Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1193/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-12-30 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 czerwca 2008r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2003 roku p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu [...] października 2008r. skarżący M. G., działając przez pełnomocnika radcę prawnego A. B., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 czerwca 2008r. wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług .

Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż wniosek jego opiera się na gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Podnosi, iż nie posiada majątku zarówno ruchomego, jak i nieruchomości, a te które posiadał zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazuje, iż pozostaje na utrzymaniu rodziny.

Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem jego utrzymania jest doraźna pomoc ze strony ojca.

Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada on żadnych nieruchomości lokalowych, gruntowych, cennych ruchomości, a te które posiadał zostały zabezpieczone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, na dowód czego przedstawia stosowne protokoły zabezpieczenia ruchomości ( samochodu ciężarowego "M". telewizora LCD "S." ). Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych cennych ruchomości ani oszczędności. Przedstawia natomiast zawiadomienie o zajęciu mu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność Urzędu Skarbowego z rachunku bankowego Banku [...] na łączną sumę zabezpieczonych należności : 609 950,47 zł.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.

Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.

Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność ta wiąże się bowiem ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.

W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Skarżący na wezwanie Sądu przedstawił zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2006 oraz 2007. Wynika z nich, iż przychód wnioskodawcy z tytułu prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej wynosił w 2006 roku 2 816 891,07 zł, koszty uzyskania tegoż przychodu kształtowały się na kwotę 2 890 706,43 zł, strata 73 815,36 zł. Natomiast w 2007 roku przychód wyniósł 41 311,48 zł, koszty uzyskania tegoż przychodu – 10 654,54 zł, a dochód wykazano na kwotę 30 656,94 zł. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazał, iż obecnie prowadzona przez niego działalność gospodarcza pod firmą "L" przynosi stratę. Został zatem wezwany do wykazania tejże straty stosownymi dokumentami. W odpowiedzi, pełnomocnik skarżącego wskazał, iż aktualnie M. G. nie prowadzi działalności gospodarczej, dlatego nie jest możliwe przedstawienie deklaracji podatkowych za 2008 rok. Nie przedstawił natomiast żadnych dokumentów potwierdzających ten fakt. Nie udokumentował zatem, czy zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, czy też ja zawiesił, tym bardziej, iż wcześniej – w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczał, iż działalność przynosi mu straty. Z takim twierdzeniem jednoznacznie wiąże się okoliczność, iż działalność ta nadal jest prowadzona, tyle że aktualnie przynosi straty, które jednakże zawsze trzeba udokumentować i uwiarygodnić. Nastąpiła tu zatem sprzeczność twierdzeń. Dalej, skoro wnioskodawca jest osobą zdrową, w pełni sił winien podejmować czynności wiążące się z chęcią poprawy swej sytuacji materialnej, poprzez zatrudnienie się, wykorzystanie innych możliwości zarobkowania. Skarżący nie wykazał, czy podejmuje w tej kwestii jakieś działania, czy ew. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, czy ewentualnie ma jakieś np. zdrowotne przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia w celu poprawy swej sytuacji majątkowej.

Skarżący w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, iż pozostaje na utrzymaniu rodziny. Na wezwanie sądu do uzupełnienia braków tegoż wniosku o wskazanie dochodów ojca, z którym zamieszkuje, jego majątku ruchomego i nieruchomego, rachunku bankowego itp., skarżący podniósł, iż pozostaje na utrzymaniu ojca, jednakże nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Jego pomoc ma charakter doraźny i skupia się na regulacji rachunków bieżących, potrzeb materialnych skarżącego tj. zakupu wyżywienia czy odzieży. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, iż nie postaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem orzekającego przedstawione przez skarżącego fakty, z doświadczenia życiowego świadczą jednak o tym, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe ze swoim ojcem. Ojciec bowiem go utrzymuje, opłaca wszystkie rachunki za media, kupuje mu odzież, żywność, mieszka pod tym samym adresem. Skoro skarżący – jak twierdzi, nie posiada sam żadnego dochodu – i utrzymywany jest przez swego ojca, to zdaniem orzekającego, oświadczenie, iż nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa jest próbą dokonania sztucznego rozdziału gospodarstwa domowego wynikającego z taktyki procesowej mającej na celu unikniecie wyjawienia wysokości i źródeł dochodów ojca, jego majątku, zasobów pieniężnych itp. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego polega bowiem na łącznym zaopatrywaniu się przez osoby wspólnie zamieszkujące na potrzeby codzienne dla domu i wspólne prowadzenie kuchni, co ma miejsce w powyższej sytuacji bytowej wnioskodawcy. W powyższej sprawie – skarżący pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów potwierdzających i świadczących o sytuacji majątkowej swego ojca, oświadczając jedynie, że pomimo wspólnego zamieszkiwania, prowadzenia domu, utrzymania go przez ojca w pełnym zakresie tj. opłat za media, żywność, ubranie – nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Skoro skarżący, aktualnie nie osiągający dochodów zamieszkuje u rodziców i pozostaje na ich utrzymaniu, to również ich dochody oraz stan majątkowy sąd zobowiązany jest uwzględnić przy ocenie możliwości finansowych strony ( post. WSA w Warszawie, 21.11.2005r. III SA/Wa 1709/05 ). Wskazując na powyższy fakt, należy zaznaczyć, iż nie jest w związku z tym możliwa rzetelna ocena stanu majątkowego osób wspólnie z nim gospodarujących, a co się z tym wiąże – i jego możliwości płatniczych. Skoro wreszcie strona, na wezwanie sądu, nie podała wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od członków rodziny, niemożliwe jest dokonanie oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów ( post. NSA z 17.02.2005r. OZ 1521/04 ). W nawiązaniu do powyższego należy wskazać, iż skarżący był wezwany do wyjaśnienia, do kogo należy lokal , w którym zamieszkuje oraz przedstawienia wykazu nieruchomości należących do niego oraz osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca nie wyjaśnił tej kwestii.

Skarżący podaje, iż obciążony jest alimentami na dwójkę swoich małoletnich dzieci. Pomimo wezwania sądu, skarżący nie wyjaśnił, jakiej wysokości są to alimenty, wskazał jedynie, iż są przekazywane matce dziecka w porozumieniu z nią w miarę możliwości. Skoro zatem wnioskodawca płaci alimenty, jak oświadczył, w miarę możliwości, to znaczy, iż skarżący dysponuje jakimś dochodem, wpływami finansowymi, które umożliwiają regulowanie obowiązku alimentacyjnego. Wnioskodawca nie przedstawił orzeczenia sądu dotyczącego tychże zobowiązań, czy też dokumentów uwiarygodniających przekazywanie matce dzieci środków finansowych, ani też nie wyjaśnił – jak wskazano - jakiej są one wysokości. Podanie natomiast, iż reguluje swoje zobowiązania alimentacyjne w miarę możliwości, świadczą, jak wskazano, iż musi on posiadać źródła ich finansowania, choćby doraźne, o których nie wspomina przy oświadczeniu o swoich dochodach.

Należy także zauważyć, iż strona skarżąca korzysta z pomocy radcy prawnego, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama w sobie może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy ( por. orzeczenie SN z 6.11.1953r. sygn. akt I C 1427/53 OSN 1954/2/52 ).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, zdaniem orzekającego, nie wykazano wystarczająco skutecznie, aby sytuacji finansowa skarżącego uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia strony od kosztów sądowych.

Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych.

Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący nie uwiarygodnił, iż do takich osób należy.

Trzeba również na koniec zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).