Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 658/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135; art. 200; art. 205
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 1b,  ust. 5 pkt 1 lit. a; art, 27 ust.5;
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 103 ust.3; art, 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2; art. 95 ust. 1;
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie: WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 22 lipca 2022 r., znak: SKO.41/719/OS/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Końskowola z dnia 14 stycznia 2022 r., nr OPS-śwpiel-4702/81/2022; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz M. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 22 lipca 2022 r., znak: SKO.41/719/OS/2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 ust. 1 lit. a/ ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. ze zm., dalej: u.ś.r.) po rozpoznaniu odwołania M. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję z 14 stycznia 2022 r., znak: OPS-śwpiel-4702/81/2022 wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Końskowola przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Końskowoli w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem A. M..

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Decyzją z 14 stycznia 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. M.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że A. M. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. nr [...]) z 27 października 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, która istnieje od 6 sierpnia 2020 r. tj. powstała w wieku 58 lat. Ponieważ niepełnosprawność nie powstała w okresie, o którym mowa art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie został, w ocenie organu, spełniony warunek, o którym stanowi przepis. Ponadto organ podkreślił, że decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie, znak: 1/25/020319565 strona uzyskała prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a okoliczność ta stanowi przesłankę negatywną, wynikającą z art. 17 ust. 5 u.ś.r., wykluczającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej wniosła M. M..

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium w uzasadnieniu powołanej na wstępie decyzji wskazało, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Kolegium wyjaśniło, że składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. M., M. M. przedłożyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 29 września 2020 r. zaliczające A. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 października 2022 r. Niepełnosprawność istnieje od 6 sierpnia 2020 r. (k. 65).

Wnosząc o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, strona oświadczyła, że z dniem 22 lipca 2021 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że M. M. decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z 24 maja 2021 r., znak: 1/25/020319565 uzyskała prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 29 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2022 r. Na podstawie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 22 lipca 2022 r. z M. M. ustalono, że od maja 2022 r. nadal pobiera rentę wypłaconą przez ZUS w oparciu o kolejną decyzję wydaną przez organ rentowy.

W niniejszej sprawie, w ocenie Kolegium, poza sporem jest, że wnioskodawczyni należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem i taką opiekę sprawuje. Natomiast kwestię sporną stanowi dopuszczalność przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjne w sytuacji, gdy niepełnosprawność A. M. nie powstała w okresie o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., przy czym w związku z pobieraną przez stronę rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 tej ustawy. Organ podniósł, że w toku postępowania strona została poinformowana o konieczności zawieszenia renty, jeśli chce pobierać świadczenie pielęgnacyjne, jednak oświadczyła, że nie zawiesi pobieranej renty, a jak ustalono, po upływie okresu, na jaki renta została przyznana, tj. po dniu 30 kwietnia 2022 r. świadczenie rentowe zostało przyznane na dalszy okres i, jak ustalono, nadal je pobiera.

Kolegium podniosło, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest uzależnione od łącznego spełnienia następujących warunków: niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki osobą niepełnosprawną, przy czym osoba ta musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto warunkiem nabycia uprawnień do przedmiotowego świadczenia jest ustalenie, że nie zachodzą przesłanki negatywne określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Według organu drugiej instancji przeprowadzone postępowanie wykazało, że w przypadku strony spełnione zostały przesłanki pozytywne wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy. Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest fakt, że nie stwierdzono, aby niepełnosprawność A. M. powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Uwzględniając stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Kolegium, niezależnie od powyższego nie można pomijać, że M. M. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Oznacza to, że występuje przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty.

Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., Kolegium podzieliło pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 powołanej ostatnio ustawy będzie skutkować wstrzymaniem jej wypłaty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (wyroki NSA z: 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19; 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; 12 stycznia 2022 r., I OSK 917/21; 9 lutego 2022 r., I OSK 1072/21; 11 lutego 2022 r., I OSK 1166/21).

Kolegium stwierdziło, że w toku postępowania administracyjnego organ pierwszej instancji umożliwił stronie dokonanie wyboru pomiędzy rentą a wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym, a M. M. z tej możliwości nie skorzystała, co w świetle wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. oznacza, że zachodzi przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Skargę na decyzję Kolegium wniosła M. M., zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu zarzutu podniesiono, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ z art. 71 ust. 1 zd. drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zdaniem skarżącej, od tego dnia przesłanka negatywna w postaci pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodatkowo skarżąca podniosła, że zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie jej uprawnień w zakresie przychodów, jakie może osiągać, będąc do tej renty uprawnioną. Zgodnie z art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, mogłaby ona, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, osiągać przychód na poziomie 3960,20 zł, zanim w ogóle doszłoby do zmniejszenia kwoty wypłacanej jej renty - lub 7354,50 zł, zanim renta zostałaby jej zawieszona. Obie te kwoty są znacznie wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne, które w roku 2022 wynosi 2119 zł. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty (mimo wyeliminowania tej negatywnej przesłanki przez Trybunał Konstytucyjny) doprowadziłoby do sytuacji, w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości 2119 zł musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS zawieszono by jej dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty 7354,50 zł.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, wskazując, że zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca błędnie odczytuje wyrok i jego skutki. Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, derogacyjny skutek tego orzeczenia nie oznacza zupełnego usunięcia normy wykluczającej możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu ze świadczeniem przyznanym na skutek niezdolności do wykonywania pracy. Odczytywanie tej normy prawnej tylko literalnie prowadziłoby do dyskryminacji opiekunów niepełnosprawnych pobierających świadczenia inne niż rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego, naruszając tym samym zasadę równości. Umożliwienie rencistom częściowo niezdolnym do pracy możliwości zachowania prawa do renty przy jednoczesnym przyznaniu im świadczenia pielęgnacyjnego oznaczałoby ich uprzywilejowanie wobec osób w pełni zdolnych do pracy i niepodejmujących zatrudnienia lub z niego rezygnujących w celu sprawowania opieki, jak również osób, które zawiesiły prawo do emerytury, by uzyskać omawiane świadczenie. Kolegium ponownie zaznaczyło, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną.

Kolegium zauważyło, że w toku postępowania administracyjnego organ umożliwił stronie dokonanie wyboru pomiędzy rentą a świadczeniem pielęgnacyjnym, natomiast M. M. z tej możliwości nie skorzystała, co w świetle wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. oznacza, że zachodzi przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Osią sporu w niniejszej sprawie jest uznanie przez organy obu instancji, że pobieranie przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy czyni niedopuszczalnym przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem A. M..

W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., który stanowi materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przy czym Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na niedopuszczalność różnicowania sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazał, że sytuacja faktyczna osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Tym samym zrównano sytuację tych osób, umożliwiając opiekunom, którym przysługuje prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do przedstawionego w skardze poglądu, że w związku z powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego możliwe jest jednoczesne pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzić należy, że Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w całości pogląd odmienny, wyrażony wielokrotnie w uzasadnieniach wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. z: 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19; 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; 16 kwietnia 2021, I OSK 2813/20; 24 czerwca 2021 r., I OSK 349/21; 25 czerwca 2021 r., I OSK 563/21; 12 października 2021 r., I OSK 544/21; 12 stycznia 2022 r., I OSK 917/21; 9 lutego 2022 r., I OSK 1072/21; 11 lutego 2022 r., I OSK 1166/21; z 13 kwietnia 2022 r., I OSK 1727/21; dostępnych na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W wyrokach tych odstąpiono od rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. na rzecz takiego sposobu rozumienia tego przepisu, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Podkreślono, że potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. W tym miejscu wskazać należy, że w dniu 8 listopada 2021 r. w Monitorze Polskim (M.P. 2021 r. poz.1021) ukazało się obwieszczenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022. W tym okresie wysokość świadczenia pielęgnacyjnego wynosiła 2.119 zł miesięcznie. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe.

Aktualnie ograniczenie się do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej dokonywanej w dacie uchwalania ustawy, stąd konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. Wyłącznie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. naruszałaby bowiem konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych wyżej wyrokach podkreślił, że za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/, nie przemawia stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie. Naczelny Sąd Administracyjny zwracał również uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę w niższej wysokości niż to świadczenie, powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

W przywołanych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za taką wykładnią omawianego przepisu, która umożliwia osobie uprawnionej dokonanie wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym ustawodawca przyjął, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2022 r. poz. 504), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., art. 96 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zawieszenie prawa do renty skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

W niniejszej sprawie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wprawdzie wyjaśniło, że organ pierwszej instancji poinformował skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, jednak nie znajduje to odzwierciedlenia w aktach sprawy. Brak jest jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, że skarżąca otrzymała tę informację, mimo że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie w uzasadnieniu decyzji z 8 grudnia 2021 r., znak: SKO.41/3406/OS/2021, uchylającej poprzednio wydaną w tej sprawie decyzję organu pierwszej instancji (k. 19), wprost wskazało na konieczność poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały skarżącej o możliwości zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem. Skutkowało to zatem przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Końcowo należy podnieść, że organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., (K 38/13), przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Mając na uwadze, że w przypadku skarżącej dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zawieszenie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, o czym organ miał obowiązek ją poinformować i co zaniedbał, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.). Rozpoznając sprawę ponownie, organ pierwszej instancji uwzględni dokonaną wyżej wykładnię prawa.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zostało wydane na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1668 ze zm.).

W związku z powyższym Sąd orzekł, jak w sentencji.