Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 371/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65  art. 26 ust. 1, art. 27, art. 35, art. 52 ust. 2, art. 74
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16  art. 31
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 1 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uzupełniającej płatności obszarowej za rok 2010 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją opisaną w sentencji mniejszego wyroku Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie, przyznające skarżącemu jednolitą płatność obszarową, uzupełniającą płatność obszarową dla powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych oraz odmówił przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych.

W pierwszej części uzasadnienia takiego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie.

Wyjaśnił w pierwszej kolejności, że skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2010 deklarując [...] działek ewidencyjnych. Powierzchnia gruntów rolnych zadeklarowana we wniosku do płatności JPO (jednolitej płatności obszarowej) na [...] działkach rolnych oznaczonych literami od [...] do [...] wynosiła [...] ha. Powierzchnia gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku do płatności UPO (uzupełniająca płatność obszarowa) na [...] działkach rolnych wynosiła [...] ha, natomiast do płatności uzupełniającej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych (tzw. płatność zwierzęca) zadeklarowano łącznie [...] ha. Do wniosku dołączono oznaczone załączniki graficzne.

W dniu [...] r. w gospodarstwie wnioskodawcy przeprowadzona została kontrola na miejscu. Z raportu z przeprowadzonej kontroli wynika, że w odniesieniu do części działek, enumeratywnie wymienionych w protokole kontroli, powierzchnia upraw kwalifikująca się do płatności jest mniejsza w stosunku do powierzchni deklarowanych, a ponadto, na trzech działkach znajdują się uprawy nie należące do grupy upraw UPO. Do raportu z kontroli dołączono dokumentację fotograficzną, potwierdzającą stan kontrolowanych gruntów.

Po zapoznaniu się z wynikami kontroli organ rolny pierwszej instancji wydał decyzję przyznającą wnioskodawcy płatności jednolitą płatność obszarową, uzupełniającą płatność obszarową dla powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych oraz odmawiającą przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. Organ odmówił pomocy w odniesieniu do uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych, na podstawie art. 58 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., który stanowi, iż jeśli w odniesieniu do danej grupy upraw obszar zadeklarowany na cele jakichkolwiek systemów pomocy obszarowej, z wyłączeniem pomocy z tytułu ziemniaków skrobiowych i nasion, przekracza obszar zatwierdzony zgodnie z art. 57 rozporządzenia, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeśli różnica ta wynosi więcej niż 3 % lub dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % zatwierdzonego obszaru. Jeśli różnica ta przekracza 20 % zatwierdzonego obszaru, w odniesieniu do danej grupy upraw nie przyznaje się żadnej pomocy obszarowej. W rozpoznawanej sprawie stwierdzone podczas kontroli przedeklarowanie powierzchni do omawianej grupy upraw przekroczyło 20 %.

Utrzymując opisaną decyzję w mocy, po rozpoznaniu odwołania strony, organ rolny drugiej instancji wyjaśnił, że warunki przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j. Dz. U. z 2008 r. nr 170, poz. 1051 ze zm.) nazywana w dalszej części decyzji ustawą. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1122/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Jak podkreślono w decyzji, tylko łączne spełnienie przez producenta rolnego wszystkich wymienionych w art. 7 przesłanek ustawowych, stanowi podstawę do ubiegania się o przyznanie płatności do gruntów rolnych. Dalej organ odwoławczy przytoczył treść art. 7 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym, rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługują płatności uzupełniające do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych innych roślin i do powierzchni gruntów ornych, na których nie jest prowadzona uprawa roślin (uzupełniająca płatność podstawowa), do których została przyznana jednolita płatność obszarowa. Jednocześnie organ powołał się na uregulowania art. 26 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r., str. 1, ze zm.), stosownie do których, kontrole administracyjne wniosków i kontrole na miejscu, przeprowadza się w taki sposób, aby skutecznie sprawdzić zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie istotnych wymogów i norm wzajemnej zgodności, przy czym kontrole miejscu przeprowadza się w celu zweryfikowania kwalifikowalności do pomocy.

Jak wyjaśniał dalej organ odwoławczy, kontrole administracyjne pozwalają na wykrycie nieprawidłowości, a w szczególności na ich automatyczne wykrycie za pomocą narzędzi informatycznych. Kontrole te dotyczą zgodności między zadeklarowanymi w pojedynczym wniosku działkami rolnymi a działkami referencyjnymi w systemie identyfikacji działek rolnych, w celu sprawdzenia kwalifikowalności obszarów jako takich do pomocy. Z każdej kontroli na miejscu sporządza się sprawozdanie, które umożliwia wgląd w szczegóły przeprowadzonych kontroli. Dyrektor Oddziału Regionalnego wskazał przy tym, że przepisy szczegółowo regulują kwestie, które powinny znaleźć odniesienie w sprawozdawaniu z przeprowadzonej kontroli, przewidują uczestnictwo rolnika w przeprowadzanej kontroli oraz możliwość dodawania przez niego uwag do sporządzanego z kontroli sprawozdania. Tylko w przypadku przeprowadzania kontroli w drodze teledetekcji, przepisy nie przewidują w niej uczestnictwa rolnika, o ile nie wykryje ona nieprawidłowości.

Organ przytoczył również treść przepisów art. art. 35 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, zgodnie z którym, gdy państwo członkowskie wykorzystuje przewidzianą w art. 33 akapit drugi możliwość przeprowadzenia kontroli na miejscu metodą teledetekcji, wykonuje fotointerpretację obrazów satelitarnych lub zdjęć lotniczych wszystkich działek rolnych kontrolowanego wniosku w celu rozpoznania pokrycia gruntu i pomiaru powierzchni oraz przeprowadza fizycznie inspekcje terenowe na wszystkich działkach rolnych, których fotointerpretacja nie umożliwia sprawdzenia dokładności deklaracji w sposób zadowalający właściwe organy. Wyjaśnił przy tym, że dodatkowe kontrole, o których mowa w przepisie przeprowadza się tradycyjnymi metodami, jeżeli w bieżącym roku nie można ich już przeprowadzić z wykorzystaniem teledetekcji.

Jak podniesiono w decyzji, w rozpoznawanej sprawie kwestią zasadniczą było ustalenie, czy grunty rolne zgłoszone do wniosku o przyznanie płatności na rok 2010 spełniają warunki do uzyskania płatności UPO oraz czy kontrola gospodarstwa przeprowadzona została w sposób prawidłowy. Jak bowiem podkreślono, rolnik nie kwestionował decyzji w zakresie przyznania jednolitej płatności obszarowej i płatności zwierzęcej, a organ odwoławczy nie dopatrzył się w tym zakresie nieprawidłowości, wobec czego, jedynie kwestia płatności UPO stała się przedmiotem szerszych rozważań w postępowaniu i rozstrzygnięciu odwoławczym.

W ocenie Dyrektora Oddziału ARiMR kontrola przeprowadzona metodą FOTO na gruntach należących do wnioskodawcy, wykazała nieprawidłowości w odniesieniu do działek rolnych F1, G1 i R1, na których nie stwierdzono upraw kwalifikujących się do uzupełniającej płatności obszarowej. Organ drugiej instancji nadmienił również, że także na załącznikach graficznych strona nie opisała przedmiotowych działek w wymagany sposób. Zgodnie bowiem z instrukcją wypełniania wniosku, jaką producent rolny otrzymał wraz ze spersonalizowanym wnioskiem o przyznanie płatności w roku 2010, każdy rolnik ma obowiązek na materiale graficznym zaznaczyć przerywaną linią, obszar uprawy pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odwoławczego wskazano również, że po ponownej analizie raportów z kontroli uznano, że przeprowadzono ją w sposób prawidłowy, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a weryfikacja dokumentacji zdjęciowej potwierdza słuszność zapisów dokonanych przez inspektorów terenowych w raporcie z czynności kontrolnych. Kontrola ta wykazała, że w gospodarstwie należącym do wnioskodawcy brak jest możliwości zakwalifikowania całej zgłoszonej powierzchni gruntów rolnych do płatności. Według zapisów inspektorów na działkach F1, G1 i R1 nie znajdowała się żadna uprawa kwalifikującą te grunty do płatności uzupełniającej. Działki te stanowiły teren zachwaszczony, pokryty wybujałą roślinnością zielną, co uwidaczniają fotografie.

Odnosząc się natomiast do argumentów strony odnoszących się do ciężkich warunków atmosferycznych w roku 2010, wyjaśniono, iż powierzchnię działek rolnych użytkowanych rolniczo, rodzaj uprawy oraz status poszczególnych działek producent deklaruje z własnej inicjatywy i własnoręcznym podpisem na ostatniej strome wniosku potwierdzając prawdziwość danych, tym samym na nim spoczywa obowiązek podania danych zgodnie ze stanem faktycznym. Składając wniosek o przyznanie płatności producent rolny zobowiązuje się m.in. do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który ma wpływ na nienależne lub nadmierne przyznawanie płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności jeżeli zmiana dotyczy wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego,

Treść wymienionych zobowiązań zawarta jest we wzorze wniosku. Składając taki wniosek rolnik jest poinformowany i świadomy ciążących na nim obowiązków. W rozpoznawanej sprawie producent złożył wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na 2010 r., w którym podpisał wymienione zobowiązania, jednakże nie odnotowano, aby zgłosił organom rolnym, iż wystąpiły jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na udatność posianego zboża na zadeklarowanych przez niego działkach rolnych. W takim przypadku konieczne jest powiadomienie kierownika biura powiatowego Agencji wraz z jednoczesnym przekazaniem stosownego dokumentu. Niezwłoczne przekazanie informacji, do czego zobowiązuje się producent podpisując wniosek, ma na celu właśnie uchronienie się przez negatywnymi skutkami jakie grożą rolnikowi w momencie gdy nieprawidłowości zostaną stwierdzone podczas weryfikacji wniosku wykonywanej przez pracowników ARiMR.

Organ rolny wskazał przy tym na treść art. 74 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto właściwych obniżek nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności (ust. 1). Przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taka możliwość (ust. 2).

Dyrektor Oddziału Agencji podkreślił przy tym, że właśnie z uwagi na występujące w roku 2010 na terenie kraju liczne powodzie i podtopienia, ustawodawca wprowadził w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności (Dz. U. Nr 46, poz. 308 ze zm.) szczególny zapis w § 1a tego rozporządzenia. Zgodnie z jego brzmieniem dopuszczono jako dowód potwierdzający wystąpienie w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003:

1) pisemne oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika albo

2) pisemne oświadczenia o jej wystąpieniu sporządzone przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Skoro w rozpoznawanej sprawie rolnik oświadczenia takiego nie złożył, nie poinformował też organów rolnych o zaistniałej sytuacji w żaden inny sposób, organy te nie miały podstaw odstąpienia od zastosowanych zmniejszeń w przypadku przedeklarowania gruntów o więcej niż 20 %. Odstąpienie od zmniejszeń i sankcji możliwe jest bowiem jedynie w przypadkach określonych w art. 73 rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., który stanowi, iż obniżki i wyłączenia, przewidziane w rozdziale 1, nie mają zastosowania w przypadku gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości (ust. 1). Obniżki i wyłączenia przewidziane w rozdziale 1 nie mają zastosowania w odniesieniu do tych części wniosku pomocowego, odnośnie do co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek pomocowy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu co do przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że ten organ nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku. Informacje podane przez rolnika określone w akapicie pierwszym powodują, że wniosek pomocowy jest dostosowywany do rzeczywistej sytuacji (ust. 2).

Skoro opisane przesłanki w sprawie nie zaistniały, w ocenie organu drugiej instancji odmowa w zakresie płatności uzupełniającej do grupy upraw podstawowych jest uzasadniona.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem producent rolny wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, żądając uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 26 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r., str. 1, ze zm.) polegające na nieprzeprowadzeniu kontroli w taki sposób, aby skutecznie sprawdzić zgodność z warunkami na jakich przyznawana jest pomoc oraz przestrzeganie istotnych wymogów i norm wzajemnej zgodności poprzez niezawiadomienie strony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu, pomimo, że nie zagrażałoby to celowi kontroli, niepoinformowanie strony o stwierdzonych w czasie kontroli nieprawidłowościach, czym ograniczono jej możliwość zgłaszania zastrzeżeń i podjęcia ewentualnych działań naprawczych.

W skardze zarzucono również naruszenie art. 6 kodeksu postępowania administracyjne, poprzez zastosowanie w sprawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie minimalnych norm, podczas gdy w dniu przeprowadzania kontroli obowiązywało już rozporządzenie z dnia 11 marca 2010 r., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

Zarzucono również naruszenia art. 9, 10, oraz 7 i 77 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, nieinformowanie strony o przysługujących jej prawach i obowiązkach oraz dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego oraz art. 4 Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji poprzez nieprzestrzeganie prawa wspólnotowego.

Sformułowano również dodatkowy zarzut naruszenia art. 21 Rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 poprzez uniemożliwienie stronie dokonania korekty wniosku.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wbrew stanowisku organów rolnych, rolnik obsiał sporne grunty zbożem jarym. Jednak na skutek braku ochrony chemicznej i silnych opadów atmosferycznych działki te uległy podtopieniu a uprawy zniszczone. Również na skutek wilgotności i podtopień rozrosły się na tych terenach chwasty i zwyrodniałe zboże. Zdaniem skarżącego, znajduje to odbicie w zgromadzonej dokumentacji fotograficznej.

W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżący podniósł dodatkowo, że organy rolne w sposób nieuprawniony interpretują terminy "zawiadomienie o kontroli" i "zawiadomienie o wylosowaniu do kontroli". W ocenie strony, to właśnie zawiadomienie o wylosowaniu do kontroli umożliwia prawdziwą ochronę możliwości prawa rolnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie – jak w niniejszym wypadku – w sprawach skarg na decyzje organów administracji publicznej (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a."), w tym także na decyzje organów administracji rolnej.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego skontrolowanego postanowienia, ale tylko w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, jeżeli weryfikowana decyzja jest zgodna z prawem, skargę należy oddalić, na podstawie art. 151 tej samej ustawy.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Wbrew odmiennemu zapatrywaniu strony skarżącej, trzeba zdecydowanie podzielić stanowisko organu drugiej instancji, zgodnie z którym zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz jego końcowa ocena w pełni uzasadniały przyznanie jednolitej płatności obszarowej w pomniejszonej jednak wysokości oraz odmowę przyznania płatności uzupełniającej.

W szczególności, organy prawidłowo oparły swoje rozstrzygnięcia na ustaleniach dokonanych w czasie kontroli na miejscu (w gospodarstwie wnioskodawcy), przeprowadzonej w dniu [...] r. W ocenie składu orzekającego Sądu, wyników tej kontroli nie może skutecznie podważyć żaden z zarzutów sformułowanych w skardze.

Godzi się w pierwszej kolejności zauważyć, że nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przez organy przepisów art. 26 ust.1, 27 i 52 ust. 2 Rozporządzenia Komisji nr 1222/2009. Art. 26 ust. 1 rozporządzenia formułuje jedynie powinność organów administracyjnych przeprowadzania kontroli w taki sposób, aby skutecznie sprawdzić zgodność z warunkami na jakich przyznawana jest pomoc oraz przestrzeganie istotnych wymogów i norm wzajemnej zgodności. O obowiązku zawiadomienia rolnika o wylosowaniu do kontroli bądź o samej kontroli mówi natomiast art. 27 Rozporządzenia. Zgodnie z jego treścią, kontrole na miejscu mogą być zapowiadane, jeżeli nie zagraża to celowi kontroli. Zapowiedzenie kontroli następuje z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do niezbędnego minimum, nieprzekraczającym 14 dni. W przypadku kontroli na miejscu odnoszących się do wniosków o pomoc z tytułu zwierząt gospodarskich wyprzedzenie nie przekracza 48 godzin, z wyjątkiem należycie uzasadnionych przypadków. Ponadto jeżeli ustawodawstwo stosowane do aktów i norm dotyczących zasady wzajemnej zgodności wymaga, aby kontrole na miejscu miały niezapowiedziany charakter, wymienione zasady mają również zastosowanie w przypadku kontroli na miejscu przeprowadzanych pod kątem przestrzegania zasady wzajemnej zgodności.

W praktyce zawiadomienie rolnika zarówno o wylosowaniu jak i przeprowadzeniu kontroli jest raczej wyjątkiem, a nie zasadą. Zawiadomienie o kontroli pozostaje w istocie w sprzeczności z jej celem, którym jest zweryfikowanie w sposób rzetelny i obiektywny prawidłowości i zgodności z celem wykorzystywania otrzymanych środków pomocowych. Zawiadomienie rolnika o planowanej kontroli mogłoby bowiem doprowadzić do sytuacji, że dopiero wówczas podjąłby on działania mające na celu wykazanie prawidłowego wykorzystywania środków. Tym bardziej zaś, z analogicznych powodów, nieuzasadnione jest zawiadamianie producentów rolnych już na etapie wylosowania do kontroli. Zawiadomienie rolnika o planowanej kontroli uzasadnione jest jedynie w przypadkach, gdy z jakichkolwiek względów, na przykład konieczności uzyskania dodatkowych wyjaśnień, organy rolne uznają obecność producenta przy kontroli za uzasadnioną. Co do zasady natomiast, nieobecność rolnika, nawet zawiadomionego o terminie przeprowadzenia kontroli, nie ma wpływu na realizację czynności kontrolnych. Z powyższych względów, zarzut polegający na nieuprawnionym niezawiadomieniu rolnika o kontroli w niniejszej sprawie, nie mógł stanowić podstawy do kwestionowania zasadności jej przeprowadzenia, podobnie jak jej wyników.

Z przeprowadzonej kontroli sporządzony został szczegółowy raport, uzupełniony o stosowną dokumentacje fotograficzną, który przekazany został rolnikowi. Wbrew zarzutom skargi, miał ona zatem zapewnioną możliwość swobodnego zapoznania się z wynikami kontroli i złożenia zastrzeżeń.

Należy przy tym dobitnie podkreślić, że jak słusznie zauważył organ odwoławczy, nawet uprzednie zgłoszenie przez stronę żądania uczestnictwa w przeprowadzanej kontroli, nie mogło zostać przez organy uwzględnione, bowiem przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nakazujące zapewnienie stronie możliwość czynnego udziału w każdej czynności procesowej, znajdują w sprawach dopłat rolniczych zastosowanie z zastrzeżeniem wyjątków. Takim właśnie wyjątkiem są powołane przepisy, ustanawiające w stosunku do kontroli wykorzystania środków pomocowych, zasadę niezawiadamiania strony o planowanej kontroli. Z tego też powodu, Sąd uznał zarzuty naruszenia procedury administracyjnej w tym zakresie, również za nieuzasadnione, tym bardziej że w omawianej sprawie rolnik żądania takiego nawet nie zgłosił.

Odnośnie zarzutu skargi, jakoby raport z kontroli nie mógł stanowić podstawy do wydania decyzji odmownej z uwagi na sprzeczność dat – przeprowadzenia kontroli i sporządzenia raportu, wyjaśnić należy, że również i on nie mógł zasługiwać na uwzględnienie. Jak wyczerpujące przedstawił to organ drugiej instancji, kontrola w rozpoznawanej sprawie przeprowadzona została metodą Foto. Metoda ta, zgodnie z art. 35 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, przeprowadzana jest dwuetapowo: w pierwszej kolejności wykonywana jest fotointerpretacja obrazów satelitarnych lub zdjęć lotniczych wszystkich działek rolnych kontrolowanego wniosku w celu rozpoznania pokrycia gruntu i pomiaru powierzchni, a następnie przeprowadza się fizycznie inspekcje terenowe na wszystkich działkach rolnych, których fotointerpretacja nie umożliwia sprawdzenia dokładności deklaracji w sposób zadowalający właściwe organy. Zatem data kontroli jest datą zatwierdzenia raportu końcowego, a nie datą wywiadu terenowego. Zresztą, nawet uznając, że przekazanie stronie sprawozdania z kontroli nastąpiło z przekroczeniem terminu, nie zmniejsza to mocy dowodowej raportu. Nie stanowi to również uchybienia mającego jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, a jedynie takie uchybienie mogłoby stanowić podstawę do ewentualnego wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Odnośnie wyjaśnień strony co stanu zadeklarowanych gruntów, podnieść należy, że słusznie organy rolne nie uwzględniły w dokonanej ocenie faktu podtopień. Jak oświadczył w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej skarżący, grunty te uległy zniszczeniu na skutek działania siły wyższej, tzn. ulewnych deszczy i dużej wilgotności. W ocenie strony, skoro nie można jej obciążyć winą za zniszczenie upraw, organy rolne nie miały podstaw do pozbawienia jej płatności. Tymczasem, zgodnie z art. 74 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto właściwych obniżek nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności (ust. 1). Przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość (ust. 2). Przepisy te zostały doprecyzowane rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności (Dz. U. Nr 46, poz. 308 ze zm.) szczególny zapis zamieszczony jest w § la tego rozporządzenia. Zgodnie z jego brzmieniem dopuszczono jako dowód potwierdzający wystąpienie w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 pisemne oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika albo pisemne oświadczenia o jej wystąpieniu sporządzone przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W rozpoznawanej sprawie bezsprzecznie rolnik nie zgłosił organom rolnym faktu podtopień, podnosząc ten zarzut dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Trzeba przy tym wyraźnie zaznaczyć, że skarżący o ciążącym na nim obowiązku informowania organów rolnych o wszelkich zaistniałych zdarzeniach mających wpływ na jakość produkcji był poinformowany, stosowne pouczenie znajduje się bowiem na formularzu składanego przez rolników wniosku.

Jedynym zarzutem skargi zasługującym na aprobatę jest fakt zastosowania w sprawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie minimalnych norm, podczas gdy w dniu przeprowadzania kontroli obowiązywało już rozporządzenie z dnia 11 marca 2010 r. Odnośnie wskazanego zarzutu należy wyjaśnić, iż istotnie, w dacie przeprowadzenia kontroli, obowiązywało już późniejsze rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie minimalnych norm (Dz. U. nr 39, poz. 211), nie zaś przepisy powołanego przez organ rozporządzenia, jednakże należy dosadnie podkreślić, że zapisy powołanych aktów, formułujące przesłanki utrzymywania gruntów rolnych zgodnie z normami, są analogiczne. Dlatego powołanie w raporcie z kontroli przepisów starego aktu w tym zakresie, jakkolwiek stanowiło naruszenie procedury, nie miało wpływu na wynik sprawy. Jak już podkreślono powyżej, jedynie zaś naruszenie procesowe, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, mogłoby stanowić przesłankę uchylenia decyzji. Samo zaś rozporządzenie nie stanowiło podstawy podjęcia rozstrzygnięć w sprawie, dlatego też opisane naruszenie nie mogło stanowić podstawy uwzględnienia skargi.

Dotychczasowe wywody prowadzą do ostatecznej konkluzji, iż skontrolowane rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.