Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1197/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1997-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Gospodarka gruntami
Jednostki badawczo-rozwojowe
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 R., w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz. 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz. 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 64a
journal: Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z dnia 10 maja 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych.
Teza: W państwie prawnym nie powinno ulegać wątpliwości że w konkurencji z uprawnieniami osób prawnych art. 2 ust 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./  oraz z art. 64a ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194/ pierwszeństwo powinna mieć zasada ochrony własności.

TEZY

W państwie prawnym nie powinno ulegać wątpliwości że w konkurencji z uprawnieniami osób prawnych art. 2 ust 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./  oraz z art. 64a ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194/ pierwszeństwo powinna mieć zasada ochrony własności.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Instytutu Zootechniki w K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 kwietnia 1997 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia nieruchomości rolnej - skargę oddala.


UZASADNIENIE

Kierownik Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. orzeczeniem z dnia 27 lutego 1963 r. w powołaniu na przepis art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13/ oraz par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51/ stwierdził, że nieruchomość ziemska pod nazwą "Dobra S. lit. B" stanowiąca własność Mieczysława P. przeszła na własność Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" powyższego dekretu. Orzeczenie to utrzymane zostało w mocy decyzją Ministra Rolnictwa z dnia 20 kwietnia 1963 r. W 1991 r. na żądanie żony Mieczysława P. oraz jego syna Stefana P. wszczęte zostało postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji z dnia 27 lutego 1969 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzja z dnia 26 września 1995 r. wydaną na podstawie art. 156 par. 1 pkt. 2 w związku z art. 158 par. 1 Kpa stwierdził nieważność powyższej decyzji Prezydium WRN w W. z dnia 27 lutego 1963 r. oraz Ministra Rolnictwa z dnia 20 kwietnia 1963 r. w części dotyczącej działki nr 55 o powierzchni 14,2930 ha w obr. ewid. 01-28. W odniesieniu do reszty gruntów, /26 działek/, których dotyczyły omawiane decyzje Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej na podstawie art. 158 par. 2 w związku z art. 156 par. 1 pkt. 2 i art. 156 par. 2 Kpa stwierdził że orzeczenie wydane zostało z naruszeniem prawa.

W wyniku skargi na tę decyzję wniesionej przez Instytut Zootechniki w K. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 września 1996 r. w sprawie II SA 3037/95 uchylił zaskarżoną decyzję w części opisanej w pkt. 1 dotyczącej działki nr 55 o pow. 14,293 ha oraz uchylił postanowienie Ministra z dnia 27 listopada 1995 r. w przedmiocie sprostowania omawianej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skarżącego Instytutu, iż w odniesieniu do działki nr 55 w obr. ewid. 01-28 pozostającej w użytkowaniu Instytutu - również zachodzi negatywna przesłanka uniemożliwiająca stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1963 r. w tej części. Sąd Administracyjny wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ nadzoru dokona stosownych ustaleń, pozwalających na ocenę tej kwestii. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ nadzoru ustali, czy na skutek przekształceń organizacyjnych jednostek gospodarki uspołecznionej Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Produkcji Leśnej "Las" którego obecnie następcą prawnym jest Instytut Zootechniki posiadał prawo zarządu i użytkowania spornych gruntów /działka nr 55/ gdyż tylko wtedy można mówić o nabyciu przez Instytut Prawa wieczystego użytkowania gruntów na podstawie art. 64 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych. Stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji że działka 55 pozostaje we władaniu Instytutu - nie pozwala jeszcze przyjąć, że chodzi o władanie pod tytułem wieczystego użytkowania czy też na innej podstawie prawnej. Ocena - czy Instytut z mocy prawa nabył użytkowanie wieczyste nieruchomości powinna być dokonana przy uwzględnieniu rozważań Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 8 lutego 1996 r. III ARN 65/95. Organ nadzoru po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 23 grudnia 1996 r. w powołaniu na art. 156 par. 1 pkt. 2 Kpa w związku z art. 158 par. 1 Kpa stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa z dnia 20 kwietnia 1963 r. oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 27 lutego 1963 r. w części dotyczącej działki nr 55 o powierzchni 14,2930 m2 obręb ewid. 01-28 miasta K.-J. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że w sprawie niniejszej nie można mówić o zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych w odniesieniu do działki nr 55, w szczególności zaś - iż nastąpiło ex lege nabycie użytkowania wieczystego przez Instytut z dniem 11 marca 1995 r. z mocy art. 6 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. 1989 nr 45 poz. 244/ Powołany przepis art. 64 ust. 2 cyt. ustawy zastrzegał bowiem, że "uwłaszczenie nie może naruszać interesów osób trzecich, a w niniejszej sprawie następcy prawni byłego właściciela ujawnili swoje prawo do nieruchomości wszczynając postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń o przejęciu omawianych nieruchomości na cele reformy rolnej w styczniu 1991 r. a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 lutego 1991 r. W tych okolicznościach uznać należy, że Ośrodek Badawczo-Rozwojowy "Las" którego następcą prawnym jest Instytut Zootechniki w K. - nie nabył z mocy prawa użytkowania wieczystego spornej działki, a tym samym - nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne orzeczenia o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 par. 3 Kpa - Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w decyzji z dnia 18 kwietnia 1997 r. podtrzymywał stanowisko wyrażone w swojej decyzji z 23 grudnia 1996 r. i odmówił uchylenia tej decyzji.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 kwietnia 1997 r. wniósł do NSA Instytut Zootechniki w K., zarzucając, że decyzja ta wydana została z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 107, art. 127 par. 3 i art. 138 Kpa oraz art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.

Zdaniem skarżącego Instytutu organ nadzoru nie wyjaśnił istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a mianowicie - czy omawiana działka nr 55 była gruntem pozostającym w zasobach Państwowego Funduszu Ziemi. Jeśli nie, to argumentacja wskazująca na datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania nieważnościowego nie miałaby uzasadnienia "uwłaszczenie" bowiem nastąpiłoby z mocy art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/ z dnia 5 grudnia 1990 r. jeśli natomiast działka pozostawała w zasobach PF 2, to miałby zastosowanie art. 64a ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194/ i wówczas fakt wszczęcia postępowania nieważnościowego przed wejściem w życie tej ustawy mógłby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W aktach znajduje się pismo poprzednika prawnego skarżącego adresowane do Naczelnika Miasta i Gminy K.-J. w którym zwraca się ono z wnioskiem o przejęcie części gruntu na rzecz PF 2, brak jednak i dokumentów i ustalenia organu orzekającego co do dalszego losu tego wniosku.

W skardze zarzucano nadto, że wbrew zaleceniom zawartym w wyroku sądu administracyjnego - organ nadzoru nie dokonał ustaleń co do faktu istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. i 11 marca 1991 r. zarządu po stronie ówczesnego posiadacza spornego gruntu. Według. posiadanych przez skarżącego informacji dnia 2 stycznia 1987 r. Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Produkcji Leśnej "Las" przyjął środki trwałe i przedmioty nietrwałe na zasadzie umowy kupna sprzedaży grunt zaś o pow. 14,2930 m2 przekazano nieodpłatnie. W odpowiedzi na skargę organ naczelny wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie może być uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa procesowego ani materialnego w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy /art. 22 ust. 2 pkt. 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sadzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368/. Wprawdzie istotnie w wyroku z dnia 17 września 1996 r. II SA 3037/95 Sąd administracyjny wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracji wyjaśni, czy Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Produkcji Leśnej "Las" którego obecnie następcą prawnym jest Instytut Zootechniki posiadał prawo zarządu i użytkowania spornych gruntów /Działka nr 55/ /gdyż tylko wtedy można by mówić o nabyciu przez Instytut wieczystego użytkowania/ ale zalecenie to zawarto w motywach w związku z zarzutami podniesionymi przez Instytut w skardze na decyzję Ministra z dnia 26 września 1995 r., a sprowadzającymi się do twierdzenia, że Instytut z mocy prawa na podstawie art. 64 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194/ nabył do przedmiotowych gruntów prawo wieczystego użytkowania i że wobec tego zaistniały nieodwracalne skutki prawne orzeczenia o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej wykluczające stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Uchylenie decyzji Ministra powyższym wyrokiem sądu administracyjnego dokonane zostało dla umożliwienia skarżącemu Instytutowi wykazania, że w sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 156 par. 2 Kpa. Skarżący jednak nie przedłożył żadnego dowodu na poparcie zarzutów, zawartych w skardze. W świetle zaś materiałów zgromadzonych w aktach nie było podstaw do uznania, że orzeczenie o przejęciu na cele reformy rolnej działki nr 55 wywołało nieodwracalne skutki prawne. Wbrew twierdzeniom skarżącego Instytutu grunt ten nie stał się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego i to niezależnie od tego, czy grunt ten pozostawał w zasobach PFZ czy też nie. Zarówno bowiem przepis art. 64a wprowadzony ustawą z dnia 22 lutego 1991 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. nr 19 poz. 81/, który miał zastosowanie do gruntów pozostających w zasobach PFZ jak i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ dotyczący pozostałych gruntów będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych zawierał zastrzeżenie, że grunty te nie mogą stać się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, jeśli naruszałoby to prawa osób trzecich. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego istniejące prawa majątkowe osób trzecich stoją na przeszkodzie w nabyciu przez państwową osobę prawną wieczystego użytkowania gruntu niezależnie od tego, czy ujawnione zostały przed datą wejścia w życie powyższych ustaw, czy też po tej dacie. W orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że w państwie prawnym nie powinno ulegać wątpliwości że w konkurencji z uprawnieniami osób prawnych art. 2 ust 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. oraz z art. 64a ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. pierwszeństwo powinna mieć zasada ochrony własności. Skoro zatem - jak wyżej wskazano - poprzednik prawny skarżącego nie mógł - z mocy prawa - nabyć użytkowania wieczystego gruntu /działki nr 55/ gdyż naruszałoby to niesporne, niekwestionowane prawa osób trzecich, to nie miała już żadnego znaczenia dla wyniku sprawy okoliczność, czy omawiana nieruchomość pozostawała w zarządzie poprzednika prawnego strony skarżącej w dacie wejścia w życie przepisów pow. ustaw, czy też poprzednik prawny skarżącego był tylko władającym tą nieruchomością na podstawie innego tytułu niż zarząd czy też bez tytułu prawnego.

W tych okolicznościach Sąd administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego - działając na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ skargę oddalił.