Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1276/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134, art. 145 § 1 pkt 1, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 11, art. 24, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 145 § 1 pkt. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 26 ust. 3a pkt 2, art. 27 ust. 1, art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3a, art. 31
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1, § 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 25 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi S. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] sierpnia 2013 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] czerwca 2013 roku nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), odmówił S. G. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w tym na ubezpieczenia społeczne za okres od listopada 2009 roku do listopada 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł (z tytułu składek – [...] zł, z tytułu odsetek naliczonych na dzień 31 lipca 2012 r. – [...] zł), na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2009 r. do marca 2011 r. oraz od marca do czerwca 2012 r. w łącznej kwocie [...] zł (z tytułu składek – [...] zł, z tytułu odsetek naliczonych na dzień 31 lipca 2012 r. – [...] zł, z tytułu kosztów upomnień – [...] zł).

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, iż S. G. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek objętych umową ratalną z dnia [...] października 2012 r., nr [...]. Jednakże w ocenie organu nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 u.s.u.s. W sprawie nie zostały wyczerpane wszystkie środki egzekucyjne, a wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne. Ponadto powstała zaległość objęta jest wspomnianym powyżej układem ratalny. Organ wyjaśnił przy tym, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy została ustalona na podstawie dokumentów zebranych w toku przeprowadzonego postępowania. S. G. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto. Z uwagi na obciążenia alimentacyjne otrzymuje kwotę [...] zł netto. Wnioskodawca ma bowiem zasądzone przez Sąd alimenty na rzecz żony w wysokości [...] zł, przy czym [...] zł potrącane jest ze świadczenia emerytalnego, a [...] zł opłacane jest przez wnioskodawcę dobrowolnie. S. G. zamieszkuje wraz z żoną, z którą od 2000 r. jest w separacji. Wszelkie opłaty dzielone są po połowie. Zgodnie z dostarczonymi dokumentami miesięczne wydatki wnioskodawcy kształtują się następująco: 1) opłata za wodę [...] zł; 2) opłata za gaz [...] zł; 3) opłata za energię elektryczną [...] zł; 4) opłata za czynsz [...] zł; 5) koszty leków [...] zł; 6) opał ok. [...] zł przez okres sześciu miesięcy. Organ wskazał jednocześnie, że miesięczna rata z tytułu zawartej umowy ratalnej wynosi [...] zł. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności organ rentowy nie zdecydował się na umorzenie zadłużenia na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania"). Organ zaznaczył przy tym, że w świetle art. 28 u.s.u.s. umorzenie składek ma charakter uznaniowy, z uwzględnieniem warunków wynikających z przepisów w nim zawartych, przez co wystąpienie przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek nie nakłada na organ obowiązku takiego umorzenia.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył S. G., zarzucając niezastosowanie przez organ rentowy § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności. W ocenie wnioskodawcy w sprawie winien znaleźć zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 ostatnio przywołanego rozporządzenia. Podkreślił przy tym, że nie jest w stanie żyć z kwoty, która zostanie mu po opłaceniu wszystkich należności, a która wynosi [...] zł miesięcznie. Ponadto od października będzie musiał spłacać żonie połowę zadłużenia powstałego w 2005 r. względem X, którą to należność komornik ściąga z emerytury żony.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: "K.p.a."), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r.

Po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ rentowy uzupełnił posiadane informacje o odpowiedź zawartą w piśmie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] lipca 2013 r., z którego wynika, że w okresie ostatnich dwóch lat rodzina wnioskodawcy nie była objęta pomocą tegoż ośrodka. Nadto postępowaniem wyjaśniającym objęto wysokość świadczenia osiąganego przez małżonkę wnioskodawcy.

Ponownie analizując sytuację materialną S. G. organ stwierdził, że pobiera on świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto. Z uwagi na obciążenia alimentacyjne, które prowadzą do potrącenia [...] zł, miesięcznie otrzymuje kwotę [...] zł. Wnioskodawca zamieszkuje wraz z żoną, która pobiera emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł. Do wypłaty po potrąceniach z tytułu egzekucji komorniczej pozostaje kwota [...] zł. Ponadto żona otrzymuje świadczenie alimentacyjne dochodzone ze świadczenia emerytalnego wnioskodawcy w kwocie [...] zł miesięcznie. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego, w ocenie organu, wynosi zatem ok. [...] zł. Zgodnie z dostarczonymi dokumentami miesięczne wydatki kształtują się w sposób następujący: 1) oplata za wodę [...] zł; 2) opłata za gaz [...] zł; 3) opłata za energię elektryczną [...] zł; 4) opłata za czynsz [...] zł; 5) koszty leków [...] zł; 6) opał ok. [...] zł; 7) wywóz nieczystości [...] zł. Wnioskodawca zawarł także z organem umowę o rozłożenie zadłużenia z tytułu składek na raty, gdzie miesięczna rata spłaty wynosi [...] zł. Wydatki miesięczne ogółem wynoszą zatem ok. [...] zł. Zdaniem organu po uregulowaniu wszystkich opłat stałych do dyspozycji rodziny pozostaje kwota ok. [...] zł miesięcznie. Organ zaznaczył przy tym, że uwzględnił fakt, iż poza zaległościami z tytułu składek rodzina wnioskodawczy posiada także inne zaległe zobowiązania, które dochodzone są w drodze postępowania egzekucyjnego. Jednakże organ działając jako dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który jest źródłem finansowania świadczeń emerytalno-rentowych, nie może przedkładać spłaty zobowiązań wobec innych wierzycieli ponad obowiązek uregulowania zaległości wobec Funduszu, tym samym działając na jego szkodę. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia w świetle przepisów art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne oraz spłaca zadłużenie w formie układu ratalnego). Brak jest również podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej oraz zdrowotnej wnioskodawcy jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkowa i w ocenie organu nie zachodzi konieczność jego zastosowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. G. podnosząc, iż stosownie do art. 28 ust. 3 pkt. 3 u.s.u.s. zakończył on całkowicie prowadzenie działalności gospodarczej, a prowadzona uprzednio działalność nie przyniosła mu żadnego majątku, z którego można by egzekwować jakiekolwiek należności powstałe z tytułu jej prowadzenia. Nadto nie brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Organ naruszył także § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności, bowiem spłacanie składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ oparł się w tym zakresie na nieprawdziwych danych. Nie wziął on pod uwagę przewlekłej choroby skarżącego, która wiąże się z kosztami leczenia oraz kosztami diety, jaką skarżący musi stosować. Organ przyjął także nieprawidłową wysokość zasądzonych na rzecz żony skarżącego alimentów, które wynoszą [...] zł, a nie [...] zł. W ocenie skarżącego brak jest także podstaw do tego, aby brać pod uwagę dochody jego żony, skoro – na co zwraca uwagę sam organ – nie jest ona stroną w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.

Pismem procesowym z dnia 24 września 2013 r., odnosząc się do odpowiedzi na skargę, skarżący wskazał, że z żoną posiada rozdzielność majątkową i ich dochody nie powinny być łączone, w sytuacji w której zadłużenie dotyczy skarżącego. Chociaż organ połączył ich dochody to nie wziął pod uwagę kosztów, jakie ponosi żona skarżącego z uwagi na to, że jest inwalidką I grupy. Z kwoty, jaką obliczył organ winien on zatem odliczyć koszty ponoszone przez żonę skarżącego, a więc koszty lekarstw w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, a także koszty diety i rehabilitacji. Skarżący wniósł o uwzględnienie tych okoliczności przez tutejszy Sąd.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na aprobatę.

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Podkreślenia wymaga, zważywszy na charakter argumentacji zawartej w skardze oraz wniosek podniesiony w piśmie procesowym z dnia 24 września 2013 r., że sąd administracyjny nie zastępuje organów administracji publicznej i w zasadzie nie prowadzi postępowania dowodowego we własnym zakresie. Sąd administracyjny jest kompetentny wyłącznie do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nie ma natomiast uprawnień do rozstrzygnięcia sprawy, w której decyzja ta została wydana, co do jej istoty. Nawet w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję, sąd administracyjny nie może orzekać w sposób merytoryczny poprzez przyznanie stronie skarżącej określonego uprawnienia albo poprzez zwolnienie jej z ciążących na niej obowiązków. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Dokonując kontroli legalności podjętych przez organ administracji rozstrzygnięć Sąd, stosownie do zapisu art. 134 P.p.s.a., nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r., w której utrzymano w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne wraz z odsetkami i kosztami upomnień.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a.).

Należy bowiem stwierdzić, że Zakład nie uzasadnił w sposób należyty dlaczego w kontrolowanej sprawie nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, czym naruszył art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a także nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, czy dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Organ dopuścił się tych uchybień nie tylko podejmując zaskarżoną decyzję, lecz także podejmując decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] czerwca 2013 r.

W przepisie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia przez Zakład należności z tytułu składek na ubezpieczenie w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która to nieściągalność zachodzi w razie ziszczenia się jednej z sytuacji wymienionej w ust. 3 tegoż art., z zastrzeżeniem ust. 3a, który przewiduje możliwość umorzenia takich należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ostatnie obejmuje w szczególności przypadki: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (odpowiednio pkt 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania).

Uwzględniając treść przywołanych powyżej regulacji w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Organ przy wydaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach prawa przesłanki. W orzecznictwie ugruntowane jest przy tym stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ocena zaistnienia powołanych w ustawie przesłanek, z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, CBOSA). Samo istnienie możliwości podjęcia rozstrzygnięcia w ramach wspomnianego uznania administracyjnego nie zwalnia organu z obowiązku wnikliwej oceny wystąpienia przesłanek umorzenia i jednoznacznego wskazania, czy i która przesłanka wystąpiła w konkretnej sprawie.

Wyraz tak dokonanej oceny, jak już zostało to powyżej wskazane, Zakład winien dać w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W przypadku decyzji uznaniowych ich uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Okoliczność, że przepis prawa materialnego, tak jak w niniejszej sprawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania, pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy uznaniu organu, nie zwalnia tegoż organu od obowiązku jego należytego uzasadnienia. Decyzje uznaniowe powinny być bowiem przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie to powinno realizować wyrażoną w art. 11 K.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

W ocenie Sądu organ, w kontrolowanej sprawie, nie sprostał powyższym wymogom.

Przede wszystkim należy zauważyć, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji uniemożliwia Sądowi przeprowadzenie jej merytorycznej kontroli. Uzasadnienie to, w swej istocie, ogranicza się do przywołania regulacji prawnych mogących znaleźć zastosowanie, przedstawienia ustaleń faktycznych oraz stwierdzenia organu, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia w świetle art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (ze wskazaniem, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne, spłaca zadłużenie wobec Zakładu w formie układu ratalnego), a także brak jest podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej oraz zdrowotnej skarżącego jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania). W uzasadnieniu tym brak jest zatem bezpośredniego przełożenia ustalonych przez organ okoliczności faktycznych na grunt poszczególnych przesłanek przewidzianych w powyższych regulacjach w celu dokonania jednoznacznej i wszechstronnej oceny, czy w ogóle, a jeżeli tak to która z tych przesłanek zaistniała na gruncie kontrolowanej sprawy. Rolą Sądu na obecnym etapie postępowania nie jest zgadywanie, które z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania, z uwagi na ustalony w sprawie stan faktyczny, były przez organ przede wszystkim brane pod uwagę, stanowiąc przedmiot oceny która doprowadziła do zaprezentowanych powyżej twierdzeń, a które z nich ze względu na niezaistnienie w sprawie szczególnych okoliczności zostały przez organ na wstępie wykluczone. To organ administracji, w uzasadnieniu podejmowanej decyzji, winien odnieść ustalone okoliczności faktyczne do konkretnej przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania, przeprowadzając wnikliwą oraz wszechstronną ocenę prowadzącą do stwierdzenia, czy przesłanka ta zaistniała z jednoczesnym wskazaniem, które jej elementy zostały w sprawie zrealizowane. Organ powinien przy tym przedstawić argumentację, która jego zdaniem przemawia za pozytywną bądź negatywną oceną w tym zakresie. Nie jest natomiast wystarczające ogólne odwołanie się do całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego bez przywołania konkretnych okoliczności faktycznych, które zdaniem organu przemawiają za przyjętą oceną. Dopiero dokonanie takich wyjaśnień pozwoliłoby skarżącemu poznać motywy jakimi kierował się organ wydając rozstrzygnięcie, a Sądowi umożliwiłoby ocenę zasadności tegoż rozstrzygnięcia. Sąd pragnie przy tym zwrócić uwagę organu na to, że przesłanki wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia mają charakter wyłącznie przykładowy (świadczy o tym użycie zwrotu "w szczególności w przypadku"), przez co oceniając zaistnienie wynikającej z tej regulacji podstawy umorzenia należności z tytułu składek, organ winien odnieść się nie tylko do wskazanych przez ustawodawcę sytuacji, lecz także do ogólnie pojętej niemożności spłaty przedmiotowych należności z uwagi na związane z tym zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny. W tym kontekście wysoce niewystarczające jest ograniczenie się przez organ jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja materialna oraz zdrowotna skarżącego nie kwalifikuje się do przywołanej ostatnio podstawy umorzenia.

Powyższe uwagi dotyczą również decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r., w której organ nie tylko nie przeprowadził wnikliwej i wyczerpującej oceny wystąpienia którejś z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania, lecz nadto w ogóle nie wskazał, aby w sytuacji skarżącego zaistniała bądź nie zaistniała podstawa do umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia. W tym zakresie Zakład podniósł jedynie, że biorąc pod uwagę całokształt okoliczności nie zdecydował się na umorzenie zadłużenia na podstawie rzeczonego § 3 ust. 1.

W dalszej kolejności podnieść trzeba, że Zakład w żaden sposób nie wyjaśnił, czy przy ocenie przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek należy uwzględnić wyłącznie sytuację majątkową skarżącego, czy też sytuację majątkową skarżącego oraz jego małżonki. Konieczność jednoznacznego wyjaśnienia tej kwestii jest tym bardziej istotna, że organ nie przejawia w tym względzie konsekwentnego stanowiska. Podejmując decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r. organ wziął pod uwagę wyłącznie sytuację majątkową skarżącego, natomiast uzasadniając zaskarżoną decyzję - bez jakiegokolwiek dodatkowego umotywowania tej kwestii - rozszerzył swoje ustalenia także na sytuację majątkową małżonki skarżącego.

Wypada zauważyć, odnosząc się do podstawy umorzenia należności ustanowionej w § 3 ust. 1 rozporządzenia, że odwołuje się ona do sytuacji majątkowej oraz rodzinnej zobowiązanego, przez co to ta sytuacja powinna odgrywać pierwszorzędną rolę w czynionych przez organ ustaleniach. To na zobowiązanym ciąży odpowiedzialność za opłacenie należności z tytułu składek, a więc jego sytuacja jest najbardziej adekwatna do czynienia w tym zakresie jakichkolwiek rozważań. Natomiast sytuacja majątkowa małżonka zobowiązanego, w zakresie w jakim obejmuje ona majątek wspólny małżonków, może mieć równoważne znaczenie wyłącznie w przypadku, w którym zaległości z tytułu składek powstały w okresie istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej, jako że w takim przypadku odpowiedzialność małżonka, w świetle regulacji art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 29 Ordynacji podatkowej, nie ma charakteru uzupełniającego, tak jak w przypadku np. "osób trzecich", lecz ma charakter odpowiedzialności równoległej (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 października 2003 r., sygn. akt III AUa 2140/02, Lex nr 193506; por. także art. 26 ust. 3a pkt 2 oraz art. 27 ust. 1 u.s.u.s.). Zakład nie poczynił w powyższym zakresie, na gruncie kontrolowanej sprawy, wystarczających ustaleń faktycznych, czym dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Co istotne okoliczność nieistnienia pomiędzy skarżącym a jego małżonką wspólności majątkowej małżeńskiej wynika z materiału dowodowego zgromadzonego jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji (informacja z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, k. 17 akt administracyjnych), co powinno prowadzić organ do dokonania pogłębionych ustaleń, zmierzających przede wszystkim do określenia momentu zniesienia tej wspólności.

Powyższe nie oznacza jednakże, że sytuacja majątkowa małżonka zobowiązanego, nawet w przypadku w którym należności powstały w okresie nieistnienia wspólności majątkowej małżeńskiej, pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia dla stwierdzenia zaistnienia podstawy do umorzenia tych należności. Zdaniem Sądu winna ona podlegać uwzględnieniu przy ocenie "zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny", o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania. Będzie to miało znaczenie w szczególności na gruncie przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt. 1, a więc w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wówczas sytuacja majątkowa małżonka zobowiązanego, o ile zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia może on być uznany za jego rodzinę, powinna zostać uwzględniona przez organ przy ocenie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego oraz jego rodziny. Odnosząc ostatnio poczynione uwagi do kontrolowanej sprawy należy stwierdzić, że Zakład nie dokonał jednoznacznej oraz wnikliwej oceny, przy uwzględnieniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czy małżonka skarżącego stanowi jego rodzinę zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia, czym dopuścił się naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. Wypada równocześnie zauważyć, że w razie uznania małżonki skarżącego za jego rodzinę, organ winien uwzględnić jej pełną sytuację majątkową, nie ograniczając się wyłącznie do wspólnych opłat ponoszonych przez małżonków, lecz biorąc pod uwagę, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., także koszty wynikające z jej sytuacji zdrowotnej, tak jak uczynił to w odniesieniu do sytuacji majątkowej skarżącego.

Na marginesie niniejszego rozstrzygnięcia należy zauważyć, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 3 K.p.a. jedną z przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego, której wystąpienie prowadzi do uchylenia decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., stanowi wydanie decyzji przez pracownika, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24 K.p.a. W niniejszej sprawie decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r. wydał - działający z upoważnienia Prezesa Zakładu - Zastępca Dyrektora ZUS w P. J. M. Widnieją na niej także podpisy Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów H. K., kierownika referatu M. B. oraz starszego referenta A. Z. Natomiast zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r. wydał - działający z upoważnienia Prezesa Zakładu - Dyrektor Oddziału ZUS w P. J. S. Jednakże i na niej podpisali się również Naczelnik Wydziału Realizacji Dochodów H. K. oraz kierownik referatu M. B. Zachodzą w tej sytuacji uzasadnione wątpliwości, czy w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie obu orzeczeń oraz w wydaniu zarówno decyzji zaskarżonej, podjętej w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i decyzji ją poprzedzającej, nie brali udziału ci sami pracownicy organu – H. K. oraz M. B. Rozstrzyganie tych wątpliwości w niniejszej sprawie nie jest niezbędne ze względu na konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na wcześniej stwierdzone wady. Tym niemniej niewątpliwie Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien mieć na uwadze przymus przestrzegania zasad ogólnych zawartych w Kodeksie Postępowania Administracyjnego, w tym wynikających z art. 24 Kpa.

Ponownie rozpoznając sprawę Zakład powinien uwzględnić poglądy prawne Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, a także wziąć pod uwagę okoliczności faktyczne wynikłe w sprawie już po wydaniu zaskarżonej decyzji, jak kwestia udzielania pomocy małżonce skarżącego (podniesiona w piśmie A. G. z dnia [...] sierpnia 2013 r., k. 147 akt administracyjnych), w celu dokonania wszechstronnej oraz wnikliwej oceny, co do zaistnienia w sprawie którejś z przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. lub § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a., oraz art. 152 P.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji.