Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 155/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-07-25 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1-3, art.246 par 1 pkt 2, art.259,art.260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 12 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2003 r. postanawia: - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych -


UZASADNIENIE

W dniu 14 lutego 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej

z dnia 12 listopada 2010 r. w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2003 r.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że ma na utrzymaniu dwóch synów: F. M., ur. 6 października 1993 r. oraz K.M., ur. 8 kwietnia 2001 r. Sprawuje także opiekę nad schorowanymi rodzicami: 80 – letnim ojcem cierpiącym na Alzheimera oraz 81 – letnią matką. Wydatki rodziny, w świetle przedłożonych dokumentów, obejmują opłatę za energię elektryczną – około 778 zł miesięcznie, opłatę za gaz – około 1200 – 1600 zł miesięcznie, opłatę za wodę – około 500 – 600 zł kwartalnie. Wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą pod firmą: "M". W 2010 r. poniosła ona stratę wynoszącą 52 635,43 zł, przy przychodzie wynoszącym 6 189 612,08 zł. A. M. posiada konto w PKO Bank Polski S.A., którego saldo na dzień 22 marca 2011 r. wynosiło – 49 075,20 zł, a także rachunek firmowy. Skarżąca spłaca kredyt, który zaciągnęła w Banku BPH S.A. w wysokości 350 000 zł (miesięczna rata ponad 8 000 zł). Spełnia również świadczenia z tytułu: kredytu hipotecznego zaciągniętego w PKO BP S.A. w wysokości 750 000 zł oraz kilku umów leasingowych. Przelewy z tego tytułu na rzecz Europejskiego Funduszu Leasingowego S.A. wynoszą 2220,80 zł, 4582,13 zł, 858, 21 zł oraz 4041,51 zł miesięcznie. W związku natomiast ze spłatą kredytu na rzecz Banku BPH S.A. skarżąca w marcu b.r. uiściła kwotę 16 tys. zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu w budowie, znajdującego się w K. na Osiedlu C. (jak podaje wnioskodawczyni, obciążonego hipoteką na rzecz Banku PKO BP S.A oraz na rzecz Skarbu Państwa – Dyrektora Izby Celnej), a także budynków firmowych przy ul. D. w T., tzn. myjni samochodowej, stacji LPG oraz myjni TIR w budowie (wnioskodawczyni podaje, iż jest ona obciążona hipoteką na rzecz Banku BPH S.A. oraz na rzecz Skarbu Państwa – Dyrektora Izby Celnej). Strona skarżąca jest także współwłaścicielką - wraz z rodzicami – nieruchomości znajdującej się w T. przy ul. M. o pow. 240 m², również obciążonego, hipoteką na rzecz Skarbu Państwa – Dyrektora Izby Celnej. Jeśli chodzi o przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, wnioskodawczyni posiada samochód osobowy marki Audi A3 (rok prod. 2003).

Postanowieniem z dnia 6 maja 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W uzasadnieniu wskazano, że informacje podane we wniosku nie były wystarczające dla oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Reprezentujący ją pełnomocnik został wezwany do przesłania określonych dokumentów, z czego jednak nie wywiązał się w pełni. W nadesłanych dokumentach brak było przede wszystkim zeznania podatkowego wnioskodawczyni za 2010 r. lub zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego, a także spisu jej miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami. W piśmie z dnia 23 marca 2011 r. pełnomocnik strony skarżącej umieścił informacje dotyczące wysokości opłat za energię elektryczną, gaz i wodę, jednak orzekający nie uznał ich za wystarczające dla określenia miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami – brak było w nich bowiem informacji przedstawiających wydatki na wyżywienie, środki czystości, utrzymanie samochodu czy lekarstwa dla rodziców. Brak było również informacji, czy znajdujący się pod opieką wnioskodawczyni rodzice pobierają jakieś świadczenia. Natomiast z przedstawionej dotychczas przez stronę skarżącą dokumentacji nie wynika, aby można ją było potraktować jako osobę charakteryzującą się ubóstwem.

Od postanowienia oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, pełnomocnik strony skarżącej wniósł sprzeciw.

W uzasadnieniu podkreślił, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania z uwagi na fakt, że w obecnej sytuacji finansowej, w związku z licznymi obciążeniami, każdy kolejny wydatek wiąże się z poważnym nadwyrężeniem budżetu wnioskodawczyni. Podniósł, że w każdym miesiącu pojawiają się kolejne, niespodziewane wydatki, na które przeznaczane są pozostałe pieniądze. Po zaspokojeniu podstawowych potrzeb rodziny, takich jak opłaty czy wyżywienie, reszta środków przeznaczana jest na doraźne wydatki, np. naprawy samochodu, leczenie, co powoduje, że wnioskodawczyni nie dysponuje wolnymi środkami. Oszczędności zgromadzone na koncie stanowią natomiast zabezpieczenie na przyszłość.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – określana dalej jako "p.p.s.a.") – od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy.

W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.).

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Sąd zauważa, że przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.

Sąd stwierdza, że analiza złożonych przez skarżącą dokumentów nie pozwala na przyjęcie, że wykazała on w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Skarżąca cały czas prowadzi działalność gospodarczą, która w 2010 r. przyniosła przychód w wysokości 6 189 612,08 zł. Co prawda skarżącą wskazała, że działalność ta przyniosła stratę w wysokości 52 635, 32 (kwotę te podała także w rubryce dotyczącej dochodów znajdującej się na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy), to jednak nie oznacza to, że skarżąca nie dysponuje środkami finansowymi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125), a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni stanowisko to podziela, strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Fakt, że skarżąca dysponuje środkami pozwalającymi jej na uiszczenie kosztów sądowych potwierdza analiza przedłożonych wyciągów z kont bankowych oraz oświadczenie dotyczące ponoszonych miesięcznie wydatków za media (energia elektryczna 778 zł/miesięcznie, gaz 1200 – 1600 zł miesięcznie, woda – 500 – 600 zł za kwartał). Z przedłożonych przez skarżącą wyciągów z kont bankowych wynika, że np.: w miesiącu marcu b.r. wygospodarowała ona kwotę 2 449 zł na spłatę zadłużenia karty kredytowej oraz kwotę 4 167,43 zł na spłatę odsetek. Wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla firmy wnioskodawczyni – "M" zawiera natomiast szereg tzw. wpłat własnych, opiewających na znaczne sumy – od 5000 zł do 95 000 zł, przy czym w miesiącu marcu suma tych wpłat wyniosła 259 000 zł. Gdy oprócz tego weźmie się pod uwagę dodatkowo fakt, że wnioskodawczyni spłaca zobowiązania kredytowe, które wraz z ratami leasingowymi przekraczają kilka tysięcy złotych miesięcznie, nie sposób przyjąć, że wnioskodawczyni nie posiada odpowiednich środków finansowych i przysługuje jej zwolnienie od kosztów sądowych. Konkluzję tę potwierdza także własność kilku nieruchomości, z których tylko jedna służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych najbliższej rodziny strony skarżącej. W orzecznictwie fakt posiadania większej ilości nieruchomości jest zasadniczo przesłanką wykluczającą zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 28 sierpnia 2005 r., sygn. II GZ 56/05, postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. FZ 415/04). Sąd zauważa także, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych.

Za odmową uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy przemawiał dodatkowo fakt, że w nadesłanych przez skarżącą dokumentach w celu uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd stwierdził istotne braki, które nie zostały uzupełnione w toku postępowania. Wnioskodawczyni, pomimo wezwania, nie przesłała zeznania podatkowego za 2010 r., ani też zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego dotyczącego jej dochodów w tym roku. Nadto, przedstawiony przez wnioskodawczynię spis miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, poparty odpowiednimi rachunkami, jest niewystarczający dla obiektywnego zbadania jej możliwości finansowych. Pełnomocnik skarżącej uzupełnił dane o informacje dotyczące wysokości opłat za energię elektryczną, gaz i wodę, jednak nadal brak jest informacji precyzyjnie określających wydatki na żywność, utrzymanie samochodu, środki czystości itp. W orzecznictwie sądów administracyjnych brak danych dotyczących bieżących wydatków uznaje się za sytuację uniemożliwiającą ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 października 2006 r., III SA/Wa 604/06). Podobnie ocenia się sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania. Niemożliwe jest w takiej sytuacji ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. W niniejszym stanie faktycznym, jak wzmiankowano wyżej, skarżąca nie przedstawiła dokumentów pozwalających ustalić, na jakim poziomie kształtują się jej miesięczne dochody. Należy to potraktować jako uchylanie się przez wnioskodawcę od współpracy z Sądem dla umożliwienia Sądowi poznania pełnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Brak takiej współpracy ze strony skarżącego uznaje się w orzecznictwie za niewskazanie zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd stwierdza, uwzględniając także okoliczność, że przed tut. Sądem prowadzonych jest dwanaście postępowań ze skarg A. M., iż nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy w jej sytuacji majątkowej nie stanowi przeszkody w realizacji przysługującego stronie prawa do sądu.

Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.