Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1478/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
Teza: Sprecyzowanie przez ustawodawcę rodzaju zajmowanego stanowiska (art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) nie sprowadza się jedynie do określenia go konkretną nazwą, lecz ma na celu ustalenie, iż konkretnie nazwane stanowisko wyraża się (w przepisach podustawowych lub przepisach wewnętrznych wydanych na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego) konkretnymi obowiązkami osoby je zajmującej, a nie odwrotnie, że wykonywanie konkretnych zadań i obowiązków kreuje nazwę zajmowanego stanowiska, inną od określonej przepisami właściwego organu.

TEZY

Sprecyzowanie przez ustawodawcę rodzaju zajmowanego stanowiska (art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) nie sprowadza się jedynie do określenia go konkretną nazwą, lecz ma na celu ustalenie, iż konkretnie nazwane stanowisko wyraża się (w przepisach podustawowych lub przepisach wewnętrznych wydanych na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego) konkretnymi obowiązkami osoby je zajmującej, a nie odwrotnie, że wykonywanie konkretnych zadań i obowiązków kreuje nazwę zajmowanego stanowiska, inną od określonej przepisami właściwego organu.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2010 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] uchwałą z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...], na podstawie art. 24 ust. 2 i ust. 2b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) – dalej jako u.r.p., odmówiła P. M. wpisu na listę radców prawnych w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. uznając, że kandydat nie spełniał wymogu sprawowania funkcji asystenta sędziego świadcząc jedynie w Trybunale Konstytucyjnym pracę na stanowisku starszego referenta, radcy, specjalisty i specjalisty orzecznictwa. OIRP uznała, że jedynie do wymaganej praktyki można było zaliczyć kandydatowi pracę na stanowisku referendarza, lecz była to praktyka zbyt krótka (3 miesiące).

Uchwałę podjęto przy następujących ustaleniach;

P. M. wystąpił w dniu [...] stycznia 2010 r., na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p., z wnioskiem o wpis na listę radców prawnych załączając kwestionariusz osobowy z następującymi dokumentami uzasadniającymi wymaganą praktykę: dyplom ukończenia Wydziału Prawa i Administracji na Uniwersytecie Warszawskim i uzyskania [...] czerwca 2003 r. tytułu magistra, dyplom uzyskania na Uniwersytecie Warszawskim stopnia naukowego doktora nauk prawnych w zakresie prawa, zaświadczenie Szefa Biura Trybunału Konstytucyjnego z 21 grudnia 2009 r. stwierdzające, że od dnia 1 lipca 2004 r. zajmował stanowisko starszego referenta, od dnia 10 grudnia 2005 r. stanowisko radcy, od dnia 1 kwietnia 2007 r. stanowisko specjalisty oraz od dnia 1 stycznia 2008 r. do 1 października 2009 r. (od którego to dnia korzysta z urlopu bezpłatnego w związku podjęciem pracy w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu w gabinecie Sędziego tego Trybunału [...]) stanowisko specjalisty orzecznictwa. W doświadczeniach zawodowych przed zdaniem egzaminu magisterskiego wskazał na współpracę w latach 2000 – 2003 z Helsińską Fundacją Praw Człowieka, z kancelarią prawną H. & H. oraz L.i Trybunałem Konstytucyjnym (Zespół Orzecznictwa i Studiów). Po zdaniu egzaminu magisterskiego w 2005 r. przez 5 miesięcy odbywał staż w Trybunale Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w Wydziale analiz i dokumentacji, od lipca 2004 r. pracował w Trybunale Konstytucyjnym będąc od lutego 2007 r. członkiem zespołu problemowego ds. ochrony konsulentów Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego przy Ministrze Sprawiedliwości.

Przedłożył również opinię Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, w której opiniujący podkreślał ukończenie przez kandydata studiów z wyróżnieniem i jego aktywny udział w zdobywaniu wiadomości prawniczych potwierdzony ukończeniem kursów z prawa francuskiego i angielskiego oraz biegłą znajomość języka angielskiego i francuskiego. Opiniujący wskazywał na opracowywanie przez opiniowanego omówień tez najważniejszych wyroków Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich zamieszczonych w publikacji Trybunału z marca 2003 r. Od Lipca 2004 r. opiniowany był zatrudniony na pełnym etacie w Trybunale Konstytucyjnym, gdzie do jego zadań należała bieżąca analiza orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości WE oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka pod kątem spraw zawisłych przed Trybunałem Konstytucyjnym. Przygotowywał opinie wstępne z zakresu prawa Unii Europejskiej oraz ochrony praw człowieka na potrzeby spraw rozpoznawanych przez Trybunał Konstytucyjny. W ramach współpracy z Prezesem Trybunału opracowywał analizy na potrzeby spraw zawisłych przed Trybunałem i projekty uzasadnień współpracując również z innymi sędziami Trybunału. Ponadto zajmował się analizą orzeczeń sądów konstytucyjnych państw europejskich, uczestnicząc jako przedstawiciel Trybunału także w międzynarodowych konferencjach naukowych. Reasumując opiniujący stwierdził, że P. M. jest bardzo obiecującym pracownikiem naukowym posiadającym doskonałą umiejętność prezentowania własnego stanowiska w sposób klarowny i precyzyjny, prezentując argumentację prawniczą.

W przedstawionych opiniach z odbytych praktyk w kancelariach prawnych w roku 2002 stwierdzono, że opiniowany posiada wszelkie predyspozycje do wykonywania w przyszłości zawodu prawnika.

Odwołując się od wymienionej uchwały P. M. wnosił o jej uchylenie. Wskazując na przedłożone do wniosku dokumenty stwierdził, że pojęcie "stanowiska asystenta sędziego" z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. wymaga wykładni pod kątem charakteru pracy wykonywanej przez skarżącego. Pojęcie asystenta sędziego nie zostało zdefiniowane w ustawie o radcach prawnych, dlatego skarżący odwołał się w tym zakresie do załącznika do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2003 r. w sprawie regulaminu Sądu Najwyższego (MP Nr 57, poz. 898), w którym zgodnie z § 61, § 62 ust. 1 i ust. 2 czynności wykonywane przez asystenta sędziego zostały określone analogicznie, jak te które wykonywał skarżący. Również zgodnie z art. 155 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziów (Dz. U. Nr 192, poz. 1613 ze zm.), zadaniem skarżącego, czynności określone dla asystenta sędziego są tożsame z wykonywanymi przez niego w Trybunale Konstytucyjnym. W ustawie o Trybunale Konstytucyjnym pojęcie asystenta sędziego nie zostało zdefiniowane, a zadania osoby wykonującej czynności zbieżne z czynnościami asystenta sędziego określa § 19 załącznika do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lutego 2002 r. w sprawie statutu Biura Trybunału Konstytucyjnego, i takie właśnie czynności w ocenie skarżącego on wykonywał.

Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie K 30/06, dotyczący kontroli art. 25 ust. 2 pkt 5 (obecnie art. 25 ust. 1 pkt 5) u.r.p. skarżący stwierdził, że Trybunał poza asystentem sędziego wprowadził również kategorię asystentów-specjalistów do spraw orzecznictwa oraz do spraw prawa europejskiego, a więc odmiennie niż czyni to wymieniony przepis. Oznacza to, że nie należy przywiązywać znaczenia do nazwy stanowiska, lecz do czynności wykonywanych przez osobę go zajmującą, gdyż sztywna kategoryzacja byłaby nie do pogodzenia z art. 2, art. 17 ust. 1, art. 65 ust. 1 i art. 87 Konstytucji RP. Skarżący wywodził, że w Trybunale Konstytucyjnym praktykowane jest zatrudnienie osób będących de facto asystentami sędziów wykonujących zadania asystentów, na stanowiskach np. specjalistów lub starszych specjalistów. Dlatego wykładnia przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. dokonana przez OIRP w [...], sprowadzająca się do respektowania wyłącznie nazwy zajmowanego stanowiska, a nie do uwzględnienia czynności wykonywanych na konkretnym stanowisku, narusza wymienione przepisy Konstytucji. W konsekwencji skarżący uznał, że uzasadnienie uchwały nie przestawia argumentacji na poparcie stanowiska w niej zawartego.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę.

Wskazując na przepis art. 24 ust. 1 u.r.p. Prezydium KRRP stwierdziło, że kandydat spełnia określone w nim wymagania poza odbyciem aplikacji i złożeniem egzaminu radcowskiego, jednakże nie spełnia wymagań z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) tej ustawy. Ponieważ wnioskujący o wpis złożył wniosek 4 stycznia 2010 r. powinien wykazać, że od dnia 4 stycznia 2005 r. do dnia złożenia wniosku zajmował stanowisko, o którym mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p., lecz w ocenie organu odwoławczego tej okoliczności nie wykazał. Od 1 lipca 2004 r. do 30 września 2009 r. był pracownikiem Trybunału Konstytucyjnego na stanowiskach podanych w dokumentach załączonych do wniosku nie twierdząc, że były to stanowiska wskazane w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p., lecz oceniając, że zakres zadań i czynności jakie wykonywał pozwalają utożsamić te stanowiska ze stanowiskiem asystenta sędziego. Zdaniem organu odwoławczego twierdzenie skarżącego w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie organu administracji przepisy art. 25 ust. 1 i art. 25 ust. 2 u.r.p. wyczerpująco wyliczają przypadki możliwości wpisu na listę radców prawnych, co nie pozwala na stosowanie wykładni rozszerzającej. Powołany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego – K 30/06 – stanowił dla ustawodawcy wskazanie co do konstrukcji art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. Gdyby zatem ustawodawca redagując nowelizację tego przepisu, w związku z wymienionym wyrokiem, uznał za właściwe rozszerzenie katalogu stanowisk wskazanego w tym przepisie, dałby temu wyraz przez inną jego redakcję. Skoro tak się nie stało, należy przyjęć, że wymienione stanowiska stanowią katalog zamknięty, a żadne z nich nie odpowiada stanowiskom zajmowanym przez skarżącego. Organ nie podzielił poglądu skarżącego co do tego, że Trybunał Konstytucyjny określając nomenklaturę poszczególnych stanowisk uczynił to dowolnie.

Od uchwały Prezydium KRRP P. M. złożył odwołanie domagając się uchylenia obu uchwał organów samorządu radcowskiego oraz dokonania wpisu na listę radców prawnych.

W uzasadnieniu zarzucił uchwale wyłącznie językową interpretację art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. stwierdzając, że takie rozumienie tego przepisu w aspekcie nazw wymienionych w nim stanowisk jest błędne w konfrontacji z Konstytucją RP, jako że reguła wykładni ustaw zgodnie z Konstytucją ma pierwszeństwo przed innymi regułami wykładni. Należało zatem zgodnie z regułą konstytucyjnej wykładni uwzględnić charakter prac oraz zadań wykonywanych przez skarżącego na zajmowanych stanowiskach. Zdaniem skarżącego w wyroku Trybunału K 30/06 kluczowe znaczenie miało to, że ustawodawca posługując się pojęciem "asystent sędziego" odwoływał się do osób o określonych cechach, które to cechy zrekonstruował odwołując się do regulacji ustawowych i wewnętrznych (regulamin Sądu Najwyższego), mając na uwadze stanowiska "asystentów-specjalistów do spraw orzecznictwa" i "do spraw prawa europejskiego", a więc określając kategorie odmiennie nazwane, niż "asystent sędziego". W konsekwencji pojęcie "asystenta sędziego" po nowelizacji ustawy o radcach prawnych powinno być interpretowane zgodnie z Konstytucją, czyli w sposób wskazany przez Trybunał. W ocenie skarżącego jego stanowisko znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu noweli ustawy.

Za nietrafny pogląd organu administracji skarżący uznał powołanie się na nomenklaturę stanowisk w Trybunale Konstytucyjnym stwierdzając, że tak Trybunał, jak i Sąd Najwyższy przede wszystkim kierują się zadaniami przypisywanymi do poszczególnych stanowisk a nie ich nazwą. Dlatego przy wykładni art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. należy uwzględniać jego zgodność z Konstytucją kierując się rozwiązaniami wskazanymi przez Trybunał. Wykładając językowo wymieniony przepis organ samorządu radcowskiego pozostaje w sprzeczności z wyrokiem Trybunału, gdyż według organu pracodawca aktem wewnętrznym przez odpowiednie nazwanie danego stanowiska, niezależnie od zadań na nim powierzonym, mógłby decydować o zakresie stosowania art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p.

Skarżący zarzucił obu uchwałom niezgodność z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. przez to, że ustawodawca nie przewidział możliwości wpisu na listę radców prawnych osób, których charakter pracy odpowiada funkcji asystenta sędziego, a jedynie tym, które zajmowały tak nazwane stanowisko. Taka wykładnia tego przepisu jest sprzeczna z art. 2, art. 17 ust. 1, art. 65 ust. 1 i art. 87 Konstytucji RP. Zaskarżona uchwała narusza także art. 32 w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP przez zróżnicowanie, w zakresie dostępu do zawodu radcy prawnego, osób niezajmujących stanowisk o konkretnych nazwach, nie kierując się kwalifikacjami i wykonywaną pracą przez te osoby.

Zaskarżonym uchwałą zarzucono ponad to naruszenie przepisów art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nieustosunkowanie się do argumentów o konieczności dokonania wykładni art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. w zgodzie z Konstytucją.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] maja 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżone uchwały stwierdzając, że wbrew zarzutom skarżącego organu samorządu radcowskiego dokonały prawidłowej wykładni obowiązujących w sprawie przepisów.

Dokonując oceny praktyki skarżącego wykazanej w dokumentacji załączonej do wniosku o wpis Minister, w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. stwierdził, że praktyka ta nie spełnia wymagań tego przepisu. Zdaniem organu administracji państwowej oraz w świetle § 19 Statutu Biura Trybunału Konstytucyjnego, żadne ze stanowisk zajmowanych przez P. M., poza stanowiskiem referendarza, nie spełnia wymagań z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. Przepis ten nie przewiduje możliwości wydania decyzji w oparciu o kryterium uznaniowości, gdyż stanowi katalog zamknięty. Nie użyto w jego treści sformułowań takich jak "w szczególności" lub "stosuje się odpowiednio do innych stanowisk".

W ocenie Ministra poglądu skarżącego nie można podzielić również z tego względu, że dopuszczenie do wpisu na listę radców prawnych osobę zatrudnioną na innych niż wymienione w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. stanowiskach mogłoby stanowić rodzaj precedensu prowadzącego do nadużycia prawa. Dlatego opinia organów samorządu radcowskiego w tym zakresie odpowiada oczekiwaniom społecznym dotyczącym stosowania jasnych i czytelnych kryteriów naboru kandydatów do korporacji radcowskiej. Natomiast skarżący zasadniczo wiedzie polemikę z uzasadnieniem uchwał przytaczając argumenty zbyt daleko idące, mogące stanowić postulat do wprowadzenia zmian do ustawy o radcach prawnych.

W skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości P. M. wnosił o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Decyzji zarzucił naruszenie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. oraz przepisów art. 2, art. 8, art. 17 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 w zw. z art. 65 ust. 1 oraz art. 87 Konstytucji RP, przez dokonanie wyłącznie wykładni językowej przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. bez zastosowania wykładni zgodnej z Konstytucją uwzględniającą charakter pracy oraz zadania wykonywane przez skarżącego.

Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 30/06 skarżący ponownie odwołał się do regulaminu Sądu Najwyższego wprowadzającego stanowiska "asystenta-specjalisty do spraw orzecznictwa" oraz "asystenta do spraw prawa międzynarodowego" wywodząc z tego, iż kategoria "asystent sędziego" nie zamyka się wyłącznie w tym pojęciu. Przepisy regulaminu Sądu Najwyższego (§ 61 oraz § 62 ust. 1 i ust. 2) dookreślają zadania wymienionych asystentów, które to zadania i charakter pracy jest zbieżny z charakterem pracy i zadaniami "asystenta sędziego", o którym stanowi przepis art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. Mając zatem na uwadze wyrok Trybunału K 30/06 pojęcie "asystenta sędziego" po nowelizacji ustawy o radcach prawnych, powinno być interpretowane zgodnie z Konstytucją, w sposób wskazany w tym wyroku. Zdaniem skarżącego uzasadnienie projektu ustawy o radcach prawnych również skłania do przyjęcia tej tezy tym bardziej, że zakres zadań osób zatrudnionych na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Najwyższym i w Trybunale Konstytucyjnym nie został określony w przepisach powszechnie obowiązujących lecz w przepisach wewnętrznych tych organów - przepisy regulaminu Sądu Najwyższego (§ 61 oraz § 62 ust. 1 i ust. 2) oraz statut Biura Trybunału Konstytucyjnego (§ 19). W konsekwencji swoich wywodów skarżący stwierdził, że ograniczenie się do wykładni literalnej przy interpretacji art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. prowadziłoby do tego, iż pracodawca przez odpowiednie nazwanie danego stanowiska mógłby decydować o zakresie stosowania tego przepisu, co stoi w niezgodzie z wymienionymi przepisami Konstytucji.

Pogląd Ministra stwierdzający, że interpretacją przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. wskazywana przez skarżącego prowadziłaby do nadużycia prawa, jest w świetle wyroku Trybunału K 30/06 niezrozumiały, bowiem właśnie wykładnia skarżącego jako zgodna z tym wyrokiem jest jednocześnie w zgodzie z Konstytucją. Po drugie ryzyko nadużycia prawa nie zachodzi w przypadku interpretacji art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p., gdyż (odsyłając poza system prawny) nie jest on klauzulą generalną. Po trzecie organy samorządu radcowskiego, mając prawo badania przedkładanych dokumentów przez kandydata, posiadają mechanizm zapobiegający nadużywaniu prawa oraz po czwarte konieczność odejścia od wykładni językowej przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. uzasadnia fakt, że dotyczy to wyłącznie osób zatrudnionych w Sądzie Najwyższym i Trybunale Konstytucyjnym, w przypadku bowiem pozostałych sądów zakres zadań osób zatrudnionych na stanowisku asystenta sędziego regulują przepisy prawa powszechnie obowiązującego.

Decyzji zarzucono naruszenie również przepisów postępowania (art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a.) skutkujące zarzutem jej uchylenia.

Organy administracji nie ustosunkowały się do zarzutu konieczności dokonania wykładni art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. w zgodzie z przepisami Konstytucji z uwzględnieniem wyroku Trybunału K 30/06. skarżący wskazywał również na sprzeczność w uzasadnieniu uchwał i decyzji, które przyjęły okres zatrudnienia na stanowisku "referendarza sądowego" jako spełniający wygania art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p., podczas gdy w Trybunale Konstytucyjnym takiego stanowiska – referendarza sądowego – nie ma, gdyż to pojęcie znajduje się jedynie w ustawach Prawo o ustroju sądów powszechnych i Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie.

W replice na odpowiedź na skargę skarżący podkreślał, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 30/06, że istota poglądu Trybunału sprowadzała się do tego, iż o tym kto jest w rozumieniu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. "asystentem sędziego" nie decyduje nazwa stanowiska, na którym dana osoba jest zatrudniona, lecz charakter pracy i zadania na tym stanowisku wykonywane. Jednocześnie skarżący podtrzymał zarzut nieustosunkowania się do wykładni przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. w sposób zgodny z przepisami Konstytucji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna.

P.M. ukończył studia prawnicze i uzyskał tytuł magistra w zakresie nauk prawnych [...] czerwca 2003 r. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 1 u.r.p. na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej oraz odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i 2 (art. 24 ust. 1 pkt 6). Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo-prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora.

Zestawienie cytowanych przepisów wskazuje, że praktyka uzasadniająca zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. powinna mieć miejsce po skończeniu studiów prawniczych i po uzyskaniu tytułu magistra nauk prawnych. Zatem wykazywane przez skarżącego, opinią Kancelarii Prawnej H. & H. i zaświadczeniem Kancelarii L. T. K. i Wspólnicy sp. k. z roku 2002, doświadczenia zawodowe nie mogły być wzięte pod uwagę, jako nabyte przed ukończeniem studiów.

Skarżący powoływał się na wykonywanie czynności zawodowych w Trybunale Konstytucyjnym wskazując, że w organie tym nie funkcjonowało, na podstawie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, stanowisko asystenta sędziego. W tym zakresie odnosił się do regulacji zawartej w uchwale Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 października 2006 r. w sprawie regulaminu trybunału konstytucyjnego - Statut Biura Trybunału Konstytucyjnego.

Zatrzymując się w tym miejscu nad argumentacją skarżącego należy zauważyć, że sprowadzała się ona do stwierdzenia, iż czynności jakie wykonywał jako pracownik Biura TK były tożsame z czynnościami asystenta sędziego w sądzie powszechnym i w sądzie administracyjnym, a także w Sądzie Najwyższym. To stwierdzenie skarżącego prowadziło go do wniosku, że w świetle wymagań z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. należało raczej badać zakres czynności wykonywanych przez skarżącego w Trybunale Konstytucyjnym, niż kierować się nazwą zajmowanego stanowiska.

Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) w sądach administracyjnych są zatrudnieni (...) starsi asystenci sędziów, asystenci sędziów oraz urzędnicy i inni pracownicy sądowi. Zgodnie z art. 155 § 1 ww. ustawy asystent sędziego wykonuje samodzielnie czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania i na stanowisku asystenta sędziego może być zatrudniony jeżeli

1) jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

2) jest nieskazitelnego charakteru,

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne uznane w Polsce,

4) ukończył 24 lata,

5) ukończył aplikację ogólną prowadzoną przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub zdał egzamin sędziowski lub prokuratorski albo ukończył aplikację notarialną, adwokacką lub radcowską i złożył odpowiedni egzamin (art. 155 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych).

Stosownie do art. 10 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w sądach administracyjnych są zatrudnieni (...) starsi asystenci sędziów, asystenci sędziów oraz urzędnicy i inni pracownicy sądowi. Na stanowisku asystenta sędziego (art. 27a § 1 ww. ustawy dodany przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. (Dz.U.10.36.196) zmieniającej ustawę z dniem 10 kwietnia 2010 r.), do samodzielnego wykonywania czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania, może być zatrudniony ten, kto spełnia wymagania określone w art. 6 § 1 pkt 1-3, a więc osoba, która:

1) ma obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

2) jest nieskazitelnego charakteru,

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne uznane w Polsce.

Z kolei na stanowisku starszego asystenta sędziego może być zatrudniony asystent sędziego, który zajmował stanowisko asystenta sędziego przez co najmniej pięć lat, nie był karany za przewinienia dyscyplinarne, a także uzyskiwał pozytywne okresowe oceny kwalifikacyjne (art. 27a § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Przy czym zgodnie z art. 29 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawach nieuregulowanych w ustawie do wojewódzkich sądów administracyjnych oraz sędziów, asesorów sądowych, starszych referendarzy sądowych, referendarzy sądowych, starszych asystentów sędziów, asystentów sędziów, urzędników i innych pracowników tych sądów stosuje się odpowiednio przepisy o ustroju sądów powszechnych (z wyłączeniami dotyczącymi wynagrodzeń tych pracowników w odpowiednich sądach).

Do zakresu obowiązków składających się na rodzaj pracy (element świadczenia) asystenta należy samodzielne wykonywanie czynności: 1) administracji sądowej, 2) przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania. Akcentowana przez ustawę "samodzielność" nie oznacza, rzecz jasna, niezależności (niezawisłości) postępowania asystenta, lecz polega na wymogu (oczekiwaniu) działania bez niczyjej pomocy, dawaniu sobie samemu rady, wykazywaniu inicjatywy w zakresie sposobu wykonania poruczonego zadania. Dokładniejszy zakres czynności asystenta sędziego w sądach powszechnych i sądach administracyjnych określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziów (Dz. U. Nr 192, poz. 1613 z późn. zm.). Według wymienionego rozporządzenia (§ 3. ust. 1) asystent samodzielnie wykonuje czynności administracji sądowej związane z załatwianiem spraw oraz czynności przygotowania spraw sądowych do rozpoznania, z wyłączeniem czynności zastrzeżonych na podstawie odrębnych przepisów do kompetencji przewodniczących wydziałów.

Zgodnie z ust. 2 § 3 rozporządzenia do samodzielnych czynności asystenta należy:

1) sporządzanie projektów orzeczeń;

2) sporządzanie projektów uzasadnień orzeczeń;

3) sporządzanie projektów zarządzeń przygotowujących sprawę do rozpoznania na rozprawie lub posiedzeniu;

4) przygotowywanie projektów zarządzeń w zakresie warunków formalnych aktu oskarżenia;

5) kontrola sprawności, terminowości i prawidłowości wykonywania zarządzeń sędziego przez sekretariat wydziału;

6) kierowanie wystąpień do osób i instytucji o informacje niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy;

7) kontrola terminowości sporządzania opinii przez biegłych;

8) wstępna analiza akt spraw przydzielonych do referatu sędziego;

9) wstępna analiza zarzutów zawartych w środkach odwoławczych;

10) podejmowanie czynności sprawdzających w sprawach zawieszonych oraz przedstawianie sędziemu stanu spraw nierozpoznanych;

11) wypełnianie kart statystycznych;

12) gromadzenie orzecznictwa i literatury przydatnych do rozpoznawania spraw sądowych oraz wykonywanie innych czynności związanych z działalnością orzeczniczą sędziów, z którymi współpracuje, wynikających ze specyfiki danego wydziału sądu;

13) sporządzanie projektów odpowiedzi na pisma wpływające do danej sprawy, niestanowiące wniosków procesowych;

14) podejmowanie czynności w zakresie wykonywania orzeczeń w sprawach karnych i w sprawach rodzinnych.

Asystent także wykonuje inne czynności niż wymienione w ust. 2, mające wpływ na sprawność i racjonalność postępowania, na polecenie sędziego (§ 3 ust. 3 omawianego rozporządzenia).

Jak wynika zatem z przepisów Prawa o ustroju sądów powszechnych i Prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziów, w sądach tych nie tylko wprowadzono stanowisko asystenta sędziego, powołane w przepisie art. 25 ust. 5 lit. a) u.r.p. lecz również określono szczegółowe zadania i obowiązki związane z tym stanowiskiem.

Zgodnie z art. 51 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) Sąd Najwyższy zatrudnia asystentów sędziego posiadających wyższe wykształcenie prawnicze. Należy zatem stwierdzić, że również i w tym sądzie funkcjonuje stanowisko wskazane w przepisie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. – asystent sędziego - natomiast zgodnie z art. 51 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym szczegółowy zakres i sposób wykonywania czynności przez asystentów sędziego określa regulamin Sądu Najwyższego. W regulaminie tym - § 61 - (uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2003 r. w sprawie regulaminu Sądu Najwyższego – M.P. Nr 57, poz. 898 ze zm.) określono, jakie zadania zlecone przez sędziego Sądu Najwyższego wykonuje asystent. Według § 61 tego regulaminem asystent:

1) przygotowuje wstępne analizy akt spraw przydzielonych sędziemu Sądu Najwyższego do referatu;

2) wyszukuje i gromadzi orzecznictwo oraz literaturę, a także przegląda strony internetowe zawierające informacje użyteczne przy rozstrzyganiu zagadnień prawnych oraz rozpoznawaniu kasacji i innych środków zaskarżenia;

3) sporządza notatki, opinie i ekspertyzy prawne oraz przygotowuje projekty orzeczeń i uchwał;

4) sporządza projekty uzasadnień i tez;

5) wykonuje czynności związane z tworzeniem oraz redagowaniem izbowych baz orzeczeń w programie "Supremus ©";

6) uczestniczy w pracach redakcyjnych związanych z wydawaniem urzędowych zbiorów orzeczeń oraz biuletynów Sądu Najwyższego.

Omawiany regulamin Sądu Najwyższego wprowadził nadto w § 62 ust. 1 i ust. 2 pewne kategorie (specjalizacje) asystentów sędziów, określając te stanowiska jako asystent-specjalista do spraw orzecznictwa, który wykonuje zadania zlecone przez Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą izby, a w szczególności sporządza opinie i ekspertyzy prawne, analizy orzecznictwa Sądu Najwyższego lub innych sądów, a także przygotowuje notatki do uchwał i ich uzasadnień oraz do pytań kierowanych do Trybunału Konstytucyjnego (ust. 1) oraz jako asystent-specjalista do spraw prawa europejskiego, który wykonuje analizy dotyczące treści, wykładni i funkcjonowania prawa europejskiego, a w szczególności sporządza opinie i ekspertyzy prawne oraz analizy orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, a także przygotowuje notatki do pytań wstępnych oraz dotyczących ważności aktów organów wspólnotowych, kierowanych do tego Trybunału (ust. 2).

Należy jednak podkreślić, że zgodnie z art. 51 § 1 i § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym osoby określane w § 61 i w § 62 ust. 1 i ust. 2 regulaminu tego sądu jako asystenci i asystenci-specjaliści, pozostają asystentami sędziów, a jedynie szczegółowy zakres i sposób wykonywanych przez nich czynności został przez te przepisy dookreślony.

Uwzględniając zatem zatrudnienie P. M. w Trybunale Konstytucyjnym należy stwierdzić, na co również zwracał uwagę skarżący, że ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) nie wprowadza w swoich przepisach stanowiska "asystenta sędziego". Zauważenia także wymaga, że również uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lutego 2002 r. w sprawie statutu Biura Trybunału Konstytucyjnego, podjęta na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, nie wprowadziła w Trybunale Konstytucyjnym stanowiska "asystenta sędziego".

Zgodnie z § 7 pkt 3 statutu utworzono Zespół Orzecznictwa i Studiów, a w pkt 12 Samodzielne stanowiska współpracowników sędziów Trybunału Konstytucyjnego: do spraw orzecznictwa i asystentów. Zespołem Orzecznictwa i Studiów kieruje dyrektor (§ 10 statutu) natomiast zgodnie z § 19 statutu, osoby zajmujące samodzielne stanowiska współpracowników sędziów Trybunału Konstytucyjnego: do spraw orzecznictwa i asystentów, w zakresie merytorycznym podlegają sędziom i wykonują zadania pod ich nadzorem.

Z załączonej opinii Prezesa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że P. M. w 2002 r. (przed ukończeniem studiów) rozpoczął współpracę z Zespołem Orzecznictwa i Studiów Trybunału Konstytucyjnego, co potwierdza skarżący w przedłożonych "doświadczeniach zawodowych" stwierdzając, że współpracował z tym zespołem od 2002 r. do 2003 r. (przez 11 miesięcy).

Szef Biura Trybunału Konstytucyjnego w wydanym skarżącemu zaświadczeniu podał, że P. M. jest pracownikiem Biura Trybunału Konstytucyjnego zatrudnionym na pełnym etacie: od 1 lipca 2004 r. – starszy referent, od 10 grudnia 2005 r. – radca, od 1 kwietnia 2007 r. – specjalista i od 1 stycznia 2008 r. do 1 października 2009 r. specjalista orzecznictwa, a od tego dnia, korzystając z urlopu bezpłatnego, podjął pracę w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu jako referendarz w gabinecie sędziego.

Z opinii Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, jak i z zaświadczenia Szefa Biura Trybunału Konstytucyjnego nie wynika, by P. M. zajmował samodzielne stanowisko współpracownika sędziego Trybunału Konstytucyjnego: do spraw orzecznictwa oraz asystentów, podlegając w zakresie merytorycznym sędziemu i wykonując zadania pod jego nadzorem, aczkolwiek na podkreślenie zasługuje fakt, że również i to stanowisko - określane jako samodzielne - nie jest stanowiskiem asystenta sędziego, doprecyzowanym w zakresie zadań i obowiązków podobnie jak w przepisach odnoszących się do tego stanowiska w sądach powszechnych, sądach administracyjnych lub w Sądzie Najwyższym.

Zauważenia wymaga, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 30/06, na który powołuje się skarżący, Trybunał stwierdził, że posiadanie stopnia naukowego doktora nauk prawnych samo przez się nie gwarantuje dostatecznego kontaktu z praktyką w zawodzie prawniczym, co uzasadnia konieczność przystąpienia do egzaminu radcowskiego w celu zweryfikowania przygotowania zarówno w zakresie prawa materialnego, jak procesowego wymaganego do wykonywania zawodu radcy prawnego. Trybunał wskazując na rolę i wagę stanowiska asystenta sędziego i referendarza wiązał te stanowiska z samodzielnością wykonywanych czynności. Omawiając w tym zakresie pojęcie "asystenta sędziego", w rozumieniu art. 51 ustawy o Sądzie Najwyższym i odnosząc się do zakresu jego czynności sprecyzowanego w regulaminie Sądu Najwyższego, Trybunał podkreślał, że mimo różnic w statusie referendarzy sądowych i asystentów sędziów, analiza przepisów ich dotyczących prowadzi do wniosku, że są to kategorie osób, które niewątpliwie mają kontakt z praktyką stosowania prawa materialnego i procesowego. Stanowisko to Trybunał wyraził w aspekcie możliwości przystąpienia tych osób do egzaminu radcowskiego bez konieczności odbywania aplikacji radcowskiej, a nie możliwości ubiegania się o wpis na listę radców prawnych wskazując, że jest ono zgodne z art. 17 ust. 1 i art. 65 ust. 1 Konstytucji.

Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi szczególna sytuacja przejawiająca się w tym, że ustawa o Trybunale Konstytucyjnym nie przewiduje stanowiska asystenta sędziego, natomiast przepis art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. wyraźnie uzależnia zwolnienie od odbycia aplikacji radcowskiej zajmowaniem takiego stanowiska przez okres wskazany w przepisie. W związku więc z brakiem regulacji w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym o wprowadzeniu w tym organie stanowiska asystenta sędziego skarżący wywodził, że należy ten wymóg wyrażony wprost w ustawie o radcach prawnych zastąpić określeniem czynności i zadań, które wykonuje dana osoba, by w ten sposób zdefiniować inne stanowisko o innej nazwie jako odpowiadające funkcjonalnie i merytorycznie stanowisku asystenta sędziego. Założenie skarżącego prowadzi do niewłaściwej tezy, bowiem według tego rozumowania należy również założyć nieracjonalność ustawodawcy przejawiającą się w tym, że nieświadomie lub przez niedopatrzenie, nie wprowadził do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym stanowiska asystenta sędziego. Zatem zamiarem skarżącego jest niejako wypełnienie luki w prawie przez interpretację przepisów regulaminu Biura Trybunału Konstytucyjnego w oparciu o przykłady regulaminu Sądu Najwyższego, ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 30/06.

Należy zatem ponownie wskazać, że sąd administracyjny bada jedynie legalność decyzji administracyjnych, czyli ich zgodność z prawem, nie będąc upoważniony do dokonywania takiej modyfikacji przepisów ustaw przez ich interpretację, która prowadziłaby do zmiany treści tych przepisów. Wymóg z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.r.p. jest przejrzysty i nie budzi wątpliwości – zajmowanie stanowiska asystenta sędziego. Należy przez to rozumieć, że sprecyzowanie przez ustawodawcę rodzaju zajmowanego stanowiska nie sprowadzało się jedynie do określenia go konkretną nazwą, lecz miało na celu ustalenie, iż konkretnie nazwane stanowisko wyraża się (w przepisach podustawowych lub przepisach wewnętrznych wydanych na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego) konkretnymi obowiązkami osoby je zajmującej, a nie odwrotnie, że wykonywanie konkretnych zadań i obowiązków kreuje nazwę zajmowanego stanowiska, inną od określonej przepisami właściwego organu.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.