Wyrok NSA, sygn. akt III SA 2490/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2003-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 1-2, art. 116 par. 1-2
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 1 par. 1-2, art. 5 par. 1-2
journal: Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 października 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe.
Teza: Przesłanką wyłączającą odpowiedzialność członka zarządu spółki jest złożenie wniosku o jej upadłość we właściwym czasie. Skoro sąd wszczął postępowanie upadłościowe na wniosek spółki i przeprowadził to postępowanie to organy podatkowe nie mogą tego zignorować. Decydujące są tu ustalenia dokonane przez sąd.

TEZY

Przesłanką wyłączającą odpowiedzialność członka zarządu spółki jest złożenie wniosku o jej upadłość we właściwym czasie. Skoro sąd wszczął postępowanie upadłościowe na wniosek spółki i przeprowadził to postępowanie to organy podatkowe nie mogą tego zignorować. Decydujące są tu ustalenia dokonane przez sąd.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Waldemara P. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 31 lipca 2001 r. w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki z o.o. "B." - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w S. z dnia 14.05.2001 r. w sprawie odpowiedzialności Waldemara P. za zaległości podatkowe Spółki z o.o. "B." z tytułu podatku od towarów i usług za okres od marca do września 2000 r. w kwocie 154.018,15 zł należności głównej i odsetek za zwłokę.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec majątku spółki tj. zajęcie rachunku bankowego spółki w dniu 5.07.2000 r. i zajęcie ruchomości w dniu 2.08.2000 r. a następnie sprzedaż nieruchomości, nie doprowadziły do wykonania ciążącego na spółce obowiązku podatkowego, i w dniu 15.11.2000 r. Sąd Rejonowy w R. ogłosił upadłość spółki.

Z mocy art. 63 par. 1 Prawa upadłościowego /Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512 ze zm./ postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z dniem ogłoszenia upadłości, a następnie umorzone po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

Natomiast Urząd Skarbowy wszczął z urzędu postępowanie i wydał decyzję w sprawie odpowiedzialności za ww. zobowiązanie podatkowe byłych członków zarządu spółki za zaległości podatkowe spółki na podstawie art. 116 par. 1 i 2 ustawy Ordynacja podatkowa.

Izba Skarbowa podzielając stanowisko organu I instancji wskazała, że zgodnie z uregulowaniami zawartymi w Ordynacji podatkowej - art. 116 - za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, solidarnie całym swoim majątkiem, odpowiadają członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, iż we właściwym czasie zgłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie układowe, albo że nie zgłoszenie upadłości oraz brak postępowania układowego nastąpiły nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa.

Przepis ten wyraźnie obarcza ciężarem udowodnienia istnienie jednej z o powyższych okoliczności tego członka zarządu, który pragnie uwolnić się od odpowiedzialności. Wskazanie mienia nadającego się do egzekucji również ma być dokonane przez członka zarządu.

Odpowiedzialność członków zarządu spółki obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu.

Jako prezes zarządu spółki, Waldemar P. miał nie tylko prawo ale i obowiązek interesować się sprawami spółki i podejmować działania zmierzające do jej prawidłowego funkcjonowania. Ogłoszenie upadłości podmiotu gospodarczego nie zwalnia go automatycznie od wykonania ciążących na nim obowiązków podatkowych.

W dniu 26.07.2000 r. spółka złożyła do Sądu Rejonowego w R. wniosek o ogłoszenie upadłości. Z załączników dołączonych do wniosku wynika /rachunek zysków i strat, bilans na 30.06.2000 r./, że na dzień 30.06.2000 r. zobowiązania jednostki /619.427,97 zł/ przewyższały jej majątek /295.649,84 zł/ o 323.778,13 zł. Na wniosek zarządu jednostki Sąd Rejonowy w Radomiu V Wydział Gospodarczy Postanowieniem z dnia 15.11.2000 r. (...) ogłosił upadłość Przedsiębiorstwa Remontowo-Montażowego "B." Sp. z o.o.

W wyniku kontroli ustalono, że na dzień 31.05.2000 r. zobowiązania jednostki wynosiły 849.155,66 zł, wartość majątku trwałego i obrotowego wynosiła 599.952,18 zł.

Wobec powyższego różnica pomiędzy majątkiem trwałym i obrotowym spółki, a zobowiązaniami wynosiła 248.203,42 zł.

W rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe /Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512 ze zm./ art. 1 par. 1 i 2 i art. 5 par. 2 określające moment zgłoszenia mówią o terminie 2 tygodni od momentu zaprzestania płacenia długów oraz kiedy majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów. Wobec powyższego ustalono, że spółka złożyła wniosek o upadłość z opóźnieniem, ponieważ już na koniec miesiąca maja 2000 r. nie była w stanie płacić swoich zobowiązań, gdyż wartość jej majątku była niższa od zobowiązań.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący wnosi o uchylenie decyzji Izby Skarbowej oraz decyzji Urzędu Skarbowego w S. jako wydanych z naruszeniem prawa.

Powołując art. 116 Ordynacji podatkowej zauważa, że członkowie zarządu odpowiadają za zaległości podatkowe spółki w przypadku bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce, jak też, iż odpowiedzialność ta jest wyłączona gdy członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono upadłość.

Skoro w przypadku spółki "B." na skutek wniosku złożonego przez Zarząd w dniu 26 lipca 2000 r. Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 15 listopada 2000 r. ogłosił jej upadłość i postępowanie to przeprowadzono, twierdzenie organów podatkowych, że wniosek nie został złożony we właściwym czasie jest bezpodstawne. Ocena wykonania obowiązku złożenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości należy do kognicji sądu.

Zobowiązania z tytułu podatków podlegają zaspokojeniu w postępowaniu upadłościowym na zasadach korzystniejszych /kategoria 3/ niż "zwykłych" wierzycieli i w tym wyraża się preferencja Skarbu Państwa jako wierzyciela. Uważa, że równoczesne dochodzenie do członków zarządu spółki zaległości jest niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, podtrzymując zajęte stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Art. 107 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ stanowi, iż w przypadkach i w zakresie przewidzianych w rozdziale 15 powołanej Ordynacji zatytułowanym "Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich" za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zaś z par. 2 tego artykułu wynika, że o ile dalsze przepisy wskazanego rozdziału nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają również m.in. za podatki nie pobrane oraz pobrane, a nie wpłacone przez płatników.

Odpowiedzialność osób trzecich jest więc instytucją prawną wiążącą skutki istnienia zobowiązania podatkowego z podmiotem innym niż podatnik. Nie ulega zatem wątpliwości, iż wyżej przytoczona regulacja ma charakter wyjątkowy. Osoby trzecie ponoszą odpowiedzialność za cudzy dług, jednakże odpowiedzialność ta wynikać może wyłącznie z mocy konkretnego przepisu ustawy, a do kręgu tych osób należą wyłącznie podmioty wymienione w art. 110-117 Ordynacji podatkowej, przy czym katalog osób trzecich ponoszących odpowiedzialność z tytułu cudzych zaległości podatkowych ma charakter zamknięty. Nadmienić przy tym należy, iż orzeczenie o odpowiedzialności osób trzecich nie uwalnia dłużnika od tej odpowiedzialności, tylko poszerza krąg podmiotów, od których organ podatkowy może dochodzić zaspokojenia. Odpowiedzialność osób trzecich w Ordynacji podatkowej ma zatem charakter posiłkowy w stosunku do odpowiedzialności podatnika. Stwierdzenie w obecnym stanie prawnym, że określony podmiot spełnia ustawowe przesłanki odpowiedzialności danej kategorii osób trzecich, zobowiązuje organ podatkowy do wydania decyzji o jej odpowiedzialności.

Zgodnie z art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej, stanowiącym podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia, za zaległości podatkowe spółki z ograniczona odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie układowe albo, że nie zgłoszenie upadłości oraz brak postępowania układowego nastąpiły nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Natomiast par. 2 art. 116 tej ustawy, wskazuje się, że odpowiedzialność członków zarządu spółki, o której mowa w par. 1 obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki.

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, iż skarżący na którego przeniesiona została odpowiedzialność za zaległości Spółki, w czasie w którym powstało to zobowiązanie był Prezesem Zarządu tej Spółki. Ponadto wdrożone przeciwko Spółce postępowanie egzekucyjne stało się ono nieskuteczne.

W tym stanie rzeczy uznać należy, iż zaistniały przesłanki do przeniesienia na skarżącego odpowiedzialności za zaległości Spółki.

Odpowiedzialność członka zarządu spółki może jednakże zostać wyłączona - może się on od niej zwolnić - gdy wykaże, że albo we właściwym czasie zgłoszono upadłość spółki. Zgodnie z art. 1 par. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe /Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512 ze zm./, przedsiębiorca, który zaprzestał płacenia długów, będzie uznany za upadłego. Natomiast w par. 2 tego artykułu stwierdza się, iż upadłość przedsiębiorcy będącego osobą prawną - a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie - będzie ogłoszona także wówczas, gdy jej majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów. Gospodarczą zatem przyczyną upadłości jest załamanie finansowe podmiotu gospodarczego, polegające w zasadzie na jego trwałej niewypłacalności, a więc na braku możliwości zaspokojenia wszystkich wierzycieli. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, iż nie chodzi o przypadki, że dłużnik zaprzestał płacenia długów, jeżeli nie zapłacił jednego z większej liczby długów. Natomiast podstawą do ogłoszenia upadłości będzie taki stan, gdy dłużnik z braku środków płatniczych nie płaci przeważającej części swoich długów. Zaprzestanie płacenia długów jest podstawową i powszechną /obowiązującą wszystkie kategorie przedsiębiorców/ przesłanką ogłoszenia upadłości. Podstawą natomiast ogłoszenia upadłości w stosunku do przedsiębiorców wymienionych w par. 2 art. 1 Prawa upadłościowego jest również taki stan, w którym majątek tych przedsiębiorców nie wystarcza na zaspokojenie długów. Przy ocenie, czy zachodzi stan nadmiernego zadłużenia należy uwzględniać wszystkie wierzytelności i zobowiązania dłużnika, bez względu na to, czy miałyby w przyszłości wchodzić w skład masy upadłości, czy mają charakter warunkowy lub bezwarunkowy, a także, czy są już wymagalne /por. St. Gurgul, Prawo upadłościowe i układowe. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001 str. 31-33/. W świetle powyższego nie ulega zatem wątpliwości, że wszczęcie postępowania upadłościowego lub układowego może nastąpi jedynie wtedy, gdy wystąpią ustawowe przesłanki do ogłoszenia upadłości.

Skarżący podniósł, iż Spółka, za którą ponosić ma odpowiedzialność, we właściwym czasie zgłosiła wniosek o ogłoszenie upadłości. Z art. 5 Prawa upadłościowego wynika, że przedsiębiorca zobowiązany jest, nie później niż w okresie 2 tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości /par. 1 tego artykułu/, a reprezentant przedsiębiorcy będącego osobą prawną jest obowiązany zgłosić taki wniosek w terminie 2 tygodni od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów /par. 2/. Zatem dla stwierdzenia istnienia /bądź nie istnienia/ tej przesłanki zwolnienia od omawianej odpowiedzialności ważne jest ustalenie czy i kiedy wystąpił stan trwałego zaprzestania płacenia długów, a w konsekwencji tego, czy w terminie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości bądź o wszczęcie postępowania układowego. Z brzmienia art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej wynika, że obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek zwalniających z odpowiedzialności za cudze zobowiązania podatkowe członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, ciąży na tym członku. Zatem to ten członek, winien okoliczność tę udowodnić, gdyż z tego faktu zamierza wywieść korzystne dla siebie następstwa. Jednakże takie brzmienie powołanego przepisu nie przekreśla w zupełności stosowania w postępowaniu podatkowym odnoszącym się do kwestii odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, zasad ogólnych tego postępowania, a tym samym obowiązków organu wynikających z art. 122 art. 187 par. 1 oraz art. 191 tej Ordynacji. Oznacza to tym samym, że przypadku, gdy twierdzenia strony w danej kwestii nie są poparte według organu stosownymi dowodami, to odmówienie wiarygodności takim twierdzeniom nie powinno nastąpić bez uprzedniego co najmniej wezwania strony do ich przedłożenia.

W rozpoznawanej sprawie Skarżący na dowód zgłoszenia upadłości we właściwym czasie wskazał fakt wydania przez Sąd postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego oraz prowadzenia tego postępowania, którego organy podatkowe nie mogą zignorować. Poczynione ustalenia przez organy podatkowe czy zaistniały przesłanki do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości i czy występując z takim wnioskiem do Sądu Spółka nie uczyniła tego w terminie nie mogą pozostawać w sprzeczności z dokonanymi w tym zakresie ustaleniami przez Sąd.

Stwierdzając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 3 w zw. z art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.