Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 855/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 2, art. 18 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 3 pkt 10 i 13
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant Referent Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G. Kierownik Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 2 pkt 4 i 5, art. 7, art. 8, art. 9 a i art. 10 ust. 1 - 6 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) i rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. Nr 105, poz. 882) oraz art. 104 i art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku, przyznał J.W. prawo do zaliczki alimentacyjnej w okresie od dnia [...] do dnia [...] w kwocie [...] zł. miesięcznie. Organ ten zaznaczył, że strona jako uczeń Zespołu Szkół [...] Nr [...] w G. programowo ukończy szkołę w dniu [...] i dlatego do tego dnia przysługuje jej prawo do zaliczki alimentacyjnej.

W odwołaniu od tej decyzji J.W. kwestionował wysokość i końcowy termin wypłaty przysługującej mu zaliczki alimentacyjnej, powołując się na treść art. 8 ust. 2 i art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), bowiem rok szkolny rozpoczyna się w dniu 1 września każdego roku a kończy się z dniem 31 sierpnia następnego roku oraz wniósł o ponowne jej przeliczenie i przyznanie w wyższej wysokości tj. [...] zł. miesięcznie w okresie od dnia [...] do dnia [...].

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej daty końcowej przyznania zaliczki alimentacyjnej, tj. [...] i w to miejsce orzekło datę [...], natomiast w pozostałym zakresie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium przywołało treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i zaznaczyło, że ustawodawca w art. 8 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych wyraźnie wskazał, że pod uwagę bierze się dochód miesięczny rodziny, a nie dochód na osobę w rodzinie. W konsekwencji, warunkiem przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości jest, aby 50% kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych nie zostało przekroczone przez dochód rodziny. Zatem zwiększona wysokość zaliczki alimentacyjnej jest uzależniona od wysokości dochodu rodziny, a nie wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Podniosło również, że rozpatrywana sprawa dotyczy okresu zasiłkowego, trwającego od dnia [...] do dnia [...]. W zaświadczeniu ze szkoły odwołującego podano, że programowo ukończy on szkołę w miesiącu [...], co nie jest zgodne z terminem zakończenia zajęć w szkołach ponadgimnazjalnych, ustalonym w oparciu o § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 z późn. zm.), a więc w najbliższy piątek po dniu 1 stycznia lub w ostatni piątek kwietnia. Ostatni piątek kwietnia w roku szkolnym [...] przypadł na dzień [...], dlatego do tego dnia tj. [...] przysługuje odwołującemu prawo do zaliczki alimentacyjnej. Zmiana w tym zakresie decyzji organu pierwszej instancji nie narusza art. 139 K.p.a., gdyż utrzymanie w mocy decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie do dnia 30 czerwca 2007 r. rażąco naruszyłoby prawo, zgodnie bowiem z art. 7 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej tylko do czasu gdy uczy się ona w szkole.

W skardze J.W. ponowił argumentację zaprezentowaną w odwołaniu, domagał się zmiany niekorzystnej dla niego decyzji i przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości tj. [...] zł. miesięcznie aż do dnia [...]. Akcentował, że jego zdaniem, podwyższona zaliczka alimentacyjna należy się już wówczas, gdy uzyskiwana kwota dochodu na osobę w rodzinie nie przekracza 291,50- zł. miesięcznie. Odnośnie skrócenia terminu przyznania zaliczki alimentacyjnej powołał się na treść art. 63 ustawy o systemie oświaty, w myśl którego rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku a kończy z dniem 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego. Zatem jako uczeń przysługuje mu prawo do zaliczki alimentacyjnej do dnia [...], co zdaniem skarżącego, potwierdza ważność jego legitymacji szkolnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie oraz przywołało argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzając, że nie znajduje podstaw do jej zmiany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 4 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 853/07, zawiesił prowadzone postępowanie, następnie podjął je w dniu 27 października 2008 r. wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 1 października 2008 r. postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie o sygnaturze akt P 25/07.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Warunki nabywania prawa do zaliczki alimentacyjnej, obowiązujące w dniu wydania zaskarżonej decyzji, określone zostały w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą o zaliczce alimentacyjnej. Stosownie do treści jej art. 7 ust. 1 i 2 prawo do zaliczki alimentacyjnej przysługiwało osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, jeżeli dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 583,00- zł. Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, pod pojęciem osoby uprawnionej, o której mowa wyżej, należy rozumieć uprawnionego do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli między innymi jest wychowywany przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

W sprawie jest poza sporem, że wszystkie wymienione wyżej przesłanki zostały przez skarżącego zachowane.

Przedmiotem zarzutów podniesionych w skardze jest interpretacja zamieszczonego w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej pojęcia "dochód rodziny". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 8 ust. 2 pkt 1 omawianej ustawy, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy, kwotę zaliczki zwiększa się do 300,- zł. dla osoby uprawnionej, jeżeli w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela zaprezentowanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wykładni zastosowanego w art. 8 ust. 2 omawianej ustawy pojęcia "dochód rodziny" jako przeciętny miesięczny łączny dochód wszystkich członków rodziny.

W tym miejscu przyjdzie zaznaczyć, że stanowisko przyjęte przez organ odwoławczy znajduje umocowanie w literalnym brzmieniu wskazanego przepisu, jednakże dokonując wykładni normy prawnej organ administracji publicznej obowiązany jest brać pod uwagę również inne jej rodzaje. Za stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. przemawia definicja "dochodu rodziny" zamieszczona w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która jest odpowiednio stosowana z uwagi na treść art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej.

Przepis art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zastosowanie wykładni gramatycznej art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej doprowadza, jednakże do sytuacji, która pozostaje w kolizji z unormowaniami zamieszczonymi w Konstytucji RP, a w szczególności z zasadą równości wyrażoną w art. 32 w związku z treścią art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z póżn. zm.), która przewiduje szczególną ochronę ze strony Państwa rodzin niepełnych i wielodzietnych.

W tej sytuacji zastosowanie tej wykładni powinno być uzupełnione wnioskami płynącymi z zastosowania innych metod wykładni, w tym wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz celowościowej. Warto także zauważyć, że wykładnia celowościowa oddaje najlepiej intencje ustawodawcy wprowadzającego daną normę do porządku prawnego.

Rezultatem przedstawionych powyżej rozważań jest konieczność zestawienia treści art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Wskazane przepisy są ze sobą ściśle powiązane. Powołany art. 7 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej zawiera ogólną zasadę, że przyznanie zaliczki alimentacyjnej następuje wówczas, gdy rodzina nie osiągnie wskazanej w nim kwoty dochodu w rodzinie w przeliczeniu na osobę. Z kolei art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej jest ściśle związany z zacytowaną treścią art. 7 i określa, do jakiej wysokości przysługuje to świadczenie, przy zaistnieniu przesłanek wymienionych w jej art. 8.

Przedstawione usystematyzowanie przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej pozwala na przyjęcie, że ustawodawca posługując się w art. 8 ust. 2 pojęciem "dochód rodziny" dokonał skrótu myślowego dotyczącego określenia zawartego w art. 7 ust. 2 tj. "dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę" (zob. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt P 25/07) oraz powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 664/07 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 661/07.

Konsekwencją przedstawionego powyżej stanowiska Trybunału Konstytucyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego jest stwierdzenie, że pojęcie "dochód rodziny" występujące w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej nie może być interpretowane samodzielnie, w oderwaniu od regulacji zamieszczonej w art. 7 ust. 2 tej ustawy, w którym mowa jest o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Za przyjęciem przedstawionej interpretacji przemawia wykładnia logiczna, uwzględniająca związek obu unormowań wynikający z zawartego w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej bezpośredniego odesłania do jej art. 7 ust. 2. Nadto, należy zauważyć, że z uwagi na wewnętrzną spójność omawianej ustawy powinno się stosować jednolite kategorie prawne w przepisach regulujących tę samą materię, w tym przypadku kryterium dochodu rodziny. W tej sytuacji pojęcie dochodu rodziny zamieszczone w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, powinno być analogicznie ujmowane jak pojęcie dochodu rodziny zamieszczone w art. 7 ust. 2 tej ustawy, czyli w przeliczeniu na osobę w rodzinie.

Przedstawiony powyżej pogląd o sposobie interpretacji art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej wynika z treści uzasadnienia przywołanego powyżej postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2008 r. oraz zamieszczonych w nim wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. Powyższa wykładnia powołanego przepisu znalazła akceptację Trybunału Konstytucyjnego, a zatem może być wykorzystywana przez sądy administracyjne podejmujące rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach, w których wskazany przepis będzie miał zastosowanie.

W świetle przeprowadzonej analizy stanu normatywnego należało uznać, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 8 ust. 2 w związku z art. 7 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, co miało wpływ na wynik sprawy. Okoliczność ta wyczerpuje przesłankę uwzględnienia w tym zakresie skargi przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Przedmiotem zarzutu podniesionego w skardze jest również ustalenie końcowej daty przyznania skarżącemu jako uczniowi Zespołu Szkół [...] Nr [...] w G. prawa do zaliczki alimentacyjnej tylko do dnia [...]. Zdaniem organu odwoławczego skarżący, w oparciu o treść § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 z późn. zm.), programowo ukończy szkołę w ostatni piątek [...] tj. dnia [...]. Zatem tylko do tego dnia przysługuje mu prawo do zaliczki alimentacyjnej, nadto art. 7 ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej wskazuje, że zaliczka przysługuje osobie uprawnionej tylko do czasu gdy uczy się ona w szkole.

W tym miejscu należy odwołać się do treści art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Zgodnie z nią osobą uprawnioną jest taka osoba, która na podstawie bezskutecznego w egzekucji tytułu wykonawczego jest uprawniona do zaliczki alimentacyjnej, jeżeli między innymi jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Nadto, art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej wskazuje na odpowiednie stosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawach nieuregulowanych w ustawie o zaliczce alimentacyjnej.

W świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z jej art. 3 pkt 13, w brzmieniu obowiązującym od dnia 6 lipca 2007 r., pojęcie osoba ucząca się oznacza osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony (por. art. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 24 maja 2007 r. - Dz.U.07.109.747 - zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych).

Jednocześnie stosownie do treści art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych za okres zasiłkowy należy rozumieć okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego.

W tym miejscu trzeba wyjaśnić, że pojęcia "okresu zasiłkowego" i "okresu nauki" nie są pojęciami tożsamymi. Okres nauki po ukończeniu 18 lat jest przesłanką przyznania prawa do zaliczki na okres zasiłkowy. Konsekwencją zaprzestania uczęszczania do szkoły w trakcie roku szkolnego jest skreślenie z listy uczniów przez dyrektora szkoły, na podstawie art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), co następuje w oparciu o uchwałę rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. Natomiast w innych wypadkach organy administracji nie są uprawnione do przyznania zaliczki na okres krótszy niż okres zasiłkowy.

Bezspornym jest, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie uczęszczał już do szkoły. Zatem ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy w tym zakresie dostosuje treść nowego rozstrzygnięcia do istniejącego stanu prawnego w danym okresie zasiłkowy.

W ocenie Sądu istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy ma okoliczność, że rok szkolny, także w szkole, do jakiej uczęszczał skarżący (por. art. 9 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 63 ustawy o systemie oświaty) kończy się z dniem 31 sierpnia, jak również prawo do zaliczki alimentacyjnej zostało powiązane z okresem zasiłkowym określonym w art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz faktem nauki w danym roku szkolnym.

W świetle powyższych wywodów zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy w postępowaniu administracyjnym.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni wytyczne Sądu, w zakresie wykładni użytego w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej pojęcia "dochód rodziny", mającego wpływ na wysokość należnej skarżącemu zaliczki alimentacyjnej oraz wyjaśni wskazane przez Sąd okoliczności i ustali termin, do którego skarżącemu ma przysługiwać prawo do zaliczki alimentacyjnej w oparciu o zaistniały w sprawie stan faktyczny z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.

W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji (art. 152 p.p.s.a.) Sąd nie orzekł, w jakim zakresie uchylona decyzja nie może być wykonana przed uprawomocnieniem się wyroku, albowiem wyszedł z założenia, że skarżącej należy się zaliczka alimentacyjna w wysokości, co najmniej określonej w decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, zatem do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku decyzja ta powinna być wykonywana.