Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 274/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 136 ust.3, art. 137, art. 216 ust.1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 3 par. 1 i 2 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 4 pkt 1 i 22, art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: par. 3 pkt 3, par. 7 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1999 nr 43 poz 430
law: Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J. D., J. D., E. D., M. D., M. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; o d d a l a s k a r g ę /-/ B. Drzazga /-/ E. Brychcy /-/ J. Szaniecka


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2008r. (Nr [...]) Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 9b¹ i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) odmówił E. D., J. D., J. D., M. D. i M.i D. zwrotu nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...]jako własność Skarbu Państwa w trwałym zarządzenie Zarządu Dróg Miejskich w P., położonej w P. przy ul. [...]oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...].

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Prezydent Miasta wskazał, że na wniosek E. D., M. D., J. D. , M. D. i J. D. złożony w dniu 15 listopada 2000r., uzupełniony w dniu 3 stycznia 2001 r. i w dniu 22 stycznia 2001 r., wszczęte zostało postępowanie o zwrot nieruchomości położonych w P. przy ulicy [...], oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działki nr [...],[...],[...],[...] i [...]. W trakcie postępowania nastąpił podział działki nr [...] na działki nr [...] i [...]. Na podstawie ewidencji gruntów ustalono, że działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa, a pozostałe są własnością Miasta P . Postanowieniem ostatecznym z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] przekazano Wojewodzie Wielkopolskiemu według właściwości, podanie o zwrot nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], stanowiących działki nr [...],[...],[...].,[...].i [...], w związku z wyłączeniem Prezydenta Miasta P. w sprawach o zwrot nieruchomości będących własnością tego Miasta.

Prezydent Miasta argumentował, że zgodnie z przepisami art. 142 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 9b! ustawy o gospodarce nieruchomościami, o zwrocie nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu orzeka w drodze decyzji prezydent miasta na prawach powiatu, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. Sprawy z tego zakresu, zgodnie z uchwałą Rady Miasta P. z dnia 12 stycznia 1999 r., nr VI/46/III/99, zmieniającą uchwałę Rady Miejskiej P. z dnia 25 czerwca 1991 r., nr XXXII/177/91 w sprawie przekształcenia [...] Przedsiębiorstwa Geodezyjno - Kartograficznego GEOPOZ w Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ, należą do zadań Zarządu, a Prezydent Miasta P. upoważnił Dyrektora Zarządu i Zastępcę Dyrektora do spraw Orzecznictwa Administracyjnego do wydawania w jego imieniu decyzji w tym przedmiocie.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że J. D. zbył Skarbowi Państwa nieruchomość o powierzchni [...] m², zapisanej w księdze wieczystej kw nr [...], położona w P., stanowiącą działkę nr [...] z mapy [...]. Umowę sprzedaży zawarto w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) aktem notarialnym z dnia 2 marca 1973 r., rep. [...]. Nieruchomość nabyto z przeznaczeniem pod budowę [...]. Plan realizacyjny tej inwestycji zatwierdzony został decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia 29 lipca 1972 r., nr [...].

Zgodnie z ewidencją gruntów działka nr [...]o powierzchni [...] m2 z arkusza mapy [...] obrębu [...], zapisana jest w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa we władaniu Zarządu Dróg Miejskich w P. i odpowiada części dawnej działki nr [...].

J.A. D. zmarł w dniu 26 lutego 1976 r., a spadek po nim zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 8 kwietnia 1976 r., sygn. akt [...]. , nabyli - żona J. D. w 1/4 części oraz dzieci: E. T. D., J. D., M. J. D., M. L. D. i J. K. D., każde z nich w 3/20 części. Spadek po J. D. zmarłej w dniu 27 lutego 1992 r., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 16 maja 2000 r., sygn. akt [...], nabyły jej dzieci – J. D., E.T. D., J. K. D., M. L. D. i M. J. D., każde z nich w 1/5 części.

W akcie notarialnym z dnia 2 marca 1973 r., rep. [...], wskazano, że nieruchomość będąca przedmiotem nabycia znajduje się na terenie inwestycji - [...], której plan realizacyjny zatwierdzono decyzją Prezydium Rady Narodowej miasta P., Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 29 lipca 1972 r., nr [...]. Z treści powołanej decyzji wynika, że zatwierdzała ona plan realizacyjny Osiedla D. Osiedle D to osiedle [...] wchodzące w skład Spółdzielni Mieszkaniowej [...]w P. Na podstawie tego planu ustalono, że działka nr [...]przeznaczona była pod budowę ulicy [...], a działka nr [...]pod budowę ulicy [...]. Na działkach nr [...] i [...] przewidziano wybudowanie warsztatu remontowego - obiekt 26 i stacji obsługi - obiekt 27, a działki nr [...] i [...] stanowić miały jezdnię oraz pobocze planowanej ulicy [...] . W dniu nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa funkcjonowała również w obrocie prawnym decyzja z dnia 1 lipca 1972 r., nr [...] , którą Prezydium Rady Narodowej miasta P. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury zatwierdziło plan Realizacyjny - ogólny zagospodarowania terenu inwestycji przebiegu ulicy [...] na odcinku od ul. [...] do podejścia do nasypu na wiadukt kolejowy, którego nie udało się odszukać (odpowiedzi negatywne Wydziału Urbanistyki i Architektury z dnia 18 sierpnia 2008 r., nr [...]i Miejskiej Pracowni Urbanistycznej z dnia 21 lipca 2008 r., nr [...] , skierowane do sprawy nr [...] oraz odpowiedzi negatywne Zarządu Dróg Miejskich z dnia 26 lutego 2001 r., l.dz. [...] , skierowane do spraw nr [...]). W piśmie z dnia 10 grudnia 2001 r., nr [...], przesłanym do sprawy nr [...], Zarząd Dróg Miejskich wyjaśnił, że budowę trasy [...] rozpoczęto w 1972r., a zakończono w 1976 r., oraz że po zakończeniu tej inwestycji, uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w P. z dnia 16 stycznia 1976 r., nr XI/19/76 (Dz. Urz. WRN w Poznaniu z 1976 r., nr 1, poz. 4), ulicy tej nadano nazwę: [...].

W dniu nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa istniały zatem w obrocie prawnym dwie decyzje dotyczące inwestycji przewidzianych do realizacji na przedmiotowej nieruchomości - decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego przebiegu ulicy [...] oraz decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego osiedla [...], a w planie osiedla [...] (zatwierdzonym decyzją późniejszą), uwzględniono przeznaczenie części tej nieruchomości, stanowiącej obecnie działkę nr [...], pod ulicę [...], której plan zatwierdzono decyzją wcześniejszą. Z dokonanych ustaleń wynika zatem, że działka nr [...] nabyta została pod budowę dzisiejszej ulicy [...].

Podczas oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu 27 listopada 2001 r. stwierdzono, że działka nr [...] stanowi część ulicy [...], a działka nr [...]część ulicy [...]wraz z poboczami o nawierzchni asfaltowej. Ustalono również, że na działce nr [...] usytuowany jest parking strzeżony o nawierzchni z płyt betonowych otoczony zielenią, wysoką i niską, a działka nr [...] zabudowana jest fragmentami dwóch kompleksów garażowych murowanych otoczonych zielenią. Na działce nr [...] znajduje się budynek miejskiej stacji transformatorowej, natomiast część działki nr [...]zabudowana jest jezdnią ulicy [...], a pozostała jej część stanowi pobocze tej ulicy obsadzone zielenią wysoką i niską. Ponadto stwierdzono, że na działce tej znajduje się również fragment muru oporowego.

Na podstawie mapy zasadniczej oraz pism Zarządu Dróg Miejskich z dnia 14 września 2006 r., nr [...]i z dnia 26 września 2006 r., nr [...], ustalono, że działka nr [...] znajduje się w całości w liniach rozgraniczających ulicę [...] . Ponadto ustalono, że w środkowej części działki znajdują się linie energetyczne niskiego napięcia eANN oraz linie energetyczne wysokiego napięcia eAWN. W piśmie z dnia 5 stycznia 2004 r., nr [...] , Rejon Dystrybucji A S.A. Zakład Dystrybucji Energii podał, że linie kablowe zostały wybudowane w latach 1973-1974 na podstawie projektu z 1972 r., zrealizowanego przez B i Biuro C.

Pismem z dnia 24 lipca 2008 r., strony zostały zawiadomione na podstawie art. 10 § 1 kpa o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie oraz o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a także o rozprawie administracyjnej. Żadna ze stron nie skorzystała z tego prawa.

Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Przepis art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Dyrektor Zarządu wskazał, że w wyroku z dnia 03.04.2008 r., sygn. akt K 6/05 Trybunał Konstytucyjny, orzekł, iż art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim uzależnia zwrot części wywłaszczonej nieruchomości niezagospodarowanej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu od istnienia możliwości zagospodarowania jej zgodnie z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dniu złożenia wniosku o zwrot części nieruchomości, a w przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 21 ust. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przepisy o zwrocie nieruchomości stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79) - art. 216.

Nieruchomość stanowiąca dawną działkę nr [...], której obecnie odpowiadają działki nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...], nabyta została na rzecz Skarbu Państwa pod budowę osiedla [...] na [...]. Dla prawidłowej oceny, czy spełniona została przesłanka zbędności działki nr [...] na cel określony w umowie sprzedaży, konieczne było uwzględnienie materiałów i dowodów dotyczących całej nabytej nieruchomości. Działka nr [...], stanowiąca część dawnej działki nr [...] nabyta została z przeznaczeniem pod budowę trasy ulicy [...] (aktualnie ulica [...] ), co wynika z planu realizacyjnego zatwierdzonego decyzją z dnia 1 lipca 1972 r., nr [...], powołaną w umowie sprzedaży w celu wskazania przeznaczenia nabywanej nieruchomości. Ulicę tę wybudowano w latach 1972 do 1976, a zatem realizację na działce nr [...] celu nabycia określonego w umowie sprzedaży rozpoczęto przed upływem 7 lat i zakończono przed upływem 10 lat od dnia zawarcia tej umowy, przy czym cel ten zrealizowano na całej działce. Zbędność pozostałej części dawnej działki nr [...] na cel nabycia oceniona zostanie w postępowaniu prowadzonym przed Starostą P., wyznaczonym przez Wojewodę Wielkopolskiego do załatwienia tej sprawy. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że w stosunku do części dawnej nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] , nie została spełniona żadna z przesłanek zbędności określonych w przepisach art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami i dlatego odmówiono jej zwrotu wnioskodawcom.

Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta P. - Dyrektora Zarządu GEOPOZ złożyli E. D., M. D., J. D., M. D. i J. D. reprezentowani przez swojego pełnomocnika r.pr. P. H. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy Prezydentowi Miasta do ponownego rozpoznania. W ocenie wnioskodawców na części nieruchomości objętej wnioskiem nie został zrealizowany cel wywłaszczenia.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] lutego 2009r. ([...] ) powołując się na art. 1381 pkt.1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2008r. w mocy.

W pierwszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia Wojewoda przytoczył ustalony przez Prezydenta Miasta stan faktyczny sprawy, a w szczególności okoliczności istotne dla oceny możliwości zwrotu działki [...]o powierzchni 0.2264 ha położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...]. Tak ustalony stan faktyczny Wojewoda uznał za własny oraz wskazał, że zobowiązany był do rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, a nie jedynie w odniesieniu do zarzutów zawartych w odwołaniu.

Wojewoda argumentował, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W świetle art. 137 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Zgodnie zaś z art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, istnieje również możliwość zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Należy jednak zwrócić uwagę, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt K 6/05 uznał art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami za niezgodny z Konstytucją w zakresie w jakim uzależnia zwrot części wywłaszczonej nieruchomości niezagospodarowanej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, od istnienia możliwości zagospodarowania jej zgodnie z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w dniu złożenia wniosku o zwrot części nieruchomości, a w przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot. W związku z tym, iż wyrok ten de facto rozszerza możliwość ubiegania się o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, nie stwarza on, w przedmiotowej sprawie, sytuacji mniej korzystnej dla wnioskodawców.

W myśl art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

Wojewoda wskazał, że w ramach postępowania o zwrot organ powinien zatem przeprowadzić postępowanie dowodowe, w toku którego zostanie ustalone na jaki dokładnie cel nieruchomość była wywłaszczona (nabyta) oraz w jaki sposób nieruchomość była i jest wykorzystywana. W tym celu organ powinien zebrać dokumentację związaną z inwestycją, która na przedmiotowej nieruchomości miała być realizowana. Natomiast dzisiejsze faktyczne przeznaczenie nieruchomości można ustalić na podstawie oględzin nieruchomości, z których należy sporządzić protokół.

Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego w pierwszej instancji Wojewoda ustalił, iż nieruchomość stanowiąca pierwotnie własność J. D., zapisana pierwotnie w księdze wieczystej KW nr [...] ciąg dalszy wykazu księgi wieczystej [...], tom [...] liczba [...], została nabyta na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości aktem notarialnym z 2 marca 1973 r. Nabycie nastąpiło w celu budowy [...]w P. zgodnie z decyzją Prezydium Rady Narodowej miasta P. z 29 lipca 1972 r. nr [...] zatwierdzającą plan realizacyjny tej inwestycji. Wojewoda zgodził się z ustaleniami Prezydenta Miasta, że w dniu nabycia istniały dwie decyzje dotyczące inwestycji przewidzianych do realizacji na przedmiotowej nieruchomości tj. decyzja Prezydium Rady Narodowej miasta P. z 1 lipca 1972 r. nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego budowy ulicy [...] na odcinku od ul. [...] do podejścia do nasypu na wiadukt kolejowy oraz decyzja Prezydium Rady Narodowej miasta P. z 29 lipca 1972 r. nr [...] zatwierdzającą plan realizacyjny budowy [...]osiedla "D" tj. osiedla [...]. Dawnej działce nr [...] zgodnie z mapą stanu prawnego odpowiada m.in. działka nr [...]objęta wnioskiem o zwrot. W protokole oględzin nieruchomości wskazano, że sporna nieruchomość znajduje się w granicach ulicy [...]. Jej część obejmuje ulicę [...], a pozostały teren stanowi jej pobocze, na którym znajduje się mur oporowy oraz zieleń wysoka i niska.

Wojewoda przyjął, że zebrany przez Prezydenta Miasta materiał dowodowy dowodzi, iż na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia. Świadczą o tym m.in. oględziny przedmiotowej nieruchomości oraz pismo Zarządu Dróg Miejskich z 10 grudnia 2001 r. znak [...], gdzie podano, że budowę trasy [...] rozpoczęto w 1972 r. a zakończono w 1976 r., a po zakończeniu budowy nadano jej nazwę ul. [...]. Stąd uznać należy, że cel wywłaszczenia został zrealizowany przed upływem 7 lat od daty wywłaszczenia.

Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] stanowi drogę publiczną, a zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 29 maja 2003 r. sygn. akt II SA/Gd 1206/01 niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej lub nabytej na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 o gospodarce nieruchomościami, jeśli nieruchomość objęta żądaniem wprawdzie okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (umowie sprzedaży nieruchomości), lecz w czasie orzekania o zwrocie stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 20 lutego 2009r. wnieśli J. D., J. D., E. D., M. D. i M. D. reprezentowani przez r. pr. P. H . Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie prawa - art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że część wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej aktualnie działkę o numerze ewidencyjnym [...] nie stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona. Wobec powyższego skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Skarżący podnieśli, że część działki nr [...] nie jest wykorzystywana na potrzeby ul. [...]i stanowi ugór. Fakt, że działka ta nie została dotychczas podzielona, tzn. nie została z niej wydzielona część stanowiąca pas drogowy ul. [...], wynika wyłączenie z faktu nie uchwalenia dla tego terenu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Skarżący nie mogą więc z tego tytułu ponosić negatywnych konsekwencji w postaci braku możliwości odzyskania wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda Wielkopolski w odpowiedzi na skargę, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega, zatem zgodność z prawem aktów, zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego (art. 3 §1 i §2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W świetle powyższego skarga okazała się niezasadna.

W myśl przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosowne do przepisu art. 137 tej ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepis ten stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Nie jest przez skarżących kwestionowane oraz ma potwierdzenie w zgromadzonym w toku postępowania administracyjnego materiale dowodowym, że na przedmiotowej działce wchodzącej w skład nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa umową notarialną z dnia 2 marca 1973r., budowa ulicy nazwanej później [...], rozpoczęła się przed upływem 7 lat od daty nabycia (art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n.) i została zakończona przed upływem 10 lat od dnia nabycia nieruchomości (art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n.). Z planu realizacyjnego zatwierdzonego decyzją Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia 29 lipca 1972r. wynika także, iż działka ta została nabyta z przeznaczeniem pod budowę trasy ul. [...] . Sporne jest natomiast, czy cała działka [...] stanowiła realizację celu wywłaszczenia, jakim była budowa powyżej wskazanej ulicy. Skarżący podnoszą bowiem, że część działki [...] nie jest wykorzystywana na potrzeby ul. [...]i stanowi ugór.

Wbrew zarzutom skargi należy uznać za trafne stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do działki [...]nie została spełniona żadna z przesłanek zbędności określonych w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. Realizację inwestycji polegającą na budowie ulicy [...] rozumieć bowiem należy szerzej, nie ogranicza się ona bowiem jedynie do budowy samej drogi przeznaczonej do ruchu drogowego. Przyjąć bowiem należy, że chodzi o inwestycję drogową zlokalizowaną w pasie drogowym. Prawidłowo ustalono w toku postępowania administracyjnego, że działka nr [...] znajduje się w liniach rozgraniczających pas drogowy obejmujący ulicę [...] , na której znajdują się jezdnie i pobocze. Na poboczu umiejscowiony jest mur oporowy oraz zieleń wysoka i niska (por. mapy geodezyjne znajdujące się aktach adm. oraz wydruk z systemu informacji przestrzennej k. 231).

Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2007r. Nr 19, poz. 115 ze zm.) pas drogowy oznacza wydzielony liniami rozgraniczającymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. W konsekwencji właściciel nieruchomości wydzielonej pod pas drogowy, choćby jego część stanowił ugór, ma za zadanie prowadzenie, zabezpieczenie i obsługę użytkowników drogi, o czym stanowi art. 39 ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Realizacji powyższych celów służy właśnie pobocze.

Nadto materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje, że pobocze porasta zieleń przydrożna (wysoka i niska), spełniająca funkcję zieleni przydrożnej opisanej w treści art. 4 pkt 22 ustawy o drogach publicznych. Stanowi ona bowiem roślinność umieszczoną w prasie drogowym, mająca na celu w szczególności ochronę użytkowników drogi przed oślepianiem przez pojazdy nadjeżdżające z kierunku przeciwnego, ochronę drogi przed zawiewaniem i zaśnieżaniem, ochronę przyległego terenu przed nadmiernym hałasem, zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby. Skoro część terenu działki [...] porasta taka roślinność, co zostało ustalone, nawet gdy w rzeczywistości teren ten sprawia wrażenie ugoru, to nie można kwestionować, że nieruchomość ta nie jest wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem związanym z potrzebami zarządzania drogą.

Wskazać również należy, że przez pojecie "linie rozgraniczające drogę" rozumie się granice terenów przeznaczonych na pas drogowy lub pasy drogowe ustalone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (§3 pkt 3 rozporządzenia Min. Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie, Dz.U Nr 43, poz. 430). W treści §7ust. 1 powyższego rozporządzenia ustawodawca określił także minimalną szerokość ulicy dwujezdniowej w liniach rozgraniczających, która dla ulicy o klasie drogi głównej ruchu przyspieszonego oznaczonego symbolem GP, a za taką uznana jest ul. [...], co wynika z w wyciągu z systemu informacji przestrzennej (k. 231 akt adm.), winna wynosić minimum 40 m. Szerokość tą odpowiednio zwiększa się, jeżeli przewiduje się umieszczenie w ulicy większej liczby pasów (§7 ust. 3 rozporządzenia). Przeprowadzenie linii rozgraniczeniowych drogi musi zatem być tak ustalone, by mogły objąć drogę określonej klasy, o szerokości wymaganej przepisami prawa wraz z obiektami budowlanymi i urządzeniami technicznymi związanymi z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzeń związanych z potrzebami zarządzania taką drogą.

W niniejszej sprawie w toku postępowania administracyjnego prawidłowo ustalono, że działka [...] w całości objęta jest liniami rozgraniczającymi pasa drogowego ul. [...] , obejmującego samą ulicę, po której odbywa się ruch drogowy, a także pobocze na którym znajduje się urządzenie techniczne w postaci muru oporowego oraz zieleń przydrożną. Słusznie uznano w postępowaniu administracyjnym, że przedmiotowa działka wykorzystana została zgodnie z celem określonym w umowie jej sprzedaży. W ocenie Sądu nie ziściły się przesłanki uprawiające do jej zwrotu w oparciu o przepis art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n.

Na marginesie podkreślić należy, że prawidłowo również ustalono, że w środkowej części działki [...] znajdują się linie energetyczne niskiego napięcia eANN oraz linie energetyczne wysokiego napięcia (k. 136 akt adm).

Słusznie zauważono w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, że działka [...] zajęta jest przez drogę publiczną. Wobec tego niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości w niniejszej sprawie, nabytej na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n. (wyr. NSA w Grańsku z dnia 29 maja 2003r., sygn. akt II SA/Gd 1206/01). Niedopuszczalność zwrotu ma bowiem miejsce nawet w sytuacji, gdyby nieruchomość objęta żądaniem wprawdzie okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (umowie sprzedaży), lecz w czasie orzekania o zwrocie stanowiłaby część drogi publicznej w rozumieniu ustawy o drogach publicznych.

Z przyczyn wyżej podanych, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji.

/-/ B. Drzazga /-/ E. Brychcy /-/ J. Szaniecka