Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 661/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit c i art 153
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel Sędziowie: WSA Paweł Darmoń (spr.) WSA Aldona Gąsecka-Duda Protokolant: st. sekr. sąd. Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 15 marca 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowa zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej G. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 27 marca 2013 r., wydaną na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) odmówił zwrotu na rzecz G. K. działki nr [...], położonej w [...] gmina Z., znajdującej się w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...].

Wojewoda decyzją z dnia 20 listopada 2013 r. (znak: [...]), po rozparzeniu odwołania G. K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawomocnym wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 99/14 uchylił obie opisane wyżej decyzje.

Sąd w uzasadnieniu tego wyroku wskazał, że podstawowa wadliwość uchylonych decyzji dotyczyła nieprawidłowego trybu przeprowadzenia dowodów w oparciu, o które ustalony został stan faktyczny sprawy i dokonanie na tej podstawie nieprawidłowej oceny mocy tych dowodów. Wadliwość dotyczyła przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków: M. L., S. G., B. K. i Z. M.. Wśród wytycznych Sąd wskazał na potrzebę przeprowadzenia przez organ dowodu z zeznań świadków w sposób pozwalający na bezpośredni kontakt świadka z przedmiotem postępowania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta [...] decyzją z 5 czerwca 2015 r. znak [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] na rzecz G. K..

Wojewoda decyzją z dnia 15 lutego 2016 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania G. K. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 5 czerwca 2015 r. znak:[...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawomocnym wyrokiem z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 462/16 uchylił zaskarżoną decyzję.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda wydał w dniu 15 marca 2017 r. decyzję znak [...], którą na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z 5 czerwca 2015 r. znak [...]

W jej uzasadnieniu Wojewoda wskazał na art. 153 p.p.s.a. Dalej przywołano treść art. 136 ust.3 zd. 1 i art. 137 u.g.n. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11.

Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż objęta wnioskiem spadkobierczyni poprzedniego właściciela, tj.: G. K. o zwrot nieruchomość odpowiada obecnie m.in. stanowiącej przedmiot omawianego postępowania administracyjnego działce nr [...], położonej w [...], gm. Z..

Nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 12 grudnia 1951 r. znak [...] wydanym na podstawie art. 23, art. 28, art. 37 i art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R.P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438), rozporządzenia Rady Ministrów z 3 czerwca 1950 r. (Dz. U. R.P. Nr 26, poz. 234 i 235) oraz zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 18 września 1951 r. [...], na cele budowy osiedla mieszkaniowego w gm. kat. [...] - następnie sprostowanym postanowieniem Naczelnika Gminy Z. z 11 listopada 1977 r. znak [...]

Podkreślono, iż wywłaszczenie w trybie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. następowało w sposób bardzo specyficzny i odmienny niż w przypadku późniejszych ustaw wywłaszczeniowych. W niniejszej sprawie organ I instancji w sposób prawidłowy ustalił cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości jako budowa osiedla mieszkaniowego. Potwierdza to w pierwszej kolejności zgromadzona w niniejszej sprawie dokumentacja archiwalna w postaci kopii orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 12 grudnia 1951 r. [...], sprostowanego ostatecznym postanowieniem Naczelnika Gminy Z. z 11 listopada 1977 r. znak [...], jak również kopia orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., Urząd Spraw Wewnętrznych z 19 stycznia 1962 r. o częściowym zwrocie nieruchomości, również sprostowanego ww. postanowieniem Naczelnika Gminy Z. z 11 listopada 1977 r. znak [...] W wyroku z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 462/16 ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawarto pozytywną ocenę w zakresie ustalenia przez organy administracyjne celu wywłaszczenia w niniejszym postępowaniu.

Uwzględniając zalecenia zawarte w wydanym w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 462/16 organ odwoławczy prowadząc ponownie postępowanie odwoławcze, działając na podstawie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego zwrócił się do organu I instancji o przeprowadzenie w przedmiotowej sprawie dodatkowego postępowania wyjaśniającego poprzez przeprowadzenie ponownych dowodów z zeznań świadków: M. L., S. G., B. K. i Z. M., na okoliczność zagospodarowania nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], ze szczególnym uwzględnieniem zaleceń wskazanych w uzasadnieniu ww. wyroku w zakresie okazania przedmiotu postępowania w terenie. Równocześnie Wojewoda zwrócił się o dołączenie do akt sprawy oryginału zdjęcia lotniczego, wykonanego 14 września 1970 r., którego jedynie kserokopia znajdowała się w aktach sprawy.

Pismem z dnia 17 stycznia 2017 r. znak [...] Starosta [...] przesłał organowi odwoławczemu odpisy protokołów z przesłuchania świadków w dniu 16 stycznia 2017 r. w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], poł. w [...] gm. Z.. Pomimo prawidłowego wezwania B. K. i Z. M. nie stawiły się na przesłuchanie. Na przesłuchanie nie stawiła się również S. G. (korespondencja zawierające wezwanie na przesłuchanie została zwrócona do akt sprawy przez operatora pocztowego ze względu na wyprowadzenie się adresata). Przesłuchany natomiast w miejscu położenia nieruchomości, w charakterze świadka M. L. zeznał, iż w momencie wprowadzenia się w maju 1953 r. do bloku nr [...] osadnik już był, a który obecnie jest nieczynny od ok. 2000 r.

Następnie pismem z 20 kwietnia 2015 r. Urząd Gminy Z. poinformował, że ww. infrastruktura techniczna "jest pozostałością starej (nieczynnej) oczyszczalni odprowadzającej ścieki z budynków "[...]" w [...]. Obecnie Ścieki bytowe z "[...]" odprowadzane są do gminnej sieci kanalizacji sanitarnej fi 200 mm PCV, przebiegającej m.in. przez działkę [...] w miejscowości [...]" (sąsiadującej z działką nr [...]).

Powyższe informacje potwierdzone zostały w piśmie [...] Agencji Mieszkaniowej z 5 maja 2015 r., w którym wyjaśniono, iż: "działka nr [...] była zajęta pod oczyszczalnię ścieków obsługującą wojskowe osiedle mieszkaniowe. Wraz z budową osiedla wybudowana została kanalizacja i wymieniona oczyszczalnia ścieków." Fakt istnienia ww. infrastruktury sanitarnej potwierdza również przekazane przez [...] Agencję Mieszkaniową pismo Wojskowego Rejonowego Urzędu Kwaterunkowo-Budowlanego w K. z 30 stycznia 1964 r., w którym mowa jest o zrealizowanym przez Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych osiedlu mieszkaniowym [...], w ramach którego powstało 9 budynków mieszkalnych (każdy z własnym przyłączem elektroenergetycznym oraz samodzielnym systemem grzewczym) oraz osiedlowa kanalizacja z oczyszczalnią ścieków.

Z kolei odnosząc się do zawartego na karcie nr [...] akt administracyjnych pisma Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej z dnia 27 marca 2012 r., wyjaśniono, iż w piśmie tym wymieniono jedynie zgromadzone w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym zdjęcia lotnicze z poszczególnych lat, z wykazu którego pozyskano do akt sprawy zdjęcie lotnicze wykonane w 1970 r.

Mając na uwadze wskazanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, iż "na karcie nr [...] i nr [...] są mapy zawierające oznaczenia na obszarze odpowiadającym obecnie działce nr [...]. Organ administracyjny winien omówić, co oznaczają oznaczenia zawarte na tym obszarze i o czym to może świadczyć"- wyjaśniono, iż zgodnie z instrukcją techniczną K-1 Mapa zasadnicza (dostępną na stronie internetowej: [...]), dotyczącą wykazu standardów technicznych, oznaczenia znajdujące na omawianym obszarze oznaczają położenie studzienek kanalizacyjnych (k), których istnienie stwierdzono podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej 5 listopada 2009 r. Powyższe potwierdza, iż na przedmiotowej działce istniała kanalizacja sanitarna, zrealizowana zgodnie z pismami Urzędu Gminy Z. z 20 kwietnia 2015 r. i Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z 5 maja 2015 r. na potrzeby osiedla mieszkaniowego w [...]. Ponadto wskazano, że Starosta [...] uzupełnił również materiał dowodowy o oryginał zdjęcia lotniczego, wykonanego 14 września 1970 r., pozyskanego z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W.. Porównanie mapy sytuacyjnej, znajdującej się w aktach sprawy (karta akt 96) z w/w zdjęciem lotniczym pozwala na stwierdzenie, iż w dacie wykonania zdjęcia widoczny jest na przedmiotowym terenie obiekt, którego co prawda w oparciu tylko o analizę zdjęcia nie można określić jako "osadnik", ale uwzględniając fakt, iż tego typu infrastruktura jest infrastrukturą podziemną oraz mając na uwadze pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności zeznania świadków, w ocenie organu odwoławczego należało uznać, iż obiekt ten stanowił omawianą infrastrukturę podziemną (osadnik).

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, co zostało potwierdzone w wydanym w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, iż powstały na terenie zawnioskowanej do zwrotu działki nr [...] osadnik służący do obsługi istniejącego w tym miejscu osiedla mieszkaniowego stanowił część jego niezbędnej infrastruktury technicznej.

Mając na uwadze powyższe oraz powołany wcześniej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11,stwierdzono, iż nieruchomość, oznaczona aktualnie, jako działka nr [...], została zagospodarowana na cele planowanego w dacie wywłaszczenia osiedla mieszkaniowego poprzez wykonanie na jej terenie elementów infrastruktury niezbędnej do funkcjonowania tego zamierzenia (elementy kanalizacji sanitarnej) i nastąpiło to przed złożeniem wniosku o zwrot w przedmiotowej sprawie (pismo z 30 czerwca 1992 r.), a zatem nie można uznać omawianej części dawnej parceli l[...] b. gm. kat. [...], za zbędną na cel jej wywłaszczenia. Z tego też względu utrzymano w mocy decyzję organu I instancji.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie G. K., zarzucając jej

1/ naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi - dalej również jako "p.p.s.a."- poprzez niezrealizowanie wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawartych w wyroku z dnia 14 czerwca 2016 roku, sygn. akt: II SA/Kr 462/16 i sformułowanie oceny prawnej sprzecznej z tym wyrokiem podczas gdy:

- organ zgodnie z art. 153 p.p.s.a. winien był zastosować się do wszystkich wytycznych i wskazań zawartych w wyroku WSA w Krakowie, m.in. zobowiązany był do dogłębnej oceny i analizy map znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, jak również zdjęć lotniczych, a tym samym powinien ponownie przeprowadzić postępowanie dowodowe w sprawie, z uwzględnieniem wszystkich wskazań WSA w Krakowie.

2/ naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji Starosty [...] z dnia 5 czerwca 2015 roku (znak: [...]) podczas gdy:

- organ winien był zastosować art. 138 § 2 k.p.a., a tym samym uchylić decyzję Starosty [...] z dnia 5 czerwca 2015 roku i przekazać sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania ze względu na liczne naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego (art. 136 ust. 3 u.g.n., art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.,) jak i przepisów postępowania (art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.), a także niewyjaśnienie przez ten organ zakresu sprawy istotnego dla rozstrzygnięcia.

3/ naruszenie art. 136 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji jedynie na ustaleniach poczynionych przez organ I instancji i w zasadzie zaniechanie przeprowadzenia przez Wojewodę postępowania wyjaśniającego we własnym zakresie, podczas gdy:

- sprawa administracyjna winna być dwukrotnie rozpoznana merytorycznie i rozstrzygnięta, najpierw przez organ I instancji, a następnie przez organ odwoławczy;

- zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy winny przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do należytego wyjaśnienia sprawy;

- rolą organu odwoławczego nie jest jedynie weryfikacja decyzji administracyjnej, tylko ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej;

- organ ma prawo (i obowiązek) przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w postępowaniu odwoławczym w celu uzupełnienia dowodów i materiału w sprawie, jeśli postępowanie wyjaśniające przed organem I instancji nie doprowadziło do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie;

- brak należytego uzasadnienia decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a..

4/ naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zgromadzenia i wyczerpującego zbadania dowodów w sprawie, polegający w szczególności na zaniechaniu zbadania w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, podczas gdy organ zobowiązany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienia nie tylko, czy w konkretnym przypadku rzeczywiście doszło do realizacji celu wywłaszczenia, ale też w pierwszej kolejności, czy cel wywłaszczenia jest określony w taki sposób, że możliwym jest w stopniu nie budzącym wątpliwości ustalenie, co miało stanowić realizację tego celu oraz, czy został on zrealizowany,

albowiem zarówno organ I jak i II instancji w zakresie oceny terminowej realizacji budowy osiedla oparł się na orzeczeniu w przedmiocie wywłaszczenia, które nie precyzowało jakiego rodzaju budownictwo ma zostać zrealizowane na wywłaszczonej nieruchomości, kiedy w rzeczywistości cel taki musi być precyzyjnie i w sposób nie budzący wątpliwości określony w orzeczeniu wywłaszczeniowym, a przy tym musi on zostać określony przed wszczęciem jego realizacji oraz w terminach przewidzianych przez art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami:

a ponadto

działka obecnie oznaczona numerem [...] (razem z sąsiadującymi z nią działkami o numerach [...]. [...] oraz [...]) powstała w wyniku podziału działki nr [...], co dodatkowo dowodzi kompleksowości tych działek, a zatem w konkluzji do zbędności na cel wywłaszczenia działek o numerach [...], [...] oraz [...] (zgodnie z decyzjami Starosty [...] z dnia 28 marca 2013 roku w przedmiocie zwrotu na rzecz G. K. tych działek), również i działki [...], a co zostało zupełnie pominięte przez Starostę K., jak i Wojewodę w toku prowadzonego postępowania;

jak również

ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nadal nie wynika, aby działka numer [...] była zagospodarowana w sposób przesądzający o tym, że była niezbędna do realizacji celu wywłaszczenia, lecz przeciwnie z akt wynika wprost, że działka ta stanowi teren zaniedbany, a powstała na niej sieć infrastruktury gazowniczej została zainstalowana dopiero w roku 1983, a zatem już po upływie bezwzględnie wiążących terminów określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, a konsekwencji więc nie służyła ona celowi wywłaszczenia i nie istnieją przeszkody do jej zwrotu.

5/ naruszenie art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez:

a) bezzasadną odmowę zwrotu nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] (w granicach należącej do skarżącej parceli katastralnej l. kat [...]), podczas gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na całej wywłaszczonej nieruchomości, co potwierdzone zostało decyzjami Starosty [...] z dnia 28 marca 2013 roku znak [...]; [...]; [...],

a zatem nieruchomość ta winna zostać zwrócona skarżącej

b) bezpodstawną odmowę zwrotu nieruchomości należącej do skarżącej podczas gdy, organ I jak i II instancji, w żadnym zakresie nie zbadał wskazanych w art. 136 ust. 3 u.g.n. przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

6/ naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 104 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzje Starosty [...] z dnia 5 czerwca 2015 roku w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej działki nr [...], w sytuacji, kiedy zrealizowane były przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a to poprzez:

całkowite pominięcie przez organ II instancji tej okoliczności, że z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. nr [...] z dnia 12 grudnia 1951 roku nie wynika, iż celem wywłaszczenia jest budowa osiedla mieszkaniowego, lecz orzeczenie to ogólnie stwierdza, że wywłaszczenie jest "z przeznaczeniem na cele budownictwa", a zatem w zakresie oznaczenia celu wywłaszczenia jest lakoniczne przez co nie wskazuje, że tym celem ma być budowa osiedla mieszkaniowego, natomiast późniejsze jego sprostowanie, tj. postanowieniem Naczelnika Gminy Z. nr [...] z dnia 11 listopada 1977 roku, a zatem już po zabudowaniu działki nr [...] i przede wszystkim po upływie terminów przewidzianych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może zostać uznane za sprecyzowanie celu wywłaszczenia dające podstawę do przyjęcia, że cel ten został zrealizowany, gdyż sprecyzowanie to miało miejsce blisko trzydzieści lat po dacie wywłaszczenia;

a w konsekwencji

brak zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, tj. w sytuacji kiedy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu;

a w tej sytuacji

jedyna ewentualna przyczynę, dla której zwrot nie mógłby nastąpić, stanowiłoby trwałe rozporządzenie nieruchomością na rzecz osób trzecich, którą to przesłankę organ powinien był również zbadać w toku prowadzonego postępowania.

Na podstawie tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia 5 czerwca 2015 roku, a także o zasądzenie od Wojewody na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu ze względu na niewykonanie wszystkich wskazań zawartych w prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydanych w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W ramach sądowej kontroli sprawy administracyjnej dotyczącej zwrotu działki nr [...] znajdującej się w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...] zostały wydane dwa wyroki: z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. II SA/Kr 462/16 i z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 99/14.

W wyroku z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 99/14 Sąd przede wszystkim zakwestionował sposób przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków: M. L., S. G., B. K. oraz Z. M.. Sąd wskazał na potrzebę przeprowadzenia przez organ dowodu z zeznań świadków w sposób pozwalający na bezpośredni kontakt świadka z przedmiotem postępowania.

Z kolei drugi wyrok uchylał decyzję Wojewody przede wszystkim z uwagi na naruszenie art. 153 p.p.s.a. tj. niewykonanie wszystkich wiążących organ administracji wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu omawianego wyroku wskazano, że po uprawomocnieniu się ww. wyroku, organ I instancji nie ponowił przeprowadzanie dowodu z zeznań świadków, ale zwrócił się do Wójta Gminy Z. oraz Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej o informacje na temat infrastruktury zlokalizowane na działce nr [...] oraz o wskazanie związku tej infrastruktury z osiedlem mieszkaniowym. Wydając w tej sprawie zaskarżoną decyzję Wojewoda uznał, że to z pism uzyskanych od tych podmiotów wynika w sposób nie budzący wątpliwości wykorzystanie działki nr [...] na cel, jaki była budowa osiedla mieszkaniowego. Zdaniem Sądu taki wniosek nie mógł jednak uzasadniać odstąpienia od ponowienia przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków. Skoro w poprzednio prowadzonym postępowaniu administracyjnym sąd administracyjny wprost wskazał na sposób przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków tak, aby te dowodowy w pełni mogły uzasadnić ustalenia stanu faktycznego sprawy, to takie wskazanie wiązało organy administracyjne w tej sprawie. Organy administracyjne były związane wskazaniami tego wyroku i nie mogły od nich dowolnie odstępować. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika zaś, że organy nadal posiłkowały się ustaleniami dokonanymi w związku z odebraniem zeznań od świadków w dniu 5 marca 2012 r. (akta administracyjne sprawy, karty nr [...]) oraz w dniu 5 czerwca 2012 r. (akta administracyjne sprawy, karty nr [...]) mimo tego, że Sąd w prawomocnym wyroku zakwestionował prawidłowość przeprowadzenia tych dowodów z zeznań świadków. Dodatkowo Sąd wskazał, że ani organ I instancji, ani organ II instancji nie wyjaśniły, dlaczego odstąpiły od wiążących je wskazówek, co do dalszego prowadzenia postępowania w sprawie i dlaczego nie ponowiły dowodów z zeznań świadków połączonych z oględzinami nieruchomości. W ramach wskazań, co do dalszego postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził: "przy ponownie rozpoznawanym odwołaniu organ odwoławczy samodzielnie lub korzystając z pomocy organu I instancji winien ponowić dowody z przesłuchania świadków połączone z oględzinami nieruchomości, co zostało bardzo wyraźnie wyeksplikowane w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 99/14".

Po zwrocie akt Wojewodzie organ odwoławczy, działając na podstawie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego zwrócił się do organu I instancji o przeprowadzenie w przedmiotowej sprawie dodatkowego postępowania wyjaśniającego poprzez przeprowadzenie ponownych dowodów z zeznań świadków: M. L., S. G., B. K. i Z. M., na okoliczność zagospodarowania nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], ze szczególnym uwzględnieniem zaleceń wskazanych w uzasadnieniu ww. wyroku w zakresie okazania przedmiotu postępowania w terenie. Pismem z dnia 17 stycznia 2017 r. znak [...] Starosta [...] przesłał organowi odwoławczemu odpisy protokołów z przesłuchania świadków, przeprowadzonych w dniu 16 stycznia 2017 r. w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], poł. w [...] gm. Z.. Pomimo prawidłowego wezwania B. K. i Z. M. nie stawiły się na przesłuchanie. Na przesłuchanie nie stawiła się również S. G. (korespondencja zawierające wezwanie na przesłuchanie została zwrócona do akt sprawy przez operatora pocztowego ze względu na wyprowadzenie się adresata). Przesłuchany natomiast w miejscu położenia nieruchomości, w charakterze świadka M. L. zeznał, iż w momencie wprowadzenia się w maju 1953 r. do bloku nr [...] osadnik już był, a który obecnie jest nieczynny od ok. 2000 r.

Jak wynika z powyższego wskazania zawarte w dwóch prawomocnych wyrokach sądu administracyjnego zostały wykonane tylko w odniesieniu do świadka M. L.. Co do pozostałych trzech wymienionych wyżej świadków organ odwoławczy poprzestał na stwierdzeniu, że żaden z nich nie stawił się na przesłuchanie, a w przypadku jednego z nich nie doszło do prawidłowego doręczenia wezwania z uwagi na zmianę adresu - co nie może zostać uznane za wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 153 p.p.s.a. Wojewoda w żaden sposób nie wyjaśnił, czy przeprowadzenie dowodu z przesłuchania trzech pozostałych świadków uznał za zbędne bądź też niemożliwe albo znacznie utrudnione. Niejako "przyjął do wiadomości", że dwaj świadkowie się nie stawili mimo prawidłowego wezwania, a trzeci wyprowadził się i nie poczynił żadnych dalszych starań, by mimo to uzyskać zeznania tych świadków zgodnie z wiążącymi go wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, ani też nie wytłumaczył pominięcia tego dowodu w żaden inny sposób.

Trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 83 § 1 k.p.a. nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz jej powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje również możliwość stosowania środków dyscyplinujących wobec osób powołanych na świadków, które uchylają się od obowiązku stawiennictwa na wezwanie organu administracji. W myśl art. 88 § 1 k.p.a. kto, będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51), mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do [...] zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do [...] zł. Na postanowienie o ukaraniu grzywną służy zażalenie. Z kolei § 3 art. 88 stanowi, że ukaranie grzywną nie wyklucza możności zastosowania do opornego świadka środków przymusu przewidzianych w przepisach szczególnych.

Organ prowadzący postępowanie ma również instrumenty służące ustaleniu aktualnego adresu osób biorących udział w postępowaniu (choćby w charakterze świadka), które w trakcie postępowania zmieniły adres zamieszkania.

Pominięcie dowodu z zeznań trzech świadków, co do których sąd administracyjny dwukrotnie nakazał ich ponowne przesłuchanie połączone z oględzinami w terenie i niewyjaśnienie tej kwestii w żaden sposób w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Wojewody.

W ponownie prowadzonym postępowaniu należy podjąć starania celem ustalenia aktualnego adresu świadka S. G., a następnie ponownie wezwać świadków na przesłuchanie połączone z oględzinami zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z poprzednich wyroków WSA w Krakowie - które w dalszym ciągu pozostają aktualne. Dopiero jeśli przeprowadzenie tych dowodów okaże się niemożliwe lub znacznie utrudnione Wojewoda będzie mógł pominąć je przy rozstrzyganiu sprawy. Musi to jednak jednoznacznie wynikać z uzasadnienia decyzji.

Wykonując wskazania zawarte w wyroku z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. II SA/Kr 462/16 Wojewoda wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w piśmie na k. 84 wymieniono jedynie daty wykonania zdjęć lotniczych, z których do akt sprawy pozyskano jedynie zdjęcie z 1970 roku, które omówiono w kontekście pozostałych zgromadzonych w sprawie dowodów.

Wojewoda odniósł się również do map znajdujących się na k. 52 i 94 akt administracyjnych, stosownie do wskazań WSA w Krakowie. Jednak zarzuty skargi w zakresie niewystarczającej analizy zdjęć lotniczych częściowo zasługują na uwzględnienie, bowiem do oryginału zdjęcia lotniczego z dnia 14 września 1970 r nie sporządzono stosownej nakładki z granicami działek, co uniemożliwia jednoznaczne odczytanie zdjęcia.

Z kolei pozostałe zarzuty dotyczą w znacznej części kwestii, które już wcześniej zostały w sposób wiążący przesądzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. II SA/Kr 462/16, a zatem nie mogą być ponownie badane na obecnym etapie postępowania. Dotyczy to w szczególności następujących, podnoszonych w skardze kwestii:

< co do konieczności uchylenia decyzji Starosty [...] i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji - WSA wypowiedział się w następujący sposób: "Sąd uznał, że żądanie uchylenia decyzji organu I instancji jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu. Skoro wady postępowania dowodowego mogą zostać usunięte na etapie postępowania odwoławczego, to niezasadnym byłoby także uchylanie decyzji organów obu instancji.

< co do kwestii nieprecyzyjnego określenia celu wywłaszczenia w decyzji wywłaszczeniowej - WSA wypowiedział się w następujący sposób: "W całości należy podzielić i te wyjaśnienia organów, które wskazywały na okoliczności wywłaszczania nieruchomości w latach 50-tych ubiegłego wieku i sposobu określania celów wywłaszczania nieruchomości. Nie można dzisiejszego stanu prawnego obowiązującego w zakresie wywłaszczania nieruchomości i obowiązku precyzyjnego określania celu wywłaszczania przenosić na regulacje prawne z lat 40-tych i 50-tych XX wieku."

< co do braku możliwości ustalania celu wywłaszczenia na podstawie postanowienia z dnia 11 listopada 1977 r. o sprostowaniu decyzji wywłaszczeniowej - WSA wypowiedział się w następujący sposób: "nie można zarzucać organom administracyjnym błędnej wykładni samego celu wywłaszczenia. Niewątpliwie przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na cele budownictwa, a realizacja na tym terenie osiedla mieszkaniowego nie oznacza sprzeczności pomiędzy tak nazwanym celem jak "budownictwo" i "budownictwo mieszkaniowe". Nie mogły organy doszukiwać się jeszcze bardziej precyzyjnych (wręcz detalicznych) celów niż te, które wynikały z wydawanych aktów administracyjnych. Skoro w postanowieniu w trybie sprostowania z dnia 11 listopada 1977 r. Naczelnika Gminy Z. nr [...] wyraźnie doprecyzowano cel wywłaszczenia jako budowa osiedla mieszkaniowego i to postanowienie nadal obowiązuje w obrocie prawnym – to Sąd potwierdza prawidłowość ustalenia przez organy administracyjne, że także i treść tego postanowienia nie mogła być pominięta dla ustalania celu wywłaszczenia. To postanowienie stało się integralną częścią orzeczenia o wywłaszczeniu z 12 grudnia 1951 r. i tak też musiało być interpretowane przez organy w tej sprawie. Nie można deprecjonować tego postanowienia tylko dlatego, że zostało ono wydane w 1977 r. kiedy już osiedle mieszkaniowe zostało wybudowane."

< co do konieczności realizacji inwestycji w terminach wynikających z art. 137 u.g.n. - WSA wypowiedział się w następujący sposób: "Nie ma racji skarżąca zarzucając organom administracji kluczowe znaczenie co do ustalenia daty wybudowania osiedla mieszkaniowego ("Osiedla Wojskowego") w [...]. Kwestia znaczenia daty realizacji celu wywłaszczenia była przedmiotem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 i Sąd nie stwierdza, aby organy administracji w tej sprawie błędnie interpretowały ten wyrok."

< co do zwrotu skarżącej innych działek w 2013 roku - WSA wypowiedział się w następujący sposób: "Także i te zarzuty skargi, które podnoszą zwrot innych działek znajdujących się w sąsiedztwie działki nr [...] nie mają w tej sprawie istotniejszego znaczenia. Dla każdej działki organy winny ustalać, czy cel wywłaszczenia na danej działce został zrealizowany, czy też nie został. Mogło więc być i tak, że na działce sąsiedniej względem działki nr [...] cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, ale to nie oznacza że nie należy badać realizacji celu wywłaszczenia na działce nr [...]."

< co do znaczenia aktualnego sposobu zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości - WSA wypowiedział się w następujący sposób: "Nie ma racji skarżąca podnosząc, że istotne znaczenie ma obecny stan zagospodarowania działki nr [...]. Okoliczność, że obecnie działka ta jest niezagospodarowania lub zaniedbana nie oznacza, że nie była wykorzystywana na cel wywłaszczenia. Sąd podziela i te poglądy organów administracji, które wskazują na potrzebę kompleksowego traktowania celu wywłaszczenia jakim było budownictwo nie tylko jako budowa budynków, ale także i budowa obsługujących te budynki np. oczyszczalni ścieków."

Z kolei zarzuty dotyczące bezpodstawnego - w ocenie skarżącej - zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są na obecnym etapie postępowania przedwczesne, bowiem przed zgromadzeniem pełnego materiału dowodowego zgodnie ze wskazaniami wynikającymi w poprzednio wydanych wyroków sądowych odniesienie się do nich nie jest możliwe.

Jak wynika z powyższego - zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, choć z innych przyczyn niż większość podnoszonych w skardze zarzutów. W ocenie Sądu nie było potrzeby uchylania także decyzji Starosty [...] - biorąc pod uwagę, że przy rozpoznaniu skargi na poprzednią decyzję Wojewody Sąd takiej potrzeby również nie dostrzegł, a obecnie zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania dowodowego jest mniejszy.

W tej sytuacji zaskarżona decyzja jako naruszająca przepisy postępowania podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości [...] zł składa się: kwota [...]zł tytułem uiszczonego przez skarżących wpisu; kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentującego skarżących, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.) oraz kwota [...]zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżących opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1827).