Uchwała NSA, sygn. akt II GPS 2/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Treść wyniku: Podjęto uchwałę

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Prezes Izby Gospodarczej NSA Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA: Jacek Chlebny Jan Kacprzak (współsprawozdawca) Edward Kierejczyk Marek Kołaczek Anna Robotowska (sprawozdawca) Jerzy Rypina Protokolant: Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej zagadnienia prawnego przekazanego przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 36 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 264 § 1-3 w związku z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wnioskiem z dnia [...] lipca 2010 r., [...], o podjęcie uchwały w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśniającej zagadnienie prawne: "czy przyznane stronie na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 i art. 245 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) w postępowaniu ze skargi, obejmuje także zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania?" podjął następującą uchwałę: "Prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) przyznane stronie w sprawie ze skargi, na podstawie art. 244 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), obejmuje postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania w tej sprawie."


UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 36 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 264 § 1-3 w związku z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w związku z rozbieżnością w orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócił się wnioskiem z dnia [...] lipca 2010 r. o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały w celu rozstrzygnięcia i wyjaśnienia następującego zagadnienia prawnego: "Czy przyznane stronie na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 i art. 245 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) w postępowaniu ze skargi, obejmuje także zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania ?"

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o rozstrzygnięcie przytaczanego zagadnienia prawnego podkreślił, że określona w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej p.p.s.a., instytucja prawa pomocy jest jedną z gwarancji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 2 Konstytucji RP), albowiem umożliwia rozpoznanie przez sąd administracyjny sprawy strony, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Wskazał, że stosownie do przepisu art. 239 pkt 4 p.p.s.a. strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Prawo pomocy obejmuje również ustanowienie dla strony adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Odnosząc się do stanu prawnego Prezes wskazał, że według stanu prawnego obowiązującego do dnia 9 kwietnia 2010 r. ustanowienie adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) stanowiło uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi (radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowego). Natomiast po wejściu w życie ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 190) ustanowienie adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 2 p.p.s.a.).

Prezes zwrócił uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ujawniły się rozbieżności co do tego, czy strona, której przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym w postępowaniu ze skargi korzysta z przyznanego jej prawa pomocy także w postępowaniu ze skargi o wznowienie tego postępowania, a w szczególności, czy strona, której przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) w postępowaniu ze skargi korzysta z prawa pomocy w tym zakresie, także w postępowaniu ze skargi o wznowienie tego postępowania, w którym przyznano stronie prawo pomocy. Rozbieżności w tym zakresie – jak wskazuje wnioskodawca – dotyczą stosowania art. 243, art. 244 oraz art. 39 §1 p.p.s.a.

Jako przykłady rozbieżnego orzecznictwa Prezes wskazał szereg orzeczeń, w których prezentowano odmienne stanowiska. W postanowieniu z dnia 26 kwietnia 2007 r. sygn. akt II OZ 353/07 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął stanowisko, iż prawo pomocy przyznane stronie w danej sprawie obejmuje także postępowanie związane ze skargą o wznowienie postępowania, w którym to postępowaniu prawo to stronie przyznano. W uzasadnieniu tego stanowiska zwrócono uwagę, że prawo pomocy wygasa ze śmiercią strony (art. 251 p.p.s.a.) lub może być cofnięte w sytuacji, o której mowa w art. 249 p.p.s.a. Stan faktyczny tej sprawy odnosił się do sytuacji, w której skarżący został zwolniony od kosztów sądowych w sprawie ze skargi i został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie postępowania. W ocenie Sądu skarżący nie miał obowiązku uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie postępowania ponieważ korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych przyznanego mu w postępowaniu ze skargi.

Również w postanowieniu z dnia 17 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 265/08 NSA przyjął stanowisko, że "prawo pomocy w przyznanym zakresie strona zachowuje w danej sprawie a zatem rozciąga się ono również na postępowanie ze skargi o wznowienie. Skoro przyznano skarżącemu prawo pomocy w pełnym zakresie w postępowaniu ze skargi, to strona ta nie ma obowiązku uiszczenia wpisu od skargi o wznowienie".

W szeregu postanowieniach NSA (np. postanowieniu z dnia 8 sierpnia 2007 r. I OZ 586/07, z dnia 25 września 2008 r. I OZ 708/08, z dnia 8 października 2008 r. I OZ 773/08, z dnia 26 października 2009 r. II OZ 925/09, z dnia 27 października 2009 r. II OZ 927/09, II OZ 928/09, II OZ 926/09, z dnia 27 stycznia 2007 r. II OZ 12/10, z dnia 26 stycznia 2010 r. II OZ 10/10, II OZ 13/10, II OZ 15/10), które odnosiły się do kwestii – czy pełnomocnik strony ustanowiony w ramach prawa pomocy w sprawie ze skargi jest nadal pełnomocnikiem strony w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania przyjmowano stanowisko, że skoro prawomocnym postanowieniem ustanowiono dla strony adwokata (radcę prawnego) to udzielone przez stronę pełnomocnictwo obejmuje także z mocy prawa postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania. Przemawia za tym treść art. 39 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, że pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z mocy samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu nie wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Oznacza to, że strona, której przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) w sprawie ze skargi, nie może żądać ustanowienia pełnomocnika w ramach prawa pomocy w postępowaniu o wznowienie postępowania albowiem ma już przyznane prawo pomocy w tym zakresie. W sytuacji zaś, gdy strona chce zmienić pełnomocnika powinna wystąpić do właściwego organu odpowiedniej korporacji.

Prezes wskazał także na odmienne stanowisko co do tego, czy przyznane stronie prawo pomocy w postępowaniu ze skargi obejmuje także postępowanie ze skargi o wznowienie, które zostało przyjęte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2008 r. sygn. akt II FZ 321/08. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd stwierdził, że "zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, przyznane w postępowaniu zwykłym, nie obejmuje postępowania ze skargi o wznowienie postępowania. Przyjąć bowiem należy, że przyznane w toku postępowania na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy dotyczy tego postępowania, w ramach którego zostało przyznane. Tym samym prawomocne zakończenie tego postępowania powoduje, że tak przyznane prawo pomocy wygasa. Dlatego też strona składająca skargę o wznowienie postępowania z uwagi na nadzwyczajny charakter tego postępowania, a także z uwagi na rozpoczęcie nowego toku postępowania, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy, nie może powoływać się na przyznane w postępowaniu zwykłym zwolnienie od kosztów sądowych".

Również w postanowieniu NSA z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1237/08 Sąd nie podzielił stanowiska wyrażonego w postanowieniu NSA z dnia 26 kwietnia 2007 r. sygn. akt II OZ 353/07 i zaprezentował pogląd, że zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, a więc skoro postępowanie zostało zakończone to "prawo pomocy przyznane w toku tego postępowania nie może być rozciągane na postępowanie nowe, jakim jest postępowanie wszczynane skargą o wznowienie". Sprawa wszczynana skargą o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem jest sprawą nową, autonomiczną, zatem strona ma prawo wystąpić z nowym wnioskiem o prawo pomocy, który powinien być rozpatrzony na podstawie przepisów o prawie pomocy.

Mając na uwadze powyższe, rozbieżne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prezes za konieczne uznał wyrażenie jednoznacznego stanowiska w tej kwestii, która ma zasadnicze znaczenie dla strony zwłaszcza z uwagi na terminy w postępowaniu wznowieniowym.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów zważył, co następuje:

Przedstawione we wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczą istotnego zagadnienia z punktu widzenia konstytucyjnej gwarancji prawa do rozpoznawania sprawy przez sąd (prawa do sądu). Skoro bowiem Konstytucja zapewnia każdemu prawo do rozpatrzenia jego sprawy przez sąd (art. 45 ust. 1 ) to wszelkie przepisy ustawowe, które mają znaczenie dla korzystania z tego prawa muszą być stanowione i stosowane w taki sposób, aby nie ograniczały tego prawa w zakresie wykraczającym poza treść art. 31 ust. 2 Konstytucji. Przepisami, które mają znaczenie dla korzystania z prawa do sądu są niewątpliwie przepisy wprowadzające opłaty sądowe nakładające obowiązek ponoszenia wydatków, a także dotyczące korzystania przez stronę z profesjonalnego pełnomocnika, co w niektórych przypadkach przyjmuje formę tzw. przymusu adwokackiego. Stosowanie takich przepisów każdorazowo wymaga dokonania takiej ich wykładni, aby prawo do sądu nie zostało naruszone.

Nie jest kwestionowane, że samo wprowadzenie obowiązku ponoszenia przez strony opłat sądowych i wydatków, ani też obowiązku reprezentowania strony przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego, rzecznika patentowego) nie jest sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, jednakże pod warunkiem, że stworzony zostanie odpowiedni system środków zapewniających korzystanie z prawa do sądu osobom, które nie są w stanie, z uwagi na sytuację materialną ponieść tych opłat lub kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Takie rozwiązania zostały przyjęte w rozdziale 3, działu V Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zagadnienie prawne objęte wnioskiem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego sprowadza się w istocie rzeczy do tego, czy prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przyznane w sprawie ze skargi rozciąga się na postępowanie w tej sprawie ze skargi o wznowienie postępowania. We wniosku zostało wykazane, że w orzecznictwie sądów administracyjnych odnośnie tego zagadnienia prezentowane są dwa przeciwstawne stanowiska. Według jednego przyznanie prawa pomocy w postępowaniu w sprawie ze skargi (wniosku) obejmuje tylko to postępowanie, łącznie z postępowaniem zażaleniowym i postępowaniem kasacyjnym, a więc nie rozciąga się na postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania dotyczące sprawy, w której prawo to zostało przyznane. Natomiast według drugiego stanowiska prawo pomocy przyznane stronie w postępowaniu w sprawie ze skargi (wniosku) rozciąga się także na postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania dotyczące sprawy, w której prawo to zostało przyznane.

Rozbieżności co do tego, czy zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony adwokata w sprawie obejmuje także postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania ujawniły się także na tle stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (patrz: uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC z 2008 r., Nr 11 poz. 122; postanowienia SN z dnia 18 listopada 2009 r., II CZ 252/09, OSNC zbiór dodatkowy z 2010 r., oraz z dnia 26 listopada 2009 r., III CZ 50/09, OSNC z 2010 r., Nr 7-8, poz. 112) i ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).

Wyjaśniając przedstawione zagadnienie prawne należy przede wszystkim zwrócić uwagę na treść instytucji prawa pomocy określonej w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 243-263). Prawo pomocy obejmuje po pierwsze zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części, przy czym kosztami sądowymi są zarówno opłaty sądowe jak i wydatki oraz po drugie ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (dalej: ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika). Prawo pomocy jest przyznawane przez sąd na wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zakres przyznanego stronie prawa pomocy określa sąd w postanowieniu kierując się przesłankami określonymi w art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. Przyznane prawo pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała (art. 251 p.p.s.a.), a także może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć (art. 249 p.p.s.a.). Na podstawie tych przepisów, mając na uwadze konstytucyjne prawo strony do rozpoznania sprawy przez sąd, należy przyjąć, iż strona uzyskuje prawo pomocy w sprawie o której rozpoznanie występuje do sądu. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oznacza to, że w tej sprawie, w której takie zwolnienie zostało przyznane, strona nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Również przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika oznacza, że w tej sprawie strona korzysta z pełnomocnika bez ponoszenia przez nią wynagrodzenia i wydatków tego pełnomocnika. Przyznane prawo pomocy w sprawie odnosi się do sprawy wnoszonej do rozpoznania przez sąd, a nie do określonych faz czy rodzaju postępowania sądowego w takiej sprawie. Nie ulega wątpliwości, że przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji rozciąga się na postępowanie zażaleniowe i kasacyjne. To, że postępowanie wznowieniowe jest postępowaniem nadzwyczajnym, toczącym się na skutek skargi o wznowienie postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem, nie oznacza, że dotyczy ono innej sprawy. Nie ma wystarczających podstaw do przyjęcia, iż prawo pomocy nie jest przyznawane w sprawie w znaczeniu materialnoprawnym, którą wyznacza określony stosunek prawny poddany pod osąd sądu, ale w sprawie w znaczeniu techniczno-procesowym, którą wyznacza wszczęcie określonego rodzaju postępowania sądowego i jego zakończenie.

Co do objęcia postępowania wznowieniowego przyznanym już prawem pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dodatkowym argumentem jest porównanie sytuacji osoby której przyznano takie prawo z sytuacją osoby korzystającej ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy przepisów prawa.

Z przepisu art. 239 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach wymienionych w tym przepisie nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Nie jest kwestionowane, że to zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych – dotyczące tylko skarżącego – odnosi się do zwolnienia od kosztów w sprawach wymienionych w tym przepisie bez względu na rodzaj postępowania, a więc obejmuje także postępowanie wznowieniowe w tych sprawach. Z kolei art. 241 p.p.s.a. zrównuje sytuację osoby zwolnionej od obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy prawa z sytuacją osoby, której przyznano postanowieniem sądu całkowite zwolnienie od kosztów sądowych.

Tak więc także z tych przepisów można wyprowadzić wniosek, że osoba której przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, tak jak osoba zwolniona od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w przepisie prawa jest całkowicie zwolniona z obowiązku wnoszenia kosztów sądowych w sprawie, w której zwolnienie takie uzyskała, a więc także w postępowaniu wznowieniowym w tej sprawie.

W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie budzi wątpliwości, że tak ustanowiony pełnomocnik jest pełnomocnikiem którego umocowanie (zakres pełnomocnictwa) wyznacza przepis art. 39 p.p.s.a., a więc pełnomocnictwo to obejmuje z mocy samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu nie wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Sposób sformułowania tego przepisu wskazuje wyraźnie, iż chodzi o umocowanie do wszystkich czynności w sprawie, a nie o czynności w określonym postępowaniu w sprawie. Brak jest jakichkolwiek racji, które mogłyby przemawiać za zróżnicowaniem zakresu umocowania pełnomocnika określonego w art. 39 p.p.s.a. w zależności od tego czy jest to pełnomocnik ustanowiony przez sąd w ramach prawa pomocy czy pełnomocnik z wyboru strony.

Ustawą z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196), która weszła w życie z dniem 10 kwietnia 2010 r., zmieniony został § 2 w art. 244 p.p.s.a. w ten sposób, że ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (poprzednio przyznanie prawa pomocy w tym zakresie stanowiło uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa) oraz dodano w tym artykule § 3, który przewiduje, iż strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy może wskazać adwokata (radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego), co w miarę możliwości może być uwzględnione przez organ wyznaczający osobę pełnomocnika. Zmiany te nie mają jednak zasadniczego wpływu na ocenę treści stosunku pełnomocnictwa, do którego nawiązania dochodzi w ramach przyznania prawa pomocy. Przyznając prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika sąd nie określa i nie może określać zakresu pełnomocnictwa, gdyż na etapie wydawania postanowienia w tej kwestii nie należy do sądu wypowiadanie się co do tego, jakie działania procesowe powinna podejmować strona lub jej pełnomocnik. Ocena w tym zakresie należy już do ustanowionego pełnomocnika i strony, gdyż w następstwie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika dochodzi do udzielenia pełnomocnictwa do prowadzenia sprawy. Prawomocne cofnięcie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, na podstawie art. 249 p.p.s.a. nie oznacza, że tym samym pełnomocnictwo wygasa, albowiem żaden przepis prawa nie wiąże z tym zdarzeniem wygaśnięcia pełnomocnictwa. W takim przypadku – zgodnie z ogólną regułą pełnomocnictwo może być wypowiedziane (art. 42 § 2 p.p.s.a.), zaś cofnięcie prawa pomocy stanowi uzasadnioną podstawę wypowiedzenia pełnomocnictwa przez profesjonalnego pełnomocnika.

Również charakter postępowania wznowieniowego przemawia za tym, że przyznanie "w sprawie" prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika rozciąga się na postępowanie wznowieniowe. Wznowienie postępowania, jeżeli zachodzą przyczyny określone w ustawie, polega na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Skoro więc wznowienie postępowania oznacza powrót do rozpoznania sprawy, nie sposób twierdzić, iż prawo pomocy przyznane w tej sprawie na wcześniejszym etapie rozpoznania sprawy spełniło swój cel.

Jakkolwiek czas jaki upływa od zakończenia postępowania rozpoznawczego do wznowienia postępowania może być krótszy lub dłuższy, to jednak zawsze czas ten wyznaczają terminy określone w ustawie.

To, że sytuacja materialna osoby, której przyznano prawo pomocy może ulec zmianie, nie jest przekonującym argumentem za stanowiskiem, iż prawo pomocy nie rozciąga się na kolejne fazy postępowania (rodzaje postępowania w sprawie). Zmiana sytuacji materialnej osoby, której przyznano prawo pomocy może spowodować cofnięcie prawa pomocy (art. 249 p.p.s.a.), ale nie jest to argument przemawiający za tezą, że prawo to jest przyznawane na potrzeby tylko określonego postępowania w sprawie i ma charakter tymczasowy.

Należy także mieć na uwadze, że kwestia objęcia przyznanym prawem pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, również kosztów w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania, może odnosić się do sytuacji, gdy strona uzyskała całkowite zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Jeżeli bowiem przyznane prawo pomocy obejmuje zwolnienie jedynie określonych kosztów sądowych, to zakres tego prawa wyznacza postanowienie sądu, które ogranicza to prawo do określonych opłat i wydatków.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a. podjął uchwałę, jak w sentencji.