Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2510/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1, 6, art. 3 pkt 23
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Op 612/17 w sprawie skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Op 612/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...].

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem złożonym 16 marca 2017 r. M.R. (dalej skarżąca) zwróciła się do Miejskiego Centrum Świadczeń w [...] o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci T.R. (dalej syn) i S.R. (dalej córka) oraz dodatku do zasiłku z tytułu urodzenia dziecka na córkę i dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna. Podała, że w skład rodziny wchodzą 4 osoby: ona sama, mąż M.L. (dalej mąż), syn T.R. i córka S.R. Do wniosku dołączyła m. in.: 1. oświadczenie własne i męża o nieosiągnięciu w roku 2015 dochodu innego niż podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych; 2. oświadczenie własne i męża o nieosiągnięciu w roku 2015 dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne; 3. zaświadczenie położnej rodzinnej z 10 marca 2017 r. potwierdzające pozostawanie skarżącej pod opieką medyczną od 13 tygodnia ciąży do porodu.

Decyzją z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] kwietnia 2017 r.) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], Główny Specjalista Miejskiego Centrum Świadczeń w [...] (dalej Prezydent): 1) przyznał zasiłek rodzinny na dziecko - T.R. na okres od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. w wysokości 124,00 zł miesięcznie; 2) przyznał zasiłek rodzinny na dziecko - S.R. na okres od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. w wysokości 95,00 zł miesięcznie; 3) nie przyznał prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko T.R. na okres od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. oraz nie przyznał dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł; 4) nie przyznał prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko S.R., na okres od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. oraz nie przyznał dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka.

W uzasadnieniu Prezydent podał, że miesięczny dochód w 2015 r. czteroosobowej rodziny wyniósł 2.319,95 zł; miesięczny dochód na jednego członka rodziny stanowił kwotę 579,99 zł. W związku z uzyskaniem przez skarżącą świadczenia rodzicielskiego od marca 2017 r. należało ponownie przeliczyć dochód rodziny i zweryfikować prawo do świadczeń od 1 maja 2017 r. Łączny miesięczny dochód 4-osobowej rodziny od maja 2017 r. wynosił 3.319,95 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniosło 829,99 zł, przekraczając kwotę 674 zł uprawniającą do zasiłku rodzinnego. Kwota przekroczenia kryterium dochodowego 4-osobowej rodziny miesięcznie wynosiła 623,95 zł (3.319,95 zł – [674,00 zł x 4]) i była wyższa od łącznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, jaka przysługiwałaby skarżącej w okresie zasiłkowym od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r.

Organ stwierdził, że we wskazanym okresie zasiłek rodzinny wraz z dodatkami nie przysługiwał. Zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej uśr) dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem lekarskim z 10 marca 2017 r. dodatek z tytułu urodzenia dziecka nie został przyznany, ponieważ ów termin nie został zachowany.

W odwołaniu M.R. podniosła, że w jej ocenie, błędnie wyliczono jej dochód, tj. do sumy dochodów nieprawidłowo wliczono stypendium socjalne. Wskazała, że jej sytuacja materialna jest trudna. Jako studentka studiów doktoranckich Uniwersytetu M.L., otrzymywała stypendium socjalne do lipca 2016 r. Według karty ciąży i jej obliczeń, po raz pierwszy udała się do ginekologa w około 11 tygodniu ciąży.

Decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2017 r.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania M.R. - uchyliło decyzję z [...] kwietnia 2017 r. w części punktu 3, dotyczącego nieprzyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2017 r. na dziecko T.R.

W tym zakresie przyznało M.R. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia przez T.R. roku szkolnego 2017/2018 - w wysokości 100,00 zł jednorazowo. W pozostałej części Kolegium utrzymało w mocy decyzję pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że odwołanie zasługiwało na uwzględnienie jedynie w części, dlatego uchyliło zaskarżoną decyzję w części i orzekło co do istoty sprawy, a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Podstawę prawną orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. poz. 1238).

Ustawodawca uzależnił przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego od spełnienia kryterium dochodowego, określonego w art. 5 ust. 1 uśr, który stanowi, że zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674,00 zł. W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł (art. 5 ust. 2 uśr). Gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a (art. 5 ust. 3 uśr).

Kolegium przedstawiło definicję ustawową dochodu (art. 3 pkt 1 i 2 uśr) i co należy rozumieć za utratę dochodu (art. 3 pkt 23 uśr). Dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlega korektom w związku ze zdarzeniami, jakie miały miejsce w tym roku oraz w okresie późniejszym (do dnia ustalania prawa do świadczeń rodzinnych). W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 5 ust. 4 uśr).

W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (art. 5 ust. 4b uśr).

Kolegium przedstawiło regulacje odnoszące się do dodatków do zasiłku rodzinnego, przytaczając treść art. 8 uśr. Dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 9 ust. 1 uśr). Dodatek przysługuje jednorazowo, w wysokości 1000,00 zł. Dodatek, o którym mowa w ust. 1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 9 ust. 6 uśr). Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną.

Zgodnie z art. 14 ust. 1-2 uśr dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego. Dodatek przysługuje również na dziecko rozpoczynające roczne przygotowanie przedszkolne. Dodatek przysługuje raz w roku, w związku z rozpoczęciem roku szkolnego albo rocznego przygotowania przedszkolnego, w wysokości 100,00 zł na dziecko.

Prezydent prawidłowo stwierdził, że dochody z 2015 r. nie były uwzględniane w związku z utratą zatrudnienia przez męża (świadectwo pracy z 31 grudnia 2016 r.). Mąż uzyskał zatrudnienie z dniem 10 stycznia 2017 r., w związku z powyższym należało doliczyć jego dochód do dochodu miesięcznego rodziny w wysokości 1.465,47 zł za miesiąc luty 2017 r. Należało dodać kwotę 428,33 zł (5.140,00 zł: 12 miesięcy) z tytułu stypendium socjalnego skarżącej (art. 3 pkt 1 lit. c uśr). Do dochodu rodziny należało doliczyć kwotę 426,15 zł z tytułu otrzymywanych na syna alimentów.

Łączny miesięczny dochód 4-osobowej rodziny do dnia 30 kwietnia 2017 r. wynosił 2.319,95 zł (1.465,47 zł + 428,33 zł + 426,15 zł), co w przeliczeniu na osobę w rodzinie oznaczało kwotę 579,99 zł, nie przekraczając kwoty 674,00 zł, uprawniającej do pobierania zasiłku rodzinnego. Kolegium przyjęło, że należało przyznać stronie wnioskowane świadczenie za okres od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że skoro stronie przysługiwał zasiłek rodzinny na syna w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., to należało przyznać stronie również dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2017/2018, ponieważ przepis nie wskazuje, w jakim miesiącu strona winna taki dodatek otrzymać, a wszelkie wątpliwości co do treści normy prawnej należy rozstrzygać na korzyść strony, w myśl zasady wyrażonej w art. 7a kpa.

Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że w związku z uzyskaniem przez skarżącą świadczenia rodzicielskiego od marca 2017 r., należało ponownie przeliczyć dochód rodziny i zweryfikować prawo do świadczeń od dnia 1 maja 2017 r. Na miesięczny dochód rodziny od 1 maja 2017 r. złożyły się dochody w wysokości 2.319,95 zł i dochód skarżącej za miesiąc kwiecień 2017 r. w wysokości 1.000,00 zł w związku z uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego od marca 2017 r. Łączny miesięczny dochód 4-osobowej rodziny od 1 maja 2017 r. wyniósł 3.319,95 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosiło 829,99 zł, przekraczając kwotę 674,00 zł uprawniającą do zasiłku rodzinnego. Dlatego zasiłek rodzinny wraz z dodatkami nie przysługiwał w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r.

Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, powołując się na złożone zaświadczenie lekarskie z 10 marca 2017 r., że matka dziecka nie pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. W związku z tym, że skarżąca pozostawała pod opieką medyczną od 13 tygodnia ciąży uznało, że należało odmówić stronie przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Nawet gdyby uznać, że wnioskodawczyni pozostawała pod opieką medyczną od 11 tygodnia ciąży, to i tak nie spełniła przesłanki z art. 9 ust. 6 uśr, która wskazuje, że aby otrzymać ww. świadczenie kobieta musi pozostawać pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu.

Kolegium doszło do przekonania, że należało zmienić zaskarżoną decyzję jedynie co do punktu 3, gdyż z przepisów uśr nie wynika, by dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługiwał jedynie pod warunkiem przysługiwania zasiłku rodzinnego we wrześniu. W pozostałym zakresie, nie znalazło podstaw do zmiany decyzji organu I instancji, bowiem nie zostały spełnione przesłanki przyznania stronie zasiłku rodzinnego na córkę i syna za okres od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, by nie wliczać stypendium socjalnego do dochodów, Kolegium wskazało, że jak wynika z przytoczonych regulacji prawnych należało stypendium wliczyć do dochodu strony, ponieważ brak jest podstaw do uznania stypendium socjalnego za dochód utracony. Ustawodawca w sposób ścisły określił zasady przyznawania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, nie dopuszczając tzw. uznania administracyjnego.

We wniesionej skardze skarżąca zarzuciła organom naliczenie nieaktualnych i nieprawidłowych dochodów rodziny w celu ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego, co oznaczało niewłaściwą interpretację przepisów prawnych. Od sierpnia 2016 r. nie otrzymuje stypendium socjalnego na Uniwersytecie, więc obliczanie dochodu w rodzinie winno uwzględniać wszelkie zmiany w dochodzie, w tym zarówno powiększenia, jak i pomniejszenia tych dochodów. Niezrozumiałym dla skarżącej jest doliczenie do dochodu świadczenia rodzicielskiego w kwocie 1.000 zł, natomiast nieodjęcie od dochodu sumy stypendium socjalnego, którego ponad rok nie pobiera. Organy winny wziąć pod uwagę faktyczny i aktualny stan dochodu rodziny i kierować się dobrem dzieci. W odniesieniu do rozstrzygnięcia dotyczącego nieprzyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, skarżąca zakwestionowała przedstawioną przez organy interpretację przepisów prawnych i niezasadne przyjęcie, że termin pierwszej wizyty u ginekologa przypadł na 13 tydzień ciąży. W jej wypadku nie jest to dokładnie wyliczony termin, ze względu na jej nieregularne cykle miesięczne, pojawiające się czasem co 2 miesiące. Ginekolog na pierwszej wizycie wyliczyła, że jest w 11 tygodniu ciąży, jednak "późniejsze wizyty pokazują niedokładne wyliczenia i błędy w stwierdzonych terminach i liczbach tygodni ciąży". Skarżąca zauważyła, że najpóźniej mogła być u ginekologa w 10 lub w 11 tygodniu ciąży, a mógł być to nawet 9 tydzień ciąży.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, podtrzymała stanowisko w sprawie. Uzupełniając wywody skargi, pełnomocnik skarżącej dodał, że organy winny dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 3 pkt 23 uśr. Pełnomocnik argumentowała, że socjalne stypendium doktoranckie nie powinno być uznane za dochód, a tym samym przy ponownym przeliczeniu dochodu nie powinno wpływać na wysokość dochodu rodziny. Ponowiła zarzut naruszenia art. 9 uśr.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu z uwagi na naruszenie prawa materialnego (art. 3 pkt 23 i art. 9 ust. 6 uśr), mające wpływ na wynik sprawy i naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, orzekając jak w sentencji.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.).

Świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego (art. 2 pkt 1 uśr). Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1 uśr). Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się (art. 4 ust. 2 uśr).

Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł (art. 5 ust. 1 uśr). Jak wynika z art. 8 pkt 6 uśr, do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz z tytułu urodzenia dziecka - art. 9 ust. 6 uśr.

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, 14, 15, 15a, 15b, 16, 17 i 17c (art. 24 ust. 1 uśr) Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust. 2). W razie utraty dochodu prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku.

Istotne w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego jest ustalenie przez organ "dochodu rodziny" wnioskodawcy, który stosownie art. 3 pkt 2 uśr, oznacza sumę dochodów członków rodziny. Definicja "dochodu członka rodziny", została przedstawiona w art. 3 pkt 2a uśr, jako przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-"4b" [winno być "4c"].

Ustawodawca operuje na gruncie uśr pojęciami dochodu uzyskanego i dochodu utraconego, mając na względzie urealnienie dochodu w dacie przyznania świadczeń, dla którego punktem odniesienia jest sytuacja dochodowa członków rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2a uśr) z uwzględnieniem aktualnego poziomu dochodu wnioskodawcy oraz członków jego rodziny. Znajduje to potwierdzenie w art. 5 ust. 4 uśr, zgodnie z którym, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

Niesporne jest, że dnia 16 marca 2017 r. skarżąca wystąpiła do organu o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na syna wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz na córkę i dodatku do zasiłku z tytułu urodzenia córki.

Organ prawidłowo uwzględnił w swej analizie potrzebę ustalenia wysokości dochodu członków rodziny skarżącej w roku 2015, jednocześnie zasadnie przyjął, że dochody za 2015 r. nie były uwzględniane z związku z utratą zatrudnienia przez męża z dniem 31 grudnia 2016 r.

Przedstawiając miesięczny dochód czteroosobowej rodziny skarżącej organ podał, że w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. wyniósł on 579,99 zł, nie przekraczając kwoty 674 zł, uprawniającej do pobierania zasiłku rodzinnego. Do miesięcznego dochodu rodziny wliczono kwotę uzyskaną przez męża z tytułu zatrudnienia z dniem 10 stycznia 2017 r. (1.465,47 zł) i kwotę 426,15 zł, uzyskaną tytułem alimentów na syna, a także kwotę 428,33 zł z tytułu stypendium socjalnego przyznanego skarżącej - a to wobec treści art. 3 pkt 1 lit. c uśr. W tej sytuacji nie budziło zastrzeżeń organu, że do 1 maja 2017 r. skarżąca była uprawniona do części wnioskowanych świadczeń.

Wobec uzyskania przez skarżącą świadczenia rodzicielskiego od marca 2017 r. organ podał, że należało ponownie przeliczyć dochód rodziny i zweryfikować prawo do świadczeń od dnia 1 maja 2017 r.

Organ przyjął, że na miesięczny dochód rodziny od 1 maja 2017 r. złożyły się dochody w wysokości 2.319,95 zł i dochód skarżącej za miesiąc kwiecień 2017 r. w wysokości 1.000,00 zł w związku z uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego od marca 2017 r.

Dlatego przedstawiono ponowne wyliczenie miesięcznego dochodu 4-osobowej rodziny od 1 maja 2017 r., który w ocenie organu, wyniósł 3.319,95 zł (1.465,47 zł + 428,33 zł + 426,15 zł + 1.000,00 zł), co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowiło kwotę 829,99 zł i przekraczało kwotę 674,00 zł, uprawniającą do zasiłku rodzinnego. Oznaczało to, że na podstawie art. 5 ust. 1 uśr - przy uwzględnieniu art. 5 ust. 3 - zasiłek rodzinny wraz z wnioskowanymi dodatkami od 1 maja 2017 r., zdaniem organu, stronie nie przysługiwał.

Z takim wyliczeniem dochodu rodziny nie godziła się skarżąca, argumentując zarówno w odwołaniu jak i skardze, że od sierpnia 2016 r. nie otrzymuje stypendium socjalnego jako doktorantka, stąd stypendium socjalne otrzymane w roku 2016 r. w kwocie 3.290 zł uznać należy za dochód utracony.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia nieuwzględnienia utraty dochodu skarżącej, wobec niepobierania przez nią stypendium socjalnego dla doktorantów od sierpnia 2016 r. Fakt ten potwierdza zaświadczenie Uniwersytetu M.L. z 12 maja 2017 r., w którym wskazano, że M.R. w okresie od 1 października 2016 r. do 31 maja 2017 r. otrzymywała kwotę "0" złotych z tytułu przyznanych stypendiów.

Zgodnie z art. 3 pkt 23 uśr utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych; j) utratą świadczenia rodzicielskiego, k) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, l) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.

Ustawodawca definiując pojęcie "utraty dochodu" jako "utraty dochodu" spowodowanej określonymi zdarzeniami, w istocie nie określił treści zwrotu "utrata dochodu", a jedynie wskazał, że w rozumieniu ustawy utrata dochodu stanowi następstwo ściśle określonych w ustawie okoliczności wymienionych w katalogu wskazanym w art. 3 pkt 23 uśr, w sposób wyraźny przesądzając zasadniczo to, że utrata dochodu będąca następstwem innych okoliczności niż wskazane w powyższym przepisie nie jest utratą dochodu w rozumieniu ustawy. Należy przyjąć, że zdarzenia wymienione w katalogu określonym w literach a-l art. 3 pkt 23 uśr należy traktować jako przesłanki nierozerwalnie związane z rozumieniem zwrotu "utrata dochodu", a w konsekwencji jako zdarzenia, które należy rozważać w kontekście treści tego właśnie zwrotu. Podobne stanowisko zaprezentował NSA w wyroku z 19.1.2018 r. I OSK 1728/17 (cbosa), na tle art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2016 r., poz. 195), przepisu odnoszącego się do dochodu utraconego o tożsamej treści ze stosownym przepisem ustawy o świadczeniach rodzinnych. NSA wywodził, że w języku polskim słowo "utrata" rozumiane jest jako strata, zanik, ubytek, "fakt, że ktoś (rzadziej coś) został pozbawiony kogoś lub czegoś" (B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1999, t. 2, s. 487).

W odniesieniu do pojęcia dochodu, wedle NSA, trzeba przyjąć, że o "utracie dochodu" należy mówić w sytuacji jego "straty, zaniku, ubytku", a zatem zarówno w sytuacji, gdy określona osoba przestała uzyskiwać jakikolwiek dochód, jak i w sytuacji, gdy jej dotychczasowy dochód uległ częściowemu zmniejszeniu. Z konstatacją tą w pełni zgodził się skład orzekający w niniejszej sprawie. Zdarzenia wymienione w katalogu określonym w literach a-l art. 3 pkt 23 uśr to zatem zdarzenia wpływające w ten właśnie sposób na dochody określonej osoby. Tak też należy wykładać istotne w realiach niniejszej sprawy przesłanki "utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jako zdarzeń powodujących utratę dochodu.

W realiach niniejszej sprawy nie doszło do utraty pracy, "w" [winno być "o"] jakim można mówić na tle ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, jednakże interpretacja utraty dochodu w postaci stypendium socjalnego dla doktorantów, winna być rozumiana funkcjonalnie, tj. obejmować świadczenia socjalne przyznawane szeroko rozumianej grupie osób. Skoro skarżąca miała w 2016 r. status doktorantki i z tego tytułu pobierała określone świadczenie o charakterze socjalnym, uzyskane na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, to można powiedzieć, że otrzymywane stypendium mieściło się wręcz w pojęciu "stypendium dla bezrobotnych". Do konkluzji takiej, zasługującej na aprobatę, doszedł WSA [w Białymstoku] w wyroku z 23.2.2016 r. II SA/Bk 43/16 (cbosa), uznając, że brak zastrzeżenia przez ustawodawcę, że chodzi jedynie o "stypendium dla bezrobotnych" w rozumieniu przepisów jakiejś, konkretnej ustawy tu niewymienionej. Art. 3 pkt 23 uśr wymieniając jako dochód utracony - utratę zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych nie odwołuje się bezpośrednio do konkretnego aktu prawnego (tj. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - Dz. U. z 2017 r. poz. 1065 ze zm.) lub ogólnie do przepisów dotyczących konkretnego świadczenia. Takie odwołania zawiera jedynie art. 3 pkt 23 lit. l, wymieniający utratę stypendium doktoranckiego - odwołując się do konkretnej ustawy tj. art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Z kolei art. 3 pkt 23 lit. k wymieniając utratę zasiłku macierzyńskiego, wskazuje, że chodzi o świadczenie, "(...) o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników".

Zasadnie skarżąca wskazywała na krzywdzący ją efekt braku precyzyjnej i proporcjonalnej regulacji sposobu obliczania uzyskiwanych dochodów i dochodów utraconych. Parlament przyjął maksymalnie szeroką definicję dochodów przez zaliczenie do nich wszystkich źródeł opodatkowanych podatkiem dochodowym oraz tych nieopodatkowanych, ale wymienionych dodatkowo w kolejnym z przepisów (art. 3 pkt 1 lit. a, b, c uśr). Tak obliczoną bazową podstawę dochodu rodziny należało skorygować o tzw. dochody uzyskane i utracone w roku wypłaty świadczenia. Stosunkowo wąski katalog "dochodów utraconych" spowodował w indywidualnym przypadku skarżącej, że mimo utracenia jej głównego źródła dochodu za 2016 r. (stypendium socjalnego) przekroczyła podstawę dochodową, ponieważ źródło to nie zostało potraktowane jako "utracone" w rozumieniu art. 3 pkt 23 uśr.

Wykładnia celowościowa uzasadniona jest w rozpatrywanej sprawie zwłaszcza ze względu na fakt, że w wyniku nieprecyzyjnej legislacji, skarżąca dysponując faktycznie dochodem mniejszym, nie nabyła prawa do świadczenia. Z tych powodów Sąd kierował się poglądem NSA, który w wyroku z 5.10.2017 r. I OSK 817/17 wskazał, że literalne odczytanie definicji legalnej pojęcia "utraty dochodu", nie uwzględnia celu wprowadzenia do systemu prawnego ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Cel ów został przez ustawodawcę wyeksponowany w art. 4 ust. 1 ustawy i jest nim "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych". To z kolei oznacza, że obowiązkiem zarówno organów stosujących tę ustawę, jak i sądu kontrolującego ich działania, jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w sposób jak najpełniejszy pozwoli cel ten osiągnąć. Powołany wyrok wprawdzie dotyczył art. 2 pkt 19 lit. c ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, niemniej jednak nie ma to znaczenia, ponieważ pogląd NSA ma charakter ogólny i może być odnoszony do interpretowania celowościowego wszystkich kategorii "dochodu utraconego".

Sąd I instancji wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę, Prezydent dokona prawidłowego wyliczenia dochodu, zgodnie z powyższą interpretacją Sądu i wskazanymi przepisami, a następnie wykaże czy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych i dodatków do tych świadczeń.

Sąd I instancji nie zgodził się z przyjętą przez organy wykładnią art. 9 ust. 6 uśr, która doprowadziła do odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia córki, w sytuacji, gdy skarżąca pozostawała pod opieką medyczną od 11 tygodnia ciąży.

Dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 9 ust. 1 uśr). Dodatek przysługuje opiekunowi faktycznemu dziecka w wieku do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia, jeżeli nie został przyznany rodzicom lub opiekunowi prawnemu dziecka. Dodatek przysługuje jednorazowo, w wysokości 1000,00 zł. W przypadku wystąpienia o przysposobienie więcej niż jednego dziecka lub urodzenia więcej niż jednego dziecka podczas jednego porodu dodatek przysługuje na każde dziecko. Dodatek ten przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 9 ust. 6 uśr).

Z literalnego brzmienia powołanego przepisu oraz art. 15b ust. 5 uśr wynika, że prawo do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka przysługuje osobom uprawnionym pod warunkiem pozostawania kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. W orzecznictwie sądów administracyjnych, tle art. 15b ust. 5 uśr (przepisie o brzmieniu zbieżnym z art. 9 [ust. 6] uśr) - ugruntowane zostało orzecznictwo, wskazujące na konieczność dokonywania każdorazowo przez organy administracji ustaleń, zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawania w tym okresie pod opieką lekarską), jak również dołożenia przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Nie można wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego w przywołanych przepisach terminu poddania się opiece medycznej. W pewnych przypadkach kobieta, której nie da się zarzucić braku troski o zdrowie własne i płodu, może pozostawać pod opieką medyczną w terminie późniejszym, niż określony w art. 15b ust. 5 czy art. 9 ust. 6 uśr ze względu na niezależne od niej czynniki. Mogą to być w szczególności czynniki o charakterze biologicznym - np. brak możliwości rozpoznania ciąży w jej wczesnym etapie, bądź faktycznym - np. brak możliwości zarejestrowania się na badania lekarskie lub poddania się badaniu lekarskiemu w odpowiednim terminie (wyroki: WSA w Gdańsku z 11.7.2013 r. III SA/Gd 223/13; WSA w Olsztynie z 7.11.2013 r. II SA/Ol 801/13; WSA w Krakowie z 20.11.2013 r. III SA/Kr 156/13; WSA w Kielcach z 27.2. 2014 r. II SA/Ke 73/14; WSA w Opolu z 16.9.2014 r. II SA/Op 354/14; WSA w Łodzi z 8.4.2015 r. II SA/Łd 31/15; NSA z 20.11.2015 r. I OSK 1003/14, cbosa).

Sąd I instancji stwierdził, że organy obu instancji dokonały wadliwej interpretacji art. 9 ust. 6 uśr i w konsekwencji zaniechały przeprowadzenia w sposób należyty postępowania wyjaśniającego. Skarżąca wskazała, że w istocie nie wie, czy pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży z przyczyn od siebie niezależnych, bowiem nie miała świadomości, że jest w ciąży. Wyjaśniła, że ma nieregularne cykle miesięczne, które czasem pojawiają się co 2 miesiące, a z karty ciąży wynika, że określenie terminu porodu ulegało zmianom, a co za tym idzie nie wiadomo, w którym tygodniu ciąży miała pierwszą wizytę u ginekologa. Jest to okoliczność, która może uzasadniać objęcie skarżącej opieką lekarską po okresie określonym ustawą.

Kwestia przyczyn, dla której skarżąca nie pozostawała pod opieką lekarską później niż od 10 tygodnia ciąży winna być przedmiotem ustaleń i oceny w ramach postępowania administracyjnego. W tej sytuacji stwierdzić należy, że organy nie przeprowadziły w sposób wyczerpujący w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, czym naruszyły art. 7 i 77 § 1 kpa. W postępowaniu administracyjnym należało ustalić, czy występowały przyczyny obiektywne, które uniemożliwiły skarżącej poddanie się opiece lekarskiej we wskazanym przez ustawę terminie. Dla takiego ustalenia nie jest wystarczające zaświadczenie, potwierdzające pozostawanie pod tą opieką (k. 53, 56-70 akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium), reprezentowane przez r. pr. A.K., zaskarżając wyrok II SA/Op 612/17 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa - prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) przez błędne przyjęcie, że stypendium socjalne dla doktorantów pobierane przez skarżącą oraz stypendium szkolne jej syna T.R. mieszczą się w ustawowym katalogu dochodów utraconych zawartych w art. 3 pkt 23 uśr, tj. objęte są dyspozycją art. 3 pkt 23 lit. b - "stypendium dla bezrobotnych", w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu, prowadzi do wniosku, że pojęciem "stypendium dla bezrobotnych" objęte są wyłącznie stypendia związane funkcjonalnie ze statusem osoby bezrobotnej, nie zaś wszelkie inne stypendia uzyskiwane przez osoby niepracujące niejako niezależnie od statusu bezrobotnego w związku z prowadzeniem innego rodzaju aktywności życiowej i zawodowej. Błędna wykładnia art. 3 pkt 23 [lit.] b uśr skutkowała błędnym uznaniem przez Sąd, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia, w sytuacji gdy prawidłowo ustalony dochód rodziny zgodnie z przepisami uśr wskazuje, że kryterium to zostało przekroczone, a w konsekwencji skarżącej nie przysługuje w omawianym okresie prawo do zasiłku rodzinnego na T.R.;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa - przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c [ppsa], przez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, i niesłuszne związanie organów administracyjnych nietrafnymi i ogólnikowymi zaleceniami dotyczącymi kwestii ustalenia prawa do dodatku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, na skutek nieprawidłowego przyjęcia, że Kolegium naruszyło art. 7, 77 § 1 kpa (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, przez nieprzeprowadzenie należytego postępowania wyjaśniającego, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia merytorycznego i nie wymaga uzupełnienia, a zarzucane przez Sąd naruszenia art. 7. i 77 § 1 kpa nie miały wpływu na wynik sprawy, gdyż ustalone w postępowaniu administracyjnym okoliczności faktyczne wskazują, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, bowiem skarżąca została objęta opieką lekarską po upływie ustawowego terminu, jednocześnie naruszenie ustawowego terminu nie wynikało z okoliczności obiektywnych niezależnych od skarżącej, a zatem wydana przez Kolegium decyzja z [...] września 2017 r. w wyżej wymienionym zakresie odpowiada prawu.

Kolegium wniosło o: uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych (k. 77-80 akt sądowych).

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła M.R., reprezentowana przez adw. P.K., która wniosła o: oddalenie skargi kasacyjnej w całości; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania (k. 91-92 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzut naruszenia art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) nie został skonstruowany dostatecznie starannie. Autor skargi kasacyjnej wskazał jako wzorzec kontroli art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.), który to tekst jednolity wszedł w życie dnia 20 października 2017 r. W istocie wzorcem kontroli winna być ustawa o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu j.t. 2016 r., poz. 1518 (ów jednolity tekst wszedł w życie dnia 21 września 2016 r.) ze zmianami - w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej decyzji (art. 133 § 1 ppsa; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 343-344, uw. 1). Mimo tej niedoskonałości, zarzut ów nadawał się do rozstrzygnięcia (uchwała I OPS 10/09).

Zarzut określony w pkt 1 wymaga sprecyzowania. Kolegium wskazało w nim, że naruszony został m. in. art. 3 pkt 22 uśr (ustawowa definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). Analiza podstaw skargi kasacyjnej i jej uzasadnienia prowadzi jednak do wniosku, że zamiarem Kolegium było zaskarżenie wyroku II SA/Op 612/17 tylko w zakresie art. 3 pkt 23 uśr, a przedmiotowa rozbieżność jest oczywistą omyłką.

Tak rozumiany zarzut naruszenia art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) był nieusprawiedliwiony.

Kluczowym zagadnieniem dla rozpatrywanego zarzutu jest ocena, czy do utraty dochodu w rozumieniu uśr dochodzi w sytuacji utraty dochodu spowodowanej utratą stypendium socjalnego dla doktorantów lub stypendium szkolnego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że brak podstaw do analizy rozpoznawanego zarzutu w zakresie stypendium szkolnego syna. Kolegium nie wskazało w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na czym zarzut ten miałby polegać. Poza tym organ II instancji (odpowiednio organ I instancji), wyliczając dochód skarżącej, wziął pod uwagę jedynie dochód jej męża, stypendium socjalne dla doktorantów, alimenty na syna, a od 1 maja 2017 r. - świadczenie rodzicielskie (s. 4-5 decyzji z [...] września 2017 r.; s. 2 akapit 1-4 decyzji z [...] kwietnia 2017 r.). Żaden ze wskazanych dochodów nie jest stypendium szkolnym (art. 90d ust. 1-13 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - Dz. U. z 2016 r., poz. 1943 ze zm.).

Spornym pozostaje, czy - jak przyjął Sąd I instancji - utrata stypendium socjalnego dla doktorantów mieści się w definicji utraty dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 uśr. Na gruncie uśr można wyodrębnić dwa rodzaje pogorszenia sytuacji majątkowej: utratę dochodu (pojęcie języka prawnego) i zmianę dochodu (pojęcie języka prawniczego). Rozróżnienie to bierze się z szerokiej definicji dochodu (art. 3 pkt 1 uśr), przy zbyt wąskim katalogu przyczyn skutkujących jego utratą (w rozumieniu art. 3 pkt 23 uśr). Jedynie utrata dochodu określonego w art. 3 pkt 23 uśr upoważnia organ do ponownego przeliczenia przeciętnego dochodu zainteresowanej, a w konsekwencji do weryfikacji spełnienia przez niego kryterium dochodowego. Jeśli dochód zainteresowanej uległ zmniejszeniu w wyniku utraty dochodu nieokreślonego w art. 3 pkt 23 uśr (nawet mimo uwzględnienia go w art. 3 pkt 1 uśr), to realna zmiana dochodu nie skutkuje jego ponownym wyliczeniem w myśl art. 5 ust. 1 uśr. Część doktryny podnosi, że w takim przypadku organ jest obowiązany przyjąć, że zainteresowana ma wyższy dochód niż w rzeczywistości. Nowe okoliczności w tym zakresie mogą być podnoszone tylko przy składaniu nowego wniosku obejmującego inny okres zasiłkowy (M. Lewandowicz-Machnikowska, w: R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Gaskor 2010, s. 95-96). Sytuacja ta w oczywisty sposób rzutuje na sytuację prawną skarżącej, której zmienił się dochód, lecz przy językowej wykładni art. 3 pkt 23 uśr go nie utraciła. Z tych powodów art. 3 pkt 23 uśr winien być wykładany prokonstytucyjnie, przy uwzględnieniu dyrektyw celowościowych. Nie ulega wątpliwości, że skoro ustawodawca zaliczył do dochodu w szczególności stypendia doktoranckie i habilitacyjne przyznane na podstawie ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2016 r. poz. 882), stypendia doktoranckie określone w art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2016 r. poz. 176) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 15 uśr), to brak jakiegokolwiek aksjologicznego uzasadnienia, by utratę dochodu w tej materii ograniczyć jedynie do utraty stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (art. 3 pkt 23 lit. l uśr w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP). W kontrolowanej sprawie doszło do nieadekwatności aksjologicznej zróżnicowania ustawowego kręgu adresatów normy z kręgiem adresatów wyznaczonym konstytucyjnie (art. 71 ust. 1 zd. 2 i ust. 2 Konstytucji RP; wyrok TK: 6.6.2009 r. SK 5/09, OTK-A 2009/6/84; 28.3.3024 r. SK 53/12, OTK-A 2014/3/32; M. Ziółkowski, Zasada równości w prawie, PiP 2015/5/s. 107).

We współczesnej nauce i praktyce sądów, przeważa pogląd, zgodnie z którym wykładnię należy kontynuować przy wykorzystaniu wszystkich trzech grup dyrektyw interpretacyjnych, bez względu na stopień jasności rezultatu wykładni otrzymanego w wyniku zastosowania dyrektyw chronologicznie wcześniejszych (dyrektyw językowych, systemowych, funkcjonalnych; M. Peno, M. Zieliński, Koncepcja derywacyjna wykładni a wykładnia w orzecznictwie Izby Karnej i Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, w: Zagadnienia prawa dowodowego, pod red. J. Godynia, M. Hudzika, L. K. Paprzyckiego, Warszawa 2011, s. 120). Jednakowe rezultaty interpretacji otrzymane wg tych trzech typów dyrektyw niebywale wzmacniają uzyskany rezultat wykładni i taka sytuacja winna być typowa w każdym przypadku poprawnie przeprowadzonej legislacji. Różnice rezultatów wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej wymagają podjęcia decyzji o pierwszeństwie któregoś z nich (M. Zieliński, Clara non sunt interpretanda - mity i rzeczywistość, ZNSA 2012/6/18-21; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady - reguły - wskazówki, Wolters Kluwer 2017, s. 212-213, uw. 432, 433, przypis 17, 18; dalej M. Zieliński, Wykładnia prawa...; wyrok NSA z 2.6.2017 r. I OSK 600/16, cbosa). Rezultat językowej wykładni art. 3 pkt 23 uśr w zakresie, w jakim nie uwzględniono utraty stypendium socjalnego dla doktorantów pozostaje w sprzeczności z powszechnie akceptowanymi w Polsce wartościami moralnymi, leżącymi u podstaw kierowania pomocy do osób, które znajdując się w trudnej sytuacji materialnej, przyjmują na świat dziecko, przyczyniają się do odwrócenia niekorzystnych tendencji demograficzych (art. 18, art. 71 ust. 1 zd. 2 i ust. 2 Konstytucji RP; M. Zieliński, Wykładnia prawa..., s. 212, nb 433; s. 266-268, nb 553, 555). W tym znaczeniu trafnie Sąd I instancji dostrzegł, że skoro doktorantka realizująca studia trzeciego stopnia nie pracuje i nie jest osobą bezrobotną, to jej stypendium socjalne funkcjonalnie odpowiadało stypendium dla bezrobotnych, o którym mowa w art. 3 pkr 23 lit. b uśr.

Zgodzić wypada się z powołanym przez Sąd I instancji stanowiskiem NSA wyrażonym w wyroku z 5.10.2017 r. I OSK 817/17 (Lex 2400794), że literalne odczytanie definicji legalnej pojęcia "utraty dochodu", traci z pola widzenia cel wprowadzenia do systemu prawnego ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Cel ów został przez ustawodawcę wyeksponowany w art. 4 ust. 1 ustawy i jest nim "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych". To z kolei oznacza, że obowiązkiem zarówno organów stosujących tę ustawę, jak i sądu kontrolującego ich działania, jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w sposób jak najpełniejszy pozwoli cel ten osiągnąć. Konstrukcja myślowa wyrażona w wyroku I OSK 817/17 znajduje odpowiednie zastosowanie również na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem temu samemu celowi służy zasiłek rodzinny i dodatek z tytułu urodzenia dziecka.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że organy administracji oraz sądy powinny dokonywać wykładni przepisów ustawowych z uwzględnieniem wartości i zasad wynikających z przepisów Konstytucji RP. Oznacza to, że sądy i organy mają obowiązek interpretowania przepisów ustaw, nie poprzestając na dosłownym odczytaniu treści przepisów, lecz na nadaniu im takiego znaczenia, by rezultat wykładni był zgodny z zasadami przewidzianymi w Konstytucji RP i prawie międzynarodowym, wiążącym Polskę, oraz z ich aksjologicznym uzasadnieniem (wyrok NSA z 9.6.2017 r. II GSK 502/17, cbosa).

Zgodnie z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. in fine (Dz. U. nr 78, poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471; z 2009 r. nr 114, poz. 946) rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 71 ust. 1 Konstytucji RP państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny (zd. 1); rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (zd. 2). Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa (art. 71 ust. 2 Konstytucji RP).

Wynik wykładni przyjęty przez Sąd I inistancji przekłada się bezpośrednio na poziom realizacji konstytucyjnych wartości. Z tego powodu konieczne jest zastosowanie prokonstytucyjnej wykładni prawa. Zgodnie z tą metodą w przypadku, gdy określony przepis daje kilka możliwości interpretacji należy przyjąć taki kierunek wykładni, który najpełniej odpowiada normom, zasadom i wartościom konstytucyjnym. Jest to obowiązek sądu, wynikający z zasady nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji; postanowienie TK z 15.5.2007 r. P 13/06; uchwała 7 Sędziów NSA z 13.11.2012 r. II OPS 2/12, ONSAiWSA 2013/2/23).

W niniejszej sprawie stypendium socjalne dla doktorantów stanowiło znaczną część dochodów rodziny skarżącej (prawie 20% przed 1 maja 2017 r.). Jego utrata rzutowała w dużym stopniu na kondycję finansową całej rodziny. Jednocześnie świadczenie to miało pomóc skarżącej w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, niejako w ramach rekompensaty za czas poświęcony na odbywanie studiów trzeciego stopnia. Czas poświęcony na studia wiązał się z ograniczeniami w zakresie podjęcia pracy zarobkowej. Charakter i cel stypendium socjalnego dla doktorantów zbliża to stypendium funkcjonalnie do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych (art. 3 pkt 23 lit. b uśr). Ustawodawca w art. 3 pkt 23 lit. b uśr nie sprecyzował bliżej, jakie świadczenie jest objęte hipotezą wskazanego przepisu (jak uczynił to w lit. d, f, l). Skoro tak, to rzeczą organów administracji, a w dalszej kolejności sądów administracyjnych, jest ustalenie w drodze wykładni, jakie świadczenia należy rozumieć pod pojęciem zasiłku i stypendium dla bezrobotnych. Wykładnia systemowa i celowościowa omawianej regulacji, a także wykładnia prokonstytucyjna nakazują uznać, że art. 3 pkt 23 lit. b uśr obejmuje stypendium socjalne dla doktorantów.

Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7 i 77 § 1 kpa (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257).

Kognicję organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 456-457 nb 1, 2). W tak określonym zakresie badania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, normy procesowe (w szczególności art. 7 i 77 § 1 kpa), wpływają na konkretyzację zakresu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które należy ustalić w konkretnej sprawie.

Konstrukcja normatywna art. 9 ust. 6 uśr odpowiada konstrukcji normatywnej art. 15b ust. 5 uśr, na co trafnie zwracają uwagę sądy administracyjne, podkreślając potrzebę jednolitej interpretacji obu przepisów, i Trybunał Konstytucyjny (cz. III pkt 2.1.2 i 3.2 uzasadnienia wyroku TK z 22.11.2016 r. SK 2/16, OTK-A 2016/92, dalej wyrok SK 2/16). Podobny jest cel dodatku z tytułu urodzenia dziecka i jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Z tej przyczyny dorobek orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych na tle art. 15b ust. 5 uśr winien znaleźć zastosowanie w kontrolowanej sprawie.

Zagadnienie przysługiwania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka w sytuacji niepozostawania przez kobietę pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży (art. 15b ust. 5 uśr), było już przedmiotem wypowiedzi wojewódzkich sądów administracyjnych (wyroki: WSA w Poznaniu z: 5.9.2013 r. IV SA/Po 580/13; 14.3.2014 r. II SA/Po 1022/13; WSA w Gdańsku z 11.7.2013 r. III SA/Gd 223/13; WSA w Olsztynie z 7.11.2013 r. II SA/Ol 801/13; WSA w Krakowie z 20.11.2013 r. III SA/Kr 156/13; WSA w Łodzi z 9.1.2014 r. II SA/Łd 1051/13; WSA w Opolu z 16.9.2014 r. II SA/Op 354/14; WSA w Warszawie z 5.1.2015 r. I SA/Wa 3089/14; WSA w Białymstoku z 24.9.2015 r. II SA/Bk 509/15; WSA w Bydgoszczy z 12.1.2016 r. II SA/Bd 1298/15, cbosa), Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z: 20.11.2015 r. I OSK 1003/14; 16.5.2017 r. I OSK 2101/15; 28.6.2017 r. I OSK 2536/15 i I OSK 2537/15; 10.10.2017 r. I OSK 3453/15, cbosa), a także Trybunału Konstytucyjnego (wyrok SK 2/16).

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 22 listopada 2016 r. sygn. akt SK 2/16 (Dz. U. z 2016 r., poz. 2204), orzekł, że art. 15b ust. 5 uśr rozumiany w ten sposób, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka przysługuje także wówczas, gdy kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych, jest zgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Wyrok SK 2/16 ogłoszono w Dzienniku Ustaw dnia 29 grudnia 2016 r. pod poz. 2204.

W wyroku SK 2/16 Trybunał Konstytucyjny dokonał wykładni art. 15b ust. 5 uśr. Trybunał stosując wykładnię celowościową wskazał, że warunek uzależniający przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka od pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu został wprowadzony na podstawie art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 237, poz. 1654). Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej z 2008 r. wynika, że zmiana ustawy o świadczeniach rodzinnych (zawarta w art. 6 pkt 1 projektu) wprowadza warunkowe wypłacanie świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, uzależnione od przedstawienia przez matkę lub ojca dziecka, ubiegających się o takie świadczenie, zaświadczenia lekarskiego o objęciu odpowiednią opieką medyczną w czasie ciąży. "Intencją tej regulacji jest zwiększenie rzeczywistego zakresu objęcia kobiet w ciąży opieką lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową" (druk sejmowy nr 885 i nr 630/VI kadencji).

Z racji swojego jednorazowego charakteru, "becikowe" nie może być traktowane jako forma stałego wsparcia finansowego, co oczywiście nie wyklucza funkcji socjalnej "becikowego". Zdarzeniem prawnie relewantnym dla ustalenia prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia jest "urodzenie się żywego dziecka". Stąd nacisk na objęcie kobiety, jak najwcześniej, opieką medyczną. Celem ustawy było "wdrożenie rozwiązań, które powinny przyczynić się do wzrostu liczby narodzin (odwrócenia niekorzystnego trendu demograficznego) i poprawa jakości życia i kondycji polskich rodzin".

W ocenie Trybunału wykładnia językowa art. 15b ust. 5 uśr wskazuje raczej na traktowanie podlegania opiece medycznej nie później niż od 10 tygodnia ciąży jako warunku koniecznego. Zdaniem Trybunału, wykładnia celowościowa poddaje jednak w wątpliwość rezultat wykładni językowej z dwu powodów.

Po pierwsze, z deklarowanych w procesie ustawodawczym celów ustawy, wynika, że ustawodawca, gwarantując rodzicom czy też opiekunom dziecka dodatkowe wsparcie finansowe związane z urodzeniem się dziecka, dążył do zmotywowania kobiet do jak najwcześniejszego zgłaszania się do lekarza lub położnej i podlegania opiece medycznej do dnia porodu. Zasadne wobec tego było wyznaczenie konkretnego terminu, jak najwłaściwszego z punktu widzenia zdrowia matki i dziecka. Jednak zważywszy na ratio legis ustawy zmieniającej z 2008 r., należy stwierdzić, że przyjęcie takiego rozumienia art. 15b ust. 5 uśr, które umożliwia przyznanie świadczenia w wypadku niedotrzymania tego terminu z niezawinionych przez kobietę przyczyn, i zgłoszenia się do lekarza w terminie późniejszym (np. w 11 tygodniu ciąży), nie zaprzepaszcza celu, którym kierował się ustawodawca.

Po drugie, ścisła językowa wykładnia art. 15b ust. 5 uśr przeczy wskazanej ratio legis ustawy zmieniającej z 2008 r. Perspektywa utraty prawa do jednorazowej zapomogi w wypadku niezawinionego przez kobietę niedochowania terminu dezaktualizuje motywującą funkcję zakwestionowanego przepisu, "zniechęcając" do systematycznej opieki medycznej w czasie ciąży. Dlatego Trybunał podzielił stanowisko, że konieczne i decydujące, jeśli chodzi o stosowanie art. 15b ust. 5 uśr i ustalanie na jego podstawie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, jest dokonywanie przez organy ustaleń zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawania w tym okresie pod opieką lekarską), jak i dołożenia przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece (wyrok WSA w Bydgoszczy z 12.1.2016 r. II SA/Bd 1298/15). Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że najczęściej przyczynami niedochowania terminu określonego w art. 15b ust. 5 uśr są "uwarunkowania osobnicze, fizjologiczne, zdrowotne" lub długie terminy oczekiwania na wizytę lekarską w ramach bezpłatnej, publicznej opieki zdrowotnej.

Trybunał stwierdził, że wykładnia celowościowa przemawia za skorygowaniem wyniku wykładni językowej przez uwzględnienie obiektywnych względów uniemożliwiających badanie w okresie pierwszych 10 tygodni ciąży.

Zabieg taki jest uzasadniony z dwu powodów. Po pierwsze, wykładnia celowościowa dookreśla charakter warunku, o którym mowa w art. 15b ust. 5 uśr, i pozwala objąć zaskarżonym przepisem wszystkie sytuacje, które zamierzał uwzględnić ustawodawca. Ograniczenie się do językowej wykładni art. 15b ust. 5 uśr oznaczałoby, że cel ustawy zmieniającej z 2008 r. nie jest realizowany. Po drugie, ustalona w ten sposób treść normy nie jest niezgodna z żadną z norm hierarchicznie wyższą, a przeciwnie, pozostaje w zgodzie z art. 71 ust. 1 zdaniem drugim Konstytucji. Jeśli weźmie się pod uwagę cele ustawy deklarowane w procesie ustawodawczym oraz ratio legis ustawy, to należy podkreślić, że uzależnienie prawa do jednorazowej zapomogi od dotrzymania terminu wskazanego w art. 15b ust. 5 uśr służy przede wszystkim ochronie zdrowia matki i dziecka. To cel (wartość) mający zakotwiczenie konstytucyjne również w art. 71 ust. 2 i art. 68 ust. 3 Konstytucji. Cel ten nie jest jednak realizowany, gdy art. 15b ust. 5 uśr interpretowany jest w sposób uniemożliwiający przyznanie "becikowego", gdy przewidziany w art. 15b ust. 5 uśr termin nie został dochowany z przyczyn niezawinionych przez kobietę."

Trybunał wskazał, że wynik wykładni celowościowej w większym stopniu realizuje prawo wyrażone w art. 71 ust. 1 zdaniu drugim Konstytucji i jest przyjmowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. wyrok NSA z 20.11.2015 r. I OSK 1003/14). Mając na uwadze zasady wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej, a także to, że interpretacja przepisów ustawowych musi być zawsze dokonywana z zastosowaniem techniki wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją, nie można było w procesie wykładni art. 15b ust. 5 uśr poprzestać na wykładni językowej. Wypełnienie obowiązku poddania się opiece lekarskiej przez kobietę w ciąży nie może być oceniane z pominięciem ustaleń co do obiektywnych możliwości jego realizacji w terminie wskazanym przez ustawodawcę. Przyjęcie przeciwnego stanowiska godziłoby w konstytucyjne nakazy ochrony rodziny i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 czy art. 71 ust. 1 Konstytucji. Niezaprzeczalnym celem ustawy jest realizacja polityki społecznej, uwzględniającej dobro rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji. Każdy z przepisów znajdujących się w tym akcie prawnym musi więc pozostawać w zgodzie z jego celem. Wyłączenie z kręgu uprawnionych do takiego wsparcia przyszłych matek, które mimo należytej troski o swoje dziecko, z przyczyn od siebie niezależnych nie mogły spełnić wymagań nałożonych na mocy ustawy, pozostaje w sprzeczności z racjonalnością aksjologiczną ustawodawcy (wyrok WSA w Gliwicach z 9.3.2016 r. IV SA/Gl 810/15 i powołane tam orzeczenia).

Sąd konstytucyjny uznał, że wypełnienie obowiązku poddania się opiece lekarskiej przez kobietę w ciąży nie może być oceniane z pominięciem ustaleń co do obiektywnych możliwości jego realizacji w terminie wskazanym przez ustawodawcę (cz. III pkt 2.2.3.2. akapit 3). Trybunał podzielił stanowisko, że na tle badanego przepisu nie ma możliwości zweryfikowania przez organy administracji przyczyn niepoddania się kobiety w ciąży opiece medycznej w wymaganym terminie (cz. III pkt 3.1 zd. ostatnie).

Zdaniem Trybunału ratio legis badanej regulacji pozwala uznać, że kryterium warunkujące przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka (pozostawanie pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu) jest kryterium racjonalnym, odpowiadającym zakładanemu przez ustawodawcę celowi (wdrażanie polityki społecznej o charakterze prorodzinnym zmierzającej do zmiany niekorzystnej sytuacji demograficznej). Przyjęte rozwiązanie mieści się w granicach swobody ustawodawcy (cz. III pkt 3.2 akapit 4). Art. 15b ust. 5 uśr winien być rozumiany w ten sposób, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka przysługuje także wówczas, gdy kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych (cz. III pkt 3.3).

W świetle powyższego, zgodne z Konstytucją RP jest przyznanie dodatku z tytułu urodzenia dziecka (art. 9 ust. 1 uśr), podobnie jak przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka (art. 15b ust. 1 uśr), jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych. Ustalenie, czy opóźnienie było zależne czy też niezależne od kobiety leży w gestii organu administracji. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Trybunału Konstytucyjnego (cz. III pkt 3.1 akapit 2 zd. ostatnie). Skoro bowiem wprowadzenie wymogu z art. 15b ust. 5 uśr mieści się w granicach swobody ustawodawcy, a jednocześnie możliwe jest - w określonych przypadkach - przyznanie przedmiotowego świadczenia mimo niedochowania ustawowego terminu, to organ administracji z konieczności musi ocenić każdy przypadek pod kątem zaistnienia "przyczyn niezależnych od kobiety". Zadanie to nie wykracza poza kompetencje organu administracji, a znajduje umocowanie w stanie prawnym powstałym po orzeczeniu trybunalskim (SK 2/16).

W realiach niniejszej sprawy Sąd I instancji słusznie uznał, że zaskarżoną decyzję należy uchylić. Z zalegającego w aktach administracyjnych zaświadczenia położnej z 10 marca 2017 r. wynika, że skarżąca pozostawała pod regularną opieką medyczną od 13 tygodnia ciąży (pierwszy trymestr - 2 udzielone świadczenia zdrowotne, drugi trymestr - 3, trzeci trymestr - 3). Świadczy to o odpowiedzialnym i pełnym troski podejściu skarżącej do zdrowia własnego i nienarodzonego jeszcze dziecka. Należycie zrealizowany został zatem cel wprowadzenia wymogu z art. 9 ust. 6 uśr. Brak podstaw do odmowy dania wiary oświadczeniom skarżącej, że początkowo nie miała świadomości o byciu w ciąży (art. 75 § 1 i art. 80 kpa). Potwierdzeniem tego są - zgodnie z oświadczeniem skarżącej - nieregularne miesiączki ("czasem pojawiają się co 2 miesiące", odwołanie w sprawie: [...] i [...], podanie z 15 marca 2017 r., akta administracyjne). Zasady doświadczenia życiowego potwierdzają powyższe twierdzenia i pozwalają uznać, że skarżąca z przyczyn niezależnych (brak świadomości bycia w ciąży) nie znajdowała się do 10 tygodnia ciąży pod opieką medyczną. W konsekwencji, przy prawidłowej, prokonstytucyjnej wykładni art. 9 ust. 6 uśr, zasadne było przyznanie skarżącej dodatku z tytułu urodzenia dziecka (art. 9 ust. 1 uśr).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający, by dojść do powyższych ustaleń. Organy administracji nie tyle niewłaściwie zgromadziły w sprawie materiał dowodowy, co nietrafnie go oceniły (art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa), błędnie kierując się wyłącznie językową wykładnią art. 9 ust. 6 uśr.

Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny I instancji w postępowaniu określonym w przepisach art. 250 § 1 i art. 258 § pkt 8 ppsa. Pełnomocnik skarżącej winien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu odrębny wniosek wraz ze stosownym oświadczeniem. W niniejszej sprawie skarżąca nie ponosiła kosztów postępowania, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł zasądzić ich zwrotu.