Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 569/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 6, art. 8, art. 12, art. 37 ust. 2 pkt 1. art. 98, art. 104
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska ( spr.), Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – lków, Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi K. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości świadczenia nienależnie pobranego z tytułu zasiłku stałego i zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. - po rozpatrzeniu odwołania K. E. od decyzji Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia

[...] nr [...] w sprawie: 1) ustalenia wysokości świadczenia nienależnie pobranego w łącznej kwocie [...] z tytułu nienależnie pobranego w okresie od 1 lutego 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. zasiłku stałego przyznanego decyzją nr [...] z dnia [...] oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w terminie 14 dni od dnia uzyskania przez w/w decyzję waloru ostateczności – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podało, że decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. uchylił w całości ostateczną decyzję własną z dnia [...] nr [...] w sprawie przyznania skarżącej zasiłku stałego od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 31 marca 2011 r. w kwocie 277 zł miesięcznie oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne i odmówił przyznania stronie zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne od dnia 1 lutego 2009 r.

Na skutek odwołania wniesionego przez skarżącą, decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] i sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił w całości własną decyzję ostateczną

z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania skarżącej zasiłku stałego od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 31 marca 2011 r. w kwocie 277 zł miesięcznie i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W postępowaniu odwoławczym wszczętym odwołaniem skarżącej w/w decyzja organu pierwszej instancji została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...].

Następnie, po zawiadomieniu skarżącej o wszczęciu z urzędu postępowania, organ pierwszej instancji wydał w niniejszej sprawie decyzję z dnia [...] nr [...] w sprawie: ustalenia wysokości świadczenia nienależnie pobranego

w kwocie łącznej [...] z tytułu nienależnie pobranego w okresie od 1 lutego 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. zasiłku stałego przyznanego na mocy decyzji nr [...]

z dnia [...] oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że zgodnie z art. 6 ust. 16 ustawy o pomocy społecznej, świadczenie nienależne pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Organ stwierdził, że na mocy decyzji z dnia [...] nr [...] przyznany został stronie zasiłek stały od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 31 marca 2011 r. w kwocie 277 zł miesięczne oraz wskazał na uchylenie tej decyzji.

Następnie organ pierwszej instancji przywołał treść przepisów ustawy o pomocy społecznej określających przesłanki, których spełnienie warunkuje prawo do zasiłku stałego i podał, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalono, że strona jest osobą samotnie gospodarującą, o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Otrzymuje alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie. Kwota ta stanowi bieżący dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

W wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a także na podstawie oświadczeń i wyjaśnień strony oraz dowodów zebranych w sprawie, organ pierwszej instancji ustalił różnicę w sytuacji dochodowej deklarowanej wcześniej przez stronę i faktycznej sytuacji majątkowej. Z dowodów zebranych w sprawie wynika, że strona posiada znaczne zasoby pieniężne, które przechowuje na lokatach bankowych, a którymi mogła dysponować po śmierci swojej matki w sierpniu 2006 r. Strona wyjaśniała, że pieniądze te zamierzała przeznaczyć na swoje utrzymanie "na starość", zgodnie z wolą rodziców. O istnieniu tych zasobów finansowych strona wiedziała bezpośrednio od swojej matki. Z informacji [...] Centrum Rozliczeniowe w L. z dnia 7 października

2009 r. oraz dokumentów dostarczonych przez stronę wynika, że w okresie korzystania ze świadczeń pomocy społecznej strona składała dyspozycje dotyczące operacji na rachunkach lokat bankowych, utrzymując środki finansowe na tych rachunkach. Strona nadal jest posiadaczką czynnych lokat. Bank podał, że strona jest współwłaścicielką lokat, jednak z uwagi na fakt tajemnicy bankowej i wycofania zgody strony na udzielanie informacji na rzecz organu pierwszej instancji, nie można uzyskać informacji, czy strona jest wyłącznym właścicielem lokat bankowych. Ponieważ strona wyjaśniła, że nie ma żadnej rodziny i osób bliskich, nie były przeprowadzane postępowania spadkowe, na dokumentach bankowych nie pojawia się żadne nazwisko osoby trzeciej. Organ pierwszej instancji przyjął, że strona jest osobą uprawnioną do dysponowania całą kwotą zgromadzoną na rachunkach bankowych i kwoty te zostały uznane za jej zasoby.

Organ pierwszej instancji ustalił lokaty bankowe i ich wielkość oraz operacje bankowe dokonywane na rachunkach bankowych nalężących do strony, poczynając od września 2006 r., to jest po śmierci matki strony, których nie wypłacała, nawet w części.

Organ wskazał, że z treści art. 12 ustawy o pomocy społecznej wynika, że

w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Przepis ten zwraca uwagę na uzupełniającą funkcję pomocy społecznej. Pomoc ta nie powinna być udzielana, jeżeli osoba lub rodzina jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy zwykle od posiadania odpowiednich środków finansowych, a ich brak jest powodem zwracania się o pomoc do instytucji publicznych. Przyznanie pomocy społecznej w zdecydowanej większości przypadków uzależnione jest od sytuacji majątkowej potencjalnego świadczeniobiorcy,

w szczególności zaś od jego dochodów. Starając się o przyznanie wsparcia, należy udzielić pracownikowi socjalnemu istotnych wyjaśnień, w szczególności dotyczących posiadanego majątku. Zamożność nie może być powodem pozostawienia osoby lub rodziny bez pomocy i opieki, jednak świadczenia pieniężne na zaspokojenie podstawowych potrzeb nie przysługują. W przypadku strony niespełniona jest zdaniem organu przesłanka kryterium dochodowego do przyznania zasiłku stałego.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną zobowiązane są przede wszystkim do wykorzystania własnych środków, możliwości i uprawnień, przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy.

W ocenie organu pierwszej instancji, strona nie wykorzystała własnych możliwości

i zasobów w celu zaspokojenia swoich potrzeb, a takie postępowanie jest przykładem rażącego niewykorzystywania własnych możliwości i uprawnień w celu zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb. W ocenie tego organu, nie było prawnych przeszkód, aby strona samodzielnie zaspokajała swoje podstawowe potrzeby przy pomocy chociażby części środków zgromadzonych na lokatach, bez korzystania ze świadczeń pieniężnych pomocy społecznej w tym okresie.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń

z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. W myśl art. 109 w/w ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej

i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Jednak o zmianie swojej sytuacji materialno-dochodowej strona nie poinformowała organu pierwszej instancji. Stosownie do art. 104 ust. 1 ustawy, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy, wysokość należności podlegających zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Ponadto organ pierwszej instancji przywołał treść art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i rozważył zasadność udzielenia ulgi

w zakresie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego.

Organ ustalił, że zasiłek stały był stronie wypłacany w okresie od 27.02.2009 r. do 10.08.2009 r. w kwotach po 277 zł miesięcznie. Łącznie w okresie tym wypłacono stronie zasiłek stały w kwocie [...] zł.

Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu

[...] ustalono, że obecnie strona utrzymuje się z alimentów od byłego męża

w kwocie po 200 zł miesięcznie i posiadanych oszczędności.

Organ stwierdził, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy, z uwagi na posiadane przez stronę zasoby pieniężne, których wysokość wielokrotnie przekracza ustawowe kryterium dochodowe, pobrany przez nią zasiłek stały w okresie od 1 lutego 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. nie przysługiwał, a wypłacony stanowi świadczenie nienależnie pobrane

i podlega zwrotowi.

Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji organu pierwszej instancji,

w którym podniosła zarzuty dotyczące także sześciu innych decyzji organu pierwszej instancji. Domagała się ich uchylenia i umorzenia postępowania.

Podniosła, że organ pierwszej instancji, rozpoznając po raz trzeci jej sprawę

o przyznaniu pomocy społecznej w formie różnego rodzaju zasiłków w okresie od

1 września 2006 r. do chwili obecnej, po raz kolejny uchylił swoje poprzednie decyzje w tej sprawie i nakazał jej zwrot rzekomo nienależnie przyznanych zasiłków z uwagi na to, że po śmierci jej matki, co miało miejsce 12 sierpnia 2006 r., odziedziczyła oszczędności

w kwocie ponad 100 tysięcy złotych, co dało podstawę do przyjęcia przez organ pomocowy, że przyznane jej uprzednio zasiłki były świadczeniem nienależnym, podlegającym zwrotowi. Podniosła, że decyzje zapadły po dwukrotnym uchyleniu poprzednich decyzji organu pierwszej instancji w tej sprawie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., które w zakresie niektórych przyznanych jej zasiłków postępowanie umorzyło stwierdzając, że decyzja jest ostateczna. Dotyczyło to m. in. zasiłków celowych na pokrycie kosztów leczenia, zakupu żywności, zaspokojenia innych potrzeb życiowych, zasiłku stałego, składki na ubezpieczenie itd. Są to decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] o numerach: [...], [...] i [...]. W pozostałych przypadkach Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzje organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, a w części decyzje organu pierwszej instancji zostały utrzymane w mocy. Podniosła, że w decyzjach zarówno umarzających postępowanie w sprawie, jak i decyzjach przekazujących sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie mógł zmieniać swoich pierwotnych decyzji o przyznaniu świadczeń

z mocą wsteczną (ex tunc) i że takie działania organu pierwszej instancji były możliwe jedynie ze skutkiem na przyszłość, z czym, jak podała, nie bez trudu się pogodziła. Podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło również, że decyzje

w sprawie ewentualnie nienależnie pobranych świadczeń z opieki społecznej mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku, jeżeli niesłusznie przyznano jej pewne zasiłki, za co nie ponosi winy, bo niczego nie ukrywała przed organem pomocowym, to organ pierwszej instancji winien rozważyć, czy w jej sytuacji życiowej

i zdrowotnej rozsądnym było zobowiązanie jej do zwrotu tej pomocy w pełnej wysokości, skoro przyznaną pomoc wykorzystała zgodnie z jej przeznaczeniem, tj. wykupiła leki, zapłaciła składki na ZUS, skonsumowała posiłki, itd.

Strona stwierdziła, że organ pierwszej instancji okazał się bezduszny i okoliczności tych nie uwzględnił. Nie wziął pod uwagę także tego, że jest ona osobą samotną,

z ograniczoną zdolnością do pracy, chorą psychicznie, z wieloma schorzeniami, z powodu których musi się leczyć, co pochłania wiele środków finansowych. Jej stan zdrowia ulega stałemu pogorszeniu, co w jej ocenie jest także spowodowane przez organ pomocowy, który nie dostrzega jej prawdziwego nieszczęścia. Skarżąca podniosła, że jeżeli okazało się, że organ pomocowy popełnił błędy i naruszył obowiązujące przepisy prawa, co stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, to na skutek jej odwołań zastosował inne przepisy, również niekorzystne dla niej.

Skarżąca podniosła, że jest u kresu wytrzymałości psychicznej, nie ma znikąd pomocy. Tę, która otrzymywała z opieki społecznej zabrano jej, choć nadal opieki tej potrzebuje i jeszcze żąda się od niej zwrotu świadczeń za lata ubiegłe. W ocenie skarżącej, takie postępowanie organu pomocy jest nieludzkie i bezduszne, a decyzje, od których się odwołuje są niesłuszne, niesprawiedliwe i niezgodne z prawem, w związku

z czym wnosi o ich uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie.

Strona stwierdziła, że była uczciwa całe życie, niczego nie ukrywała, także oszczędności, jakie uzyskała po śmierci swojej matki, o które nikt jej wcześniej nie pytał. Kiedy ją o to zapytano po raz pierwszy, od razu przyznała, że takie oszczędności posiada

i nikogo nie oszukiwała. Pomimo tego organ przyznał jej pomoc, a teraz żąda jej zwrotu, co jest dla niej niezrozumiałe. Podniosła, że skoro organ pomocy uznał, że uzyskana przez nią pomoc była świadczeniem nienależnym, za co nie ponosi winy, ponieważ pomocy tej rzeczywiście potrzebowała, i skoro zwrot tej pomocy w świetle przepisów prawa ma charakter uznaniowy, to z jakich względów, wbrew zaleceniom Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie rozważył, czy w jej wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej nie jest słusznym, by pozbawić ją na przyszłość niektórych świadczeń z tytułu pomocy społecznej, ale równocześnie nie żądać zwrotu pomocy już uzyskanej.

Skarżąca podała również, że nie może zgodzić się z decyzją organu pomocy, który wznowił postępowanie w sprawie decyzji prawomocnych i ostatecznych, chociaż przed ich wydaniem znał jej sytuację życiową i materialną. W jej ocenie, nie zaistniały żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby wznowienie dotychczasowych postępowań, w których zapadły decyzje przyznające jej świadczenia.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w L. przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wskazało, że podstawą orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z art. 98 ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Przepis art. 104 ust. 1 ustawy zaś stanowi, że należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy, wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w myśl art. 104 ust. 4 ustawy, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie,

z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń

w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Świadczeniem nienależnie pobranym - w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy - jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Z treści przepisów ustawy o pomocy społecznej określających przesłanki warunkujące prawo do zasiłku stałego wynika, że świadczenie to przysługuje, gdy spełnione jest kryterium dochodowe. Zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy). Kryterium dochodowe dla strony, która jest osobą samotnie gospodarującą, do 30 września 2006 r. wynosiło 461,00 zł, a począwszy od 1 października 2006 r. stanowiło kwotę 477,00 zł. Jak wskazał organ pierwszej instancji, dochodem strony są alimenty od byłego męża w kwocie 200 zł miesięcznie. Zasiłek stały był stronie wypłacany z uwagi na fakt, że jej dochód nie przekraczał kryterium dochodowego.

Prawo do zasiłku stałego uzależnione jest również od spełniania przesłanek wynikających z przepisów ustawy o pomocy społecznej ustalających zasady ogólne obowiązujące w sprawach rozpatrywanych na podstawie tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis ten określa najistotniejsze cechy pomocy społecznej. Pomoc społeczna oparta jest na zasadzie pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady, kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki, czy małej wspólnoty.

Natomiast zgodnie z art. 12 ustawy, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe,

w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z akt sprawy, skarżąca od sierpnia 2006 r. posiada znaczne zasoby finansowe. Faktu tego nie ujawniła organowi pomocy społecznej, a zatem organ ten nie wiedział o tej okoliczności, wydając decyzję nr [...] z dnia [...] przyznającą stronie zasiłek stały. Po śmierci matki rozporządzała w/w zasobami pieniężnymi, likwidując lokaty bankowe i zakładając nowe (zestawienia operacji bankowych w aktach sprawy). Analiza wyjaśnień strony, jak też informacji zawartych w dokumentach sporządzonych przez bank prowadzi zdaniem organu odwoławczego do wniosku, że strona będąc współwłaścicielem w/w lokat mogła po śmierci swojej matki, swobodnie dysponować zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi.

Podkreślono, że zarówno w odwołaniu, jak i w toku całego postępowania strona nie kwestionowała ustaleń organu pierwszej instancji dotyczących posiadania przez nią znacznych zasobów pieniężnych w kwocie ponad 100 tysięcy złotych. W odwołaniu podała powody niekorzystania z tych środków w czasie, gdy ubiegała się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.

Posiadanie przez stronę znacznych zasobów finansowych jest okolicznością, która zdaniem organu odwoławczego przesądza o braku podstaw do korzystania przez nią ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a więc również z zasiłku stałego. W takim przypadku nie ma bowiem żadnych podstaw na gruncie ustawy o pomocy społecznej, aby strona była wspierana ze środków pomocy społecznej w sytuacji, gdy ma możliwość zaspokojenia swoich potrzeb we własnym zakresie. W dniu wydania decyzji z dnia

[...] nr [...] przyznającej jej zasiłek stały nie spełniała przesłanek do uzyskania pomocy w tej formie.

Organ odwoławczy podał, że nie kwestionuje podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących jej trudnej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej, jak również faktu, że matka mówiła jej, że pieniądze te ma podjąć, kiedy będzie wymagała opieki lub kiedy być może znajdzie się w zakładzie opiekuńczym, za który będzie musiała płacić. Okoliczności te zdaniem organu odwoławczego nie uzasadniają jednoczesnego korzystania ze środków pomocy społecznej i nie korzystania z posiadanych zasobów pieniężnych.

Organ wskazał, że jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, ubiegając się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, strona odwołująca się przedstawiała nieprawdziwe informacje, ponieważ w swoich wnioskach podawała, że brakuje jej na najpilniejsze potrzeby. Stwierdzała, że znajduje się w "trudnej", "ciężkiej", "bardzo ciężkiej" sytuacji finansowej, w związku z czym nie jest w stanie samodzielnie pokryć kosztów zakupu leków, posiłków, malowania mieszkania, zakupu odzieży

i zaspokojenia innych potrzeb, podczas gdy - jak wynika z materiału sprawy - nie było to prawdą. Podkreślono, że odwołująca się nie informowała pracownika socjalnego

o posiadanych zasobach pieniężnych, tym samym udzielała nieprawdziwych informacji

o swojej sytuacji materialnej.

W ocenie organu odwoławczego, treść składanych przez stronę wniosków powoduje, że nie można uznać za uzasadnione twierdzenia strony, że nie wprowadziła nikogo w błąd, ani nie udzielała nieprawdziwych informacji, co do sytuacji materialnej

i życiowej. Również fakt wycofania zgody w banku na udzielanie organowi pierwszej instancji informacji na temat posiadanych zasobów finansowych świadczy o postawie strony, która w dalszym ciągu, w toku postępowania wyjaśniającego, usiłuje zataić wysokość posiadanych zasobów pieniężnych.

Powyższe w ocenie organu odwoławczego dowodzi, że zaistniała podstawa do stwierdzenia, że strona nienależnie pobrała zasiłek stały.

W ocenie organu odwoławczego, niezasadne było rozważanie przez organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji istnienie podstaw do odstąpienia od obowiązku zwrotu przez stronę nienależnie pobranych świadczeń. Z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej po nowelizacji, która weszła w życie z dniem 31 marca 2010 r. wynika, że: "właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności (...) może odstąpić od żądania takiego zwrotu". Przepis ten zatem może być stosowany wówczas, gdy w obrocie prawnym istnieje już decyzja w sprawie zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej wydana na podstawie art. 104 ust. 3 tej ustawy, co potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 18/08 (lex nr 518225), w którym Sąd ten rozważał podobny problem interpretacyjny dotyczący jednoczesnego orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz ich umarzania.

Kolegium zauważyło, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił, jakie okoliczności sprawy wziął pod uwagę, ustalając termin zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Mając jednak na uwadze fakt, że strona posiada znaczne zasoby finansowe, Kolegium uznało, że został on ustalony prawidłowo i nie ma podstaw do jego ewentualnej zmiany.

Odnosząc się do argumentacji strony dotyczącej zasadności pobierania przez nią świadczeń Kolegium zauważyło, że odwołująca się powinna mieć świadomość, że korzystając z pomocy społecznej w sytuacji, gdy mogła sama zabezpieczać swoje potrzeby, pozbawiała tej pomocy inne osoby, które faktycznie potrzebowały wsparcia ze środków pomocy społecznej z uwagi na brak własnych zasobów i możliwości. Podkreślono, że środki pomocy społecznej, jakimi dysponują organy pomocy społecznej, są ograniczone. Organ pomocy nie może rozdzielić między potrzebujących więcej środków niż sam otrzymał. Są one niewystarczające na zaspokojenie często nawet najbardziej uzasadnionych potrzeb osób znajdujących się w trudnych sytuacjach życiowych.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w zaskarżonej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca podtrzymała zarzuty zawarte

w odwołaniu, domagając się ich uchylenia i umorzenia postępowania. Podniosła, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo i są dla niej krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W związku z wnioskami skargi zauważyć należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki przewidziane

w ustawie.

Z powołanych przepisów wynika, że Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, a więc czy jest ona zgodna z przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami postępowania regulującymi tryb postępowania przed organami administracji publicznej. Dokonując oceny pod wskazanym kątem Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z uchybieniami.

Zauważyć należy, że zaskarżone decyzje poprzedziła decyzja SKO w L.

z dnia [...] nr [...], którą to decyzją utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] nr [...], który uchylił w całości decyzję własną z [...] nr [...] przyznającą skarżącej zasiłek stały od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 31 marca 2011 r.

w kwocie po 277 zł miesięcznie i składki na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu w/w decyzji SKO wskazało, że jak wynika z niekwestionowanych przez skarżącą okoliczności faktycznych sprawy, w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 12 ustawy

o pomocy społecznej. Niezalenie od powyższego, w świetle prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych sprawy, wystąpiła też uregulowana w art. 6 pkt 16 ustawy przesłanka obligatoryjnego uchylenia decyzji, jaką jest nienależnie pobranie świadczeń

z pomocy społecznej z uwagi na to, że skarżąca ubiegając się o przyznanie świadczeń

z pomocy społecznej, z których korzystała od wielu lat, podawała, że brakuje jej na najpilniejsze potrzeby, znajduje się w "trudnej", "ciężkiej", "bardzo ciężkiej" sytuacji finansowej w związku z czym nie jest w stanie samodzielnie pokryć kosztów zakupu leków, posiłków, malowania, zakupu odzieży i zaspokoić innych niezbędnych potrzeb, podczas gdy – jak wynika z akt sprawy – nie było to prawdą. W ocenie organu odwoławczego, twierdzenia strony, że nie wprowadziła nikogo w błąd, ubiegając się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, ani nie udzielała nieprawdziwych informacji co do swojej sytuacji materialnej i życiowej, nie mogą odnieść zamierzonego skutku. W tej sytuacji świadczenia pobrane na podstawie decyzji z dnia [...] nr [...] są świadczeniami nienależnie pobranymi. Powyższa decyzja SKO nie została zaskarżona przez stronę do Sądu administracyjnego w związku z czym uprawomocniła się.

Po zakończeniu postępowania w powyższej sprawie organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie w niniejszej sprawie, po czym decyzją z dnia [...] nr [...] ustalił wysokość świadczenia nienależnie pobranego

w łącznej kwocie [...] zł z tytułu nienależnie pobranego w okresie od 1 lutego 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. zasiłku stałego przyznanego decyzją własną nr [...]

z dnia [...] oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w terminie 14 dni od dnia uzyskania przez w/w decyzję waloru ostateczności, a organ II instancji zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej, nie pozostaje w obrocie prawnym decyzja ostateczna i prawomocna przyznająca skarżącej zasiłek stały za okres od [....] do [...], to jest za okres, którego postępowanie dotyczy.

Prawidłowo organy rozpoznające sprawę uznały, że materialno-prawną podstawą orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z art. 98 ustawy, "świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio." Przepis art. 104 ust. 1 ustawy zaś stanowi, że należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie zaś z art. 104 ust. 3 ustawy, wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w myśl art. 104 ust. 4 ustawy, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie,

z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy, jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Z treści przepisów ustawy o pomocy społecznej określających przesłanki warunkujące prawo do zasiłku stałego wynika, że świadczenie to przysługuje, gdy spełnione jest kryterium dochodowe. Zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy). Kryterium dochodowe dla strony, która jest osobą samotnie gospodarującą, do 30 września 2006 r. wynosiło 461,00 zł, a począwszy od 1 października 2006 r. stanowiło kwotę 477,00 zł. Niesporne

w sprawie jest, że dochodem strony są alimenty od byłego męża w kwocie 200 zł miesięcznie. Zasiłek stały był stronie wypłacany z uwagi na fakt, że jej dochód nie przekraczał kryterium dochodowego.

Zauważyć należy, że prawo do zasiłku stałego uzależnione jest również od spełniania przesłanek wynikających z przepisów ustawy o pomocy społecznej ustalających zasady ogólne obowiązujące w sprawach rozpatrywanych na podstawie tej ustawy. Trafnie rozpatrująca sprawę, organ zwrócił uwagę na art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz, że przepis ten określa najistotniejsze cechy pomocy społecznej i wskazuje, że pomoc społeczna oparta jest na zasadzie pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady, kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki, czy małej wspólnoty. Zgodnie z art. 12 ustawy, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Z prawidłowych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że skarżąca od sierpnia 2006 r. posiada znaczne zasoby finansowe. Faktu tego nie ujawniła organowi pomocy społecznej, w związku z czym organ ten nie wiedział o tej okoliczności, wydając decyzję nr [...] z dnia [...] przyznającą stronie zasiłek stały. Po śmierci matki rozporządzała w/w zasobami pieniężnymi, likwidując lokaty bankowe i zakładając nowe, co także wynika z akt sprawy, w szczególności ze znajdującego się w aktach sprawy zestawienia operacji bankowych w aktach sprawy. Trafnie z powyższego organ wywiódł, że analiza wyjaśnień skarżącej, jak również informacji zawartych w dokumentach sporządzonych przez bank, w którym zdeponowane są lokaty, prowadzi do wniosku, że strona będąc współwłaścicielem w/w lokat mogła po śmierci swojej matki swobodnie dysponować zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi. Powyższych prawidłowych ustaleń skarżąca nie kwestionowała w toku całego postępowania, w tym dotyczących posiadania przez nią znacznych zasobów pieniężnych w kwocie ponad 100 tysięcy złotych.

Trafnie z powyższego organ wywiódł, że posiadanie przez skarżącą znacznych zasobów finansowych jest okolicznością, która przesądza o braku podstaw do korzystania przez nią ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a więc również z zasiłku stałego skoro miała możliwość zaspokojenia swoich potrzeb we własnym zakresie. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że w dniu wydania decyzji z dnia [...] nr [...] przyznającej zasiłek stały skarżąca nie spełniała przesłanek do uzyskania pomocy w tej formie. Z prawidłowych ustaleń organu administracji wynika, że ubiegając się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej skarżąca przedstawiała nieprawdziwe informacje, ponieważ w swoich wnioskach o przyznanie świadczeń podawała, że brakuje jej na najpilniejsze potrzeby. Stwierdzała, że znajduje się w "trudnej", "ciężkiej", "bardzo ciężkiej" sytuacji finansowej, co nie było to prawdą. Ubiegając się o przyznanie zasiłku stałego za okres, którego postępowanie dotyczy, skarżąca nie poinformowała

o posiadanych zasobach pieniężnych, tym samym udzielała nieprawdziwych informacji

o swojej sytuacji materialnej. Trafnie organ podkreślił, że treść składanych przez skarżącą wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej powoduje, że nie można uznać za uzasadnione twierdzenia strony, że nie wprowadziła nikogo w błąd, ani nie udzielała nieprawdziwych informacji, co do sytuacji materialnej i życiowej. A niekorzyść skarżące przemawia również fakt wycofania przez nią zgody w banku na udzielanie organowi pierwszej instancji informacji na temat posiadanych zasobów finansowych.

W tych okolicznościach sprawy zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że zaistniała podstawa do stwierdzenia, że skarżąca nienależnie pobrała zasiłek stały. Kwestia istnienia przesłanek z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej była już przedmiotem badania i ustaleń poczynionych przez te organy zakończonej decyzją organu II instancji z dnia [...] nr [...], której skarżąca nie zaskarżyła do Sądu Administracyjnego.

W tej sytuacji decyzję zaskarżonej treści uznać należy za zgodną z art. 104 ust. 3

w związku z ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Zgodzić się także należy ze stanowiskiem organu, że wobec aktualnego brzmienia art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej niezasadne było rozważanie przez organ pierwszej instancji w wydanej przez ten organ decyzji istnienie podstaw do odstąpienia od obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie bowiem

z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 marca 2010 r.: "(...) właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności (...) może odstąpić od żądania takiego zwrotu". Przepis ten zatem może być stosowany wówczas, gdy w obrocie prawnym istnieje już decyzja w sprawie zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej wydana na podstawie art. 104 ust. 3 tej ustawy, co potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 18/08 (lex nr 518225), w którym Sąd ten rozważał podobny problem interpretacyjny dotyczący jednoczesnego orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz ich umarzania.

Sąd podziela także argumentację organu zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do uznania za prawidłowy ,w świetle okoliczności sprawy, ustalony w decyzji organu pierwszej instancji termin zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Odnosząc się do powtórzonej w skardze argumentacji dotyczącej zasadności pobierania przez skarżącą świadczeń z pomocy społecznej oraz braku przesłanek do przyjęcia, że ubiegając się o przyznanie pomocy nie wprowadziła organu pomocy w błąd, Sąd w tym zakresie w całości podziela argumentację organu do braku podstaw do uznania za zasadne twierdzeń skarżącej w tym zakresie. Ponadto dodatkowo zauważa, że skarżąca każdorazowo była pouczana o konieczności informowania organu pomocy społecznej o zmianie swojej sytuacji materialnej, jak również o rzetelnym, zgodnym ze stanem faktycznym udzielaniem informacji w powyższym zakresie. Trafnie także zauważą organ odwoławczy, że skarżąca powinna mieć świadomość, że korzystając z pomocy społecznej w sytuacji, gdy mogła sama zabezpieczać swoje potrzeby, pozbawiała tej pomocy inne osoby, które faktycznie potrzebowały wsparcia ze środków pomocy społecznej z uwagi na brak własnych zasobów i możliwości tym bardziej, że środki, jakimi dysponują organy pomocy społecznej są ograniczone, co jest okolicznością notoryjną. Nie można także uznać za uzasadnioną argumentację skarżącej co do braku przyjęcia, że pobrane świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym i że niczego nie zatajała przed organem pomocy społecznej, z uwagi na to, że niepodanie przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej całej prawdy o swojej sytuacji materialnej i zatajenie mających wpływy na wynika postępowania okoliczności faktycznych dotyczących dochodów strony, czy posiadanego przez nią majątku, wyczerpuje ustanowioną w art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej przesłankę uzyskania świadczenia pieniężnego na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji, czyli rozbieżnych ze stanem rzeczywistym. Nie można także dać wiary twierdzeniom skarżącej w tym zakresie, które miałyby świadczyć o tym, że nie zdawała sobie ona sprawy z treści

i znaczenia oświadczeń zawartych w składanych po śmierci swojej matki wnioskach

o przyznanie kolejnych świadczeń z pomocy społecznej, skoro jak wynika z akt sprawy,

w okresie swojej aktywności zawodowej zatrudniona była jaki referent w dziale księgowości.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących niesłuszności wydanej decyzji należy wyjaśnić, że przy wydawaniu wyroków Sąd nie może kierować się zasadami słuszności, sprawiedliwości społecznej, czy zasadami współżycia społecznego. Zgodnie bowiem

z przepisami prawa powołanymi na wstępie rozważań, Sąd bada zaskarżone do niego decyzje pod względem legalności, to jest czy decyzje te nie naruszają przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie.

Argumenty powołane przez skarżącą, a dotyczące jej stanu zdrowia, stanu rodzinnego i możliwości finansowych mogą być oceniane i mieć znaczenie o ile skarżąca po uprawomocnieniu się wydanego w sprawie wyroku wystąpi do organu pomocy społecznej z wnioskiem opartym na art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Podniesiony w skardze zarzut, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzje organów pierwszej instancji i umorzyło postępowanie tego organu, zatem są one ostateczne w związku z czym sprawa nienależnie pobranych świadczeń nie może być ponownie rozpoznawana, nie odnosi się do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Jest zatem bezprzedmiotowy.

Skoro zatem wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego, skarga jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.