Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 795/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Krzysztof Erbel, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu zaległych opłat za pobyt w Domu Opieki, odmowy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt w Domu Opieki i ustalenia terminu zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt w Domu Opieki oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej organ odwoławczy) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013, poz. 267 ze zm. dalej k.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania B. D. (dalej skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Kierownika Działu Usług Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L. (dalej organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2014r., nr [...] w sprawie: 1. ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu zaległych opłat za pobyt ojca J. M. (dalej ojciec) w Domu Opieki "[...] " w L. ( dalej Dom Opieki) w wysokości 9.601,14 zł za okres od 1 maja 2011r. do 28 lutego 2013r., 2. odmowy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt ojca w Domu Opieki w wysokości 9.601,14 zł za okres od 1 maja 2011r. do 28 lutego 2013r., 3. ustalenia terminu zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt ojca w Domu Opieki w wysokości 9.601,14 zł za okres od 1 maja 2011r. do 28 lutego 2013r. - do dnia 30 listopada 2014r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2013r. skarżąca wskazując na art. 104 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej, zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o odstąpienie od żądania zwrotu opłaty za pobyt ojca w Domu Opieki. Wskazała, że zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synem. Jest osobą bezrobotną, nie ma żadnego dochodu własnego, zaś jedynym dochodem rodziny jest wynagrodzenie za pracę męża. Wnioskodawczym wskazała także na trudną sytuację zdrowotną i materialną w rodzinie.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013r. nr [...], organ I instancji odmówił skarżącej całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w Domu Opieki. Jako podstawę prawną decyzji przyjęto art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał decyzje ustalające skarżącej odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Podano, że strona zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synem. Jest osobą bezrobotną, nie ma żadnego dochodu własnego, zaś jedynym dochodem rodziny jest wynagrodzenie za pracę męża w A. Następnie organ I instancji przedstawił szczegółowo jak kształtowała się wysokość dochodu rodziny w poszczególnych miesiącach. Wskazał na art. 64 ustawy o pomocy społecznej i uznaniowy charakter tego przepisu prawa. Stwierdzono, że w rodzinie występują choroby, zaś udokumentowane wydatki na leczenie wyniosły w maju 2013r. - 25,26 zł, czerwcu 2013r. - 294,46 zł, lipcu 2013r. - 58,17 zł, sierpniu 2013r. - 98,41 zł, wrześniu - 39,96 zł. Oceniono, że wydatki te nie mogą stanowić podstawy do zastosowania zwolnienia, gdyż nie obciążają znacznie budżetu rodziny. Przedstawiono także szczegółowe wydatki, jakie rodzina ponosi w związku z codziennym funkcjonowaniem, w tym raty kredytów wynoszące odpowiednio 304 zł i 197 zł. Organ I instancji ocenił sytuację dochodową rodziny jako dobrą, zaś dochód w analizowanym okresie znacznie przekracza 300% kryterium dochodowe rodziny. Wzięto także pod uwagę, że od marca 2013r. nie naliczano przedmiotowej odpłatności. Zdaniem organ I skarżąca jest w stanie realizować nałożoną na nią odpłatność.

Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lutego 2014r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium wskazało na konieczność rozpoznania podania wnioskodawczyni w oparciu o art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej tak jak to określiła w żądaniu strona, a nie na podstawie art. 64 tejże ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2014r., nr [...] odmówił skarżącej odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt ojca w Domu Opieki w wysokości 5.933,00 zł za okres od 1 października 2010r. do 30 kwietnia 2011r. ustalonych decyzją z dnia [...] lutego 2011r., nr [...] Decyzja ta stanowi przedmiot odrębnego postępowania odwoławczego.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2014r., nr [...]: 1. ustalił stronie wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu zaległych opłat za pobyt ojca w Domu Opieki w wysokości 9.601,14 zł za okres od 1 maja 2011r. do 28 lutego 2013r., 2. odmówił odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt ojca w Domu Opieki w wysokości 9.601,14 zł za okres od 1 maja 2011 r. do 28 lutego 2013r., 3. ustalił termin zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt ojca w Domu Opieki w wysokości 9.601,14 zł za okres od 1 maja 2011r. do 28 lutego 2013r. - do dnia 30 listopada 2014r. W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2011r., nr [...] (zmienioną następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2012r., nr [...]) ustalono wobec skarżącej odpłatność za pobyt ojca w Domu Opieki, która w okresie od maja 2011r. do maja 2012r. wyniosła łącznie 8.335,53 zł. Koleją decyzją z dnia [...] czerwca 2013r., nr [...] została zmieniona decyzja ostateczna z dnia [...] stycznia 2012r., nr [...] zaś kwota podlegająca zwrotowi za okres od czerwca 2012r. do lutego 2013r. wynosi 1.265,61 zł. Łącznie do zwrotu przypada więc 9.601,14 zł. Skarżąca nie wpłaciła tej kwoty, co skutkowało wszczęciem z urzędu postępowania w sprawie ustalenia należności podlegającej zwrotowi i ustalenia terminu tego zwrotu. Jednocześnie, poinformowano stronę, że w trakcie tego postępowania administracyjnego zostanie rozpatrzony jej wniosek z dnia 11 kwietnia 2013r. o odstąpienie od żądania zwrotu opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Organ I instancji-powołał się na art. 104 ust. 1 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wskazał, że w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy koniecznym stało się dokonanie aktualizacji sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącej i uzyskanie materiału dowodowego. W dniu 31 marca 2014r. przeprowadzono wywiad środowiskowy ze skarżącą, która zgodziła się jednak tylko na wypełnienie II części kwestionariusza, nie dołączając przy tym dokumentów związanych w wydatkami rodziny ponoszonymi na remont mieszkania i leczenie członków rodziny. W związku z tym organ prowadził dalsze postępowanie we własnym zakresie. Konieczne było bowiem ustalenie sytuacji dochodowej wszystkich osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie dochodowym rodziny tj. męża i syna. W tym celu wystąpiono do pracodawcy męża strony o ujawnienie jego dochodów pochodzących ze stosunku pracy.

Organ I instancji podkreślił, że w kierowanej do skarżącej korespondencji, stwarzał stronie możliwość wykazania szczególnie uzasadnionych okoliczności, które przemawiałyby za zastosowaniem ulgi. Mimo, że skarżąca w piśmie z dnia 16 kwietnia 2014r. zgłosiła gotowość dalszej współpracy, nie ustosunkowała się do kolejnego pisma organu administracji z dnia 30 kwietnia 2014r. W związku z tym organ I instancji oparł się na własnych ustaleniach dokonanych w sprawie. Wynika z nich, że skarżąca zamieszkuje wraz z mężem i synem, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni nie pracuje, nie posiada własnych dochodów. Mąż skarżącej jest natomiast zatrudniony w A na czas nieokreślony. Syn jest uczniem klasy [...] B w G. Źródłem dochodu rodziny jest wynagrodzenie za pracę małżonka. Następnie organ przedstawił szczegółowo jak kształtowały się dochody rodziny w okresie od kwietnia 2013r. do maja 2014r. Jak wynika z tego zestawienia maksymalny miesięczny dochód rodziny w tym okresie wyniósł 8.372,64 zł (czerwiec 2013r.), zaś najniższy stanowiła kwota 3.243,64 zł (maj 2013r.). Z kolei wydatki na leczenie zostały udokumentowane za okres od maja 2013r. do września 2013r. i wynosiły w maju 2013r. - 25,26 zł, czerwiec - 294,46 zł, lipiec - 58,17 zł, sierpień - 98,41 zł, wrzesień - 39,96 zł. Natomiast według informacji z wywiadu z dnia 31 marca 2014r. średnie wydatki z tego tytułu wynoszą ok. 100 zł miesięcznie. Udokumentowane wydatki jednorazowe rodziny to 3.093 zł w maju 2013r. na zakup węgla, czerwiec 2013r.- zakup maszynki do mięsa (269 zł), sierpień 2013r. - zakup węgla (1.491,75 zł), wrzesień 2013 - zakup materiałów budowlanych (264,57 zł). W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji opisał sytuację zdrowotną członków rodziny wskazując, że skarżąca jest po przebytym urazie barku, ma zdiagnozowaną chorobę zwyrodnieniową, dyskopatię, wypuklinę kręgosłupa. Okresowo korzystała z leczenia sanatoryjnego oraz zabiegów rehabilitacyjnych. Mąż skarżącej choruje natomiast na reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie jelita grubego i nadciśnienie tętnicze. Syn cierpi na dychawice oskrzelową i alergiczne zapalenie śluzówki nosa.

Oceniając dokonane ustalenia organ I instancji stwierdził, że sytuacja dochodowa rodziny jest dobra. W analizowanym okresie 9 miesięcy tj. od kwietnia 2013r. do października 2013r. oraz od kwietnia 2014r. do maj 2014r. dochód w pięciu miesiącach znacznie przekraczał 300 % kryterium dochodowego. Wprawdzie jest to dochód z jednego źródła, jednak pracodawca oprócz miesięcznego wynagrodzenia niejednokrotnie dokonuje dodatkowych wypłat z tytułu nagród czy premii. Zdaniem organu wydatki rodziny w stosunku do dochodu nie stanowią znacznego obciążenia budżetu domowego, z wyjątkiem pojedynczych przypadków gdy dokonywano zakupu węgla.

Organ I instancji stwierdził, że w okresie od maja 2011r. do czerwca 2014r. Gmina Miejska L. dopłaciła do pobytu ojca skarżącej w Domu Opieki 47.632,84 zl. W ocenie organu sytuacja rodziny nie uzasadnia przerzucania kosztów utrzymania ojca strony na Gminę. Wskazano, że w przypadku strony nie ma szczególnie uzasadnionego przypadku, który uzasadniałby udzielenie ulgi, zaś zwrot wydatków nie będzie stanowił nadmiernego obciążenia dla rodziny. Strona była bowiem zorientowana w tym, że w obiegu prawnym jest decyzja ostateczna zobowiązująca ją do opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Wyższe opłaty były zaś ustalone za miesiące, w których sytuacja dochodowa rodziny była bardzo dobra i było możliwe wnoszenie bieżąco ustalonych opłat.

Ponadto wskazano, że termin spłaty należności od maja 2011r. do lutego 2013r. organ pomocy społecznej ustalił we własnym zakresie, z uwagi na brak dostatecznego współdziałania ze skarżącą.

Od tej decyzji odwołanie wniosła skarżąca wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie o odstąpieniu od żądania zwrotu wydatków za dotychczas udzielone świadczenie jej ojcu. W uzasadnieniu opisała dotychczasowy przebieg postępowania podając, że zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż jest osobą chorą, bezrobotną, bez żadnych źródeł dochodu, pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża, zaś jej sytuacja zawodowa i materialna nie ulegnie poprawie. Dalej podała, że nie miała i nie ma żadnych środków finansowych by partycypować w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej. Zdaniem strony dochody jej męża nie powinny mieć większego znaczenia, gdyż na nim nie ciąży ustawowy obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania teścia w domu pomocy społecznej. Na mężu strony ciąży natomiast obowiązek utrzymania jej oraz syna. W świetle prawa oraz wydawanych decyzji tylko strona jest bowiem zobowiązana do ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Tymczasem jej sytuacja nie pozwala na uregulowanie należności, co potwierdził organ egzekucyjny umarzając postępowanie egzekucyjne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania i na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podało, że podstawę prawną stanowi art 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r., poz. 182 ze zm. dalej u.p.s.) według którego w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Użyte przez ustawodawcę określenia "organ może odstąpić", "organ może umorzyć" oznaczają, że decyzje w tym zakresie podejmowane są w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Uznanie administracyjne nie może mieć dowolnego charakteru lecz powinno być uzasadnione sytuacją osobistą skarżącego w kontekście sytuacji innych osób oczekujących wsparcia ze strony ośrodka pomocy społecznej. W konsekwencji na organach ciąży obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia i uzasadnienia w indywidualnym przypadku, szczególnych okoliczności, które legły u podstaw wydawanej decyzji, bądź w przypadku odmowy, uzasadnienia dlaczego organ uznał, że szczególne okoliczności nie zachodzą. Przepis nie precyzuje co oznacza "przypadek szczególnie uzasadniony", tak więc organ powinien ocenić indywidualnie sytuację każdej osoby ubiegającej się o zastosowanie względem niej art. 104 ust. 4 u.p.s.. Dalej odwołano się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazując, że na pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku składa się całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy

W opinii organu odwoławczego , organ I instancji w sposób wszechstronny zebrał materiał dowodowy, prawidłowo go ocenił i wyprowadził poprawne wnioski. Sytuacja w jakiej znajduje się skarżąca nie ma bowiem cech "przypadku szczególnie uzasadnionego'", który uzasadniałby odstąpienie od żądania zwrotu wydatków, które poniosła Gmina za pobyt ojca strony w domu pomocy społecznej. Przede wszystkim nie sposób oceniać sytuacji skarżącej, tak jak tego oczekuje, w oderwaniu od całokształtu jej sytuacji rodzinnej i faktu pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i synem. Z postanowień art. 61 ust. 2 pkt 2b u.p.s. nie jest możliwe j ustalenie sytuacji skarżącej w oderwaniu od sytuacji dochodowej członków rodziny. Wskazano, że art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s. uzależnia możliwość uzyskiwania pomocy społecznej od sytuacji dochodowej pozostałych członków rodzin, przyjmując, że wzajemna pomoc osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wyprzedza pomoc Państwa w tym zakresie. Z tego też względu nie można pominąć faktu, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i mężem, który utrzymuje rodzinę. Według ustaleń organu I instancji małżonek skarżącej jest zatrudniony na umowę o pracę na czas nieokreślony, a jego zarobki oscylują w kwotach ok. 5.000 zł miesięcznie. Nadto wydatki rodziny nie mają charakteru nadzwyczajnego. Z tytułu schorzeń, na leki wydawane jest ok. 100 zł miesięcznie, poza tym rodzina ponosi zwykłe wydatki związane z codziennym funkcjonowaniem - opłaty za wodę - 80 zł, gaz - 60 zł, energia elektryczna - 99 zł, odpady 22 zł, karma dla psów -110 zł, bilety na dojazdy do pracy - 133 zł, dojazdy do szkoły - 154 zł, telefon – 120 zł. Z powyższych okoliczności wynika, że sytuacja rodziny skarżącej nie ma nadzwyczajnych zdarzeń, które pogarszałyby jej sytuację finansową. Wskazano ponadto, że także sytuacja życiowa samej strony nie uzasadnia zastosowania przedmiotowej ulgi. Fakt, że skarżąca obecnie jest pozbawiona dochodu własnego i nie pracuje, nie oznacza, że sytuacja ta musi mieć charakter trwały tak jak to sugeruje strona w odwołaniu. Schorzenia na które cierpi wnioskodawczyni nie dyskwalifikują jej jako osoby zdolnej do podjęcia zatrudnienia. Wnioskodawczyni nie jest osobą posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności. Nadto bez znaczenia pozostaje fakt, że Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku skarżącej. Orzeczenie to potwierdza wyłącznie brak możliwości egzekucji należności. Organ egzekucyjny nie bada sytuacji zobowiązanej w kontekście "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zatem wydanie orzeczenia, na które powołuje się skarżąca w odwołaniu, nie jest miarodajne dla oceny spełnienia przesłanek do przedmiotowej ulgi.

Wskazano jednocześnie, że w niniejszej sprawie skarżąca nie realizowała swoich zobowiązań wynikających z decyzji nakładających na nią obowiązek zapłaty należności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Stąd zasadnie orzeczono o konieczności zwrotu tych należności poniesionych zastępczo przez Gminę z tego tytułu. Termin zwrotu należności ustalono we własnym zakresie z uwagi na brak porozumienia w tym zakresie ze stroną, która co do zasady kwestionuje możliwość realizacji przedmiotowego obowiązku. W ocenie organu odwoławczego, ustalony termin zwrotu należności tj. 30 listopada 2014r. uwzględnia realne możliwości spłaty należności (biorąc pod uwagę wysokość dochodów uzyskiwanych przez rodzinę), a także fakt, iż skarżąca nie realizuje swoich zobowiązań począwszy od 1 maja 2011r., chociaż już w tym czasie wiedziała o ciążącym na niej obowiązku, wynikającym z ostatecznych decyzji administracyjnych.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu podała, że w związku z licznymi wydatkami, które są opłacane z poborów męża, jego dochód mnie wystarcza na pokrycie wszystkich wydatków na utrzymanie swojej rodziny. Wskazała ponadto, że jej małżonek nie ma obowiązku ponoszenia tak wysokich kosztów utrzymania jej ojca, a jego teścia w Domu Opieki. Dalej podkreśliła, że jej ojciec został przyjęty do Domu Opieki na własny wniosek, a organ I instancji uznał, że jego emerytura pokryje koszty utrzymania w DPS. W związku z tym skarżąca wniosła o zwolnienie jej z odpłatności za pobyt ojca w DPS oraz "wycofanie tytułu wykonawczego i zaprzestanie sciągania i naliczania długów z poborów męża."

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. W odniesieniu do zarzutów skargi wskazał, że bez wpływu na wynik sprawy pozostaje fakt, że ojciec strony został umieszczony w DPS na swój wniosek. Przepisy regulujące zasady odpłatności za pobyt członków rodziny w domu pomocy społecznej z tym faktem nie wiążą żadnych skutków prawnych. Odpłatność może być ustalana, niezależnie od woli bliskich takiej osoby w kwestii skierowania. Ustawodawca nie uczynił bowiem takich osób nawet stronami w postępowaniu o skierowanie do konkretnego domu pomocy. Nadto organ II instancji podkreślił, że wyrok sądu powszechnego nie kreuje obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy, ale decyzja administracyjna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem i na podstawie należycie ustalonych okoliczności faktycznych.

Z treści wniosku skarżącej wynika, że podstawą prawną jej żądania był art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty.

Do należności objętych zakresem zastosowania powyższego przepisu – zgodnie z art. 104 ust. 1 u.p.s. – zaliczają się należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o odstąpienie w całości od żądania zwrotu wydatków za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] na podstawie której został wydany tytuł wykonawczy z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] i kolejnymi zmieniającymi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] ustalono wobec skarżącej odpłatność za pobyt ojca w DPS w okresie od 1 maja 2011 r. do 28 lutego 2013 r.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest kwestia zbadania prawidłowości ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, którą została obciążona skarżąca. Istota niniejszej sprawy sprowadza się wyłącznie do oceny, czy po stronie skarżącej występują jakieś szczególne przypadki uzasadniające odstąpienie od domagania się zwrotu opłaty za pobyt w domu opieki społecznej. W tak zakreślonych ramach należało przyjąć wyłącznie jako istotną okoliczność faktyczną, że w dacie złożenia wniosku skarżąca zobowiązana był do uiszczania opłaty w łącznej kwocie 9.601,14 złotych wynikającej ze wskazanej wyżej decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta G. i obowiązku tego nie dopełniła. Objęcie zakresem rozpatrzenia innych kwestii aniżeli wynikałoby to z istoty sprawy byłoby przekroczeniem jej granic, a w konsekwencji prowadziłoby do naruszenia art. 134 p.p.s.a.

Przechodząc do podstawy prawnej żądania skarżącego tj. art. 104 ust. 4 u.p.s. wskazać należy, że przepis ten, ani też żaden inny przepis powołanej ustawy, nie określa jak należy rozumieć szczególnie uzasadniony przypadek. Jedynie tytułem przykładu ustawa wskazuje na dwie sytuacje szczególne: żądanie zwrotu należności stanowiłoby dla osoby zainteresowanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Niewątpliwie w każdym takim przypadku możliwość zastosowania przywołanego przepisu wymagałaby uprzedniego zbadania sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej osoby zainteresowanej w drodze wywiadu środowiskowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 204/10).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że żądanie skarżącej wynika z sygnalizowanego przez nią nadmiernego obciążenia w uiszczeniu opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Powyższa okoliczność wymaga zdaniem Sądu poczynienia ustaleń nie tylko co do sytuacji osobistej skarżącej, ale nade wszystko do określenia sytuacji materialnej jej rodziny z uwzględnieniem zarówno uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych wydatków co wynika art. 6 ust.14 oraz art. 8 ust. 3 u.p.s.

Zatem szczególnie istotnym środkiem dowodowym w tej sytuacji był wywiad środowiskowy, którego doniosła rola w procesie udzielania pomocy społecznej została mu przypisana przez ustawę (np. art. 11 u.p.s.) i dostrzeżona w orzecznictwie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2002 r., sygn. akt I SA 333/01).

W toku postępowania przed organem pierwszej instancji podjęte zostały starania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który prowadzić miał do ustalenia sytuacji materialno – bytowej rodziny oraz pozyskania dokumentów potwierdzających ustaloną sytuację, w tym także dotyczących wydatków związanych z leczeniem i istniejącymi obciążeniami finansowymi. W tym celu organ pierwszej instancji – pismem z dnia 5 marca 2014 r. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego informując o tym skarżącą. Pomimo starań podjętych przez organ pomocy społecznej właściwy dla miejsca zamieszkania skarżącej, wobec braku współdziałania skarżącej w udostępnieniu wszystkich istotnych informacji pozwalających na ustalenie rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej rodziny skarżącej stosownie do art. 6 ust.14 oraz art. 8 ust. 3 u.p.s., organ nie przeprowadził wywiadu środowiskowego, ponieważ odmówiła wydania stosownych dokumentów związanych z sytuacją materialną rodziny, leczeniem, remontem mieszkania czy też zaciągniętymi kredytami i pożyczkami oraz wpisów określonych informacji w poszczególnych pkt arkusza wywiadu. Nadto mimo, że w piśmie z dnia 16 kwietnia 2014 r, strona deklarowała gotowość do współdziałania i chęć przedłożenia istotnych w sprawie dowodów, nie odpowiedział na pismo organu z dnia 30 kwietnia 2014 r., nr [...].

Z powyższego wynika zatem, że skarżąca nie współpracowała z organem pomocowym w celu rzetelnego ustalenia sytuacji materialno – bytowej swojej rodziny. Pozbawiła ona tym samym organ możliwości zweryfikowania twierdzeń o nadmiernym obciążeniu opłatami z rzeczywistym stanem faktycznym. Okoliczność tę organ – zasadnie – potraktował nie tyle jako przyczynę odmowy odstąpienia w całości od żądania zwrotu dochodzonych należności, ale jako utratę możliwości szczegółowego przedstawienia sytuacji przemawiającej za rzeczonym odstąpieniem.

Nie dysponując danymi pozwalającymi ustalić sytuację materialno – bytową rodziny skarżącej organ zmuszony był do samodzielnego ustalenia w oparciu o dostępną dokumentację, co znajdowało podstawę w art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s., zgodnie z którym, organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Kierując się przywołanym przepisem oraz normą wyrażoną w art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a., wskazującą że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, organy pozyskały dokumenty na temat sytuacji skarżącej i jej rodziny z wywiadu środowiskowego z dnia 30 września 2013 r. oraz 31 marca 2014r. oraz informacji uzyskanych w trybie art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, od pracodawcy męża skarżącej.

Na ich podstawie ustalono, że sytuacja finansowa rodziny jest dobra. W analizowanym zakresie dochód trzyosobowej rodziny skarżącej znacznie przekraczał 300% kryterium dochodowe rodziny, co uzasadnia ponoszenie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Organ nie odnotował również występowania innych, niezwiązanych z sytuacją materialną, okoliczności przemawiających za odstąpieniem od żądania zwrotu. Szczegółowo wyliczono także w ujęciu comiesięcznym udział procentowy wszystkich wydatków w odniesieniu do dochodu rodziny, oraz stan zdrowia wszystkich członków rodziny.

Mając na uwadze przyjęte z wydanych w tej sprawie decyzjach przez organy orzekające ustalenia w zakresie stanu majątkowego, rodzinnego i osobistego skarżącej, należy stwierdzić po stronie skarżącej brak szczególnych okoliczności dających podstawę do odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu opłaty za pobyt w D.P.S.. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem organu, że za zastosowaniem tego przepisu nie przemawia ani sytuacja materialna rodziny, która jest zadowalająca, ani też inne okoliczności mające wpływ na zdolności płatnicze skarżącej. Wskazać przy tym należy, że ocena wystąpienia innej, niż dochodowa, przesłanki uzasadniającej zastosowanie ulgi została wzięta pod uwagę w takim zakresie, w jakim wynikało to z możliwej do ustalenia sytuacji zdrowotnej rodziny, czy też sytuacji zawodowej skarżącej (brak podejmowania zatrudnienia przy jednoczesnym nieistnieniu przeciwskazań do zarobkowania).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji należy także wziąć pod uwagę również fakt, że została ona podjęta w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może, lecz nie musi udzielić ulgi w zwrocie dochodzonej należności. Rozstrzygając wniosek organ nie działa jednak w oparciu o pełną dowolność, lecz winien dokonać rzetelnej analizy wszystkich okoliczności przemawiających zarówno za udzieleniem ulgi jak i odmową jej udzielenia.

Zdaniem Sądu organ dochował należytej staranności w rozpoznaniu niniejszej sprawy w ramach uznania administracyjnego i zasadnie stwierdził, że zwrot wydatków w sytuacji majątkowej skarżącej nie stanowi nadmiernego obciążenia i nie zachodzą również inne okoliczności szczególne uzasadniające uwzględnienie wniosku. Tym samym zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z prawem i w jego granicach, a więc z poszanowaniem zasady praworządności wynikającej z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 k.p.a.

Końcowo wypada wskazać, wobec zgłoszonego w skardze wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w D.P.S., że sąd administracyjny co do zasady nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Stąd też w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiotowy wniosek skarżącej nie może odnieść zamierzonego skutku.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów skargi należy wskazać za organem odwoławczym, że bez wpływu na wynik sprawy pozostaje fakt, że ojciec strony został umieszczony w domu pomocy społecznej na swój wniosek. Przepisy regulujące zasady odpłatności za pobyt członków rodziny w domu pomocy społecznej z tym faktem nie wiążą żadnych skutków prawnych. Odpłatność może być bowiem ustalana, niezależnie od woli bliskich takiej osoby w kwestii skierowania. Ustawodawca nie uczynił bowiem takich osób nawet stronami w postępowaniu o skierowanie do konkretnego domu pomocy. Niewątpliwie też, to nie wyrok sądu powszechnego kreuje obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy, ale decyzja administracyjna. W przypadku strony jest to decyzja z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] i wyżej wskazane decyzje zmieniające.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.