Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 267/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4, art. 83b ust. 1, art. 123
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 61a par. 1, art. 129 par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 3 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 roku sprawy ze skargi A. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...]z dnia [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 20 czerwca 2013 r. A. C., na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. o umorzenie zaległości - zobowiązania za A S. A. z tytułu:

1/ składek na ubezpieczenia społeczne za okres 12/2003 - 03/2004 wraz z kosztami upomnienia w łącznej kwocie: 146 891,44 zł., określonej upomnieniem nr UP [...],

2/ składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres 12/2003 - 03/2004 wraz z kosztami upomnienia w łącznej kwocie: 28 056,981 zł., określonej upomnieniem nr UP [...],

3/ składek na FP i FGŚP za okres 12/2003 - 03/2004 wraz z kosztami upomnienia w łącznej kwocie: 10 768,47 zł., określonej upomnieniem nr UP [...],

4/ składek na FP i FGŚP za okres 04/2004 wraz z kosztami upomnienia w łącznej kwocie: 40,83 zł., określonej upomnieniem nr UP [...],

5/ składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2004 wraz z kosztami upomnienia w łącznej kwocie: 150,32 zł., określonej upomnieniem nr UP [...],

6/ składek na ubezpieczenie społeczne za okres 04/2004 wraz z kosztami upomnienia w łącznej kwocie: 467,46 zł., określonej upomnieniem nr UP [...].

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej: "k.p.a." oraz art. 83b ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku A. C. z dnia 20 czerwca 2013 r. o umorzenie należności na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.), figurujących na koncie A S.A. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie jest uprawniony do rozpatrywania wniosków o umorzenie należności w oparciu o przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Wnioski o umorzenie należności są rozpatrywane przez ZUS w oparciu o art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jednak w przypadku wnioskodawczyni, sytuacja opisana w tym przepisie nie miała miejsca, co oznacza, że wniosek jest bezzasadny.

W decyzji zawarte zostało pouczenie o przysługującym stronie odwołaniu do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.

W dniu 14 sierpnia 2013 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło odwołanie A. C. od decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. (doręczonej stronie w dniu 12 lipca 2013 r.), skierowane do Sądu Okręgowego.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Ł. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu sprawy A. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Ł. o odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności, przekazał sprawę do rozpoznania Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 134 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 83b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdził uchybienie terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należnych zobowiązań figurujących na koncie A S.A. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż rozstrzygnięcie z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku A. C. z dnia 20 czerwca 2013 r. o umorzenie należności na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, zostało stronie doręczone w dniu 12 lipca 2013 r. Odwołanie od tej decyzji złożone zostało w dniu 14 sierpnia 2013 r. tj. drugiego dnia od daty uprawomocnienia się decyzji, a zatem organ zobligowany był do wydania decyzji o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzja zawierała pouczenie o prawie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia. Organ pouczył również, iż wniosek w tej sprawie należy złożyć w siedzibie I Oddziału ZUS w Ł.

Pismem z dnia 9 sierpnia 2014 r. A. C. wniosła - bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi - skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], otrzymaną w dniu 21 lipca 2014 r.

Pismem z dnia 21 sierpnia 2014 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego III Wydziału WSA w Łodzi, skarga A. C. została przekazana do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł., celem złożenia odpowiedzi na skargę w terminie określonym w art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Pismo wraz ze skargą A. C. wpłynęło do organu 27 sierpnia 2014 r.

Po przekazaniu skargi przez sąd, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] września 2014 r. wydał, na podstawie art. 132 k.p.a., decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia przez A. C. terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należnych zobowiązań figurujących na koncie A S.A.

Następnie, decyzją nr [...] z dnia [...] września 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w związku ze skargą A. C. z dnia 9 sierpnia 2014 r. na decyzję [...] oraz w nawiązaniu do wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] maja 2014 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku A. C. z dnia 20 czerwca 2013 r. o umorzenie należności na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, figurujących na koncie A S.A.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wnioski o umorzenie należności wobec ZUS rozpatrywane są w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto, strona złożyła kolejny wniosek o umorzenie zadłużenia z dnia 15 maja 2014 r. i w dniu [...] lipca 2014 r. wydane zostały w tej sprawie decyzje nr [...] i nr [...], od których wniesione zostały odwołania, a sprawa jest w toku.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 21 stycznia 2015 r. w sprawie o sygnaturze akt III SA/Łd 1022/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność: 1/ decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2014 r. nr [...] o uchyleniu decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] oraz 2/ decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2014 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku A. C. z dnia 20 czerwca 2013 r. o umorzenie należności na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, figurujących na koncie A S.A.

W dniu 19 marca 2015 r. do sądu wpłynęła skarga A. C. z dnia 9 sierpnia 2014 r. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należnych zobowiązań figurujących na koncie A S.A. wraz z wnioskiem z dnia 16 lutego 2015 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2015 r. w spr. o sygn. akt III SA/Łd 267/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przywrócił A. C. termin do wniesienia skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...].

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując że dopiero do skargi z dnia 9 sierpnia 2014 r. A. C. złączyła dowód nadania w dniu 12 sierpnia 2013 r. przesyłki poleconej , z którego wynika, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] został złożony w terminie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Ponadto, zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Uregulowanie to nakłada na sąd administracyjny obowiązek wyjścia poza granice skargi i zbadania wszystkich postępowań prowadzonych w ramach danej sprawy. Dotyczy to zarówno postępowań zaliczanych do trybu zwyczajnego, jak i postępowań nadzwyczajnych – między innymi w sprawie wznowienia postępowania (por. J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2004, s. 199).

Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi doszedł do przekonania, że kontrola zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należnych zobowiązań figurujących na koncie A S.A. wymaga również ingerencji Sądu w odniesieniu do decyzji tego organu z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku A. C. z dnia 20 czerwca 2013 r. o umorzenie należności na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 134 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 83b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdził uchybienie terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należnych zobowiązań figurujących na koncie A S.A. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż rozstrzygnięcie z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku A. C. z dnia 20 czerwca 2013 r. o umorzenie należności zostało stronie doręczone w dniu 12 lipca 2013 r., a odwołanie od tej decyzji złożone zostało w dniu 14 sierpnia 2013 r. tj. drugiego dnia od daty uprawomocnienia się decyzji. W ocenie organu był on zatem zobligowany do wydania decyzji o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Analiza dokumentów załączonych do akt administracyjnych oraz skargi, wykazała, że powyższe stanowisko organu nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy. Organ nie dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, gdyż z załączonego przez stronę do skargi potwierdzenia nadania przesyłki poleconej zawierającej "Odwołanie" z dnia 9 sierpnia 2013 r. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2013 r. nr [...] bezspornie wynika, że została ona nadana za pośrednictwem poczty w dniu 12 sierpnia 2013 r., a nie jak zostało przyjęte w zaskarżonej decyzji w dniu 14 sierpnia 2013 r. Oznacza to, iż strona dochowała 30 dniowego terminu do wniesienia odwołania, o którym pouczona została w decyzji nr [...], doręczonej jej w dniu 12 lipca 2013 r. Brak było zatem podstaw do wydania przez organ zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należnych zobowiązań figurujących na koncie A S.A.

Powyższa wadliwość dostrzeżona została również przez pełnomocnika organu, który w odpowiedzi na skargę podniósł, iż z dowodu załączonego przez stronę do skargi, wynika, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony przez A. C. w terminie, jednak okoliczność ta nie była znana organowi przy wydawaniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. Wskazać należy, że strona nie ma obowiązku przesyłania z własnej inicjatywy do organu dowodu nadania korespondencji zawierającej odwołanie czy też wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w sytuacji, gdy nie posiada wiedzy o dacie odbioru przez organ tej korespondencji. Organ natomiast jest zobligowany do takiego zorganizowania wpływu przyjmowanej korespondencji, aby posiadał rozeznanie, czy pismo nadano za pośrednictwem poczty czy też wniesione zostało przez stronę osobiście, a jeżeli nadano je za pośrednictwem poczty, aby zachowana została koperta, zawierająca datę nadania korespondencji. Skoro, tak jak w rozpoznawanej sprawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie posiadał informacji, co do sposobu wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] lipca 2013 r., winien był z urzędu podjąć działania zmierzające do ustalenia trybu i terminu wniesienia odwołania przez stronę, chociażby poprzez wezwanie strony do nadesłania dowodu nadania przesyłki poleconej zawierającej "Odwołanie" z dnia 9 sierpnia 2013 r.

Brak poczynienia powyższych ustaleń spowodował, iż organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, w tym: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe uchybienia spowodowały, iż sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W oparciu o przepis art. 112 k.p.a. oraz zgromadzony materiał dowodowy przyjąć należy, że A. C. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. w terminie, gdyż zastosowała się do pouczenia organu zawartego w tej decyzji, iż przysługuje od niej odwołanie w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż ustawowy termin na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności wynosi 14 dni. W myśl bowiem art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.), od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie natomiast z art. 129 § 2 k.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia stronie decyzji administracyjnej. Na mocy art. 112 k.p.a. uznać jednak należy, iż wniesienie środka prawnego po ustawowym terminie jest skuteczne bez konieczności przywracania terminu, gdy strona zastosowała się do błędnego pouczenia organu, polegającego na wskazaniu terminu dłuższego niż ustawa wyznacza dla danego środka prawnego (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2013 r. w spr. o sygn. akt I OSK 1330/12). Powołany przepis art. 112 k.p.a. stanowi bowiem wprost, iż błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.

Sąd uznał również za konieczne uchylenie decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...], wydanej na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 83b ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), którą organ odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku A. C. z dnia 20 czerwca 2013 r. o umorzenie należności na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.), figurujących na koncie A S.A. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że nie jest uprawniony do rozpatrywania wniosków o umorzenie należności w oparciu o przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Podniósł przy tym, że wnioski o umorzenie należności są rozpatrywane przez ZUS w oparciu o art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jednak w przypadku wnioskodawczyni, sytuacja opisana w tym przepisie nie miała miejsca, co oznacza, że wniosek jest bezzasadny.

Zdaniem sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] dopuścił się naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ocena prawna podanego wyżej rozstrzygnięcia winna nastąpić w oparciu o stanowiący podstawę prawną jego wydania art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przy czym, w tym miejscu należy zastrzec, że zgodnie z art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.

Art. 61a § 1 k.p.a. określa dwie przesłanki, których wystąpienie powoduje, że postępowanie w danej sprawie nie może zostać wszczęte. Po pierwsze, podmiot wnoszący żądanie wszczęcia tego postępowania nie jest stroną, po drugie zaś, jeżeli postępowanie to nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn. Z treści powyższego przepisu wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku pod kątem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie podania. Na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ administracji przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w kontekście zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., dominujące jest stanowisko, że żądanie osoby nie wszczyna postępowania administracyjnego tylko wówczas, gdyż żądanie wszczęcia zostało zgłoszone przez podmiot oczywiście nieuprawniony, to znaczy gdy z podania w sposób oczywisty wynika, że wnoszący składa je nie w swojej sprawie. W każdym innym przypadku zatem, kiedy brak interesu prawnego wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania nie jest tak oczywisty, budzi wątpliwości bądź wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ administracji nie powinien odmawiać wszczęcia postępowania ale kontynuować je i w jego trakcie ustalić status prawny żądającego wszczęcia postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 150/13, a także powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Także przez "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania, na gruncie art. 61a § 1 k.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia tego postępowania, a więc przykładowo, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie zapadło już ostateczne rozstrzygnięcie, bądź gdy zachodzi oczywisty brak w przepisach prawa materialnoprawnej podstawy do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.

Na gruncie kontrolowanej sprawy organ nawet nie sprecyzował, która z przesłanek wymienionych w art. 61a § 1 k.p.a. znajduje w jego ocenie zastosowanie, stanowiąc podstawę do odmowy wszczęcia postępowania. To, że A. C. w swoim wniosku z dnia 20 czerwca 2013 r. o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP wskazała jako podstawę prawną żądania przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, nie oznacza, iż wystąpiła bezwzględna i oczywista przeszkoda do wszczęcia postępowania o umorzenie zaległości wobec ZUS. Skoro bowiem organ nie miał wątpliwości, iż strona posiada zaległości wobec ZUS, wniosek obejmuje właśnie te zaległości i złożony został do właściwego organu, a w przepisach ustawy o z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych istniała podstawa prawna do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, to winien był przystąpić do rozpoznania wniosku A. C. w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli nawet Zakład Ubezpieczeń Społecznych miał wątpliwości, czy powołanie przez stronę we wniosku przepisu ustawy Ordynacja podatkowa, nie wyłącza jego właściwości, to podkreślenia wymaga, że to na organie, zgodnie z art. 9 k.p.a. spoczywa obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Ponadto, stwierdzenie zawarte w decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. o odmowie wszczęcia postępowania, iż w przypadku A. C. nie zachodzi sytuacja opisana w art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, świadczy o tym, że organ faktycznie prowadził postępowania wyjaśniające. Nie jest natomiast dopuszczalne aby przeprowadzać postępowanie wyjaśniające bez uprzedniego wszczęcia postępowania administracyjnego, skoro właśnie postępowanie wyjaśniające jest jednym z elementów - i to kluczowym - postępowania administracyjnego. Wreszcie, a co w kontrolowanej sprawie najistotniejsze, okoliczności będące przedmiotem rozważań organu nie mają charakteru formalnoprawnego, a materialnoprawny, stanowiąc w istocie merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącej, pod kątem uprawnienia skarżącej do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu składek uregulowanej w ustawie o umorzeniu należności. Skoro jednak na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, to należy przyjąć, iż w decyzji wydanej w trybie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 organ rentowy nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania.

W tych okolicznościach uznać należy, że przy wydawaniu decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się istotnego naruszenia art. 61a § 1 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozstrzygnięcie przez sąd zarzutów sformułowanych w skardze, a odnoszących się do meritum żądania skarżącej, należy uznać za przedwczesne.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobligowany będzie uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu, przeprowadzając postępowanie wyjaśniające na skutek wszczętego postępowania w sprawie i w zależności od ustalonych przez ten organ okoliczności faktycznych i ich oceny prawnej, wydać w sprawie stosowne rozstrzygnięcie.

W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji wyroku.

m.m.