Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 642/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) Asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Magdalena Zając po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z [...] maja 2006 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

ISA/WA 642/07

UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2007r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. S., C. M., J. L., B. S. i Z. M., od decyzji Prezydenta Miasta W. Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r., odmawiającej przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ulicy [...], oznaczoną jako "[...]" część działki nr [...], [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W toku postępowania administracyjnego ustalono następujący stan faktyczny sprawy:

Prezydent Miasta W. decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. orzekł o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość o powierzchni [...]m2, położoną w W. przy ul. [...] oznaczoną jako "[...]" część dz. nr [...], [...], stwierdzając że w omawianej sprawie nie został spełniony przewidziany w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Organ pierwszej instancji wskazał, że nieruchomość [...] przy ul. [...], będąca częścią terenu pochodzącego z księgi hipotecznej "[...]" działka nr [...], [...] o pow. [...] m2, została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu z dn. 26.10.1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 279).

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, z dnia [...] września 2004r., L. Dz. [...], prawo własności opisanej wyżej nieruchomości uregulowane było na rzecz H. i Z. S. po połowie niepodzielnie, co do działki nr [...].

Z akt sprawy wynika, że na dzień 21 listopada 1945r. nieruchomość przy ul. [...] w W. była zabudowana budynkiem mieszkalnym, co potwierdza zaświadczenie Wydziału Architektury Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium [...] Rady Narodowej [...]- [..] z dn. [...].04. 1965r.,

Były właściciel nieruchomości położonej przy ul. [...] oznaczoną jako "[...]" dz. nr [...], [...], nie złożył wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w trybie art. 7 dekretu. Nie złożenie w terminie ww. wniosku spowodowało, iż budynek znajdujący się na przedmiotowym gruncie przeszedł po upływie tego terminu na własność Gminy W. (potem - Skarbu Państwa).

Przedmiotem postępowania odszkodowawczego jest w niniejszej sprawie część nieruchomości o pow. [...]m2.

Zdaniem organu część nieruchomości, za którą strony domagają się odszkodowania nie była wówczas odrębną nieruchomością, już chociażby z tego powodu, że nie istniała ona przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945r. Stanowiła wtedy część nieruchomości objętej dawniej księgą hipoteczną "[...]" zabudowanej domem mieszkalnym, będącym własnością Z. i H. S.

Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla W. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] listopada 2003r., Sygn. akt [...] Ns [...], spadek po H. S. zmarłym w dniu [...] marca 2001r. nabyły: żona Z. S. - 4/16 części spadku oraz córki C. M. z domu S., J. L. z domu S., B. S. i Z. M. z domu S. po 3/16 części spadku każda z nich.

Pismem z dnia 30 sierpnia 2004r. Z. S., B. S., Z. M., J. L., C. M. złożyły do Prezydenta Miasta W. wniosek o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] oznaczoną jako "[...]" cz. dz. nr [...], [...].

Organ I instancji uznał, iż odszkodowanie za grunt zabudowany domem jednorodzinnym (lub jakimkolwiek innym) nie przysługuje.

Podniósł, że w przypadku nieruchomości zabudowanych odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Ustawa nie przewiduje natomiast odszkodowania za grunt (działkę) pod takim domem. Grunt pod takim domem przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Budynek znajdujący się na gruncie przy ul. [...] oznaczoną jako "[...]" dz. nr [...], [...], przeszedł na własność Państwa z dniem [...] października 1949 " a więc przed 5 kwietnia 1958 r.

Z powyższego wynika, że niespełniona została pierwsza z przesłanek art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, mówiąca o tym, że odszkodowanie może być przyznane w przypadku, kiedy dawny właściciel lub jego następca prawny, utracił prawo własności budynku (w przypadku działek zabudowanych) po dniu 5.04.1958 r., gdyż, jak wykazano powyżej, utrata własności nastąpiła w dniu [...]-10-1949 r.

Organ pierwszej instancji biorąc pod uwagę, że przedmiotem postępowania odszkodowawczego jest grunt o łącznej pow. [...] m2, który w dacie wejścia w życie dekretu tj. dnia 21 listopada 1945 r. nie stanowił odrębnej nieruchomości hipotecznej lecz wchodził w skład większej nieruchomości o pow. [...] m2 oznaczonej hipotecznie jako "[...]" dz. nr [...] zabudowanej budynkiem mieszkalnym uznał, że nie ma potrzeby aby prowadzić postępowanie wyjaśniające w kwestii czy będąca przedmiotem rozstrzygnięcia część działki mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2004 r., sygn. akt I SA 2498/02).

Od decyzji Prezydenta Miasta W. Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. odwołały się Z. S., C. M., J. .L, B. S. i Z. M. kwestionując zasadność rozstrzygnięcia organu I instancji.

Wojewoda [...] w wyniku rozpatrzenia odwołania podzielił stanowisko organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że z art. 215 ust. 2 wynika, że przy orzekaniu o odszkodowaniu za dom lub działkę wspólne są tylko zasady jego ustalania, różne są natomiast przesłanki. Warunkiem koniecznym przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny jest jego przejęcie na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958r. Ustawa nie przewiduje odszkodowania za grunt pod takim domem - grunt taki przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania.. Z art. art. 215 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r wynika, że uprawnieni do odszkodowania są poprzedni właściciele dwóch rodzajów nieruchomości - domów jednorodzinnych oraz działek, które mogły być pod takie domy przeznaczone. Odszkodowanie przysługuje przy tym za inną działkę niż ta pod domem jednorodzinnym. Zawarta w art. 215 ust. 2 przesłanka faktycznej możliwości władania działką odnosi się bowiem do działki niezabudowanej , która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a nie do działki pod budynkiem jednorodzinnym. Stanowisko przeciwne sprzeczne jest z ratio legis wymienionego przepisu, którym było zaspokojenie roszczeń wyraźnie wymienionych w nim poprzednich właścicieli budynków a nie budynków i gruntów pod budynkami.

W tym stanie rzeczy w ocenie organu odwoławczego nie ma potrzeby, aby prowadzić postępowanie wyjaśniające w kwestii, czy będąca przedmiotem rozstrzygnięcia część działki mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne.

Skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2007r. nr [...] do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie złożyła Z. M.

Skarżąca podniosła, ze przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945r.przeznaczona była pod budowę domów jednorodzinnych, co stanowi podstawę do przyznania odszkodowania.

Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenia podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje dwie sytuacje, w których byłemu właścicielowi nieruchomości [...] przysługuje roszczenie o przyznanie odszkodowania z powodu przejścia jej na własność Gminy W., a następnie Skarbu Państwa. Pierwsza z nich dotyczy odszkodowania za dom jednorodzinny, druga zaś - odnosi się do odszkodowania za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Z treści powyższego przepisu wynika, zatem jedynie, iż dotyczy on działki, która mogła być przed dniem 21 listopada 1945 r. przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. W związku z tym może to być zarówno działka niezabudowana, ale spełniająca powyższy warunek, ale może to także dotyczyć działki zabudowanej. Przepis ten, bowiem nie zawiera sformułowania, iż obejmuje jedynie działki niezabudowane, które mogły by być przeznaczone na wspomniany rodzaj budownictwa.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż interpretacja ścieśniająca i zawężająca stosowanie przepisu art. 215 ust. 2 cytowanej ustawy tylko i wyłącznie do działek niezabudowanych przed 1945 r. nie ma uzasadnienia prawnego. Gdyby ustawodawcy zależało na takim rozumieniu ww. przepisu, to określiłby po prostu wymienione w nim działki jako niezabudowane, a mogące być przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne. Przepis ten przy tym należy traktować nie jako odszkodowanie za utratę własności działki, ale jako odszkodowanie za niemożność ustanowienia na niej prawa wieczystego użytkowania na rzecz byłego właściciela nieruchomości [...] lub jego następcy prawnego.

Z uwagi na powyższe okoliczności Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska obu organów orzekających w sprawie a także przytoczonego przez te organy stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 15 czerwca 2004r.sygn. akt I SA 2498/02

Rozpatrując zatem ponownie sprawę i uwzględniając powyższą wykładnię przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami organy winny ustalić, czy roszczenie o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] (w odniesieniu do działki gruntu) spełnia przesłanki zawarte w ww. przepisie i w zależności od poczynionych ustaleń - rozstrzygnąć wniosek merytorycznie.

W świetle cytowanego wyżej przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami - wymagało ustalenia czy działka, co do której odmówiono przyznania odszkodowania mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego oraz kiedy poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią.

Organ nie poczynił ustaleń co do możliwości przeznaczenia tego gruntu.

Przyjęcie założenia, że nieruchomość położona przy ulicy [...] stanowiła jedną, niepodzielną całość, nie wyczerpuje przesłanki z art. 215 ust. 2 cytowanej ustawy. Przepis ten, bowiem wymaga ustalenia co do możliwości przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne a takich ustaleń organy nie poczyniły jak również nie wyjaśniły kiedy poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią. Oba organy administracji orzekające w sprawie nie rozważyły zatem i nie uzasadniły przesłanek z art.215 ust.2 w zakresie dotyczącym odszkodowania za grunt, czym naruszyły art.107 par.3 kpa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny mieć na uwadze, że konieczne w tej sprawie jest dokładne ustalenie stanu faktycznego, w tym wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania w trybie przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.