Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 738/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 147 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy P. z dnia [...] marca 2021r., znak: [...], odmawiającą przyznania D. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na M. D..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że M. D. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 16 listopada 2015 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Jak wynika z akt sprawy opiekę nad nią sprawuje jej wnuk D. D..

Organ I instancji stanął na stanowisku, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje D. D., bowiem osoba wymagająca opieki nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 tj. ze zm.), zwanej dalej "ustawą", albowiem z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. wynika, że nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność u M. D..

Dlatego Kolegium wyjaśniło, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r., w sprawie o sygn. K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stąd w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, Kolegium wskazało, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W rezultacie Kolegium zważyło, że organ I instancji, odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18 rokiem życia ani w trakcie nauki do ukończenia 25 roku życia, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

Następnie organ drugiej instancji, powołując się na art. 17 ust. 1 ustawy, wskazał, że z przepisu tego wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 ustawy.

Bezspornym jest, jak wyjaśnił organ odwoławczy, że M. D. spełnia powyższe warunki. Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca, czyli D. D., musi spełnić ustawowe przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wnukowi, a więc osobie spokrewnionej w stopniu drugim, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy nie ma osób pełnoletnich spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest w sprawie kwestionowane, zdaniem Kolegium, że babcia odwołującego ma troje pełnoletnich dzieci: J. P., S. D. i J. D., a więc osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ma znaczenia, jak wyjaśnił organ odwoławczy, z jakiego powodu dzieci osoby wymagającej opieki, opieki tej nie sprawują. Takie okoliczności, jak zamieszkiwanie w innej miejscowości, praca zawodowa, czy legitymowanie się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w opinii Kolegium, nie mogą zostać uwzględnione, gdyż pozostają bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 1a ustawy. Z przepisu tego jasno wynika, zdaniem organu drugiej instancji, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego D. D. mogłoby nastąpić wyłącznie wtedy, gdyby M. D. nie posiadała dorosłych osób spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu lub gdyby jej dzieci posiadały orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W konsekwencji, mając na uwadze aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że nie zachodzą podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż obowiązek sprawowania opieki nad M. D. spoczywa w pierwszej kolejności na jej dzieciach.

Kolegium zauważyło, że w aktach sprawy znajdują się oświadczenia dzieci M. D., z których wynika, że stan ich zdrowia nie pozwala im na opiekę nad matką, jak również zaświadczenia lekarskie wskazujące na schorzenia ww. osób. Ponieważ problemy z oceną stanu zdrowia osoby zobowiązanej do sprawowania opieki mogą pojawić się w każdej sprawie dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium stanęło na stanowisku, że odmienna niż literalna wykładnia art. 17 ust. 1a ustawy nie powinna mieć miejsca. To stanowisko, zdaniem Kolegium, jest podparte aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Sztywne przyjęcie, że tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zwolniona ze sprawowania opieki nie sprawia trudności interpretacyjnych, a przez to nie doprowadzi do sytuacji, że w dwóch różnych sprawach administracyjnych podobne stany faktyczne będą inaczej oceniane.

Z tych powodów Kolegium uznało, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość przyznania D. D. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach D. D., zaskarżając powyższą decyzję Kolegium w całości, zarzucił, że pomimo, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, to jednak bez logicznego uzasadnienia została utrzymana w mocy decyzja odmowna z uwagi na to, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności babci skarżącego. Aczkolwiek, zdaniem skarżącego, nie można zakładać, że niepełnosprawność babci nastąpiła po 18 roku życia.

Ponadto D. D. zarzucił, że spełnił wymogi postawione przez Kolegium w piśmie z dnia 9 lutego 2021 r. znak: [...], w którym nakazano Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w P. pozyskać od skarżącego zaświadczenia lekarskie, z których w sposób jednoznaczny wynikałoby, iż dzieci M. D. nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawną matką oraz informacje o dzieciach M. D. tj. gdzie mieszkają, czy pozostają w zatrudnieniu, jaka jest ich sytuacja zdrowotna (czy posiadają orzeczenie o niepełnosprawności) i życiowa (czy mogą sprawować opiekę nad matką). Dostarczył bowiem, jak wyjaśnił, oświadczenia dzieci jego babci z dnia 5 marca 2021 r., z dnia 8 marca 2021 r. i z dnia 9 marca 2021 r., które potwierdzają niemożność opieki nad niepełnosprawną M. D.. Ponadto przedstawił wymagane trzy zaświadczenia lekarskie dzieci babci wystawione przez lekarzy w dniach 19 lutego 2021 r. oraz 23 lutego 2021 r. Z zaświadczenia lekarskiego J. P. wynika, że leczy się ona z powodów dychawicy oskrzelowej, zaburzeń nerwicowych, kardiologicznych, urologicznych, gastrologicznych. S. D. leczy się w Poradni Onkologicznej, Pulmonologicznej oraz przebywa na świadczeniu rentowym z ZUS z powodu niezdolności do pracy. J. D. jest niezdolny do pracy, wymaga stałej opieki kardiologa, pulmonologa oraz przyjmuje leki z powodów urologicznych.

Zaświadczenia lekarskie jednoznacznie wskazują, w ocenie skarżącego, że dzieci babci nie są zdolne do pracy, a tym samym nie mogą zaopiekować się w należyty sposób schorowaną matką. Nie jest więc zrozumiałe dla skarżącego, jak wyjaśnił, wydanie decyzji odmownej w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący wyjaśnił nadto, że od listopada 2020 r. został pozbawiony jakiegokolwiek dochodu na rzecz starań o prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym nie składał wniosku o przyznanie mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2020/2021. Został pozbawiony środków do życia, a nie mógł podjąć pracy zarobkowej ze względu na to, że jego babcia wymagała całodobowej opieki.

Końcowo podał, że w dniu 14 marca 2021 r. M. D. zmarła i tym samym zawnioskował o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od czerwca 2020 r. do dnia śmierci babci, gdyż do tego czasu sprawował nad nią stałą opiekę.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 27 października 2021 r. nikt się nie stawił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) powoływanej dalej jako "ustawa", "u.ś.r.".

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a ww. ustawy przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sporna była w sprawie kwestia tego, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżącemu jako wnukowi M. D., czyli osobie spokrewnionej ze osobą wymagającą opieki w dalszym stopniu i faktycznie sprawującej opiekę, przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne. W niniejszej sprawie bezspornym bowiem jest, że wymagająca opieki – M. D. była osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wnuk D. D. sprawował nad nią opiekę.

W pierwszej kolejności omawiane świadczenie pielęgnacyjne co do zasady przysługiwać może dzieciom niepełnosprawnej M. D.. Dopiero w sytuacji, gdyby osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji nie mogła podjąć się opieki na zasadach określonych w art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wówczas o świadczenie pielęgnacyjne wystąpić może osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy.

Okolicznością bezsporną w omawianej sprawie jest fakt, że D. D. sprawuje opiekę nad M. D.. Zresztą jak wynika z decyzji z dnia [...] października 2019 r. o przyznaniu zasiłku dla opiekuna (k. 2 akt adm.), skarżący opiekuje się babcią co najmniej od 2019 r. D. M. Dąbek to S. D., J. D., J. P.. Na skutek uchylenia przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, materiał dowodowy został w sprawie uzupełniony o dodatkowe dowody z dokumentu: oświadczenia dzieci M. D., zaświadczenia lekarskie dotyczące tych osób i wywiad środowiskowy. Z dokumentów tych wynika co następuje.

J. P., córka M. D. jest emerytką, pozostaje pod stałą opieką poradni zdrowia psychicznego, nadto - jak podaje - leczy się w poradni kardiologicznej i gastrologicznej. Cierpi na dychawicę oskrzelową, dyspepsję, kamicę nerek i moczowodu, migotanie i trzepotanie przedsionków, przewlekłą chorobę niedokrwienną serca, przewlekłe zapalenie zatok, zaburzenia przemian lipidów i inne lipidemie, zarzucanie żołądkowo-przełykowe, zaburzenia depresyjne nawracające. Pozostaje pod opieką także poradni laryngologicznej, pulmonologicznej.

S. D. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy, pozostaje pod stałym nadzorem poradni pulmonologicznej i poradni onkologicznej. Przeszedł chorobę nowotworową.

J. D. jest emerytem. Jest niezdolny do pracy, leczy się kardiologicznie i pulmonologicznie. Przeszedł zawał serca, cierpi na chorobę niedokrwienną serca. Ma zdiagnozowaną przewlekłą obturacyjną chorobę płuc oraz zaimplantowany stent.

W tych okolicznościach w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że problemy z oceną stanu zdrowia osoby zobowiązanej do sprawowania opieki mogą pojawić się w każdej sprawie dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego organ stanął na stanowisku, że tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zwolniona ze sprawowania opieki i nie ma znaczenia, z jakiego powodu dzieci osoby wymagającej opieki – zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności - opieki tej nie sprawują.

Niemniej w tej konkretnej sprawy takiej argumentacji nie sposób podzielić, z uwagi na ułomności procesowe w przeprowadzonym przez organy postępowaniu administracyjnym. Otóż pomimo uprzedniego zobowiązania organu I instancji do wyjaśnienia możliwości sprawowania opieki nad M. D. przez jej dzieci, Kolegium nie poczyniło we własnym zakresie - ani nie dostrzegło błędu w tym zakresie po stronie organu I instancji - wszelkich niezbędnych ustaleń faktycznych co do tego, czy istotnie osoby zobowiązane w pierwszej kolejności są w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką.

Po pierwsze, bez wątpienia nie do organów administracji należy ocena stanu zdrowia osób, które oświadczają, że nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ale w tym zakresie organy mogą posiłkować się stosownym zaświadczeniem lekarskim, przy wydawaniu którego to lekarz ocenia, czy konkretna osoba może sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Stąd, zważywszy na rozległość problemów zdrowotnych potwierdzonych u dzieci M. D., konieczne było podjęcie przez organy inicjatywy dowodowej w kierunku ustalenia możliwości sprawowania osobistej opieki nad M. D. przez jej dzieci.

Po drugie, mając na względzie, że realizowanie obowiązku alimentacyjnego przez osoby zobowiązane do alimentacji może odbywać się nie tylko poprzez osobiste sprawowanie tej opieki, ale także poprzez dostarczenie środków finansowanych m.in. na pokrycie kosztów opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przez osoby trzecie, to również organy obu instancji nie wyczerpały swoich możliwości procesowych w celu wyjaśnienia kwestii związanych z możliwością wywiązania się przez dzieci M. D. ze swojego zobowiązania alimentacyjnego w omawianej formie. Z akt sprawy wynika, że osoby te pobierają bądź emeryturę bądź rentę. Brakuje jednak ustaleń dotyczących możliwości faktycznego realizowania obowiązku alimentacyjnego przez zobowiązanych w pierwszej kolejności poprzez łożenie określonych sum pieniężnych (np. na pokrycie wydatków z tytułu sprawowania opieki przez osoby trzecie), albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych matce do życia. Uwzględniając zakres prowadzonego u J. P., J. D. i S. D. leczenia, które przekłada się przecież na ilość, rodzaj i koszt przyjmowanych leków, nie można skutecznie twierdzić, że osoby te mogą realizować swój obowiązek alimentacyjny w drodze dostarczania środków finansowych bez poczynienia dodatkowych wyjaśnień w zakresie faktycznych możliwości finansowych tych osób do spełnienia tego obowiązku.

Organy orzekające w sprawie są bowiem zobowiązane do przestrzegania przepisów prawa, w tym nie tylko przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.i.o.). Dlatego obowiązkiem organów było ustalenie, czy osoby zobowiązane do opieki nad M. D. w pierwszej kolejności są w stanie sprawować efektywnie i realnie tę opiekę (osobiście lub za pośrednictwem innych osób) nad matką, wówczas bowiem, w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, aktualizowałby się obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącego.

Sąd, kierując się okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy, podziela argumentację wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyrok WSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn.. akt II SA/Po 301/21, lex nr 3218568 i tam wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 - dostępne na stronie www.nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Z woli ustawodawcy, nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja z zatrudnienia dla jej sprawowania, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną, wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z kolei zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Z art. 617 § 1 k.r.o. wynika, że krewnymi w linii prostej są zstępni (syn, córka, wnuk, prawnuk) oraz wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie).

Zatem zadaniem organów administracji ponownie orzekających w tej sprawie będzie ustalenie, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. dzieci M. D., były obiektywnie zdolne do jej sprawowania.

Wobec naruszenia przez organy obu instancji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy uwzględnią powyższą ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, w szczególności poczynią według powyższych wskazówek uzupełniające ustalenia faktyczne w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy, pamiętając o potwierdzeniu urzędowym daty zgonu M. D. (jak wynika z oświadczenia skarżącego, M. D. w dniu 14 marca 2021 r. zmarła) i dostosowaniu wydanego rozstrzygnięcia do poczynionych ustaleń w tym zakresie.