Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1264/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 2 i 2a
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 143b ust. 5
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant Anna Wojtowicz - Hess po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 111/12 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. z dnia [...] czerwca 2011 r., Nr [...]; 3. zasądza od Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. na rzecz M. K. kwotę 1396,00 (jeden tysiąc trzysta dziewięćdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 111/12, oddalił skargę M. K. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

W dniu 15 maja 2009 r. do Biura Powiatowego ARiMR w N. wpłynął wniosek M. K. (dalej stroną, wnioskodawcą, skarżący) o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 rok, deklarując do dopłat działki rolne o łącznej powierzchni 57 ha. Następnie w dniu 29 maja 2009 r. skarżący wniósł zmianę do wniosku, deklarując do płatności działki ewidencyjne 421, 423/2, 440/2 o powierzchni 53,71 ha.

W dniu 8 października 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wysłał do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień, w którym poinformował o stwierdzonych we wniosku nieprawidłowościach, w tym dotyczących deklaracji działki rolnej położonej na działce ewidencyjnej 423/2 i 420 przez kilku producentów rolnych. W odpowiedzi skarżący podtrzymał złożoną uprzednio deklarację.

W dniu 7 kwietnia 2010 r. M. K. złożył w Biurze Organu I instancji między innymi protokół kontroli przeprowadzonej 15 lipca 2009 r. w jego gospodarstwie przez Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A., kopię pozwu o zaniechanie naruszenia posiadania przez Spółkę A.-E. z dnia 19 stycznia 2010 r. oraz umowy z 1 czerwca 2009 r. zawartą przez J. i M. K. na wykonanie koszenia w terminie do31 lipca 2009 r. z M. H. na działkach 420, 421, 423/2, 425/14, 440/1 i 440/2. W tym też dniu, w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w N. przeprowadzona została rozprawa administracyjna, w toku której przesłuchano wnioskodawcę i przedstawiciela Spółki A. – E. oraz świadków, celem ustalenia posiadacza i powierzchni użytkowanej rolniczo ww. działki ewidencyjnej 423/2 i 420, a także kto dokonywał na tych działkach w 2009 r. zabiegów agrotechnicznych.

W dniu 10 maja 2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło pismo procesowe J. i M. K., według których są posiadaczami zadeklarowanych i użytkowanych rolniczo gruntów, w odniesieniu do których wniosek o przyznanie płatności złożyła również Spółka A. – E. Zaprzeczyła temu przesłuchana w dniu 18 czerwca 2010 r. D. S.-D., reprezentująca Spółkę A. – E. Jak podniosła, od 2007 r. Spółka wykonywała szereg prac polowych i organizacyjnych na wspomnianych gruntach, a dodatkowo w 2009 r. wykonała koszenie około 100 ha obszaru. Dlatego faktycznym użytkownikiem tych gruntów jest Spółka.

W dniu 15 czerwca 2010 r. do organu I instancji wpłynęło pismo Spółki A.-E., w którym wskazała na okoliczności bezpodstawnego podejmowania się przez Panów K. użytkowania spornych gruntów. Zdaniem Spółki umowy dzierżawy z J. i M. K. zostały w roku 2007 rozwiązane w sposób prawidłowy.

Podczas rozprawy administracyjnej w dniu 17 czerwca 2010 r., jak zeznał M. K., sporne grunty użytkował na podstawie zawartej ustnej umowy dzierżawy, potwierdzonej w warunkowej umowie sprzedaży z dnia 3 sierpnia 2005 r. Umowa ta została zawarta do dnia 31 stycznia 2026 r. W umowie nie ustalono sposobu wypowiedzenia tejże umowy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy do powierzchni 13 ha oraz przyznał jednolitą płatność obszarową (JPO) na rok 2009 w kwocie 20.639,16 zł, do powierzchni 40,71 ha. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji w sposób szczegółowy odniósł się do zaistniałego konfliktu krzyżowego na działce ewidencyjnej nr 423/2, z powodu którego został wykluczony z płatności obszar 13 ha, w wyniku złożenia wniosku o przyznanie płatności do działek rolnych położonych na ww. działce ewidencyjnej przez dwóch producentów rolnych, tj. skarżącego oraz Spółkę A. – E. Według ustaleń organu omawiani producenci rolni naprzemiennie wykonywali zabiegi agrotechniczne na spornych gruntach, co nie pozwala ustalić ich posiadacza.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Dyrektor Z. Oddziału ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, postępowanie organu I instancji nie naruszało prawa, które skutkować powinno wzruszeniem zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu odwoławczego w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego fakt posiadania gruntów rolnych położonych na działce ewidencyjnej 423/2 nie został przez stronę należycie udowodniony, co uzasadnia odmowę przyznania płatności do wnioskowanych gruntów.

Organ odwoławczy przytoczył art. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (t. j. Dz. U. z 2008r., Nr 170, poz. 1051 ze zm.; dalej; ustawa z 26 stycznia 2007 r.), w którym ustawodawca określił m. in., że rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa na będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujące się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 143b ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1782/2003. Wskazał nadto, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznając płatności bezpośrednie nie rozstrzyga o "prawie do gruntu", ale bada czy wnioskodawca faktycznie posiada wnioskowane grunty rolne oraz, czy spełniają one warunek określony w art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, wskazujący na ich utrzymywanie w dobrej kulturze rolnej w dniu 30 czerwca 2003 r.

Według organu ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności wskazał na posiadanie, jako ustawową przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku. Konstatując fakt braku odniesienia się przez ustawodawcę na gruncie rozporządzenia do pojęcia "posiadania", organ odwołał się do wykładni systemowej zewnętrznej. Na tej podstawie odwołał się do art. 336 k.c.

W ocenie organu znaczenie art. 7 ustawy z 26 stycznia 2007 r. nie może być pojmowane również w oderwaniu od celu wprowadzenia instytucji płatności bezpośrednich do porządku prawnego. Wskazał przy tym, że konstrukcja instytucji płatności obszarowych dotyczy - co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego - pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznie użytkownikami gruntów rolnych. Dla uzyskania zatem płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ale nadto należy je rolniczo użytkować. Wskazał nadto, że przesłanka "faktycznego posiadania", kwalifikująca do uzyskania płatności, nie może być postrzegana przez pryzmat ustalenia tytułu prawnego podmiotu wnioskującego o płatność, gdyż taki wymóg nie został sformułowany w żadnym przepisie prawa. Oznacza to także, że niedysponowanie przez drugą stronę sporu stosownym tytułem prawnym do faktycznie posiadanej nieruchomości nie może skutkować automatycznym wyłączeniem tegoż rolnika z systemu pomocy.

Zdaniem organu odwoławczego strona nie udowodniła faktu bycia faktycznym posiadaczem gruntów rolnych działki ewidencyjnej 423/2. Zarówno strona odwołująca, jak i strona przeciwna, w sporze konfliktu krzyżowego o posiadanie gruntów w/w działki ewidencyjnej wykazali wykonywanie prac agrotechnicznych na tych gruntach w roku 2009. Tym samym, jak zauważył organ, w następstwie tych czynności żadna ze stron konfliktu krzyżowego nie mogła wykonywać czynności składających się na posiadanie gruntów rolnych, tj. swobodnie dokonywać odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierać plony oraz utrzymywać grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (zgodnie z normami). Dlatego żadnemu ze wskazanych producentów rolnych nie przysługuje prawo domagania się omawianej płatności rolnej.

Wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., który wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 111/12, oddalił skargę.

Jak wskazał Sad pierwszej instancji, zakres ustaleń niezbędnych dla oceny, czy zachodzą przesłanki przyznania lub odmowy przyznania uprawnienia wyznaczają przepisy prawa materialnego. W przypadku pomocy finansowej w ramach płatności bezpośrednich na 2009 r., przesłanki te zostały określone w art. 7 ustawy z 26 stycznia 2007 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie budzi wątpliwości, że przesłanką przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego jest posiadanie zadeklarowanych gruntów rolnych (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 26 stycznia 2007 r.), do których ma być przyznana płatność oraz utrzymywanie ich zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy (art. 7 ust. 2 i 2a ustawy z 26 stycznia 2007 r.). Ustawodawca w przypadku płatności obszarowej nie dokonał rozróżnienia na posiadanie samoistne i zależne, co oznacza, że płatność przysługuje niezależnie od wskazanych postaci posiadania. Zatem posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne ich użytkowanie. W tym kontekście Sąd I instancji podkreślił ustalony w sprawie fakt naprzemiennej uprawy spornych gruntów w roku 2009 r., zarówno przez stronę, jak drugą stronę konfliktu.

Tym samym Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia prawa w odmowie przyznania wnioskodawcy spornej płatności za rok 2009, a to wobec nie wykazania faktu bycia posiadaczem spornego gruntu.

Wnioskodawca skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie art. 366 k.c. w zw. z art. 345 k.c. poprzez odmowę ich zastosowania i w konsekwencji uznanie przez Sąd I instancji, że skarżący nie był posiadaczem nieruchomości objętej wnioskiem o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;

2) naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 2007 r. poprzez odmowę przyznania skarżącemu jednolitej płatności obszarowej, pomimo braku określonych przesłanek uzasadniających odmowę;

3) naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niewystarczająco wszechstronnym rozważeniu zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji nie dokonania ustalenia, że to skarżący był posiadaczem nieruchomości objętej wnioskiem o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;

4) naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ich niezastosowanie, tj. niedostrzeżenie naruszenia przez organ przepisów art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z 26 stycznia 2007 r., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

5) naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ich niezastosowanie, tj. niedostrzeżenie naruszenia przez organ przepisów art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niepodjęciu przez organ czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w sposób umożliwiający uniknięcie wątpliwości co do tego, kto był posiadaczem gruntów, co do których organ I instancji nie przyznał skarżącemu płatności objętych wnioskiem.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej między producentami rolnymi nie ma sporu co do posiadania zadeklarowanego gruntu. Toczy się bowiem jedynie postępowanie w przedmiocie naruszenia posiadania w roku 2009 przez osoby działające w imieniu ww. Spółki.

Według kasatora ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący na dzień 31 maja 2009 r. pozostawał faktycznym użytkowaniem spornego gruntu, w szczególności dokonywał (i w dalszym ciągu dokonuje) niezbędnych zabiegów agrotechnicznych, spełniając tym samym wymóg utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej.

W ocenie kasatora w sprawie znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące posiadania, albowiem brak jest przepisów dotyczących płatności z tytułu przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, które odmiennie definiowałyby kwestię posiadania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Skarga kasacyjna została oparta na obydwu prawem przewidzianych podstawach, tj. zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), jak i na zarzucie naruszenia przepisów postępowania (pkt 2). Takie sprecyzowanie podstaw skargi kasacyjnej wymaga rozpoznania w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, a w szczególności pod kątem prawidłowości ustalenia w sprawie faktów stanowiących hipotezę przepisów mających zastosowanie w sprawie. Z tego względu w pierwszej kolejności wymagają wyjaśnienia zasady przyznawania dopłat rolnych ze środków publicznych. Pozwoli to bowiem określić istotne okoliczności faktyczne rodzące prawo do wspomnianych dopłat rolnych, a następnie z tego punktu widzenia ocenić prawidłowość poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Innymi słowy, na co wskazuje przepis art. 174 p.p.s.a., w sprawie należy oceniać działania organu i Sądu I instancji, które mają istotny wpływ na wynik sprawy, a do takich należy kwestia ustaleń faktycznych wchodzących w zakres hipotezy przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie.

Przepisy ustawy z 26 stycznia 2007 r., co wymaga podkreślenia, nieco inaczej statuują pozycję strony w postępowaniu o przyznanie pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem aniżeli zasady procedury administracyjnej określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W myśl art. 3 ust. 1 cyt. ustawy do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Zatem ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy stanowiąc w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z 26 stycznia 2007 r., że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organ administracji publicznej nałożony został obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przy czym obowiązek ten należy rozumieć w ten sposób, że organ albo czyni to z własnej inicjatywy, jeżeli uważa za konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albo gromadzi w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Zatem to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością.

Natomiast w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z 26 stycznia 2007 r. obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na organach ARiMR nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności (J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, Ustawa o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego. Komentarz, Oficyna 2008, s. 51, 52).

Z omawianych względów w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie, stoi na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 cyt. ustawy).

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organy ARiMR nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, odmawiając dopłat rolnych skarżącemu, bez wskazania uzasadnionych podstaw.

Przesłanki niezbędne do otrzymania pomocy wnioskowanej przez skarżącego określa ustawa z 26 stycznia 2007 r. Powołany akty normatywny odwołuje się do stosownych przepisów Unii Europejskiej.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 2007 r. rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W myśl art. 7 ust. 1a ustawy z 26 stycznia 2007 r. jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Stosownie do art. 2 lit c) rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 "działalność rolnicza" oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska, zgodnie z art. 6. Z kolei w myśl art. 4 pkt 1 tego rozporządzenia rolnik otrzymujący płatności bezpośrednie spełnia wymogi podstawowe w zakresie zarządzania wymienione w załączniku II oraz przestrzega zasady dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, o której mowa w art. 6.

W świetle powyższych przepisów dla uruchomienia środków finansowych z tytułu omawianych dopłat rolnych wymaganym warunkiem wstępnym, co wymaga zaakcentowania, jest wykonanie w danym roku gospodarczym na obszarze gruntu rolnego, o powierzchni co najmniej 1 ha, wszystkich niezbędnych czynności agrotechnicznych, zgodnie z obowiązującymi wymogami, utrzymującymi grunt w dobrej kulturze rolnej.

Wtórną zaś jest sprawą kwestia komu te dopłaty przysługują. W niniejszej sprawie, jak już wskazano, o dopłaty wystąpiło dwóch wspomnianych wnioskodawców.

W niniejszej sprawie organ, a w ślad za nim Sąd I instancji, skoncentrował się w swej istocie na drugorzędnej kwestii, czy producent rolny był posiadaczem danej nieruchomości rolnej przez okres całego roku gospodarczego 2009, a ustaliwszy, iż tego wymogu nie spełnił żaden z wnioskodawców, odmówił wszystkim producentom rolnym wnioskowanych dopłat.

Natomiast, co jest mankamentem postępowania administracyjnego, w sprawie nie zostało w dostatecznym stopniu zbadane, czy na spornych działkach rolnych zostały wykonane i przez kogo, wszystkie niezbędne dla uruchomienia tej płatności środki i czynności agrotechniczne, utrzymujące te działki w dobrej kulturze rolnej, a to właśnie w ostatecznym rachunku otwiera dostęp do dopłat rolnych finansowanych ze środków publicznych.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji wykonania niezbędnych zabiegów agrotechnicznych wymaganych dla danej płatności rolnej narusza prawo i interes ogólnogospodarczy odmowa przyznania takiej płatności tylko na tej podstawie, że na określonym areale rolnym, w danym roku gospodarczym, działali konkurencyjnie względem siebie dwaj producenci rolni. Pominąć należy oczywiście sytuację, gdy w następstwie działań któregoś z nich doszło do zniweczenia (zniszczenia) efektów gospodarczych konkurenta z punktu widzenia dobrej kultury rolnej. W odniesieniu do działki rolnej, lub jej części, która nie jest utrzymana w dobrej kulturze rolnej, brak jest bowiem podstaw dla przyznania dopłaty rolnej ze środków publicznych

W myśl przepisów art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 26 stycznia 2007 r. do złożenia wniosku o omawiane dopłaty legitymowany jest posiadacz działki rolnej, przy czym przepisy te nie wymagają, aby posiadanie było w dobrej wierze. Nie jest również wymagane, aby wnioskodawca wykonał wymagane czynności agrotechniczne, uzasadniające dopłaty rolne, utrzymujące dobrą kulturę rolną, na całej powierzchni działki rolnej. Zatem, jak wynika z tych regulacji, do złożenia wniosku o omawiane dopłaty legitymowany jest posiadacz działki rolnej, przy czym przepisy te nie wymagają, aby posiadanie było w dobrej wierze. Nie jest również wymagane, aby wnioskodawca wykonał wymagane czynności agrotechniczne, uzasadniające dopłaty rolne, utrzymujące dobrą kulturę rolną, na całej ewidencyjnej powierzchni działki rolnej.

Z powyższych względów producentowi rolnemu przysługuje prawo do płatności rolnej w odniesieniu do działki rolnej lub jej części, jeżeli w danym roku gospodarczym wykaże fakt wykonania wymaganych czynności agrotechnicznych, uzasadniających dopłaty rolne. Jednakże pod tym kątem sprawa nie była analizowana. Organy, a w ślad za tym Sąd I instancji, ograniczyli się bowiem do - nie mającego istotnego znaczenia w sprawie - skonstatowania braku wyłączności ze strony każdego z producentów rolnych w byciu posiadaczem działki rolnej przez cały okres omawianego roku gospodarczego. Jednakże, co jest istotne dla uruchomienia omawianej płatności rolnej, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, jak już wskazano, czynności agrotechniczne wykonywali na spornym areale gruntów rolnych, z przeświadczeniem bycia posiadaczem, zarówno J. K., jak i spółka A. – E. Dlatego przy rozpoznawaniu złożonych przez wspomnianych producentów rolnych wniosków o płatności rolne obowiązkiem organu było ustalenie, czy wnioskodawca w roku gospodarczym 2009 dokonał niezbędnych zabiegów agrotechnicznych w ramach danej płatności, spełniając wymóg utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, przynajmniej w odniesieniu do części spornego areału rolnego. Tego zaś w sprawie nie dokonano. Ponadto, co nie może być bez znaczenia przy wykładni przepisów prawa, trudno byłoby zaakceptować niewykorzystanie przewidzianych środków publicznych, w tym przyznanych Polsce środków unijnych z tytułu dopłat rolnych, w sytuacji wykonania wymaganych dla danej płatności czynności agrotechnicznych na danym areale gruntów rolnych, utrzymujących je w dobrej kulturze rolnej, tylko na tej podstawie, że prace agrotechniczne wykonało niezależnie od siebie dwóch lub więcej producentów rolnych, działających z przeświadczeniem bycia posiadaczem gruntu rolnego.

Z powyższych względów w omawianej sytuacji organ powinien rozpoznać wniosek o płatność rolną złożony przez każdego ze wspomnianych producentów rolnych. Wniosek powinien być wówczas uwzględniony w odniesieniu do areału gruntu, na którym dany producent rolny wykaże fakt wykonania wymaganych czynności agrotechnicznych, utrzymujących grunt w dobrej kulturze rolnej. Nie można przy tym wykluczyć możliwości przyznania dopłat, w określonej części, obu wspomnianym producentom rolnym, jeżeli w świetle przedstawionego przez nich materiału dowodowego każdy z nich wykonał na spornym areale określoną część prac agrotechnicznych, za które przysługuje omawiana dopłata rolna.

W rezultacie wynik sprawy uzależniony jest od dokonania przez organ administracyjny powyższych ustaleń, a tego nie jest władny samodzielnie dokonać Sąd I instancji. Z omawianych względów, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę. Rozpoznając zaś skargę, stwierdziwszy naruszenie przez organ wspomnianych przepisów prawa, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

Natomiast inną jest już kwestią, wykraczającą poza zakres kognicji organu i Sądu I instancji, dokonywanie oceny pod kątem lepszych lub gorszych praw do spornych gruntów rolnych po stronie każdego ze wspomnianych producentów rolnych, a tym bardziej badanie zasadności ewentualnych roszczeń między tymi podmiotami. Należy to bowiem, zgodnie z ogólnymi zasadami, do właściwości sądu powszechnego.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 207 § 2 p.p.s.a.