Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 436/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 23 września 2016 r., skierowanym do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R., K.O. (dalej w skrócie: "strona") zwróciła się z prośbą o zwolnienie jej z opłaty za pobyt ojca jej ojca – H.O. w Domu Pomocy Społecznej w G., z uwagi na trudną sytuację finansową.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], działający z upoważnia Prezydenta Miasta R., Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej w R. odmówił stronie zwolnienia z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w G. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaznaczył, że na mocy decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. z dnia [...] r., nr [...], H.O. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej [...] w G., gdzie zamieszkał w dniu [...] r., a na podstawie decyzji z dnia [...]r. Nr [...], ponosi odpłatność za ten pobyt w wysokości 70 % własnego dochodu. Strona na mocy umowy z dnia [...] r., zawartej z Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej w R., zobowiązała się do ponoszenia opłaty za jego pobyt w wyżej opisanej placówce, w kwocie 1 806,34 zł. miesięcznie. Organ wyjaśnił, że wobec wymiany korespondencji ze stroną w sprawie odpłatności za pobyt obojga jej rodziców w domu pomocy społecznej, pismem z dnia 18 października 2016 r. zwrócił się o skonkretyzowanie jej wniosku. Strona wyjaśniła, iż domaga się całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt obydwojga rodziców w Domu Pomocy Społecznej w G. Podała, że przez okres 3 lat ponosiła odpłatność za pobyt obydwojga rodziców w domu pomocy społecznej, a od marca 2016 r. do lipca 2016 r. odpłatność ta wynosiła 4 230, 54 zł, miesięcznie, przy czym jej matka zmarła w dniu [...] r. Opisała swoją sytuację finansową i życiową podając, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i synem, a w lipcu 2016 r. dochód jej rodziny wyniósł 10 217,70 zł., co stanowi 3 405,90 zł. na osobę, a miesięczne wydatki wynoszą 7 457,60 zł., jednocześnie miesięczny dochód rodziny jest wyższy od 300% kryterium dochodowego, które wynosi 1 543, 00 zł. (514,00 zł. x 3 osoby), zatem miesięczna opłata wynosi 1 863,90 zł. Organ ustosunkowując się do wniosku strony podniósł, że zaciągnięte kredyty nie mogą stanowić podstawy do zastosowania ulgi w trybie art. 64 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a po śmieci matki strony odpadła konieczność wnoszenia opłat za jej pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 2 424, 20 zł. miesięcznie. Dlatego odrębną decyzją strona została zwolniona z ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, za okres od sierpnia 2016 r. do listopada 2016 r., z uwagi na to, że ponosiła również odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. W ocenie organu sytuacja finansowa strony pozwala na regulowanie odpłatności w umownie ustalonej wysokości i nie daje podstaw do zastosowania żądanej ulgi, a odmowa jej zastosowania nie wpłynie destabilizująco na sytuację materialną jej rodziny.

Od powyższej decyzji, w ustawowym terminie, strona wniosła odwołanie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania jej do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu odwołania wskazała na przepis art. 64 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wyjaśniając, iż ma on charakter uznaniowy, co obliguje organ do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia całego materiałów dowodowego zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a. Zdaniem strony, organ pierwszej instancji nie wywiązał się z tego obowiązku, gdyż z naruszeniem art. 61 ustawy o pomocy społecznej określił osoby zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Sam ustawodawca wprowadził kolejność ponoszenia tych opłat, zatem istnieje obowiązek ustalenia, czy osoby z danej grupy zobowiązanej do odpłatności istnieją i czy są w stanie ponosić tę odpłatność. Wskazując na art. 128 i art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zdaniem strony koniecznym jest zbadanie sytuacji majątkowej również jej brata – T.O., jako krewnego w tej samej linii zobowiązanego do ponoszenia opłat, czego organ nie uczynił, a zaciągnięte kredyty winny mieć wpływ na rozpatrzenie jej wniosku o zwolnienie w całości lub w części z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołało treść art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm.), która stanowi, iż osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z. jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Przedmiotowe zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt w domy pomocy społecznej ma charakter fakultatywny. Organ nie może zwolnić z ponoszenia wydatków na dom pomocy społecznej jedynie na wniosek osoby zainteresowanej; wniosek może złożyć osoba ustawowo zobowiązana do wnoszenia opłat, jak również mieszkaniec domu, jeżeli partycypuje on w pokrywaniu wydatków. Ustawodawca jedynie przykładowo wymienił sytuacje uprawniające do zwolnień i nie zależą one bezpośrednio od dochodu, jednakże osoba ubiegająca się o zwolnienie musi spełniać kryteria dochodowe wskazane w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż w przeciwnym razie obowiązek wnoszenia opłaty nie powstaje. Uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna i rodzinna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Stosując zatem art. 64 ustawy o pomocy społecznej należy wnikliwie rozważyć, czy w danej sytuacji przerzucenie obowiązków na podatników jest w pełni uzasadnione. Należy zaznaczyć, że stosowanie powyższego przepisu oparte jest na zasadzie uznaniowości, co oznacza, że organ korzysta ze swobody zastosowania zwolnienia oraz określenia jego zakresu (może zwolnić z części lub całości opłaty). Skorzystanie z uprawnień wymaga zbadania sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy. W wyroku z dnia 15 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 66/14WSA w Szczecinie napisał: "Decyzja w przedmiocie całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wydana na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy. W przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a., tzn. mając na względzie nie tylko słuszny interes osoby wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. ".

Na podstawie analizy akt sprawy Kolegium ustaliło, że na mocy zawartej w dniu [...] r. w R. umowy (ze zmianami wchodzącymi w życie w dniu 1 lutego 2014 r. 1 kwietnia 2015 r. i 1 marca 2016 r.), strona zobowiązała się dobrowolnie ponosić opłatę za pobyt ojca – H.O. w domu pomocy społecznej w kocie 1 806, 34 zł. miesięcznie. Pismem z dnia 8 sierpnia 2016 r. strona wypowiedziała przedmiotową umowę, a następnie w dniu 23 września 2016 r. zwróciła się do organu pierwszej instancji z prośbą o zwolnienie z odpłatności, by w kolejnym piśmie z dnia 11 października 2016 r. domagać się zmian w dotychczas sporządzonej umowie w zakresie dotyczącym stawki naliczonej opłaty. W tej sytuacji, wobec rozbieżnych wniosków strony dotyczących ponoszenia opłaty za pobyt H.O. w domu pomocy społecznej, organ pierwszej instancji pismem z dnia 18 października 2016 r. wystąpił do strony o ostateczne skonkretyzowanie żądania dotyczącego przedmiotowej sprawy. W odpowiedzi udzielonej w piśmie z dnia 10 listopada 2016 r. strona wyjaśniła, że wnosi o zwolnienie w całości z ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, ewentualnie, gdyby nie było podstaw do zwolnienia w całości, o "zmianę dotychczasowych umów (...) w zakresie dotyczącym stawki naliczonej opłaty.". W tym stanie sprawy Kolegium ustaliło, że strona prowadzi 3-osobowe gospodarstwo domowe, którego dochód w lipcu 2016 r. wyniósł 10 217, 70 zł. (we wrześniu - 11 583,06 zł. i w październiku - 11 597,56 zł.), co stanowi 3 405, 90 zł. na osobę w rodzinie przy kryterium dochodowym wynoszącym dla osób w rodzinie 514, 00 zł. (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej). Wydatki rodziny strony, w tym okresie wyniosły 7 457, 60 zł., w tym obsługa umowy kredytowej konsolidacyjnej w kwocie 4 364,67 zł. miesięcznie i pozostałych dwóch kredytów w kwocie: 269,34 zł. i 508, 11 zł. oraz koszty utrzymania mieszkania brata strony w kwocie 287,08 zł. Zatem rodzinie pozostaje miesięcznie 2 760,10 zł. i kwotę tę powinna przeznaczyć na zakup żywności, odzieży, obuwia, środków czystości oraz opłatę za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Zdaniem Kolegium strona nie wykazała, by spełniona została którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, bowiem na mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r., nr [...], strona została zwolniona z opłaty za pobyt matki – M.O. w Domu Pomocy Społecznej w G., za okres od sierpnia do listopada 2016 r, zatem w tym okresie była zobowiązana do ponoszenie jedynie opłaty za pobyt ojca. Jednocześnie okolicznościami tymi nie są w również koszty związane z utrzymywaniem mieszkania brata, gdyż strona ponosi je dobrowolnie, czy spłata kredytów, których zaciągnięcie nastąpiło wówczas, gdy na stronie ciążył już obowiązek ponoszenia opłat za pobyt nie tylko ojca, ale również matki w domu pomocy społecznej. Strona miała pełną świadomość tego, że poza spłatą kredytów, dobrowolnym opłacaniem kosztów utrzymywania mieszkania brata (okresowo również rodziny syna w Ł.), będzie musiała także opłacać pobyt rodziców w domu pomocy społecznej. Nadto, z przedłożonej dokumentacji wynika, że dochody rodziny systematycznie rosną, bowiem w lipcu 2016 r. wynosiły 10 217,70 zł., a w październiku 2016 r. już 11 597,56 zł. Z uwagi na posiadane własne środki pieniężne, które powinny być wystarczające na miesięczne utrzymanie 3-osobowej rodziny i ponoszenie pełnej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, strona nie jest uprawniona do przyznania wnioskowanej pomocy. Byłoby to sprzeczne z przepisami prawa oraz interesem społecznym, bowiem przedmiotowa opłata musiałaby być pokryta z pieniędzy publicznych, tzn. obciążyć podatników, z których większość nie może wykazać miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie wynoszącego 3 405,90 zł. i nie posiada zdolności kredytowej takiej, jaką posiada rodzina strony. Odnosząc się do okoliczności podniesionych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, że rozpatrując wniosek strony o całkowite zwolnienie z opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej badało przesłanki z art. 64 ustawy o pomocy społecznej jedynie pod kątem złożonego wniosku. Nie mogło przy tym badać zasadności ponoszenia opłat za pobyt H.O. jedynie przez stronę, gdyż ta okoliczność nie była przedmiotem prowadzonego postępowania. Krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej ustalany jest w odrębnym, wcześniejszym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 61 ustawy o pomocy społecznej, której przedmiotem jest ustalenie opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i osób zobowiązanych do ich ponoszenia. W ramach tamtego postępowania strona zgodziła się dobrowolnie do ponoszenia opłaty za pobyt ojca – H.O. w domu pomocy społecznej, o czym świadczy treść zawartej w dniu [...] r. umowy z Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej w R. Kwestionowanie obecnie powyższej okoliczności nie może mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia w sprawie całkowitego zwolnienia z opłaty na pobyt ojca w domu pomocy społecznej przez osobę, która na taką odpłatność wyraziła zgodę. Nadto, Kolegium wyjaśnia, że skoro w piśmie z dnia 10 listopada 2016 r. strona złożyła dwa alternatywne wnioski dotyczące opłaty za pobyt ojca - H.O. w domu pomocy społecznej, to obowiązkiem organu pierwszej instancji będzie w chwili obecnej, po zakończeniu decyzją ostateczną sprawy całkowitego zwolnienia z wyżej opisanej opłaty, odnieść się merytorycznie, w odrębnym postępowaniu, do drugiego jej wniosku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez nieustalenie wszystkich osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt H.O. w domu pomocy społecznej, w tym brata strony skarżącej – T.O., a także naruszenie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niezastosowanie wobec zaistnienia przesłanek do jej zwolnienia z obowiązku ponoszenia wymienionej opłaty. Dodatkowo, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a,. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a przez to nienależyte rozpatrzenie sprawy bez uwzględnienia aktualnej sytuacji dochodowej zarówno strony, jak i jej brata. W ocenie strony skarżącej, organ powinien zbadać wnikliwie wniosek i uwzględnić jej realne możliwości finansowe, zważywszy na fakt, że ustawodawca wprowadził kolejność ponoszenia przedmiotowych opłat za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej. Zdaniem strony skarżącej koniecznym jest zatem zbadanie również sytuacji majątkowej jej brata – T.O., jako krewnego w tej samej linii zobowiązanego do ponoszenia opłat, tak jak ona sama, czego organ nie uczynił. Nadto, zaciągnięte przez stronę skarżącą kredyty winny mieć wpływ na rozpatrzenie jej wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się wskazanym kryterium legalności, sądy administracyjne dokonują zatem oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej w skrócie jako: "p.p.s.a."). Z kolei, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

W toku przeprowadzonej z urzędu kontroli wydanych w sprawie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji, w oparciu o art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 930 z późn. zm.), Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, których rodzaj lub stopień uzasadniałyby ich wzruszenie na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Nie stwierdzono zatem istnienia wad nieważności i wad wznowienia postępowania, jak również takich naruszeń prawa materialnego i prawa procesowego, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego jej rozstrzygnięcia.

Legalność zaskarżonej decyzji i prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy nie budzą zastrzeżeń. Dokonane przez organy obu instancji ustalenia faktyczne są wystarczające i znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych, jak również wykładnia oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego spełniają warunki prawidłowości, zwłaszcza art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Powyższy przepis jest podstawą wykonywania przez właściwe w sprawie organy kompetencji uznaniowej, której istota polega na tym, że organ administracji publicznej zachowuje w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa oraz cel upoważnienia ustawowego swobodę w zakresie wyboru sposobu zachowania kompetencyjnego, rodzaju podejmowanego rozstrzygnięcia lub wariantu następstw prawnych określonych w dyspozycji konkretyzowanej normy. O ile więc kompetentny organ zachowuje zewnętrzne (ustawowe) i wewnętrzne (celowe) granice uznania administracyjnego, o tyle sąd administracyjny nie jest uprawniony do ingerencji w wybór dokonany przez organ administracji publicznej. Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej jest jednak, co trzeba z całą mocą podkreślić, związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty.

Organ orzekający w tej sprawie jest wprawdzie zobowiązany do poddania sytuacji podmiotu wnioskującego, w świetle przesłanek określonych w punktach 1-4 art. 64 ustawy o pomocy społecznej, jednak organ ten może uwzględnić także inne okoliczności niż wskazane w przepisie, uznając je za szczególnie uzasadnione. Swoboda organu w tym zakresie jest szeroka, jednak nie może ona abstrahować od okoliczności, które wskazał sam ustawodawca w punktach od 1 do 4. Muszą być to zatem okoliczności szczególnie uzasadnione i związane z wyjątkową lub trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie. Okoliczności te powinny ponadto być związane z sytuacją rodzinną (pkt 1-3), osobistą (pkt 2 lub 4) lub majątkowo-dochodową (pkt 2 lub 3) osoby ubiegającej się o zwolnienie lub członka jej rodziny. Z powyższych uwag wynika zatem, że w sprawie o częściowe lub całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej właściwe organy dysponują podwójną swobodą decyzyjną, której zakresem są objęte ocena prawna stanu faktycznego sprawy oraz wybór rodzaju rozstrzygnięcia sprawy (decyzja pozytywna albo decyzja negatywna).

Organy orzekając odmownie w przedmiocie wniosku strony skarżącej o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, zachowały nie tylko wymogi legalności formalnej, wydając decyzje w zgodzie z przepisami kompetencyjnymi, ustrojowymi i procesowymi (w tym przeprowadzając postępowanie wyjaśniające w sposób wyczerpujący i zupełny, jak również dokonując wszechstronnej i wnikliwej oceny zebranego materiału procesowego), lecz także nie naruszyły przepisów prawa materialnego będącego podstawą wydania kwestionowanej decyzji.

Nie można uznać, że organy orzekające w sprawie nie kwalifikując sytuacji strony skarżącej jako uzasadnionej na gruncie art. 64 ustawy o pomocy społecznej naruszyły granice swobodnej oceny prawnej stanu faktycznego, rozważyły bowiem wszystkie istotne, w tym podnoszone przez samą stronę skarżącą w toku postępowania okoliczności związane z jej sytuacją rodzinną, majątkową, osobistą i rodzinną, dokonując w tym zakresie racjonalnej i weryfikowalnej oraz należycie uzasadnionej oceny. Przede wszystkim organy ustaliły, nie tylko w świetle przesłanek, o których mowa w punktach 1-4 art. 64 ustawy o pomocy społecznej, w sposób prawidłowy oraz poddały wszechstronnej i wnikliwej ocenie całokształt sytuacji rodzinnej, osobistej oraz majątkowo-finansowej strony skarżącej, biorąc pod rozwagę ustalone z urzędu i podnoszone przez stronę okoliczności. Organy niezależnie od ustawowych przesłanek wskazanych w art. 64 punktach 1-4 ustawy o pomocy społecznej trafnie przyjęły, że na tle ustalonego stanu faktycznego w sprawie nie zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności związane z sytuacją osobistą, rodzinną lub majątkowo-finansową, które mogłyby stać się podstawa częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej ojca strony skarżącej.

W ocenie Sądu okoliczności uzasadniające zastosowanie zwolnienia z art. 64 ustawy o pomocy społecznej (poza wymienionymi w tym przepisie w punktach1-4) muszą mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Są to zatem okoliczności, na które zobowiązany do ponoszenia opłaty nie ma wpływu i których zaistnienie wyłącza lub istotnie ogranicza możliwość wykonywania obowiązku ponoszenia opłat. Nawet bowiem okresowe pogorszenie sytuacji finansowej lub zdrowotnej zobowiązanego lub jego rodziny nie przesądza automatycznie o spełnieniu niewymienionej w art. 64 ustawy o pomocy społecznej przesłanki uzasadniającej zwolnienie, jeśli przesłanka ta nie jest porównywalna w zakresie doniosłości z przesłankami wymienionymi w punktach 1-4. Nawet jednak gdyby organy przyjęły, że hipoteza z art. 64 ustawy o pomocy społecznej została spełniona, to i tak nie miały prawnego obowiązku uwzględnienia wniosku skarżącej. Dysponując bowiem prawem do wykonania kompetencji uznaniowej, organy mogły dokonać swobodnego wyboru rodzaju rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, wydając decyzją pozytywną albo negatywną.

W ocenie Sądu granice uznania administracyjnego na gruncie przedmiotowej sprawy zostały również zachowane. Organy zachowały więc ustawowe oraz celowe granice uznania, biorąc pod uwagę wszystkie istotne przesłanki normatywne wykonywania kompetencji do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy dotyczącej przyznania ulgi w postaci zwolnienia z ustawowego obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny.

Rozstrzygnięcia organów w tym zakresie jako oparte na dostatecznie wyczerpującym i prawidłowo ustalonym stanie faktycznym oraz uzasadnieniu prawnym poddają się kontroli sądowoadministracyjnej i nie mogą być uznane za arbitralne lub dowolne. Jakkolwiek organy mają obowiązek wskazania motywów oraz przesłanek, którymi kierowały się przy podejmowaniu decyzji uznaniowej, jak również rozważenia wszystkich argumentów podnoszonych przez stronę skarżącą, to jednak nie oznacza to, że sąd administracyjny w ramach kontroli legalności wykonywania kompetencji uznaniowej jest uprawniony do zastępowania organów w zakresie wyboru treści rozstrzygnięcia albo do narzucania tej treści poprzez formułowane oceny prawne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się wprawdzie, że podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2003 r., II SA 2486/01, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, CBOS), to jednak nie oznacza to, że którykolwiek z tych interesów ma uzyskać automatycznie przewagę nad drugim. Organ ma jedynie obowiązek swobodnego i racjonalnego wyważenia powyższych interesów, a następnie wykonania kompetencji opartej na uznaniu administracyjnym.

Organy orzekające w przedmiotowej sprawie właściwie uzasadniły, że w ich ocenie interes skarżącej nie może uzyskać przewagi nad interesem społecznym związanych z partycypacją rodziny w kosztach pobytu jej członka w domu pomocy społecznej. Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem de facto wnioskiem o udzielenie pomocy ze środków publicznych jednak na stronie skarżącej ciąży już obowiązek ponoszenia tej odpłatności wyznaczony treścią zawartej umowy cywilnoprawnej.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest decyzja ustalająca odpłatność za pobyt ojca strony skarżącej w domu pomocy społecznej, czy też obciążenie tą odpłatnością jej brata. W związku z tym, Sąd, w obecnie rozpatrywanej nie może dokonywać oceny słuszności nałożenia obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca strony skarżącej w domu pomocy społecznej tylko na nią, a nie także na jej rodzeństwo. Prawidłowo zatem organ odwoławczy pouczył w treści zaskarżonej decyzji, że skoro w piśmie z dnia 10 listopada 2016 r. strona skarżąca złożyła dwa alternatywne wnioski dotyczące opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, to obowiązkiem organu pierwszej instancji będzie w chwili obecnej, po zakończeniu decyzją ostateczną sprawy całkowitego zwolnienia z wyżej opisanej opłaty, odnieść się merytorycznie, w odrębnym postępowaniu, do drugiego jej wniosku.

Mając na względzie przedstawione wyżej argumenty, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.