Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1926/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, sędzia WSA Jacek Kaute, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz L. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. - postanowieniem z [...] maja 2018 r., po rozpatrzeniu zażalenia L. Sp. z o.o. (dalej: "Skarżąca", "Spółka") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] września 2017 r. określające wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 206.588,40 zł – utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Burmistrza B., nr [...] z dnia 20 maja 2015r. obejmującego zaległości z tytułu podatku od nieruchomości od osób prawnych za lata 2012 - 2014 w łącznej kwocie należności głównej w wysokości 2.951.920,90 zł plus należne odsetki za zwłokę.

Zawiadomieniem z dnia 8 października 2015 r. nr [...]organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego prowadzonego na rzecz Spółki przez [...]S.A. w celu wyegzekwowania należności objętej ww. tytułem wykonawczym. W odpowiedzi na otrzymane zajęcie Bank poinformował organ egzekucyjny, że rachunek bankowy Dłużnika został zablokowany do wysokości zajęcia oraz że do rachunku wystąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej.

Pismem z dnia 15 kwietnia 2016 r. wierzyciel wystąpił do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z wnioskiem o umorzenie w całości postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec Skarżącej w tym m.in. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w związku z dobrowolną spłatą przez dłużnika - bezpośrednio wierzycielowi - zaległości objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym. Jednocześnie wierzyciel wniósł o to, aby kosztami postępowania egzekucyjnego obciążyć dłużnika. W odpowiedzi na otrzymany wniosek organ egzekucyjny pismem z dnia 20 kwietnia 2016 r. poinformował wierzyciela, że postępowanie egzekucyjne zostanie umorzone po zapłaceniu przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych.

Następnie zawiadomieniem nr [...]z dnia 20 kwietnia 2016 r. organ egzekucyjny dokonał aktualizacji zajęcia rachunku bankowego z dnia 8 października 2015 r. informując [...]SA, iż zmianie uległa wysokość objętych ww. zajęciem i na dzień sporządzenia niniejszego zawiadomienia do wyegzekwowania pozostały koszty egzekucyjne w wysokości 206.588.40 zł.

Ponadto organ egzekucyjny, zawiadomieniem nr [...] z dnia 4 sierpnia 2016r., dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki w [...]S.A., które obejmowało wyłącznie należności z tytułu niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania.

W ramach realizacji zastosowanych środków egzekucyjnych na konto organu egzekucyjnego została przekazana w okresie od sierpnia 2016 r. do kwietnia 2017 r. kwota 206.588.40 zł, która została rozliczona na poczet kosztów egzekucyjnych.

Pismem z dnia 13 lipca 2017 r. pełnomocnik Zobowiązanej Spółki adw. A. P. złożyła, na podstawie art. 64c § 6a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), wniosek o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. pismem z dnia 8 sierpnia 2017 r. nr [...]zawiadomił Stronę o wysokości oraz sposobie naliczenia kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Zawiadomienie zostało doręczone pełnomocnikowi Strony w dniu 30 sierpnia 2017 r., która następnie pismem z dnia 13 września 2017 r. złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. określił wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 206.588.40 zł wskazując jednocześnie, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty te obciążają zobowiązaną Spółkę.

W zażaleniu Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji, któremu zarzuciła naruszenie:

1. art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art 18 u.p.e.a. poprzez oparcie zawartego w zaskarżonym postanowieniu rozstrzygnięcia na przepisach uznanych za niezgodne z Konstytucją, tj.:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. uznanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw. z art 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. uznanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r.. sygn. akt SK 31/14 za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw. z art 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne;

2. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez błędne określenie wysokości należnej opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia przysługującej Zobowiązanemu wierzytelności pieniężnej z mułu rachunku bankowego:

3. art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez błędne określenie wysokości należnej opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych.

W uzasadnieniu wymienionego na wstępie, zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej powołał się na art. 64 § 1 i 6, art. 64c § 1 i 3-4, art. 80 i art. 81 u.p.e.a. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych i wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i stwierdził; z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn. akt SK 41/09 i stwierdził, iż pismem z dnia 13 października 2015 r. [...]SA poinformował organ egzekucyjny, że przyjął do realizacji zawiadomienie nr [...](Cz, nr 100186) z dnia 8 października 2015 r. o zajęciu rachunku bankowego Spółki. Jednocześnie bank wskazał, iż wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej oraz sądowej, a środki zgromadzone na rachunku Skarżącej były niewystarczające do zrealizowania wszystkich tytułów egzekucyjnych. W związku z tym [...]S.A. wstrzymał się z realizacją wszystkich zajęć. Treść powyższego pisma jednoznacznie wskazuje, że na rachunku bankowym znajdowały się środki pieniężne (a ściśle rzecz ujmując jego posiadaczowi przysługiwała wierzytelność względem banku w wysokości wpłaconych środków), a więc organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia innej wierzytelności. Jednocześnie podkreślić należy, że Skarżąca w toku postępowania nie zaoferowała przeciwdowodu, np. wyciągu z przedmiotowego rachunku bankowego, który wskazywałby, że w dniu zajęcia saldo konta wynosiło 0 zł.

Nie sposób zatem - w ocenie organu odwoławczego - zgodzić się z twierdzeniem Skarżącej, że w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym skuteczne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego miało miejsce nie wcześniej niż w dniu 4 sierpnia 2016 r. (zajęcie rachunku bankowego Spółki w [...]SA dokonane zawiadomieniem nr[...]), a zatem już po dobrowolnej zapłacie całości egzekwowanej należności przez Zobowiązaną bezpośrednio na rzecz wierzyciela. Dlatego też w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. pobranie z tego tytułu opłaty egzekucyjnej było zasadne.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej czynności organu egzekucyjnego nie ograniczały się jedynie do zajęcia rachunku bankowego, które stanowiło podstawę naliczenia kosztów egzekucyjnych tj. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez [...]SA z dnia 8 października 2015 r. Poza wskazanym zajęciem rachunku bankowego w R. S.A. organ egzekucyjny podjął także próby zastosowania innych środków egzekucyjnych. Skierowano szereg zawiadomień, z dnia 25 listopada 2015 r., 22 września 2016 r. oraz 20 października 2016 r., o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej do podmiotów: I. Sp. z o.o., X. S.A., V. S.A., [...] Sp. z o.o., B. Sp. z o.o., T. Sp. z o.o., T. Sp. z o.o., E. Sp. J., A. Sp. z o.o., N. Sp. z o.o., F. Sp. z o.o., M. Sp. z o.o. Zajęcia okazały się nieskuteczne w związku z czym nie została naliczona opłata za czynności egzekucyjne. W dniu 8 października 2015 r. skierowano również zajęcie rachunku bankowego do[...], a w dniu 12 października 2016 r. - do [...]SA. Z uwagi na brak rachunków - koszty nie zostały naliczone.

Organ drugiej instancji wskazał, że organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia rachunku bankowego Spółki w [...]S.A. zawiadomieniem nr [...]z dnia 4 sierpnia 2016 r., które obejmowało należności już tylko z tytułu niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, któremu zarzuciła:

naruszenie przepisu postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, ti. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez błędne określenie wysokości należnej opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia przysługującej Skarżącemu wierzytelności pieniężnej z tytułu rachunku bankowego oraz poprzez zastosowanie tego przepisu w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, mimo że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r.. sygn. SK 31/14 przepis ten został uznany w tym zakresie za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej "Konstytucja") zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

naruszenie przepisu postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez błędne określenie wysokości należnej opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych oraz poprzez zastosowanie tego przepisu w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, mimo że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 przepis ten został uznany w tym zakresie za niezgodny z wynikająca z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

będące konsekwencją naruszeń opisanych w pkt. 1 i 2 powyżej, naruszenie przepisu art. 7 Konstytucji oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. poprzez oparcie zawartego w zaskarżonym postanowieniu rozstrzygnięcia na przepisach uznanych za niezgodne z Konstytucją, tj.:

- art. 64 i; 1 pkt. 4 p.e.a. uznanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r,, sygn. SK 31/14 za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne;

- art. 64 § 6 p.e.a. uznanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14 za niezgodny z wynikającej z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności postanowienia DIAS, utrzymującego w mocy postanowienie NUS z [...] września 2017 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych naliczonych w kwocie 206.588,40 zł w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Burmistrza B. nr [...] z dnia 20 maja 2015r. obejmującego zaległości z tytułu podatku od nieruchomości od osób prawnych za lata 2012 - 2014 w łącznej kwocie należności głównej w wysokości 2.951.920,90 zł plus należne odsetki za zwłokę.

Przedmiotem sporu jest to, czy organ prawidłowo obciążył Skarżącą kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy wierzyciel pismem z dnia 15 kwietnia 2016 r. skierował do organu egzekucyjnego tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego podyktowany tym, że Dłużnik (tj. Skarżąca) zapłacił - bezpośrednio wierzycielowi - wierzytelności objęte tytułem wykonawczym.

W skardze Strona zarzuciła obrazę art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które Trybunał Konstytucyjny orzeczeniem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, uznał za niekonstytucyjne.

Analiza akt sprawy, przeprowadzona z uwzględnieniem brzmienia przepisów będących podstawą prawną zaskarżanego orzeczenia, całokształtu okoliczności stanu faktycznego oraz i przede wszystkim wskazań wynikających z powołanego wyżej orzeczenia TK potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie doszło do nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Przypomnieć zatem należy, że TK stwierdził w nim między innymi, że :

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

TK jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

TK wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Odnosząc to do rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że – jak wynika z zaskarżonego postanowienia – Skarżącą obciążono opłatą za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz opłatą manipulacyjną.

Koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem prawa majątkowego, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej.

Organ podkreśla, że opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne są należnościami, które nie pozostają w związku z żadnymi nakładami czy też kosztami poniesionymi przez organ egzekucyjny, co wynika wprost z treści art. 64 u.p.e.a. Pobiera się je w jednej wysokości określonej kwotowo lub procentowo w ustawie - za całość postępowania, bez względu na ilość zastosowanych środków egzekucyjnych. Stanowią one swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych bądź też za dokonanie czynności egzekucyjnych. Skoro tak, to zdaniem organu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie daje podstaw do kwestionowania prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Organ dostrzega to, że TK stwierdził niekonstytucyjność art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Organ dostrzega też że TK stwierdził niekonstytucyjność art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Organ nie pomija milczeniem tego, że Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. iż art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 oraz art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Mimo to jednak Organ stwierdza, że miał podstawy do obciążenia Skarżącej takimi kwotami, jakie wynikają z zaskarżonego postanowienia – pomimo to, że postępowanie egzekucyjne umorzono z powodu dobrowolnej zapłaty należności już po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

Sąd tego stanowiska Organu nie podziela.

Nie można podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, to do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

Organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się natomiast do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez Organ egzekucyjny oraz nakładu pracy Organu egzekucyjnego przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniósł się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

DIAS pominął te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego - zadecydowały o stwierdzeniu niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Tymczasem realia sprawy pozwalają na przypuszczenie, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia strony kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości.

Gdy weźmie się bowiem pod uwagę ocenę nakładu pracy Organu egzekucyjnego, częstotliwość podejmowanych czynności, ich skomplikowanie, czy wreszcie - stopień skuteczności działań organu, w kontekście okoliczności, iż Skarżąca dochodzoną kwotę zapłaciła dobrowolnie bezpośrednio do Wierzyciela, to w istocie powstaje uzasadniona wątpliwość co do tego, czy określone w tej sprawie na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. koszty egzekucyjne przystają do wzorców konstytucyjnych z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.

Warto również wskazać, że w wyroku z dnia z dnia 4 listopada 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II FSK 204/14 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) ustosunkowując się do skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14, w sposób jednoznaczny wskazał, że zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie sądów administracyjnych obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału (analogiczne stanowisko NSA zajął w wyrokach: z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 579/15 i z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1484/15). W piśmiennictwie przeważa pogląd, że jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie wyrok o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (np. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50; także M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2003, nr 3, s.15-16).

W ponownym postępowaniu w przedmiocie obciążenia Skarżącej kosztami egzekucyjnymi organ powinien wziąć pod uwagę argumenty wyrażone w powołanym uzasadnieniu wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. Winien więc zwrócić uwagę na to, że skutkiem wskazanego orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Organ powinien mieć również na uwadze to, że już z samej sentencji wyroku TK wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat.

W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw. W niniejszej sprawie obowiązkowi temu organ uchybił.

Zatem, w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować.

Z akt sprawy wynika, że czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez Organ egzekucyjny, sprowadzały się zasadniczo do doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oraz do wysłania kilku pism (do banków), a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnego nakładu pracy czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania.

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wszystko powinno się odbywać w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego danej sprawy.

Organy stosując prawo powinny tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Jeżeli do czasu ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ ustawodawca, celem zrealizowania wskazań Trybunału Konstytucyjnego, nie uchwali właściwych przepisów, to organ sam będzie musiał tak rozstrzygnąć zagadnienie kosztów, aby przystawało to do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Powyższe stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest zgodne z poglądami sformułowanymi przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 4 listopada 2016, sygn. akt II FSK 1047/16, a także przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w prawomocnym wyroku z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 420/17, oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt 1061/16 i w wyroku z 13 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1968/17, który został wydany wobec Skarżącej w podobnej sprawie.

Kończąc trzeba się odnieść również do kwestii podniesionej w uzasadnieniu skargi, tj. czy w przypadku braku środków na rachunku bankowym Organ egzekucyjny ma prawo pobrać opłatę egzekucyjną. Co do zasady w orzecznictwie dominuje pogląd, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por.: wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16, wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 1232/17). Również w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną przedmiotowych przepisów jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek [w:] R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko judykatury oraz doktryny.

Jednak w niniejszej sprawie powyższa wykładnia przepisów nie będzie mogła zostać zastosowana. Bezsporne było, iż NUS obciążył Skarżącą opłatą egzekucyjną w związku z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego w [...]S.A. Bank poinformował, że rachunek dłużnika został zablokowany do wysokości zajęcia oraz że wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej oraz sądowej.

Zdaniem Sądu treść powyższego pisma jednoznacznie wskazuje, że na rachunku bankowym znajdowały się środki pieniężne (a ściśle rzecz ujmując jego posiadaczowi przysługiwała wierzytelność względem banku w wysokości wpłaconych środków), a więc Organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia innej wierzytelności. Jednocześnie podkreślić należy, że Skarżąca w toku postępowania nie zaoferowała przeciwdowodu, np. wyciągu z przedmiotowego rachunku bankowego, który wskazywałby, że w dniu zajęcia saldo konta wynosiło 0 zł. Dlatego też w ocenie Sądu pobranie z tego tytułu opłaty egzekucyjnej jest zasadne, ale przy ustaleniu jej wysokości organ powinien uwzględnić powyższy wywód.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organy administracji ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wzięły pod uwagę skutków jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. SK 31/14. Nie uwzględniono faktu, że sposób wyliczenia kosztów określony w art.64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust.1 i art. 81 Konstytucji RP. Nie zostało wyjaśnione, czy określone wobec Skarżącej koszty pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny, co stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności, Sąd, uznając zarzuty skargi za zasadne, uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 P.p.s.a.