Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 788/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2018 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R.G. (dalej: "strona", "skarżący") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (następnie również jako "organ") z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. W dniu [...] skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną. W uzasadnieniu podkreślił, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz małżonką, dwójką dzieci w wieku szkolnym oraz swą [...]-letnią babcią. Zaakcentował, że utrzymują się jedynie ze środków otrzymywanych w ramach pomocy społecznej, a mianowicie: świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci, zasiłku rodzinnego także dla nich przeznaczonego, zasiłku okresowego uzyskanego przez małżonkę, przyznanego skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią oraz renty babci. Skarżący zaznaczył, że jego babcia jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i w związku z tym nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Dalej zwrócił uwagę na swe zobowiązania finansowe (zarówno bieżące, jak i zaległe, w tym te już egzekwowane). Podkreślił również, że nie jest w stanie podjąć pracy ze względu na stan swojego zdrowia, ponieważ choroby z którymi się zmaga ([...]) oraz operacja przebyta wskutek zdiagnozowania [...] pozbawiają go możliwości dźwigania i wiążą się z koniecznością zażywania leków do końca życia oraz częstymi i długotrwałymi pobytami szpitalnymi.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...], działając na podstawie 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), następnie powoływanej jako: u.s.u.s., odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za okres od stycznia 2013 r. do września 2014 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

a) składek na ubezpieczenie społeczne ([...] zł) wraz z odsetkami na dzień złożenia wniosku ([...] zł), opłatą dodatkową ([...] zł) i kosztami upomnienia ([...] zł);

b) składek na ubezpieczenie zdrowotne ([...] zł) wraz z odsetkami na dzień złożenia wniosku ([...] zł), opłatą dodatkową ([...] zł) i kosztami upomnienia ([...] zł);

c) składek na Fundusz Pracy ([...] zł) wraz z odsetkami na dzień złożenia wniosku ([...] zł), opłatą dodatkową ([...] zł) i kosztami upomnienia ([...] zł).

W ramach prezentacji poczynionych ustaleń organ wskazał, że wyszczególnione zaległości powstały w czasie wykonywania przez skarżącego działalności gospodarczej w zakresie przygotowywania i podawania napojów. Działalność ta była prowadzona od [...] do [...] oraz od [...] do [...]. W dniu [...] skarżący zaprzestał jej wykonywania. W dniu [...] została ona natomiast wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. Organ zaznaczył również, że należności składkowe, których umorzenia skarżący się domaga, stanowią przedmiot prowadzonej egzekucji.

W dalszej kolejności organ odnotował, że skarżący jest zameldowany na pobyt stały (wraz z małżonką, babcią, siostrą i czterema innymi osobami) w miejscu, które wskazał jako adres swego zamieszkania. Zgodnie z oświadczeniem wspólne gospodarstwo domowe prowadzi jednak wyłącznie z małżonką, babcią i dwojgiem małoletnich dzieci. U babci stwierdzono niepełnosprawność w stopniu znacznym. Otrzymuje ona świadczenie emerytalno-rentowe. Małżonka od [...] lat jest bezrobotna i nie ma prawa do zasiłku. Skarżący również nie jest zatrudniony. Rodzina skarżącego korzysta z pomocy społecznej, na którą składa się: wspomniany wcześniej specjalny zasiłek opiekuńczy ([...] zł), zasiłek okresowy, który od początku bieżącego roku wynosi [...] zł miesięcznie, zasiłek celowy w łącznej kwocie [...] zł (to jest średnio miesięcznie [...] zł) oraz pomoc w formie odpłatności za posiłki w szkole dla dzieci. Wsparciem jest ponadto świadczenie wychowawcze (2 x 500 zł). Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł.

Uwadze organu nie umknęły także problemy zdrowotne skarżącego, jak również to, że posiada on liczne zobowiązania (w tym: publicznoprawne, kredytowe i względem spółki energetycznej), które są dochodzone w drodze egzekucji. Z drugiej strony organ za godne uwagi uznał podkreślenie, że skarżący jest współwłaścicielem (wraz ze swoją siostrą) odziedziczonego garażu i zgodnie z deklaracją to również do niego należy 1/6 części nieruchomości, w której zamieszkuje.

Przystępując w tej sytuacji do przedstawienia motywów swej kwalifikacji, organ za niewątpliwe uznał niewystąpienie w przypadku skarżącego przesłanek z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b u.s.u.s. Za niespełnione uznał również wymogi opisane w punktach 3, 5 i 6 tego artykułu, wskazując, że skarżący dysponuje wszak majątkiem (domem i garażem), który może stanowić przedmiot egzekucji, a dotychczasowe jej prowadzenie nie pozwala na stwierdzenie jej bezskuteczności, w szczególności nie została ona umorzona z tej właśnie przyczyny.

W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły również okoliczności wyszczególnione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. (dalej również jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.").

Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 tego aktu nie zaistniała z przyczyn oczywistych.

Okoliczność wskazana w jego punkcie 3 także nie została spełniona, ponieważ z przedłożonej dokumentacji medycznej nie wynika, aby wskazane przez skarżącego choroby kwalifikowały go do grona osób niepełnosprawnych pozbawionych możliwości samodzielnej egzystencji bądź też wymagających opieki innych osób, co oznacza, że nie można stwierdzić, by uniemożliwiały mu one podjęcie i wykonywanie zatrudnienia, a tym samym miały bezpośredni wpływ na wywiązanie się ze spłaty należności składkowych. Przy tym choć konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorą babcią niewątpliwie rzutuje na możliwości zarobkowe skarżącego, to jednak uwzględnienie, że jego małżonka od [...] lat nie pracuje, a jego dzieci są w wieku szkolnym nie pozwala na stwierdzenie, by podjęcie przez skarżącego zatrudnienia pozbawiło schorowaną babcię niezbędnego dla niej wsparcia.

W przekonaniu organu w sprawie nie ma zastosowania również § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Jakkolwiek bowiem sytuacja finansowa w gospodarstwie domowym skarżącego obecnie jest trudna (na co wskazuje choćby wysokość dochodu rodziny, mniejsza aniżeli przewidziane w tym względzie minimum socjalne), to jednak nie można stwierdzić, że taki stan rzeczy ma charakter trwały lub postępujący, jeśli uwzględni się okres aktywności zarobkowej skarżącego, który stwarza szanse na pozyskanie przezeń stałego źródła dochodu. Nie mniej istotne w tym względzie jest dostrzeżenie, że ze złożonej przez skarżącego dokumentacji nie wynika, by występowały jakiekolwiek opóźnienia w terminowanym realizowaniu bieżących zobowiązań. Nadto zapomnieć nie można o tym, że skarżący dysponuje majątkiem (domem i garażem), z którego egzekucja może być prowadzona, a w planowaniu wydatków koniecznych powinien dążyć do równego traktowania swych wierzycieli tym bardziej, że żaden z nich – jak wynika z akt sprawy – nie zwolnił go jak dotąd z powinności spłaty zobowiązania.

W świetle powyższych uwag organ uznał, że w sprawie nie zaistniały jakiekolwiek przesłanki umorzenia należności składkowych i w związku z powyższym negatywnie rozpatrzył zgłoszony w tym przedmiocie wniosek skarżącego.

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił brak dostatecznego wyjaśnienia podstaw wydania zaskarżonej decyzji oraz pominięcie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Stwierdził, że rozstrzygnięcie to jest wewnętrznie sprzeczne, albowiem zakłada ono posiadanie przez niego majątku, z którego egzekucja może być prowadzona, podczas gdy nie jest on właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości w całości, lecz posiada jedynie udziały we własności domu i garażu. Poza tym ostatnią wpłatę na poczet omawianej należności mógł zrealizować w sierpniu ubiegłego roku. Trudno zatem uznać, by przewlekły brak możliwości dalszego spłacania tego zadłużenia nie świadczył o bezskuteczności egzekucji. W dalszej kolejności skarżący podniósł, że stan jego zdrowia uniemożliwia mu podjęcie stałego zatrudnienia i nie ulegnie poprawie. Wskazał, że dochód jego rodziny jest niższy niż minimum socjalne. Zwrócił też uwagę, że – wbrew twierdzeniom organu – to właśnie nieuregulowanie w terminie zobowiązań skutkowało wszczęciem postępowań egzekucyjnych, która nadal się toczą.

4. W odpowiedzi organ stwierdził brak podstaw do zmiany stanowiska i wniósł o oddalenie skargi.

5. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w dniu 18 września 2018 r. skarżący podtrzymał argumentację zaprezentowaną uprzednio i dodatkowo podniósł, że obecnie zalega z zapłatą opłatą za wywóz odpadów komunalnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

Spór zaistniały w rozpatrywanym przypadku sprowadza się do kwestii zgodności z prawem decyzji odmawiającej skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W przekonaniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek warunkujących uwzględnienie wskazanego żądania skarżącego. Ten z kolei uważa, że kwalifikacja ta jest nieprawidłowa, a jej uzasadnienie – wewnętrznie sprzeczne.

Dostrzeżenia wymaga, że podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z jego ust. 1-3 umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wspomniany art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje z kolei, że nnnależności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia wspomnianych należności w takim przypadku określa przywołane wcześniej rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z jego § 3 ust. 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Umorzenie należności z tytułu składek następuje więc w ściśle określonej sytuacji. Organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi zatem stwierdzić, czy okoliczność taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie: musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. lub rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Także zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą Sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne, a nie to, czy w sytuacji zaistnienia takiej możliwości, poprawnie postąpił, podejmując taką, niepomyślną dla wnioskodawcy, kwalifikację.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że organ sprostał opisanym wymogom jedynie w części obejmującej analizę wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., oraz przesłanki uregulowanej w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by zaistniała jakakolwiek okoliczność warunkująca przyjęcie odmiennej kwalifikacji w tym przedmiocie, co znalazło zresztą odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarówno pogląd ten, jak i argumentacja powołana na jego poparcie zasługują na aprobatę. Zresztą w znacznej mierze nie są one nawet przez skarżącego kwestionowane.

W ślad za organem powtórzyć zatem trzeba, że przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie znajdują zastosowania w rozpatrywanym przypadku, ponieważ względem działalności gospodarczej skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani postępowanie likwidacyjne. Zaprzestanie wykonywania tej działalności przed blisko czterema laty, a następnie jej wykreślenie, naturalnym czyni brak możliwości wystąpienia wymogu opisanego w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, albowiem aktualnie nie jest ona już prowadzona. Dalej za niewątpliwy uznać trzeba fakt, że zadłużenie skarżącego jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza spełnienie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Niesporne jest również to, że w rozpatrywanym przypadku nie doszło do stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, w szczególności prowadzone postępowania nie zostały umorzone z tej właśnie przyczyny. Przesądza to o niewystąpieniu okoliczności opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Z oczywistych względów w sprawie nie ma zastosowania także art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Za niespełnione uznać też trzeba przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s., niemniej jednak zagadnienie to, z uwagi na sformułowane w skardze zarzuty, wymaga odrębnego omówienia.

Przypomnieć trzeba, że zgodnie z argumentacją przedstawioną przez autora skargi w jego przypadku doszło do zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Skarżący nie dysponuje bowiem w całości jakąkolwiek nieruchomością i tym samym, jego zdaniem, nie posiada żadnego składnika majątkowego, z którego możliwe byłoby egzekwowanie jego zobowiązań. Pogląd ten należy uznać jednak za błędny. Jest bowiem niewątpliwe, że skarżący pozostaje współwłaścicielem domu, w którym mieszka, i współwłaścicielem garażu. Posiada zatem majątek, z którego egzekucja może być prowadzona i tym samym nie spełnia wymogu z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Podkreślić przy tym trzeba, że wprawdzie egzekucja z udziału w nieruchomości może być utrudniona lub w ogóle nieskuteczna. Nie jest jednak niemożliwa ani – tym bardziej – niedopuszczalna.

Negatywnie należy ocenić również zarzut skarżącego zmierzający do wykazania, że trwająca niemożność uregulowania należności świadczy o bezskuteczności egzekucji. Skarżący powołuje się przy tym na fakt, że ostatnia wpłata na poczet zaległości została dokonana ponad rok temu a jego sytuacja majątkowa istniejąca od tej pory uniemożliwia mu spłatę pozostałej części zaległości. Mając to na względzie, zaakcentować trzeba, że bezskuteczność egzekucji zachodzi wówczas, gdy wyegzekwowanie należności staje się niemożliwe z przyczyn obiektywnych, a zatem nie istnieją widoki na efektywne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, co przesądza o jego niecelowości. Z pewnością ma to miejsce wtedy, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W analizowanym przypadku sytuacja taka jednak nie zaistniała, w szczególności jej wystąpienie nie zostało stwierdzone przez organy egzekucyjne. Okolicznością świadczącą o możności dalszego prowadzenia egzekucji jest zresztą wspomniane posiadanie przez skarżącego udziałów w prawie własności nieruchomości. Niezależnie od sygnalizowanego braku środków pozwalających na regulowanie zobowiązań, skarżący dysponuje zatem składnikiem majątkowym, z którego egzekucja może być prowadzona i natenczas zbyt przedwczesne byłoby stwierdzenie, że w jej wyniku nie dojdzie do uzyskania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Tym samym za niespełnioną uznać trzeba przesłankę umorzenia należności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Także zatem w tym względzie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji wymaga zaaprobowania.

Podsumowując tę część rozważań, stwierdzić trzeba, że organ przeprowadził poprawną analizę sytuacji skarżącego przez pryzmat przesłanki całkowitej nieściągalności należności, a także przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Takim samym wynikiem nie mogła jednak zakończyć się weryfikacja postępowania organu w pozostałym zakresie, czego konsekwencją stała się konieczność uchylenia wydanej przezeń decyzji. Krytycznie należało bowiem ocenić motywy przedstawione na poparcie tezy, zgodnie z którą wnioskodawca nie spełnił kryterium wynikającego z § 3 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 wspomnianego rozporządzenia.

Uzasadniając przyczynę odmownego załatwienia wniosku w świetle drugiej z tych przesłanek (określonej w powołanym punkcie 3), organ stwierdził wszak, że przedłożona dokumentacja medyczna nie pozwala na uznanie, by choroby, na które skarżący bez wątpienia cierpi, kwalifikowały go do grona osób niepełnosprawnych pozbawionych samodzielnej egzystencji bądź też wymagających opieki innych osób. Na tej podstawie wywiódł, że nie jest możliwe uznanie, by wspomniane problemy zdrowotne stanowiły przeszkodę w podjęciu i wykonywaniu zatrudnienia i w rezultacie, by miały bezpośredni wpływ na regulowanie zobowiązań składkowych. Następnie wyraził przekonanie, że nie można także przesądzić, by podjęcie przez skarżącego aktywności zarobkowej pozbawiło opieki jego babcię, skoro żona skarżącego nie pracuje, a dzieci są w wieku szkolnym.

W motywach kwalifikacji dotyczącej przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ stwierdził natomiast, że jakkolwiek miesięczny dochód rodziny skarżącego obecnie kształtuje się poniżej minimum socjalnego, to jednak nie można przyjąć, że stan ten będzie miał charakter trwały i pogłębiający się, gdyż okres aktywności zawodowej skarżącego stwarza szansę na pozyskanie przezeń stałego źródła dochodu. Poza tym skarżący dysponuje udziałem w prawie własności domu i garażu i nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów świadczących o nieterminowym wywiązywaniu się z bieżących opłat ani zaległych (egzekwowanych) zobowiązań, co pozwala sądzić, że takowe nie występują. Jednocześnie ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, by którykolwiek z pozostałych wierzycieli zdecydował się na umorzenie skarżącemu należności. Te zaś – zgodnie z jego oświadczeniem – są spłacane.

Argumentacja ta – jak wspomniano – nie zasługiwała na aprobatę.

Odnosząc się wpierw do kwestii problemów zdrowotnych skarżącego, dostrzec trzeba, że w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia mowa o przewlekłej chorobie zobowiązanego, a nie: o jego niepełnosprawności. Terminy te wymagają rozróżnienia, gdyż ich zakresy znaczeniowe nie pokrywają się. Niewątpliwie przewlekła choroba może determinować niepełnosprawność. Brak stwierdzenia niepełnosprawności danej osoby nie wyklucza jednak cierpienia przez tę osobę na przewlekłą chorobę. Za nieuprawnione zatem należy uznać utożsamianie przewlekłej choroby z niepełnosprawnością, mimo iż zjawiska te mogą pozostawać ze sobą w związku. Przyjęcie więc, że zobowiązany nie boryka się z przewlekłą chorobą tylko dlatego, że nie jest niepełnosprawny, jest nieuprawnione i świadczy o nienależytej weryfikacji jego sytuacji.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego za niedopuszczalny uznać również należy wywód sugerujący – jak się wydaje – możliwość sprawowania opieki nad babcią przez małżonkę skarżącego z uwagi na to, że ona sama nie pracuje i stale nie musi zajmować się dziećmi, które są w wieku szkolnym. Sformułowanie takiego poglądu wymagałoby bowiem uprzedniego przeanalizowania sytuacji tej osoby, a przede wszystkim ustalenia powodów pozostawania przez nią bez zatrudnienia. Sam fakt nie podejmowania aktywności zarobkowej i braku konieczności zajmowania się dziećmi w czasie ich pobytu w szkole nie stanowi bowiem wystarczającego powodu do uznania, że w opiece nad niepełnosprawną babcią skarżącego z pewnością może go wyręczyć małżonka.

O dostatecznym przeanalizowaniu sytuacji skarżącego i jego rodziny nie świadczy również twierdzenie o prawdopodobnym braku występowania uchybień w terminowym regulowaniu zobowiązań bieżących i zaległych, jak również o posiadaniu składników majątkowych. Trafność pierwszego z tych założeń wydaje się wątpliwa, jeśli spostrzeże się, że wśród istniejących (egzekwowanych) zaległości skarżącego znajdują się m. in. należności wobec A S.A. w K., a zatem spółki energetycznej, w kwocie [...] zł. Z kolei posiadanie przez skarżącego udziału w prawie własności domu, w którym mieszka, z pewnością ma znaczenie nie tylko dla oceny jego zdolności płatniczej, lecz również potencjalnych skutków pozbawienia go tej nieruchomości. Samo zaś pozostawanie współwłaścicielem odziedziczonego garażu nie przesądza jeszcze o dysponowaniu zabezpieczeniem materialnym wystarczającym do spłaty należności bez uszczerbku dla niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny, gdyż do tego konieczne jest uwzględnienie nie tylko sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego skarżącego, lecz również uzyskiwanych w nim dochodów i ponoszonych koniecznych wydatków. W tej sytuacji stwierdzenie, że trudna sytuacja finansowa rodziny skarżącego może ulec poprawie w przypadku rozpoczęcia przez niego pracy musi opierać się na ustaleniu, że skarżący obiektywnie ma szanse na podjęcie takiego zatrudnienia.

Kwestia zdolności skarżącego do świadczenia pracy jest zresztą argumentem powtarzającym się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w kontekście braku spełnienia przesłanki zarówno z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jak i jego punktu 3. Abstrahując już od faktycznych możliwości podjęcia takiej aktywności przez skarżącego z uwagi na stan jego zdrowia, dostrzec jednak należy, że pogląd ten nie uwzględnia jeszcze jednej istotnej okoliczności, a mianowicie faktu korzystania przez rodzinę skarżącego i jego samego ze świadczeń z pomocy społecznej, których przyznanie musiało wszak nastąpić po uprzednim uznaniu celowości takiego wsparcia. W tym kontekście na uwagę zasługuje przede wszystkim otrzymanie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Takie świadczenie, zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), przysługuje bowiem małżonkom oraz osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, w sytuacji, gdy nie podejmują one lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad (w przypadku dorosłych) osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższego wynika zatem, że ocena możliwości zarobkowych skarżącego nie może pomijać nie tylko rzetelnej weryfikacji jego stanu zdrowia, lecz również możliwości wynikających z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem jego babci.

Co jednak szczególnie istotne, analiza sytuacji skarżącego i jego rodziny wedle kryterium przesłanek umorzenia należności powinna opierać się w pierwszej kolejności na uwzględnieniu istniejącego stanu rzeczy, a dopiero następnie (uzupełniająco) – na hipotetycznych założeniach. Stwierdzenie o możności podjęcia przez skarżącego zatrudnienia (niezależnie od trafności takiego poglądu) nie może zatem przysłaniać faktu, że obecnie skarżący nie pracuje. Organ okoliczność tę uwzględnić musi, albowiem to ona kształtuje aktualną zdolność płatniczą skarżącego a tym samym ma wpływ na ocenę możliwości uregulowania przez niego zaległości. Zarazem z pola widzenia nie można tracić faktu, że małżonka skarżącego także pozostaje bez zatrudnienia, a babcia, u której stwierdzono niepełnosprawność w stopniu znacznym, wymaga całodobowej opieki. Faktem również jest, że dochód rodziny skarżącego kształtuje się poniżej minimum socjalnego, a źródłem jej utrzymania (poza świadczeniem emerytalno-rentowym babci) są jedynie środki otrzymywane z pomocy społecznej. Ma to niebagatelne znaczenie w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, albowiem jeżeli rodzina skarżącego już wymaga takiego wsparcia, to powstaje pytanie, czy istotnie opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. m. in. następujące wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 379/14 czy z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 100/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle przedstawionych uwag uznać należało, że uzasadnienie przez organ odmownego załatwienia wniosku skarżącego w zakresie dotyczącym braku wystąpienia przesłanek umorzenia należności z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie spełnia wymogu należytego umotywowania przyjętej kwalifikacji, albowiem opiera się ono na nietrafnej lub niewystarczającej argumentacji. Świadczy to o naruszeniu art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i jako takie musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2018 r., poz. 1302).

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ w pierwszej kolejności dokona oceny zupełności zebranego materiału dowodowego. Uwzględni przy tym, że jakkolwiek ciężar wykazania przesłanek umorzenia należności składkowych spoczywa na stronie, to jednak nie zwalnia to go od dążenia do czynienia ustaleń uzupełniających w zakresie niezbędnym do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i nie pozwala mu na formułowanie poglądów nieznajdujących oparcia w zgromadzonej dokumentacji. Następnie organ oceni tak skompletowany materiał źródłowy przez pryzmat obowiązujących przesłanek umorzenia należności, stroniąc przy tym od popełnienia wyżej zasygnalizowanych uchybień w zakresie obejmującym należyte umotywowanie podjętego rozstrzygnięcia i opierając się na ustalonych faktach. Uwzględni przy tym również przedstawioną wyżej ocenę prawną.