Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 894/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając na podstawie art. 17, art. 18 i art. 21 ust. 1 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.) oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: Kpa) – po rozpatrzeniu sprawy z odwołania R. W. (dalej także strona, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...] uchylającej własną decyzję z dnia [...] nr [...] przyznającej mu świadczenia z funduszu alimentacyjnego — decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Argumentując rozstrzygnięcie organ przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń wskazując prawne regulacje przedmiotu, w których ramach odnotował, że Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia[...] . nr [...] uchylił własną decyzję z dnia[...] nr [...] przyznającą stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 163 Kpa organ może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 554, dalej: "ustawa") organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wy stąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Jednocześnie przypomniał, że organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia[...] nr [...] zostały przyznane stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r., w której warunkiem wypłaty świadczeń od miesiąca czerwca 2018 r. było przeliczenie dochodu rodziny w związku z nabyciem przez stronę uprawnień do renty socjalnej z ZUS. Organ I instancji dokonał ponownego przeliczenia dochodu w rodzinie strony i ustalił, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie począwszy od miesiąca czerwca 2018 r. wynosi 725,06 zł. Zatem, jak uznał, począwszy od dnia 1 czerwca 2018 r. strona nie spełnia ustawowej przesłanki uprawniającej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

W dalszych motywach prezentując tok zdarzeń podał, że w odwołaniu od tej decyzji strona, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, podniosła, że w dochodzie jej ojczyma organ I instancji uwzględnił dochód z tytułu paczki mikołajkowej w wysokości 45 zł, rozliczonej na PIT 8c, która była przyznana z firmy "A S.A", a faktycznie w tym czasie był zatrudniony przez "B Sp. z o.o.".

Organ drugoinstancyjny, w pełni akceptując ustalenia i wywody organu pierwszoinstancyjnego, wyjaśnił, że zgodnie z art. 9 ust 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Zgodnie z jej art. 9 ust. 2 świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Tymczasem, jak zauważył, we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego strona pouczona o treści przepisu art. 2 pkt 16 ustawy wskazała, że rodzina obejmuje następujące osoby: wnioskodawcę, jej matkę, ojczyma, oraz rodzeństwo: brata i siostrę.

W dalszej kolejności podniósł, definicja dochodu członka rodziny zawarta w art. 2 ust. 5a stanowi, że dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3 - 4b. Natomiast zgodnie z art. 9 ust. 3 i 4 tej ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 18 lit. c i d ustawy przez uzyskanie dochodu rozumie się uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz uzyskanie zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej. Mocą zaś art. 3 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych wart. 27, art. 30b, art. 30c. art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 188, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto na podstawie art. 3 pkt 1 lit. c tiret 29 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dochodu nie podlegającego opodatkowaniu wlicza się kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazał, że na dochód w rodzinie strony w 2016 r. składał się: dochód ojczyma za 2016 r. osiągnięty z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w "C Sp. z o. o." w G. i "B Sp. z o.o." we W., który na podstawie załączonych świadectw pracy należy uznać za dochód utracony; dochód matki z tytułu pobieranego świadczenia rodzicielskiego w okresie od 29 maja 2016 r. do 28 maja 2017 r., który za 2016 r. wyniósł 7.096,80 zł i z uwagi na wyczerpanie okresu przysługiwania tego świadczenia również został utracony; dochód brata, M. W. za 2016 r. w wysokości 7.736,34 zł osiągnięty z tytułu pobieranej renty socjalnej z ZUS (8.892,66 zł - należny podatek dochodowy w wysokości 356 zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 800,32 zł). Ponadto uznał, że do dochodu w rodzinie strony należy doliczyć kwotę 1.429,30 zł tytułem zwrotu niewykorzystanej ulgi podatkowej na dzieci za rok 2015, który w 2016 r. otrzymała matka strony na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i stanowi on dochód nieopodatkowany. W aktach sprawy, na co zwrócił uwagę, znajdują się również dowody potwierdzające otrzymanie w roku 2016 dochodu podlegającego opodatkowaniu, który został wykazany w elektronicznym systemie Ministerstwa Finansów oraz na informacji PIT-8C za 2016 r. matki na kwotę 150,06 zł (nagroda w Programie [...] ) i ojczyma na kwotę 45,00 zł (Mikołajkowa Paczka dla Dziecka z firmy "A S.A").

W tych okolicznościach stwierdził, że kwoty te należy wliczyć do dochodu w rodzinie strony za rok 2016, gdyż zgodnie ze wskazanym powyżej art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie można ich traktować jako dochód utracony, a na podstawie art. 3 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dochody te podlegają opodatkowaniu. Uwzględniając powyższe ustalenia miesięczny dochód w rodzinie strony w roku 2016 - jak wskazał - wyniósł 780,06 zł (7.736,34 zł + 1.429,30 zł + 150,06 zł + 45 zł /12 mies.) Nadto w rodzinie strony będzie miała zastosowanie sytuacja związana z uzyskaniem dochodu przez: ojczyma z tytułu podjęcia zatrudnienia od 4 lipca 2017 r. w firmie "A S.A." w P. gdzie wynagrodzenie za pierwszy pełny miesiąc, następujący po miesiącu, w którym dochód został uzyskany, tj. za sierpień 2017 r., wyniósł 2.100,07 zł (przychód 3.144,67 zł - koszty uzyskania przychodu 111,25 zł - podatek należny w wys. 258 zł - składki na ubezpieczenie społeczne 431,13 zł - składka na ubezpieczenie zdrowotne 244,22 zł), stronę z tytułu uzyskania począwszy od 20 lutego 2018 r. prawa do renty socjalnej z ZUS za pierwszy pełny miesiąc, następujący po miesiącu, w którym dochód został uzyskany, tj. maj 2018 r. w wys. 745,18 zł (pierwsza wypłata przedmiotowego świadczenia miała miejsce w kwietniu 2018 r.).

Mając to na uwadze uznał, że po zsumowaniu tych składników dochodu miesięczny dochód na osobę w rodzinie strony począwszy od czerwca 2018 r. wyniósł 725,06 zł. (780,06 zł + 2.100,07 zł + 745,18 zł = 3625,31 zł / 5 osób w rodzinie = 725,06 zł). Zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy w przypadku, gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Zatem począwszy od dnia 1 czerwca 2018 r. strona nie spełnia przesłanki uprawniającej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Na zakończenie podał, że organ I instancji prawidłowo zaliczył do dochodu za rok 2016 w rodzinie strony kwotę 45 zł stanowiącą jednorazowe świadczenie opodatkowane na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, wypłacone przez firmę "A S.A " gdyż świadczenie to nie może zostać zaliczone na podstawie ww. art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do dochodu utraconego ponieważ zostało wypłacone przez firmę z którą ojczym strony w roku 2016 nie pozostawał w stosunku zatrudnienia. Pracodawcą ojczyma strony w 2016 r. była firma "B Sp. z o.o." we W., w której był zatrudniony w okresie od 4 kwietnia 2016 r. do 3 lipca 2017 r. Podmiot ten zgodnie z załączonym do akt sprawy PIT -11 wypłacał mu wynagrodzenie oraz potrącał zaliczki na podatek dochodowy od tego wynagrodzenia. Równocześnie stwierdził, iż firma "B Sp. z o.o." zatrudnia pracowników do świadczenia pracy na rzecz innej firmy, w tym przypadku "A S.A." nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie gdyż są to odrębne podmioty i w sytuacji gdyby przedmiotowa paczka mikołajkowa została przyznana przez firmę "B Sp. z o.o.", to wartość tej paczki w kwocie 45 zł podlegałaby uwzględnieniu jako dochód utracony w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z tą firmą. Z uwagi na fakt, iż sytuacja taka nie miała miejsca to dochód ten, w jego ocenie, winien zostać zaliczony do dochodu ojczyma strony podobnie jak do dochodu rodziny zaliczono kwotę nagrody jaką matka strony otrzymała z firmy[...].

Podsumowując wskazał, że ustawodawca prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uzależnił od spełnienia kryterium dochodowego i nie pozostawił organom możliwości przyznania tych świadczeń w sytuacji przekroczenia tego kryterium. Zauważył, że kwota o którą zostało przekroczone kryterium dochodowe w rodzinie jest bardzo niska, to niemniej jednak - jak zaznaczył - okoliczność ta, w świetle przepisów ustawy, nie może mieć wpływu na określenie uprawnienia do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję wniosła strona — co do istoty — powtarzając argumenty zawarte w odwołaniu. Skarżący zanegował sposób zarachowania kosztów paczki do dochodu rodziny bez uwzględniania zależności i wzajemnej relacji dwóch podmiotów, tj. przyznającego tę paczkę i zatrudniającego jej ojczyma.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w objętym skargą orzeczeniu i powtarzając w pełni zawartą w nim argumentację. Wskazał przy tym, że nie zawiera ona wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm., dalej: p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 p.u.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem jej art. 57 a. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzekanie – na podstawie art. 135 p.p.s.a. – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego. Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania.

W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. W tym miejscu Sąd wskazuje, że z uwagi zbieżność podmiotową i przedmiotową, odwoła się do wywodów tut. Sądów wyrażonych w wyroku z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 893/18 zapadłego także w sprawie strony na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W sprawie tej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji uchylającą decyzję własną tego organu mocą której przyznano skarżącemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 150 zł, na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

Materialnoprawną podstawą orzekania w obu tych sprawach stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 554, dalej w skrócie, jak dotychczas "ustawa"). W związku ze złożonym przez brata skarżącego wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ pierwszej instancji dokonał weryfikacji informacji o dochodach w rodzinie skarżącego i przeliczył go ponownie. Wówczas ustalił, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie począwszy od miesiąca czerwca 2018 r. wynosi 725,06 zł. Z tego powodu, z urzędu w dniu 13 czerwca 2018 r. wszczął postępowanie administracyjne, a w dalszej kolejności działając m.in. na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy uchylił decyzję własną z dnia [...]. przyznającą stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uznając, że skarżący od dnia 1 czerwca 2018 r. nie spełnia ustawowej przesłanki uprawniającej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, tj. 725,00 zł o kwotę 0,06 zł.

Odnosząc się do regulacji prawnych przedmiotu należy przede wszystkim wskazać na treść art. 24 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W ocenie Sądu przytoczony przepis nie stanowi podstawy do orzekania z mocą wsteczną o uprawnieniach skarżącego i to na jego niekorzyść. Kwestia ta była wielokrotnie wyjaśniana w orzeczeniach sądów administracyjnych i tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1099/12 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: CBOS) podkreślił, że: "ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim cytowany powyżej art. 24 ust. 1 działający w powiązaniu z art. 163 Kpa, umożliwiający zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem teraźniejszym (ex nunc)". Również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1662/11 (CBOS) stwierdzono, iż: przewidziana w art. 24 ust. 1 weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Nie ulega wątpliwości, że charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Nie istnieje podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć natomiast może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23 ust. 1 ustawy). Powtórzyć tu też można za Wojewódzkim Sąd Administracyjny w Krakowie, że przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 ustawy weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Nie istnieje podstawa prawna, by w oparciu o tę normę usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, o której mowa w art. 23 ust. 1 ustawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 241/12, CBOS). Tożsamy pogląd wyrażony został w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 1179/12 (CBOS). Wskazano tam, że uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy, na mocy której strona nabyła prawo następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą zatem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, a art. 24 ust. 1 ustawy takiej sytuacji nie reguluje.

Poglądy te są akceptowane również w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie przyjmuje się, że rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w odniesieniu do okresu świadczeniowego, który przed jego wydaniem już upłynął, a świadczenia zostały wypłacone, należy uznać za naruszające ten przepis i podlegające wyeliminowaniu z obrotu prawnego, zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 października 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 593/16, lub też odwołujący się do niego przytoczony już wyrok tut. Sądu z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 893/18.

Przyjmując, jak wskazano powyżej, za własne przywołane stanowisko judykatury Sąd stwierdza, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z tego funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Przewidziana w art. 24 ust. 1 ustawy decyzja weryfikująca jest aktem, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. Natomiast, gdy prawo zostało już zrealizowane, to brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. W wyrokach tut. Sądu z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/GI 378/13 i z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 1173/13 (CBOS) podkreślono, że tryb ten służy wyłącznie dostosowaniu wymiaru świadczeń do sytuacji osoby uprawnionej w granicach okresu zasiłkowego, na jaki zostało przyznane świadczenie - a pogląd ten skład orzekający w pełni podziela i, co podkreśla, powtarza za składem orzekającym tut. Sądu w wyroku 18 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 893/18, zapadłym także w sprawie strony. Po upływie tego okresu decyzja przyznająca świadczenie nie może już stanowić źródła dalszych uprawnień, w związku z tym odpada możliwość jej modyfikowania tym bardziej, że do odzyskania nienależnie pobranych świadczeń zastosowanie znajduje materialnoprawna instytucja ich zwrotu, w ramach której wydaje się odrębną decyzję. W wyroku tym zasadnie odwołano się także do stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gliwicach wyrażonego w wyroku z dnia 9 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/GI 999/12 (CBOS) co do tego, że strony często nie zdają sobie sprawy ze skutków prawnych decyzji w przedmiocie uchylenia uprawnień do zrealizowanego już uprawnienia nie wnosząc od nich odwołania, gdyż to może wydawać się im niezasadne, czy niecelowe wobec pobrania świadczeń. Dopiero w postępowaniu o zwrot świadczeń dowiadują się o następstwach ostatecznej decyzji o uchyleniu uprawnień, jednakże nie mają już możliwości podjęcia polemiki ze stanowiskiem organu. Argumentacja ta służyć może jako dodatkowe, racjonalne uzasadnienie stanowiska judykatury, zgodnie z którym brak jest podstaw prawnych do uchylenia ze skutkiem ex tunc decyzji "skonsumowanych".

Toteż odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać trzeba, że organy obu instancji w sposób nieznajdujący oparcia w treści art. 24 ust. 1 ustawy zastosowały go do sytuacji skarżącego, co do okresu za który wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego, czyli na okres od 1 marca do 30 września 2018 r., uznając, że skarżący od dnia 1 czerwca 2018 r. nie spełnia ustawowej przesłanki uprawniającej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, tj. 725,00 zł o kwotę 0,06 zł, przy czym zaskarżona decyzja pierwszoinstancyjna została wydana w dniu [...] zaś zaskarżona [...] Tymczasem rozstrzygnięcie na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy można byłoby wydać, po ustaleniu przesłanek w tym przepisie wskazanych, tylko i wyłącznie wówczas, gdyby nie upłynął jeszcze wskazany okres świadczeniowy, czyli wyłącznie w zakresie jeszcze nie zrealizowanych świadczeń.

Mając na uwadze powyższe obie decyzja wydane w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 1 ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i w jej świetle w pierwszej kolejności zbada konieczność prowadzenia postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, że zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy dla celów niniejszego postępowania, dochód oznacza to dochód w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Treść art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej jak dotychczas: "ustawa o świadczeniach rodzinnych") wskazuje, że dochód to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1509 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto, na podstawie art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 29 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dochodu nie podlegającego opodatkowaniu wlicza się kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wskazać przy tym należy, że orzekające w sprawie organy w żadnym fragmencie decyzji nie powiązały wypłaconej i uwidocznionej w PIT-8C kwot oraz nie podjęły się w tej mierze próby wyjaśnienia, czy zostały one uwzględnione w rozliczeniu rocznym w PIT-36, czy też 37 jako dochód, który podlega opodatkowaniu na zasadach określonych w przywołanych przepisach art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W niniejszej sprawie wymaga zatem rozstrzygnięcia, czy do dochodu rodziny skarżącego za rok 2016 należy doliczać kwotę wykazaną w PIT-8C za 2016 r. zarówno po stronie matki, jak i ojczyma skarżącego. Należy wskazać, że pojęcia "dochodu utraconego" i "uzyskanego" służą urealnieniu dochodu rodziny w dacie przyznawania świadczeń. Co do zasady, nie stanowią dochodu utraconego jednorazowe, czy też okazjonalne przysporzenia, nawet, jeżeli są one związane z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (np. nagrody jubileuszowe, zapomogi, por. wyrok NSA z dnia 21 września 2007 r. sygn. akt I OSK 1001/06, czy WSA w Gliwicach z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 650/16, CBOS). Stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Natomiast według art. 2 pkt 5a ustawy dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. Istotne jest zwrócenie uwagi na unormowanie w przepisach art. 9 ust. 4 i ust. 4a ustawy, w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny z rozróżnieniem gdy następuje to w roku poprzedzającym okres świadczeniowy oraz po roku poprzedzającym okres świadczeniowy. Mianowicie w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4). Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a). Zestawienie treści art. 9 ust. 4a ustawy z ustawowymi definicjami pojęć "dochód rodziny" i "dochód członka rodziny" prowadzi do wniosku, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 1924/14, CBOS). Kryterium dochodowe ujęte w skali miesiąca musi być spełnione w trakcie całego okresu świadczeniowego, tak by dochód rodziny uzyskiwany w każdym miesiącu tego okresu mieścił się w granicach określonych ustawowo, a więc by nie przekraczał kwoty 725 zł na osobę w rodzinie. Potwierdzeniem tego jest unormowanie zawarte w art. 19 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Z kolei art. 18 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 2373/12 (CBOS): "Już zatem będące skutkiem uzyskania nowego źródła dochodu przekroczenie kryterium (725 zł) w jednym miesiącu rzutuje na prawo do świadczeń, zważywszy, że dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy stanowią podstawę do ustalenia miesięcznej kwoty dochodu rodziny na cały okres świadczeniowy, przez co nowy uzyskany w trakcie tego okresu dochód wpływa jedynie na wysokość miesięcznego dochodu rodziny, nie zaś na sumę dochodów, ustaloną i wyliczoną w skali roku dla danego okresu świadczeniowego. Natomiast średnia dwunastomiesięczna z roku bazowego (roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy) jest jedynie punktem wyjścia dla ustalenia dochodu rodziny (miesięcznego) z uwzględnieniem doliczanego do niej dochodu uzyskanego i odliczanego od niej dochodu utraconego, co ustawa ujmuje jako zdarzenie jednostkowe związane z uzyskaniem przez rodzinę nowego źródła dochodu (art. 2 pkt 18) lub utratą dotychczasowego źródła dochodu (art. 2 pkt 17)".

Na zakończenie należy także podkreślić, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Z art. 9 ust. 4a ustawy wynika bowiem, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, gdyż doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Natomiast w przypadku utraty takiego dochodu, nawet gdyby do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód. Tak więc dochód uzyskany w 1 miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (por. podobnie wyroki NSA z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 2094/13 oraz z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 3/16, CBOS).

Mając na uwadze powyższe, należało uznać, że postępowanie przeprowadzone przez organy w kontrolowanej sprawie nie doprowadziło do należytego wyjaśnienia wszystkich kwestii istotnych dla jej rozstrzygnięcia, a do takiej sytuacji doszło z powodu naruszenia przez organy również przepisów postępowania, tj. przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym Sąd, uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.