Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1439/98
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 1999-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3, art. 3, art. 6 ust. 1-2
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 lutego 1998 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o pomocy społecznej.
Teza: Wyliczenie powodów uzasadniających udzielenie pomocy społecznej zawarte w art. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, nie jest wyliczeniem o charakterze zamkniętym. Ustalenie czy istnieje powód udzielenie pomocy społecznej należy do obowiązków organów orzekających na podstawie samodzielnej oceny zaistniałych okoliczności.

Pogląd ten pozostaje w zgodności z przepisami art. 2 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielanie pomocy, a świadczenie pomocy społecznej powinno służyć również umacnianiu rodziny.

Nawet w przypadku, gdy występują ustawowe przesłanki, uzasadniające ograniczenie świadczeń pomocy społecznej do niezbędnego minimum lub odmowę ich przyznania /art. 6 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej/ od nowa taka /bądź ograniczenie rozmiaru świadczeń pomocy społecznej/ nie powinna prowadzić - w myśl przepisu art. 6 ust. 2 tej ustawy do "pogorszenia sytuacji osób, będących na utrzymaniu danej osoby".

TEZY

Wyliczenie powodów uzasadniających udzielenie pomocy społecznej zawarte w art. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, nie jest wyliczeniem o charakterze zamkniętym. Ustalenie czy istnieje powód udzielenie pomocy społecznej należy do obowiązków organów orzekających na podstawie samodzielnej oceny zaistniałych okoliczności.

Pogląd ten pozostaje w zgodności z przepisami art. 2 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielanie pomocy, a świadczenie pomocy społecznej powinno służyć również umacnianiu rodziny.

Nawet w przypadku, gdy występują ustawowe przesłanki, uzasadniające ograniczenie świadczeń pomocy społecznej do niezbędnego minimum lub odmowę ich przyznania /art. 6 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej/ od nowa taka /bądź ograniczenie rozmiaru świadczeń pomocy społecznej/ nie powinna prowadzić - w myśl przepisu art. 6 ust. 2 tej ustawy do "pogorszenia sytuacji osób, będących na utrzymaniu danej osoby".


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi Dariusza O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 5 czerwca 1998 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego z pomocy społecznej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia 8 maja 1998 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu odwołania Dariusza O., decyzją z dnia 5 czerwca 1998 r., (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia 8 maja 1998 r., (...) w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu wymienionej decyzji organu drugiej instancji podano, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, jednakże potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organ odwoławczy wyjaśnił, że "jak powszechnie wiadomo", środki na pomoc społeczną, są ograniczone, co powoduje uwzględnianie przez organy pomocy społecznej hierarchii potrzeb wszystkich osób ubiegających się o tę pomoc, oraz zasobów środków, którymi dysponują na te cele w ciągu roku budżetowego.

W ocenie organu odwoławczego, sytuacja rodziny Dariusza O. nie należy do łatwych, jednakże organ pierwszej instancji jest w stanie przyznać pomoc na pokrycie tylko najpilniejszych i najbardziej podstawowych potrzeb.

Dariusz O. zaskarżył wymienioną decyzję organu drugiej instancji, do Naczelnego Sądu Administracyjnego, i wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący wskazał, że decyzja organu drugiej instancji jest niezgodna z prawem, gdyż nie występował o przyznanie zasiłku celowego, lecz o przyznanie pomocy finansowej "do środków do życia". Skarżący podniósł, że zgodnie z obowiązującymi przepisami pomoc społeczna przysługuje osobom najbiedniejszym, podczas gdy on sam utrzymuje sześcioosobową rodzinę, a zarobki maksymalnie sięgają 1.053,10 zł miesięcznie z dodatkiem rodzinnym. Skarżący wskazał, że po opłaceniu stałych świadczeń, nie wystarcza pieniędzy na wyżywienie rodziny.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W sprawie niniejszej jest bezsporne, że dochód rodziny skarżącego, składającej się z sześciu osób /w tym czworo dzieci, w wieku od 4 miesięcy do 8 lat/ nie przekraczał wysokości dochodu uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z obwieszczeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 6 lutego 1998 r. w sprawie wskaźników waloryzacji i kwot po waloryzacji oraz wysokości świadczeń z pomocy społecznej od dnia 1 marca oraz od dnia 1 września 1998 r. /M.P. nr 5 poz. 90/, od dnia 1 marca 1998 r., wysokość dochodu uprawniającą do świadczeń z pomocy społecznej, nie przekracza: na pierwszą osobę w rodzinie - 302 zł, na drugą i dalsze osoby w rodzinie powyżej 15 lat - 213 zł i na każda osobę w rodzinie poniżej 15 lat - 152 zł. Wysokość dochodu rodziny skarżącego uprawniająca do świadczeń z pomocy społecznej wynosiła więc 1.123 zł, podczas gdy rzeczywisty dochód tej rodziny wynosił 1.053,10 zł, jak to trafnie ustalono w toku postępowania przed organem pierwszej instancji /"aktualizacja wywiadu u osoby i rodziny korzystającej z pomocy", który to dokument dołączony został do akt administracyjnych sprawy niniejszej/.

Nie ulega też wątpliwości, że w sytuacji gdy organ odwoławczy, jak miało to miejsce w tej sprawie, utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji, następuje rozstrzygnięcie zgodne z rozstrzygnięciem pierwszoinstancyjnym.

Oznacza to, że w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ odwoławczy uznał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, podzielając w całości stanowisko i oceny prawne dokonane przez ten organ, a znajdujące odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej.

Jak wynika z treści uzasadnienia powołanej wcześniej decyzji organu pierwszej instancji z dnia 8 maja 1998 r., organ ten przyjął, że w przypadku rodziny skarżącego nie występują żadne z okoliczności wymienionych w art. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./.

Przepis ten wymienia w sposób przykładowy /"pomocy społecznej na zasadach określonych w ustawie udziela się osobom i rodzinom, w szczególności z powodu (...)"/ powody - okoliczności, których wystąpienie uzasadnia udzielenie pomocy społecznej określonej osobie bądź rodzinie. Zgodzić się przy tym należy z poglądem, że powody wyliczone w pkt 1 - 11 art. 3 powołanej ustawy o pomocy społecznej, to w istocie specyfikacja "trudnych sytuacji życiowych, o których mowa w art. 1 tej ustawy /por. G. Szpor, S. Nitecki i C. Martysz: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej. Gdańsk 1998, str. 26/. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia.

Skoro wyliczenie powodów, których wystąpienie uzasadnia udzielenie pomocy społecznej, zawarte w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, nie jest wyliczeniem o charakterze zamkniętym, przyjąć trzeba, że mogą wystąpić także inne powody, nie uwzględnione w art. 3 pkt 1-11 tej ustawy, również uzasadniające udzielenie pomocy społecznej, a ustalenia w tym przedmiocie należą do obowiązków organów orzekających na podstawie okoliczności danej sprawy.

W sprawie niniejszej za wątpliwe należy uznać stanowisko organów orzekających, w kwestii niewystępowania w jej okolicznościach przyczyny udzielenia pomocy społecznej skarżącemu i jego rodzinie, wymienionej w art. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, polegającej na ubóstwie, odnosząc to pojęcie do wskazanego wcześniej dochodu rodziny w porównaniu z potrzebami tej rodziny, choćby na podstawowym poziomie, przy uwzględnieniu wydatków na utrzymanie czworga dzieci, w tym dwojga dzieci uczących się w szkole podstawowej. Mogłoby to również oznaczać obowiązek organów orzekających w zakresie dokonania samodzielnej oceny, czy wielodzietność tej rodziny, w okolicznościach sprawy /wiek dzieci/, pociągająca za sobą konieczność sprawowania stałej opieki nad dziećmi przez ich matkę, a utrudniając jednocześnie podjęcie przez nią pracy zarobkowej poza domem, nie stanowi powodu do udzielenia tej rodzinie pomocy społecznej, w formie przewidzianej w ustawie.

Pogląd ten pozostaje w zgodności z przepisem art. 2 ust. 3 wymienionej ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielanie pomocy, a świadczenie pomocy społecznej powinno służyć również umacnianiu rodziny.

Nawet w przypadku, gdy występują ustawowe przesłanki, uzasadniające ograniczenie świadczeń pomocy społecznej do niezbędnego minimum lub odmowę ich przyznania /art. 6 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej/ od nowa taka /bądź ograniczenie rozmiaru świadczeń pomocy społecznej/ nie powinna prowadzić do "pogorszenia sytuacji osób, będących na utrzymaniu danej osoby", w myśl przepisu art. 6 ust. 2 tej ustawy.

Zasiłek celowy, co potwierdza treść przepisu art. 32 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, jest świadczeniem z pomocy społecznej o charakterze fakultatywnym. Oznacza to, że organ administrujący rozpoznając wniosek strony o przyznanie takiego świadczenia działa w warunkach tzw. uznania administracyjnego, mając możliwość wyboru treści rozstrzygnięcia.

Organ administracji publicznej, działający na podstawie przepisów. prawa materialnego, przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany, zgodnie z zasadą z art. 7 Kpa, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administrującego, wynikających z przyznanych mu uprawnień i świadków. Także zgodnie z art. 2 ust. 4 powołanej wcześniej ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy, powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i "możliwościom pomocy społecznej". Ma to takie znaczenie, że nawet w sytuacji, gdyby osoba żądając przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, spełniała wszystkie kryteria ustawowe, niezbędne do uzyskania tego rodzaju świadczenia, realizacja tej formy pomocy społecznej w istocie zależałaby od faktycznych możliwości finansowych, to jest od wielkości środków, posiadanych przez właściwą gminę, przeznaczonych na cele pomocy społecznej.

Organy orzekające w tej sprawie powołały się, co prawda, na ograniczenie środków finansowych, przeznaczonych na te cele, jednakże nie zostało to w żaden sposób wykazane. W aktach sprawy niniejszej brakuje choćby ogólnych informacji o wielkości środków przeznaczonych w Gminie D. na te cele, w porównaniu z występującymi potrzebami, przynajmniej w zakresie zapotrzebowania na pomoc w postaci zasiłków celowych.

Mimo, iż zasadą jest udzielanie świadczeń pomocy społecznej na wniosek osoby zainteresowanej /art. 38 ust. 1/, to zgodnie z art. 28 ust. 2 cyt. ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna może być udzielana z urzędu.

W rozpoznawanej sprawie mogło to oznaczać, że przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego o udzielenie pomocy /wniosek z dnia 14 kwietnia 1998 r., dołączony do akt administracyjnych tej sprawy/, mając na względzie jej okoliczności, należało rozważyć ewentualne zastosowanie w wypadku tej rodziny, takiej przewidzianej w przepisach ustawy o pomocy społecznej, formy pomocy społecznej, aby udzielona pomoc przyczyniła się do realizacji jednego z celów pomocy społecznej, jakim jest umacnianie rodziny.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 29 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono, jak w sentencji wyroku.