Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 695/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 36(4) ust. 1, ust. 10, art. 36(5) ust. 2,  art.36 (8) ust. 9 i ust. 14
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. L. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 października 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1214/10 w sprawie ze skargi P. L. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. L. S. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I

Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę P. L. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2010 r., w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Zaskarżoną do Sądu I instancji uchwałą Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z dnia [...] grudnia 2009 r. ustalającą dla skarżącego negatywny wynik z egzaminu radcowskiego, na skutek uzyskania oceny "2" z części trzeciej (praca z prawa cywilnego) egzaminu. Z pozostałych części egzaminu radcowskiego skarżący uzyskał odpowiednio ocenę "3" (test i praca z prawa administracyjnego), oraz ocenę "4" (praca z prawa karnego i prawa gospodarczego).

Utrzymując w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej organ II instancji stwierdził, że wymienione przez egzaminatorów wady i uchybienia w pracy skarżącego są na tyle istotne, że dyskwalifikują ocenianą pracę, co w konsekwencji skutkuje brakiem możliwości wystawienia zdającemu oceny pozytywnej. Ocena cząstkowa niedostateczna z zakresu prawa cywilnego z trzeciej części egzaminu jest oceną prawidłową i nie ma podstaw do jej podwyższenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia podał, że P. S. podniósł zarzuty wyłącznie wobec oceny wystawionej z części trzeciej egzaminu radcowskiego tj. z pracy z zakresu prawa cywilnego, ponieważ uzyskana z tej części egzaminu ocena niedostateczna zaważyła na uzyskaniu przez egzaminowanego negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

W ocenie Sądu, skoro Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że brak jest podstaw do podwyższenia oceny uzyskanej przez P. S. zarówno z pracy pisemnej z zakresu prawa cywilnego, jak i ocen uzyskanych przez skarżącego z pozostałych części egzaminu radcowskiego, to oznacza, że zbadała prawidłowość wystawienia ocen ze wszystkich części egzaminu, a więc rozpoznała ponownie sprawę w jej całokształcie.

Ostateczna ocena z pracy pisemnej danego zadania z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, z wyjątkiem, o jakim mowa w art. 365 ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.) dalej powoływanej jako ustawa o radcach prawnych, nie mającym zastosowania w niniejszej sprawie, wynika z obliczeń arytmetycznych. Stanowi ona średnią ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W niniejszej sprawie P. S. uzyskał dwie niedostateczne oceny cząstkowe z zadania z zakresu prawa cywilnego, z trzeciej części egzaminu radcowskiego. Zatem prawidłowo organ uznał, że ostateczna ocena z pracy pisemnej zadania z zakresu prawa cywilnego jest oceną negatywną - niedostateczną.

Według Sądu, w rozpatrywanej sprawie Komisja Egzaminacyjna wywiązała się ze swoich obowiązków prawidłowo. Dokonała dogłębnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego a przyczyny, które dyskwalifikują pracę skarżącego z trzeciej części egzaminu zostały w uchwałach precyzyjnie i szeroko wyjaśnione.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena zadania z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych pozwu, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony. Zdaniem Sądu, organ słusznie podniósł, że przedmiotowy pozew nie spełniał wszystkich kryteriów wymienionych w art. 365 ust.2 ustawy o radcach prawnych, a poziom pracy świadczy o tym, że skarżący nie dysponuje wymaganym do wykonywania zawodu radcy prawnego poziomem wiedzy prawniczej i umiejętnością stosowania prawa w praktyce. Przy czym ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności.

Za zasadne Sąd uznał argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował, jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. Skarżący miał sporządzić pozew, a więc pismo procesowe o szczególnym ciężarze gatunkowym, choćby z tego względu, że jest to pierwsze pismo, w którym powód określa żądanie. Tymczasem w petitum pozwu nie tylko nie określono dokładnie żądań dochodzonych na rzecz każdego z powodów, ale także nieprawidłowo skonstruowano zawarte w nim roszczenia.

Organ prawidłowo zaklasyfikował przyjęte przez skarżącego rozwiązanie polegające na braku żądania ustalenia odpowiedzialności strony pozwanej za następstwa wypadku, które mogą się ujawnić dopiero w przyszłości (jeden z powodów był małoletni), a także brak zgłoszenia żądania zasądzenia na rzecz powodów dalszego (uzupełniającego) zadośćuczynienia, jako działanie wbrew interesom mocodawców. Pominięcie tych żądań naraziłoby klientów na kolejny proces w przyszłości. Ponadto dochodzenie tych słusznych roszczeń w późniejszym czasie mogłoby okazać się nieskuteczne na przykład z uwagi na przedawnienie roszczeń. Ze względu na to, że skarżący pominął omawiane roszczenia organ również słusznie wskazał, że praca jest w tym zakresie niepełna.

U podstaw wyroku powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).

II

P. S. zaskarżając wyrok w całości domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:

a) art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych przez jego niezastosowanie i uznanie za dopuszczalne dokonywanie oceny za część trzecią egzaminu radcowskiego metodą zaliczone - niezaliczone, podczas gdy wskazany przepis nakazuje dokonywać oceny przy zastosowaniu pięciostopniowej skali ocen;

b) art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - przez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu za dopuszczalne dokonywanie jednej ogólnej oceny za część trzecią egzaminu radcowskiego na podstawie wszystkich trzech szczegółowych kryteriów zawartych we wskazanym przepisie, podczas gdy kryteria te są na tyle różne, że ich łączne stosowanie jest niemożliwe z logicznego punktu widzenia, a w rezultacie błędnej wykładni - również niewłaściwe zastosowanie tego przepisu;

2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 3 § 1 p.p.s.a. - przez uchylenie się od dokonania rzeczywistej kontroli postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia i wydanie rozstrzygnięcia słusznego w świetle materiału sprawy, lecz prowadzenie postępowania w kierunku utrzymania w mocy zaskarżonej uchwały, co doprowadziło do ograniczenia postępowania dowodowego, fragmentarycznej i arbitralnej oceny materiału sprawy, sporządzenia uzasadnienia wyroku "na tezę", obarczonego szeregiem błędów i sprzeczności, z pominięciem okoliczności wskazanych przez skarżącego;

b) art. 151p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - przez oddalenie skargi w sytuacji, w której organ administracyjny drugiej instancji dopuścił się rażącego naruszenia przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej, jako k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 k.p.a.- poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,

- art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego,

- art. 80 k.p.a. - poprzez dokonanie oceny na podstawie niepełnego materiału dowodowego, przy pominięciu istotnych dla strony dowodów i argumentów zgłoszonych w odwołaniu,

- art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

c) art. 134 § 1 p.p.s.a. - przez uchylenie się od rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie i nie dostrzeżenie naruszenia przez organ administracyjny drugiej instancji przepisu art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, które to naruszenie jest na tyle istotne i oczywiste, że Sąd powinien je uwzględnić z urzędu, pomimo że nie zostało objęte zarzutem skargi, a tylko wskazane w uzasadnieniu odwołania;

d) art. 141 § 4 p.p.s.a. - przez uchylenie się od przedstawienia podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, przez co sporządzone uzasadnienie ma charakter wyłącznie sprawozdawczy, zawiera wewnętrzne sprzeczności, opiera się na bezkrytycznym powieleniu argumentacji przedstawionej w zaskarżonej uchwale Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, a także nie zawiera jakiegokolwiek odniesienia się do zarzutów skargi, co w konsekwencji całkowicie uniemożliwia kontrolę zaskarżonego orzeczenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że pomimo zawężenia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia zakresu postępowania odwoławczego wyłącznie do zarzutów podniesionych w odwołaniu, zarzuty te nie zostały rozpatrzone w całości. Komisja całkowicie zignorowała zarzuty zawarte w pierwszej części odwołania, dotyczące samych podstaw egzaminu, a mianowicie metodologii oceniania. W uzasadnieniu prawnym komisja odwoławcza powołała przepisy: art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych określający cel egzaminu radcowskiego oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wprowadzający trzy obligatoryjne kryteria oceny prac egzaminacyjnych. Organ odwoławczy nie uznał jednak za konieczne dokonywania oceny pracy egzaminacyjnej na podstawie każdego z tych kryteriów oddzielnie, lecz ocenił, iż realizacja zadania nie zasługuje na pozytywną ocenę "biorąc pod uwagę powyższe kryteria".

W ocenie skarżącego Sąd w ogóle nie rozważył zarzutów skarżącego, a więc de facto nie rozpoznał skargi, a ponadto nie podał podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia i nie dokonał jej wyjaśnienia, przez co naruszył przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie to, całkowicie uniemożliwia kontrolę zaskarżonego orzeczenia.

Skarżący zwrócił uwagę, że w sytuacji, gdy komisja egzaminacyjna wydaje ocenę (ustala wynik egzaminu) w granicach tzw. uznania administracyjnego, rzeczą organu odwoławczego jest zbadanie, czy granice tego uznania nie zostały przekroczone. Skoro w ustawie o radcach prawnych nie zostały dokładnie określone kryteria wymagane dla uzyskania poszczególnych ocen, komisja egzaminacyjna w uzasadnieniu uchwały powinna wskazać, jakie obiektywne kryteria musi spełniać praca egzaminacyjna dla uzyskania konkretnej oceny i że tych kryteriów w każdym przypadku przestrzega.

Kasator podniósł, że art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych wprowadza otwarty katalog kryteriów oceny prac egzaminacyjnych, z których trzy muszą być zastosowane przez komisję egzaminacyjną obligatoryjnie. Kryteria te nie mają żadnych cech wspólnych, a zatem nie mogą być stosowane łącznie. Zakaz łącznego stosowania omawianych kryteriów i nakaz oddzielnego zastosowania każdego z nich to jedyne instrumenty (środki) pozwalające na osiągnięcie celu, jakim jest ocena rozwiązania zadania z części trzeciej egzaminu radcowskiego uwzględniająca w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Tymczasem Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokonała jednej ogólnej oceny za część trzecią egzaminu radcowskiego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości domagała się jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, która ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 4 ust.1 w związku z art. 2 ustawy o radcach prawnych). Ustaleniu odpowiedniego przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego – a więc świadczeniu pomocy prawnej, mającej na celu ochronę prawną podmiotu, na rzecz którego jest wykonywana- służy egzamin radcowski.

Zgodnie, bowiem z art. 364 ust.1 ustawy o radcach prawnych egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z określonych w tym przepisie dziedzin prawa i umiejętności jego praktycznego zastosowania oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Egzamin radcowski składa się z pięciu części, obejmujących test (pierwsza część egzaminu) oraz rozwiązywania zadań z: zakresu prawa karnego (druga część egzaminu), prawa cywilnego (trzecia część egzaminu), prawa gospodarczego ( czwarta część egzaminu) i prawa administracyjnego (piąta część egzaminu). Pierwsza część egzaminu – test – oceniana jest w zależności od ilości uzyskanych punktów z testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, o czym stanowi art. 36 4 ust.3 w związku z ust.9 ustawy o radcach prawnych. Przy takiej konstrukcji części pierwszej egzaminu radcowskiego nie może budzić wątpliwości to, że prawidłowość wybranych odpowiedzi oceniana jest według ustalonego dla danego zestawu wzorca – klucza prawidłowych odpowiedzi. Przy teście jednokrotnego wyboru, w którym tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa, ocena pierwszej części egzaminu polega w istocie na porównaniu zakreślonych przez zdającego odpowiedzi z ustalonym wzorcem prawidłowych odpowiedzi.

Ustalenie takiego prostego wzorca oceny części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego byłoby nieuprawnione i bezcelowe z uwagi na potencjalną możliwość różnego, aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też ustawodawca wprowadził jedynie kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu. Wskazał w art. 36 5 ust.2 ustawy o radcach prawnych, że przy ocenie każdego z zadań z części drugiej do piątej oceniający biorą pod uwagę w szczególności zachowania wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Podkreślić bowiem raz jeszcze należy, że egzamin radcowski służy sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej interesów podmiotów, na rzecz, których jest wykonywana. Nie wymaga zatem głębszego wywodu teza, że poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialnoprawnej.

Wprowadzając omówione kryteria oceny prac pisemnych z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego ustawodawca nakazał stosować skalę ocen określoną w art. 36 4 ust. 10 ustawy o radcach prawnych. W świetle dotychczasowych rozważań nie powinno budzić wątpliwości, że ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony. Zróżnicowanie ocen pozytywnych (od dostatecznej do celującej) nie oznacza, że błędy popełnione w rozwiązaniu zadania, świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów określonych w art. 36 5 ust.2 ustawy o radcach prawnych mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej. Brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do przyjęcia, że ocena egzaminu z części drugiej do piątej powinna wynikać z ocen cząstkowych wystawionych przez egzaminatorów odrębnie za spełnienie przez zaproponowane rozwiązanie zadania poszczególnych kryteriów (trzech ocen cząstkowych wystawionych przez każdego egzaminatora). Z przepisów ustawy wynika wprost, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna i każdy z egzaminatorów wystawia jedną ocenę cząstkową pracy. Ostateczna ocena stanowi średnią ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

Przenosząc te rozważania na podstawy rozpoznawanej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Z przyczyn powyżej przedstawionych nie można podzielić prezentowanej w skardze kasacyjnej wykładni art. 36 5 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Wbrew bowiem temu, co twierdzi kasator, kryteria oceny rozwiązań zadań określone w tym przepisie muszą być łącznie spełnione i nie tylko możliwe, ale i niezbędne jest ich "łączne stosowanie".

Nietrafne jest także zarzucenie Sądowi I instancji naruszenia art. 36 4 ust. 10 ustawy o radcach prawnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Zarzut ten oparty jest na poglądzie, że stopniowalna jest skala błędów obejmujących kryteria określone w art. 36 5 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, skoro ustawodawca wprowadził pięciostopniową skalę ocen. Naczelny Sąd Administracyjny poglądu tego nie podziela i stwierdza, że tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do "przejścia" do skali ocen pozytywnych. Z tego też względu za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 36 4 ust.10 ustawy o radcach prawnych

Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł także podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, o której stanowi art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W obrębie tej podstawy kasacyjnej, najdalej idący zarzut obejmuje naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu, który w ocenie autora skargi kasacyjnej "całkowicie uniemożliwia kontrolę zaskarżonego orzeczenia."

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie zawiera zarzucanej mu wady. Wytknięty przez autora skargi kasacyjnej ewidentny brak staranności w sporządzeniu uzasadnienia rozstrzygnięcia nie ma istotnego wpływu na wynik postępowania, o którym mowa jest w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Oceny tej nie może zmienić błędny pogląd wynikający z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, iż obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia jest rozpoznanie ponownie sprawy w jej całokształcie poprzez zbadanie prawidłowości wystawionych ocen ze "wszystkich części przedmiotowego egzaminu". Uszło uwadze Sądu I instancji, iż w myśl art. 36 8 ust.12 ustawy o radcach prawnych do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie, której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane.

Przepis art.36 8 ust. 9 ustawy o radcach prawnych stanowi, że do zadań Komisji Odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w ustawie. Dalej podkreślić trzeba, że w art. 36 8 ust. 14 ustawy o radcach prawnych, ustawodawca działając zgodnie z art.92 ust.1 Konstytucji upoważnił Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, obejmujące m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej. W oparciu o delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U. Nr 164, poz. 1314). Z przepisów § 5 ust.2 pkt 1 omawianego rozporządzenia wynika, że przewodniczący Komisji Odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków komisji z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust.3 przewodniczący lub członek Komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem. W myśl z kolei § 5 ust.4 rozporządzenia Komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed Komisją Odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Z uzasadnienia skontrolowanej przez Sąd I instancji uchwały wynika, wprost, iż tak właśnie postąpiła w tej sprawie Komisja II stopnia, przyjmując, że ramy postępowania odwoławczego zostały wyznaczone "z jednej strony zakwestionowaną w odwołaniu częścią egzaminu, z drugiej zaś zarzutami odwołania." Dlatego też błędna sugestia wynikająca z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, iż obowiązkiem Komisji II stopnia było ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie i bezzasadne przyjęcie, iż w tej sprawie organ odwoławczy tak postąpił, nie miało żadnego wpływu na wynik postępowania sądowoadministracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznał także zarzut obejmujący naruszenia "art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.". W ocenie kasatora naruszenie wskazanych przepisów wiąże się z niedostrzeżonym przez Sąd I instancji "rażącym" naruszeniem przez organ drugiej instancji przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu zarzutu wyjaśniono, że do uchybienia powołanym przepisom doszło na skutek niewskazania "wzorca czy punktu odniesienia" dla przyznania określonych ocen, co sprawia, że dokonana ocena rozwiązania zadania jest "oceną całkowicie dowolną."

Z tezą, iż wystawiona ocena z pracy z prawa cywilnego jest "oceną całkowicie dowolną" nie sposób się zgodzić. Zarówno bowiem w pisemnych uzasadnieniach ocen wystawionych przez każdego z egzaminatorów oceniających rozwiązanie zadania z części trzeciej egzaminu radcowskiego jak i w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały podano powody, dla których uznano, że braki i uchybienia w zaproponowanym rozwiązaniu zadania dyskwalifikują ocenianą pracę. Wszechstronne i wnikliwe uzasadnienie powodów wystawienia oceny negatywnej z tej części egzaminu radcowskiego, wbrew temu, co twierdzi autor skargi kasacyjnej, w pełni spełnia wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Natomiast kwestia "braku wzorca" dla oceny zadań z tej części egzaminu radcowskiego i nie sprecyzowania "warunków przyznania określonych ocen", z którą należałoby wiązać ewentualnie zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wynika z błędnego przeświadczenia skarżącego, że wprowadzenie wielostopniowej skali ocen sprawia, że możliwe jest uzyskanie pozytywnej oceny z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, mimo istnienia błędów w zakresie czy to dochowania wymogów formalnych, czy materialnoprawnych, czy też nieuwzględnienia interesu strony, którą zdający zgodnie z zadaniem reprezentuje. Pogląd ten pozostaje w sprzeczności z ustawowym celem egzaminu radcowskiego.

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art.184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 1 p.p.s.a oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) orzekł jak w sentencji.