Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 418/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28  ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Halina Modliszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej – ZUS lub organ) decyzją z dnia [...] r. nr [...], [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 – dalej k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą P. M. (dalej – zobowiązany lub skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na:

– ubezpieczenia społeczne – za okres od 10/2005 do 08/2010 w łącznej kwocie 85.133,18 zł, w tym z tytułu: składek – 41.145,58 zł, odsetek liczonych na dzień 9 września 2016 r. – 43.838 zł, kosztów upomnienia – 149,60 zł;

– ubezpieczenie zdrowotne – za okres od 01/2006 do 08/2010 w łącznej kwocie 27.930,01 zł, w tym z tytułu: składek – 13.436,61 zł, odsetek liczonych na dzień 9 września 2016 r. – 14.379 zł, kosztów upomnienia – 114,40 zł;

– Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od 10/2005 do 08/2010 w łącznej kwocie 6.326,88 zł, w tym z tytułu: składek – 3.215,88 zł, odsetek liczonych na dzień 9 września 2016 r. – 3.067 zł, kosztów upomnienia – 44 zł.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 9 września 2016 r. (uzupełnionym pismem z dnia 13 września 2016 r.) zobowiązany zwrócił się o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż 9 sierpnia 2010 r. zawiesił, a 11 lipca 2012 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z powodu trudnej sytuacji na rynku. Przez okres pięciu lat nie mógł znaleźć pracy. W związku z tym pozostałe po działalności gospodarczej zobowiązania narastały. Dotyczy to zadłużenia wobec dostawców, ZUS-u oraz Urzędu Skarbowego. Dopiero w 2015 r. podjął zatrudnienie z wynagrodzeniem wynoszącym 1750 zł brutto. Dochód ten nie pozwala na spłatę zaległych składek bez negatywnych skutków dla zaspokajania podstawowych potrzeb jego rodziny. Przedstawiając sytuację rodzinną i majątkową zobowiązany wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci w wieku 10 i 15 lat. Dochód miesięczny rodziny to 2.720 zł (każdy z małżonków otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1.360 zł). Zobowiązany posiada kredyt, którego miesięczna rata wynosi 230 CHF – ok. 950 zł. Miesięczne koszty utrzymania zostały określone przez zobowiązanego na kwotę 650 zł (opłata za energię elektryczną – 200 zł, opłata za wodę – 160 zł, opata za wywóz śmieci – 48 zł, zakup węgla – 250 zł). Ponadto na stronie ciąży zobowiązanie podatkowe w wysokości 200 zł rocznie. Do pisma z dnia 13 września 2016 r załączono: pismo A., faktury za energię elektryczną i wodę, wezwanie do uregulowania zaległości za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

W toku postępowania organ ustalił dodatkowo, iż zobowiązany oprócz wynagrodzenia ze stosunku pracy nie uzyskuje innych dochodów. Nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych, innych składników mienia ruchomego i wierzytelności. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to: 900 zł z tytułu ponoszonych opłat oraz 200 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych, które w okresie zimowym zwiększone są o 150 zł. Posiadany przez stronę dom stanowi własność banku. Wobec zobowiązanego wdrożono postępowanie egzekucyjne, w ramach którego tytuły wykonawcze zostały przekazane naczelnikowi urzędu skarbowego. W dniu 23 sierpnia 2016 r. zostało wznowione postepowanie egzekucyjne z uwagi na odmowę umorzenia zaległych składek na podstawie ustawy abolicyjnej. Organ ustalił również, iż w okresie ostatnich 6 miesięcy zobowiązany nie dokonał żadnych wpłat na poczet zaległości powstałych z nieterminowego regulowania składek.

Następnie w dniu [...] r. organ wydał dwie decyzje. Pierwszą z nich o nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Drugą decyzją z dnia [...] r. o nr [...] odmówiono zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia ZUS stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek, które określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – zwane dalej rozporządzeniem).

W dniu 29 listopada 2016 r. do ZUS-u wpłynął wniosek skarżącego z dnia 28 listopada 2016 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek zakończonej decyzją z dnia [...] r. o nr [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący przyznał, że ZUS prawidłowo ustalił wysokość dochodów oraz wydatków jego rodziny. Zwrócił jednak uwagę, że kwota pozostała po uregulowaniu kosztów stałych, wynoszących 2.150 zł, jest przeznaczana na pozostałe potrzeby rodziny. Do wydatków zaspokajających potrzeby rodziny skarżący zaliczył również spłatę kredytu bankowego, gdyż dzięki temu on i jego najbliżsi dysponują budynkiem mieszkalnym. Zaprzestanie spłaty tego zobowiązania na rzecz uregulowania zaległych składek wiązałoby się z eksmisją z zajmowanego lokalu. Tymczasem wynajem mieszkania to wydatek ok. 1.500 zł miesięcznie, a zatem znacznie więcej niż wysokość raty wynoszącej ok. 900 zł. Zobowiązany podkreślił, że kilkuletnia nieobecność na rynku pracy oraz brak wyższych kwalifikacji, pozbawiają go perspektyw uzyskania zatrudniania z wynagrodzeniem wyższym od minimalnego. Zdaniem zobowiązanego, w jego sytuacji znajduje zastosowanie przepis pozwalający na umorzenie należności z tytułu składek z tego względu, że ich opłacanie pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Jak podkreślił skarżący, obecne dochody pozwalają mu na zaspokajanie wyłącznie wspomnianych podstawowych potrzeb rodziny. Jednak podjęcie spłaty zadłużenia wobec ZUS, nawet w systemie ratalnym, zmusi go do rezygnacji z innych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. W ocenie skarżącego, za umorzeniem składek przemawia m.in. interes publiczny, gdyż mimo trudnej sytuacji finansowej nie korzysta z pomocy społecznej. Jednak, jak zauważa, nawet nieznaczne uszczuplenie dochodów pozbawi jego rodzinę możliwości pozwalających na samodzielną egzystencję.

Pismem z dnia 2 grudnia 2016 r. organ wezwał zobowiązanego do przedstawienia faktów i okoliczności, które miałyby istotne znaczenie dla sprawy, np. poprzez przedstawienie dokumentów, które umożliwiałyby w świetle obowiązujących przepisów prawa na umorzenie należności. Na powyższe wezwanie skarżący nie odpowiedział.

Wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. ZUS zważył, że zgodnie z treścią art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Badając ich wystąpienie organ doszedł do wniosku, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności świadczące o całkowitej nieściągalności. Zdaniem ZUS-u, w chwili obecnej nie można mówić o braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła również przesłanka z pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Ponadto przesłanki wymienione w pkt 1, 2, 4 i 4a nie wystąpiły z przyczyn oczywistych.

Odnosząc się do stwierdzenia zobowiązanego o niemożności spłaty zadłużenia wobec ZUS w systemie ratalnym wyjaśniono, że wysokość raty ustalana jest na podstawie dokonanej analizy możliwości płatniczych wnioskodawcy określającej maksymalną dopuszczalną liczbę rat. Ponadto uwzględnienia się przy tym wysokość rat zaproponowanych przez zobowiązanego.

Dokonując oceny wystąpienia przesłanki umorzeniowej z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zdaniem organu, wykazane w sprawie okoliczności nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia twierdzenia o jej zaistnieniu.

Ponadto organ stwierdził, że złożony przez skarżącego wniosek stoi w sprzeczności z interesem publicznym rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń szerokiej rzeszy obywateli. Środki na realizację wspomnianych świadczeń pochodzą właśnie z wpływów na poczet bieżących i zaległych składek oraz odsetek za zwłokę. Organ zwrócił również uwagę, że umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację ZUS-u z całości lub części powstałych zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji może zatem uzasadniać jedynie wystąpienie całkowitej nieściągalności, co w przypadku skarżącego nie zostało wykazane. Ponadto z instytucji umorzenia należności z tytułu składek nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. Natomiast ograniczone możliwości płatnicze, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości.

W skardze zobowiązany zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

– § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez błędną wykładnię i niezastosowanie tego przepisu;

– art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie musi przy wydawaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego kierować się zasadami postępowania, w tym zasadą słuszności i sprawiedliwości;

– art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie dowodów potwierdzających, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

– art. 107 § 3 k.p.a. w szczególności poprzez niewskazanie, czy ZUS uznał, że w sprawie występuje przesłanka "ważnego interesu płatnika".

Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zwolnienie z kosztów sądowych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ nie odniósł się do argumentu zobowiązanego, że jego dochód wystarcza na zaspokojenie potrzeb rodziny, w związku z czym nie korzysta z pomocy społecznej. Jednocześnie jest on zbyt mały, aby możliwe było spłacenie zadłużenia wobec ZUS bez naruszenia wspomnianych potrzeb rodziny.

Skarżący podkreślił, że § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie ogranicza możliwości umorzenia składek do sytuacji, w których zobowiązany jest całkowicie niewydolny finansowo przed opłaceniem należności z tytułu składek. Wystarczy, że efekt pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych powstałby w związku z opłaceniem zaległości wobec ZUS. Zdaniem zobowiązanego taki stan istnieje w niniejszej sprawie. Wszystkie bowiem dochody przeznaczane są wyłącznie na podstawowe potrzeby rodziny. Spłata kredytu mieszkaniowego - w kwocie niższej niż rynkowa wartość czynszu za wynajem mieszkania - też jest wydatkiem mającym na celu jedynie zaspokojenie potrzeby zapewnienia dachu nad głową rodzinie.

Skarżący podniósł, że organ wskazuje na dochód z pracy jako źródło umożliwiające spłatę zadłużenia. Nie wziął jednak pod uwagę, że wynagrodzenie z tego tytułu jest niskie. Zobowiązany zatem aby dokonać uregulowania zadłużenia wobec ZUS zmuszony byłby do rezygnacji z zaspokojenia potrzeb swoich oraz członków jego rodziny.

Ponadto skarżący podniósł, że nie mógł skorzystać z tzw. ustawy abolicyjnej z dnia 9 listopada 2012 r., która umarzała niemal powszechnie zaległe składki za wskazany w niej okres, tj. od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. Ustawa ta udzieliła ulgi także osobom będącym w relatywnie dobrej sytuacji finansowej. Jego zdaniem, taki stan rzeczy, mając na uwadze, że większość jego zadłużenia powstała w tym okresie, stawia go w pozycji mniej korzystnej niż innych przedsiębiorców.

Uwzględniając powyższe, zdaniem skarżącego, wykładnia systemowa art. 28 ust. 3b u.s.u.s., a także § 3 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że możliwość uznaniowego działania w zakresie udzielenia ulgi za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. jest ograniczona normami konstytucyjnymi. Jeżeli ZUS odmówi ulgi osobie, która spełnia przesłanki określone w tych przepisach, a nie mogła skorzystać z przywilejów zawartych w ustawie z 9 listopada 2012 r. z powodu złej sytuacji finansowej, może dojść do dyskryminacji ze względu na status majątkowy. Wydaje się więc, że jeżeli ZUS ustali istnienie w sprawie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego nie powinien mieć całkowitej swobody przy udzielaniu ulgi. Powinien rozważyć, czy decyzja odmowna nie spowoduje naruszenia norm konstytucyjnych.

Zobowiązany w skardze zwrócił także uwagę na naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Z treści uzasadnienia nie wynika bowiem, z jakich przyczyn organ uznał, że spłata należności nie wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokajania potrzeb życiowych rodziny skarżącego. W skardze podniesiono, iż w orzecznictwie sądowym od lat podkreśla się, że decyzja uznaniowa nie może mieć charakteru dowolnego. Dopiero po stwierdzeniu, że w sprawie występuje przesłanka ważnego interesu organ wydający decyzję może podjąć decyzję w ramach uznania administracyjnego. Jeżeli decyzja ma być decyzją negatywną dla strony, to tym bardziej wymaga starannego uzasadnienia.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie może być uwzględniona, gdyż objęta nią decyzja nie narusza prawa.

Na wstępie należy przypomnieć, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Przesądza o tym treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), który stanowi, że "kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej".

Zastrzeżenie powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji wydanych w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Do tej kategorii spraw należą też decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych oraz składkowych.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.

Rozpatrując wniosek skarżącego, organ stanął na stanowisku, że nie spełnia on żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak również tych, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia. Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałaby na zastosowanie uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia składek. Podkreślenia bowiem wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

Analizując sytuację skarżącego, bezspornym jest, że nie zachodzą wobec niego przesłanki umorzenia składek wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w punktach: 1, 2, 4, 4a, 4b. Odnosząc się do przesłanki zawartej w pkt 3 wspomnianego przepisu stwierdzić należy, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. W tych przypadkach bowiem, zasadniczo konieczne jest stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności (dotyczy to majątku zobowiązanego, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa). Nie ulega wątpliwości, że taki majątek istnieje, chociażby w postaci wynagrodzenia zobowiązanego.

Sąd podziela stanowisko organu, iż nie występuje w sprawie okoliczność świadcząca o całkowitej nieściągalności, która opisana jest w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Jak wynika z akt sprawy, prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do odzyskania zaległych składek. Niemniej jednak zauważyć należy, że brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności. Zauważyć bowiem należy, że zobowiązany pozostaje w zatrudnieniu, z którego to tytułu uzyskuje wynagrodzenie. Wobec tego przedwczesnym byłoby przyjęcie, że zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Jak podniesiono wyżej, postępowanie egzekucyjne jest w toku i przedwczesne byłoby stwierdzanie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Sąd podziela pogląd, że organ w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia zaległości, może samodzielnie ocenić przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku zobowiązanego (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 października 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 224/12, LEX nr 1697448). Mając na uwadze to, że postępowanie egzekucyjne jest w toku, a także to, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu wykonywanej pracy, prawidłowym jest stanowisko o nie występowaniu okoliczności wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zobowiązany był płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczy wniosek o umorzenie, wobec czego znajduje w stosunku do niego zastosowanie również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przed przystąpieniem do rozpatrzenia zasadności stanowiska organu o braku występowania przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia podnieść należy, iż to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (zob. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 4993/16), co wprost wynika z przywołanego przepisu. Organ przed wydaniem decyzji wzywał skarżącego do przedstawienia dowodów na poparcie żądania umorzenia składek.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia poczynione w zakresie powyższych podstaw umorzenia, wskazując na informacje obrazujące sytuację materialną i osobistą wnioskodawcy. Podnieść w tym miejscu należy, że zobowiązany nie kwestionuje ustaleń organu, a jedynie ocenę zgromadzonego materiału dowodowego.

Sytuacja majątkowa skarżącego wskazuje, że pozostaje on w zatrudnieniu otrzymując wynagrodzenie miesięczne w kwocie 1.360 zł. Identyczny dochód miesięczny uzyskuje małżonka zobowiązanego. Nie posiada on dochodów z innych źródeł, jak również nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy społecznej. Nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych, innych składników mienia ruchomego i wierzytelności. Na jego utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. Jego wydatki miesięczne związane z utrzymaniem zostały oszacowane przez skarżącego na kwotę 900 zł. Ponadto ponosi on opłaty eksploatacyjne wynoszące 200 zł miesięcznie, które w okresie zimowym zwiększone są o 150 zł. Na jego zobowiązania, oprócz zaległości wobec ZUS, składa się kredyt, którego rata miesięczna wynosi 900 zł oraz zaległości w regulowaniu zobowiązań podatkowych (zaległość 9.000 zł).

Zobowiązany nie kwestionuje prawidłowości oceny przez organ przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia. Natomiast, w jego ocenie, organ błędnie przyjął, że regulowanie zaległych składek nie wpłynie negatywnie na możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. Jak wyjaśnia skarżący, wprawdzie dochód rodziny pozwala na utrzymanie rodziny, jednak zwiększenie wydatków o zaległe składki doprowadzi do zaburzenia owej wystarczalności. Ponadto skarżący stoi na stanowisku, że kredyt zaciągnięty na mieszkanie stanowi wydatek związany z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do tego zagadnienia wskazać przyjdzie, że po odliczeniu od dochodu rodziny jej stałych wydatków pozostaje kwota 570 zł. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, jak również nie wykazał, aby występowały jakiekolwiek trudności w regulowaniu bieżących wydatków. Pozwala to na stwierdzenie, że sytuacja finansowa jest na tyle dobra, aby zobowiązania publicznoprawne były regulowane przez skarżącego. Podnieść jeszcze raz należy, że to po stronie skarżącego leży ciężar wykazania występowania okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie składek. Ponadto nie można uznać kredytu bankowego zaciągniętego na zakup lokalu mieszkalnego, jako wydatku na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. Do takich wydatków można zaliczyć potencjalnie wydatki na utrzymanie takiego lokalu. Wobec tego nie można poczytywać za spełniające przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 sierpnia 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 522/16, LEX nr 2096898). Dodać należy, że zaległości z tytułu składek dotyczą już października 2005 r., a kredyt bankowy został zaciągnięty w dniu 17 lutego 2006 r. (wynika to z pisma A. z dnia 1 września 2016 r.). Wynika stąd, że skarżący przedkłada realizację zobowiązań cywilnoprawnych ponad obowiązek regulowania świadczeń publicznoprawnych. Zasadnie zatem organ przyjął, że nie występuje przesłanka umorzenia składek, o której mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Wspomniana w skardze ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551) jest odrębną regulacją umożliwiającą ubieganie się o zwolnienie z ciążących zaległości. Ustawa ta określa odmienne kryteria warunkujące umorzenie zaległych składek od tych wskazanych w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia. Nie można, jak to czyni zobowiązany, wywodzić obowiązku umorzenia należnych składek na podstawie przesłanek zwartych w u.s.u.s. tylko z tej racji, że zobowiązany nie spełniał warunków ustawy abolicyjnej.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie ze wskazanymi przepisami organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a ponadto obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zarzut ten jest chybiony, gdyż organ zebrały pełny materiał dowodowy, co potwierdził zobowiązany w złożonej skardze, który pozwolił na wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Uwzględnił dowody przedstawione przez stronę, jak również zebrane w postępowaniu wyjaśniającym. Wyraz swym rozważaniom organ dał w uzasadnieniu, z którego jednoznacznie wynika, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które warunkują umorzenie zaległych składek.

Skoro nie zaistniała żadna z okoliczności warunkujących umorzenie składek to organ nie był uprawniony do procedowania w zakresie uznania administracyjnego.

Jednorazowe uregulowanie zaległości może stanowić duże obciążenie dla zobowiązanego. Dlatego wskazać należy na art. 29 u.s.u.s., który daje możliwość zobowiązanemu ubiegania się o rozłożenie należności na raty, na co również zwrócił uwagę organ w zaskarżonej decyzji.

Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369).