Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 193/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędzia WSA Bolesław Stachura Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

R. P. (dalej: "Zobowiązany", "Skarżący"), pismem z dnia 5 lipca 2019 r. (data wpływu do organu - 8 lipca 2019 r.) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład", "organ") z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazując, że prowadzona przez niego firma "A. " Przedsiębiorstwo Usługowe, która powstała w 1998 r. i działa nieprzerwanie, specjalizuje się w obsłudze serwisowej urządzeń drukujących dla administracji państwowej, oferuje sprzedaż, najem i kompleksową obsługę serwisową na terenie kraju oraz jest autoryzowanym serwisem i dystrybutorem kilku producentów, a wiodącą marką, którą promuje jest [...]. Zobowiązany szczegółowo opisał historię powstania firmy, mechanizmy jej działania oraz problemy z kontrahentami. Nadmienił, że prowadzona jest współpraca z firmami na terenie [...], gdzie firma odnajduje się jako podwykonawca usług oraz prowadzi import podzespołów z firm z [...], [...], [...] i [...]. Zobowiązany oświadczył, że obecnie jego firma popadła w problemy finansowe – niezawinione, będące następstwem splotu zdarzeń oraz niefortunnych okoliczności (w tym zniweczonego przedsięwzięcia mającego na celu zrealizowanie projektu dofinansowanego przez Unię Europejską, konkurencyjnych działań byłych pracowników, nieterminowego realizowania zobowiązań przez kontrahentów firmy, spraw sądowych przeciwko dłużnikowi - szpitalowi w R.), których kumulacja w krótkim czasie doprowadziła do długów i zatorów płatniczych.

Zobowiązany oświadczył również, że jest ojcem syna - M. P. ([...] lat), który od września rozpoczyna edukację szkolną, natomiast firmę prowadzi wraz z żoną – B. P. i jest to ich jedyne źródło utrzymania.

Wraz z wnioskiem Zobowiązany przedłożył:

- opatrzone datą 5 lipca 2019 r.: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy indywidualnej na naprawę szkód wyrządzonych przez klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenia, oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis,

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z dnia 17 czerwca 2019 r.,

- PIT-36L i PIT/B z 2018 r.

W toku prowadzonego postępowania Zobowiązany przedłożył również: pisma z dnia 30 sierpnia 2019 r., 4, 12 i 13 września 2019 r.; podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 01-07/2019 r.; zestawienie rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 1 stycznia 2019 r. (zestawienie kwot uzyskanych przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S. z zajętego rachunku bankowego Zobowiązanego); fakturę VAT z dnia 24 kwietnia 2019 r. (dokumentującą sprzedaż jednego z pojazdów firmowych); wezwanie z Sądu Okręgowego w L. [...] z dnia 1 sierpnia 2019 r.; pozew o zapłatę w postępowaniu upominawczym z dnia 8 stycznia 2018 r.; odpowiedź na apelację z dnia 9 kwietnia 2019r.

Ponadto organ pozyskał dane wygenerowane z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz dane zaewidencjonowane w rejestrach centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300) – dalej: "u.s.u.s.", oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) – dalej: "rozporządzenie", Zakład odmówił Zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek za okres 05/2018-05/2019:

1) za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł, w tym na: ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

2) osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na: ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W ocenie organu w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., a Zobowiązany nie wykazał, że w jego przypadku zachodzą szczególne okoliczności, o jakich mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, przemawiające za umorzeniem należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Zakład odwołał się do ustaleń poczynionych na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, wskazując w szczególności na rozbieżności pomiędzy danymi wykazanymi przez Zobowiązanego a ustalonymi z urzędu przez organ, tj. na fakt zatrudnienia małżonki Zobowiązanego od dnia 17 lipca 2019 r. w firmie S. SA, figurowanie matki Zobowiązanego jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą i pobierającej świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto (ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia), posiadanie pojazdów firmowych czy też nieruchomości.

Pismem z dnia 15 października 2019 r., Zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie należności składkowych, wnosząc o umorzenie tych należności wraz z kosztami i odsetkami. Zobowiązany zarzucił organowi naruszenie prawa, obrazę przepisu, rażącą stronniczość, nierzetelne opracowanie, zatajanie faktów w opracowywaniu materiału dowodowego, wysuwanie wydumanych interpretacji o przejaskrawieniu politycznym, które sprawiły Zobowiązanemu osobistą krzywdę i smutek. Zobowiązany wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, z uwzględnieniem minimum obiektywizmu i niereagowanie na odgórne/nakazowe odrzucanie wniosków.

W uzasadnieniu Zobowiązany wskazał, że przede wszystkim dąży do naprawienia sytuacji. Powołał się na duży dorobek przedsiębiorstwa, które popadło w kłopoty finansowe, ponieważ kontrahenci, a zwłaszcza Państwowe Instytucje i podmioty zależne od Skarbu Państwa nie wypłaciły Zobowiązanemu należnych świadczeń. Oświadczył, że szereg Instytucji Państwowych zalega z płatnościami w stosunku do jego firmy. Ponadto Instytucje te potrafią przetrzymać bez umowy majątek własny przedsiębiorcy, a na potwierdzenie tego faktu dysponuje 2 wyrokami, których uzyskanie orzeczeń trwało 3 lata, a mimo to dłużnik i tak nie spłacił Zobowiązanego, co sprawiło, że on i jego rodzina popadła w długi. Oświadczył, że jest przedsiębiorcą

z 21-letnim stażem i nie podnosi niezasadności poprawnie naliczonych składek, ale podnosi zasadę wyjątkowości sytuacji, w której się znalazł i która jest zawarta w ustawie oraz orzeczeniach Sądowych. Powołał się na przywilej skorzystania z ustawy w zakresie umorzenia, ponieważ jest on możliwy, społecznie uzasadniony i wyjątkowy.

Zobowiązany podniósł, że w jego sytuacji zachodzą wszystkie wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia okoliczności, przemawiające za zastosowaniem ulgi, albowiem:

1) opłacenie należności z tytułu składek oczywiście pozbawi Zobowiązanego i jego rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych, co zostało dowiedzione szerokim materiałem dowodowym;

2) w odniesieniu do Zobowiązanego wystąpiło inne niż klęska żywiołowa nadzwyczajne zdarzenie powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, a mianowicie pozbawienie majątku przez urzędników i bezumowne korzystanie z jego sprzętu;

3) Zobowiązany sprawuje opiekę nad żoną w ciąży i małoletnim synkiem, co pozbawia go dochodu umożliwiającego opłacenie należności;

Zobowiązany zakwestionował także szereg argumentów zawartych w decyzji organu, w tym dotyczących: otrzymywania świadczenia 500+, oceny jego sytuacji na podstawie danych Instytutu Praw i Praw Socjalnych z 2018 r. (w ocenie Zobowiązanego, 4-osobowa rodzina nawet jeżeli wykaże dochód [...] zł, to nadal żyje w ubóstwie), niewykazania nieruchomości i samochodów (wg Zobowiązanego, przedstawiony formularz nie ma potrzebnych na to rubryk), faktu zatrudnienia małżonki (Zobowiązany nie miał jak tego wykazać, gdyż zatrudnienie nastąpiło po dacie złożenia wniosku), braku udokumentowania stanu zdrowia małżonki (organ nie wezwał Zobowiązanego do przedstawienia takich dokumentów).

Do wniosku Zobowiązany załączył dokumenty dotyczące jego małżonki,

w postaci karty informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 20 września 2019 r. oraz karty ciąży.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Zakład utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2019 r.

W uzasadnieniu, wskazując, że Zobowiązany prowadzi działalność w zakresie wynajmu i dzierżawy maszyn i urządzeń biurowych (włączając komputery) i w świetle art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 362 ze zm.) jest przedsiębiorcą, Zakład dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.). W konkluzji organ stwierdził, że w przypadku Zobowiązanego ewentualne umorzenie zadłużenia z tytułu składek stanowiłoby pomoc de minimis.

Następnie organ przedstawił dane wynikające z dokumentów przedłożonych przez Zobowiązanego oraz pozyskanych z urzędu, dokonał ich zestawienia i oceny oraz odniósł się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Organ wskazał, że z przedłożonego przez Zobowiązanego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 5 lipca 2019 r., oraz księgi przychodów i rozchodów wynika, że Zobowiązany:

a) podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej,

b) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód/dochód w kwocie:

- za rok 2016 - [...] zł,

- za rok 2017 - [...] zł,

- za rok 2018 - [...] zł,

- za okres 01-07/2019 r. - [...] zł,

c) określił majątek firmowy na kwotę [...]zł,

d) nie osiąga dochodu z innych źródeł,

e) nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy i nie korzysta z innych form pomocy,

f) jest żonaty i prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną B. P., która nie osiąga dochodów, niepełnoletnim synem - M. P., oraz matką - K. P., która osiągnęła dochód za rok 2018 r. w wysokości [...] zł,

g) ponosi stałe miesięczne wydatki związane utrzymaniem, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł, leczenia w wysokości [...] zł oraz inne w wysokości [...] zł - łącznie wydatki wynoszą [...] zł,

h) posiada zobowiązania z tytułu podatków za rok 2019 w wysokości [...] zł oraz

z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości [...] zł z ratą miesięczną

w wysokości [...] zł – Zobowiązany nie określił, czy zobowiązania są spłacane,

i) nie posiada nieruchomości oraz ruchomości, wierzytelności oraz innych praw majątkowych, a jako inne mienie ruchome wymienił pralkę o wartości [...] zł,

j) w prognozie poprawy sytuacji materialnej wskazał, że posiada zawarte kontrakty, podpisał też umowę partnerską z producentem urządzeń,

k) w prognozowanym sposobie uregulowania należności wykazał kwotę raty w wysokości [...] zł,

l) swoją sytuację zdrowotną określił jako dobrą.

Do akt sprawy przedłożył Zobowiązany przedłożył także pozew o zapłatę w postępowaniu upominawczym z dnia 8 stycznia 2018 r. na kwotę [...]zł.

Z kolei, na podstawie przyjętych przez organ za dowód w sprawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych ustalono, że:

1. Żona Zobowiązanego od 17 lipca 2019 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy i osiąga za tego tytułu dochody nie mniejsze niż minimalne wynagrodzenie określone w rozporządzeniu Rady Ministrów

z dnia 11 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2019 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1974). Organ nie uznał przy tym argumentacji Zobowiązanego, co do braku możliwości zgłoszenia organowi faktu podjęcia zatrudnienia przez małżonkę oraz zarzutu, że Zakład nie wezwał Zobowiązanego do przedstawienia dodatkowych dokumentów. Wskazał, że jakkolwiek podjęcie zatrudnienia (w dniu 17 lipca 2019 r.) przez żonę Zobowiązanego nastąpiło po złożeniu wniosku o umorzenie (wniosek wpłynął do organu 8 lipca 2019 r.), to jednak pismem z dnia 2 sierpnia 2019 r. (doręczonym 6 sierpnia 2019 r.) Zakład poinformował Zobowiązanego o wszczęciu postępowania oraz m.in. o możliwości przedłożenia dodatkowych dokumentów przedstawiających jego sytuację materialną (dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie oraz zaświadczenia o stanie zdrowia) oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie, a które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zaś pismem z dnia 9 września 2019 r. Zobowiązany został poinformowany o zakończeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma.

2. Matka Zobowiązanego figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą oraz pobiera świadczenie emerytalne. Zobowiązany wskazał, że matka uzyskała w roku 2018 dochód w wysokości [...] zł.

3. Zobowiązany jest właścicielem nieruchomości - lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2 położonego w S., dla którego Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą o nr [...], nieruchomość zabezpieczona jest hipoteką na rzecz E. SA. Przy czym, w piśmie z dnia 12 września 2019 r., Zobowiązany wskazał, że nieruchomość jest składnikiem środków trwałych w ewidencji, jej amortyzacja jest wieloletnia na stosunkowo niedużą kwotę i jest to miejsce prowadzenia działalności gospodarczej.

4. Na nazwisko Zobowiązanego zarejestrowane są następujące pojazdy: [...] z 1998 r., [...] z 1999 r., 2008 r. i 2010 r., [...] z 2009 r. Odpowiadając na informację organu o ustaleniach dotyczących pojazdów, w piśmie z 12 września 2019 r., Zobowiązany podał, że wszystkie samochody, które posiada zostały umieszczone w środkach trwałych przedsiębiorstwa i zakończyła się ich amortyzacja oraz stanowią "zerową" wartość księgową. Ponadto wskazał, że pojazdy stanowią środki transportu pracowników i towarów, ich eksploatacja stanowi koszty uzyskania przychodu. Pojazdy są wyeksploatowane, wymagają nakładów, czego Zobowiązany nie czyni z braku środków. Obecnie, z uwagi na mniejszą liczbę pracowników, prowadzona jest sprzedaż zbędnych pojazdów i zbyto już pojazd [...] (do akt sprawy Zobowiązany załączył fakturę ze sprzedaży).

5. Zaległości figurujące na koncie Zobowiązanego nie zostały obecnie objęte postępowaniem egzekucyjnym.

W związku z tym, że Zobowiązany nie wskazał podstawy prawnej, w odniesieniu do której Zakład miałby rozpatrzyć wniosek, organ rozpoznał ten wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., a także pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Zakład stwierdził, że w prawie Zobowiązanego nie wystąpiły, wymienione

w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, albowiem: przesłanka wymieniona w pkt. 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym albo w umorzonym postępowaniu upadłościowym; wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; Zobowiązany aktywnie prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody i nie wystąpił w jego przypadku brak majątku, gdyż posiada nieruchomość oraz ruchomości; postępowanie egzekucyjne nie jest w stosunku do niego obecnie prowadzone; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ w stosunku do Zobowiązanego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i posiada on składniki majątkowe, z których istnieje możliwość prowadzenia skutecznego dochodzenia należności.

Zakład nie znalazł również podstaw do umorzenia obciążających Zobowiązanego należności, w oparciu o przepisy ww. rozporządzenia.

W ocenie Zakładu, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do Zobowiązanego zastosowania, gdyż nie udowodnił on, aby

w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia poniósł straty materialne powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Według organu za takie "inne nadzwyczajne zdarzenia" nie mogły zostać uznane powołane przez Zobowiązanego okoliczności w postaci pozbawienia majątku przez urzędników i korzystania bez zawartej umowy z cudzego sprzętu, a Zobowiązany nadal czynnie prowadzi działalność gospodarczą.

Organ stwierdził także, że w sprawie brak jest podstaw do uznania wystąpienia okoliczności, określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie organu, podnoszone przez Skarżącego ograniczone możliwości płatnicze, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Tymczasem w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja Zobowiązanego ma charakter trwały i nie ma szans na realizację zobowiązania w przyszłości. Organ podniósł, że Zobowiązany nadal czynnie prowadzi działalność gospodarczą, uzyskując z niej dochody, a także prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z osobami osiągającymi dochody (małżonka, matka). Organ przywołał także wykazane przez Zobowiązanego przychody i dochody, uzyskiwane w latach 2016-2018 oraz za okres od stycznia do lipca 2019 r., wskazując, że jako potwierdzenie uzyskiwanych dochodów Zakład przyjął deklaracje podatkowe, ponieważ wiarygodnie przedstawiają wysokość uzyskiwanych przychodów i ponoszonych kosztów w ujęciu całorocznym. Na podstawie danych wykazanych w deklaracji podatkowej PIT-36L, wraz z załącznikiem PIT-B za rok 2018, organ wyliczył, że pozostała kwota dochodu za ten rok wynosiła [...] zł (dochód w wysokości [...] zł pomniejszony o opłacone składki na ubezpieczenie społeczne - [...] zł oraz należny podatek - [...] zł), co daje przeciętnie ok. [...] zł netto miesięcznie. Organ wskazał także na pobieranie przez Zobowiązanego świadczenia "500+", jako mające wpływ na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych jego rodziny.

Jednocześnie organ wskazał, że wbrew argumentacji Zobowiązanego utrzymywanie się 4-osobowej rodziny z dochodu w kwocie [...] zł nie jest równoznaczne z życiem w ubóstwie. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny ubóstwa jest bowiem kwota określająca minimum socjalne. Dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 3.908,52 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za II kwartał 2019 r., opublikowane 24 października 2019 r.). Stąd też w przypadku gospodarstwa domowego Zobowiązanego, biorąc pod uwagę dochód jakim dysponuje rodzina, organ uznał, że przesłanka ubóstwa nie zachodzi.

Organ wziął przy tym pod uwagę przedstawione (choć nieudokumentowane) przez Zobowiązanego wydatki ponoszone w jego gospodarstwie domowym

na utrzymanie w łącznej kwocie [...]zł (opłaty eksploatacyjne - [...] zł, koszty leczenia - [...] zł, inne wydatki - [...] zł), wskazując, że wydatki takie

nie mają charakteru nadzwyczajnego (takie wydatki ponosi ogół społeczeństwa) oraz

że Zobowiązany nie wykazał, aby miał problemy w ich opłacaniu.

Organ zauważył także, że dochody Zobowiązanego nie wykluczają możliwości uregulowania należności z tytułu składek w formie układu ratalnego, zwłaszcza,

że wskazał on kwotę [...]zł jako możliwą do spłaty w układzie ratalnym. Organ podkreślił, że Zobowiązany jest w wieku największej aktywności zawodowej ([...] lata) i zostało mu jeszcze [...] lat czynności zawodowej, co daje podstawę do przypuszczeń,

że będzie w stanie spłacać swoje zadłużenia, choćby w dłużej perspektywie czasu. Organ nie znalazł przy tym podstaw do uwzględnienia argumentacji Zobowiązanego w kwestii ciążących na nim zobowiązań w postaci zadłużenia z tytułu podatków oraz zobowiązań kredytowych, stwierdzając, że posiadanie innych zobowiązań (zarówno publiczno- jak i cywilnoprawnych) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek.

Organ stwierdził również, że w przypadku Zobowiązanego nie ma zastosowania przesłanka zdrowotna, przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gdyż brak jest podstaw do stwierdzenia, że ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny Zobowiązany nie może uzyskiwać dochodu pozwalającego na spłatę należności względem Zakładu. Organ wskazał, że Zobowiązany nie powołał się na swój stan zdrowia, lecz oświadczył, że jego małżonka jest w zagrożonej ciąży z zaleceniem leżenia, oraz że opiekę nad żoną i dzieckiem musi pogodzić z obowiązkami zawodowymi. Zakład zaznaczył, że podchodzi ze zrozumieniem do problemów zdrowotnych związanych z ciążą żony Zobowiązanego, jednak - jak wynika z akt sprawy - Zobowiązany nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód.

Pismem z dnia 17 stycznia 2020 r., Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zakładu, wnosząc o "umorzenie zadłużenia na kwotę [...]zł i rozłożenie pozostałej części zadłużenia na raty".

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skarżący zarzucił nierzetelne przeprowadzenie przez organ analizy zebranych dokumentów w sprawie, stronnicze i bezrefleksyjne stosowanie procedury oraz nierzetelne opracowanie formularzy wniosków, które ma charakter inwigilacji dłużnika a nie zbadanie jego faktycznej sytuacji majątkowej. W ocenie Skarżącego, dane z wniosków o charakterze ogólnym stanowią pretekst do wydania decyzji odmownej, a bezmyślne i bezrefleksyjne ich przepisanie wypacza charakter procedury, której celem jest próba uzyskania pomocy publicznej. W szczególności Skarżący wskazał na wadliwość analizy dochodu Skarżącego, opartej przez organ wyłącznie na danych z zeznania podatkowego, w sytuacji gdy w dochodzie wykazywanym nie ma szeregu kosztów nieksięgowanych w tej pozycji, jak raty kapitałowe itp. Podkreślił, że samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia.

Skarżący podniósł także, że starał się o umorzenie w całości lub części oraz rozłożenie na raty pozostałej części zobowiązania i do chwili obecnej nie otrzymał odpowiedzi na swój wniosek o rozłożenie na raty z dnia 8 lipca 2019 r.

Ponadto Skarżący wskazał, że nietrafny jest pogląd Zakładu, że umorzenie należności uzasadniają jedynie nadzwyczajne okoliczności, przypadki losowe, na które strona nie miała wpływu. Żaden przepis odnoszący się do tej sprawy nie formułuje bowiem takiego warunku.

Skarżący podniósł, że w dacie składania wniosku jego żona była w ciąży, która w następstwie powikłań została uznana za zagrożoną, jednakże przesłanki opieki nad

[...]-letnim synem oraz żoną, którą całą ciąże była zmuszona przeleżeć pod groźbą utraty dziecka, nie przekonały Zakładu o możliwości skorzystania przepisów o umorzeniu w części zaległości. Wskazał, że bezduszne wypaczenie interesu społecznego, dążenie za wszelką cenę do spłaty zadłużenia doprowadzi do upadku jego firmy a w rezultacie

- rodziny.

Na koniec Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków w osobach R. P. i B. P..

W odpowiedzi na skargę z dnia 13 marca 2020 r., Zakład wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Stawający na rozprawie w dniu 4 czerwca 2020 r., Skarżący poparł skargę i oświadczył, że w tym samym dniu, w którym złożył wniosek o umorzenie należności, złożył wniosek o rozłożenie tych należności na raty. Na dzień dzisiejszy sprawa nie jest zakończona. Wobec tego, że Skarżący oświadczył, że chciałby złożyć materiał dowodowy związany ze sprawą o rozłożenie na raty ww. należności, Przewodnicząca poinformowała Skarżącego, że kwestia wniosku o rozłożenie na raty jest odrębnym zagadnieniem od przedmiotu sprawy rozpoznawanej w dniu dzisiejszym, Sąd nie jest upoważniony do zajęcia się tym zagadnieniem w niniejszej sprawie, gdyż po rozpoznaniu wniosku o rozłożeniu na raty będą wydane przez organ odrębne decyzje administracyjne, od których służyć będzie stronie prawo do ich zaskarżenia do sądu administracyjnego. Skarżącemu służy też prawo do złożenia ponaglenia na niezałatwienie jego wniosku przez organ w terminie.

Ponadto Skarżący złożył wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z korespondencji z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych na okoliczność uiszczenia przez niego składek na ponad 2 miliony zł. Skarżący wskazał również, że organ winien bliżej przyjrzeć się sytuacji finansowej, w której znajduje się jego firma, rozważyć dokładnie sytuację osobistą i majątkową strony zwłaszcza na tle obecnego zagrożenia epidemiologicznego, kiedy rząd podejmuje szereg działań w celu poprawy sytuacji przedsiębiorców.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", postanowił:

1. dopuścić dowód zgłoszony na rozprawie,

2. oddalić wniosek dowodowy zawarty w skardze, dotyczący przesłuchania jako świadków Skarżącego oraz B. P..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Przy czym, jak stanowi art. 145a § 1 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, jednakże nie dotyczy to sytuacji, w których rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu (nie dotyczy zatem decyzji uznaniowych). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a). Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i zarazem obowiązek uwzględnić również okoliczności niewskazane w skardze, ale mające wpływ na tę ocenę. Jednakże rozstrzygnięcie sprawy "w granicach danej sprawy" oznacza także, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

W rozpoznawanej sprawie, w skardze jak i na rozprawie Skarżący podniósł szereg uwag i zarzutów dotyczących nie tylko zaskarżonej decyzji, lecz także postępowania zainicjowanego jego wnioskiem o rozłożenie należności składkowych na raty, i wniósł nie tylko o uchylenie zaskarżonej decyzji, ale także o podjęcie przez Sąd rozstrzygnięcia merytorycznego, tj. orzeczenia o umorzeniu części zaległych składek

i o rozłożeniu pozostałej części zadłużenia na raty.

Z uwagi na powyższe, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w niniejszym postępowaniu Sąd bada wyłącznie prawidłowość wydania zaskarżonej decyzji, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. Sąd nie analizuje natomiast prawidłowości prowadzonego postępowania w sprawie z wniosku Skarżącego o rozłożenie należności składkowych na raty. Wobec tego zarzuty podniesione przez Skarżącego dotyczące tego - niemieszczącego się w granicach danej sprawy - postępowania nie mogły być przez Sąd rozpoznane i musiały pozostać bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie.

Ponadto wyjaśnienia wymaga, że w związku z tym, iż rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznej kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (vide: art. 28 ust. 1 i art. 83 ust. 1 u.s.u.s.), Sąd nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, a więc i do umorzenia należności z tytułu składek. Niezależnie więc od rezultatu kontroli sądowej, jakiej poddawana jest zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja, nie istnieje możliwość orzeczenia przez Sąd - zgodnie z wyrażonym w skardze żądaniem - o umorzeniu składek.

W tym miejscu wskazania również wymaga, że zgodnie z przyjętą formułą postępowania przed sądami administracyjnymi podstawą orzekania są akta sprawy administracyjnej wraz z materiałem dowodowym zgromadzonym przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Ponadto sąd może brać pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 p.p.s.a.), a także dowody uzupełniające z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.). W myśl bowiem 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Co istotne, przywołany powyżej 106 § 3 p.p.s.a. wyznacza ścisłe granice dopuszczalności wykorzystania w postępowaniu sądowoadministracyjnym nowych dowodów – nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów, przy czym ma to być dowód uzupełniający, a więc taki, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją.

W związku z powyższym, Sąd oddalił zawarty w skardze wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, jako niemieszczący się w zakresie przewidzianym w art. 106 § 3 p.p.s.a. Natomiast za zasadne Sąd uznał przeprowadzenie dowodu z dokumentów przedstawionych przez Skarżącego na rozprawie.

Przechodząc do meritum, w związku z tym, że przedmiotem skargi jest ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowanych przez Skarżącego jako płatnika składek, wskazania wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu tych składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.7);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (i odpowiednio - zgodnie z art. 32 u.s.u.s. - składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych) z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. powołane powyżej rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że w przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie, przy umarzaniu tych składek - niezależnie od wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności - zawsze należy oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 22/13, LEX nr 1495173).

Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy art. 28ust. 3a u.s.u.s.

w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi

do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Organ ma zatem możliwość wyboru rozstrzygnięcia i może odmówić umorzenia, jeśli w jego ocenie jest to słuszne i celowe w świetle ustalonych okoliczności faktycznych.

Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Przy czym, zgodnie z art.80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych, a wydana decyzja – prawidłowo uzasadniona (art. 107 § 3 k.p.a.). Co istotne, w myśl zasady pogłębiania zaufania określonej w art. 8 § 1 k.p.a., organ administracji powinien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zgodnie zaś z wyrażoną w art. 9 k.p.a. zasadą udzielania informacji, organ jest obowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto, jak stanowią przepisy art. 12, organ powinien działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1), a sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2).

Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celu, rzetelności, gospodarności i innych tego typu determinantach pozaprawnych. Zadaniem sądu administracyjnego jest przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne było obarczone istotnymi uchybieniami w powyższym zakresie. Zdaniem Sądu, organ przedwcześnie przyjął, że umorzenie należności objętych wnioskiem byłoby niezasadne.

Analiza akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji potwierdza,

że jakkolwiek organ badał wystąpienie każdej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, jednakże swoje stanowisko w sprawie oparł się na materiale, którego aktualność – na moment wydawania zaskarżonej decyzji – budzi istotne wątpliwości.

W tym miejscu zwrócić uwagę należy na czas trwania postępowania: 8 lipca 2019 r. - wpływ wniosku Skarżącego o umorzenie należności składkowych do organu, 26 września 2019 r. - wydanie pierwszej decyzji Zakładu, 21 października 2019 r. - wpływ do organu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, 14 stycznia 2020 r. - wydanie zaskarżonej decyzji.

Z powyższego zestawienia jasno wynika, że postępowanie zainicjowane wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy trwało blisko trzy miesiące, co świadczy o niesprostaniu przez organ zasadzie szybkości i prostoty działania organów administracji przewidzianej w art. 12 k.p.a. i znajdującej swoje rozwinięcie m.in.

w art. 35 § 3 k.p.a., stanowiącym, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Podkreślenia przy tym wymaga, że z akt sprawy nie wynika powód, dla którego organ uchybił wskazanemu miesięcznemu terminowi. Działania organu w toku tego postępowania ograniczyły się bowiem wyłącznie do skierowania do Zobowiązanego pism z dnia 24 października 2019 r. (doręczone 30 października 2019 r.) i 4 grudnia 2019 r. (doręczone 5 grudnia 2019 r.) oraz dołączenia do akt informacji o stanie należności z tytułu składek. Ponadto organ, wbrew wymogom płynącym z art. 36 § 1 i § 2 k.p.a., nie wystosował do strony zawiadomienia o niezałatwieniu sprawy w terminie, z podaniem przyczyny zwłoki, wskazaniem nowego terminu załatwienia sprawy oraz pouczeniem o prawie do wniesienia ponaglenia.

Zaakcentowanie powyższych okoliczności jest niezbędne, jeśli zważy się, że wydając zaskarżoną decyzję organ ustalał sytuację rodzinną, materialną oraz majątkową Skarżącego, bazując zasadniczo na dokumentach, które Skarżący przedstawił wraz z wnioskiem z dnia 5 lipca 2019 r. lub niedługo po jego złożeniu. Tymczasem od czasu wpłynięcia wniosku do organu (8 lipca 2019 r.) do chwili wydania zaskarżonej decyzji (14 stycznia 2020 r.) upłynęło ponad 6 miesięcy. Stąd też zdaniem Sądu, organ nie posiadał aktualnych danych do oceny sytuacji Skarżącego. W szczególności, określając dochód Skarżącego, organ dysponował danymi dotyczącymi pierwszej połowy 2019 r. (podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 01-07/2019 r. z wykazanymi kwotami przychodów/dochodów w wysokości: [...] zł). Przy czym, jak wyraźnie wynika z treści zaskarżonej decyzji, organ danych tych w ogóle nie przeanalizował, a skupił się na wyliczeniu średniomiesięcznego dochodu Zobowiązanego w oparciu o wielkości wykazane w zeznaniu podatkowym za 2018 r. oraz na polemice ze Skarżącym co do tego, czy kwota [...] zł na miesiąc jest wystarczająca do utrzymania 4-osobowej rodziny.

O ile zrozumiałe jest wspieranie się przez organ informacjami wynikającymi ze złożonych do organów podatkowych zeznań i deklaracji podatkowych - jako zobiektywizowanych źródeł oceny dochodów osiąganych m.in. przez przedsiębiorców, o tyle w zaskarżonej decyzji brak jest uzasadnienia, dlaczego - skoro wydanie decyzji nastąpiło już po zakończeniu roku 2019 - organ sięgnął do danych z zeznania podatkowego Zobowiązanego za rok 2018, zamiast wezwać Skarżącego do przedstawienia danych obejmujących cały rok 2019 (tj. zeznania podatkowego za ten okres, o ile Skarżący takie by już złożył, czy chociażby podsumowania księgi przychodów i rozchodów za 01-12/2019 r.).

Formułując powyższe stwierdzenie, Sąd wziął pod uwagę fakt, że organ skierował do Skarżącego wezwanie z dnia 24 października 2019 r., w którym wskazał:

"21 października 2019 r. wpłynął wniosek w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku

o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, w związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. zawiadamia, że w terminie 14 dni od otrzymania tego pisma można uzupełnić wniosek o dodatkowe dokumenty.

Zakład informuje, że w czasie postępowania może Pan skorzystać z prawa do czynnego w nim udziału. Obejmuje ono w szczególności prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, zgłaszania dowodów, przedstawiania wyjaśnień oraz – przed wydaniem decyzji – wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.".

Zdaniem Sądu, jakkolwiek ww. pismo organu zostało zatytułowane jako "Wezwanie", to nie zwierało w rzeczywistości jednoznacznego wezwania/zobowiązania Skarżącego do przedstawienia dokumentów, które odzwierciedlałyby aktualną sytuację Skarżącego. Treść tego pisma jest na tyle ogólnikowa, że właściwie nie wiadomo, o jakie dodatkowe dokumenty Skarżący miałby uzupełnić swój wniosek. To zaś oznacza, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład nie poinformował Skarżącego o konieczności wykazania/udokumentowania jego aktualnej sytuacji rodzinnej, materialnej oraz majątkowej. Tymczasem, jak wskazuje się w orzecznictwie i piśmiennictwie, wyrażona w art. 9 k.p.a. zasada informowania stron postępowania administracyjnego nakazuje organom udzielanie takich informacji, w tym co do przedstawienia koniecznych w sprawie dowodów, z których wynika wprost, jakie dokumenty należy dołączyć i jakie są skutki ich niedołączenia, nie mogą mieć one charakteru ogólnego. Przekazywane informacje muszą więc być skonstruowane precyzyjnie, by strona zobowiązana we własnym interesie do przedstawienia organowi stosownych dowodów w sprawie nie musiała się domyślać, o jakie dowody chodzi i jakie one mają znaczenie dla rozstrzygnięcia. Natomiast wezwanie, które nie precyzuje dokładnie, jakie dokumenty strona skarżąca w toku dość długo już trwającego postępowania winna przedstawić dla ostatecznego wyjaśnienia i rozpoznania sprawy oznacza, że organ dopuszcza się naruszenia art. 9 k.p.a. (vide np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 835/09 oraz glosa M. Karpiuka do tego wyroku – Komentarz do art. 9 k.p.a. w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2020).

Podkreślić przy tym należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy od obowiązku jasnego i precyzyjnego formułowania pism (wezwań) kierowanych do strony, jak i gromadzenia aktualnego materiału dowodowego, nie mógł zwolnić organu fakt, iż w pierwszym wezwaniu z dnia 2 sierpnia 2019 r. organ pouczył Zobowiązanego o treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz poinformował go, że w celu umożliwienia dokonania oceny sytuacji rodzinnej, materialnej oraz majątkowej, powinien on przedłożyć aktualny wyciąg z księgi przychodów i rozchodów za rok 2019 oraz oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości (str. 2), oraz że żeby potwierdzić dane zawarte w oświadczeniu, Zobowiązany może do niego dołączyć np. dokumenty przedstawiające jego sytuację materialną (dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie oraz zaświadczenia o stanie zdrowia) oraz inne dokumenty potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku. Pismo z dnia 2 sierpnia 2019 r. odnosiło się bowiem do postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia 5 lipca 2019 r., co wynika zarówno z wstępu tego pisma, jaki i zawartego w nim jednoznacznego pouczenia, że jeżeli Zobowiązany nie przedłoży ww. dokumentów Zakładowi – w terminie 14 dni od otrzymania tego pisma – wniosek zostanie rozpatrzony wyłącznie na podstawie posiadanych przez Zakład informacji, co może mieć negatywny wpływ na rozpatrzenie sprawy.

Stwierdzenia wymaga również, że postępowanie organu, polegające na bardzo ogólnikowym formułowaniu pism, przy jednoczesnym wyciąganiu negatywnych dla strony skutków, w postaci rozpoznawania sprawy na podstawie niezaktualizowanych czy też niekompletnych danych nie odpowiada wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasadzie pogłębiania zaufania. Z zasady tej wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań.

Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 8 i art. 9 k.p.a., które to naruszenia miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ doprowadziły do wadliwych ustaleń stanu faktycznego, które zdeterminowały negatywną ocenę przesłanki interesu Skarżącego. To zaś skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Ponownie wydając rozstrzygnięcie oparte na uznaniu administracyjnym, Zakład podejmie działania zmierzające do zgromadzenia materiału dowodowego odnoszącego się do aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i materialnej Skarżącego oraz jego rodziny, a następnie wszechstronnie rozważy zebrany materiał, realnie oceniając, czy w stosunku do Skarżącego znajdują zastosowanie przesłanki umorzenia należności składkowych. Organ będzie miał przy tym na uwadze, przedstawione powyżej rozważania Sądu odnośnie konieczności przestrzegania podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym - co do jednoznacznego redagowania pism kierowanych do strony.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.