Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 2469/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2004-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda Sędziowie: Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia NSA Stefan Kłosowski /spr./ Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 6 września 2004r. sprawy ze skargi S. i P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości /. u c h y la zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta [...]z dnia [...]r. Nr [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] r.. wydaną z powołaniem się na art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209), w związku z art. 1 z dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340, Dz.U. z 1957 r. Nr 39, poz. 172, Dz.U. z 1969 r,. Nr 13, poz. 95 i Dz.U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668) oraz art. 104 i 268a Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, zm: Dz.U. z 2001r. Nr 49, poz. 509) Przewodniczący Zarządu miasta [...] orzekł o odmowie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] , oznaczonej numerem działki [...] o powierzchni [...] 2, uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr[...] , o co wystąpili oni wnioskiem z dnia [...]

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał między innymi, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209), osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668) zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości.

Z treści powyższego przepisu wynika, że o rodzaju nieruchomości w stosunku do których przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie ich na własność rozstrzyga dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668).

Z art. 1 tego dekretu wynika, że, dotyczy on tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntowe i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na Obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska tj. w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na Obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zmianami) lub

3

Sygn.aktSA/Sz 2469/02

wymienionego dekretu z dnia 6 września 1951 r. (art. 1 w związku z 13 i 10 art. dekretu z dnia 6 września 1951 r.)

Ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209) ma więc zastosowanie tylko i wyłącznie do takich nieruchomości, które posiadają obecnie charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe i znajdują się na Obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Wolnego Miasta Gdańska oraz , były nadane w trybie osadnictwa rolniczego i zostały wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się one własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i następnie zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste.

W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.D. Nr 13 z 19.04.1946r., poz. 87). Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Urząd Miejski przyznał Spółdzielczemu Zrzeszeniu Pomocy w Budownictwie Jednorodzinnym [...] w [...] prawo nabycia przedmiotowej nieruchomości w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. (Dz.U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 z późniejszymi zmianami). Decyzja ta stanowiła podstawę do zawarcia umowy sprzedaży - akt notarialny Rep. A Nr [...] r. z dnia [...] r. Następnie Spółdzielcze Zrzeszenie Pomocy w Budownictwie Jednorodzinnym [...] w [...] umową przeniesienia wieczystego użytkowania działki sprzedało Państwu S. i P. B. prawo użytkowania przedmiotowej nieruchomości akt notarialny Rep. A Nr [...] r. z dnia [...] r.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. i P. B. zakwestionowali zaprezentowaną w decyzji wykładnię art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, która ich zdaniem - jest nieuprawniona. Odwołanie się w ustawie do dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych miało na celu jedynie wskazanie jakiego obszaru Państwa Polskiego przedmiotowa ustawa ma dotyczyć.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia[...] . Znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko, iż ustawa z 26 lipca 2001 r. ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości, które mają charakter rolny lub zostały zabudowane na cele mieszkaniowe, znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego

4

Sygn.aktSA/Sz 2469/02

wolnego Miasta Gdańska oraz były nadane w trybie osadnictwa rolniczego tj. objęcie gospodarstwa rolnego lub poszczególnych działek nastąpiło na podstawie aktu nadania i późniejszego orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, którego to warunku przedmiotowa nieruchomość nie spełnia, gdyż nigdy nie została nadana na własność w trybie osadnictwa rolnego, a własnością Skarbu Państwa stała się na podstawie przepisów dekretu z 8 marca 1947r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Nie może zatem stanowić przedmiotu nabycia na własność w trybie ustawy z 26 lipca 2001 r.

Natomiast stronie przysługuje prawo nabycia własności przedmiotowej nieruchomości jednakże w trybie i na zasadach określonych ustawą z dnia 4 września 1997 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. z 2000 r. Nr 120, poz. 1299), bądź na zasadach ogólnych w trybie art. 67 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.).

Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem S. i P. B. zaskarżyli decyzję ostateczną skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając jej naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.

Na gruncie języka polskiego oraz zasad legislacji, którymi posługuje się ustawodawca sformułowanie zawarte w art. 1 ust.1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. " wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r./.../ odnosi się wyłącznie do określenia obszarów Państwa Polskiego (tj. obecnych ziem zachodnich i północnych, uzyskanych w wyniku zmiany granic Rzeczpospolitej po II wojnie światowej). Zgodnie z zasadami wykładni gramatycznej, sformułowanie to należy traktować nie inaczej, jak tylko dookreślenie obszarów Państwa Polskiego, na których położone nieruchomości mogą być nieodpłatnie przekazane dotychczasowym użytkownikom wieczystym na własność.

Skarżący spełniają wymagane w/w ustawą przesłanki przysługiwania roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości położonej na obszarze ziem Odzyskanych będącą nieruchomością zabudowaną na cel mieszkaniowy, której są użytkownikami wieczystymi..

Organy administracji samorządowej błędnie przyjęły, że człon "wymienionych w dekrecie.." odnosi się nie tylko do określonego terytorium Państwa Polskiego, ale i do specyficznej kategorii nieruchomości - gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na Ziemiach Odzyskanych.

Podnosząc powyższy zarzut skarżący wnieśli od uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej

5 Sygn.aktSA/Sz 2469/02

oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/, sprawy, w których skargi zostały wniesione Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 dalej: P.p.s.a./

Skargę uznać należy za zasadną. Skarżący trafnie zwrócili uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust.1 ustawy z dnia z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209).

Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych właścicieli nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668): 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości".

Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być ustalona przy zastosowaniu wykładni gramatycznej i celowościowej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych jednoznacznie wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy /tj. 24.10.2001r./ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie nieruchomości, których ma dotyczyć, wskazując, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r. /.../ oraz spełniających dodatkowy warunek tj. zabudowanych na cele mieszkaniowe, stanowiących nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym

6 Sygn.aktSA/Sz 2469/02

przepisie sformułowania "obszarów państwa Polskiego...". Nie ma żadnych przesłanek do wniosku, iż odwołanie się w tym przepisie do dekretu z 6 września 1951r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone /co byłoby nielogiczne z punktu widzenia celów ustawy/ oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie uczynniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny. W szczególności zbędne byłoby użycie słów "położonych na obszarach Państwa Polskiego" wystarczyłoby bowiem odniesienie do samego dekretu z 6 września 1991 r.

Należy zatem przyjąć, iż wynikające z art. 1 ust.1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości /Dz.U. z 2001r. nr 113, poz. 1209/ roszczenie o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości przysługuje osobom będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz 24 października 2001 r. użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości, stanowiących nieruchomości rolne lub zabudowanych na cele mieszkaniowe położonych na obszarach Państwa Polskiego wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw rolnych na obszarze Ziem Odzyskanych /Dz.U. Nr 46, poz. 340 z późn.zm./.

Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia też jego treść po zmianie ustawy z 26 lipca 2001r. dokonanej ustawą z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz. 592/. Nadała mu ona następujące brzmienie:

"Art. 1.1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna.

Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1.

Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego".

Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z 6 września 1951r., a obejmując swą hipotezą zakres czasowy użytkowania wieczystego te same podmioty - osoby fizyczne /26 maja 1990r. - 24 października 2001 r./, jak i przedmiot /nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne/, zaś dyspozycją - prawo

7

Sygn.aktSA/Sz 2469/02

przekształcenia wieczystego w prawo własności, nie ogranicza już zasięgu stosowania ustawy do terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z 6 września 1951r. tak jak to czyniła ustawa z 26 października 2001 r., tzn. tzw. "Ziem Odzyskanych"

Zaskarżona decyzja, oparta więc została na błędnej wykładni przepisu art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a zatem wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego podlega ona uchyleniu zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Orzeczenie w pkt 2 wynika z regulacji zawartej w art. 152 P.p.s.a.