Postanowienie Składu Siedmiu Sędziów NSA, sygn. akt OSA 1/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 624  Powszechny obowiązek obrony kraju
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16
law: Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 grudnia 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
Teza: Od orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./, w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia żołnierza i ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową dla celów odszkodowawczych lub zaopatrzenia emerytalnego / rentowego/, skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje.

TEZY

Od orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./, w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia żołnierza i ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową dla celów odszkodowawczych lub zaopatrzenia emerytalnego / rentowego/, skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2000 r. na rozprawie sprawy ze skargi Eugeniusza T. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia 3 lipca 1998 r. (...) w przedmiocie uznania związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową, postanawia - odrzucić skargę.


UZASADNIENIE

Wojskowa Komisja Lekarska Instytucji Centralnych MON orzeczeniem (...) z dnia 3 lutego 1998 r. ustaliła występowanie u st. chorążego sztab. rezerwy Eugeniusza T.: 1/ nadciśnienie tętnicze, 2/ przewlekłe śluzowo-ropne zapalenie zatoki szczękowej lewej, 3/ zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa z dyskopatią L5-S1 z okresowym zespołem bólowym, 4/ początkowe zmiany zwyrodnieniowe barku lewego, 5/ zapalenie okołostawowe nadkłykcia bocznego kości ramiennej lewej, 6/ obustronne osłabienie słuchu typu odbiorczego bez zaburzeń równowagi ciała, 7/ braki uzębienia powodujące utratę siły żucia, 8/ przebyte złamanie żeber IV-VII po stronie lewej, stwierdzając, że schorzenie określone w pkt. 1 pozostaje w związku ze służbą wojskową, natomiast pozostałe nie pozostają w związku z tą służbą.

Wskutek odwołania Eugeniusza T., rozpoznająca je Centralna Wojskowa Komisja Lekarska orzeczeniem (...) z dnia 3 lipca 1998 r. utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie z dnia 3 lutego 1998 r. W uzasadnieniu Centralna Wojskowa Komisja Lekarska, powołując się na załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie ustalenia wykazów chorób i schorzeń pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze i rentowe /M.P. nr 66 poz. 591/, uznała, że uszkodzenia słuchu związane z narażeniem na działanie nadmiernego hałasu można uznać za powstałe w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej tylko wówczas, jeżeli służba ta przebiegała w warunkach narażenia na długotrwałe działanie hałasu o dużej intensywności. CWKL stwierdziła, że do badań orzeczniczych Eugeniusz T. nie dołączył żadnej opinii lekarskiej, służbowej lub innej, mogącej obiektywnie potwierdzić jakikolwiek okres pracy narażającej na szkodliwe działanie hałasu, zaś dołączony odpis przebiegu służby z akt personalnych żołnierza nie daje podstaw do określenia, że służba ta przebiegała w warunkach narażenia na długotrwałe działanie hałasu o dużej intensywności.

Skargę na powyższe orzeczenie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Eugeniusz T. podnosząc, że do służby wojskowej został powołany w listopadzie 1962 r. z kat. "A", a po ukończeniu szkoły podoficerskiej pracował przy bezpośredniej obsłudze sprzętu radiowego, jak: radiostacje średniej i dużej mocy, namierniki radiowe oraz jako operator centrum odbiorczego. Częste dyżury ze słuchawkami na uszach, odbiór sygnałów o wysokiej częstotliwości i stałym szumie, mogły powodować powolny proces upośledzenia słuchu. Gdy miał trudności z selekcją sygnałów, został przeniesiony na stanowisko szefa kompanii. W wyniku częstych wyjazdów na ćwiczenia i spania w namiotach, nabawił się kłopotów ze stawami. W 1979 r., po przeniesieniu do IC MON w Warszawie, rozpoczął leczenie laryngologiczne, które jednak prowadzone było pobieżnie. Podniósł dalej, że w 1984 r. w czasie pracy w Ambasadzie Polskiej w Libanie został napadnięty przez bojówkę "Hezbollach" i brutalnie wywleczony z samochodu. Na przełomie lat "1980/1990" słuch jego pogarszał się w dość szybkim tempie, od 1996 r. używa aparatu słuchowego "Starkey", a z końcem września 1996 r. na własną prośbę przeszedł na emeryturę.

Orzeczenie komisji skarżący uważa za krzywdzące, ponieważ nie wzięto pod uwagę tego, że w latach 1962-1996 służył w wojsku i wszystkie schorzenia nabyte w tym okresie mają z tym związek. Nie przekonują go twierdzenia CWKL, że podstawą rozpoznania związku osłabienia słuchu ze służbą jest 10-letni okres działania hałasu. Znane są z literatury fachowej fakty utraty słuchu w okresie krótszym niż 10 lat. Skarżący domaga się uchylenia obu orzeczeń Komisji i nakazania skierowania na badania słuchu oraz określenia procentowego uszczerbku na zdrowiu w związku z utratą słuchu.

W odpowiedzi na skargę Centralna Wojskowa Komisja Lekarska wnosiła o jej odrzucenie, a w przypadku niepodzielenia przez Sąd tego stanowiska o oddalenie skargi. Powołała się na pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 1998 r. OPS 8/97, według którego wojskowe komisje lekarskie, o jakich mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./, orzekając o zdolności do czynnej służby wojskowej wydają decyzje administracyjne i NSA jest właściwy w sprawach skarg na te orzeczenia. Orzeczenie WKL (...) z dnia 3 lutego 1998 r. zostało natomiast wydane na podstawie skierowania przez Wojskowe Biuro Emerytalne, które jest uprawnione do inicjowania postępowania orzeczniczego na podstawie art. 21 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin /Dz.U. nr 10 poz. 36 ze zm./. Orzeczenie to nie jest tym, o którym mowa w powołanej wyżej uchwale NSA. Skarżący dochodzi bowiem ustalenia powstałego uszczerbku na zdrowiu i związku tego uszczerbku z pełnioną służbą wojskową. Żądanie to nie wchodzi więc w zakres czynności podejmowanych przez komisję lekarską na podstawie art. 29 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. W zawartym w art. 26 ust. 4 tej ustawy upoważnieniu dla MON, ustawodawca zobowiązał Ministra do określenia w drodze rozporządzenia kategorii fizycznej i psychicznej zdolności do czynnej służby wojskowej oraz zasad zaliczania do poszczególnych kategorii. Według par. 2 w zw. z par. 1 rozporządzenia MON z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach /Dz.U. nr 57 poz. 278 ze zm./ wydanego w wykonaniu tego upoważnienia, orzekanie o zdolności do służby wojskowej następuje po dokonaniu niezbędnych badań, w tym obserwacji szpitalnej i polega na zaliczeniu danej osoby do jednej z kategorii zdolności do służby wojskowej. Określenie związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową nie wchodzi więc w zakres działania komisji, podejmowanego na podstawie art. 29 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. Orzeczenie o określeniu tego związku nie jest zatem decyzją administracyjną i co za tym idzie, nie podlega właściwości NSA, co uzasadnia wniosek o odrzucenie skargi.

Z ostrożności procesowej CWKL wniosła o oddalenie skargi, powołując się na zarządzenie MON z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie ustalania wykazów chorób i schorzeń pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze i rentowe /M.P. nr 66 poz. 591/. W myśl tego aktu, świadczenia odszkodowawcze przysługują w przypadku stwierdzenia u żołnierza uszkodzenia słuchu związanego z wykonywaniem prac w warunkach narażenia na działanie nadmiernego hałasu. Polska norma przewiduje 90 dB, jako maksymalnie dopuszczalny poziom hałasu stałego i 85 dB dla hałasu impulsowego. Hałas ma być długotrwały, czyli trwać przez okres 10 lat. Okoliczności te nie miały miejsca w przypadku st. chor. rez. Eugeniusza T., a więc stwierdzonego u niego schorzenia słuchu nie można uznać za chorobę pozostającą w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej. Stwierdzone w 1987 r. objawy pogorszenia słuchu niewiele odbiegają od stanu związanego z wiekiem, a zasadnicze pogorszenie nastąpiło w 1998 r., czyli wówczas, gdy skarżący pełnił służbę w organach administracji wojskowej, nie będąc narażonym na działanie hałasu.

W toku rozpoznawania niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny w zwykłym składzie powziął istotną wątpliwość prawną co do charakteru prawnego orzeczeń wydawanych przez wojskowe komisje lekarskie w sprawach orzekania o ustalenie uszczerbku na zdrowiu oraz stwierdzenia związku tego uszczerbku z pełnioną służbą wojskową i wobec tego, na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, wystąpił o rozpoznanie tej sprawy przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, przyjmując niniejszą sprawę w trybie art. 49 ust. 1 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym do rozpoznania zważył, co następuje:

Powyższa wątpliwość prawna powstała na tle uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 stycznia 1998 r. OPS 8/97 /ONSA 1998 Nr 2 poz. 39/, oraz uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1999 r. III ZP 9/99 /OSNAPU 2000 nr 5 poz. 167/, które to uchwały dotyczyły następujących kwestii:

1. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 stycznia 1998 r. OPS 8/97 /ONSA 1998 Nr 2 poz. 39/, Sąd ten, wyrażając pogląd o dopuszczalności skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na orzeczenia wojskowych komisji lekarskich wydane na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./, przyjął, że komisje te należy traktować jako organy administracji publicznej. Z przepisów tej ustawy, określających właściwość organów administracji wojskowej /art. 24 ust. 2 ustawy/, właściwości terenowych organów rządowej administracji ogólnej, organów samorządu terytorialnego, konsulów i innych podmiotów /art. 25 ust. 1-3/, a ponadto z przepisu art. 26, określającego właściwość rejonowych i wojewódzkich komisji lekarskich, oraz art. 29 określającego właściwość wojskowych komisji lekarskich, NSA wyprowadził w tej uchwale wniosek, że wszystkie te podmioty są powołane z mocy ustawy do administrowania rezerwami osobowymi Sił Zbrojnych oraz do współdziałania w tym administrowaniu, a chociaż mają one różny status i pod względem strukturalnym i funkcjonalnym przynależą do różnych kategorii podmiotów, to wykonują administrację publiczną w rozumieniu art. 1 i art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Rozstrzygnięcia tych komisji, wydane na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. i rozporządzenia wykonawczego MON z dnia 10 czerwca 1992 r., zawierające zarówno elementy wynikające z wiedzy medycznej /rozpoznanie lekarskie/, jak i elementy typowe dla orzecznictwa administracyjnego /ustalenie zdolności do czynnej służby wojskowej lub określenie związku chorób i ułomności ze służbą wojskową/ oraz uzasadnienie, mają charakter władczy i jednostronny. Czynności powyższych komisji dokonywane są w sformalizowanym postępowaniu, zapewniającym ścisłe rozdzielenie właściwości i kompetencji różnych organów, przy czym wydane orzeczenie podlega kontroli instancyjnej. Te elementy trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich trudno byłoby wiązać wyłącznie z wiedzą medyczną i oceniać według jej kryteriów. Są to elementy prawne funkcji orzecznictwa, które mogą być kontrolowane co do ich zgodności z prawem. Reasumując te rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w omawianej uchwale, że wojskowe komisje lekarskie są organami administracji publicznej, co wynika z ich usytuowania w strukturze resortu obrony narodowej, zakresu właściwości i kompetencji, wykonywanych funkcji, zachowania w działaniu zasady instancyjności, określenia przedmiotu działalności w sprawach indywidualnych, dotyczących interesów prawnych i obowiązków konkretnych osób fizycznych. Cechy tych organów oraz charakter spraw pozostających w ich właściwości odpowiadają wszystkim przesłankom stosowania przepisów Kpa, określonych w jego art. 1 par. 1 pkt 1. Jednocześnie pozycja prawna tych organów i zakres oraz prawne formy ich działania wyczerpują znamiona przepisów art. 1, art. 16 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 2 i art. 22 ustawy o NSA.

W konsekwencji w powołanej uchwale stwierdzono, że Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy w sprawach skarg na orzeczenia wojskowych komisji lekarskich, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Dodać należy, że powyższe stanowisko wyrażone zostało m.in. w uwzględnieniu interpretacji zawartej w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1996 r. III AZP 36/95 /OSNAPU 1996 nr 13 poz. 177/, w której Sąd Najwyższy przyjął, na tle art. 28 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku RP, że w przypadku orzeczenia wojewódzkiej komisji lekarskiej właściwej do określenia zdolności poborowego do służby wojskowej, zmieniającego z urzędu orzeczenie rejonowej komisji lekarskiej, służy odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych, a następnie skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

2. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1999 r. III ZP 9/99 /OSNAPU 2000 nr 5 poz. 167/, wyrażono pogląd, że NSA nie jest właściwy w sprawie ze skargi żołnierza na orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej w przedmiocie związku choroby /inwalidztwa/ ze służbą wojskową.

W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy, analizując powołane w cytowanym rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. /Dz.U. nr 57 poz. 278 ze zm./ przepisy ustaw zawierające upoważnienia do jego wydania oraz par. 5 ust. 2 tego rozporządzenia podniósł, że podstawą do orzekania o związku choroby ze służbą wojskową nie jest bezpośrednio to rozporządzenie, lecz przepisy następujących ustaw:

- z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach przysługujących w razie wypadków i chorób powstałych w związku ze służbą wojskową /Dz.U. nr 53 poz. 342 ze zm., w tym Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118/,

- z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin /Dz.U. 1983 nr 13 poz. 68 ze zm./,

- z 10 dnia grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin /Dz.U. 1994 nr 10 poz. 36 ze zm./.

Według Sądu Najwyższego, to z przepisów tych ustaw wynika, że decyzje administracyjne w tych sprawach wydawane są nie przez wojskowe komisje lekarskie lecz przez inne organy - wojskowy organ emerytalny albo ZUS. Orzeczenia wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach wydawane są w toku postępowania kończącego się wydaniem decyzji administracyjnej przez inny organ i mają jedynie charakter wstępny, jako jedna z przesłanek rozstrzygania sprawy w drodze takiej decyzji. Sąd Najwyższy zauważył, że przepisy wymienionych ustaw nie przewidują odrębnego zaskarżania do jakiegokolwiek sądu orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, natomiast z przepisów tych wynika, że od decyzji administracyjnych kończących postępowanie przed organami wojskowymi w sprawach o określone świadczenia służy droga sądownictwa pracy i ubezpieczeń społecznych według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego.

Sąd Najwyższy, odnosząc się w uzasadnieniu swojej uchwały z dnia 27 października 1999 r. III ZP 9/99 do treści przytoczonej wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 1998 r., sygn. akt OPS 8/97 zauważył, że została ona wydana w odmiennym stanie faktycznym. Wątpliwość w tamtej sprawie dotyczyła bowiem charakteru orzeczeń wojskowych komisji lekarskich o zdolności do czynnej służby wojskowej, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada o powszechnym obowiązku obrony RP. Uchwała NSA z dnia 19 stycznia 1998 r. OPS 8/97 nie mogła zatem odnosić się do wszelkich orzeczeń wydawanych przez wojskowe komisje lekarskie.

Przy porównywaniu i analizie powyższych uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego zważyć przede wszystkim należy, że powoływane wyżej rozporządzenie z dnia 10 czerwca 1992 r., regulujące właściwość i tryb postępowania wojskowych komisji lekarskich, wydane zostało na podstawie kilku upoważnień ustawowych, zamieszczonych w odrębnych aktach, z których każdy reguluje inną materię.

I tak:

1/ przepis art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej upoważnia do określenia kategorii zdolności do służby oraz zasad zaliczania do poszczególnych kategorii,

2/ art. 70 ust. 1 tej ustawy upoważnia do określenia wymiaru i zasad udzielania urlopu wypoczynkowego,

3/ art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1992 nr 8 poz. 31/ upoważnia do określenia zasad oceny zdolności do służby oraz orzekania o tej zdolności,

4/ art. 56 pkt. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. odnosi się do zasad wymiaru urlopów dodatkowych, zdrowotnych i okolicznościowych,

5/ art. 101 ust. 3 tej ustawy upoważnia do orzekania o zdolności fizycznej i psychicznej małoletnich do odbywania nauki w szkołach i orkiestrach wojskowych,

6/ art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową /obecnie ustawa o świadczeniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową - zm. ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. Dz.U. nr 162 poz. 1118/, upoważnia do określenia sposobu ustalania stopnia uszczerbku na zdrowiu żołnierzy oraz związku śmierci ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby.

Z treści i zakresu powyższych upoważnień wynika, że tylko upoważnienie zawarte w art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. dotyczy kwestii ustalania związku określonych zdarzeń ze służbą wojskową. Pozostałe upoważnienia nie dotyczą tych kwestii. Przede wszystkim zaś ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP, poza art. 197, nie odnosi się do zagadnienia związku chorób, ułomności, wypadków, uszczerbku na zdrowiu lub śmierci ze służbą wojskową. Art. 26 ust. 4 tej ustawy dotyczy tylko samego określenia kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej poborowych, żołnierzy w czynnej służbie i żołnierzy rezerwy. Nie chodzi tu zatem o związek stanu zdrowia ze służbą wojskową, lecz o to, czy poborowy lub żołnierz jest zdolny i w jakim zakresie do jej odbywania. Podobnie dotyczy to kwestii zwolnienia ze służby ze względu na stan zdrowia /art. 87 ust. 2 pkt 2/. To samo odnosi się także do zakresu upoważnienia zawartego w art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W ustawie tej kwestia ustalania związku uszczerbku na zdrowiu żołnierza ze służbą wojskową łączona jest tylko ze świadczeniem odszkodowawczym /art. 64 tej ustawy/ i odesłaniem do odrębnej ustawy o świadczeniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową /tj. w aktualnym stanie prawnym do cytowanej ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r./, a nie zagadnieniami przenoszenia w stan nieczynny /art. 21 ust. 2 pkt 2/, czy zwalniania ze służby /art. 75 ust. 1 pkt 2/.

Ustalanie związku określonych zdarzeń ze służbą wojskową jest natomiast przedmiotem regulacji w cytowanych ustawach: z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin /patrz art. 30-33, art. 56-57/ i z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin /patrz art. 19-21, art. 31-33/, a także z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową /patrz art. 2, art. 11-12/.

Z powołanych przepisów tych ustaw wynika, że wprawdzie ustalanie istnienia chorób lub uszczerbku na zdrowiu oraz ich związku ze służbą wojskową należy do wojskowych komisji lekarskich lecz prawo do świadczeń oraz ich zakres i wysokość z powyższych tytułów ustalają inne organy w drodze decyzji administracyjnych, od których przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu, według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Z regulacji tych wynika zatem, że orzeczenia wojskowych komisji lekarskich, dotyczące ustalania istnienia określonych schorzeń i ich związku ze służbą wojskową, nie mają w pełni samodzielnego bytu w tym znaczeniu, że podlegają one kontroli sądów powszechnych w postępowaniu o prawo do świadczeń, ich zakres i wysokość, przysługujących z powyższych tytułów.

Z przepisów cytowanego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, wynika, że komisje te, o których mowa w art. 29 cytowanej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP, orzekają przede wszystkim o zdolności danej osoby do czynnej służby wojskowej i zaliczeniu jej do określonej kategorii tej zdolności /par. 2-5 ust. 1/, a ponadto orzekają one, ale na podstawie odrębnych ustaw, także o związku chorób i ułomności, schorzeń, uszczerbku na zdrowiu, inwalidztwa, obrażeń ze służbą wojskową, zarówno czynną jak i zawodową. W obowiązującym systemie prawnym tymi odrębnymi ustawami są przede wszystkim wymienione wyżej ustawy: z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

Z tej systemowej regulacji wynika, że ilekroć w tych odrębnych ustawach mowa jest o wojskowych komisjach lekarskich, to chodzi o komisje, o których mowa w art. 29 cyt. ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP.

Z powyższej analizy obowiązującego systemu prawnego w omawianym zakresie wynika zatem, że orzeczenia wojskowych komisji lekarskich można podzielić na dwie główne odrębne grupy.

Jedna grupa orzeczeń dotyczy zagadnień zdolności do służby wojskowej - czynnej lub zawodowej w ramach dwóch ustaw: z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP i z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, tj. zagadnień ustalania stanu zdrowia danej osoby dla potrzeb zaliczenia jej do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej w celu powołania jej lub przyjęcia do odbycia tej służby albo zwolnienia ze służby wojskowej. Te orzeczenia wojskowych komisji lekarskich mają byt w pełni autonomiczny - ostateczne orzeczenie komisji w tym przedmiocie jest wiążące dla innych administracyjnych organów właściwych w sprawach powołania lub przyjęcia określonej osoby do odbycia służby wojskowej albo do zwolnienia ze służby, przy czym powołanie do służby wojskowej lub zwolnienie z tej służby następuje w trybie administracyjnym, przez wydanie decyzji administracyjnej, podlegającej zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z uwagi zatem na jednolity, administracyjny tryb postępowania, zarówno w kwestii zaliczania danej osoby do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej, jak i samej zdolności do tej służby, co należy do właściwości wojskowych komisji lekarskich, których orzeczenia w tej kwestii są wiążące dla innych organów rozstrzygających o powołaniu danej osoby do służby wojskowej lub zwolnieniu z tej służby, te orzeczenia komisji podlegają odrębnemu zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Druga grupa orzeczeń wojskowych komisji lekarskich to orzeczenia, ustalające istnienie określonych schorzeń - stan zdrowia - danej osoby i ich związek ze służbą wojskową dla celów odszkodowawczych lub rentowych albo zaopatrzenia emerytalnego, przysługujących na podstawie innych ustaw, niż ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP. Orzeczenia tej grupy nie mają wiążącego charakteru dla sądów powszechnych, właściwych do rozpoznawania odwołań od decyzji administracyjnych opartych na orzeczeniach tych komisji, ale wydanych przez inne organy w przedmiocie prawa do określonych świadczeń, ich zakresu i wysokości. Orzeczenia komisji z tej grupy poddawane są zatem autonomicznej kontroli przez sądy powszechne, w ramach rozpoznawania odwołań od decyzji o świadczeniach odszkodowawczych, rentowych lub zaopatrzenia emerytalnego.

Analiza obowiązującego stanu prawnego prowadzi zatem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszym składzie, do wniosku, że:

1/ od ostatecznych orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./, w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia poborowego lub żołnierza dla potrzeb ustalenia zdolności do służby wojskowej, przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego,

2/ od orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, o których mowa wyżej, w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia żołnierza i ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową dla celów odszkodowawczych lub zaopatrzenia emerytalnego, w tym rentowych, skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje.

Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 1998 r. OPS 8/97 dotyczyła kwestii związanej z działalnością wojskowych komisji lekarskich na tle ich orzekania co do zdolności do służby wojskowej w myśl uregulowań zawartych w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony. Charakter wojskowych komisji lekarskich jako administracyjnych organów wojskowych był w tej uchwale poddany analizie wyłącznie w granicach tej ustawy. Natomiast Sąd Najwyższy w swojej uchwale z dnia 27 października 1999 r. III ZP 9/99, rozpatrywał tę kwestię w przedmiocie ustalenia związku pomiędzy chorobą a służbą wojskową jako przesłanki - zagadnienia wstępnego - dla rozstrzygnięcia kwestii przyznania określonego świadczenia - odszkodowawczego, rentowego, emerytalnego - przysługującego na podstawie odrębnych ustaw, innych niż ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP.

Z przedstawionych rozważań wynika, że między tezą uchwały składu siedmiu sędziów NSA, a poglądem prawnym wyrażonym w tezie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego nie zachodzi sprzeczność. Stanowisko zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 1998 r. OPS 8/97 dotyczy bowiem w istocie kwestii orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej tj. dla celów powoływania i zwalniania z tej służby na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast stanowisko zawarte w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1999 r. III ZP 9/99 odnosi się do orzeczeń wojskowych komisji lekarskich w przedmiocie związku choroby żołnierza ze służbą wojskową dla celów odszkodowawczych na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, lub celów rentowych na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, a także - w stosunku do żołnierzy zawodowych - ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

Ponieważ sprawa niniejsza dotyczy orzeczeń wojskowych komisji lekarskich obu instancji w przedmiocie uznania związku schorzeń u skarżącego ze służbą wojskową, a nie odnosi się do kwestii powołania do czynnej służby wojskowej lub zwolnienia z tej służby na podstawie ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, ani ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, należy stwierdzić niedopuszczalność skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie.

Z tych względów skarga w niniejszej sprawie podlega odrzuceniu postanowieniem na podstawie art. 27 ust. 2 w związku z art. 1 i art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.