Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 12/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2007-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Hanna Raszkowska Asesor WSA Irena Szczepkowska Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2007 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 200 zł. (dwustu złotych) tytułem zwrotu wpisu oraz kwotę 240 zł. (dwustu czterdziestu złotych) wraz z należnym podatkiem VAT, z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" r. nr "[...]" Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówił przyznania A. S. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005, o które ten wniósł w związku z nabyciem posiadania gospodarstwa S. S.

Jako podstawę prawną decyzji organ podał art. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004r. Nr 6 poz. 40 ze zm.), art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004r. Nr 10, poz. 76) oraz art. 74 rozporządzenia KOMISJI (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (DZ.U.UE.L z 2004r. Nr 141 poz.18).

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył okoliczności faktyczne sprawy, wskazując, iż w dniu 20 kwietnia 2005r. S. S. złożył wniosek

o przyznanie na rok 2005 płatności do gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych o nr "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" "[...]", "[...]", "[...]"o łącznej powierzchni 29,6451 ha. Natomiast w dniu "[...]"r. aktem notarialnym rep. "[...]" w formie darowizny przekazał na własność A. S. działki o nr ewidencyjnych "[...]" od "[...]" do "[...]", "[...]" oraz "[...]" o łącznej powierzchni 23,2166 ha. W dniu 13 września 2005r. A. S. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, zawnioskowanych uprzednio przez S. S. Z ustaleń organu wynika, że wnioskodawca nie nabył posiadania działek o nr "[...]", "[...]". Wskazał, iż A. S. wyjaśnił, że nie miał możliwości przejęcia tych działek, gdyż były to ziemie dzierżawione, a wydzierżawiający nie wyraził zgody na scedowanie tego prawa na niego i odmówił przedłużenia umowy na rok 2006.

Następnie organ przytoczył treść przepisów wskazanych jako podstawa rozstrzygnięcia. Podał, iż zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, gospodarstwem rolnym są wszystkie nieruchomości będące w posiadaniu tego samego podmiotu. Stąd wywiódł, iż uprawnienie z art. 4 ust. 1 ustawy

o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, powstaje w przypadku, gdy producent rolny (przekazujący) przenosi na rzecz innego producenta rolnego (przejmującego) posiadanie gospodarstwa rolnego, rozumianego jako wszystkie działki rolne zgłoszone we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. Ponadto podniósł, iż w myśl art. 74 rozporządzenia komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r.,

w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego, warunkiem przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest przejęcie przez przejmującego całego gospodarstwa, tzn. wszystkich działek rolnych, na które cedent wnioskował o dopłaty. Natomiast, gdy nastąpi przeniesienie posiadania jedynie części gospodarstwa rolnego, przejmującemu nie przysługują płatności w danym roku. Organ zaakcentował w tym zakresie ust. 4 lit. a oraz ust. 5 tego przepisu.

Reasumując, organ podniósł, iż w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego, warunkiem przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest przejęcie całego gospodarstwa rolnego cedenta, tj. wszystkich działek ewidencyjnych, co do których wnioskował on o przyznanie płatności. Warunek powyższy zdaniem organu nie został spełniony w niniejszej sprawie.

W odwołaniu od tej decyzji A. S. wniósł o jej zmianę, podnosząc, iż odmowa przyznania mu wnioskowanych dopłat jest krzywdząca

i niesprawiedliwa. Wyjaśnił, iż wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich złożył

w kwietniu 2005r. jego ojciec zgodnie z ówczesnym posiadaniem gruntów. We wrześniu 2005r. ojciec przekazał mu gospodarstwo, natomiast z końcem września 2005r. wygasła umowa dzierżawy.

Decyzją z dnia "[...]" r. nr "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż A. S. nie przysługują żądane płatności, ponieważ S. S. nie przeniósł na niego posiadania wszystkich działek rolnych zgłoszonych uprzednio we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Stwierdził, że okoliczność, iż wnioskodawca informował organ I instancji o zaistniałej sytuacji, nie zmienia faktu, iż złożony przez niego wniosek nie obejmował działek o nr "[...]", "[...]", "[...]". Przyznał, że stronie nie można przypisać winy, jednakże w przedmiotowej sprawie nie stanowi to okoliczności, która umożliwiłaby rozstrzygnięcie na korzyść odwołującego.

Decyzję powyższą zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Olsztynie A. S. reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc

o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru

w zw. z art. 74 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004r. z dnia 21 kwietnia 2004r., polegające na uznaniu, iż nie jest przekazaniem posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, jeśli przekazane zostały wszystkie nieruchomości rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego w chwili składania przez zbywcę wniosku o płatności bezpośrednie, za wyjątkiem tych, co do których utracił on posiadanie od chwili złożenia tego wniosku, podczas gdy przekazanie gospodarstwa rolnego ma miejsce również wtedy, gdy inny producent rolny przejmuje część nieruchomości rolnych określonych we wniosku zbywcy, ale wciąż stanowi ono funkcjonalną całość oraz spełnia warunki uzyskania płatności, a po stronie zbywcy nie pozostają inne nieruchomości rolne, gdyż ich prawo posiadania wygasło po złożeniu wniosku.

2. naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie, art. 3 ust.

1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych

i oddzielnej płatności z tytułu cukru w zw. z art. 74 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004r. z dnia 21 kwietnia 2004r., polegające na odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego , jeśli w okresie pomiędzy dniem złożenia wniosku o płatności bezpośrednie, a dniem wydania decyzji o przyznaniu płatności, gospodarstwo rolne zostało przekazane na rzecz innego producenta rolnego

z wyłączeniem gruntów rolnych, w stosunku do których w okresie tym wygasła umowa dzierżawy, będąca podstawą ich posiadania, podczas gdy gospodarstwo rolne, pomimo wyłączenia części gruntów rolnych, wciąż pozostaje w funkcjonalnej całości, a płatność bezpośrednia powinna zostać przyznana w tej samej bądź proporcjonalnie pomniejszonej wysokości.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, iż organy orzekające w sprawie błędnie zinterpretowały pojęcie "przeniesienia posiadania całego gospodarstwa". Stwierdził, że organy przyjmują pojęcie "całości" w znaczeniu materialnym, uznając, iż przedmiotem przekazania powinny być wszystkie nieruchomości rolne, jakie znajdowały się w posiadaniu zbywcy gospodarstwa rolnego w chwili składania wniosku. Jednak w ocenie skarżącego tego rodzaju rozumienie pojęcia "przekazania posiadania gospodarstwa rolnego" nie znajduje expressis verbis swojego uzasadnienia w brzmieniu art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru ani w przepisach wykonawczych rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności i szczegółowych warunków przyznawania płatności (Dz. U. 2004r., Nr 52, póz. 523). Wskazał, że w obu tych aktach prawnych ustawodawca posługuje się pojęciem "posiadania gospodarstwa rolnego", nie dokonując rozgraniczenia pomiędzy przekazaniem części bądź całości gospodarstwa rolnego. Zdaniem pełnomocnika pozwala to przypuszczać, iż dążeniem ustawodawcy było ogólne odniesienie się do pojęcia gospodarstwa rolnego, jako zorganizowanego gospodarczo zespołu mienia ruchomego (wyposażenie lub inwentarz) i nieruchomego (grunty rolne i leśne wraz z budynkami). Ze względu jednak na brzmienie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, w skład tego gospodarstwa rolnego powinny wchodzić grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Pełnomocnik zauważył, iż nabycie gospodarstwa rolnego nie musi się wiązać z przeniesieniem prawa własności, ale wystarczające jest przenoszenie prawa do posiadania, nawet jeśli zbywca nie jest właścicielem przekazywanego gruntu. W ocenie skarżącego oznacza to, iż przeniesieniem posiadania gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, jest sytuacja, gdy producent rolny przenosi na innego producenta rolnego prawo do posiadania gospodarstwa rolnego w znaczeniu funkcjonalnym, tj. gospodarczo zorganizowany zespół mienia ruchomego i nieruchomego, w skład którego wchodzą grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. W związku z tym abstrahować należy, jakie zbywca miał gospodarstwo w chwili składania wniosku o przyznanie płatności, a jakie jest ono w chwili jego przekazania czy nawet wydania decyzji o przyznaniu płatności. Za uzasadnieniem powyższego zdaniem pełnomocnika przemawia również zastrzeżenie przez ustawodawcę w art. 4 ust. 1 wskazanej ustawy, iż nabywcy gospodarstwa rolnego przysługuje płatność, jeśli "spełnia on warunki do jej przyznania". Oznacza, to, iż dokonanie "przeniesienia gospodarstwa rolnego" nie odnosi się poszczególnych składników przeniesionego gospodarstwa, ale abstrakcyjnie pojmowanego gospodarstwa rolnego. Z kolei poszczególne składniki gospodarstwa rolnego podlegają odrębnej ocenie jako wymóg przyznania płatności bezpośredniej.

Pełnomocnik wskazał, iż powyższemu wcale nie zaprzecza przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Wywiódł, iż nie można definicji gospodarstwa rolnego zawartej w tym przepisie przenosić automatycznie

i bezkrytycznie na grunt ustawy o płatnościach bezpośrednich. Stwierdził, iż gdyby intencją ustawodawcy było nawiązanie w ustawie o płatnościach zakresem pojęciowym gospodarstwa rolnego do definicji zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy

o krajowym systemie ewidencji, znalazło by to swoje odzwierciedlenie w jej brzmieniu. W opinii strony skarżącej należy raczej przypuszczać, iż intencją ustawodawcy było posłużenie się na potrzeby ustawy o płatnościach szerszym rozumieniem pojęcia gospodarstwa rolnego. Bowiem ustawa dysponuje swoim własnym aparatem pojęciowym, o czym świadczy zdefiniowanie w niej pojęć "producent rolny" i "działka rolna". Pełnomocnik podniósł, iż brak definicji legalnej gospodarstwa rolnego jest przejawem zaniechania określania sztywnych granic zakresu pojęciowego, pozostawiając ich zakreślenie przez język powszechny.

Potwierdzeniem tego, zdaniem skarżącego, jest również fakt, iż definicja gospodarstwa rolnego zawarta w art. 3 ust.1 pkt 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji nie odpowiada potrzebom ustawy o płatnościach. Analiza bowiem tego przepisu wskazuje, iż zawarta tam definicja jest wąska i ogranicza się wyłącznie do zbioru nieruchomości rolnych znajdujących się w posiadaniu tego samego podmiotu. Ustawodawca oderwał tu pojęcie gospodarstwa rolnego od jego funkcjonalności

i zorganizowanego charakteru. Gospodarstwem rolnym będą więc wszelkie nieruchomości rolne należące do tego samego podmiotu, niezależnie od ich powiązania gospodarczego. Wytłumaczył, iż omawiana definicja jest stworzona na potrzeby ewidencji, dla której istotne są poszczególne składniki gospodarstwa rolnego, a nie ich funkcjonalność.

Zdaniem pełnomocnika za błędne należy uznać również powoływanie się przez organy administracyjne na przepis art. 75 ust. 5 Rozporządzenia Nr 796/2004, który odnosi się do sytuacji, gdy "gospodarstwo jest w całości przekazywane przez jednego rolnika na rzecz drugiego rolnika". Podniósł, iż wbrew temu co sugerują organy, zwrot "w całości" należy wyjaśniać w kontekście, jakim się nim posłużono. Zauważył, iż Komisja nie posłużyła się żadnymi kryteriami czasowymi, które pozwoliłyby określić materialną "całość" gospodarstwa rolnego, tj. jego poszczególne składniki. Stąd należy przypuszczać, iż intencją prawodawcy było wskazanie na funkcjonalną całość gospodarstwa rolnego. Z przepisów tych nie można więc wywodzić, iż

w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na innego producenta rolnego, nabywa on prawo do płatności bezpośredniej, jeśli nabył wszystkie składniki majątkowe tego gospodarstwa rolnego, jakie zostały zadeklarowane przez zbywcę we wniosku o przyznanie tej płatności. Bowiem wymogi, których spełnienie jest konieczne do nabycia w takim wypadku prawa do płatności bezpośredniej obejmują: po pierwsze, posiadanie działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, przy czym działki te powinny obejmować zwarty obszar gruntów rolnych, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, z zastrzeżeniem iż grunty te powinny być utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska oraz po drugie, złożenie w terminie 14 dni, od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego, wniosku do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności.

W konkluzji pełnomocnik podniósł, iż wykraczanie przez organ administracyjny poza wyżej wymienione dwie przesłanki i tworzenie nowej jest nieuzasadnione normatywnie, a wydane na tej podstawie decyzje powinny zostać uchylone.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że zgodnie z przepisami art. 74 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r., pomoc o którą ubiega się przekazujący przyznawana jest przejmującemu w przypadku, gdy: wszystkie prawa i obowiązki przekazującego wynikające ze stosunku prawnego między przekazującym, a właściwym organem powstałe na skutek złożenia wniosku o pomoc przechodzą na przejmującego (art. 74 ust. 4 lit. a), wszystkie deklaracje złożone przez przekazującego przed przekazaniem są przypisane przejmującemu do celów stosowania odpowiednich reguł wspólnotowych (art. 74 ust. 4 lit. b). Podniósł, iż także w art. 74 ust. 5 rozporządzenia przewidziano przekazanie całości gospodarstwa jako konieczną przesłankę przyznania pomocy przejmującemu. W ocenie organu z powyższych przepisów, a także z przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, wynika konieczna przesłanka do przejęcia płatności przez przejmującego posiadanie, w postaci tożsamości stanu posiadania wnioskodawcy i przejmującego oraz możliwości przypisania w całości wszystkich praw i obowiązków, wynikających z pierwotnego wniosku, osobie przejmującej.

Organ stwierdził, iż dla ustalenia charakteru i zakresu gospodarstwa rolnego pomocna jest definicja zawarta w przepisie art. 3 ust 1 ustawy z o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zgodnie z którą gospodarstwo rolne stanowią wszystkie nieruchomości rolne będące w posiadaniu tego samego podmiotu. Pomocna jest także w tym zakresie definicja gospodarstwa rolnego zawarta w art. 55 3 kodeksu cywilnego, zgodnie z którą za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Organ podniósł, iż S. S. posiadał gospodarstwo w powyższym rozumieniu, w skład którego wchodziły także ziemie przez niego dzierżawione. Grunty te były objęte pierwotnym wnioskiem, ale nie zostały przekazane skarżącemu. Wszystkie deklaracje złożone przez przekazującego przed przekazaniem nie mogą być więc przypisane przejmującemu. W ocenie organu nie można zatem, jak wskazano w skardze, kwalifikować przekazania abstrahując od tego, jakie zbywca miał gospodarstwo w chwili składania wniosku o przyznanie płatności, a jakie ono jest w chwili jego przekazania.

Z przepisów powyższych wynika, że w przypadku, gdy nastąpi przeniesienie posiadania jedynie części gospodarstwa rolnego, przejmującemu nie przysługują płatności w danym roku. Organ wywiódł, iż przepisy te mają swoje ratio legis w dyscyplinowaniu beneficjentów, którzy przy składaniu wniosków, powinni także uwzględniać swoje plany odnośnie do prowadzonego gospodarstwa. Ma to wpływ na sprawność i rzetelność obsługi wniosków oraz daje możliwość kontroli prawidłowości obsługi wniosków. Zdaniem Dyrektora powyższe nie byłoby zapewnione, w przypadku gdy jeden wniosek, w wyniku podziału gospodarstwa, uległby rozczłonkowaniu na wiele wniosków, których treść byłaby nieadekwatna do treści wniosku pierwotnego. Organ zauważył, iż S. S. wpisał do wniosku o dopłaty dzierżawione grunty, pomimo tego, że we wrześniu 2005 r. wygasała dzierżawa na nie. Planował on także przejście na rentę strukturalną w 2005 r., a mimo to okoliczności te nie skłoniły go do złożenia wniosku o płatności z wyłączeniem gruntów dzierżawionych lub zaniechania składania wniosku i złożenia wniosku od razu przez syna A. S., który miał stać się właścicielem gospodarstwa w 2005 r. W opinii organu niekonsekwencja powyższych działań doprowadziła w rezultacie do braku płatności bezpośrednich za 2005 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielanej płatności z tytułu cukru ( Dz. U. z 2004 r. Nr 5, poz.1), zwanej w dalszym ciągu ustawą o płatnościach bezpośrednich,

w przypadku, gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji, o której mowa w art. 3 ust. 1, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi, jeżeli spełnia on warunki do jej przyznania i w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji

o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek.

Zdaniem organów orzekających w sprawie w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego, konieczną przesłanką do przejęcia płatności przez przejmującego, jest przeniesienie na niego posiadania całego gospodarstwa rolnego, tj. wszystkich działek ewidencyjnych, co do których przekazujący wnioskował o przyznanie płatności. Natomiast w ocenie strony skarżącej, stanowisko takie nie ma uzasadnionych podstaw prawnych.

Aby rozstrzygnąć tę kwestię należy dokonać wykładni zacytowanego przepisu,

w szczególności w kontekście użytego w nim sformułowania "przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego".

W tym celu, ponieważ ustawodawca nie zawiera definicji legalnej gospodarstwa rolnego, w pierwszej kolejności zasadnym jest wskazać, na definicje tego pojęcia zawarte w innych regulacjach prawnych, które mogą być pomocne przy wyjaśnieniu omawianej kwestii. Mianowicie definicję gospodarstwa zawiera rozporządzenie Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001. Zgodnie z art. 2 lit b rozporządzenia "gospodarstwo" oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika, które znajdują się na terytorium tego samego Państwa Członkowskiego. Ponadto należy mieć na uwadze wskazaną przez organ i stronę skarżącą definicję zawartą w art. 55 3 kodeksu cywilnego, stanowiącym, iż za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Posiadanie gospodarstwa rolnego jest głównym warunkiem, który należy spełnić, ubiegając się o przedmiotowe płatności. Stanowi o tym art. 2 ust. 1 ustawy

o płatnościach bezpośrednich. Zgodnie z tym przepisem osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej "gruntami rolnymi".

W kontekście tego przepisu posiadanie gospodarstwa rolnego należy niewątpliwie rozumieć jako posiadanie zorganizowanego gospodarczo zespołu mienia ruchomego i nieruchomego. Z brzmienia tego przepisu wynika bowiem, iż płatności bezpośrednie przysługują posiadaczowi gospodarstwa rolnego, na znajdujące się w jego posiadaniu grunty rolne. Zwraca uwagę tutaj rozróżnienie i wyodrębnienie przez ustawodawcę jako warunków: posiadania gospodarstwa rolnego i posiadania gruntów rolnych.

W związku z tym oraz mając na uwadze okoliczność, iż dopłatami mogą być objęte jedynie grunty zgłoszone we wniosku, w ocenie Sądu, użyte w art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, "przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego", należy interpretować jako przeniesienie posiadania gruntów rolnych, które zostały wskazane w pierwszym wniosku. Chodzi tu o same jednostki produkcyjne, a nie zorganizowane funkcjonalnie gospodarstwo. Stwierdzić bowiem należy, iż przejmujący grunty rolne sam musi spełnić warunki do przyznania dopłat, tzn. m.in. być posiadaczem gospodarstwa rolnego jako zorganizowanej całości. W takim ujęciu przedmiotem czynności prawnych, związanych z przeniesieniem posiadania może być całe gospodarstwo (zorganizowany zespół), w skład którego wchodzą grunty rolne objęte wnioskiem, jak i tylko same grunty (wówczas nabywca musi dodatkowo wykazać, iż jest posiadaczem gospodarstwa rolnego jako zorganizowanej całości).

Przy czym nie można się zgodzić, iż warunkiem koniecznym do przyznania przejmującemu przedmiotowych płatności, jest przeniesienie na niego przez zbywcę posiadania wszystkich działek objętych pierwszym wnioskiem. Warunku takiego nie zastrzegł ustawodawca w omawianej ustawie. Niewłaściwe też było zastosowanie przez organy do interpretacji omawianego przepisu, wprost definicji gospodarstwa rolnego, zawartej w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004r. Nr 10, poz. 76). Należy podzielić w tym względzie stanowisko strony skarżącej, iż została ona utworzona na potrzeby i ze względu na specyfikę ustawy o krajowym systemie ewidencji, a zatem do celów rejestracyjnych. Natomiast "przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego", o którym mowa w ustawie o płatnościach bezpośrednich należy interpretować zgodnie z sensem tej ustawy, czyli celami jakie ona ma spełniać. W tym zakresie należy zauważyć, że system płatności bezpośrednich jest elementem wspólnej polityki rolnej państw członkowskich Unii Europejskiej. Środki z tego tytułu wypłacane są w celu wspierania działalności rolniczej. Co do zasady płatność przysługuje producentowi rolnemu, który jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, spełniającego określone wymogi i który złożył wniosek w terminie wyznaczonym dla państw członkowskich na składanie wniosków lub w przypadku przeniesienia gruntów rolnych w terminie wskazanym przez państwo członkowskie. Płatności przyznawane są raz do roku. Trudno sobie wyobrazić, iż wolą ustawodawcy polskiego, było ograniczenie obywatelom prowadzącym działalność rolniczą, dostępu do dopłat ze środków unijnych, poprzez wprowadzenie wymogu przeniesienia przez przekazującego na przejmującego wszystkich działek objętych pierwszym wnioskiem, jako warunku sine qua non powstania prawa do przedmiotowych płatności. Rozumowanie organów pozbawiłoby dopłat rolników, którzy, na skutek różnych zdarzeń natury prawnej (tak jak w rozpatrywanej sprawie wygaśnięcie umowy dzierżawy) nie mają możliwości przejęcia wszystkich gruntów objętych pierwotnym wnioskiem, a spełniają pozostałe warunki do ich przyznania. Zaakcentować tu należy przedmiotowy charakter tych dopłat, mianowicie przypisane są one do określonych gruntów. W związku z tym, w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych, prawo do dopłat, które jest z nimi związane, powinno przechodzi na nabywcę proporcjonalnie do wielkości tych gruntów.

Wbrew stanowisku organów, wskazywanego przez nich warunku nie zastrzegł także ustawodawca europejski. Przywołany przez organy art. 74 rozporządzenia Komisji nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (DZ.U.UE.L z 2004r. Nr 141 poz.18), dotyczy przekazywania gospodarstw. W myśl tego unormowania: ust. 1 Do celów niniejszego artykułu:

a) "przekazanie gospodarstwa" oznacza sprzedaż, dzierżawę lub jakikolwiek inny podobny rodzaj transakcji w odniesieniu do danych jednostek produkcyjnych;

b) "przekazujący" oznacza rolnika, którego gospodarstwo jest przekazywane innemu rolnikowi;

b) "przejmujący" oznacza rolnika, na rzecz którego gospodarstwo jest przekazywane;

ust. 2 W przypadku gdy przekazywane jest całe gospodarstwo przez jednego rolnika na rzecz drugiego po złożeniu wniosku pomocowego i przed spełnieniem wszystkich warunków przyznawania pomocy, przekazującemu nie przyznaje się żadnej pomocy w odniesieniu do przekazywanego gospodarstwa.

ust. 3 Pomoc, o którą ubiega się przekazujący, przyznawana jest przejmującemu w przypadku gdy:

a) w czasie przekazywania ustalanym przez Państwa Członkowskie przejmujący poinformuje właściwe władze o przekazaniu i zwróci się o wypłacenie pomocy;

b) przejmujący przedstawia wszystkie dowody przekazania wymagane przez właściwe władze;

c) zostały spełnione wszystkie warunki przyznania pomocy w odniesieniu do przekazywanego gospodarstwa.

ust. 4 Po tym, jak przejmujący informuje właściwe władze i zwraca się o wypłacenie pomocy zgodnie z ust. 3 lit. a):

a) wszystkie prawa i obowiązki przekazującego wynikające ze stosunku prawnego między przekazującym a właściwym organem powstałe na skutek złożenia wniosku o pomoc przechodzą na przejmującego;

b) wszelkie działania niezbędne do przyznania pomocy i wszystkie deklaracje złożone przez przekazującego przed przekazaniem są przypisane przejmującemu do celów stosowania odpowiednich reguł wspólnotowych;

c) gospodarstwo przekazane uważa się, tam gdzie ma to zastosowanie, za odrębne gospodarstwo w odniesieniu do roku gospodarczego lub danego okresu premiowego.

ust. 5 W przypadku gdy wniosek o pomoc zostanie złożony po wykonaniu czynności niezbędnych dla przyznania pomocy, a gospodarstwo przekazywane jest w całości przez jednego rolnika na rzecz drugiego po rozpoczęciu tych czynności, lecz przed spełnieniem wszystkich warunków przyznawania pomocy, pomoc może zostać przyznana przejmującemu, pod warunkiem że warunki ust. 3 lit. a) i b) zostały spełnione. W takim przypadku stosuje się ust. 4 lit b).

ust. 6. Państwa Członkowskie mogą zdecydować, tam, gdzie ma to zastosowanie, o przyznaniu pomocy przekazującemu. W takim przypadku:

a) przejmującemu nie przyznaje się żadnej pomocy;

b) Państwa Członkowskie zastosują, z potrzebnymi zmianami, wymogi określone w ust. 2-5.

ust. 7. W przypadku gdy gospodarstwo przekazywane jest w całości przez jednego rolnika na rzecz drugiego w okresie, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1782/2003, przejmujący może użytkować dane działki dla celów złożenia wniosku

o dokonanie płatności w ramach programu płatności jednolitych.

Przede wszystkim należy zauważyć, iż w ust. 1 lit. a zacytowanego przepisu zostało zdefiniowane pojęcie "przekazanie gospodarstwa", przez które należy rozumieć sprzedaż, dzierżawę lub jakikolwiek inny podobny rodzaj transakcji w odniesieniu do danych jednostek produkcyjnych. W ocenie Sądu użycie przez Komisję sformułowania "danych jednostek produkcyjnych" (podczas gdy we wskazanym powyżej rozporządzeniu Rady użyto słów "wszystkie jednostki produkcyjne") można interpretować w ten sposób, że przekazanie gospodarstwa może dotyczyć niektórych jednostek produkcyjnych objętych wnioskiem. Ponadto z analizy tego przepisu wynika, iż ustawodawca europejski uregulował w nim jedynie przypadki przeniesienia posiadania całego gospodarstwa rolnego (w zależności od etapu ubiegania się o dotacje), określając skutki z tym związane. Jednak z okoliczności tej nie uczynił warunku niezbędnego do przyznania płatności przejmującemu. Wskazuje na to wykładnia gramatyczna tego przepisu, gdzie użyte zostało sformułowanie " w przypadku gdy przekazywane jest całe gospodarstwo". Dlatego też w sytuacji, gdy przejmujący nabył jedynie część gruntów objętych pierwszym wnioskiem, wówczas wyrażone w tym przepisie zasady należy zastosować odpowiednio. Co oznacza, że następcy prawnemu, który spełnia wskazane powyżej wymogi, będą przysługiwały prawa i

obowiązki przekazującego, wynikające ze stosunku prawnego między przekazującym a właściwym organem powstałe na skutek złożenia wniosku o pomoc (ust. 4 art. 74 rozporządzenia), proporcjonalnie do objętych przez niego gruntów rolnych.

Sąd nie podzielił argumentów organu zawartych w odpowiedzi na skargę co do dyscyplinującego charakteru przepisów regulujących dopłaty w przypadku przeniesienia posiadania gruntów, gdyż przepisy te mają, w ocenie Sądu, charakter ochronny, umożliwiający nabywcy, mimo upływu terminu składania wniosków, otrzymanie dopłat. Z pewnością przepisy te nie mają też na celu ułatwienia organom sprawności i rzetelności obsługi wniosków, gdyż nie są to przepisy regulujące postępowanie, zawierają natomiast materialne przesłanki, których spełnienie skutkuje obowiązkiem przyznania dopłat.

Reasumując stwierdzić należy, iż organy orzekające w sprawie, odmawiając przedmiotowych płatności A. S. jako następcy prawnemu S. S. na tej podstawie, że nie zostało na niego przeniesione posiadanie gruntów dzierżawionych przez jego ojca, naruszyły art. 4 ust. 1 ustawy poprzez błędną jego wykładnię.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy powinny rozstrzygnąć wniosek o przyznanie płatności z uwzględnieniem wniosków wynikających z powyższych rozważań dotyczących wykładni obowiązujących przepisów.

W związku z powyższym, wobec naruszenia przez organy obu instancji art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Z mocy art. 152 tejże ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.