Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2524/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Dorota Dąbek (spr.) Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 317/15 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od J. G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 maja 2015r., sygn. akt I SA/Bd 317/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (zwany dalej także: Sąd lub Sąd I instancji) oddalił skargę J. G. (zwanego dalej także: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższy wyrok Sądu I instancji zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres grudzień 2012r. – czerwiec 2014r. w kwocie 24.729,63 zł; składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2013r., kwiecień 2013r. – czerwiec 2014r. w kwocie 4.163,42 zł; odsetek za zwłokę w kwocie 5.916 zł; dodatkowej opłaty w kwocie 385,98 zł; kosztów upomnień w kwocie 43,60 zł. Organ I instancji uznał, że brak jest podstaw do umorzenia należności z powodu braku całkowitej nieściągalności, jak również z powodu szczególnie trudnej sytuacji życiowej.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2015r., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2014r., działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267, zwanej dalej: kpa) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r. poz. 1442 ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.). W uzasadnieniu organ wskazał, że aktualnie wobec majątku skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a zatem nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Odnosząc się do przesłanek zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365, zwanego dalej: rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003r.) organ wskazał, że z treści oświadczenia majątkowego z dnia 27 sierpnia 2014r. wynika, że zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze współmałżonką oraz dwoma synami. Średniomiesięczny dochód z działalności gospodarczej za okres styczeń - czerwiec 2014r. to 887 zł, dochód żony z tytułu umowy o pracę – ok. 2.000 zł netto. Oprócz miesięcznych kosztów utrzymania rodziny strona wykazała raty pięciu kredytów na łączną kwotę ok. 8.000 zł miesięcznie. Jak wynika z załączonych umów kredytowych, trzy z nich są kredytami na potrzeby działalności gospodarczej, wobec czego wliczone są w koszty tej działalności. Analizując powyższe fakty organ stwierdził, że przedstawione przez wnioskodawcę koszty utrzymania wraz z kwotami przeznaczonymi na spłatę kredytów przekraczają wysokość uzyskiwanych dochodów. Organ uznał za istotne w sprawie to, że pomimo problemów finansowych skarżący zaciągnął w 2014r. kolejny kredyt, w ramach którego mógł spłacić swoje zobowiązanie wobec ZUS. Tego jednak nie zrobił, mimo iż musiał być świadomy jakie osiąga dochody i że każde kolejne zobowiązanie może skutkować utratą zdolności do regulowania poprzednich. Organ podniósł, że trudno jest zaakceptować stan, w którym od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany oczekuje rezygnacji z należności, gdy jednocześnie skutecznie podejmuje starania mające na celu zaspokojenie innych wierzycieli i wykazuje się większą dyscypliną finansową wobec nich niż w stosunku do ZUS. Poza tym w trakcie postępowania skarżący nie wskazał źródła z jakiego, w sytuacji gdy stałe wydatki przekraczają uzyskiwane dochody, pokrywa i będzie pokrywać koszty związane ze spłatą kredytów oraz z bieżącymi wydatkami. Ponadto organ wskazał, że zobowiązany nie uskarża się na problemy zdrowotne, tak więc jego stan zdrowia nie ogranicza możliwości pozyskiwania dochodów. W tych okolicznościach sprawy organ stwierdził, że natychmiastowa rezygnacja przez ZUS z należności nie znajduje uzasadnienia.

W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie, mimo istnienia przesłanek do jego zastosowania; naruszenie rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., poprzez jego niezastosowanie, mimo istnienia przesłanek do jego zastosowania; nierozpatrzenie istoty sprawy; zaniechanie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, czy dłużnikowi egzekucyjnemu przysługuje wzajemna wierzytelność od Skarbu Państwa; nierozpatrzenie z urzędu potrzeby zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej wzajemnej wierzytelności; nierozpatrzenie w sposób wnikliwy i wszechstronny sprawy, co skutkowało wadliwą oceną sytuacji faktycznej skarżącego; pominięcie w swojej ocenie ważkich dla sprawy okoliczności i naruszenie obowiązku oceny przez organ administracji publicznej, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę Sąd I instancji stwierdził, że organy analizując stan faktyczny prawidłowo uznały, że żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie zaistniała w tej sprawie. W szczególności, skarżący prowadzi działalność gospodarczą, nadto wobec jego majątku prowadzona jest przez Dyrektora Oddziału ZUS w Bydgoszczy skuteczna egzekucja, w ramach której w dniach 24 lutego 2014r. i 14 marca 2014r. dokonano wpłat na łączną kwotę 2.533 zł, a zatem przy jednoczesnym niewystąpieniu pozostałych przesłanek zawartych w w/w przepisie, nie zaistniała ustawowa przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek ZUS.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach tej sprawy, nie ma podstaw do zakwestionowania ustaleń organu odnośnie oceny wniosku o umorzenie w kontekście § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Nie zostało bowiem wykazane, aby miała miejsce klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie, która spowodowałaby poniesienie strat materialnych przez skarżącego (pkt 2). Odnośnie przesłanki wystąpienia przewlekłej choroby osoby, która ubiega się o umorzenie zaległości (pkt 3) Sąd I instancji zauważył, że skarżący zarówno we wniosku o umorzenie należności jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie wskazał ani nie udokumentował istnienia jakichkolwiek okoliczności związanych z występowaniem przewlekłej choroby swojej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które pozbawiałyby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dopiero na etapie skargi skarżący wskazał, że stan zdrowia ogranicza mu możliwość wykonywania w pełni pracy zarobkowej, ponieważ ma problemy z sercem (niedomykalność zastawki) oraz przepuklinę pachwinową, kwalifikującą się od dłuższego czasu do usunięcia operacyjnego. Tym samym skarżący uniemożliwił organom ocenę tych okoliczności w kontekście analizowanej przesłanki. Skarżący nie wykazał również w toku postępowania, aby dolegliwości te pozbawiały go możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności.

Zdaniem Sądu, organ dokonał również właściwej i możliwej w okolicznościach tej sprawy oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego, w kontekście przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Sąd uznał, że organ trafnie przyjął, że konfrontacja uzyskiwanych miesięcznie dochodów z ponoszonymi wydatkami pozwala na ocenę, że przedstawione przez skarżącego miesięczne koszty utrzymania wraz z kwotami przeznaczonymi na spłatę kredytów, przekraczają wysokość podanych dochodów. Skarżący nie wskazał źródła z jakiego pokrywał i pokrywa koszty związane z utrzymaniem siebie i rodziny oraz spłatą kredytów, w sytuacji gdy stałe wydatki przekraczają uzyskiwane dochody.

Przesłanki uzasadniającej umorzenie należności nie stanowi także szeroko eksponowana w skardze i piśmie procesowym, a także w złożonych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy kwestia dotycząca zapłaty podatku od towarów i usług, związanego z nabyciem prawa użytkowania wieczystego działki wraz z budynkiem stanowiącym odrębny od gruntu przedmiot własności oraz nieskuteczne dotychczas działania skarżącego a także zbywców, związane z próbą jego odzyskania, jako niezasadnie uiszczonego. Na istnienie przesłanki ważnego interesu podatnika, a tym bardziej interesu publicznego, nie wskazują również podnoszone okoliczności związane z koniecznością zaciągnięcia kredytów na zakup w/w prawa użytkowania wieczystego, a także kolejnych kredytów (w tym uzyskanego w 2014r. przeznaczonego na pokrycie kredytu w rachunku bieżącym) związanych z remontem nieruchomości wykorzystywanej do działalności gospodarczej, jak również koniecznością pokrycia związanych z tą działalnością bieżących wydatków.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo w oparciu o ustalony stan faktyczny wykazał brak przesłanek umorzenia składek. Nadto, nie można wykluczyć, że skarżący odzyska zapłaconą w cenie nabycia prawa użytkowania wieczystego równowartość podatku VAT wynoszącą 92.000 zł, z uwagi na prawomocny, pomyślny dla zbywców wyrok NSA, który umożliwi im dokonanie korekty błędnie wystawionej faktury VAT, a tym samym także zwrot zapłaconego podatku. Z uzyskanego ewentualnie zwrotu tej kwoty, skarżący zamierzał w całości spłacić zaległości wobec ZUS, na te okoliczności wskazując w piśmie z dnia 28 października 2014r.

Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną, domagając się jego uchylenia i orzeczenia na zasadzie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) zgodnie z jego wnioskiem, tj. o umorzeniu należności z tytułu składek oraz zasądzenia kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Wyrokowi Sądu I instancji skarżący kasacyjnie, na podstawie art. 15 § 1 oraz art. 173 i nast. p.p.s.a., zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię i wadliwą subsumcję na gruncie przedmiotowego stanu faktycznego, poprzez:

1. brak zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

2. nieprawidłową wykładnię przesłanki "ważny interes osoby zobowiązanej" w rozumieniu art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w powiązaniu z całkowitym brakiem analizy wzajemnej relacji jaka się wytworzyła wskutek między innymi działania innego podatnika i fiskusa w zakresie obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług podczas nabywania nieruchomości z przeznaczeniem na działalność gospodarczą, wobec czego toczy się nadal postępowania podatkowe, a co legło u podstaw deficytu finansowego skarżącego w obszarze płatności składek. ZUS jako organ będący w strukturze Państwa nie może bowiem abstrahować od błędów czy uchybień skutkujących utratą płynności finansowej przedsiębiorcy czy nawet podcinających podstawy jego egzystencji. W ramach spójności systemu prawa i zaufania do organów Państwa skarżący miał prawo oczekiwać, że nienależnie odprowadzony podatek VAT przeznaczy na zobowiązania wobec ZUS, a wówczas kredyt, którego zasadność jak się zdaje kwestionuje ZUS, mógłby sfinansować bieżące potrzeby prowadzonego przedsiębiorstwa.

3. w zakresie niewielkiego zakresu sądowej kontroli aktów prawa administracyjnego opartego na uznaniu administracyjnym, na jakim niewątpliwie wolą ustawodawcy oparto decyzje ZUS w zakresie umarzania składek, podniósł, że intencją skarżącego nie jest podważanie autonomii decyzji w tym zakresie, jednak z uzasadnień obu decyzji jednoznacznie wynika brak prawidłowego rozumienia sformułowań ustawowych jakie należy subsumować orzekając na podstawie uznania, chodzi o wykładnię "ważnego interesu" oraz "nadzwyczajnego zdarzenia"; skarżącemu idzie zatem o zwrócenie uwagi na zagadnienia związane z uznaniem, które muszą podlegać kontroli by owo uznanie nie oznaczało w praktyce orzeczniczej swoistej dowolności.

4. błędne przyjęcie, że spłata wierzycieli - kredytodawców odbywa się z pokrzywdzeniem ZUS, a z uprzywilejowaniem banków, podczas gdy jest to podyktowane wyłącznie rodzajem zastosowanych zabezpieczeń rzeczowych, a po wtóre wynika z faktu, że jedynym źródłem z jakiego Skarżący uzyskuje dochód jest działalność gospodarcza, której finansowanie odbywa się z kredytu. Podobnie organ nie pochylił się nad kwestią ustawowego obowiązku alimentacyjnego ciążącego na Skarżącym z pierwszeństwem przed należnościami z tytułu składek.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu nie została przez Sąd uwzględniona.

Przede wszystkim należy uznać, że zarzuty kasacyjne zostały sformułowane wadliwie. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia przepisów, ale bez wyraźnego wskazania podstawy kasacyjnej, w ramach której stawiane są te zarzuty. Skarga kasacyjna zawiera cztery zarzuty (punkty 1-4), ale tylko w dwóch pierwszych punktach wymienia przepisy, które zdaniem skarżącego zostały naruszone, tj. art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3 b tej ustawy, w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Pozostałe dwa zarzuty (punkty 3 i 4 skargi kasacyjnej) w ogóle nie wskazują naruszonych przepisów. W skardze kasacyjnej nie powiązano także podniesionych zarzutów odnoszących się do przepisów materialnoprawnych z zarzutami naruszenia prawa przez sąd, a więc z zarzutami naruszenia przepisów p.p.s.a.

Takie ujęcie tej skargi jest jej wadą formalną. Wprawdzie nie daje ono podstaw do odrzucenia tego środka prawnego, bo to wynika z treści uchwały NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA nr 1/2010, poz. 1, jednak w sposób zasadniczy ogranicza zakres kontroli sprawowanej przez Sąd II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że skarga kasacyjna jest profesjonalnym i sformalizowanym środkiem prawnym. Wymogi formalne wskazuje art. 176 § 1 i § 2 p.p.s.a., zatem każda skarga kasacyjna ma je spełniać, bo tylko wtedy daje podstawę do oceny skarżonego wyroku z punktu widzenia zarzutów stawianych przez stronę. Sąd II instancji nie może domniemywać kierunków i zakresu weryfikacji wyroku Sądu I instancji, jeżeli wprost nie wynika to z treści skargi kasacyjnej. Jedyny wyjątek jaki jest w tym zakresie dopuszczalny, to możliwość oceny skarżonego wyroku pomimo wadliwie zbudowanych zarzutów, jeżeli z uzasadnienia skargi daje się ustalić istota podnoszonego naruszenia oraz jego wpływ na rozstrzygnięcie Sądu I instancji.

Rozpoznawana skarga kasacyjna nie wskazuje precyzyjnie podstaw kasacyjnych, a jej uzasadnienie nie wyjaśnia w sposób pełny istoty podnoszonych naruszeń, zwłaszcza co do zarzutów z punktu 3 i 4. Wpłynęło to na ograniczenie zakresu kontroli zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W punkcie 1 skargi kasacyjnej zarzucono, że doszło do braku zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewiduje, że "Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności." Zarzut naruszenia tego przepisu należy uznać za niezasadny. Skarżący kasacyjnie nie uzasadnił tego zarzutu. Z treści skargi kasacyjnej odnoszącej się do tego zarzutu nie wynika zatem, jakie okoliczności zdaniem skarżącego kasacyjnie miałyby być w tej sprawie uznane za "uzasadniony przypadek" w rozumieniu tego przepisu. Pojęcie "w uzasadnionych przypadkach" jest niedookreślone. Na podstawie ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Do tej regulacji prawnej nawiązuje zarzut sformułowany w punkcie 2 skargi kasacyjnej. Skarżący kasacyjnie zarzuca w nim nieprawidłową wykładnię przesłanki "ważny interes osoby zobowiązanej" w rozumieniu art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Także ten zarzut uznać należy za niezasadny.

Przepis art. 28 ust. 3b u.s.u.s., jak to powyżej wskazano, zawiera delegację ustawową do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Z kolei wydany na podstawie tego upoważnienia ustawowego § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. przewiduje, że "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;".

Naruszenia powyżej przytoczonych przepisów nietrafnie upatruje skarżący kasacyjnie w całkowitym braku analizy wzajemnej relacji jaka się wytworzyła wskutek nienależnie zapłaconego podatku VAT od nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z deficytem finansowym w obszarze płatności składek ZUS.

Po pierwsze wskazać należy na niezasadność zarzutu, że ta relacja w ogóle nie była rozważana. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wyraźnie się do niej odniósł stwierdzając, że szeroko eksponowana w skardze i piśmie procesowym, a także w złożonych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy kwestia dotycząca zapłaty podatku od towarów i usług, związanego z nabyciem prawa użytkowania wieczystego działki wraz z budynkiem stanowiącym odrębny od gruntu przedmiot własności oraz nieskuteczne dotychczas działania skarżącego a także zbywców, związane z próbą jego odzyskania, jako niezasadnie uiszczonego, nie stanowi przesłanki uzasadniającej umorzenie należności.

Po drugie uznać należy, że prawidłowa była dokonana przez Sąd I instancji ocena relacji ewentualnego umorzenia należności z tytułu składek z roszczeniem wobec Skarbu Państwa z tytułu nienależnie zapłaconego podatku VAT od nabycia użytkowania wieczystego nieruchomości. Zasadnie bowiem wskazał Sąd I instancji, że istnienie tego rodzaju wierzytelności wobec Skarbu Państwa nie stanowi przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Przeciwnie, w razie gdyby skarżący odzyskał zapłaconą w cenie nabycia prawa użytkowania wieczystego równowartość podatku VAT wynoszącą 92.000 zł, uzyskałby kwotę, z której mógłby w całości spłacić zaległości wobec ZUS. Przesądza to zatem o zasadności odmowy umorzenia tych należności na obecnym etapie postępowania.

Odnosząc się do uzasadnienia zawartego w punkcie 2 skargi kasacyjnej a także do argumentów podniesionych w ramach punktu 3 i 4, należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że na istnienie przesłanki ważnego interesu podatnika, a tym bardziej interesu publicznego, nie wskazują podnoszone okoliczności związane z koniecznością zaciągnięcia kredytów na zakup w/w prawa użytkowania wieczystego, a także kolejnych kredytów. Trafnie ocenił Sąd I instancji, że analizując stan faktyczny rozpoznawanej sprawy, organy prawidłowo uznały, że żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie zaistniała w tej sprawie. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, wobec jego majątku prowadzona jest przez Dyrektora Oddziału ZUS w Bydgoszczy skuteczna egzekucja, a zatem przy jednoczesnym niewystąpieniu pozostałych przesłanek zawartych w tym przepisie, nie zaistniała ustawowa przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek ZUS. Trafnie także uznano, że w okolicznościach tej sprawy nie ma podstaw do zakwestionowania ustaleń organu odnośnie oceny wniosku o umorzenie w kontekście § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Nie zostało bowiem wykazane, aby miała miejsce klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie, która spowodowałaby poniesienie strat materialnych przez skarżącego (pkt 2) ani przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby osoby, która ubiega się o umorzenie zaległości (pkt 3). Za takie nadzwyczajne zdarzenie nie może być uznany nienależnie pobrany podatek VAT. Skarżący nie wykazał również, że jego stan zdrowia uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej. Prowadzi on działalność gospodarczą, więc nie można podzielić poglądu, że jest całkowicie niezdolny do pracy, co pozbawia skarżącego możliwości uzyskiwania z tego tytułu dochodu (por. wyroki NSA z dnia:14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2043/13; 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 913/10).

W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2317/13). Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z 2003 r. będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/11). W rozpoznawanej sprawie skarżący tych okoliczności nie wykazał.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie prawidłowo, w oparciu o ustalony stan faktyczny, przyjęto brak przesłanek umorzenia składek. Wobec tego nie mogą odnieść zamierzonego skutku twierdzenia autora skargi kasacyjnej o zasadności umorzenia składek w tej sprawie. Sąd I instancji prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne. Poczynione przez ZUS ustalenia oraz ich ocena znajdują zaś swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do WSA decyzji. Sąd I instancji słusznie zaakceptował argumentację organu. Badając legalność zaskarżonej decyzji, która jest decyzją uznaniową, trafnie uznał, że żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony. Z uwagi na wyjątkowy charakter należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, który powoduje, że do umorzenia może i powinno dojść w szczególnych wypadkach, prowadzący postępowanie organ rzetelnie i wnikliwie dokonał analizy okoliczności, co trafnie zaakceptował Sąd I instancji uznając, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia należności. Oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne należy dokonać w oparciu o wszelkie dostępne dowody pozwalające stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie rokuje spłatę w przyszłości swoich zobowiązań, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach (por. wyrok NSA z dnia 2 września 2016 r., sygn. akt II GSK 553/15). Skarżący dalej aktywnie prowadzi działalność gospodarczą. Ma on zatem możliwości uzyskania w przyszłości środków na spłatę zadłużenia.

Mając powyższe na uwadze należy zatem ocenić, że skarga kasacyjna sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji i w pełni zaakceptowaną przez Sąd I instancji, nie wykazując jednocześnie, że uregulowanie należności ubezpieczeniowych na odpowiednich warunkach doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia z 2003 r. Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie tej oceny.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku.

O koszach postępowania kasacyjnego orzeczono w puncie II sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.