Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 497/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 100 poz 1085
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
article: art. 183 par. 2, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl /spr./ Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędzia NSA Zdzisław Kostka Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] S.A. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Po 195/06 w sprawie ze skargi [...] S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Po 195/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] "[...]" S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że decyzją z dnia [...], zn. [...] Starosta T. odrzucił zgłoszenie [...] "[...]" S.A. o zanieczyszczeniu ziemi na działce o nr [...] zlokalizowanej w T. przy ul. [...]. W toku postępowania organ ustalił bowiem, iż sprawcą zanieczyszczenia była Spółka A., której następcą prawnym jest [...] "[...]" S.A., a ponadto, że do zgłoszenia nie załączono odpowiednich wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi ani opisu okoliczności wskazujących, że sprawcą był wskazany podmiot. W odwołaniu od tej decyzji [...] "[...]" S.A. podniosła, że istotą art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100. poz. 1085) jest spowodowanie zanieczyszczenia przez inny podmiot - i nie ma znaczenia, czy podmiot ten nadal istnieje, czy nie, ani czy istnieje jego następca prawny. Spółka podniosła, że jej zdaniem oświadczenie i zanieczyszczeniu ziemi, będące wynikiem badań organoleptycznych, spełnia warunki ustawowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], zn. [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ uznał, że przedłożone dokumenty nie wskazują na zanieczyszczenie gleby i ziemi przed dniem 1 października 2001 r., ani nie wskazują, że zanieczyszczenia te występują obecnie. Organ podkreślił także, że nie można uznać, aby Spółka A. była w stosunku do [...] "[...]" S.A. innym podmiotem, o którym mowa w art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska...skoro [...] "[...]" S.A. powstała w wyniku połączenia Spółek -Spółki A. oraz Spółki B. W skardze do sądu administracyjnego [....] "[...]" S.A. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 7 i 77 kpa, a także naruszenie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw poprzez błędną wykładnię, prowadzącą do uznania, że nieprzedstawienie wyników badań laboratoryjnych potwierdzających fakt zanieczyszczenia gleby w jej powierzchniowych warstwach jest brakiem formalnym zgłoszenia skutkującym jego odrzuceniem, nietrafne przyjęcie, że Spółka A. nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę wskazał, że zgodnie z regulacją art. 102 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Dz. U. Nr 62, poz. 627, władający nieruchomością mógł uwolnić się od obowiązku rekultywacji wyłącznie w tych przypadkach, w których zanieczyszczenie gleby spowodował inny podmiot, a do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania przedmiotową nieruchomością. Uregulowanie to wykluczało możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania ową nieruchomością. Władający powierzchnią ziemi nabywając (przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość przejmował obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciążyło wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Odrębną zaś kwestią są relacje między zbywcą a nabywcą - z tytułu kosztów rekultywacji i nie są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności. Takie określenie odpowiedzialności złagodził przepis art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw wskazując, że władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia ustawy, na której przed wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r., które Starosta uwzględnia, jeżeli zostały spełnione warunki ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska. Z powyższego wynika, że przepis ten dotyczy tych przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie Prawa ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem. Delikt powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony przez inny podmiot w czasie, gdy władający dzierżył daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego władającego za "inny podmiot".

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku [...] "[...]" S.A. zarzuciła naruszenie prawa materialnego - art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw i błędną jego wykładnię poprzez przyjęcie, że Spółka A. nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby. Z powyższej przyczyny wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że dopuszczalność przeniesienia administracyjnej odpowiedzialności za zanieczyszczenie gleby i ziemi wprowadziła ustawa Prawo ochrony środowiska, administracyjnoprawna odpowiedzialność sprawcy zanieczyszczeń środowiska na gruncie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska była zaś niezbywalna, nierozerwalnie związana z osoba sprawcy, nie można więc domniemywać następstwa prawnego w tym zakresie. Obciążenie [...] "[...]" S.A. odpowiedzialnością za zanieczyszczenie wywołane przez Spółkę A. i jej poprzedników byłoby sprzeczne z ustawami obowiązującymi w dacie połączenia Spółek oraz z Konstytucją RP (art. 66).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie żadna z przesłanek określonych w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie wystąpiła, stąd Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący wadliwej wykładni art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw przez przyjęcie, że [...] "[...]" S.A. jest następcą prawnym Spółki A.

Dnia [...] Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki A. podjęło uchwałę nr [...] o połączeniu spółki ze Spółką B.. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki B. podjęło w tym samym dniu uchwałę nr [...] o połączeniu z Spółką A..W wyniku połączenia, Spółka przejmująca Spółka B. przejęła cały majątek Spółki A., a uchwałą nr [...] zmieniła nazwę na [...] "[...]" S.A.

Zgodnie z art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, z chwilą wykreślenia spółki przejętej, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejęte, majątek czynny i bierny przechodzi na spółkę przejmującą w drodze sukcesji uniwersalnej. Wykształcona linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje, że sukcesja uniwersalna, w tym przewidziana w art. 463 i nast. Kodeksu handlowego, wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych. Przepis art. 463 jest normą ustrojową dla spółek akcyjnych sytuującą je w całym systemie prawnym i nie ma powodów do ograniczania jej zasięgu tylko do zakresu stosunków cywilnoprawnych. Na takie rozumienie wskazuje także samo literalne brzmienie przepisu art. 465 § 3 kodeksu handlowego, niewskazujące na jakiekolwiek wyłączenia w sferze przejęcia praw i obowiązków. Skoro nie ma ograniczeń, to należy przyjąć, że przepis ten statuuje następstwo pod tytułem ogólnym - sukcesję generalną. Następuje zatem przejęcie ogółu praw i obowiązków, w tym obowiązków publicznoprawnych. Skoro występuje następstwo prawne pod tytułem ogólnym, to nie mamy do czynienia z zakończeniem działalności spółki przejętej, lecz z kontynuacją tej działalności przez spółkę przejmującą. Słusznie zauważył więc Sąd I instancji, że skoro [...] "[...]" S.A. przejęła pełnię praw i obowiązków swojego poprzednika, to jest uprawniona do ich realizacji we własnym imieniu - jako następca prawny.

Wobec powyższego słuszne jest stanowisko Sądu I instancji, że następca prawny nie jest "innym podmiotem", o jakim mowa w art.12 ustawy o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw i skarżąca nie mogła skutecznie dokonać zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi w oparciu o ten przepis, a przez to uwolnić się od obowiązku rekultywacji, skoro sprawcą zanieczyszczenia był poprzednik prawny skarżącej.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną oddalił.