Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 144/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art.24 ust.5b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 7, art.77 § 1, art. 80 i art.107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Asesor WSA Jacek Boratyn, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020r. nr [...].


UZASADNIENIE

I SA/Rz 144/21

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] października 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia M.R. (dalej: Zobowiązana/Skarżąca) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2020r. Zobowiązana zwróciła się do ZUS o umorzenie zaległości powstałej w latach 2007-2011. Wniosek motywowała tym, że zaległość powstała w czasie kryzysu gospodarczego. Próbowała ona wówczas utrzymać miejsca pracy, jednakże mimo podjętych działań powstało zadłużenie. Zobowiązana podała, że jej obecna sytuacja finansowa nie pozwala na spłatę należności. W wyniku epidemii koronawirusa straciła pracę i złożyła wniosek o przyznanie emerytury. Dodatkowo w marcu 2020r. Zobowiązana przeszła poważne załamanie zdrowotne i od tego czasu przeznacza na leczenie znaczne środki finansowe, co łącznie z kosztami utrzymania powoduje niemożliwość spłaty zadłużenia. Z uwagi na stan zdrowia nie ma możliwości podjęcia pracy.

Ze przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że Zobowiązana pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.672,20 zł (netto), nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. W zakresie kosztów utrzymania Zobowiązana ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu czynszu w kwocie 198,20 zł i opłat eksploatacyjnych w kwocie ok. 200,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie ok. 400,00 zł. Zobowiązana prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który osiąga dochód w kwocie 1.800,00 zł (netto). Poza zadłużeniem w ZUS posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów oraz w bankach, które dochodzone są w ramach egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego. Zobowiązana posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 24,90 m2 (współwłasność) oraz mienie ruchome (pralka, lodówka, telewizor, laptop) o łącznej wartości 1.000,00 zł. Nie posiada innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności.

ZUS decyzją z dnia z [...] października 2020r., nr [...], na podstawie:

1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 – dalej: u.s.u.s) - odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 154 440,64 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 05.2008; 07.2008; 01.2009; 09.2009 - 10.2011 w łącznej kwocie 116 978,23 zł, w tym z tytułu: składek- 46 770,23 zł, odsetek - 69 988,00 zł, kosztów upomnienia - 220,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 05.2008; 07.2008 - 08.2008; 02.2009; 09.2009 - 09.2011 w łącznej kwocie 25 945,81 zł, w tym z tytułu: składek – 5.901,53 zł, odsetek - 19 813,00 zł, kosztów upomnienia - 231,28 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 05.2008; 08.2008; 01.2009; 09.2009 - 05.2011;07.2011 - 09.2011

w łącznej kwocie 11 516,60 zł, w tym z tytułu: składek - 5 822,80 zł, odsetek –

5 465,00 zł, kosztów upomnienia - 228,80 zł;

2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: Rozporządzenie z 2003r.) - odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 40 023,56 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 05.2008; 07.2008; 01.2009; 09.2009 - 10.2011 w łącznej kwocie 26 052,62 zł, w tym z tytułu: składek - 13 432,62 zł, odsetek - 12 400,00 zł, kosztów upomnienia - 220,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 05.2008; 07.2008 - 08.2008; 02.2009; 09.2009 - 09.2011 w łącznej kwocie 11 594,41 zł, w tym z tytułu: składek - 5 901,53 zł, odsetek - 5 444,00 zł, kosztów upomnienia - 231,28 zł,

Fundusz Pracy - za okres 05.2008; 08.2008; 01.2009; 09.2009 - 05.2011;07.2011 - 09.2011 w łącznej kwocie 2 401,39 zł, w tym z tytułu: składek - 1 124,33 zł, odsetek 1 041,00 zł, kosztów upomnienia - 228,80 zł.

Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie ZUS odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek wskazując, że w okresie od 24 listopada 1998r. do 31 grudnia 2011r. ulegają one przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Natomiast od 1 stycznia 2012r., okres przedawniania należności z tytułu składek wynosi 5 lat.

Odnosząc się do należności na FUS za okres 05.2008, 07.2008, 01.2009, 09.2009 - 03.2011, na FUZ 07.2008 - 08.2008, 02.2009, 09.2009, 03.2011 i FP i FGŚP 05.2008, 08.2008, 09.2009 - 03.2011 organ uznał, że uległy one przedawnieniu, jednakże okolicznością przesądzającą o możliwości dochodzenia od Zobowiązanej należności za ww. okresy jest fakt, że ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości [...], co wynika z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. W związku z upływem przedawnienia mogą być one egzekwowane jedynie z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W odniesieniu do należności za okres od kwietnia 2011r. do listopada 2011r. ZUS stwierdził, że nie uległy przedawnieniu z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Organ wskazał, że zaległości za okres od kwietnia 2011r. do października 2011r. były sukcesywnie kierowane 8 maja 2011r. do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej, a okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia.

Jako uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości ZUS wskazał brak wystąpienia przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Organ wskazał, że wobec zaległości za okres od kwietnia 2011r. do października 2011r. jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych (zajęcie rachunku bankowego oraz zajęcie wynagrodzenia za pracę) w ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 708,03 zł. ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia tych należności, a dochód z otrzymywanego przez Zobowiązaną świadczenia emerytalnego może być przedmiotem egzekucji. Nie zachodzą zatem przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s.

Ponadto, zdaniem organu Zobowiązana nie wykazała przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust.1 Rozporządzenia z 2003r. W ocenie ZUS, wydatki na utrzymanie nie mają charakteru nadzwyczajnych czy nieprzewidzianych,

a okoliczność posiadania innych zobowiązań, nie uzasadnia podjęcia decyzji

o umorzeniu należnych zobowiązań z tytułu składek, gdyż zobowiązania wobec ZUS są zobowiązaniami o charakterze publiczno-prawnym, mającymi pierwszeństwo w ich regulowaniu przed wszystkimi innymi zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Zdaniem ZUS, obecna sytuacja finansowa Zobowiązanej może utrudniać zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, jednakże nie można jednoznacznie stwierdzić, że nie jest ona w stanie spłacić należności, gdyż ma stałe źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego (1 354,41 zł) i nie korzysta z pomocy społecznej. Podnoszone przez Zobowiązaną problemy zdrowotne nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie pozbawiają Zobowiązanej możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. Natomiast okoliczności związane z powstaniem zaległości (niekorzystna sytuacja na rynku), nie mają znaczenia dla kwestii umorzenia, gdyż nie stanowią przesłanek wymienionych

w art. 28 ustawy u.s.u.s.

W ocenie ZUS, w sytuacji Zobowiązanej umorzenie zaległości naruszyłoby interes publiczny w skutek przyznania nieuzasadnionej preferencji osobie zobowiązanej względem innych podmiotów gospodarczych, które ponosiły ciążące na nich obowiązki wynikające z u.s.u.s. Byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. W przypadku Zobowiązanej odmowa umorzenia zaległości podyktowana jest nadrzędnością interesu społecznego, względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane.

Zobowiązana zwróciła się z wnioskiem do ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, podając, że zmieniła się jej sytuacja rodzinna, gdyż nie zamieszkuje już z mężem i wynajmuje mieszkanie, w związku z czym ponosi koszty: 850 zł za wynajem mieszkania oraz opłaty za media ok. 200 zł. Ponadto zmaga się z chorobami przewlekłymi. Utrzymuje się wyłącznie z emerytury, z której po wykupie lekarstw nie pozostają już żadne środki.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji, podtrzymując ustalenia i ocenę okoliczności sprawy wyrażoną w decyzji z dnia [...] października 2020r.

Uzupełniając argumentację ZUS odniósł się do braku wystąpienia w sytuacji Zobowiązanej przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – organ wskazał, że wprawdzie 16 września 2011r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, gdyż uzyskiwany dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, daje możliwość wdrożenia skutecznego przymusowego dochodzenia należności. Ponadto Zobowiązana jest właścicielką (na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej) lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni 30,60 m2, położonego w [...], dla którego Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Majątek został zabezpieczony przez ZUS wpisem do hipoteki na łączną kwotę 247.115,12 zł (1, 2 i 4 miejsce wpisu) oraz przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] na kwotę 19.007,50 zł (3 miejsce wpisu).

W zakresie braku wystąpienia w sytuacji Zobowiązanej przesłanki określonej

w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., organ dodał, że w aktach sprawy znajdują się:

-postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] K.D. z [...] listopada 2015r., z którego wynika, że prowadzona przez niego egzekucja została skierowana do lokalu mieszkalnego położonego pod adresem: [...], ul. [...] (nr księgi wieczystej [...]). Druga licytacja przedmiotowej nieruchomości nie doszła do skutku z uwagi na brak kupujących. Z tych względów postępowanie umorzono.

-postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] kwietnia 2015r., z którego wynika, że ZUS pismem z 9 marca 2012 r. nr [...] zwrócił się o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. W związku z niepodjęciem zawieszonego postępowania przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania, postanowiono o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do powyższych okoliczności organ wskazał, że nie oznaczają one braku majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Komornik Sądowy nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego co do należności składkowych z uwagi na brak majątku, a jedynie stwierdził bezskuteczność egzekucji z nieruchomości. Zatem umorzenie postępowania egzekucyjnego przez ww. organ nie jest oznaką całkowitej bezskuteczności egzekucji co do posiadanego majątku, a jedynie do określonego składnika majątkowego.

ZUS podkreślił, że sytuacja Zobowiązanej od chwili wydania ww. postanowień uległa zmianie, gdyż pobiera ona od 12 marca 2020r. świadczenie emerytalne, z którego istnieje możliwość prowadzenia skutecznego przymusowego dochodzenia należności. Ponadto na należącej do Zobowiązanej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na łączną kwotę 247.115,12 zł; biorąc pod uwagę wartość nieruchomości ewentualna licytacja lub sprzedaż pozwoli na pokrycie części należności z tytułu składek ZUS. Jest więc możliwe odzyskanie należności z tytułu nieopłaconych składek w wyniku przeprowadzenia egzekucji z tego majątku.

Odnosząc się do braku spełnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. organ dodał, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte 5 sierpnia 2011r., a kolejne tytuły wykonawcze wystawiono 10 kwietnia 2012r. W trakcie przymusowego dochodzenia należności tytuły wykonawcze przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] celem prowadzenia egzekucji ze środka, do którego nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS. Z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej egzekucję przekazano do Komornika Sądowego K.D.. W dniu [...] kwietnia 2015r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dla zaległości za okres od września 2009r. do marca 2011r., natomiast [...] listopada 2015r. Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne dla zaległości z tytułu składek za marzec 2008r. i za okres od września 2009r. do marca 2011r. Aktualnie egzekucja prowadzona jest przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...] i dotyczy zaległości od kwietnia 2011r. do października 2011r. Zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej na należących do Zobowiązanej rachunkach bankowych pozwalał na skuteczne przymusowe dochodzenie zaległości do 20 kwietnia 2020r. Wtedy wyegzekwowano ostatnią wpłatę w kwocie 288,45 zł. Obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jednak jeszcze o całkowitej ich nieściągalności. Zaległości zostały bowiem objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Stwierdzenie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby jednocześnie na obecnym etapie przedwczesne zwłaszcza, że aktualnie Zobowiązanej wypłacana jest emerytura w pełnej wysokości (1.672,20 zł netto) i nie są z niej realizowane żadne potrącenia. W przypadku skierowania przez Dyrektora Oddziału ZUS postępowania egzekucyjnego z tego składnika majątkowego, przynajmniej część kwoty wolnej od potrąceń egzekucyjnych, tj. 497,85 zł przekazywana byłaby na rzecz zadłużenia z tytułu składek. Daje to tym samym możliwość skutecznego egzekwowania zaległości za okres kwietnia 2011r. do października 2011r.

Ponadto organ argumentował, że pomimo straty finansowej spowodowanej kryzysem gospodarczym w 2008r. Zobowiązana kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej jeszcze przez 3 lata. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS, a skutki finansowe działalności przedsiębiorcy nie powinny być przerzucane na obywateli. Organ podkreślił, że Zobowiązana przez swą wieloletnią bierną postawę w stosunku do spłaty zadłużenia przyczyniła się do tego, że kwoty odsetek dorównały wysokości należności głównej. Zdaniem ZUS wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości zależało tylko od dobrej woli Zobowiązanej, która z tej możliwości nie skorzystała, mimo że po zakończeniu działalności dysponowała stałym źródłem dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę, a od marca 2020 r. pobierała emeryturę.

Odnosząc się do okoliczności wskazanych przez Zobowiązaną dotyczącą zmiany jej sytuacji rodzinnej i materialnej organ wskazał, że otrzymywany dochód

z tytułu emerytury (1.672,20 zł) kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego (1.257,31 zł), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych Zobowiązanej, które zostały oszacowane na kwotę 1.050,00 zł, jako stałe koszty

z tytułu wynajmu mieszkania - 850,00 zł oraz opłat eksploatacyjnych (gaz, energia, media) - 200,00 zł i koszty związane z leczeniem. Organ podkreśl, że ponoszone przez Zobowiązaną wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, a jej sytuacja materialna nie nosi znamion ubóstwa. W tej sytuacji ZUS stwierdził brak podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] października 2020r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Na powyższą decyzję M.R. wniosła skargę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu Skarżąca zrzuciła naruszenie "godności osobistej" i wniosła o "ponowne rozpatrzenie sprawy".

W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że obecny stan zdrowia oraz wiek nie powalają na pracę, z tego względu jedynym źródłem dochodu pozostaje emerytura, której zajęcie przez ZUS wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokajania jej podstawowych potrzeb życiowych, na które pozostałaby kwota 1174,35zł.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje uchybiają przepisom postępowania administracyjnego.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek.

Unormowania dotyczące terminu przedawnienia należności składkowych ulegały zmianom. Począwszy bowiem od 1 stycznia 2003r. termin przedawnienia należności został wydłużony od lat pięciu do dziesięciu lat na mocy art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074).

Pięcioletni termin przedawnienia należności wprowadzono ponownie 1 stycznia 2012r. ustawą z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378). Zgodnie z art. 27 tej ustawy nowelizującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012r. (tak jak w niniejszej sprawie) stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012r. (ust. 1), a jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

ZUS odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy w decyzji wydanej w I instancji stwierdził, że uległy przedawnieniu należności na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za maj i lipiec 2008r., styczeń 2009r., okres od września 2009r. do marca 2011r., Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za maj, lipiec i sierpień 2008r., luty 2009, okres od września 2009r. do marca 2011r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj, lipiec i sierpień 2008r., styczeń 2009r., okres od września 2009r. do marca 2011r. - jednakże z uwagi na ustanowienie przez ZUS hipoteki na należącej do Zobowiązanej nieruchomości, należności za te okresy mogą być dochodzone, zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Biorąc pod uwagę brzmienie ww. art. 24 ust. 5 u.s.u.s., który stanowi

o wyłączeniu przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, stwierdzenie organu o ich przedawnieniu jest nieprawidłowe. Organ zasadnie powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020r. sygn. akt P 2/18, w którym uznano, że art.24 ust. 5 u.s.u.s., w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art.64 ust. 2 Konstytucji. Organ powinien zatem stwierdzić, że powyższe należności uległyby przedawnieniu, gdyby nie zostały zabezpieczone hipotecznie. W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę na brak w aktach administracyjnych sprawy dokumentacji, na podstawie której możliwa byłaby weryfikacja twierdzeń organu o ustanowieniu hipotek na nieruchomości należącej do Zobowiązanej. Podkreślenia wymaga, że ustalenia stanu faktycznego winny znajdować odzwierciedlenie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy, a tak się nie dzieje w niniejszej sprawie.

Odnośnie natomiast do należności za okres od kwietnia 2001r. do listopada 2011r. ZUS uznał, że nie uległy one przedawnieniu z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Także ta okoliczność nie została poparta stosowną dokumentacją.

Należy wskazać, że przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość wystąpienia przerwy lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia w określonych przypadkach. Zgodnie z przepisem art.24 ust.5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Brzmienie ostatniego z powołanych przepisów wskazuje na to, że bieg terminu przedawnienia zawiesza tylko taka czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Jak wyżej wspomniano, do akt sprawy nie została dołączona żadna dokumentacja dotycząca podjętych czynności, ani też wskazująca na zawiadomienie o tych czynnościach Zobowiązanej. Oznacza to, że nie można w sposób jednoznaczny ustalić, czy faktycznie nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia i w jakiej dacie. Nie ma zatem pewności co do tego, czy przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu.

Podsumowując, w przekonaniu Sądu, organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny okoliczności wymagalności zaległych składek, których dotyczy kontrolowana decyzja. Wprawdzie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podstawy uznania, że w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, lecz nie przedstawił dokumentów potwierdzających ten fakt, czym naruszył przepisy art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020r. poz. 256 ze zm.- dalej: k.p.a). Zgodnie bowiem z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art.80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W konsekwencji należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie poddaje się pełnej kontroli i ocenie, czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie kwestii przedawnienia składek, z podaniem daty wymagalności, a także ewentualnych okresów przerw lub zawieszenia biegu przedawnienia. Trzeba mieć bowiem na względzie, że najstarsze należności dotyczą maja 2008r., a więc okresu odległego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 grudnia 2020r., sygn. akt

I GSK 1046/20 (publ. LEX nr 3100612) wyraził pogląd, który Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, że organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Nie jest przy tym wystarczające zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia.

Kolejnym uchybieniem stwierdzonym przez Sąd w niniejszej sprawie jest nieprawidłowe sformułowanie sentencji decyzji wydanej w I instancji.

Należy wskazać, że w treści rozstrzygnięcia organ I instancji orzekł w pkt. 1 na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 oraz art. 32 u.s.u.s. -

o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 154.440,64 zł, a w pkt. 2 na podstawie art.83 ust.1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia z 2003r. - o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 40.023,56 zł.

W ocenie Sądu takie sformułowanie rozstrzygnięcia mogłoby wskazywać na to, że jego przedmiotem są dwie należności – jedna w wysokości 154.440,64 zł, a druga 40.023,56 zł, tymczasem przedmiotem wniosku i rozstrzygnięcia powinna być jedna należność, a co za tym idzie, organ powinien wydać jedno rozstrzygnięcie wobec tej należności. Dopiero w uzasadnieniu decyzji organ powinien przeprowadzić rozważania odnośnie do przesłanek umorzenia, opartych na różnych podstawach prawnych, zaś w dalszej kolejności ocenić spełnienie tych przesłanek

w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wydane decyzje naruszają przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art.77 § 1, art. 80 i art.107 § 3 K.p.a. Z tych względów przedwczesna jest ocena zaskarżonej decyzji w zakresie przesłanek umorzenia należności.

W ponownym postępowaniu organ powinien uwzględnić podniesione wyżej uwagi, przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie. Powołując się na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych organ winien odnieść je do poszczególnych należności i dołączyć do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Biorąc powyższe po uwagę, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art.135 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.