Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1338/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ NSA Stanisław Śliwa Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1338/21

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi J.M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskiem z [...] stycznia 2021 r. J.M. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką Ł.S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. z dnia [...] czerwca 2020 r. znak: [...]. Wnioskodawczyni złożyła także oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] lutego

2021 r. nr [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Ł.S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie organu dokonane ustalenia nie budzą zastrzeżeń co do okoliczności sprawowania opieki nad matką przez J.M.. Jednakże osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z E.S., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto z orzeczenia z dnia [...] czerwca 2020 r. wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2020 r. Wójt stwierdził, że ustalenia te stanowią przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) oraz art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej: u.ś.r.).

Wskutek złożonego odwołania decyzja ta – mocą decyzji SKO z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] – została uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to przepis uznany został za niekonstytucyjny. Uznało, że dokonana przez organ I instancji wykładnia tego przepisu nie może stanowić przeszkody dla przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast organ winien ustalić sytuację rodzinną i materialną rodziny Ł.S., w tym wyjaśnić i udokumentować stan cywilny, czy małżonek ma możliwość efektywnego sprawowania stałej opieki, czy są inne osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji i czy mogą sprawować opiekę, czy nie występują negatywne przesłanki określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ raz jeszcze wskazał na negatywne przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Wyjaśnił jednocześnie, że dostarczone przez skarżąca zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia E.S. (małżonka Ł.S.) nie stanowi o wyeliminowaniu przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż w przepisie tym mowa jest o orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Również i ta decyzja w administracyjnym toku instancji została przez SKO decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. SKO wywiodło, że wnioskodawczyni spełnia wszelkie przesłanki do uzyskania świadczenia. Natomiast brak merytorycznego orzeczenia przez organ nadzoru wynikał "z konieczności ugruntowania w organie I instancji obowiązującej praktyki orzeczniczej".

W wyniku ponownie rozpoznanej sprawy Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r nr [...] odmówił przyznania J.M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Ł.S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu niespełnienia przesłanek zawartych w ustawie.

W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim. Jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie prowadzi działalności gospodarczej. Zamieszkuje z rodziną i mężem w odległości niespełna 1 kilometra od swojej niepełnosprawnej matki. Posiada gospodarstwo rolne, w którym zaprzestała pracy oraz jego prowadzenia od dnia [...] listopada 2020 r. celem sprawowania opieki nad matką. Natomiast Ł.S. (osoba wymagająca opieki) lat 70 jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pozostaje w związku małżeńskim z E.S. (77 lat), który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje przewlekle, jest pod kontrolą poradni kardiologicznej i posiada inne choroby współistniejące. Ze względu na liczne schorzenia sam wymaga opieki osób drugich.

Organ wyjaśnił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika także, że to J.M. sprawuje faktyczną opiekę nad matką. Rodzice Ł.S. nie żyją. Siostra B.O. i M.K. zamieszkują w S., ale ze względu na wiek i choroby nie mogą zając się należycie siostrą. Ł.S. oprócz córki J.M. ma jeszcze piątkę dzieci, które pracują zawodowo i nie są w stanie należycie się nią zająć. Syn Z.S. wraz z rodziną zamieszkuje w S. Oboje z żoną pracują zawodowo (prowadzą własną działalność gospodarczą). Córka L.W. również pracuje zawodowo i wychowuje dwoje małych dzieci. Synowie M.S. i G.S. przebywają poza granicami Polski.

W tak ustalonych okolicznościach organ I instancji po raz kolejny uznał, że świadczenie nie może zostać przyznane, gdyż nie została spełniona przesłanka z art.17 ust. 1b u.ś.r. Z treści orzeczenia nie wynika, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w okresie, o którym jest mowa w tym przepisie. Nadto matka wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Po rozpatrzeniu odwołania J.M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2021 r nr [...] – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – zwana dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu powołując się na art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r. oraz wyrok TK z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to przepis uznany został za niekonstytucyjny. Uznało, że dokonana przez organ I instancji wykładnia tego przepisu nie może stanowić przeszkody dla przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium przywołało w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych.

Natomiast w odniesieniu drugiej ze wskazanych podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. faktu pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim oraz nieposiadania przez współmałżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji w tym zakresie. Wyjaśniło, że przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna niż współmałżonek osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie ustawodawca sankcjonuje wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich.

Dodatkowo Kolegium podało, że zawarte w u.ś.r. rozwiązania prawne nie zawierają definicji sprawowania opieki. Z analizy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece to musi ona być stała i długoterminowa. Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica czy małżonka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia utrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawcę a sprawowaniem opieki jest podstawową przesłanką warunkującą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym nie może to być zwykła opieka, jaka jest świadczona przez osoby zobowiązane w stosunku do siebie do alimentacji. Musi to być opieka w takim rozmiarze (intensywności czasowej) w relacji do schorzenia osoby jej wymagającej, która uniemożliwiała stronie podjęcie zatrudnienia - choćby w niepełnym rozmiarze czasu pracy. Zdaniem Kolegium w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a wykonywaną przez J.M. opieką nad matką, gdyż nie wykracza ona ponad obowiązki alimentacyjne.

Skargę do WSA w Rzeszowie na powyższą decyzję złożyła J.M. domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, jako wydanych w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego. Podkreśliła, że zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., z pominięciem wyroku TK o sygn. K 38/13 nie może być uznane za prawidłowe i stanowi naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Co do drugiej z przesłanek stanowiącej podstawę do odmowy wnioskowanego świadczenia skarżąca wyjaśniła, że na potwierdzenie stanu zdrowia ojca dostarczyła do organu stosowne zaświadczenie lekarskie. Skarżąca do skargi dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ojca E.S., wyrażając nadzieję, że SKO w ramach autokontroli zmieni decyzję i przyzna wnioskowane świadczenie.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137).

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r." świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wprowadzonym przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego była również data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki - 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia w oparciu o ten właśnie przepis, bez uwzględnienia skutków, jakie wynikają z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skutkiem tego wyroku, w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, istnieje konieczność dokonania oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium wprowadzonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., czego nie uczynił organ I instancji.

Jego błędne stanowisko w tym zakresie zostało zweryfikowane w zaskarżonej decyzji, w której Kolegium prawidłowo uznało, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie uznanej za niekonstytucyjną części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji powołały się również na negatywną przesłankę wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie niesporne jest bowiem, że matka skarżącej – Ł.S., nad którą sprawowana jest opieka, pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż – E.S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Badając legalność zaskarżonej decyzji obejmującą ocenę prawidłowości zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego i ich wykładni, jak również przeprowadzonego postępowania administracyjnego, przypomnieć należy, że pierwotnie świadczenie pielęgnacyjne przewidziane było wyłącznie na niepełnosprawne dzieci, dopiero nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych z 2010 r. rozszerzyła krąg osób uprawnionych do świadczenia na "osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.- "K.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny".

Od początku jednak (od pierwszej nowelizacji ustawy w 2005 r.), pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim było przesłanką negatywną przyznania świadczenia.

Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych.

Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 K..r.o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

Istotne znaczenie ma art. 130 K.r.o., który wprost wskazuje, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa, przy czym rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

W rozpoznawanej sprawie istnieje jednak szczególna sytuacja, która wynika z oświadczenia skarżącej, oświadczenia Ł.S. oraz z wywiadu środowiskowego, a mianowicie że ojciec skarżącej – współmałżonek Ł.S.- E.S., nie legitymuje się co prawda orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak ma 77 lat, choruje przewlekle na choroby kardiologiczne i inne choroby współistniejące i z tego powodu nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. Z oświadczenia Ł.S. wynika również, że jej mąż leczy się także neurologicznie i reumatycznie i ma kłopoty z pamięcią, przez co sam wymaga opieki, którą i nad nim sprawuje córka J. Do akt administracyjnych dołączone zostało, z inicjatywy skarżącej, zaświadczenie lekarskie z [...].04.2021 r. o stanie zdrowia E.S. (r. urodz. 1944), wydane przez lekarza rodzinnego, z którego wynika, że ww cierpi na niedrożność i zwężenie tętnic mózgowych oraz chorobę nadciśnieniową z zajęciem serca i zaburzeniem metabolizmu i ze względu na stan zdrowia nie może sprawować opieki nad chorą żoną.

Dlatego też przy stosowaniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w niniejszej sprawie konieczne jest skorzystanie z metod wykładni systemowej i celowościowej, uwzględniającej konstytucyjne zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony rodziny (art. 18), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69). Sąd kieruje się przy tym wyrażoną w art. 178 ust. 1 i art. 8 Konstytucji RP zasadą podległości sędziów Konstytucji RP, rozumianą w ten sposób, że interpretując przepisy ustaw sędziowie zobowiązani są wziąć pod uwagę nie tylko ich literalną treść, ale także przepisy Konstytucji RP, a w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2000 r. sygn. akt I KZP 14/00, Wokanda 2000/9/16 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5.11.2001 r. sygn. akt T 33/01, OTK - B 2002/1/47).

Przyjęcie wskazanych wyżej metod wykładni prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej współmałżonek – E.S., a nie wyłącznie od ustalenia, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zastosowana przez Sąd wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) u.ś.r. jest ugruntowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym jak w niniejszej sprawie (m. in. w wyrokach NSA z 18 listopada 2015 r. I OSK 1200/14 i z 19 stycznia 2017 r., I OSK 1622/15 oraz wyrokach WSA w Rzeszowie z 24 czerwca 2019 r., II SA/Rz 522/19, w Białymstoku z 11 października 2012 r., II SA/Bk 642/12 i 4 kwietnia 2013 r., II SA/Bk 987/12, w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r., II SA/Po 242/12 i z 10 października 2019 r., II SA/Po 583/19, we Wrocławiu z 8 marca 2012 r., IV SA/Wr 848/11, w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., II SA/Ol 1391/12). Przekonywującą argumentację przedstawił w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z dnia 18.11.2015 r., I OSK 1200/14, stwierdzając co następuje: "Negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich".

Z przytoczonych wyżej względów Sąd uznał przyjętą przez organy interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. za nieprawidłową, co wskazuje na naruszenie tego przepisu, mające wpływ na wynik sprawy. Taka interpretacja wymienionego przepisu spowodowała też wadliwą ocenę materiału dowodowego poprzez pominięcie okoliczności dotyczących stanu zdrowia ojca skarżącej, choć skarżąca na te okoliczności wskazywała.

W ocenie Sądu w sprawie doszło również do naruszenia przepisów postępowania poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego – art. 80 k.p.a. Organ II instancji przyjął mianowicie, że w sprawie występuje brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia skarżącej a sprawowaniem opieki nad matką, uznając, że wymiar tej opieki nie wykracza poza ramy "zwykłej" opieki, jaka jest świadczona przez osoby zobowiązane do alimentacji.

Trudno też wywnioskować, na jakiej podstawie i według jakich kryteriów organ zakwalifikował czynności opiekuńcze sprawowane nad matką skarżącej do kategorii "zwykłych".

W aktach sprawy znajduje się wykaz czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach opieki nad matką które obejmują praktycznie wszystkie czynności higieniczne i życia codziennego, a także czynności domowe (pranie, sprzątanie, przygotowanie posiłków), co zważywszy na fakt, że Ł.S. cierpi na wiele schorzeń, w tym nowotwór oka oraz liczne schorzenia neurologiczne i kardiologiczne, skłania do wniosku, że opieka nad tą osobą ma charakter stały, permanentny i obejmuje praktycznie całą dobę.

Z tej przyczyny, stwierdzając istotne naruszenie ww. przepisu prawa materialnego oraz mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postepowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę zaprezentowaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz ocenę prawną przy ocenie materiału dowodowego.