Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1140/91
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1992-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1991 nr 4 poz. 17
article: poz. 216
journal: Dz.U. 1982 nr 3 poz. 2
article: poz. 234
journal: Dz.U. 1991 nr 5 poz. 5
Teza: Określając jednostki organizacyjne związków zawodowych uprawnione do żądania zwrotu majątku utraconego w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, ustawodawca miał na względzie tożsamość organizacyjną danego związku zawodowego, a nie ciągłość jego osobowości prawnej.

TEZY

Określając jednostki organizacyjne związków zawodowych uprawnione do żądania zwrotu majątku utraconego w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, ustawodawca miał na względzie tożsamość organizacyjną danego związku zawodowego, a nie ciągłość jego osobowości prawnej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny, w wyniku rozpoznania skargi Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników PN. i G. w P. na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 23 sierpnia 1991 r. w przedmiocie zwrotu środków pieniężnych przejętych w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa uchylił zaskarżone orzeczenie w części nakazującej zapłatę odsetek, a w pozostałej części na podstawie art. 207 par. 5 Kpa  skargę oddalił.


UZASADNIENIE

Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 23 sierpnia 1991 r. nr AKR, wydanym na wniosek Komisji Zakładowej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" przy Z.P.N. i G. w P., orzekła o zwrocie przez Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników P.N. i G. w P. na rzecz wnioskodawcy sumy złotych 31 460 000 z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia. W pozostałej części postępowanie umorzyła. Jako podstawę prawnomaterialną wydanego orzeczenia wskazano art. 2 i 3 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991 nr 4 poz. 17/. Z uzasadnienia tego orzeczenia zaś oraz z akt sprawy wynika, że stan rachunku prowadzonego przez Powszechną Kasę Oszczędności - Oddział w P., należącego do NSZZ "Solidarność" w Przedsiębiorstwie P.N. i G. w P., na dzień 31 grudnia 1982 r. wynosił 268 927 zł. Powyższe saldo zostało przelane w dniu 16 maja 1983 r. na konto NSZZ Pracowników Przedsiębiorstwa P.N. i G. w P. O zwrot powyższej sumy po jej zwaloryzowaniu wystąpił wnioskodawca, domagając się jednocześnie odszkodowania w wysokości 3 497 000 zł za utracone przedmioty, wymienione w załączniku do wniosku. W toku rozprawy przed Społeczną Komisją Rewindykacyjną pełnomocnik wnioskodawcy cofnął żądanie w zakresie odszkodowania za utracone przedmioty i w tym zakresie Komisja umorzyła postępowanie. Dochodzona zaś suma 268 927 zł została zwaloryzowana przez zastosowanie wskaźnika wzrostu wynagrodzeń w okresie od dnia 16 maja 1983 r. do dnia wydania orzeczenia, co przy zastosowaniu zaokrągleń dało kwotę 31 460 000 złotych.

Na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników P.N. i G. w P., zarzucając niewyjaśnienie, czy w świetle ustawy powołanej w orzeczeniu wnioskodawca jest legitymowany do żądania zwrotu utraconego majątku w postaci środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. Ponadto zarzucił brak ustosunkowania się do przedstawionych w toku postępowania administracyjnego rozliczeń, dotyczących wydatkowania kwoty przelanej z rachunku bankowego NSZZ "Solidarność" w dniu 16 maja 1983 r.

W odpowiedzi na skargę nie uznano zasadności jej zarzutów, stwierdzając, że wnioskodawca jest reaktywowanym Związkiem, do którego należał majątek objęty orzeczeniem, a utracony w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. Podano także, że w świetle przepisów powoływanej wyżej ustawy sposób wydatkowania przejętych pieniędzy nie ma wpływu na obowiązek ich zwrotu po dokonaniu waloryzacji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Powołana w decyzji Społecznej Komisji Rewindykacyjnej ustawa z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991 nr 4 poz. 17/ określa odrębne od przyjętych w kodeksie cywilnym zasady zwrotu majątku utraconego oraz odrębny tryb orzekania w tych sprawach. Przepisy tej ustawy więc mają charakter przepisów szczególnych, a te - zgodnie z ogólnymi zasadami interpretacyjnymi - nie podlegają interpretacji rozszerzającej, przy czym, wobec braku odesłania do przepisów zawartych w innych aktach prawnych, regulacja tej ustawy jest całościowa /wyczerpująca/.

Te spostrzeżenia ogólne mają istotne znaczenie dla oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, przy podkreśleniu, że stosownie do art. 206 Kpa sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie jest ograniczona do oceny zasadności zarzutów podniesionych w skardze.

W rozpoznawanej sprawie najdalej idącym zarzutem jest kwestia legitymacji Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy Zakładzie P. N. i G. w P. do żądania zwrotu utraconego majątku należącego do Związku o tej samej nazwie, działającego w tym Zakładzie w dniu wprowadzenia stanu wojennego. Podniesiona w skardze wątpliwość wynika ze sformułowania art. 2 pkt 1 powyższej ustawy, który stanowi, że zwrot składników majątkowych następuje na rzecz jednostek organizacyjnych związków zawodowych, które były w posiadaniu tego majątku w dniu 12 grudnia 1981 r. Przytoczone sformułowanie pomija fakt utraty z dniem 11 października 1982 r. osobowości prawnej przez wszystkie związki zawodowe, których działalność została zawieszona w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, co nastąpiło z mocy art. 52 w związku z art. 56 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych /Dz.U. nr 32 poz. 216/. Prowadzi to do wniosku, że określając jednostki organizacyjne związków zawodowych uprawnione do żądania zwrotu majątku, ustawodawca miał na względzie tożsamość organizacyjną danego związku zawodowego, a nie ciągłość jego osobowości prawnej.

W innym wypadku omawiany przepis, a w konsekwencji cała ustawa w części dotyczącej zwrotu majątku związkowego byłaby pozbawiona treści normatywnej. Potwierdzeniem zaś tożsamości organizacyjnej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" jest nie tylko faktyczna działalność tego Związku w całym omawianym okresie, począwszy od 1980 r., w tym także w okresie stanu wojennego, ale także postanowienie par. 1 obecnie obowiązującego statutu. Przepis ten stwierdza, że NSZZ "Solidarność" powołany został w wyniku protestu robotniczego na podstawie porozumienia z dnia 31 sierpnia 1980 r. w Gdańsku pomiędzy Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym a Komisją Rządową. To sformułowanie nie pozostawia wątpliwości co do podstaw i czasu utworzenia NSZZ "Solidarność, a okresowe pozbawienie tego Związku osobowości prawnej nie daje podstaw do twierdzenia, że NSZZ "Solidarność" z lat 1980/81 i NSZZ "Solidarność" zarejestrowany ponownie w 1989 r. są różnymi związkami zawodowymi. Uznając tożsamość organizacyjną tego Związku, co znajduje dodatkowe wsparcie w świetle przepisów art. 12 ust. 1 i art. 15 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych /Dz.U. nr 55 poz. 234/, podniesiony w skardze zarzut braku legitymacji czynnej po stronie wnioskodawcy należało uznać za chybiony.

Przechodząc do kwestii sposobu wykorzystania sumy przelanej z rachunku bankowego NSZZ "Solidarność" na konto NSZZ Pracowników P. N. i G. w P., to jakkolwiek wskazywane przez stronę skarżącą wykorzystanie tej kwoty nie jest przedmiotem sporu, nie ma ono jednak znaczenia w świetle art. 3 ust. 1 omawianej ustawy z dnia 25 października 1990 r. Przepis ten nie uzależnia obowiązku zwrotu waluty polskiej, która znajdowała się na rachunkach bankowych, jak również sposobu waloryzacji od celów jej wykorzystania. Z tych względów podniesiony w skardze zarzut braku ustosunkowania się przez Społeczną Komisję Rewindykacyjną do rozliczeń dotyczących wydatkowania przejętej kwoty należało uznać za pozostający bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Na marginesie należy dodać, że Sąd - mając na względzie zasadę zakazu reformationis in peius, wynikającą z art. 382 Kpc/ w związku z art. 211 Kpa/ - w ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji pominął kwestię prawnego uzasadnienia ustalenia wskaźnika wzrostu wynagrodzeń w okresie od dnia 16 maja 1983 r. do dnia wydania orzeczenia, a nie od dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast Sąd uznał, że skoro ani przepisy art. 2 i 3 omawianej ustawy z dnia 25 października

1990 r., powołane jako prawna podstawa zaskarżonej decyzji, ani pozostałe przepisy tej ustawy nie przewidują możliwości orzekania o odsetkach od sumy pieniężnej, której zwrot nakazano, to ta część zaskarżonej decyzji, która orzeka o obowiązku zapłaty ustawowych odsetek, pozostaje w sprzeczności z prawem. Możliwość orzekania o odsetkach w decyzji administracyjnej jest dopuszczalna tylko wówczas, gdy stanowi tak przepis prawa mający zastosowanie przy wydawaniu decyzji.

W tym stanie Sąd, działając na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w części dotyczącej zapłaty odsetek, w pozostałej części zaś skargę oddalił zgodnie z art. 207 par. 5 Kpa.