Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 628/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz. 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: par. 75
journal: Dz.U. 1947 nr 16 poz. 62
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.
article: art. 112, art. 127 par. 3
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 34 ust. 3
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Teza: Analiza przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17 ze zm./ oraz par. 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa /Dz.U. nr 16 poz. 62 ze zm./ prowadzą do wniosku, iż chodzi tu o całość składników niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa, niezależnie od tego, czyją stanowiły własność.

TEZY

Analiza przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17 ze zm./ oraz par. 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa /Dz.U. nr 16 poz. 62 ze zm./ prowadzą do wniosku, iż chodzi tu o całość składników niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa, niezależnie od tego, czyją stanowiły własność.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) Zakładów Graficznych w Ł. na decyzję Ministra Przemysłu i Handlu w przedmiocie przejęcia na własność państwa przedsiębiorstwa - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 5 sierpnia 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa została m.in. przejęta przez Państwo - wraz z przedsiębiorstwem Zakłady Graficzne "B.K. i S-ka Sp.Akc." w Ł. przy ul. D. 2/4/6/8 i ul. T. 1/13 - nieruchomość, stanowiąca własność B.K., położona w Ł. przy ul. D. 4/6/8 i T. 13.

Orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 31 marca 1950 r. zatwierdzony został protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa Zakłady Graficzne "B.K. i S-ka Sp.Akc." w Ł., przy ul. D. 2/4/6/8 i T. 1/3, w części dotyczącej nieruchomości, stanowiącej własność B.K., położonej w Ł., przy ul. D. 2/6/8 i T. 13.

Protokół zdawczo-odbiorczy, o którym mowa wyżej, został sporządzony w dniu 16 grudnia 1949 r. W pierwszym zdaniu tego dokumentu zostało stwierdzone, iż obejmuje on zarówno mienie Zakładów Graficznych, będących Spółką Akcyjną, jak też mienie osobiste Bolesława K., o którym mowa w obu powołanych wyżej orzeczeniach Ministra Przemysłu Lekkiego.

Do przedmiotowego protokółu, jak wynika z jego treści końcowej, zawartej na str. 4, złożony został załącznik przez pełnomocnika spadkobierców Bolesława K., adwokata Jerzego D., zawierający zastrzeżenie przeciwko objęciu tym protokołem mienia osobistego spadkodawcy.

Decyzją deklaratoryjną Wojewody Ł. z dnia 29 kwietnia 1994 r., wydaną na podstawie przepisu art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/, zostało stwierdzone, iż Zakłady Graficzne w Ł. nabyły z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu, położonego w Ł., przy ul. D. 8 oraz własność znajdujących się tam budynków.

Wnioskiem z dnia 29 czerwca 1994 r. spadkobiercy Bolesława K. zwrócili się do Ministerstwa Przemysłu i Handlu "(...) o zwrot własności prywatnej, włączonej w skład znacjonalizowanej Spółki Akcyjnej Zakładów Graficznych w Ł. protokołem zdawczo-odbiorczym" (...).

W związku z tym wnioskiem Ministerstwo Przemysłu i Handlu pismem z dnia 22 grudnia 1994 r. zawiadomiło zainteresowane strony o wszczęciu postępowania nadzorczego w stosunku do orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego, opisanego na wstępie dotyczącego zatwierdzenia protokółu zdawczo-odbiorczego.

Decyzją z dnia 5 października 1995 r. Minister Przemysłu i Handlu - działając na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 w związku z art. 157 i art. 158 par. 1 Kpa - stwierdził nieważność:

1. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 5 sierpnia 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przejęcia wraz z przedsiębiorstwem Zakłady Graficzne "B.K. i Sk-a, Sp.Akc." w Ł., przy ul. D. 2/4/6/8 i ul. T. 1/13 nieruchomości stanowiącej własność B.K., położonej w Ł. przy ul. D. 4/6/8 i T. 13,

2. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 31 marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: Zakłady Graficzne "B.K. i S-ka, Sp.Akc." w Ł. przy ul. D. 2/4/6/8 i T. 1/13, w części dotyczącej nieruchomości, stanowiącej własność B.K., położonej w Ł., przy ul. D. 4/6/8 i T. 13.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Minister Przemysłu i Handlu podniósł następujące okoliczności:

- obydwie decyzje, podjęte w odniesieniu do pisanej na wstępie nieruchomości, wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Przepis par. 75a ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa /Dz.U. nr 16 poz. 62/ stanowił, że "(...) o ile w przedsiębiorstwie znajdują się składniki majątkowe /np. maszyny, urządzenia/, które zostały przeniesione do tego przedsiębiorstwa bez tytułu prawnego po 1 września 1939 r. z innego przedsiębiorstwa bądź od osoby nie podpadającej pod przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy, należy o tym uczynić wzmiankę w protokole zdawczo-odbiorczym". Pozwalało to na włączenie do przedsiębiorstwa, w charakterze jego składnika majątkowego, mienia osoby trzeciej, znajdującego się w określonej dacie, bez tytułu prawnego, w danym przedsiębiorstwie. Sytuacja taka nie występuje jednakże w rozpoznawanej sprawie, gdyż Spółka Akcyjna "Zakłady Graficzne B.K. i S-ka" posiadała tytuł prawny do używania nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. D. 4/6/8 i T. 13 na podstawie umowy dzierżawy, zawartej z właścicielami, której kserokopia znajduje się w aktach sprawy. Poświadcza to również protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 16 grudnia 1949 r. Należy także zauważyć, że powyższy przepis rozporządzenia jest aktem wykonawczym do ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17/, która to ustawa nie zawiera odrębnej definicji przedsiębiorstwa dla swoich potrzeb. W związku z czym obowiązywały tu przepisy Kodeksu handlowego. Tak więc w skład przedsiębiorstwa weszło jedynie prawo do używania nieruchomości, w zamian za uiszczanie czynszu dzierżawnego, określonego przez strony w umowie dzierżawy i w okresie tą umową określonym. Z tej przyczyny należało uznać, iż oba powołane na wstępie orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa;

- wnioskodawcy stwierdzenia nieważności opisanych na wstępie orzeczeń udowodnili swoje prawa do przedsiębiorstwa i mienia z nim związanego. Skoro zatem istnieje przedmiot prawa i podmiot uprawniony do jego realizacji to należało uznać, iż nie zachodzą w sprawie niniejszej nieodwracalne skutki prawne, o których mowa w art. 156 par. 2 Kpa.

Pismem, pochodzącym z 1995 r. /bez bliższej daty/ Zakłady Graficzne wezwały Ministra Przemysłu i Handlu - działając na podstawie art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 127 par. 3 Kpa - do usunięcia naruszenia prawa, wywodząc, co następuje:

1. Orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu zostało wydane w sposób prawidłowy i nie występują żadne przesłanki uzasadniające stwierdzenie jego nieważności. Jest bowiem poza sporem, iż wymienione na wstępie przedsiębiorstwo podlegało przejęciu na rzecz Państwa z mocy art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., cyt. na wstępie, gdyż posiadało maszyny o parametrach odpowiadających hipotezie par. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie /Dz.U. nr 26 poz. 193 ze zm./. Przedmiotowe orzeczenie ma charakter deklaratoryjny, nie określa jakie składniki majątkowe zostają upaństwowione, bowiem, stosownie do dyspozycji par. 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawce trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa /Dz.U. nr 16 poz. 62 ze zm./, ustalenie tego następowało dopiero przez orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Wskazanie w orzeczeniu adresów nie było decyzją o przejęciu przez Państwo znajdujących się pod nimi nieruchomości, lecz jedynie oznaczeniem położenia przedsiębiorstwa, zgodnie z wymogami par. 66 ust. 1 lit. "b" cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r.

2. Błędne jest stwierdzenie, które legło u podstaw zaskarżonej decyzji, iż nieruchomość była dzierżawiona przez Zakłady Graficzne "B.K. i S-ka, Sp.Akc." na podstawie umowy z dnia 24 września 1932 r. za czynszem dzierżawnym. W rzeczywistości zawarte były trzy umowy z dnia 24.09.1932 r. i dwie z 30.09.1932 r., przy czym wszystkie trzy umowy były zawarte na czas określony i ich ekspiracja nastąpiła z dniem 31 grudnia 1933 r., zaś odnowione później nie zostały. Tak więc, zarówno w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., jak też orzeczenia nr 8 - nieruchomości nie były dzierżawione przez Zakłady Graficzne "B.K. (...)" i stanowiły ich część składową, z tym, że nieruchomość oznaczona nr 2 przy ul. D. była własnością ww. Zakładów, wpisaną w księdze wieczystej.

Kwestia składników majątkowych, przeniesionych do przedsiębiorstwa, o której traktuje par. 75 ust. 2 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. /w zaskarżonej decyzji błędnie powołano par. 75a ust. 2 tego rozporządzenia/ nie ma żadnego związku z rozpatrywaną materią, dotyczy bowiem przeniesień dokonanych po dniu 1.09.1939 r., podczas gdy rzeczone nieruchomości były częściami składowymi przedsiębiorstwa od 1 stycznia 1934 r. Ponadto przepis ten nie stanowi o tym, czy przeniesione składniki stanowią, czy też nie części przedsiębiorstwa, lecz odnosi się jedynie do kwestii odszkodowania. Istotne jest rozważenie, czy nieruchomości były częściami składowymi upaństwowionego przedsiębiorstwa i podlegały przejęciu na własność Państwa /par. 75a ust. 2 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r./. Powinno to zostać wyjaśnione przy uwzględnieniu unormowań, zawartych w art. 55 Kodeksu Cywilnego i art. 40 par. 1 Kodeksu Handlowego, stanowiących, że w skład przedsiębiorstwa wchodzą m.in. nieruchomości należące do przedsiębiorstwa /wyrok NSA z dnia 6 października 1994 r. IV SA 1525/93/. Nieruchomości przy ul. D. 2/4/6/8 i ul. T. 1/13 w Ł. niewątpliwie były częściami składowymi Zakładów Graficznych "B.K. (...)", bowiem znajdowały się na nich wyłącznie zabudowania produkcyjne, administracyjne i zaplecza usługowego przedsiębiorstwa, na których nie mogły być ustanowione odrębne od nieruchomości prawa rzeczowe, a to według art. 9 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe /Dz.U. nr 57 poz. 319/, obowiązującego w dacie przejęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęte na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przedsiębiorstwa przechodziły na własność Państwa w całości wraz z majątkiem w najszerszym znaczeniu, bez wyłączenia jakichkolwiek obiektów, będących składnikami przedsiębiorstwa w chwili przejęcia - bez względu na to, czyją własność stanowiły /vide orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1967 r. I CZ 74/67/.

3. Nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jedynie w jej części. Nieważność z powodu rażącego naruszenia prawa dotyka całej decyzji i sprawa, będąca jej przedmiotem, wraca do stanu, w jakim się znajdowała przed jej wydaniem.

4. Przedmiotem decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 5 października 1995 r. jest nieruchomość, położona w Ł. przy ul. D. 4/6 i T. 13, którą decyzja ta uznała za nie stanowiącą części składowej upaństwowionego przedsiębiorstwa, lecz własność osobistą osoby fizycznej, Bolesława K. W tym stanie rzeczy legitymację prawną do występowania w charakterze strony mają niewątpliwie spadkobiercy Bolesława K. Natomiast wnioskodawcy, wywodzący swe prawa do przedsiębiorstwa, posiadają przymiot strony tylko o tyle, o ile uznają, że mają interes prawny w zaliczeniu przedmiotowej nieruchomości do części składowych przedsiębiorstwa.

5. Zaskarżona decyzja zawiera nieprawidłowe pouczenie co do możliwości wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W piśmie z dnia 17 listopada 1995 r. Zakłady Graficzne sprecyzowały, w związku z pismem z dnia 8 listopada 1995 r. Ministerstwa Przemysłu i Handlu, następujące kwestie:

- pismo wzywające do usunięcia naruszeń prawa nosi datę 23.10.1995 r.,

- strona skarżąca jest zdania, iż wskutek wydania decyzji Ministra został rażąco naruszony art. 6 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.,

- pismo niniejsze nie stanowi skargi do NSA, lecz wyłącznie wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zakłady Graficzne w Ł. wniosły pismem z dnia 2 listopada 1995 r. Skarga ta zawiera zarzuty tożsame z podniesionymi wcześniej w piśmie wzywającym do usunięcia naruszenia prawa.

W odpowiedzi na skargę, wniesionej przez Ministra Przemysłu i Handlu pismem z dnia 31 stycznia 1996 r., zawarty jest wniosek o jej oddalenie, z następujących przyczyn:

- przejęte przez Państwo "Zakłady Graficzne B.K. i S-ka Sp.Akc." nie były właścicielem nieruchomości przy ul. D. 4/6/8 oraz T. 13 w Ł. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści protokołu zdawczo-odbiorczego oraz zaświadczenia Sądu Grodzkiego w Ł. - Wydziału Ksiąg Wieczystych.

- dzierżawiona przez "Zakłady Graficzne B.K. (...)" nieruchomość, zapoczątkowana umowami z 1932 r. "(...) była również kontynuowana w okresie poprzedzającym nacjonalizację tego przedsiębiorstwa. W aktach sprawy istnieją pośrednie dowody, z których fakt ten wynika". Mianowicie w załączniku nr 1 do protokółu zdawczo-odbiorczego z przejęcia przedsiębiorstwa stwierdza się "(...) ponieważ Zakłady Graficzne Bolesław K. i Sk-a - spółka akcyjna były w stosunku najmu z właścicielem nieruchomości przeto z chwilą przejęcia tych Zakładów przez Skarb Państwa ten ostatni wstępuje w prawa najemcy i jako taki nie może pretendować do włączenia majątku nieruchomego, tj. gruntu i zabudowań na nim położonych do majątku przejmowanego przez Państwo na własność",

- "Nie można również uznać za zasadne stwierdzenia, iż nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w jej części jedynie. Skoro bowiem - jak już wyżej wykazano - przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła części składowej przedmiotowego przedsiębiorstwa - tak więc nie było przeszkód do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych przejmujących na własność Państwa ww. nieruchomość".

W piśmie przygotowawczym z dnia 13.08.1996 r. Zakłady Graficzne podtrzymały stanowisko zaprezentowane w skardze oraz dodatkowo podniosły, co następuje:

- Minister Przemysłu i Handlu, przywołując w uzasadnieniu swej decyzji przepis art. 40 Kodeksu handlowego, nie bierze pod uwagę, że ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r., przynajmniej w zakresie przedmiotów oraz praw wchodzących w skład przedsiębiorstwa, stanowiła lex specialis i traktowała składniki majątkowe przedsiębiorstwa odmiennie niż czynił to cyt. art. 40. Ustawa nacjonalizacyjna określała skład przedsiębiorstwa szerzej, uwzględniając, jako jego składniki, cały majątek, niezależnie od tego, czyją jest własnością, jeżeli tylko należał do elementów tworzących przedsiębiorstwo. Wskazuje na to analiza przepisu par. 75 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. cyt. wyżej, który, w przypadku składników majątkowych, przeniesionych do nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, a będącego własnością osób trzecich, nie wyłączał ich z jego składników, ale zaliczał do nich, jako części składowe, obciążone wierzytelnością byłych właścicieli, którą to wierzytelność ma zaspokoić Skarb Państwa, po myśli art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.,

- brak jest dowodów na to, iż po dniu 31 grudnia 1933 r. były kontynuowane jakiekolwiek umowy dzierżawy gruntu, czy budynków. Wskazane w odpowiedzi na skargę /str. 4/ "dowody pośrednie" nie istnieją. W załączniku nr 1 do protokołu zdawczo-odbiorczego zawarte zostało jedynie oświadczenie pełnomocnika byłych właścicieli, nie poparte żadnym dowodem,

- jak o tym była mowa wyżej, Zakłady Graficzne nabyły prawo użytkowania wieczystego gruntów i prawo własności budynków na podstawie decyzji Wojewody. Nawet gdyby przyjąć, iż przeniesienia powyższych praw dokonał Wojewoda, legitymowany wadliwą decyzją nacjonalizacyjną, to uprawnienia Zakładów Graficznych znajdowały się pod szczególną ochroną, wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, bowiem orzeczenia nacjonalizacyjne stanowiły podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej Skarbu Państwa, jako właściciela, spornych nieruchomości. W takim przypadku można by ewentualnie mówić jedynie o nieodwracalności skutków prawnych w rozumieniu art. 156 par. 2 Kpa z tej przyczyny, że cofnięcie, zniesienie, czy odwrócenie skutków prawnych decyzji deklaratoryjnej Wojewody wymagałoby takich działań, do których organ administracji nie ma umocowania ustawowego i nie może zastosować formy aktu administracyjnego oraz skorzystać z drogi postępowania administracyjnego.

Stanowisko to Zakłady Graficzne podtrzymały w kolejnym piśmie przygotowawczym, z dnia 16 października 1996 r., zawierającym obszerne uzasadnienie zaprezentowanej wcześniej tezy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, a zaskarżona decyzja nie może się ostać, z przyczyn następujących:

Na wstępie, jeszcze przed dokonaniem oceny legalności podjętych w sprawie niniejszej dwóch orzeczeń nacjonalizacyjnych Ministra Przemysłu Lekkiego, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem dyspozycji art. 156 par. 2 zdanie ostatnie. Wynika to z faktu, iż z mocy decyzji Wojewody z dnia 29 kwietnia 1994 r., wydanej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/ Zakłady Graficzne nabyły z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz prawo własności budynków, znajdujących się na nieruchomości przy ul. D. 8. Przedmiotowa decyzja Wojewody spowodowała zatem nieodwracalność skutków prawnych, wywołanych opisanymi na wstępie orzeczeniami nacjonalizacyjnymi. Powyższe stwierdzenie implikuje, iż denacjonalizacja gruntów i budynków, a taki charakter posiadała zaskarżona decyzja - nie mogłaby nastąpić w drodze aktu administracyjnego, wydanego przez organ administracji państwowej.

Przechodząc do oceny zgodności z prawem powołanych na wstępie orzeczeń Ministra Przemysłu Lekkiego stwierdzić należy, co następuje:

- podstawowe znaczenie dla rozpoznawanej sprawy ma kwestia, czy z mocy art. 6 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przechodził na własność Państwa tylko taki majątek przedsiębiorstwa, który stanowił jego własność, czy też ogół mienia ruchomego i nieruchomego funkcjonalnie związanego z działalnością przedsiębiorstwa, bez względu na to, czyją własność stanowiło to mienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza wskazanego przepisu oraz par. 75 cyt. wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. prowadzą do wniosku, iż chodzi tu o całość składników niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa, niezależnie od tego, czyją stanowiły własność. Ocena przedmiotowa zgodna jest z poglądem, wyrażonym w powołanym wyżej orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1967 r. I CZ 74/67 - OSN 1968 nr 12 poz. 211, które ma następujące brzmienie: "Przejęte na podstawie art. 2 i art. 3 wymienionej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przedsiębiorstwa przechodzą z mocy samego prawa na własność Państwa w całości wraz z majątkiem w najszerszym znaczeniu, bez wyłączenia jakichkolwiek obiektów stanowiących składniki przedsiębiorstwa w chwili przejścia i bez względu na to, czyją są własnością".

Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie niniejszej podziela powyższy pogląd, podobnie, jak uczynił to NSA w innej sprawie, zakończonej wyrokiem z dnia 6 października 1994 r. IV SA 1525/93. Odmienne w tej kwestii stanowisko Ministra Przemysłu i Handlu, które legło u podstaw zaskarżonej decyzji, należy zatem uznać za wadliwe, a samą decyzję za wydaną z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 6 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.

- w świetle tego, co zostało powiedziane wyżej, bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest kwestia, czy sporna nieruchomość była przedmiotem dzierżawy w dacie przejęcia jej przez Państwo. Dla porządku należy wszelako podnieść, iż twierdzenie, zawarte w motywach zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę, jakoby w materiale dowodowym znajdowały się "pośrednie dowody" na okoliczność kontynuowania dzierżawy po dniu 31 grudnia 1933 r., jest bezpodstawne. W szczególności załącznik do protokółu zdawczo-odbiorczego, na którym Minister Przemysłu i Handlu oparł powyższe stwierdzenie, jest wyłącznie oświadczeniem pełnomocnika byłych właścicieli nieruchomości, nie popartym nie tylko dowodem, w postaci odpisu konkretnej umowy, lecz nawet nie zawierającym bliższych danych, jak np. daty zawarcia umowy i okresu jej obowiązywania.

Nadto w rozpoznawanej sprawie, jak to wynika z załączonego do materiału dowodowego "Planu posesji fabrycznej przy ul. D. 2/4/6/8 i przy ul. T. 1-13 w Ł., zawierającego szczegółowy wykaz znajdujących się tam obiektów budowlanych, wynika, iż na działkach, stanowiących własność przedsiębiorstwa, to jest działce przy ul. D. 2 oraz T. 1, nie było żadnych obiektów o charakterze przemysłowym. Znajdowały się tam wyłącznie obiekty oznaczone na wspomnianym planie liczbami od 28-33, to jest: budka /28/, dom mieszkalny /29/, weranda /30/, poddasze /31/, składzik /32/, ustęp /33/. Gdyby zatem przyjąć koncepcję, zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, iż nacjonalizacji podlegał wyłącznie majątek stanowiący własność przedsiębiorstwa - to przejęcie opisanego wyżej mienia przez Skarb Państwa byłoby niedopuszczalne w rozumieniu art. 6 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., bowiem zespół tych obiektów nie stanowił przedsiębiorstwa, a nadto byłoby bezzasadne. Jak wynika z przedmiotowego planu, zespół budynków fabrycznych znajdował się przede wszystkim na działce przy ul. D. 8, co spowodowało, iż działka ta została najpierw oddana w użytkowanie Zakładom Graficznym, a następnie Zakłady te uzyskały z mocy prawa użytkowanie wieczyste terenu i własność znajdujących się na nim budynków, potwierdzone powołaną wyżej decyzją deklaratoryjną Wojewody. Opisany wyżej plan posesji fabrycznej wskazuje dowodnie, iż Zakłady Graficzne "B.K. i S-ka sp.akc." funkcjonowały jako zorganizowana jednostka przemysłowa, tj. przedsiębiorstwo, na terenie nie stanowiącym jego własności. Zatem również i w tym kontekście należało uznać pogląd, wyrażony przez organy naczelne, w zaskarżonej decyzji, jako nieuzasadniony, bowiem prowadziłby on do niemożności nacjonalizacji przedsiębiorstwa tylko z tego powodu, iż nie jest ono właścicielem gruntu, na którym funkcjonuje, który to wniosek pozostaje w oczywistej sprzeczności z celem i założeniami ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.

W tym stanie rzeczy należało orzec, jak w sentencji, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 55 ust. 1 cyt. ustawy.