Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 427/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 5 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Dnia 23 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Grosińska Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2019 roku sprawy ze skargi B. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego B. S. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. ał


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.d.o.", odmówił B.S. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że B.S. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Przesłanką formalną do wydania decyzji merytorycznej na podstawie art. 5 ust. 3 u.d.o. jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwanego dalej: "Prezesem IPN-u") w sprawie spełniania warunków, o których stanowi art. 4, albo dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Wnioskodawca przedstawił decyzję Prezesa IPN-u z dnia [...] r., w której stwierdzono, że B.S. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a ponadto w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, iż w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne co do przyznania przedmiotowego statusu, jednakże nie potwierdza, iż strona spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ww. ustawy.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony następuje w przypadku, gdy przedstawiona przez stronę okoliczność faktyczna spełnia przesłankę z art. 2 lub art.3 "u.d.o." B.S. wskazał we wniosku, iż w [...] r. wstąpił do NSZZ "Solidarność". W dniu [...] r. stawił się do pracy w Wojskowych Zakładach Motoryzacyjnych A w G., lecz nie został wpuszczony, podobnie jak inni działacze Solidarności był przesłuchiwany i straszony. Wnioskodawca pracował w Zakładzie do [...] r., został pozbawiony środków do życia. Przyczyną zwolnienia była aktywna działalność w związku. Mimo dobrych opinii w pracy z wnioskodawcą rozwiązano umowę o pracę z uwagi na zmniejszenie zatrudnienia. Po zwolnieniu wnioskodawca nadal był obserwowany przez MO i "tajniaków", zdarzenia te miały wpływ na jego zdrowie, nabawił się bowiem nerwicy oraz stanów lękowych. Do wniosku załączył opinię z dnia [...] r.

Organ wskazał przy tym, że w toku postępowania zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji dotyczących strony. W przesłanej korespondencji zawarto informację, iż w wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono żadnych dokumentów.

Biorąc pod uwagę tak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ stwierdził, iż nie znalazł podstaw do przyznania wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jednocześnie organ podkreślił, że zgodnie z art. 2 u.o.d. działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1 powołanego artykułu, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub nienależnego ruchu studenckiego, prowadoznej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Zdaniem organu, strona w trakcie postępowania administracyjnego nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów potwierdzających spełnienie przez nią warunków z art. 2 u.d.o., także w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się żadne dokumenty, z których wynikałaby okoliczność prowadzenia przez stronę działalności antykomunistycznej.

Odwołując się następnie do regulacji zawartej w art. 3 u.o.d. organ stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, aby wnioskodawca podlegał represjom, o którym mowa w tym przepisie. Jednocześnie organ wyjaśnił, że potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z tytułu rozwiązania umowy o pracę może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu tego faktu będącego następstwem aktywnego uczestnictwa wnioskodawcy w wystąpieniu wolnościowym (np. strajku, proteście robotniczym, demonstracji). Materiał dowodowy nie wskazuje, aby wnioskodawca spełniał wyżej wymienioną przesłankę ustawową. Wnioskodawca nie podniósł takiej okoliczności, podał natomiast, że powodem jego zwolnienia - według pracodawcy - było zmniejszenie stanu zatrudnienia. Natomiast prawdziwą przyczyną jego zwolnienia według posiadanej przez niego wiedzy była działalność związkowa w zakładowej NSZZ Solidarność. Na podstawie oświadczeń strony oraz dowodów zgromadzonych w toku postępowania wyjaśniającego organ nie ma zatem podstaw do stwierdzenia, iż z wnioskodawcą została rozwiązana umowa o pracę ze względu na aktywne uczestnictwo w wystąpieniu wolnościowym.

Odnosząc się zaś do kwestii wskazanego przez wnioskodawcę uszczerbku na zdrowiu organ zaznaczył, iż zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. a) powołanej ustawy, strona powinna brać udział w wystąpieniu wolnościowym i w związku z tym zdarzeniem na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa doznać uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. W sprawie zaś uszczerbek na zdrowiu jest jedynie deklarowany przez wnioskodawcę, nie przedłożono dokumentów potwierdzających tę okoliczność.

W wyniku wyjaśnień skarżącego złożonych w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 918/18, przedstawionych w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia [...] r., skarżący potwierdził, że w drodze pisma z dnia [...] r. zatytułowanego "Odwołanie", wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r.

W skardze kwestionując powyższą decyzję skarżący stwierdził, że w jego ocenie w sprawie zaistniały przesłanki dotyczące pozbawienia go możliwości wykonywania zawodu i rozwiązania umowy o pracę. Z przedstawionego dokumentu z dnia [...] r., jaki posiada, wynika, że dotyczy on rozwiązania stosunku służbowego, co zdaniem skarżącego również oznacza zwolnienie z pracy. Skarżący dodał, że Zakład W.Z.M. A w G. w stanie wojennym po [...] r. automatycznie został zmilitaryzowany. Zdaniem skarżącego, Zakład popełnił błąd. W pierwszej kolejności powinien bowiem rozwiązać z nim stosunek służbowy, ponieważ był on pracownikiem na prawach żołnierza, a później powinno nastąpić zwolnienie z pracy.

W ocenie skarżącego od [...] r. był bezprawnie zwolniony z pracy. Nadto skarżący dodał, że w opinii napisano, iż podstawą zwolnienia jest zmniejszenie stanu zatrudnienia. Zdaniem skarżącego, dostatecznie udowodnił pozbawienie go pracy. Dodał, że żywi obawy, czy wszystkie zgormadzone dokumenty z IPN Ł. dotarły do organu. Nadto celem potwierdzenia powyższych okoliczności skarżący wskazał świadków – kolegów działaczy z pracy: Z.G., W.P., Z.K.

Wskazanym powyżej pismem z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego w ramach uzupełnienia skargi zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7, art. 77, art. 107 § 3, art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ zebrania i wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego, jak również niepodjęcie dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwej decyzji,

- art. 75 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 86 k.p.a. poprzez brak rzetelnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, w szczególności nieprzesłuchanie świadków i strony, jak również poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej, oceny dowodów, a w konsekwencji nieuprawnioną odmowę potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych,

- art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 u.d.o. poprzez bezzasadną odmowę potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z załączonych do skargi dokumentów (tj. polecenia wyjazdu służbowego dla B.S. z dnia [...] r., legitymacji delegata, (mandat) na regionalne WZD – kadencja [...], wniosku z dnia [...] r., pisma Przewodniczącego Zarządu Regionu Ziemi [...] z dnia [...] r.) na okoliczności przytoczone w treści jej uzasadnienia, wskazując, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W uzasadnieniu pełnomocnik wskazała, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w powołanej ustawie. Zdaniem pełnomocnik, zgromadzony dotychczas materiał dowodowy nie jest kompletny, zaś dokonane przez organ ustalenia należy uznać za przedwczesne, gdyż wbrew wymogom art. 80 k.p.a. możliwości dowodowe nie zostały przez organ wyczerpane, co nie pozwala w sposób obiektywny ocenić, czy dana okoliczność została, czy też nie została, udowodniona.

W ocenie pełnomocnik, należy przeprowadzić dowód z zeznań świadków, a także dowód z przesłuchania strony. W aktach sprawy znajdują się oświadczenia W.P., Z.K. i Z.G., którzy wraz ze skarżącym prowadzili działalność opozycyjną i brali udział w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości. Świadkowie ci posiadają zatem wiedzę, co do faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Przesłuchanie tych świadków, a także samego skarżącego, jest konieczne dla wydania sprawiedliwego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nadto pełnomocnik zwróciła uwagę na wskazaną w piśmie z dnia [...] r. dotyczącym rozwiązania stosunku służbowego skarżącego, podstawę prawną, tj. art.189 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. nr 18 z 1979 r., poz. 111). W jej ocenie, w dacie zwolnienia z pracy skarżący nie osiągnął sześćdziesięciu pięciu lat życia, a zatem tą przyczyną było stwierdzenie utraty zdolności do wykonywania zatrudnienia. Z opinii z dnia [...] r., stanowiącej załącznik do wniosku, wynika zaś, że umowa o pracę została rozwiązana ze skarżącym w drodze ustawowego wypowiedzenia dokonanego przez Zakład na skutek konieczności zmniejszenia zatrudnienia. Pełnomocnik wskazała również, iż opinia ta była korzystna, wskazano w niej, że skarżący był pracownikiem o dużym poczuciu odpowiedzialności zawodowej, zdyscyplinowanym i obowiązkowym. Nie wiadomo zatem dlaczego w przypadku skarżącego stwierdzono "utratę zdolności do wykonywania zatrudnienia".

Zdaniem pełnomocnik, w sprawie konieczne jest uzupełnienie dowodów z dokumentów. W piśmie z dnia [...] r. wskazano: "Ob. B.S. został zwolniony za przynależność i aktywną działalność w NSZZ "Solidarność". Z kolei we wniosku z dnia [...] r. B.S. zgłaszał do Dyrektora Wojskowych Zakładów Motoryzacyjnych gotowość do ponownego podjęcia pracy w Wojskowych Zakładach Motoryzacyjnych A w G., wskazując, że jedyną przyczyną zwolnienia z pracy była aktywna działalność w NSZZ "Solidarność". Ponadto pełnomocnik zwróciła uwagę, że jak podawał w toku postępowania skarżący (załącznik do wniosku "Moja działalność w NSZZ Solidarność"), bardzo aktywnie działał w NSZZ "Solidarność", uczestniczył w strajkach, protestach itp. Skutkiem tej działalności były liczne represje przeciwko samemu B.S., jak również jego rodzinie. Działalność na rzecz suwerennej i niepodległej Polski nie pozostała jednak obojętna. B.S. nabawił się nerwicy i stanów lękowych, doszło do rozstroju zdrowia na okres dłuży niż 7 dni. Ze skarżącym rozwiązano umowę o pracę, został pozbawiony możliwości wykonywania zawodu. O aktywności w NSZZ "Solidarność" świadczą choćby legitymacja delegata czy polecenie wyjazdu służbowego z dnia [...] r.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że dokumenty, na które powołuje się skarżący i jego pełnomocnik, wpłynęły do organu na etapie skargi i będą mogły być rozpatrzone dopiero po rozpoznaniu skargi przez Sąd.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Sąd w ramach tak nakreślonej kognicji kontrola postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., wykazała, że było ono dotknięte naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co tym samym uzasadnia uchylenie tej decyzji w całości.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.o.d.".

W świetle rozwiązań przyjętych w tej ustawie bezwzględnym warunkiem przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie przez właściwy organ (w tym wypadku przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) spełnienia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.d., tj. tego, że osoba ta nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Bezspornie skarżący przesłankę tę spełnia, co wynika z przedłożonej przez niego decyzji Prezesa IPN z dnia [...] r., w której stwierdzono, że B.S. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a ponadto w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W dalszej kolejności należy wskazać, że status działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 i art. 3 powołanej ustawy.

W szczególności, kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 u.o.d., zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 tej ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Natomiast kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje art. 3 u.o.d., stanowiąc, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Niewątpliwie nie są to kategorie rozłączne i osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej", jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że mogą zostać one potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 u.o.d.

Należy przy tym podkreślić, że postępowanie w tych sprawach toczy się wedle reguł postępowania wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów powołanej ustawy.

W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo prowadził postępowanie w obu tych kierunkach, aczkolwiek postępowanie dowodowe oraz ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego budzi uzasadnione wątpliwości, na co trafnie uwagę zwrócił pełnomocnik skarżącego w uzupełnieniu skargi, wskazując na niekompletność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonane przedwcześnie ustalenia, skutkujące odmową potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W tym kontekście przede wszystkim należy wskazać, że poddanie przez ustawodawcę postępowania w sprawach prowadzonych na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej reżimowi procedury administracyjnej nakłada na organ – zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Ponadto ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach, wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a., i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Powyższy przepis wyraźnie nakazuje, aby organ podał i omówił w uzasadnieniu decyzji istotne dla rozstrzygnięcia fakty oraz dowody. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Ponadto organ powinien tak prowadzić postępowanie, aby pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Podkreślić przy tym należy, że uzasadnienie jest obowiązkowym składnikiem decyzji administracyjnej mającym na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia.

Z akt sprawy niniejszej wynika, że organ prowadzący postępowanie uzyskał w trybie art. 5 ust. 5 u.o.d. informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie znaleziono żadnych dokumentów dotyczących spełnienia przez wnioskodawcę warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3 u.o.d. Zauważyć jednak należy, że unormowania zawarte w przepisach ustawy nie oznaczają, że dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach IPN są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać. Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza bowiem w ten sposób postępowania dowodowego, nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i powinna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Organ powinien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Artykuł 77 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji. Informacja o braku dokumentów nie zwalniała organu z dalszego poszukiwania dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym zwłaszcza wystąpienia do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych w trybie art. 5 ust. 6 u.o.d. W rozważanym aspekcie znaczenie mają także oświadczenia świadków: Z.G., Z.K. i W.P. z dnia [...] r., z którymi skarżący pracował w Wojskowych Zakładach Motoryzacyjnych A w G. Jednocześnie w ramach tych oświadczeń wskazane osoby wyraziły wolę przedstawienia okoliczności istotnych dla sprawy wobec przedstawicieli Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Z uwagi jednak na ich złożenie po wydaniu zaskarżonej decyzji (data wpływu do organu: [...] r.) nie zostały zaliczone w poczet materiału dowodowego w niniejszej sprawie. Na organie spoczywał będzie zatem obowiązek ich uwzględnienia w toku ponownego rozpoznania sprawy.

W dalszej kolejności odnosząc się do kwestii represji, o których mowa w powołanej ustawie, należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż w świetle normy art. 3 pkt 3 u.o.d. organ powinien więc wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 u.o.d. wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Zauważyć przy tym należy, że udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest pojęciem zdefiniowanym, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak choć nieprzypadkowa, nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Jest to z pewnością także szereg działań o charakterze organizacyjnym, przygotowawczym itp., gdyż wystąpienie takie ze swojej natury jest pewnym procesem, niekiedy wieloetapowym i wymagającym różnorakich działań. W tym zakresie uwzględnienia wymaga szczególny charakter działalności opozycyjnej i związanych z nią wystąpień wolnościowych. Działalność ta, aby mogła odnieść zamierzony skutek, często opiera się na szeregu mniejszych czynności, które składają się na pewną całość i nie zawsze może być rozumiana wyłącznie jako bezpośredni, publiczny udział w strajku czy manifestacji. Należy mieć na uwadze, że każde wystąpienie, aby w ogóle mogło dojść do skutku, potrzebuje odpowiedniego zaplecza i nie sposób przyjąć, że osoby działające w ramach tego zaplecza, nie działały na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Fakt, że ustawa nie definiuje pojęcia "wystąpienia wolnościowego" i nie wskazuje konkretnych wydarzeń uznanych za takie wystąpienia potwierdza, że pojęcie to należy rozumieć szerzej (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 301/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pod tym kątem należało zatem ocenić, czy zwolnienie skarżącego z pracy, formalnie umotywowane jako rozwiązanie stosunku pracy z uwagi na zmniejszenie zatrudnienia, nie było związane z jego działalnością związkową w zmilitaryzowanym następnie zakładzie pracy. Istotne w tym zakresie powinny być zeznania wskazanych powyżej świadków.

Reasumując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że materiały znajdujące się w aktach sprawy świadczą o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z wnioskiem strony, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy rozstrzygniętej w drodze zaskarżonej decyzji. W kontrolowanym postępowaniu w sposób lakoniczny oceniono wskazywane przez stronę okoliczności sprawy, przesądzając w istocie gołosłownie, iż skarżący nie spełnia wymaganych przez ustawę przesłanek i to zarówno w kwestii posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, jak i osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Na kanwie powyższych rozważań należało zatem stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które uniemożliwiało wydanie właściwego do ustalonych okoliczności prawnych i faktycznych sprawy merytorycznego rozstrzygnięcia o żądaniu skarżącego.

W związku z powyższym przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ zobowiązany będzie w należyty sposób wyjaśnić okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia, mając przy tym na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Jednocześnie organ zobowiazany będzie uwzględnić wnioski dowodowe skarżącego dotyczące załączonych do skargi dokumentów oraz wskazanych w skardze świadków, a w razie potrzeby uwzględni ewentualne dalsze wnioski dowodowe skarżącego i jego oświadczenia. Organ uzupełni zatem postępowanie dowodowe w sprawie, zgodnie z wytycznymi Sądu, ewentualnie – w razie zaistnienia takiej konieczności – rozważy przeprowadzenie z urzędu bądź na wniosek także innych dowodów oraz dokona ponownej, wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co pozwoli na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu decyzji odniesienie się również do argumentacji skarżącego, podnoszonej w toku postępowania w niniejszej sprawie, czyniąc tym samym zadość wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Na marginesie Sąd wskazuje, że z uwagi na konieczność uzupełnienia przez oragn postępowania dowodwego w powyższym, znacznym, zakresie Sąd odstąpił od przeprowadzenia dowodów wnioskowanych w skardze w toku postępowania sadowoadministracyjnego, przyjmując – jak wskazano powyżej - za celowe i konieczne ich przeprowadzenie w pełnym zakresie w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Zresztą sam organ w odpowiedzi na skargę wskazywał na możliwość rozpatrzenia wnioskowanych dowodów po rozpoznaniu skargi przez Sąd.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W kwestii kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) – pkt 2 sentencji wyroku. Zasądzona kwota obejmuje zwrot wpisu od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym (480 zł) oraz zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).

E.S.