Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 260/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 13 ust. 1,
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 239 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2022 r. ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 28 lutego 2022 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania J. T. (dalej: Skarżąca, Matka) od decyzji Wójta Gminy K. (dalej: Wójt, organ I instancji) z [...] grudnia 2021 r., [...], odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. T. (dalej: Dziecko) – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach.

Dnia [...] kwietnia 2021 r. B. T. (dalej: Babcia) wniosła do Wójta o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na Dziecko. Do wniosku dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w G. z [...] sierpnia 2018 r. (dalej: postanowienie SR), z którego wynika, że Matce ograniczono władzę rodzicielską nad Dzieckiem, a miejsce pobytu Dziecka ustalono u Babci i W. T. (dalej: Dziadek). Przekazano również kompetencję do podejmowania decyzji odnośnie leczenia, edukacji Dziecka oraz składania w jej imieniu wniosków w urzędach o przysługujące Dziecku świadczenia i odbiór tych świadczeń.

Wójt decyzją z [...] maja 2021 r., [...], odmówił Babci przyznania świadczenia wychowawczego na Dziecko na okres od 2021-06-01 do 2022-05-31, wskazując, że Babcia nie jest opiekunem faktycznym dziecka, gdyż nie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie Dziecka, a nadto Babcia i Dziadek nie są opiekunami prawnymi Dziecka. Tym samym Babcia nie jest uprawniona do świadczenia wychowawczego na Dziecko.

Dnia [...] maja 2021 r. wniosek do Wójta o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na Dziecko wniosła Matka.

Decyzja Wójta z [...] maja 2021 r., wskutek odwołania Babci, została utrzymana w mocy decyzją SKO z [...] października 2021 r., [...] Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji.

Decyzją z [...] grudnia 2021 r. Wójt odmówił Skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na Dziecko, na okres od 2021-06-01 do 2022-05-31, wskazując w uzasadnieniu, że wziął pod uwagę odpis prawomocnego orzeczenia Sądu Rejonowego w G. o ograniczeniu Skarżącej władzy rodzicielskiej nad Dzieckiem. Wyrok jest prawomocny od [...] września 2018 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu w kompetencji dziadków Dziecka leży podejmowanie decyzji odnośnie leczenia, edukacji oraz składania w imieniu Dziecka wniosków w urzędach o przysługujące świadczenia i odbiór tych świadczeń. Organ przywołał art. 4 ust. 1 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej: u.p.p.w.d.).

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. Podniosła, że nie ulega wątpliwości, że jest Matką Dziecka, nie jest kwestionowane, że Dziecko zamieszkuje z Matką i pozostaje na jej utrzymaniu, nie jest sprawowana opieka naprzemienna, natomiast ten sam organ rozstrzygnął już, co potwierdziło SKO, że dziadkowie dziecka nie są jego opiekunami prawnymi ani faktycznymi w rozumieniu u.p.p.w.d. Jest zatem oczywiste, że świadczenie winno być przyznane Matce, spełniającej wszelkie wymogi ustawowe. Orzeczenia organów nie powinny pozostawać ze sobą w sprzeczności.

SKO decyzją z [...] lutego 2022 r., wskazaną we wstępie, utrzymało zaskarżoną decyzję Wójta z [...] grudnia 2021 r. w całości w mocy.

W uzasadnieniu przytoczyło art. 4 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d., a następnie omówiło postanowienie SR wskazując, że uprawnienie do ubiegania się o przyznanie świadczenia wychowawczego Matce, której ograniczono prawa rodzicielskie, zostało wyłączone. Dziadkowie dziecka, na mocy ww. orzeczenia, mają prawo ubiegać się o świadczenia pomocowe w imieniu małoletniej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Skarżąca, wniósłszy o jej uchylenie w całości, zarzuciła naruszenie art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. Zasadniczo powtórzyła tezy odwołania, przytaczając nadto ww. art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko. Wskazał nadto, że postanowieniem SR Sąd ustanowił dziadków dziecka faktycznymi opiekunami, jednak nie nadał im statusu rodziny zastępczej.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z dnia 19 sierpnia 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 ustawy z 02 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., zwanej dalej "u.COVID"), o czym strony zostały powiadomione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 3 u.COVID, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia.

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 28 lutego 2022 r., [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy K. z [...] grudnia 2021 r., [...], odmawiającą J. T. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. T..

Podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowił w szczególności art. 4 i art. 13 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "u.p.p.w.d.") w brzmieniu obowiązującym przed dniem 01 stycznia 2022 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1981, dalej: "ustawa zmieniająca"), zgodnie z art. 20 ustawy zmieniającej.

W myśl art. 4 u.p.p.w.d.:

1. Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

2. Świadczenie wychowawcze przysługuje:

1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo

3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo

4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo

5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022 r. poz. 447).

3. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

Jak natomiast stanowi art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d., ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka albo dyrektora domu pomocy społecznej.

Należy zatem zauważyć w pierwszej kolejności, że jak zasadnie podnosi się w orzecznictwie - chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 03 marca 2022 r., II SA/Gl 1056/21). Konstatacja ta ma kluczowe znaczenie dla niniejszej sprawy.

Podkreślić bowiem trzeba, że Sąd podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 04 marca 2020 r., I OSK 2140/18, zgodnie z którym wykładnia językowa art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wprowadzając ograniczenie w dostępności do świadczenia wychowawczego dla osób, którym sąd powszechny w drodze orzeczenia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, narusza przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka, a więc regulacje wyższego rzędu. Do takiego rezultatu nie prowadzą natomiast wyniki wykładni funkcjonalnej pozwalające urzeczywistnić normy i wartości eksponowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka.

Wspomniany art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. definiuje opiekuna faktycznego dziecka jako osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.

Jak zasadnie zauważył WSA w Poznaniu w wyroku z 02 listopada 2021 r., II SA/Po 127/21, niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do tych, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Wykładnia językowa art. 4 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – w zakresie, w jakim wyznacza kryteria podmiotowe przyznania świadczenia wychowawczego, które nie pozwalają osiągnąć celów postawionych w regulacjach konstytucyjnych i konwencyjnych – nie daje zadowalających wyników. Co więcej, należy dostrzec, że wykładnia ta narusza również przepisy art. 2 oraz art. 32 ust. 2 Konstytucji, statuujące zasadę państwa prawa, zasadę równości i zakaz dyskryminacji. Pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego tych, które sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy aktu stosowania prawa wydanego przez organy państwa, pozostaje w sprzeczności z celem tej ustawy i celem samego świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stąd też, wprowadzając odstępstwo od zasady równości ustawodawca nie może się tylko ograniczyć do jasnego, w sensie językowym, sformułowania kryterium, ale przede wszystkim zastosowane kryterium winno pozostawać w bezpośrednim związku z celem przyjętej regulacji.

Podobne stanowisko wyraził także m.in. WSA w Gliwicach w wyroku z 25 sierpnia 2021 r., II SA/Gl 700/21.

W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. przyznał dziadkowi i Babci Dziecka kompetencję do m.in. składania w imieniu Dziecka wniosków w urzędach o przysługujące świadczenia i odbiór tych świadczeń.

Powyższe stanowi zresztą powód odmowy przyznania Skarżącej świadczenia na Dziecko.

Mając na uwadze powyższe, nie do pogodzenia z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej wyrażoną w art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) i zasadami demokratycznego państwa prawnego jest takie działanie organów, które najpierw odmawiają przyznania świadczenia "Dziadkom" Dziecka, by następnie odmówić tego samego świadczenia Matce, ze wskazaniem, że świadczenie to przysługuje Dziadkom (gdy już uprzednio go odmówiły, pośrednio wskazując Skarżącą – "w przedmiotowej sprawie matce dziecka [...] przysługuje władza rodzicielska nad córką, jednak w ograniczonym zakresie. Taka sytuacja prawna nie pozwala na uznanie, że babcia dziecka jest opiekunem prawnym".

Sąd jednocześnie zauważa, że na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W okolicznościach niniejszej sprawy, wobec braku tożsamości podmiotowej wydanych decyzji wobec Skarżącej oraz wobec Babci – poza kontrolą Sądu pozostają decyzje SKO i Wójta odmawiające przyznania świadczenia wychowawczego Babci Dziecka. Jednocześnie jednak Sąd zauważa, że przepisy k.p.a. przewidują szereg możliwości następczego usuwania naruszeń, w tym chociażby art. 154 § 1 k.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Nie ma wątpliwości, że w niniejszej sprawie żadna ze stron (ani w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania Sądu, ani tym bardziej z wniosku Babci) nie nabyła prawa. Zarazem, w ocenie Sądu, występuje przesłanka przemawiająca za zmianą decyzji, w postaci słusznego interesu strony.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd nie orzekał mając na uwadze, iż Skarżąca na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. zwolniona jest z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.