Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2794/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1.
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 36[5] ust. 2, art. 36[4] ust. 1 i 10.
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 438/14 w sprawie ze skargi A. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. P. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę A. P. na uchwałę z dnia [...] listopada 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19 - 22 marca 2013 r.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym:

w wyniku przeprowadzonego w dniach 19 – 22 marca 2013 r. egzaminu radcowskiego, w którym jako zdająca uczestniczyła skarżąca, Komisja Egzaminacyjna Nr 3, uchwałą z dnia [...] maja 2013 r. stwierdziła, że uzyskała ona wynik negatywny z egzaminu radcowskiego, ponieważ z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne) uzyskała ocenę niedostateczną.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości w następstwie rozpoznania odwołania, objętą skargą uchwałą utrzymała w mocy uchwałę organu I instancji. W motywach organ wskazał, że egzaminator - sędzia ocenił opracowane przez zdającą rozwiązanie zadania z prawa cywilnego w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j.: Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), na ocenę niedostateczną, zaś egzaminator - radca prawny na ocenę dostateczną. Analiza oceny cząstkowej zadania, sporządzonej przez egzaminatora sędziego M. K. wskazywała, że egzaminator uznała, że:

- wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku nie określa precyzyjnie sposobu rozstrzygnięcia jakiego apelujący oczekuje od sądu, co nie odpowiada wymogowi art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c., podobnie zakres zaskarżenia nie jest sprecyzowany w taki sposób, aby było możliwe ustalenie jaka kwota jest przedmiotem zaskarżenia, co nie pozwala na rozpoznanie apelacji;

- określenie "zaskarżam wyrok w części dotyczącej zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty ponad 1/8 wartości spadku (mieszkania własnościowego) oraz niezaliczenia na rzecz zachowku kwoty 12.000 zł otrzymanej przez powoda na rzecz zachowku" nie odpowiada wymogowi art. 368 § 1 pkt 1 k.p.c.;

- trafnie podniesiono i uzasadniono: zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c., zarzut naruszenia art. 991 § 1 k.c. w zakresie zaliczenia kwoty 12.000 zł na poczet zachowku, zarzut naruszenia art. 5 k.c., który uzasadniono tylko częściowo prawidłowo nie dostrzegając, że za zastosowaniem powołanego przepisu przemawia także okoliczność, że głównym przedmiotem spadku było mieszkanie służące do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku pozwanego i jego nowej rodziny; wprawdzie trafnie podniesiono zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., ale wadliwie go uzasadniono nie dostrzegając, że naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polegało na błędnej ocenie zeznań świadków M. Ch., J. M., E. M. oraz powoda i w konsekwencji wadliwym ustaleniu, że brak kontaktów powoda z matką, brak troski o jej osobę, niezadowolenie zmarłej z postawy powoda w stosunku do niej nastąpił dopiero w drugiej połowie 2006 r., podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynikało, że stan ten istniał na wiele lat przed śmiercią matki powoda, a zatem miał charakter permanentny;

- zarzutu naruszenia art. 320 k.p.c., który trafnie podniesiono, nie uzasadniono w odniesieniu do konkretnej sytuacji pozwanego uzasadniającej w ocenie apelującego zastosowanie tego przepisu. Błędnie ustalono substrat zachowku. Wniosek apelacji o "zmianę zaskarżonego wyroku w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę ponad 1/8 wartości spadku tj. wartości mieszkania własnościowego" nie określa precyzyjnie sposobu rozstrzygnięcia, jakiego apelujący oczekuje od sądu, co nie odpowiada wymogowi art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c. i uniemożliwia uwzględnienie apelacji. Z powyższego sformułowania, przy równie nieprecyzyjnym zakresie zaskarżenia, w ogóle nie wynika intencja skarżącego co do zakresu żądanej zmiany, co nie pozwala na stwierdzenie jakiego ostatecznie rozstrzygnięcia skarżący oczekuje;

- podsumowując wszystkie stwierdzone uchybienia spowodowały, że apelacja nie mogłaby odnieść skutku, co wskazuje, że interes pozwanego nie został należycie uwzględniony, praca staranna, styl i język bez zastrzeżeń;

- popełnione rażące błędy w zakresie wymogów formalnych apelacji, częściowo w zakresie podniesionych zarzutów i niedostrzeżenie pozostałych uchybień popełnionych przez sąd, wskazują na niedostateczne przygotowanie merytoryczne zdającego i świadczą o niedostatecznej wiedzy w zakresie cywilnego prawa procesowego, jak i cywilnego prawa materialnego.

Ocena cząstkowa zadania, sporządzona przez egzaminatora radcę prawnego T. F. wskazywała, że egzaminator uznał, iż:

- wymogi formalne apelacji zachowane;

- nieprawidłowo sformułowano zarzuty apelacyjne wraz z trafnie podanymi przepisami prawa materialnego i procesowego;

- zasadnie zarzucono sądowi I instancji naruszenie przepisów art. 233 § 1 k.p.c. jako sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, art. 320 k.p.c. poprzez nieustalenie że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do rozłożenia na raty zasądzonej należności, art. 991 § 2 k.p.c. poprzez przepisy prawa materialnego jak art. 5 k.c. w związku z art. 991 § 1 k.c. i zarzut braku miarkowania zasądzonego zachowku;

- zdający mało precyzyjnie sformułował wnioski apelacji, niemniej z całości pracy w tym uzasadnienia można wywieść stosowne wnioski. Zdający nie wskazał, że sąd I instancji nieprawidłowo orzekł o kosztach. Język, styl i staranność pracy bez uwag.

W ocenie Komisji II Stopnia egzaminator - sędzia zasadnie uznała, iż apelacja zdającej nie spełniała wymogów formalnych określonych w art. 368 k.p.c. bowiem zakres zaskarżenia wyroku w apelacji powinien być precyzyjnie oznaczony, tak jak i wnioski apelacji. Oba te elementy powinny być przy tym zbieżne, gdyż decydują o granicach prawomocności w zakresie części niezaskarżonej oraz o kognicji sądu drugiej instancji. Do najistotniejszych uchybień zdającej Komisja II Stopnia zaliczyła: wadliwe sformułowanie zakresu zaskarżenia przez brak właściwego i wyczerpującego wskazania zakresu zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji; brak prawidłowo sformułowanego wniosku apelacji przy uwzględnieniu treści zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia art. 320 k.p.c. i art. 481 § 1 k.c.; brak przedstawienia wyliczeń rachunkowych dotyczących substratu zachowku i należnego zachowku; brak skutecznego podważenia oceny dowodów w następstwie formalnie zasadnie podniesionego zarzutu art. 233 § 1 k.p.c.; brak zarzutu naruszenia art. 98 i 100 k.p.c. Cechą pozytywną pracy egzaminacyjnej były natomiast: sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia, zawierającej uzasadniony stanem sprawy wniosek reformatoryjny oraz poprawna konstrukcja podniesionego zarzutu naruszenia prawa materialnego art. 5 k.c., 481 k.c. i 991 k.c.

Organ uznał, że skarżąca w sporządzonej apelacji nie wykazała, iż posiada przygotowanie prawnicze, o którym mowa w art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, niezbędne do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego w celu zabezpieczenia interesu strony, którą reprezentuje. Zdaniem Komisji II Stopnia, praca zdającej nie zabezpieczała w stopniu dostatecznym interesu osoby, którą w zadaniu reprezentowała.

Sąd I instancji oddalając skargę na tą uchwałę, stwierdził, że analiza uzasadnień ocen cząstkowych pracy egzaminacyjnej skarżącej oraz objętej skargą uchwały wskazywały, że dokonując oceny pracy skarżącej kierowano się wskazówkami zawartymi w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, indywidualizując je w ramach tejże pracy egzaminacyjnej. Samo rozstrzygnięcie zapadło po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, w tym przede wszystkim okoliczności istotnych z punktu widzenia przepisów prawa materialnego.

Odnosząc się do tej części egzaminu, z której skarżąca otrzymała negatywną ocenę, Sądu I instancji stwierdził, że uzasadnienie zakwestionowanej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Sąd zgodził się z organem, że apelacja skarżącej nie spełniała wymogów formalnych wskazanych w art. 368 k.p.c. Zasadnie organ podniósł, że w tej części pracy egzaminacyjnej sporządzona apelacja zawierała nieprecyzyjnie określony zakres zaskarżenia a wniosek apelacji nie określał precyzyjnie sposobu rozstrzygnięcia, jakiego apelujący oczekuje od sądu. Podczas gdy oba te elementy powinny być zbieżne, gdyż decydują, one o granicach prawomocności w zakresie części niezaskarżonej oraz o kognicji sądu drugiej instancji. Sąd podkreślił w tym zakresie, że w pracy napisanej w ramach egzaminu radcowskiego nie może mieć przy tym znaczenia fakt, że w realnych warunkach odrzucenia apelacji mogłoby nastąpić dopiero po uprzednim wezwaniu także profesjonalnego pełnomocnika do usunięcia barków formalnych.

Wskazując na treść i zawarte w nich wymogi stawiane radcą prawnym, zawarte w art. 2, art. 6 ust. 1 i art. 7 ustawy o radcach prawnych, Sąd wskazał, że kładą one wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań - wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów Sąd za słuszne uznał stanowisko Komisji II stopnia, która poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydatki zakwalifikowała jako istotne w stopniu dyskwalifikującym tą pracę.

Odnosząc się do rozwiązania zadania egzaminacyjnego przez skarżącą, Sąd podzielił pogląd organów, że nie mogło ono być uznane za poprawne w świetle kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, co znalazło wyraz w motywach uchwały. W zakresie, podnoszonego przez skarżąca argumentu, opartego na jej wiedzy, że część członków komisji jak i całe Komisje Egzaminacyjne II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości podczas rozpatrywania odwołań od egzaminu radcowskiego, w przypadku niedoliczenia kwoty 24.000 zł nie traktowały tego jak działania błędnego i z tego powodu nie obniżały oceny końcowej z całej pracy, Sąd zauważył, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Tak rozumiany indywidualizm dotyczy również kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny, w ramach rozpoznawanej sprawy, skutkujący brakiem podstaw do oceny rozstrzygnięć organu podjętych w indywidualnych sprawach administracyjnych dotyczących innych zdających.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

A. P. skargą kasacyjną zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez nieuchylenie uchwały w sytuacji, w której organ odwoławczy – wbrew obowiązkowi wynikającemu z przywołanych przepisów k.p.a. – dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, tj. pracy pisemnej z części trzeciej egzaminu radcowskiego i:

- błędnie ustalił, że praca egzaminacyjna skarżącej nie spełniała kryteriów sformułowanych w ustawie o radcach prawnych, mimo że zidentyfikowane przez organ obu instancji uchybienia apelacji sporządzonej przez skarżącą w ramach pracy egzaminacyjnej albo nie wystąpiły albo nie miały charakteru dyskwalifikującego;

2. prawa materialnego:

a) art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 10 u.r.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dopiero spełnienie wszystkich kryteriów określonych w pierwszym z wymienionych przepisów umożliwia wartościowanie pracy egzaminacyjnej z wykorzystaniem pięciostopniowej skali ocen, podczas gdy wady pracy egzaminacyjnej w kontekście każdego kryterium mogą mieć zróżnicowany charakter, a nie zawsze dyskwalifikujący;

b) art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 w zw. z art. 364 ust. 10 u.r.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażając się w błędnym zaakceptowaniu nienależytej oceny pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego, w tym zachowaniu wymogów formalnych, właściwości zastosowania przez aplikanta przepisów i umiejętności ich zastosowania z prawa cywilnego i wykroczenie poza granice ograniczonego luzu decyzyjnego wykraczającego poza ten przepis.

Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy WSA w W. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów na rzecz skarżącej niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach 19 - 22 marca 2013 r., w odpowiedzi wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 t., FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120; zob. szerzej J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 419). Należy także podkreślić, iż z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że o ich skuteczności nie decyduje każde naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny przepisów procesowych, ale jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej.

Na wstępie należy podkreślić, iż w skardze kasacyjnej wyartykułowano zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji prawa procesowego, które w ocenie kasatora miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez nieuchylenie uchwały, mimo że organ dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego, tj. pracy pisemnej z części trzeciej egzaminu radcowskiego oraz naruszenia przepisów prawa materialnego przez WSA, tj. art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 i ust. 10 u.r.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie, które w ocenie skarżącej kasacyjnie polegało na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy Sąd I instancji błędnie zaakceptował nienależytą ocenę pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego, w tym zachowaniu wymogów formalnych, właściwości zastosowania przez aplikanta przepisów i umiejętności ich zastosowania z prawa cywilnego i wykroczenie poza granice ograniczonego luzu decyzyjnego wykraczającego poza ten przepis.

Sposób sformułowania i uzasadnienia tych zarzutów powoduje, iż należy je łączne rozpatrzeć. Przypomnieć należy, iż art. 364 ust. 1 i ust. 10 stanowią, że: "Egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego." (ust. 1). Stosownie do treści ust. 10 tego artykułu ustawy: "Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); e) ocena negatywna - niedostateczna (2)." Natomiast art.36 5 ust. 2 stanowi, że: "Oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego." Sąd I instancji podkreślił, powołując się na stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA z 19 czerwca 2013 r. (sygn. akt II GSK 319/12), że wprawdzie norma prawna może dopuszczać ograniczony luz decyzyjny, gdy organ dokonuje wyboru konsekwencji (z kilku przypadków, w granicach rozpiętości tzw. widełek), ale jest związany normatywnymi dyrektywami wyboru konsekwencji, co stanowi nadal postać decyzji związanej. Korzystanie przez organ z tego ograniczonego luzu decyzyjnego, w tym m.in. dla ustalenia treści nieostrych sformułowań treści przepisów prawnych, co ma również miejsce na gruncie ustawy o radcach prawnych przy ustalaniu wyniku egzaminu, nie daje podstaw dla stwierdzenia, iż wydana w tym przedmiocie decyzja ma charakter rozstrzygnięcia według uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie organ nie przekroczył granic "ograniczonego luzu decyzyjnego". Zasadnie Sąd I instancji wskazał, iż cena pracy z prawa cywilnego została dokonana zgodnie z wymaganiami określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, uzasadniona w sposób jasny i wystarczający i nie naruszyła zasady swobodnej oceny. "W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały przytoczono w sposób drobiazgowy zarówno mankamenty jaki i pozytywne elementy tejże pracy egzaminacyjnej. (...). W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Trudno odmówić racji organowi, że apelacja skarżącej nie spełniała wymogów formalnych wskazanych w art. 368 k.p.c. Organ podniósł, że w omawianej pracy egzaminacyjnej sporządzona apelacja zawiera nieprecyzyjnie określony zakres zaskarżenia a wniosek apelacji nie określa precyzyjnie sposobu rozstrzygnięcia, jakiego apelujący oczekuje od sądu. Podczas gdy oba te elementy powinny być zbieżne, gdyż decydują, one o granicach prawomocności w zakresie części niezaskarżonej oraz o kognicji sądu drugiej instancji. W pracy napisanej w ramach egzaminu radcowskiego nie może mieć przy tym znaczenia fakt, że w realnych warunkach odrzucenia apelacji mogłoby nastąpić dopiero po uprzednim wezwaniu także profesjonalnego pełnomocnika do usunięcia barków formalnych. Inny jest bowiem cel niniejszego postępowania egzaminacyjnego." (s. 15 zaskarżonego wyroku WSA).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela także stanowisko Sądu I instancji co do tego, iż w tej sprawie organ odwoławczy odniósł się w pełni do zarzutów odwołania. Świadczy o tym treść uzasadnienia zaskarżonej uchwały. Jak słusznie dostrzegł Sąd I instancji: "Należy zauważyć, że argumentacja skarżącej zauważa w skardze zmierzające do podważenia wskazanych przez Komisję II Stopnia istotnych mankamentów omawianej pracy egzaminacyjnej w istocie nie uwzględnia istoty i celu egzaminu radcowskiego. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny, możliwie maksymalnie przy tym zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Z powyższych względów argumenty strony skarżącej sformułowane w oparciu o zasady rządzące postępowaniem sądu odwoławczego rozpoznającego wniesioną apelację a także akcentująca ograniczoną ilość czasu na egzaminie uniemożliwiającą przedstawienie przez zdającą pełnej, wnikliwej i wyczerpującej argumentacji nie mogą prowadzić do uwzględnienia niniejszej skargi." (s.16 zaskarżonego wyroku WSA).

Zasadnie Sąd I instancji uznał, iż wbrew zarzutom skargi organ wyważył pozytywne i negatywne elementy ocenianej pracy, czego wyrazem jest treść uzasadnienia zakwestionowanej uchwały zawarte na s.14 - 15 uchwały oraz wziął pod uwagę to, iż w postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik egzaminu powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej) - tak: Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku z dnia 13 lutego 2014 r. W niniejszej sprawie rozwiązanie zadania egzaminacyjnego przez skarżącą, nie mogło być uznane za poprawne w świetle kryteriów określonych w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, co wykazano w zaskarżonej uchwale." (s. 17 zaskarżonego wyroku WSA). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podziela ten pogląd, który jest przyjęty w większości wyroków NSA – np. w wyrokach NSA: z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/111, z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1037/12, z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1340/12)

Naczelny Sąd Administracyjny podziela także stanowisko Sądu I instancji odnośnie zarzutu podniesionego w skardze, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. A zatem Sąd, w ramach rozpoznawanej sprawy, nie może oceniać rozstrzygnięć organu podjętych w indywidualnych sprawach administracyjnych dotyczących innych zdających. W przeciwnym razie wykraczałoby poza granice niniejszej sprawy, co naruszałoby art. 134 p.p.s.a. (tak samo NSA w wyroku z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 40/13).

Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, wymienionych wyżej i uznał, iż Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie tych uchwał z obrotu prawnego. Sąd I instancji zatem prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego w tej sprawie i nie naruszył przepisów procesowych w stopniu istotnym mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.