Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1375/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 31zq ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 47 ust. 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ja decyzję I instancji, II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem zł).


UZASADNIENIE

M. P. (dalej: Skarżący) wnioskiem z dnia 4 maja 2020 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.

PZUS decyzją z dnia 5 października 2020 r. nr [...] odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za marzec-maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 31zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19). Ponadto organ przy toczył treść art. 31zq ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, i wskazując m.in., iż zgodnie z ust. 3 wskazanego przepisu warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Mając na względzie treść powyższych przepisów, PZUS uznał, iż z uwagi na fakt, że do 30 czerwca 2020 r. Skarżący nie wywiązał się z terminowego złożenia deklaracji rozliczeniowej za okres marzec - maj 2020 r., nie spełnił on warunków do zwolnienia z opłacania składek za wnioskowane miesiące.

Pismem z dnia 8 października 2020 r. pełnomocnik Skarżącego złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do PZUS, zarzucając decyzji z dnia 5 października 2021 r. naruszenie art. 31zq ust. 1 ustawy o COVID-19 i art. 47 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 266, dalej: u.s.u.s.), poprzez zastosowanie błędnej wykładni w/w przepisów. Na podstawie tych przepisów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy pełnomocnik podniósł m.in., że: "Dokonując analizy przepisu w/w artykułu należy podkreślić, iż przepis ten zawiera odesłanie do art. art. 47 ust. 2a ustawy System ubezpieczeń społecznych, który to przepis określa warunki zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30.06.2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 u.sz.r.). Złożenie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30.06.2020 r., nie było zatem warunkiem przyznania zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za te miesiące w przypadku tych płatników składek, którzy w tych miesiącach byli zwolnieni z obowiązku złożenia tych dokumentów rozliczeniowych. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, opłacająca składki wyłącznie za siebie, jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA zadeklarowała do podstawy wymiaru składek:

a) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej, obowiązującej ją podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność,

b) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej, obowiązującej ją podstawy wymiaru składek,

- i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego.

Zatem w związku z tym, że mój Mocodawca samodzielnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą na ww. warunkach, był on zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA, a zatem przyznanie przez ZUS zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek nie wymagało złożenia deklaracji rozliczeniowych."

PZUS decyzją z dnia 27 listopada 2020 r. znak sprawy [...] utrzymał w mocy decyzję PZUS z dnia 5 października 2020 r.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ przytoczył treść art. 31zo ust. 1 i ust. 3 ustawy o COVID-19 i stwierdził, że "5 października 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] wydał decyzję odmawiającą Panu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r., ponieważ nie złożył Pan deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. w ustawowym terminie tj. do 30 czerwca 2020 r.

Poprawne dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. złożył Pan w dniu 5 listopada 2020 r., a więc po ustawowym terminie. Termin 30 czerwca 2020 r. na złożenie dokumentów jest terminem ustawowym i nie podlega przywróceniu, zatem złożenie przez Pana dokumentów rozliczeniowych po tym terminie nie może wywrzeć skutków prawnych w zakresie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na podstawie powołanej ustawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdza, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu doszedł do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu. Nowe, powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym w pierwszej decyzji. Wobec powyższego zakład odmawia zwolnienia z opłacania należności".

Na powyższą decyzję pełnomocnik Skarżącego złożył skargę do wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., w której decyzji PZUS zarzucił naruszenie:

- art. 31zq ust. 1 ustawy o COVID-19 i art. 47 ust. 2a u.s.u.s., poprzez zastosowanie błędnej wykładni tych przepisów;

- art. 7 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: K.p.a.), polegające na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego będącego podstawą do zwolnienia Skarżącego z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych,

- art. 11 K.p.a., polegające na nieodniesieniu się przez organ do zarzutów Skarżącego wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 8 października 2020 r.

Podnosząc przedmiotowe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji PZUS w całości, a także o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącego wskazał, że dokonując analizy przepisu art. 31zq ust. 1 ustawy o COVID-19 należy podkreślić, że przepis ten zawiera odesłanie do art. 47 ust. 2a u.s.u.s., który to przepis określa warunki zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19). Złożenie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., nie było zatem warunkiem przyznania zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za te miesiące w przypadku tych płatników składek, którzy w tych miesiącach byli zwolnieni z obowiązku złożenia tych dokumentów rozliczeniowych. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, opłacająca składki wyłącznie za siebie, jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA zadeklarowała do podstawy wymiaru składek:

a) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej, obowiązującej ją podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność

b) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej, obowiązującej ją podstawy wymiaru składek, -

i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego.

W związku z tym, że Skarżący samodzielnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą na ww. warunkach, był on zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA, a zatem przyznanie przez ZUS zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek nie wymagało złożenia deklaracji rozliczeniowych. W konsekwencji organ powinien wziąć pod uwagę tę regulację prawną, która w kontekście wyjątków z art. 31zq ust. 1 i ust. 3 ustawy o COVID-19 oznacza, że w przypadku przedsiębiorców opłacających składki sami za siebie złożenie deklaracji rozliczeniowych nie stanowi warunku do przyznania zwolnienia ze składek za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. Płatnicy mogli złożyć dokumenty ubezpieczeniowe najpóźniej 30 czerwca 2020 r. bez narażenia się na ryzyko odrzucenia wniosku z przyczyn formalnych. Organ w zaskarżonej decyzji zdaje się całkowicie pomijać regulacje art. 47 ust. 2a u.s.u.s., który to przepis określa warunki zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych.

Dalej pełnomocnik podniósł, że w zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do zarzutów wskazanych przez Skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i tym samym nie wyjaśnił stronie motywów swej decyzji. We wniosku wskazano jakich przepisów dotyczą naruszenia oraz na zwolnienie z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych. Jednakże w zaskarżonej decyzji organ pominął milczeniem twierdzenia Skarżącego oraz nie odniósł się do faktów istotnych dla sprawy. Zdaniem Skarżącego doszło do naruszenia zasady przekonywania. Organ w zaskarżonej decyzji nie omówił rzetelnie żadnej kwestii dotyczącej sprawy oraz nie przeanalizował stanu faktycznego, jak i prawnego.

W odpowiedzi na skargę PZUS reprezentowany przez pełnomocnika podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi w całości.

W piśmie procesowym z dnia 25 października 2021 r. pełnomocnik organu wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., gdyż strony wniosły o rozpoznanie sprawy w ww. trybie.

Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19 – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Skarżący ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna w zakresie w jakim doprowadziła do uchylenia zaskarżonej decyzji. Lektura wywiedzionego środka zaskarżenia w konfrontacji z analizą akt sprawy wykazała naruszenie w zaskarżonej decyzji art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a w konsekwencji również art. 8, art. 11 i art. 15 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. integralną częścią każdej decyzji jest jej uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl powyższego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek wyczerpującego umotywowania decyzji wynika również z obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.). Zasada ta nie jest zrealizowana zarówno wówczas, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony postępowania, jak też, gdy nie ustali i nie odniesie się do wszystkich faktów istotnych dla danej sprawy.

Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II OSK 110/15 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl) motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Podejmowanie decyzji posiada także, obok oczywistych aspektów: proceduralnego i materialnego, aspekt intelektualny. Jest to przecież proces myślowy, który powinien być logiczny i spójny, i który powinien zmierzać do uświadomionej konkluzji, opartej o uświadomione motywy działania. Motywy te można poznać na podstawie prawidłowo zredagowanego uzasadnienia. Uzasadnienie decyzji ma stanowić uzewnętrznienie tychże motywów, pokazanie rozumowania organu, a nie tylko wykaz zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma stanowić właśnie odpowiedź na pytanie: "dlaczego?", a nie tylko stwierdzenie "że". Ono ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale właśnie umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania.

W przypadku decyzji wydawanej przez organ działający jako organ II instancji naruszenie art. 11 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. zaistnieje także wtedy, gdy organ nie dokona oceny w kontekście okoliczności i argumentów wskazanych w odwołaniu, w tym wypadku we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przyjdzie jeszcze wskazać za NSA (por. wyrok z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt II GSK 346/15), że organ odwoławczy, orzekający na niekorzyść strony, zobowiązany jest do sporządzenia uzasadnienia w sposób wyjątkowo staranny, tak aby strona miała pełną wiedzę co do przesłanek zastosowania określonych w rozstrzygnięciu przepisów. Uzasadnienie, które pomija odpowiedź na podstawowe zarzuty oraz nie rozprawia się z zasadniczymi dla wyniku sprawy argumentami strony, jest uzasadnieniem wadliwym, naruszającym zarówno art. 107 § 3 K.p.a., jak też art. 11 tej ustawy. Jak przyjmuje się w doktrynie, uzasadnienie decyzji w przewidzianym w art. 107 § 3 K.p.a. kształcie, stanowi jedną z podstawowych gwarancji procesowych, której zadośćuczynienie przez organ umożliwia przeprowadzenie pełnej kontroli rozstrzygnięcia (zob. Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne w świetle standardów europejskich, Dom Wydawniczy ABC, 1997, str. 187-188).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie czyni zadość wymogom wynikającym z przywołanych regulacji, gdyż organ odwoławczy nie ustosunkował się do podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy argumentów Skarżącego, który wprost wskazywał, że jest zwolniony na podstawie przepisu art. 47 ust. 2a u.s.u.s. z przesłania deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. Powyższa okoliczność jest istotna z punktu widzenia treści art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID–19, zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Niezależnie od treści wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ZUS winien z urzędu odnieść się do treści wskazanego przepisu in fine, wyjaśniając bliżej kwestię zwolnienia lub też jego braku, w kontekście regulacji art. 47 u.s.u.s., przedstawiając w tym zakresie stosowną analizę oraz dowody.

Organ nie odniósł się do wskazanych kwestii, ograniczając się w zasadzie poza zacytowaniem przepisów ustawy o COVID–19 do lakonicznego stanowiska sprowadzającego się do stwierdzenia, że płatnik nie złożył dokumentów zgłoszeniowych poprawnych dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r. oraz, że uchybienie przez Skarżącego terminowi do złożenia deklaracji skutkuje odmową przyznania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek we wnioskowanym okresie.

Nie ulega wątpliwości, iż takie lakoniczne podejście organu, całkowicie pomijające okoliczności powoływane przez stronę skarżącą, nie sprzyja realizacji zasady określonej w art. 8 K.p.a. polegającej na prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do władzy publicznej.

Przede wszystkim w oparciu o akta sprawy (w tym załączone deklaracje ZUS DRA) nie można jednoznacznie stwierdzić, iż Skarżący nie podlegał zwolnieniu, o którym mowa w art. 47 ust. 2a u.s.u.s., a to oznacza, że zasadnicza sporna kwestia na etapie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie została przez organ prawidłowo rozpoznana. Tym samym organ naruszył w sposób oczywisty również przepis art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. W myśl pierwszego z tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast zgodnie z drugim przepisem organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Powyższe implikuje, iż na kanwie rozpatrywanego stanu faktycznego doszło także do naruszenia gwarancji wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

W orzecznictwie przyjmuje się, że "Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone" (wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r., sygn. akt V SA 721/92, ONSA 1992/3–4, poz. 95). Jednocześnie jak wskazał NSA w wyroku z dnia 27 maja 1998 r., sygn. akt IV SA 1130/96 "Jedno zdanie, mające zastąpić uzasadnienie, nie niesie żadnej merytorycznej treści. Brak w motywach decyzji jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutów odwołania, brak w aktach sprawy podstawowych dokumentów i dowodów w sprawie pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu I instancji uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a.)".

Nierozpoznanie przez ZUS tej kluczowej kwestii uniemożliwia Sądowi kontrolę legalności zaskarżonej decyzji w zakresie prawidłowego zastosowania przez ZUS art. art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19. W ślad za wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 331/21 należy podkreślić, iż sąd administracyjny nie może zastępować organu w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może być podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. Stwierdzonego uchybienia nie można skutecznie konwalidować na etapie postępowania sądowego, gdyż wówczas Sąd dokonałby merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić jak doniosłą rolę spełnia uzasadnienie decyzji, realizujące dwie naczelne zasady postępowania administracyjnego zawarte w art. 8 i art. 11 K.p.a. i mające na celu objaśnienie stronie, jaki był tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie, a także powody, dla których nie uwzględniono jej racji, i dla których zapadło rozstrzygnięcie o określonej treści. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, co w rozpoznawanej sprawie nie może mieć miejsca, gdyż w konsekwencji wad, jakimi obarczona jest zaskarżona decyzja organu, ocena w zakresie zarzutów wniosku zostałaby w istocie przerzucona na Sąd. To Sąd administracyjny de facto musiałby merytorycznie rozpoznać sprawę, a nie jest do tego uprawniony.

Podsumowując Sąd wskazuje, że ZUS nie przeprowadził prawidłowego, ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach, co uzasadnia naruszenie przepisów w postaci art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a w konsekwencji art. 8, art. 11 i art. 15 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Analogicznymi uchybieniami cechuje się uzasadnienie decyzji I instancji, co skutkowało uchyleniem również i tej decyzji przez Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a.

Ponadto Sąd wskazuje, że w zaskarżonej decyzji nie w pełni prawidłowo oznaczono stronę decyzji. Mianowicie wskazano "P. A. UL. [...] [...] reprezentująca M. P.. Nie ma najmniejszej wątpliwości, że stroną w niniejszym postępowaniu jest M. P., który był reprezentowany przez pełnomocnika A. P.. Nota bene PZUS rozpatrując po raz pierwszy sprawę Skarżącego w decyzji z dnia 5 października 2020 r. prawidłowo oznaczył stronę postępowania.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 107 § 1 pkt 3 K.p.a. decyzja zawiera oznaczenie strony lub stron. Zgodnie natomiast z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.

W rozpatrywanej sprawie Sąd rozważał również stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wymieniony przepis, jednak ostatecznie doszedł do przekonania, że decyzja pomimo nieprawidłowego wskazania adresata decyzji (określenia strony) kształtuje sytuację prawną M. P., który jest stroną tego postępowania i z tego względu jedynie uchylił zaskarżoną decyzję z przyczyn wskazanych powyżej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, oraz przedstawienia motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę wynikającą z art. 11 K.p.a. W szczególności organ mając na uwadze treść art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID–19 odniesie się do treści wskazanego przepisu in fine, wyjaśniając kwestię zwolnienia lub też jego braku w przypadku Skarżącego (art. 47 u.s.u.s.). Zebrany materiał dowodowy ZUS podda ocenie zgodnie z przepisem art. 80 K.p.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Z kolei art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowi, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Skarżący na podstawie przepisu art. 239 § 1 lit. e P.p.s.a. był zwolniony z uiszczania kosztów sądowych, dlatego zasądzone koszty postępowania obejmują tylko wynagrodzenie ustanowionego sprawie radcy prawnego z wyboru, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, w kwocie 480,00 zł oraz zwrot kwoty uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł. Łącznie Sąd zasądził od PZUS kwotę 497,00 zł.