Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SAB/Wr 253/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Zobowiązano do podjęcia czynności
Powołane przepisy: article: art. 7 i art.15
journal: Dz.U. 2019 poz 1429
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2020 r. sprawy ze skargi E. S. na bezczynność Komendanta Powiatowego Policji w Z. Ś. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. zobowiązuje Komendanta Powiatowego Policji w Z. Ś. do rozpoznania wniosku E. S. z dnia [...] maja 2020 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; II. stwierdza, że Komendant Powiatowy Policji w Z. Ś. dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku E. S. opisanego w punkcie pierwszym; III. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. zasądza od Komendanta Powiatowego Policji w Z. Ś. na rzecz E. S. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] 2020 r. E.S. - radny Rady Gminy K. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca) zwrócił się do Komendanta Powiatowego Policji w Z. (dalej w skrócie: Komendant Powiatowy Policji, organ) o udostępnienie informacji publicznej poprzez przesłanie uwierzytelnionej kompletnej kserokopii dokumentów z zakończonego postępowania w sprawie o wykroczenie (nr [...] ), tj.:

1) wniosku do Komendanta Powiatowego Policji o wyrażenie zgody na zastosowanie środka oddziaływania wychowawczego wraz z uzasadnieniem tego wniosku,

2) stanowiska Komendanta Powiatowego Policji,

3) notatki urzędowej z zastosowaniem środka oddziaływania wychowawczego,

4) wniosku o odstąpienie od kierowania wniosku do Sądu Rejonowego po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających w sprawie, z określeniem zastosowanego środka oddziaływania wychowawczego,

5) stanowiska Komendanta Powiatowego Policji w celu zatwierdzenia, bądź nie zatwierdzenia wniosku do Sądu Rejonowego.

6) kserokopii wystąpienia z informacją o zakończeniu postępowania skierowanego do stosownego organu Gminy K. z pouczeniem o prawie złożenia wniosku o ukaranie w charakterze oskarżyciela posiłkowego oraz do osoby zawiadamiającej o możliwości popełnienia wykroczenia z pouczeniem o prawie do złożenia zażalenia na niewniesienie wniosku o ukaranie,

7) kserokopii dokumentu do zgłaszającego możliwość popełnienia przestępstwa wraz z pouczeniem.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że pismem z dnia [...] 2020 r. wystąpił do Komendanta Powiatowego Policji o przesłanie uwierzytelnionej kserokopii dokumentu potwierdzającego zastosowanie tzw. środka oddziaływania wychowawczego, jaki został zastosowany w stosunku do Wójta Gminy K. – M. C. w związku z popełnieniem wykroczenia bezprawnego wydawania tzw. Biuletynu Informacyjnego Gminy K. "Wiadomości [...] ". Wnioskodawca wskazał, że w odpowiedzi na wniosek otrzymał uwierzytelnioną kserokopię notatki urzędowej, dotyczącej - co do zasady - czynności podejmowanych przez funkcjonariusza policji w miejscach ich bezpośredniego popełnienia, tzw. działaniach bezpośrednich po ujawnieniu popełnionego wykroczenia. Zdaniem skarżącego, otrzymana przez niego notatka urzędowa nie spełnia wymogów dla bezpośrednich interwencji. Strona podkreśliła, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z bezprawnym wydawaniem publikacji za pieniądze publiczne, a działania Policji nastawione są na umorzenie postępowania w sprawie. Zdaniem skarżącego, dopiero na podstawie wyroku Sądu Rejonowego podjęto stosowne działania zmierzające do zastosowania środka oddziaływania wychowawczego.

W odpowiedzi na powyższe, organ pismem z dnia [...] 2020 r. (doręczonym stronie w dniu [...] 2020 r.) poinformował skarżącego, że w zakresie żądania udzielenia informacji wymienionych w pkt. 1-7 wniosku z dnia [...] 2020 r., udzielił mu odpowiedzi w piśmie z dnia [...] 2019 r. oraz w przesłanym mu postanowieniu Komendanta Powiatowego Policji z dnia [...] 2019 r. utrzymującym w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, a także w pismach z dnia [...] 2020 r. i z dnia [...] 2020 r. Komendant Powiatowy Policji zaznaczył również, że środki odwoławcze w przedmiotowym postępowaniu w sprawie o wykroczenie zostały wyczerpane. Końcowo organ poinformował skarżącego, że na podstawie art. 14 ust. 1 i art. 15 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1429, dalej: u.d.i.p.), zostanie przesłana skarżącemu kserokopia (trzy strony) wniosku o odstąpienie od kierowania wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających, po uiszczeniu przez niego opłaty w kwocie 3 zł - zgodnie z § 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 września 2015 r. w sprawie wysokości opłaty za wydanie kopii dokumentów oraz uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1566, dalej: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 września 2015 r.) - na podany w piśmie numer konta bankowego.

Pismem z dnia [...] 2020 r. strona wniosła do organu "wniosek - ponaglenie", w treści którego po raz kolejny zażądała udostępnienia informacji publicznej w zakresie określonym we wniosku z dnia [...] 2020 r. Skarżący podkreślił, że domagał się od organu uwierzytelnionej kserokopii dokumentów potwierdzających zastosowanie tzw. środka oddziaływania wychowawczego, a w zamian otrzymał jedynie notatkę urzędową, z której nie wynika, iż środek ten został zastosowany. Jednocześnie skarżący zakwestionował działania policji w K., jako niezgodne z zarządzeniem Komendanta Głównego Policji oraz z wytycznymi w sprawie zasad ewidencjonowania, wypełniania oraz przechowywania notatników służbowych. Strona zaznaczyła, że we wniosku o udostępnienie informacji publicznej precyzyjnie wymieniła, o jakie dokumenty (kserokopie) wnosi, jednak - pomimo upływu terminu - nie otrzymała żądanej informacji. Skarżący wskazał ponadto, że - wbrew twierdzeniom organu - dostęp do informacji publicznej jest bezpłatny. Jedynie w sytuacji, gdy podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej musi ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia tej informacji lub koniecznością jej przekształcenia w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę, która odpowiada tym kosztom. Strona wskazała, że ustawa nie precyzuje pojęcia "kosztów dodatkowych", aczkolwiek przyjmuje się, iż kosztem dodatkowym jest koszt wykraczający poza normalne funkcjonowanie podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej, a do takich należą koszty przetworzenia lub przekształcenia informacji będącej przedmiotem wniosku. Skarżący podniósł, że ewentualne powiadomienie o wysokości kosztów związanych z udostępnieniem informacji publicznej musi zostać określone w odniesieniu do konkretnie wskazanej sprawy, a sam organ nie może ustalić "cennika" za udostępnienie takiej informacji. W ocenie strony, obciążenie wnioskodawcy opłatą ma, zgodnie z art. 15 ust. 1 u.d.i.p., charakter uznaniowy, co nakłada na adresata wniosku obowiązek starannego rozważenia, czy w konkretnym wypadku opłatę tą wymierzyć oraz wykazania, że w wyniku udostępnienia informacji publicznej, w sposób zgodny z wnioskiem, poniesione zostały dodatkowe koszty. Skarżący wskazał, że jego wniosek z dnia [...] 2020 r. dotyczy wydania kserokopii dokumentów, które są - a przynajmniej powinny być - w aktach sprawy, tj. czynności prostej, nie wykraczającej poza normalne funkcjonowanie zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej. Podsumowując, wnioskodawca wskazał, że wezwanie go przez organ do uiszczenia opłaty za udostępnienie informacji publicznej w szczególności na podstawie cennika, który może być stosowany w naliczaniu kosztów, jest bezprawne.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] 2020 r. (doręczonym stronie w dniu [...] r.) Komendant Powiatowy Policji poinformował stronę, że odpowiedzi na wniosek z dnia [...] 2020 r. udzielił jej w piśmie z dnia [...] 2020 r. oraz w pismach z dnia [...] 2019 r., [...] 2020 r. oraz [...] 2020 r., a także w przesłanym stronie postanowieniu z dnia [...] 2019 r. Organ wskazał też ponownie, że kserokopię wniosku o odstąpienie od kierowania wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających prześle skarżącemu po uiszczeniu przez niego opłaty w wysokości 3 zł na podany numer konta bankowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o stwierdzenie bezczynności Komendanta Powiatowego Policji oraz o zobowiązanie organu do udostępnienia informacji publicznej zgodnie z wnioskiem strony. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 3 ust. 2, art. 7 ust. 2, art. 13 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 2 u.d.i.p., a także bezprawne uznanie, że w przedmiocie udzielenia informacji publicznej zastosowanie mają przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 września 2015 r.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 września 2015 r. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Skarżący podkreślił, że podstawą wydania tego rozporządzenia są przepisy kodeksu postępowania karnego, nie zaś ustawa o dostępie do informacji publicznej. Niedopuszczalnym jest zatem uzależnianie przez organ udostępnienia skarżącemu informacji publicznej poprzez sporządzenie kserokopii wnioskowanych dokumentów od dokonania przez skarżącego opłaty. Powyższe działanie organu narusza - w ocenie strony - przepisy u.d.i.p., w szczególności art. 15 tej ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując że nie dopuścił się w przedmiotowej sprawie bezczynności, lecz zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami oraz z dochowaniem ustawowo określonych terminów, udzielił skarżącemu wyczerpujących odpowiedzi. Organ uznał za zasadne zobowiązanie skarżącego do dokonania opłaty za wydanie uwierzytelnionych kopii dokumentów na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 września 2015 r. wskazując, że opłata ta spowodowana jest zarówno nakładem pracy, jak i wykorzystaniem materiałów z jakich zużyciem wiąże się wydanie owej kopii dokumentów i wynika z zawnioskowanej przez skarżącego formy udostępnienia informacji. Przywołując fragment uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt II SAB/Wa 207/06, Komendant Powiatowy Policji wskazał, że niedopuszczalną byłaby sytuacja, w której strona postępowania zgłaszając wniosek o wydanie kserokopii dokumentów sprawy podlegałaby innym stawkom niż osoba wnioskująca o udzielenie tych samych informacji, w takiej samej formie, lecz na podstawie u.d.i.p.

W piśmie procesowym z dnia [...] 2020 r. skarżący nie zgodził się z organem, jakoby udzielono mu informacji publicznej będącej przedmiotem jego wniosku. Strona podkreśliła ponownie, że wnioskowane kserokopie dokumentów należą się jej bezpłatnie, gdyż zgodnie z przepisami u.d.i.p., organ zobowiązany do udzielenia informacji może pobrać taką opłatę jedynie w sytuacji, gdy musi ponieść dodatkowe koszty związane z przekształceniem takiej informacji w inną formę, bądź odmienny sposób jej udostępnienia od wskazanego przez wnioskodawcę, natomiast nie może odmówić udostępnienia informacji tylko z tego powodu, że nie została uiszczona opłata. Końcowo skarżący zaznaczył, że do dnia dzisiejszego nie otrzymał wnioskowanego dokumentu urzędowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Właściwość sądów administracyjnych w sprawach wniosków o udzielenie informacji publicznej wynika z przepisu art. 21 u.d.i.p. stanowiącego, że do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli - tak jak w niniejszym postępowaniu - przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Z tej przyczyny, w takim właśnie trybie niniejsza sprawa została rozpoznana.

W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy organ pozostaje w zwłoce w rozpatrzeniu wniosku.

Uwzględniając skargę na bezczynność sąd orzeka na mocy art. 149 § 1 p.p.s.a., który określa, że w tym przypadku sąd:

1. zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2. zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Przystępując do merytorycznych rozważań wskazać należy, że ustawa o dostępie do informacji publicznej służy realizacji konstytucyjnego prawa dostępu do wiedzy na temat działalności organów władzy publicznej, osób pełniących funkcje publiczne, organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Używając w art. 2 ust. 1 u.d.i.p. pojęcia "każdemu", ustawodawca doprecyzował zastrzeżone w Konstytucji obywatelskie uprawnienie, wskazując, że każdy może z niego skorzystać na określonych w tej ustawie zasadach. Omawiana ustawa reguluje zasady i tryb dostępu do informacji, mających walor informacji publicznych, wskazuje, w jakich przypadkach dostęp do informacji publicznej podlega ograniczeniu oraz kiedy żądane przez wnioskodawcę informacje nie mogą zostać udostępnione. Według art. 1 ust. 1 u.d.i.p., każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu oraz ponownemu wykorzystywaniu na zasadach i w trybie określonych w u.d.i.p. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienie do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się szerokie rozumienie pojęcia informacji publicznej, co wiąże się z upowszechnieniem zasady transparentności życia publicznego i wzrostu świadomości prawnej społeczeństwa. Pojęcie informacji publicznej definiuje się jako każdą wiadomość wytworzoną przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne, a także inne podmioty, które realizują zadania publiczne bądź gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa w zakresie swoich kompetencji. Podkreśla się, że taki charakter ma również wiadomość niewytworzona przez podmioty publiczne, lecz odnosząca się do tych podmiotów, o ile dotyczy faktów i danych (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 8/13, dostępna - podobnie jak wszystkie inne orzeczenia przywołane w tym uzasadnieniu - na stronie: https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). O zakwalifikowaniu określonej informacji, jako podlegającej udostępnieniu w trybie u.d.i.p., decyduje kryterium rzeczowe, to znaczy treść i charakter informacji.

W myśl art. 4 ust. 1 u.d.i.p., obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne w szczególności: (1) organy władzy publicznej; (2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych; (3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa; (4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego; (5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.

Mając na uwadze powyższe regulacje należy podkreślić, że oceniając zasadność skargi w sprawach z zakresu dostępu do informacji publicznej, sąd administracyjny zobowiązany jest do ustalenia, czy podmiot do którego skierowano wniosek był zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej, czy dane, o które wnioskowała strona, miały charakter informacji publicznej oraz czy żądanie wnioskodawcy zostało rozpatrzone w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami, tj. w formie i w terminie wynikających z regulacji ustawowej.

W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący był - zgodnie z art. 2 u.d.i.p. - podmiotem legitymowanym do złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Bezspornym jest też, że Komendant Powiatowy Policji - jako podmiot, o którym mowa w cytowanym powyżej art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. - zobowiązany jest do udostępniania posiadanych informacji publicznych. Nie jest również sporne, że informacja, której udostępnienia żąda skarżący, jest informacją publiczną.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że we wniosku z dnia [...] 2020 r. skarżący domagał się udostępnienia uwierzytelnionych kserokopii szczegółowo wymienionych dokumentów z zakończonego postępowania w sprawie o wykroczenie, prowadzonego w stosunku do Wójta Gminy K. – M. C., dotyczącej wydawania w Kamieńcu Z. Czasopisma (Biuletynu Informacyjnego) "Wiadomości [...]" bez wymaganej rejestracji oraz bez stosownej uchwały Rady Gminy. Z treści art. 1 ust. 1 u.d.i.p. wynika, że informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, rozumianych jako działalność organów władzy publicznej oraz samorządów, osób i jednostek organizacyjnych w zakresie wykonywania zadań władzy publicznej oraz gospodarowania mieniem publicznym, komunalnym lub Skarbu Państwa. Przepis art. 6 u.d.i.p. zawiera przykładowy katalog informacji oraz danych, które podlegają reżimowi ustawy. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. d) u.d.i.p., udostępnianiu podlega informacja publiczna o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p., w tym o organach i osobach sprawujących w nich funkcje i ich kompetencjach. Niewątpliwie zatem informacja dotycząca postępowania w sprawie o wykroczenie, prowadzonego w stosunku do osoby pełniącej funkcję organu wykonawczego gminy, w ramach wykonywania przez nią zadań w sferze publicznej, jest - na gruncie przepisów u.d.i.p. - informacją publiczną.

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie wiąże się z oceną, czy organ rozpatrzył żądanie udostępnienia informacji publicznej we wskazanym we wniosku zakresie i w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa, czy też - jako podmiot zobowiązany do udzielenia informacji - dopuścił się bezczynności.

Bezczynność organu na gruncie u.d.i.p. zachodzi wówczas, gdy w zakreślonym ustawą terminie adresat wniosku nie udostępnia informacji publicznej, ani nie wydaje decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej, nie powiadamia, że nie posiada wnioskowanej informacji publicznej, bądź nie informuje, że żądana informacja nie ma charakteru publicznego. W przypadku skargi na bezczynność w zakresie dostępu do informacji publicznej, sąd dokonuje kwalifikacji żądanych informacji i w zależności od ich charakteru podejmuje stosowne rozstrzygnięcie. Stwierdzając lub nie stwierdzając bezczynności organu w zakresie informacji publicznej ocenia wówczas prawidłowość dokonania przez organ kwalifikacji wniosków, zapewniając stronie niezbędną ochronę sądową w zakresie dostępu do informacji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2355/13).

Jak stanowi art. 14 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku. Udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje w formie czynności materialno-technicznej, w przypadku odmowy jej udostępnienia organ wydaje decyzję (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Stosownie do art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnienie informacji na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni. Przy czym w przypadku, gdy informacja publiczna nie może zostać udostępniona w czternastodniowym terminie, należy powiadomić wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni się informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (ust. 2). Celem skargi na bezczynność jest zobligowanie organu do wydania aktu lub dokonania wynikającej z przepisów prawa czynności w sprawie wszczętej żądaniem strony. Badając zasadność skargi na bezczynność, sąd administracyjny czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego w sprawie.

W realiach rozpatrywanej sprawy, organ w terminie 14-dniowym, pismem z dnia [...] 2020 r. poinformował skarżącego - domagającego się we wniosku z dnia [...] 2020 r. uwierzytelnionych kserokopii dokumentów z zakończonego postępowania w sprawie o wykroczenie, prowadzonej w stosunku do Wójta Gminy K.i - że odpowiedzi na żądania zawarte w tym wniosku udzielił już m.in. w piśmie informacyjnym z dnia [...] 2019 r. oraz w przesłanym stronie postanowieniu z dnia [...] 2019 r., a także w pismach z dnia [...] 2020 r. i [...] 2020 r. Tymczasem - jak wynika z akt sprawy - w poprzednim wniosku z dnia [...] 2020 r. skarżący domagał się jedynie informacji dotyczącej rodzaju środka wychowawczego, jaki został zastosowany w stosunku do Wójta Gminy K. w związku z popełnieniem wykroczenia oraz przesłania mu uwierzytelnionej kserokopii dokumentu potwierdzającego zastosowanie tego środka. Z uzasadnienia wniosku strony z dnia [...] 2020 r. - będącego przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie - wnika jednoznacznie, że skarżący nie otrzymał od organu odpowiedzi na wniosek z dnia [...] 2020 r., a jedynie potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię notatki urzędowej w sprawie o w/w wykroczenie, co nie stanowiło realizacji jego żądania. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że w piśmie z dnia [...] 2020 r. - stanowiącym w pojęciu organu - odpowiedź na wniosek strony z dnia [...] 2020 r., uwarunkowano przesłanie skarżącemu uwierzytelnionej kserokopii wniosku o odstąpienie od kierowania wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego od uiszczenia przez niego na konto organu opłaty w kwocie 3 zł. W kolejnym piśmie z dnia [...] 2020 r. organ powtórzył właściwie treść pisma z dnia [...] 2020 r. Natomiast zarówno z treści skargi, jak i z pisma procesowego strony z dnia [...] 2020 r. wynika jednoznacznie, że skarżący dotychczas nie otrzymał kserokopii w/w dokumentu. W rozpatrywanej sprawie, obowiązkiem organu było załatwienie wniosku strony z dnia [...] 2020 r., a nie odsyłanie do odpowiedzi udzielonej na poprzedni wniosek (z dnia [...] 2020 r.), która również nie stanowiła wypełnienia żądania strony.

Podsumowując, żądanie wnioskodawcy sformułowane we wniosku z dnia [...] 2020 r., nie zostało rozpatrzone w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami, tj. w formie i w terminie wynikających z u.d.i.p. Skoro wnioskowana informacja jest informacją publiczną, organ zobowiązany jest do jej udostępnienia na warunkach określonych w u.d.i.p.

Odrębnego omówienia wymaga kwestia odpłatności wniosku strony o udzielenie informacji publicznej. Zasadą wynikającą z art. 7 ust. 2 u.d.i.p. jest bezpłatny dostęp do informacji publicznej. Wyjątek od zasady wprowadza art. 15 u.d.i.p., w myśl którego jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek zainteresowanego podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom. W takim wypadku, zgodnie z art. 15 ust. 2 u.d.i.p., w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku należy powiadomić wnioskodawcę o wysokości opłaty. Udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek. Powstanie obowiązku uiszczenia opłaty w wysokości odpowiadającej kosztom związanym ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnia informacji i wezwanie strony do uiszczenia tej opłaty, powoduje jedynie przesunięcie terminu udostępnienia tej informacji w zakresie określonym w przepisie art. 15 ust 2 u.d.i.p. Organ administracji publicznej nie może więc uzależnić udostępnienia informacji publicznej od uiszczenia opłaty. Rozwiązanie przyjęte w art. 15 ust 2 u.d.i.p gwarantuje pewność działania podmiotu zobowiązanego, nie pozostawia go w niepewności, co do konieczności i zakresu realizacji ciążącego na nim obowiązku udostępnienia informacji w sposób wskazany we wniosku, a także nie wyłącza możliwości zmiany lub wycofania wniosku przez zainteresowany podmiot. Przepis ten przewiduje realizację obowiązku udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem także w przypadku braku odpowiedzi ze strony wnioskodawcy na zawiadomienie podmiotu zobowiązanego o wysokości opłaty związanej z udostępnieniem żądanej informacji (czyli bez wniesienia opłaty). Oznacza to, że z powodu braku wniesienia opłaty podmiot zobowiązany nie będzie mógł ani odmówić udostępnienia informacji (wydać decyzji o odmowie udostępnienia informacji), ani też pozostawić sprawy (wniosku) bez rozpoznania (por. art. 14 u.d.i.p.) (zob. postanowienie NSA z dnia 1 października 2013 r. sygn. akt I OSK 2139/13).

Wobec powyższego, powiadomienie o wysokości opłaty jest ewentualnym wstępnym etapem postępowania, poprzedzającym samą czynność materialno-techniczną udostępnienia informacji publicznej, chociaż jej nie warunkującym. Przepisy u.d.i.p. nie przewidują bowiem uzależnienia wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego wniesienia opłaty. Przeciwnie, ustawa ta jako zasadę przyjmuje nieodpłatny dostęp do informacji, zatem powiadomienie o wysokości opłat związanych z udostępnieniem takiej informacji przed jej udostępnieniem ma zasadnicze znaczenie w realizacji konstytucyjnego prawa dostępu do informacji publicznych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 404/10).

Trzeba też podkreślić, że wyłączną podstawą prawną do powiadomienia wnioskodawcy o konieczności uiszczenia opłaty za udostępnienie informacji w żądanej formie, a także skutków milczenia wnioskodawcy w zakresie ewentualnej zmiany sposobu udostępnienia informacji, są przepisy u.d.i.p., w szczególności bezpośrednio art. 15 tej ustawy.

W konsekwencji, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., należało uznać, że organ dopuścił się bezczynności w przedmiocie rozpoznania wniosku strony z dnia 4 maja 2020 r. (o czym orzeczono w pkt. II sentencji wyroku). Do dnia wyrokowania przez tutejszy Sąd, organ nie udostępnił bowiem oczekiwanej przez stronę informacji, ani nie załatwił sprawy w inny, prawem przewidziany sposób. Za niemające umocowania w przepisach u.d.i.p. uznać przy tym należy uzależnianie przez organ udzielenia wnioskowanej informacji od uiszczenia przez stronę opłaty.

Stąd też - działając na zasadzie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - Sąd zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku z dnia 4 maja 2020 r. w terminie 14 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (punkt I sentencji wyroku).

Jednocześnie, na mocy art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd uznał, że stwierdzona bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w pkt. III sentencji wyroku.

Oceniając tę kwestę Sąd miał na uwadze, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa, czy opóźnienia w podejmowanych czynnościach pozbawionego jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W niniejszej sprawie nie sposób dopatrzyć się w działaniu organu rażącego naruszenia prawa. Przemawia za tym fakt, że organ nie pozostawił wniosku skarżącego bez odpowiedzi, lecz podjęte działania nie zostały oparte na prawidłowej podstawie prawnej, co uniemożliwiało ich uwzględnienie.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt. IV wyroku, dotyczące kosztów postępowania sądowego, obejmujących wpis od skargi w kwocie 100 zł, podjęte zostało na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 p.p.s.a.