tym kosztów niezbędnego leczenia. W ocenie pełnomocnika strony organ nie zbadał w sposób należyty i wystarczający przesłanek zastosowania przepisów § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. W szczególności nie ustalono, czy nie zachodzi przewlekła choroba zobowiązanego uniemożliwiająca uzyskiwanie przez niego dochodów, jak również tego, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny.

W konkluzji autor pisma, akcentując wymogi wynikające z art. 77 § 1 k.p.a., wskazał, że udokumentowana niepełnosprawność skarżącego (orzeczenie z dnia 17 września 2010 r.) oraz korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej (decyzja z dnia 19 stycznia 2011 r. o przyznaniu zasiłku celowego) wskazują na jego trudną sytuację oraz nienajlepszy stan zdrowia. W tym stanie rzeczy organ był zobligowany do szczegółowego zbadania sytuacji materialnej skarżącego oraz jego stanu zdrowia i wpływu tego stanu na konieczne wydatki.

W odpowiedzi na powyższe pismo z dnia 13 czerwca 2012 r. ZUS wskazał, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego organ dokonując analizy sytuacji materialnej i życiowej R. K. miał na uwadze jego niepełnosprawność oraz trudną sytuację finansową. Podkreślając, że zgodnie ze stosownymi przepisami prawa ZUS nie jest obowiązany do uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległych składek zauważono, że zarzuty dotyczące naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. zmierzają w istocie do kwestionowania merytorycznego rozstrzygnięcia organów obu instancji.

Na rozprawie w dniu 17 października 2012 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę, akcentując braki postępowania dowodowego w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji zawodowej i zdrowotnej skarżącego, możliwości podjęcia zatrudnienia czy wznowienia zawieszonej działalności gospodarczej. Skarżący podał natomiast, iż obecnie utrzymuje się z zasiłku rehabilitacyjnego, a okres jego pobierania dobiega końca. Wskazał także, iż postępowanie egzekucyjne jest kontynuowane. Oświadczył również, że w dniu 16 października 2012 r. wyrejestrował prowadzoną działalność gospodarczą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił R. K. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy (wraz z odsetkami i kosztami upomnienia) w łącznej kwocie ponad 15 tys. zł.

Na wstępie zaznaczyć trzeba, nawiązując do argumentacji skargi, a także zastrzeżeń zgłaszanych przez skarżącego w postępowaniu przed ZUS, że kwestia podlegania strony obowiązkowi uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie podlega kognicji sądu administracyjnego i nie jest przedmiotem niniejszej sprawy. Jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji zagadnienie to zostało rozstrzygnięte w prawomocnych wyrokach Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia [...]r. (sygn. akt [...]) i [...]r. (sygn. akt [...]).

Wniosek R. K. inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także (jako obejmujący należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem) w kontekście art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Na mocy art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi ją m.in. sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skoro skarżący jest w wieku aktywności zawodowej (do dnia 30 kwietnia 2011 r. była wobec niego prowadzona skuteczna egzekucja z wynagrodzenia za pracę), posiada wpis do ewidencji działalności gospodarczej, a nadto przysługuje mu własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, to całkowita nieściągalność należności nie może zostać stwierdzona, co zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji. Nie może być bowiem oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec tego zobowiązanego (nawet w sytuacji, gdy w maju 2011 r. utracił zatrudnienie, pozostaje bez pracy i korzysta z zasiłków wypłacanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej) uzyska się wyłącznie kwoty stanowiące wydatki egzekucyjne.

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia poprzedzone być musi szczegółowym ustaleniem i przeanalizowaniem sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, spełniono ten wymóg, gdyż organ zgromadził obszerny materiał dowodowy (wykaz obejmujący 19 dokumentów, które uznano za dowody w sprawie został zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). Organ wskazał na aktualny brak zatrudnienia wnioskodawcy i konieczność korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Wyszczególnił także stałe, ponoszone przez skarżącego miesięczne wydatki związane z prowadzeniem jednoosobowego gospodarstwa domowego (wg oświadczenia – żona R.K. przebywa od lat zagranicą) – 472,40 zł, wydatki (nieudokumentowane) na zakup lekarstw – 60 zł, na ubezpieczenie PZU Życie – 49 zł, na spłatę zadłużenia karty kredytowej ok. 120 zł oraz zadłużenia wobec A – 200 zł (kwota zadłużenia 2000 zł). Nadto organ odnotował, że strona przedłożyła potwierdzenie jednorazowych wpłat na skargę za czynności komornika, za usługi stomatologiczne, za zakupy w różnych sieciach handlowych. Organ rozważył też przesłanki umorzenia należności wynikające z klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (które – jak ustalono – nie dotknęło skarżącego), a także związane z jego stanem zdrowia. W tym zakresie wskazano, że zobowiązany legitymuje się czasowym orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, co jednak nie wyklucza wykonywania przez niego pracy zarobkowej (którą zresztą podjął jako pracownik fizyczny w B).

Jak więc wykazano powyżej odmowa uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości R. K. wobec ZUS została poprzedzona szczegółowym ustaleniem i przeanalizowaniem sytuacji materialnej, życiowej i zdrowotnej wnioskodawcy prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe. Analiza danych wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła organ do konkluzji, że umorzenie należności skarżącego byłoby co najmniej przedwczesne. Zasadnie przyznano, że aktualna sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy (w której ocenie organ uwzględnił korzystanie z pomocy społecznej) jest trudna, co powiązano głównie z utratą pracy, a więc stanem rzeczy, który ma szanse ulec pozytywnej zmianie. Nawiązując do argumentacji skargi wskazać należy, iż organ nie pominął kwestii niepełnosprawności zobowiązanego i rozpatrzył ją w kontekście zatrudnienia R. K. w B. Nadmienić warto, że przyjęcie skarżącego do pracy w tym zakładzie na stanowisku kierowcy musiało być poprzedzone szczegółowymi badaniami lekarskimi, a zobowiązany informując organ o utracie pracy nie wskazywał, że zwolnienie było konsekwencją złego stanu zdrowia. W ocenie sytuacji materialnej zobowiązanego uwzględniono także podaną przez niego (choć nieudokumentowaną) wysokość comiesięcznych wydatków na leki (60 zł), a także odnotowano, że przedłożył rachunek za usługi stomatologiczne. Bezpodstawnie natomiast pełnomocnik skarżącego zarzucił organowi nieprzeprowadzenie szerszych ustaleń w tym zakresie. Ciężar przedstawienia i udokumentowania takich okoliczności leży bowiem po stronie osoby zalegającej z płatnościami na rzecz ZUS i zamierzającej uwolnić się od obowiązku uiszczenia zaległości publicznoprawnych. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że ZUS dopełnił obowiązku wezwania strony do zobrazowania i udokumentowania swojej sytuacji materialnej, wzywając ją (pismem z dnia 4 marca 2011 r.) do przedłożenia licznych dokumentów, w tym wszelkich dokumentów dotyczących bieżących wydatków na leki i leczenie.

Kontrola zaskarżonej decyzji, która w sprawach skarg na decyzje uznaniowe obejmuje wyłącznie procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu należności lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu, w ramach którego organ, respektując wymogi wynikające z art. 77 § 1 k.p.a. wnikliwie zbadał sytuację zobowiązanego, a następnie szczegółowo opisał te zasadne ustalenia i wyczerpująco umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku strony.

Nadmienić w tym miejscu warto, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości. Nawiązując do argumentacji skargi wskazać także trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych zobowiązanemu do ściągania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Stany faktyczne, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały jednoznacznie określone. Ustawodawca nie wskazał także żadnych "szablonowych" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawił uznaniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nawet zatem, gdy organ stwierdzi nieściągalność zaległych składek albo istnienie (wspomnianego w art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) "uzasadnionego przypadku" umorzenia mimo braku całkowitej nieściągalności nie jest zobligowany do uwzględnienia wniosku strony. Oznacza to, że nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna wnioskodawcy nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości.

Wykazana powyżej legalność zaskarżonej decyzji nakazuje oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 , poz. 270).