Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1867/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatki inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 70 par 1, art. 116 par 1, art. 118  par 1
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Sędziowie sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka, sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Katarzyna Dorota Wielgosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe od maja 2012 r. do września 2014 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2016 r. , nr [...]; 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz J. P. kwotę 980 zł (słownie: dziewięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (zwany dalej "Prezes PFRON") decyzją z [...] grudnia 2016r. ustalił odpowiedzialność J. P. (zwana dalej: "Skarżącą") za zaległości Zakładu Wielobranżowego J.Sp. z o.o. w likwidacji (zwana dalej: "Spółka") z tytułu wpłat na PFRON od maja 2012r. do września 2014r. solidarnie ze Spółką: należność główna: 133.300 zł i odsetki 41.324 zł naliczone na dzień wydania decyzji.

W uzasadnieniu Prezes PFRON wskazał, że Spółka zobowiązana była do składania deklaracji i dokonywania wpłat na PFRON i takie deklaracje złożyła od maja 2012r. do września 2015r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. (zwany dalej: "NUS") postanowieniem z [...] maja 2016r. umorzył postępowanie egzekucyjne za okres od grudnia 2010r. do lipca 2011r. i od września 2011r. do kwietnia 2012r. z uwagi na bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki. W toku czynności egzekucyjnych zajęto rachunki bankowe Spółki i w wyniku tego pokryto część zaległości. Rachunki bankowe Spółki zamknięto w 2015r. Również zajęcia wierzytelności Spółki spowodowało wyegzekwowanie części zobowiązań. Z protokołu o stanie majątkowym Spółki z 26 kwietnia 2016r. wynika, że obecnie nie osiąga ona przychodów, nie sprzedaje wyrobów i usług, nie zatrudnia pracowników. Likwidator Spółki – T. P. swoje obowiązki wykonuje bez wynagrodzenia. Wszystkie maszyny i urządzenia Spółki były leasingowane w Banku [...] S.A., a Spółka nie posiada ruchomości i nieruchomości, nie figuruje też w C..

Postępowanie wobec Skarżącej Prezes PFRON wszczął 8 listopada 2016r. w trakcie postępowania ustalono, że Skarżąca pełniła funkcję prezesa zarządu od 16 kwietnia 2008r. do 28 stycznia 2015r. i w związku z tym odpowiada za zaległości powstałe w tym okresie. Pierwszym zobowiązaniem niezapłaconym przez Spółkę były wpłaty na PFRON za grudzień 2010r., której termin płatności przypadał na 20 stycznia 2011r.

Prezes PFRON, po odwołaniu się do art. 21 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019 r., poz. 498, zwana dalej "u.P.u.n."), uznał, że dwa tygodnie od dnia, w którym dłużnik stał się niewypłacalny - 3 lutego 2011r. – należało zgłosić wniosek o upadłość. Skarżąca w trakcie postępowania nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku ani wniosku o przeprowadzenie postępowania układowego. Ciężąr natomiast udowodnienia tych przesłanek spoczywał, zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 i 2 na Skarżącej.

2. Skarżąca w odwołaniu z [...] stycznia 2017r. wniosła o uchylenie ww. decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezesowi PFRON, zarzucając naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015r., poz. 613, zwana dalej: "O.p.") - przez niezbadanie czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości Spółki.

Skarżąca w uzasadnieniu wskazała, że Prezes PFRON nie podjął próby wykazania, za jaki miesiąc i rok Spółka była dłużnikiem niewypłacalnym. Spółkę w stan upadłości likwidacyjnej postawiono 28 stycznia 2015r., a ostatnie wpłaty, które pozwalały na regulowanie zobowiązań Spółki wobec ZUS i Urzędu Skarbowego dokonano w czerwcu 2015r. Skarżąca wskazała też w jakiej wysokości regulowała w poszczególnych latach, począwszy od 2008r. do 2015r. należności wobec ZUS i Urzędu Skarbowego – łącznie 3.467.779,92 zł. W 2015r. dopiero wpłaty na rzecz wierzycieli się zmniejszyły i wyniosły na rzecz: ZUS – 4.564,35 zł, Urzędu Skarbowego – 46.185,98 zł. Dodatkowo NUS decyzją z [...] lipca 2014r. rozłożył zaległość podatkową Spółki w VAT na 10 miesięcznych rat, przyjmując, że Spółka ma przejściowe trudności i nie wymaga restrukturyzacji, a przyznana ulga pozwoli na skorygowanie chwilowego zachwiania równowagi ekonomicznej i przyczyni się do optymalizacji ściągania podatków. Tym samym na [...] lipca 2014r. nie było podstaw do ogłoszenia upadłości, gdyż z oświadczenia majątkowego Spółki, którym dysponował NUS wynikało, że Spółka nie była w stanie niewypłacalności. Prezes PFRON nie ustalił więc czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości Spółki, której upadłość likwidacyjne nastąpiła 28 stycznia 2015r. – przed dniem zaprzestania płacenia długów.

3. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (zwany dalej: "Ministrem") decyzją z [...] maja 2018r. utrzymał w mocy ww. decyzję Prezesa PFRON.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że ustalając odpowiedzialności członka zarządu spółki, na mocy art. 116 i art. 107 O.p., organ podatkowy jest zobowiązany wskazać okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania, które przerodziło się w zaległość podatkową i bezskuteczność egzekucji przeciwko Spółce, gdyż ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu.

Prezes PFRON ustalił, że Skarżąca pełniła funkcję prezesa zarządu Spółki od 16 kwietnia 2008r. do 28 stycznia 2015r., gdy upływały terminy płatności wpłat na PFRON od maja 2012r. do września 2014r. Potwierdza to zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci odpisu pełnego KRS, akt notarialny z [...] kwietnia 2008r., uchwała nr 3 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z [...] kwietnia 2008r. i Monitor Sądowy i Gospodarczy [...]z [...] marca 2015r.

Minister, odnosząc się do bezskuteczności egzekucji, wskazał, że NUS postanowieniem z [...] maja 2016r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa PFRON, z uwagi na bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki. Zaszła więc przesłanka całkowitej bezskuteczności egzekucji.

Minister, ustosunkowując się do przesłanek wyłączających odpowiedzialność Skarżącej, podkreślił, że ich wykazanie obciąża stronę. Skarżąca na wezwanie prezesa PFRON przesłała: - protokół Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z 28 stycznia 2015r. (akt notarialny); postanowienie Sądu Rejonowego P.i W. w P., Wydział [...] KRS z [...] marca 2015r.; uchwałę Zgromadzenia Wspólników Spółki z 19 lutego 2008r.; zestawienie wpłat dokonanych przez Spółkę od 2008r. do 2015r. do Urzędu Skarbowego i ZUS; decyzję NUS z [...] lipca 2014r. o rozłożeniu na 10 miesięcznych rat zapłaty zaległości podatkowej w VAT za marzec 2014r. - 17.350 zł z odsetkami za zwłokę - 96 zł. Zdaniem Ministra dowody, na które powołała się Skarżąca, w postaci zestawienia wpłat w latach 2008-2009, 2010-2015 na rzecz ZUS i Urzędu Skarbowego oraz decyzja NUS z [...] lipca 2014r. nie stanowiły dowodu potwierdzającego, że nie było podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Skarżąca nie wykazała, że podjęła działania zmierzające do zaspokojenia wierzyciela – PFRON. Nie wykazała, że we właściwym czasie zgłosiła wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęła postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości a także, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jego winy. Postępowanie Skarżącej zmierza raczej w kierunku wskazania, że Spółka pomimo, iż była w dobrej sytuacji ekonomicznej nie wywiązywała się z zobowiązań w czasie sprawowania przez Skarżącą funkcji prezesa zarządu. Przedstawione przez Stronę dokumenty dotyczą innych zobowiązań publicznoprawnych i ich regulowanie, co nie mgło zwolnić z obowiązku dokonywania wpłat na PFRON, których Spółka nie płaciła. Takie postępowanie doprowadziło do pokrzywdzenia PFRON, co z upływem czasu jest szczególnie widoczne. Skarżąca z należytą starannością powinna zadbać o ochronę interesów wszystkich wierzycieli zagrożonych stanem niewypłacalności Spółki. Przy ocenie braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość należy wziąć pod uwagę staranność członka zarządu w prowadzeniu spraw Spółki, podejmowane przez niego działania w celu prawidłowego jej funkcjonowania. Prawidłowe było więc ustalenie dokonane przez Prezesa PFRON, że Skarżąca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres wskazany w decyzji.

Minister wskazał też, że uzasadnienie ww. decyzji NUS z [...] lipca 2014r. nie może mieć wpływu na postępowanie, które dotyczy okresu od maja 2012r. do września 2014r. Późniejsza poprawa sytuacji finansowej Spółki, wywodzona przez Skarżącą z uzasadnienia ww. decyzji NUS, nie wpłynęła na uregulowanie zaległości wobec PFRON. Ocena sytuacji finansowej Spółki dokonana przez NUS nie wiąże też innych organów i nie może stanowić obiektywnej przesłanki przesądzającej o kondycji finansowej Spółki. Po 6 miesiącach od wydania ww. decyzji NUS, Spółkę postawiono 28 stycznia 2015r. w stan likwidacji.

Minister, mając więc na względzie orzecznictwo sądów administracyjnych uznał, że niewywiązywanie się przez Spółkę z zobowiązań wobec PFRON powodowało, że istniały przesłanki do wszczęcia postępowania upadłościowego. "Czas właściwy" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o którym mowa w art. 116 § 1 O.p. należy interpretować nie tylko opierając się na podstawach i terminach złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości określonych w art. 21 u.P.u.n., ale także z uwzględnieniem funkcji i celu, jakiemu ma służyć art. 116 O.p. Istotnym jest zapobieżenie dowolnemu i wybiórczemu zaspokajaniu przez dłużnika jednych wierzycieli kosztem innych. Zatem "czas właściwy" to czas, w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem wszystkich jej wierzycieli, winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wszystkich wierzycieli, którzy po ogłoszeniu upadłości mogą liczyć na równomierne zaspokojenie. Spółka była zobowiązana do dokonywania wpłat na PFRON i złożyła deklaracje DEK-I-0 od maja 2012r. do września 2014 r., lecz ich nie wpłaciła, zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 2018r., poz. 511 ze zm., zwana dalej: "u.r.o.n."). Data wymagalności pierwszego z ww., niezapłaconych zobowiązań za maj 2012r., przypadała na 20 czerwca 2012r., więc wniosek o upadłość należało złożyć do 4 lipca 2012r. Skarżąca nie wykazała, że jako prezes zarządu Spółki, podjęła działania zmierzające do zaspokojenia wierzyciela i, że zgłosiła wniosek o ogłoszenie upadłości lub doprowadziła do wszczęcia postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości we właściwym czasie, a także, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez Jej winy.

4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji Ministra i Prezesa PFRON i o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania sądowego, w tym zastępstwa procesowego według norm przewidzianych, zarzucając naruszenie:

a) art. 120 i art. 121 § 1 i 2 O.p. - przez błędne przyjęcie przez organy obu instancji, że brak zapłaty świadczy już o tym, że dłużnik jest niewypłacalny, a w konsekwencji, że powinno być wobec niego wszczęte postępowanie upadłościowe. Konieczny jest zły stan finansów Spółki, uniemożliwiający regulowanie zobowiązań. Należy więc wykazać, że dłużnik nie jest zdolny do zapłaty. Organ obu instancji błędnie przerzuciły też na Skarżącą ciężar udowodnienia przesłanek zwalniających od odpowiedzialności za zaległości podatkowe, zaś z uchwały NSA z 10 sierpnia 2009r. sygn. akt II FPS 3/09, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu, organ podatkowy zobowiązany jest zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu, na podstawie art. 116 § 1 O.p.;

b) art. 116 O.p. - przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji orzeczenie odpowiedzialności Skarżącej za zaległości Spółki, mimo że nie zachodziły przesłanki pozytywne uzasadniające jej odpowiedzialność i zachodziły przesłanki negatywne wyłączające odpowiedzialność.

W uzasadnieniu Skarżąca stwierdziła ponadto, że odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko wówczas, gdy w stosunku do Spółki wystąpiły przesłanki upadłości. Niewypłacalnym nie będzie ten, kto chwilowo i przejściowo nie jest w stanie zapłacić w terminie swoich długów. Członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też że ponosi winę za jego niewypełnienie. Prezes PFRON zaniechał zbadania, czy i kiedy wystąpiła przesłanka do ogłoszenia upadłości Spółki oraz nieuprawnienie przyjął, że upadłość należało zgłosić 3 lutego 2011r., zaś Minister błędnie ustalił datę wniosku o ogłoszenie upadłości na 4 lipca 2012r., mając jedynie na względzie wymagalność pierwszego niezapłaconego zobowiązania za maj 2012r. (20 czerwca 2012r.), ale pomijając dokumenty o wpłatach Spółki na rzecz Urzędu Skarbowego i ZUS - 3.467.779,92 zł i nie wziął pod uwagę ww. decyzji NUS z 15 lipca 2014r.

5. Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie tylko z powodów w niej wskazanych.

2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., zwana dalej: "P.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Sąd wskazuje też, że na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Ostatni z ww. przepisów nie miał zastosowania w sprawie, gdyż organy administracyjne wydawały decyzje, a nie interpretację indywidualną, o której mowa w art. 57a P.p.s.a.

3. Przedmiotem sporu między stronami było istnienie przesłanek do orzeczenia wobec Skarżącej odpowiedzialności za zaległości Spółki we wpłatach PFRON, do których na mocy art. 49 u.r.o.n. stosuje się przepisy O.p., w tym m.in. art. 116 O.p.

Zdaniem Skarżącej błędnie organy administracyjne przyjęły, że na Skarżącej spoczywał obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość w okresie, w którym sprawowała Ona funkcję prezesa zarządu Spółki, gdy nie doszło do właściwego przeanalizowania przez organy sytuacji finansowej Spółki. Konieczne było stwierdzenie złego stanu finansów Spółki, który uniemożliwiał regulowanie zobowiązań, a nie tylko tego, że Spółka nie zapłaciła należności wobec PFRON. Na tej podstawie Skarżąca uznała, że błędnie podano datę, w której należało zgłosić wniosek o upadłość, a ponadto wskazała, że w stanowisku organu pierwszej i drugiej instancji wystąpiła rozbieżność, co do daty, którą uznać za właściwą do ogłoszenia upadłości.

Zdaniem natomiast organów administracyjnych obu instancji postępowanie było wyczerpujące i wskazywało, że w sprawie zaszły zarówno przesłanki pozytywne, jak również nie wystąpiły przesłanki negatywne, o których mowa w art. 116 § 1 i 2 O.p. Prawidłowe było więc wydanie ww. decyzji. Skarżąca nie złożyła ponadto w żądnym ze wskazanych przez organy terminów, jako czas właściwy, wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.

4. Sąd, mając na względzie akta sprawy, na podstawie których orzeka, stosownie do art. 133 § 1 P.p.s.a., jak również treść uzasadnień wydanych w sprawie decyzji, a ponadto przepis art. 134 § 1 P.p.s.a., jak również treść art. 116 § 1 i 2 O.p. stwierdza, że wbrew stanowisku prezentowanemu przez organy administracyjne obu instancji, nie można uznać, że w sposób należyty ustalono przesłankę bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec Spółki w odniesieniu do zaległości podatkowych Spółki, co do których przeniesiono odpowiedzialność na Skarżącą.

Zdaniem Sądu z ustaleń organów administracyjnych obu instancji, które rozpatrywały sprawę Skarżącej o przeniesienie odpowiedzialności za ww. zaległości Spółki we wpłatach na PFRON od maja 2012r. do września 2014r., nie wynikało, czy w odniesieniu do tych właśnie zaległości, było prowadzone postępowanie egzekucyjne. W konsekwencji należało uznać, że organy administracyjne obu instancji nie ustaliły, zgodnie z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. i nie oceniły, stosownie do art. 191 O.p. czy wobec Spółki było prowadzone postępowanie egzekucyjne – czyli pozytywnej przesłanki, która warunkuje obciążenie osoby trzeciej odpowiedzialnością solidarną.

Zdaniem Sądu była to wadliwość istotna i mająca wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazuje bowiem, że Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób niezwykle ogólnikowy odnosi się do tej kwestii, nie żądając w tym zakresie akt administracyjnych od organu pierwszej instancji, które potwierdzałyby prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa PFRON. Organ pierwszej instancji w decyzji z [...] grudnia 2016r. wskazuje natomiast, że NUS postanowieniem z [...] maja 2016r. umorzył postępowanie egzekucyjne za okres od grudnia 2010r. do lipca 2011r. i od września 2011r. do kwietnia 2012r., z uwagi na bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki. Wskazane w ww. postanowieniu NUS okresy wskazując, że egzekucja administracyjna, którą umorzono, dotyczyła okresów wcześniejszych niż te objęte zaskarżoną decyzją.

Tym samym wbrew stanowisku prezentowanemu przez Ministra, który utrzymał w mocy ww. decyzję Prezesa PFRON nie doszło do należytego ustalenia podstawowej przesłanki wynikającej z art. 116 § 1 O.p., którą powinien wykazać organ administracyjny do skutecznego przeniesienia odpowiedzialności solidarnej na Skarżącą za ww. zaległości we wpłatach na PFRON od maja 2012r. do września 2014r. Na tej podstawie należało przyjąć, że w toku postępowania prowadzonego wobec Skarżącej w zakresie przeniesienia na nią odpowiedzialności za ww. zaległości Spółki nie dokonano podstawowych ustaleń z zakresu art. 116 § 1 O.p., co nie może zostać zaakceptowane w świetle zasady prawdy obiektywnej wynikającej z treści art. 122 i art. 187 § 1 O.p.

Już ta wadliwość proceduralna, skutkowała istotnym naruszeniem ww. przepisu prawa materialnego i uzasadniała na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. uwzględnić skargę i uchylić decyzje organu pierwszej i drugiej instancji.

Sąd stwierdza ponadto, że skoro na podstawie akt sprawy i wynikających z nich okoliczności nie wiadomo czy było prowadzone postępowanie egzekucyjne, to nie wiadomo również czy organ odwoławczy miał podstawy do utrzymania w mocy ww. decyzji Prezesa PFRON w zakresie zaległości Spółki odnoszących się do miesięcy od maja do listopada 2012r. Zaległości te, co do zasady przedawniałyby się w 2017r., zaś decyzja organu odwoławczego została wydana [...] maja 2018r.

Minister w decyzji zaskarżonej nie wyjaśnił też, czy zachodził w odniesieniu do niektórych zaległości Spółki we wpłatach na PFRON od maja do listopada 2012r. jakiekolwiek z przesłanek wynikających z art. 70 § 1 O.p. Sąd natomiast nie jest powołany do dokonywania ustaleń faktycznych ciążących na organie administracyjnym, na mocy ww. przepisów art. 122 i art. 187 O.p., w zakresie istotnym z punktu widzenia art. 118 § 1 O.p. Odpowiedzialność osoby trzeciej – Skarżącej w rozpoznawanej sprawie – ma charakter akcesoryjny. Tym samym wygaśnięcie zobowiązania podatkowego ciążącego na pierwotnym dłużniku – w rozpoznawanej sprawie na Spółce - w jeden ze sposobów wskazanych w art. 59 O.p., może powodować, że nie będzie możliwe wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej przez organ pierwszej instancji, albo, że zajdzie potrzeba umorzenia postępowania odwoławczego, na mocy art. 208 O.p.

W rozpoznawanej sprawie, jakkolwiek organ pierwszej instancji przed upływem terminu przedawnienia ww. zobowiązań Spółki we wpłatach na PFRON ustalił odpowiedzialność solidarną Skarżącej, tym niemniej organ odwoławczy zaskarżoną decyzję wydał [...] maja 2018r., czyli po upływie terminu przedawnienia ww. zaległości Spółki we wpłatach na PFRON od maja do listopada 2012r. Minister przed wydaniem jednego z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 233 § 1 O.p. powinien dokonać ustaleń w zakresie przedawnienia, czego w sprawie zabrakło i również uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji, z uwagi na treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a.

5. Sąd wskazuje ponadto, że rację ma Skarżąca wskazując, że w świetle uchwały NSA z 10 sierpnia 2009r. sygn. akt II FPS 3/09, w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu, organ podatkowy zobowiązany jest zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu, na podstawie art. 116 § 1 O.p.

Odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, że ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym przypadku należy zatem ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony.

Niezasadne było zatem przerzucanie przez organy obu instancji na Skarżącą ciężaru udowodnienia przesłanek do ogłoszenia upadłości. Stosownie bowiem do art. 122 i art. 187 § 1 O.p. organy podatkowe powinny dokonać samodzielnych ustaleń sytuacji finansowej Spółki w okresie, w którym uznały, że nie regulowała ona należności we wpłatach na PFRON. Sąd podziela poglądy podnoszone w orzecznictwie i doktrynie, że do zgłoszenia skutecznego wniosku o upadłość konieczny jest, oprócz nieuregulowania konkretnej należności, zły stan finansów Spółki, uniemożliwiający regulowanie zobowiązań. Rolą organów administracyjnych jest więc wykazanie, przy aktywnym udziale Skarżącej, jako osoby trzeciej, na którą ma być przeniesiona odpowiedzialność, czy rzeczywiście w okresie, w którym nie były regulowane poszczególne należności we wpłatach na PFRON, dłużnik nie był zdolny do zapłaty. Warto też wskazać, że organ administracyjny powinien dochodzić w drodze postępowania egzekucyjnego, w stosownych terminach, należności, które wynikały ze składanych deklaracji Spółki, a dotyczących wpłat na PFRON. Z akt sprawy nie wynika natomiast, o czym mowa wyżej, że takie postępowanie było prowadzone wobec Spółki. Do momentu wykazania zatem tej przesłanki – bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec Spółki, organy administracyjne nie mogą przenieść odpowiedzialności za ww. zaległości na osobę trzecią, a tym samym nie mogą zajmować się kwestią uwolnienia Skarżącej od odpowiedzialności solidarnej. Tak bowiem zdecydował ustawodawca w treści art. 116 § 1 O.p.

Warto również wyjaśnić, że w sprawie złożono wniosek o upadłość, sporną zaś jest kwestia czy taki obowiązek spoczywał na Skarżącej w okresie kiedy nie regulowała ona należności we wpłatach PFRON. Zdaniem Sądu ustalenia z tego zakresu w sprawie nie były jednak wystarczające.

Oceny spornej kwestii należy dokonać w świetle art. 21 ust. 1 w związku z art. 10 i art. 11 u.P.u.n. w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od dnia 1 stycznia 2016 r. Ustalenie, czy we właściwym czasie zgłoszono upadłość wymaga zaś uprzedniego stwierdzenia odnośnie tego, czy i kiedy dłużnik stał się niewypłacalny. Zgodnie bowiem z art. 10 u.p.u. upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Art. 11 ust. 1 i 2 u.P.u.n. stanowi zaś, że dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań. Dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Stosownie do art. 21 ust. 1 u.P.u.n., dłużnik jest zobowiązany nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika przy tym, że członek zarządu spółki kapitałowej może odpowiadać za jej zaległości podatkowe, jeżeli nie złoży wniosku o ogłoszenie upadłości w odpowiednim terminie. W przypadku złożenia powyższego wniosku po upływie właściwego terminu, odpowiedzialność za zaległości spółki nie jest wyłączona i dotyczy to zarówno zaległości powstałych przed złożeniem wniosku, jak też powstałych po złożeniu wniosku (tak m.in. w wyroku NSA z 17 października 2006r., sygn. akt I FSK 85/06).

Minister w zaskarżonej decyzji wskazał, że przesłanki do ogłoszenia upadłości zaszły w 2011r., kiedy Spółka zaprzestała regulować swoje zobowiązania wobec Prezesa PFRON, analogiczne stanowisko prezentował też organ pierwszej instancji, a rozbieżność w stanowisku organów dotyczyła jedynie konkretnej daty, w której należało złożyć wniosek o upadłość.

Zdaniem Sądu w aktach sprawy nie zgromadzono jednak, wbrew zasadzie prawdy obiektywnej (art. 122 i art. 187 § 1 O.p.) wystarczającego materiału dowodowego, który mógłby pozwolić na dokonanie prawidłowej analizy sytuacji finansowej Spółki za lata 2012-2015, choć Minister prawidłowo wskazał, że regulowanie innych zobowiązań kosztem należności PFRON nie było prawidłowe. Nie zwalniało to jednak organów administracyjnych od analizy, jaka była sytuacja finansowa Spółki w kontekście możliwości zapłacenia ww. zaległości we wpłatach na PFRON i czy rzeczywiście Spółka w okresie 2012-2015 była w dobrej sytuacji finansowej, która nie uzasadniała złożenia wcześniejszego wniosku, niż ten który został uznany za skuteczny przez Sąd Rejonowy.

6. Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie, uznał, że zasadne było uwzględnienie skargi, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. (punkt pierwszy sentencji). Sąd o kosztach postępowania sądowego (punkt drugi sentencji) orzekł na mocy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r., poz. 1804), strona skarżąca była reprezentowana przez radcę prawnego, wpis był stały i wynosił 500 zł.