Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 550/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 262 par 1 pkt 1, art 264 par 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Dyka-Tarnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M.B., M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2020 r., uzupełnionym w dniu 12 sierpnia 2020 r. A.K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił o rozgraniczenie nieruchomości położonej w miejscowości [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka Nr [...], dla której w Sądzie Rejonowym prowadzona jest przez Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta Nr [...] z nieruchomością sąsiednią oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka Nr [...] dla której w Sądzie Rejonowym prowadzona jest przez Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta Nr [...].

W dniu [...] marca 2021 r. Wójt Gminy wydał decyzję znak: [...] o rozgraniczeniu nieruchomości. Do dokonania czynności technicznych związanych z ustaleniem przebiegu granicy przedmiotowych nieruchomości został upoważniony uprawniony geodeta posiadający uprawnienia zawodowe Nr [...] wydane przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii. W przedmiotowym postępowaniu oprócz kosztów wynagrodzenia geodety nie zaistniały żadne inne okoliczności powodujące powstanie kosztów, które winny być poniesione przez stronę postępowania.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. Nr [...] Wójt Gminy na podstawie art. 264 § 1 w związku z art. 262 § 1 pkt 2 i art.163 § 1 k.p.a. w związku z wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2021 r. znak: [...] o rozgraniczeniu nieruchomości orzekł:

1. Ustalić koszt postępowania w sprawie rozgraniczenia pomiędzy nieruchomościami położonymi w obrębie [...] oznaczonymi w ewidencji gruntów jako:

a) działka Nr [...] dla której w Sądzie Rejonowym prowadzona jest przez Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta Nr [...] będącą współwłasnością w udziale 1/2 D.K. i w udziale 1/2 A.K.,

b) działka Nr [...] dla której w Sądzie Rejonowym prowadzona jest przez Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta Nr [...] będącą współwłasnością M.B. i M.B. na kwotę 5166,00 zł (pięć tysięcy sto sześćdziesiąt sześć złotych 00/100)

2. Zobowiązać A.K. do uiszczenia kosztów postępowania w kwocie 5.166, 00 zł.

Od powyższego postanowienia w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2 postanowienia A.K. wniósł zażalenie. Skarżący wskazał, że wniósł o rozgraniczenie działek, gdyż po latach bezkonfliktowego graniczenia Państwo B. bez wcześniejszych wezwań zdewastowali pokrycie dachowe wiaty gospodarczej należącej do D.K. i A.K., twierdząc, że wiata ta zachodzi na około 1,3 ma na działkę [...] podczas gdy D.K. i A.K. są przekonani, że na tylnej ścianie wiaty od zawsze przebiegała granica działek. Pastwo B. od dnia otrzymania od A.K. w darowiźnie działki [...] nie kwestionowali przebiegu granicy, ani nie zgłaszali zastrzeżeń do wiaty, która stoi tam od wielu lat.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144, art. 262 § 1 pkt 2 w zw. zart. 264 § 1 k.p.a.:

1. uchyliło zaskarżone postanowienie w części zobowiązującej A.K. do uiszczenia kosztów w wysokości 5.166,00 zł oraz ustalającej termin uiszczenia kosztów na 30 dni od otrzymania zaskarżonego postanowienia,

2. zobowiązało do uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego A.K. w wysokości 2.583,00 zł oraz D.K. w wysokości 2.583,00 zł w terminie 30 dni od dnia otrzymania niniejszego postanowienia,

3. w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że przebieg granic ustalony został na podstawie dokumentów określających położenie znaków granicznych i przebieg granic nieruchomości. Granice nie były zatem niepewne lub sporne w zakresie w jakim wskazywał to wnioskodawca. Z tego względu zobowiązanie wszystkich stron postępowania do ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego nie byłoby uzasadnione. Organ zauważył, że D.K. również kwestionowała przebieg granicy dlatego jej stanowisko jest tożsame ze stanowiskiem A.K. W kontekście powyższego, zdaniem organu odwoławczego, zasadnym było obciążenie w równym stopniu kosztami postępowania współwłaścicieli działki Nr [...], czyli A.K. i D.K.

Od powyższego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. Nr [...] A.K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę.

Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Go 918/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na uchwalę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 153 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Sąd wskazał na wiążący charakter uchwały sygn. akt I OPS 5/06. Jednocześnie Sąd podniósł, że pogląd wyrażony w ww. uchwale ma oparcie w unormowaniach, zawartych w art. 152 k.c. i jest związany z faktem istnienia interesu każdego z właścicieli nieruchomości w ustaleniu przebiegu granic, które stały się sporne. Jednakże we wspomnianej wyżej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił jedynie możliwość obciążenia właścicieli sąsiadujących nieruchomości takimi kosztami, nie stwierdzając jednak kategorycznie, że tego rodzaju rozstrzygnięcie musi zawsze zapaść w takim postępowaniu. Odmienna interpretacja czyniłaby zbędnym treść przepisu art. 263 § 1 pkt 1 k.p.a., który ustala, że stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z jej winy.

Sąd wskazał, że ustalając koszty postępowania rozgraniczeniowego organy winny uwzględnić wszystkie okoliczności stanu faktycznego, w tym zachowanie stron postępowania zarówno w toku postępowania rozgraniczeniowego, jak i ich udział w sporze o przebieg granicy. W badanej sprawie organy obydwu instancji orzekając w sprawie pominęły istotne jej okoliczności, które doprowadziły do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Stan sprawy pozwala na stwierdzenie, że koszty postępowania rozgraniczeniowego w przedmiotowej sprawie ustalone zostały przez organy obydwu instancji jedynie w oparciu o końcowy wynik postępowania rozgraniczeniowego zawarty w decyzji Wójta Gminy o zatwierdzeniu granic pomiędzy w.w. działkami, z pominięciem pozostałych elementów stanu faktycznego, które w całości składają się na daną sprawę. Orzekając o kosztach organy nie uwzględniły natomiast przyczyn, które doprowadziły do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, a dotyczących powstania sporu o przebieg granicy. Z akt sprawy wynika, że wniosek o rozgraniczenie nieruchomości złożony został przez skarżącego na skutek sporu zainicjowanego przez właściciela działki Nr [...]. Z materiału dowodowego (m.in. materiał fotograficzny) wynika bezspornie, że spór o przebieg granicy rozpoczął się od uszkodzenia dachu budynku gospodarczego posadowionego na działce stanowiącej własność skarżącego w związku z budową obiektu na sąsiedniej nieruchomości - działce Nr [...]. Okoliczności sprawy związane z uszkodzeniem dachu mogą stanowić podstawę do wniesienia odpowiedniego powództwa do sądu powszechnego, w którym to postępowaniu ustalenia dotyczące przebiegu granicy mają istotne znaczenie. Powyższy wyrok stał się prawomocny.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] Wójt Gminy orzekł: ustalić koszt postępowania w sprawie rozgraniczenia pomiędzy nieruchomościami położnymi w obrębie [...] oznaczonymi w ewidencji gruntów jako: a) działka nr [...], dla której w Sądzie Rejonowym prowadzona jest przez Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta nr [...] będąca współwłasnością w udziale 1/2 D.K. i udziale 1/2 A.K. w wysokości 1291,50 zł na rzecz Pani D.K., w wysokości 1291,50 na rzecz Pana A.K.; b) działka nr [...], dla której w Sądzie Rejonowym prowadzona jest w Wydziale Ksiąg Wieczystych księga wieczysta nr [...] będąca własnością małżeństwa M.B. i M.B. w wysokości 2583,00 zł;

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w postępowaniu rozgraniczeniowym wszczętym na wniosek właściciela jednej z nieruchomości właściciel sąsiedniej nieruchomości może uważać, że przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w jego interesie, gdyż nie kwestionuje on przebiegu granic. Wobec tego nie powinien on ponosić kosztów rozgraniczenia, które - w jego ocenie - jest nie słuszne. Jednakże ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. M. i M.B. nie zaprzeczyli zarzutom wniosku o rozgraniczenie. Nie można więc przyjąć, iż rozgraniczenie nie było przeprowadzane także w interesie właścicieli nieruchomości sąsiadującej. W niniejszej sprawie właściciel działki nr [...] podnosi, że nie kwestionował przebiegu granicy, a nadto ustalony w decyzji rozgraniczeniowej przebieg granicy jest tożsamy z dotychczasowym przebiegiem. Jednakże organ ponownie rozstrzygając o kosztach rozgraniczenia wziął pod uwagę bierne zachowanie się właścicieli działki nr [...], którzy przyczynili się do sporu i konfliktu związanego z naruszeniem i uszkodzeniem dachu budynku gospodarczego. Organ wskazał na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 11 grudnia 2006 r., I OPS 5/06, w której Sąd stwierdził, że: "Organ administracji publicznej, orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 153 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania".

Organ wskazał, że przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2020r., poz. 2052 ze zm., dalej jako - ustawa) w części dotyczącej prowadzenia postępowań w sprawie rozgraniczenia nieruchomości nie określają zasad podziału kosztów pomiędzy uczestników postępowania. Organ po zbadaniu stanu faktycznego uwzględniając powyższe stanowisko NSA zawarte w uchwale zastosował art. 152 Kodeksu cywilnego zgodnie z którym, właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie. Mając na uwadze powyższe organ obciążył po równo kosztami postępowania rozgraniczeniowego A.K. i D.K. współwłaścicieli działki ewidencyjnej nr [...] oraz małżeństwo M.B. i M.B. właścicieli sąsiedniej nieruchomości.

Od powyższego postanowienia Wójta Gminy J.B. oraz M.B., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucili:

- brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego poprzez dowolne, wbrew zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu, ustalenie, że pomiędzy stronami istniał spór co do przebiegu granicy działek, a tym samym wszystkie strony postępowania rozgraniczeniowego są zainteresowane ustaleniem przebiegu granicy, co doprowadziło do mającego wpływ na treść niniejszego rozstrzygnięcia naruszenia art. 77 §1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a.,

- naruszenie art. 262 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na obciążeniu kosztami postępowania skarżących, w sytuacji, gdy powstałe koszty postępowania nie zostały poniesione w interesie lub na wniosek ww. strony, a wynikły z wyłącznie winy wnioskodawców.

Stawiając powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji albo zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez obciążenie kosztami postępowania rozgraniczeniowego wyłącznie stron postępowania w osobach D.K. oraz A.K., orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu jego ostatecznego rozstrzygnięcia.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2022 r. sygn. akt [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 i\, poz.735 z późn. zm.) utrzymało zaskarżone postanowienie organu I instancji w całości w mocy.

W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności organ przedstawił przebieg postępowania w niniejszej sprawie. Następnie organ wskazał, że w piśmie z dnia [...] kwietnia 2022 r. M.B. podał, że kosztami postępowania rozgraniczeniowego należy obciążyć tylko A.K. i D.K., zgodnie ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. znak: [...].

Dalej Kolegium wskazało, że M. i M.B. nie zaprzeczyli zarzutom wniosku o rozgraniczenie. Nie można więc przyjąć, iż rozgraniczenie nie było przeprowadzane także w interesie właścicieli nieruchomości sąsiadującej. W niniejszej sprawie właściciel działki nr [...] podnosi, że nie kwestionował przebiegu granicy, a nadto ustalony w decyzji rozgraniczeniowej przebieg granicy jest tożsamy z dotychczasowym przebiegiem. Jednakże organ ponownie rozstrzygając o kosztach rozgraniczenia wziął pod uwagę bierne zachowanie się właścicieli działki nr [...] którzy przyczynił się do sporu i konfliktu związanego z naruszeniem i uszkodzeniem dachu budynku gospodarczego. Organ powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06.

Kolegium wyjaśniło, że w powyższej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż w tego rodzaju postępowaniu istnieje możliwość obciążenia kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony, będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Pogląd ten ma bowiem oparcie w unormowaniach, zawartych wart. 152 k.c. i jest związany z faktem istnienia interesu każdego z i właścicieli nieruchomości w ustaleniu przebiegu granic, które stały się sporne. Powyższe nie oznacza jednak, że z tezy uchwały wynika, iż w każdym przypadku organ, prowadząc postępowanie l rozgraniczeniowe, musi jego kosztami obciążyć wszystkie osoby biorące w nim udział. We wspomnianej wyżej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił bowiem jedynie możliwość obciążenia właścicieli sąsiadujących nieruchomości takimi kosztami, nie stwierdzając jednak kategorycznie, że tego rodzaju rozstrzygnięcie musi zawsze zapaść w takim postępowaniu. Odmienna interpretacja czyniłaby zbędnym treść przepisu art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a., który ustala, że stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z jej winy. W świetle powyższego orzeczenie o kosztach postępowania następuje zawsze na podstawie oceny stanu faktycznego sprawy i zgromadzonego w jej toku materiału dowodowego. Postanowienie dotyczące kosztów postępowania powinno zatem uwzględniać rozstrzygnięcie organu co do meritum sprawy. Stąd też, podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania, organ musi brać pod uwagę, czy zachowanie strony (stron) uzasadnia obciążenie kosztami postępowania tylko jedną z nich czy wszystkie, a w tym ostatnim przypadku - w jakim stosunku (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2019 r. sygn. akt IOSK 1813/17, wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2021 r, sygn. akt I OSK 1902/20, CBOSA).

O ile bezsporne ustalenie granic nieruchomości co do zasady leży w interesie wszystkich właścicieli nieruchomości, którzy zasadniczo równomiernie ponoszą koszty tego postępowania administracyjnego to jednak pogląd ten nie może być rozumiany w taki sposób, że jeśli okaże się, iż granice nie były sporne (niepewne) w zakresie wskazanym przez wnioskodawcę, właściciele nieruchomości sąsiednich muszą równomiernie uczestniczyć w kosztach rozgraniczenia. Kolegium zwraciło uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że dla rozstrzygnięcia kosztów i postępowania administracyjnego znaczenie ma ostateczna decyzja dotycząca rozgraniczenia. Prowadzone przed sądem powszechnym postępowanie mające za przedmiot ustalenie nabycia prawa własności, ewentualnie połączone z rozstrzyganiem przez sąd w przedmiocie rozgraniczenia, nie ma znaczenia dla oceny, w jaki sposób strony postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną powinny zostać obciążone jego kosztami (wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1521/20, CBOSA).

W rezultacie, wydając orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania organ musi zawsze brać pod uwagę, czy zachowanie strony (stron) uzasadnia obciążenie kosztami postępowania tylko jedną z nich, czy też niektóre z nich, bądź wszystkie, a w tych ostatnich przypadkach - w jakim stosunku. Innymi słowy, organ winien mieć na względzie rozeznanie co do okoliczności faktycznych, jakimi kierowała się strona żądająca rozgraniczenia, a w szczególności zaś powinien zbadać, czy istniał rzeczywisty spór co do przebiegu linii granicznej, czy też chodziło w istocie tylko o wznowienie znaków granicznych. Jakie czynności podejmowały strona i pozostali uczestnicy w toku postępowania rozgraniczającego, czym było podykotowane podejmowanie tych czynności. Ponownie wymaga zaakcentowania, że przepis art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. statuuje dwie alternatywne przesłanki wyznaczające sposób obciążenia tymi kosztami, to jest decyduje albo interes strony, albo żądanie strony. Jeżeli zatem przebieg granicy jest w istocie ustalony i nie ma sporu co do jej przebiegu, w sferze obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego, wiodącą powinna być przesłanka "żądania strony", co w rozpoznawanej sprawie wpływa diametralnie na wynik rozstrzygnięcia o kosztach, bowiem strona skarżąca w tej sprawie jako uczestnik rozgraniczenia, jeśli nie w ogóle, to w każdym razie nie przyczyniła się do powstania kosztów postępowania rozgraniczeniowego w takim samym stopniu jak strona, która je zainicjowała (vide: wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 01 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Go 301/19, CBOSA).

Organ wskazał, że postępowanie dotyczące rozgraniczenia nieruchomości obejmującej działkę nr ewid. [...] z nieruchomością sąsiednią obejmującą działkę nr ewid. [...] zostało wszczęte na wniosek A.K. - vide wniosek z dnia [...].07.2020 r.

W aktach sprawy znajduje się również m.in. przed sądowe wezwanie do przywrócenia stanu poprzedniego dachu i zaniechanie naruszeń z dnia [...].06.2020 r. kierowane do M.B. wraz z wydrukami zdjęć przedstawiającymi uszkodzenia dachu budynku gospodarczego na posesji [...] oraz wiaty wolnostojącej na posesji [...]. W aktach sprawy znajduje się także protokół graniczny z dnia [...].01.2021 r., decyzja Wójta Gminy z dnia [...].03.2021 r., znak [...] zatwierdzająca ustalone na podstawie istniejących dokumentów granice pomiędzy nieruchomościami położonymi w obrębie [...] tj. działką nr ewid. [...] i nr ewid. [...]. Nadto Wójt Gminy przekazał pismem z dnia [...].03.202lr. do Sądu Rejonowego sprawę dotyczącą ustalenia przebiegu granicy w postępowaniu administracyjnym dotyczącym rozgraniczenia nieruchomości działki nr [...] będącą współwłasnością w udziale 1/2 D.K. i w udziale 1/2 A.K. z nieruchomością stanowiącą działkę nr [...] będącą własnością M.B. i M.B.

Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Kolegium, należy uwzględnić wszystkie okoliczności stanu faktycznego sprawy, w tym zachowanie stron postępowania zarówno w toku postępowania rozgraniczeniowego, jak ich udział w sporze o przebieg granicy.

W niniejszej sprawie, w ocenie Kolegium, ze zgromadzonej dokumentacji w tym przede wszystkim z wniosku o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego wynika, że spór graniczny został zapoczątkowany na skutek działań właścicieli działki o nr ewid. [...] poprzez prace przy budowie wiaty gospodarczej na tej działce. Jak wynika z treści uzasadnienia wniosku o rozgraniczenie podczas powyższych prac M.B. uszkodził konstrukcję i blaszany dach wiaty gospodarczej należącej do A.K. Z uzasadnienia wniosku o rozgraniczenie wynika również, że obie strony są przeświadczone, że granica między ich działkami przebiega inaczej, niż twierdzi druga strona i że powstał spór, którego mimo podjętych prób, nie udało się rozwiązać w drodze polubownej. Kolegium zwróciło uwagę na znajdujące się w aktach sprawy przedsądowe wezwanie do przywrócenia stanu poprzedniego dachu i zaniechania naruszeń z dnia [...].06.2020r. kierowane do M.B. Do pisma załączono wydruki zdjęć obrazujących uszkodzenia dachu budynku gospodarczego oraz zlokalizowanej konstrukcji wiaty na sąsiedniej działce. Powyższe, w przekonaniu Kolegium, świadczy niewątpliwie o istnieniu sporu granicznego pomiędzy właścicielami działek o nr ewid. [...].

Kolegium stwierdziło, że uszkodzenie dachu oraz kwestionowanie przebiegu granicy było powodem złożenia przez A.K. wniosku o rozgraniczenie nieruchomości i w związku z tym ustalenie przebiegu granicy leżało w interesie nie tylko współwłaścicieli działki o nr ewid. [...] ale wszystkich stron postępowania rozgraniczającego, a zatem również współwłaścicieli działki o nr ewid. [...]. Tożsame stanowisko zajął WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 08.12.202lr., sygn. akt II i SA/Go 918/21. W związku z powyższym Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że ustalenie granic leżało w interesie wszystkich właścicieli nieruchomości, gdyż grancie gruntów sąsiadujących stały się sporne, przy czym bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, że właściciele nieruchomości o nr ewid. [...], w toku postępowania rozgraniczeniowego, nie kwestionowali przebiegu granicy, a nadto, że ustalony w decyzji rozgraniczeniowej przebieg granicy jest tożsamy z dotychczasowym przebiegiem.

Wobec uznania, że w przedmiotowej sprawie ustalenie spornej granicy sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, zgodnie z art. 261 § ł pkt 2 i art. 264 § 1 k.p.a. Kolegium przyjęło, że koszty rozgraniczenia winny obciążać wszystkich właścicieli nieruchomości. Podział ten jest zgodny z zasadą wyrażoną w art. 152 k.c., iż właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych.

Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2022 r. M.B. i M.B., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucili:

- naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. zw. z art. 80 k.p.a poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną, ocenę dowodów, co miało wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło wbrew zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu, do błędnego ustalenia, że pomiędzy stronami istniał spór co do przebiegu granicy działek, a (tym samym wszystkie strony postępowania rozgraniczeniowego były zainteresowane ustaleniem przebiegu granicy), podczas gdy przebieg granicy nie był sporny, gdyż wynikał z dokumentacji zebranej w sprawie, a opinia geodety jedynie potwierdziła to co stanowiły dokumenty a spór między stronami faktycznie dotyczył naruszenia prawa własności, a nie przebiegu granicy działek, a ponadto powołanie geodety nie było w interesie obu stron a jedynie w interesie wnioskodawców, mimo iż ostatecznie geodeta potwierdził stanowisko skarżących,

- naruszenie art. 262 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na obciążeniu kosztami postępowania rozgraniczeniowego skarżących, co miało wpływ na wynik sprawy, albowiem prawidłowe zastosowanie tego przepisu prowadziłoby do wniosku, że powstałe koszty postępowania nie zostały poniesione w interesie lub na wniosek strony skarżącej, były zbędne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a wynikły wyłącznie z winy wnioskodawców, którzy chcieli zmienić tym postępowaniem przebieg ustalonej wcześniej granicy pomiędzy działkami, a zamierzonego celu nie osiągnęli.

Stawiając powyższe zarzuty skarżący wnieśli o:

- uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Wójta Gminy i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

- zasądzenie od uczestników postępowania na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

- rozpoznanie sprawy na rozprawie,

- dopuszczenie dowodu z dokumentu - zeznań A.K. w protokole rozprawy z dnia [...].08.2021 r. przed Sądem Rejonowym ws. sygn. akt: [...] i w tym celu z wrócenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do Sądu Rejonowego o nadesłanie akt sprawy sygn. akt: [...], na okoliczność, że osoba inicjująca przedmiotowe postępowanie rozgraniczeniowe – A.K., miał świadomość, że stwierdzona przed wszczęciem postępowania rozgraniczeniowego granica pomiędzy omawianymi nieruchomościami, przebiega poprawnie i że wszczął postępowanie rozgraniczeniowe tylko dlatego, aby zmienić dotychczasowy przebieg granicy.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organy nie wzięły od uwagę faktu, iż w okolicznościach niniejszej sprawy granice sąsiadujących działek nigdy nie były sporne i nigdy pomiędzy stronami nie toczył się spór, co do przebiegu granicy. Organy obu instancji mylą pojęcia i utożsamiają spór co do wykonywania prawa własności (porównaj: art. 140 k.c., art. 143 k.c.. art 144 k.c. i nast., art. 222 k.c.) ze sporem co do przebiegu granicy (lokalizacji w terenie linii i punktów granicznych). Jak bowiem wskazał sam organ pierwszej instancji, spór o przebieg granicy rozpoczął się od dachu budynku gospodarczego posadowionego na działce stanowiącej własność A. i D.K., w związku z budową obiektu na sąsiedniej nieruchomości, należącej do skarżących. Spór dotyczył ingerencji skarżących w budowlę należącą do pozostałych stron postępowania. Spór nie dotyczył zatem przebiegu granicy, a wykonywania prawa własności. Tymczasem geodeta potwierdził jedynie to co było już stwierdzone w dotychczasowej dokumentacji, zatem jedynie w interesie wnioskodawców było powołanie geodety z nadzieją, że geodeta stwierdzi inaczej, niż stanowią dokumenty. Skarżący nie sprzeciwiali się powołaniu geodety, ale nie wnosili o jego powołanie jak i nie inicjowali postępowania rozgraniczeniowego. Dowód z opinii biegłego geodety przeprowadzony został w interesie i z inicjatywy wnioskodawców, a nie skarżących, ale wbrew oczekiwaniom wnioskodawców, potwierdził on dotychczasowy przebieg granicy. Jednak to, że geodeta potwierdził dotychczasowy przebieg granic, nie oznacza że czynność ta została wykonana na korzyść skarżących, albowiem geodeta potwierdził jedynie to, co odzwierciedlała dotychczasowa dokumentacja geodezyjna i co było bezsporne również w ocenie wnioskodawców. Zdaniem skarżących organy pominęły następujące fakty, które wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego:

1. dokumentacja geodezyjna dotycząca przebiegu granic pomiędzy przedmiotowymi

działkami jest z mocy prawa dostępna i jawna dla stron. Państwo K. mogli zatem

przed wszczęciem postępowania rozgraniczeniowego udać się do odpowiedniego urzędu, aby zbadać materiał urzędowy dokumentujący przebieg granic pomiędzy działkami. Gdyby Państwo K. zapoznali się z dokumentację geodezyjną wiedzieliby, że inicjowanie postępowania rozgraniczeniowego jest bezprzedmiotowe.

2. dowód z opinii geodety był zbędny, nie był przeprowadzony na wniosek skarżących, potwierdził dotychczasowy przebieg granic, na podstawie dostępnej dla stron dokumentacji,

3. wnioskodawcy w żaden sposób nie kwestionowali dotychczas dostępnej dokumentacji geodezyjnej, na podstawie której geodeta potwierdził dotychczasowy stan rzeczy tj. przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami w zgodzie z ww. dokumentacją,

4. przewidywalne było rozstrzygnięcie geodety powołanego w sprawie, który stwierdzając przebieg granicy oparł się na istniejącej i dostępnej dla stron dokumentacji.

4. Państwo K. bezpodstawnie i bezrefleksyjnie wszczęli postępowanie rozgraniczeniowe, narażając tym samym zarówno siebie jak i skarżących na niepotrzebne koszty, albowiem gdyby zapoznali się z dotychczasową dokumentacją potwierdzającą przebieg granic, wiedzieliby, że powołany w sprawie geodeta potwierdzi dotychczasowy jej przebieg, i że nie ma w ogóle podstaw do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego.

5. okoliczność, że wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego było bezprzedmiotowe potwierdza decyzja rozgraniczeniowa, która została wydana na podstawie dotychczas dostępnej dokumentacji i która nie zmieniła w żaden sposób przebiegu dotychczasowych gramie.

6. celem ochrony swych praw Państwo K. skorzystali z niewłaściwej w okolicznościach niniejszej sprawy, instytucji prawa, jaką jest zainicjowanie postępowania rozgraniczeniowego, podczas gdy celem ochrony swych praw powinni oni skorzystać z instytucji prawa cywilnego, zapewniających ochronę prawa własności oraz posiadania. Błędny wybór środków przewidzianych prawem dla ochrony danych praw, nie może być jednak uznany za usprawiedliwiony albowiem Państwo K. byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym konsekwencje omawianego błędu ( w tym wypadku finansowe) winny obciążać stronę, która zainicjowała bezprzedmiotowe postępowanie rozgraniczeniowe.

Nadto skarżący wskazali, że Państwo K. na rozprawie rozgraniczeniowej przed Sądem Rejonowym w sprawie sygn. Akt: [...] przyznali, że zdawali sobie sprawę przed wszczęciem postępowania rozgraniczeniowego, iż dotychczasowy przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami jest poprawny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wypowiadając się wcześniej w niniejszej sprawie, nie przesądził ostatecznie, która ze stron winna ponieść koszty postępowania rozgraniczeniowego, ale zauważył, że należy poddać ocenie wszelkie okoliczności niniejszej sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd do uchylenia decyzji (postanowienia), stwierdzenia jej nieważności, bądź do stwierdzenia wydania decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami sprawy, a nie granicami skargi.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu poddane jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy, którym ustalono koszty postepowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości położonych w obrębie [...] oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka nr [...] będąca współwłasnością po ½ części A.K. i D.K. oraz działka nr [...] stanowiąca współwłasność małżonków M.B. oraz M.B. Koszty postępowania rozgraniczeniowego ustalone zostały na kwotę 5166,00 zł, a do ich poniesienia zobowiązano w równych częściach wszystkie strony postępowania rozgraniczeniowego, czyli po 1291,50 zł przez każdą ze stron tego postępowania. Rozstrzygniecie w zakresie sposobu obciążenia kosztami postępowania kwestionują skarżący M.B. oraz M.B. - współwłaściciele działki nr [...] - gdyż w ich ocenie w okolicznościach sprawy koszty postępowania rozgraniczeniowego winni ponieść w całości A.K. i D.K. - współwłaściciele działki nr [...].

Odnosząc się do stanowiska i argumentacji skargi w pierwszej kolejności należy wskazać, że sprawa dotycząca kosztów postępowania rozgraniczeniowego w.w. nieruchomości była już przedmiotem badania i kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Go 918/21 WSA w Gorzowie Wlkp. uchylił postanowienia organów obydwu instancji w przedmiocie kosztów postepowania rozgraniczeniowego. Jak wyżej wskazano na mocy postanowień, które zostały uchylone powyższym wyrokiem, organ I instancji obciążył kosztami postępowania w całości A.K., natomiast rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym organ II instancji zmienił orzeczenie organu I instancji i orzekł o obciążeniu kosztami postępowania rozgraniczeniowego współwłaścicieli działki nr [...], czyli A.K. i D.K. – po ½ części. Wyrok powyższy stał się prawomocny.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wynikające z przytoczonego powyżej przepisu ograniczenie w zakresie formułowania wytycznych oraz oceny prawnej ma fundamentalne znaczenie dla stabilności obrotu prawnego. W wyroku z 5 października 2022 r. sygn. akt III OSK 6512/21 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym związanie sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że zarówno nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym poglądem innego sądu i zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie jak i ma obowiązek wykonania wskazań zawartych w wydanym w tej sprawie prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 14/21; wyrok NSA z dnia 22 lutego 2022 r. sygn. akt II OSK 568/19; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 922/21).

Stanowisko to, Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela.

Wskazać również należy, że od daty wydania powyższego wyroku stan prawny w zakresie przedmiotu danej sprawy nie uległ zmianie, a zatem nie zachodzi przesłanka uzasadniająca odstąpienie od związania wynikającego z treści art. 153 p.p.s.a.

Wyjaśnienia ponadto wymaga, że na obecnym etapie postępowania przedmiotem badania Sądu w pierwszej kolejności jest kwestia wykonania zaleceń i wskazań zawartych w powyższym wyroku z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Go 918/21. Niezastosowanie się przez organ rozpoznający ponownie sprawę do oceny prawnej i wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku Sądu uchylającego postanowienie organu administracyjnego stanowiłoby naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co z kolei kwalifikuje takie orzeczenia do jego uchylenia.

Mając na względzie powyższe kryteria oceny zgodności z prawem Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa procesowego, a przytoczona przez organ argumentacja ma oparcie w prawie materialnym.

Zgodnie z regułą wynikającą z art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a., koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony, a w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w przepisie art. 152 k.c. Podstawę rozstrzygania o kosztach postępowania rozgraniczeniowego stanowią przepisy art. 262 § 1 pkt 2 i 264 § 1 k.p.a. Zgodnie z 264 § 1 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z jej winy (pkt 1), a także zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie (pkt 2). Do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych (art. 263 §1 k.p.a.). Ustalenie wysokości kosztów postępowania następuje w drodze postanowienia, wydanego przez organ administracji publicznej jednocześnie z wydaniem decyzji. W postanowieniu tym organ określa także osoby zobowiązane do poniesienia kosztów oraz termin i sposób ich uiszczenia (art. 264 §1 k.p.a.). Należy także odnotować - tak jak podniesiono w wyroku sygn. akt II SA/Go 918/21, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06 wyraził pogląd, że organ administracji publicznej, orzekając na podstawie przepisu art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może - uwzględniając normę art. 152 k.c. - obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania.

Bez wątpienia podstawowym kosztem postępowania administracyjnego w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości jest wynagrodzenie geodety. Podkreślenia jednak wymaga, że chodzi o wynagrodzenie geodety działającego z upoważnienia organu do wykonania czynności ustalenia przebiegu granicy, tak jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Jak wynika z akt sprawy, postępowanie rozgraniczeniowe obejmowało rozgraniczenie pomiędzy nieruchomościami: działką nr [...] stanowiącą współwłasność A.K. i D.K. z działką nr [...] stanowiącą współwłasność małżonków M.B. i M.B. Postępowanie to zostało wszczęte na wniosek A.K., w związku ze sporem granicznym dotyczącym przebiegu linii granicznej pomiędzy przedmiotowymi nieruchomościami położonymi w miejscowości [...]. W ocenie Sądu nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżących, iż sporu takiego nie ma, stanowisko skarżących w tym względzie nie znajduje oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z którego wynikają okoliczności przeciwne.

Wskazać w tym miejscu należy, ze celem postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości jest ustalenie przebiegu ich granic (art. 29 ustawy). W postępowaniu tym organ ustala więc materialnoprawne przesłanki rozgraniczenia nieruchomości, a postępowanie to rozstrzyga o zasięgu wykonywania prawa własności danego podmiotu. W ocenie Sądu okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują, że pomiędzy stronami istnieje spór co do zakresu wykonywania prawa własności nieruchomości, który to spór jest jednocześnie sporem o przebieg granicy. Nie może budzić wątpliwości, że wynikiem, bądź przejawem sporu istniejącego pomiędzy stronami jest uszkodzenie dachu budynku stanowiącego własność A.K., do którego doszło na tle ustaleń co do przebiegu granicy. Jednocześnie należy zaznaczyć, że przed złożeniem wniosku o rozgraniczenie nie zapadła stosowna decyzja administracyjna na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy, ani orzeczenie sądu powszechnego na podstawie art. 36 ustawy. Strony postępowania nie załatwiły sporu w sposób ugodowy na podstawie art. 31 ustawy. Okoliczności te wskazują, ze postępowanie w tej sprawie nie było bezprzedmiotowe.

Tym samym stwierdzić należy, iż spełniona został ustawowa przesłanka obciążenia kosztami ww. osób w równych częściach, gdyż postępowanie rozgraniczeniowe toczyło się w interesie wszystkich stron postępowania (art. 262 § 2 pkt 1 kpa). Interes prawny jest kategorią obiektywną, a trudno uznać, że postępowanie zmierzające do wydania decyzji o rozgraniczeniu nie dotyczy interesu prawnego wszystkich właścicieli nieruchomości skoro efektem takiego postępowania jest ustalenie granicy, czyli ustalenie zasięgu wykonywania prawa własności do wydzielonych tymi granicami terenów. Geodeta został powołany zgodnie z powołanymi wyżej przepisami ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne i działał z upoważnienia organu prowadzącego administracyjne postępowanie rozgraniczeniowe. Wykonał zleconą pracę geodezyjną, która stanowi koszt postępowania rozgraniczeniowego, podlegający rozliczeniu pomiędzy stronami.

Podsumowując, ustalenie granicy we właściwym dla tego celu postępowaniu rozgraniczeniowym niewątpliwie pozostawało w interesie zarówno wnioskodawców, jak i właściciela sąsiedniej nieruchomości.

Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a Sąd oddalił wnioski dowodowe zwarte w skardze, uznając że przeprowadzenie dowodu z wnioskowanych przez skarżących dokumentów nie było niezbędne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest bowiem kontrola legalności wydanych w sprawie orzeczeń, a nie ustalania stanu faktycznego sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a, skarga została oddalona.