Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1793/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2022 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia pieniężnego za okres odbywania rotacyjnie terytorialnej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Szefa Sztabu Generalnego WP na rzecz P. sp. z o. o. z siedzibą w [...] kwotę 680 (słownie: sześćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (zwany dalej: "Szefem SGWP") decyzją z [...] lutego 2021r. [...], po rozpatrzeniu odwołania Portu Lotniczego [...] Sp. z o.o. (zwana dalej: "Skarżącą", "Spółką"), utrzymał w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] (zwany dalej "Szefem WSW") z [...] stycznia 2021r. nr [...], odmawiającą wypłaty świadczenia – odprawy.

W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 136 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r., poz. 256, zwany dalej "k.p.a.") oraz z art. 134a ust. 1-7, art. 125, 71 ust. 1, 6, art. 98t ust. 2, 3 ustawy z 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2019r., poz. 1541, ze zm., zwana dalej "u.p.o.o.RP").

W uzasadnieniu wskazano, że do Szefa WSW wpłynął [...] stycznia 2020r. wniosek o wypłatę świadczenia pieniężnego – odprawy, na rzecz Spółki – pracodawcy M. O. (zwany dalej "Pracownikiem"), którego [...] listopada 2019r. powołano do terytorialnej służby wojskowej (zwana dalej "TSW") w [...] Brygadzie Obrony Terytorialnej w [...] (zwana dalej "[...]"), pełnionej rotacyjnie do [...] grudnia 2020r. Spółka, w związku powołaniem Pracownika do TSW po raz pierwszy, wypłaciła odprawę, wynikającą z art. 125 u.p.o.o.RP. Do wniosku załączyła potwierdzenie wykonania przelewu na konto pracownika. Poświadczają to: karta powołania z [...].10.2019r. (Seria [...] Nr [...]), wystawiona przez Wojskową Komendę Uzupełnień w [...] i zaświadczenie Dowódcy [...] o powołaniu Pracownika do TSW, przesłane pismem z [...].12.2019r. (nr wch. [...]).

Szef WSW odmówił wszczęcia postępowania postanowieniem z [...] lutego 2020r., które uchylił Szef SGWP postanowieniem z [...] września 2020r. nr [...], w wyniku zażalenia Spółki.

Szef WSW uzupełnił, zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a., akta sprawy przez dołączenie aktualnego zaświadczenia Dowódcy [...], przesłanego przy piśmie z [...].01.2021r., o przebieg pełnienia TSW przez Pracownika. W toku postępowania ustalono, że służbę wojskową Pracownika, na jego wniosek, przedłużono do [...]grudnia 2026r.

Szef WSW ww. decyzją z [...] stycznia 2021r. odmówił Spółce wypłaty świadczenia – odprawy, powołując się na art. 104 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 134a u.p.o.o.RP i § 1 pkt.1 lit. c, § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 21 lipca 2017r. w sprawie świadczenia pieniężnego przysługującego pracodawcom zatrudniającym żołnierzy rezerwy posiadających nadany przydział kryzysowy za okres odbywania przez tych żołnierzy ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej oraz żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową rotacyjnie (Dz.U. z 2019r., poz. 1837, zwane dalej "Rozporządzeniem").

Szef WSW w uzasadnieniu decyzji wskazał m.in., że Pracownik pozostaje nadal żołnierzem pełniącym TSW, w czynnej służbie, do dnia zwolnienia ze służby (art. 98i ust. 3, art. 98j ust. 1 i 2 oraz art. 98t ust. 1 u.p.o.o.RP). Z art. 125 u.p.o.o.RP wynika, że pracownik powołany do TSW otrzymuje od pracodawcy odprawę w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia, obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Odprawa nie przysługuje w razie ponownego powołania do tej samej służby. Zgodnie z art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty szefowi wojewódzkiego sztabu wojskowego, właściwemu ze względu na siedzibę pracodawcy, nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy z pełnienia TSW rotacyjnie.

Szef WSW przywołał wyrok WSA w Warszawie z 24 października 2018r. sygn. akt II SA/Wa 503/18, z którego wynika, że ustawodawca powiązał możliwość wypłaty pracodawcy świadczenia pieniężnego ze spełnieniem przez pracownika warunku bycia żołnierzem rezerwy. Skoro Pracownika powołano do TSW na okres od [...].11.2019r. do [...].12.2020r., a następnie powołanie przedłużono na okres od [...].01.2021r. do [...].12.2026r., nadal pozostaje on żołnierzem w służbie czynnej, pełniącym terytorialną służbę wojskową rotacyjnie. Nie ma więc podstaw do uwzględnienia wniosku Spółki, która będzie mogła ponownie złożyć wniosek o rekompensatę świadczenia pieniężnego po zwolnieniu pracownika z czynnej służby wojskowej.

Spółka, reprezentowana przez adw. K. K., w odwołaniu z [...] stycznia 2021r. wniosła o uchylenie ww. decyzji, zarzucając Szefowi WSW naruszenie:

- art. 134a ust 1 i 5 u.p.o.o.RP - przez niezasadne przyjęcie, że pracodawca nie może skutecznie złożyć wniosku o wypłatę świadczenia pieniężnego należnego przed zakończeniem przez pracownika będącego żołnierzem OT pełnienia TSW rotacyjnie;

- art. 7a § 1 k.p.a. - przez nierozstrzygnięcie na korzyść Spółki wątpliwości, co do interpretacji art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP w zakresie ustalenia początku biegu terminu do złożenia wniosku o wypłatę świadczenia pieniężnego, określonego w tym przepisie;

- art. 8 § 1 k.p.a. - przez nieprzyczynienie się do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania, mającego zagwarantować zasadę bezstronności i równego traktowania, z uwagi na wydanie decyzji skutkującej faktycznym przeniesieniem ciężaru ekonomicznego związanego z wypłatą pracownikowi odprawy, na podstawie art. 125 u.p.o.o.RP, na Spółkę, bez realnej możliwości uzyskania jej zwrotu na podstawie art. 134a ust 1 u.p.o.o.RP.

Zdaniem Skarżącej art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP określa wyłącznie termin, do którego pracodawca może złożyć wniosek o wypłatę świadczenia. Wskazuje na to zwrot "nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy...". Przepis nie wskazuje, kiedy najwcześniej pracodawca może taki wniosek złożyć. Interpretacja organu może stwarzać ryzyko uchybienia przez pracodawcę terminowi złożenia wniosku, z przyczyn niezawinionych. Niezrozumiałym jest też narażanie Spółki na kilkuletnie oczekiwanie na zwrot wypłaconych kosztów odprawy, gdy jej wysokość jest znana już w momencie pierwszego powołania pracownika do służby. Wniosek o wpłatę świadczenia pieniężnego ma pracodawcy zrekompensować koszty wypłaty Pracownikowi odprawy i może zostać skutecznie złożony już po powołaniu pracownika do TSW, a nie dopiero po zwolnieniu go z tej służby.

Szef SGWP w powołanej na wstępie decyzji uznał, że decyzja ww. Szefa WSW była w okolicznościach faktycznych sprawy zgodna z prawem, a zarzuty naruszenia prawa skonstruowano tak, by mogły sprawiać pozorne wrażenie ich niewłaściwego zastosowania - przez dowolne powiązanie art. 7a § 1 k.p.a. z art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP, art. 8 § 2 k.p.a. z art. 134a ust. 1, ale pominięcie art. 134a ust. 1-7 u.p.o.o.RP w zw. z art. 99 i innymi dotyczącymi przebiegu TSW. Z art. 134a ust. 1-5 u.p.o.o.RP wynika, że obowiązek wypłaty odprawy aktualizuje się w związku z powołaniem pracownika do pełnienia TSW po raz pierwszy (art. 125 u.p.o.o.RP), ale rekompensata dopiero po zwolnieniu z obowiązku pełnienia tej służby i uzyskaniu statusu żołnierza rezerwy - w związku z odbyciem TSW rotacyjnie przez pracownika zatrudnianego przez pracodawcę, będącego równocześnie żołnierzem OT i za okres pełnienia TSW rotacyjnie w trakcie (okresie) pozostawania w czynnej służbie wojskowej (TSW).

Na poparcie tego stanowiska Szef SGWP przytoczył wyroki WSA w Warszawie z: 24 października 2018r. sygn. akt II SA/Wa 503/18; 6 listopada 2019r. sygn. akt II SA/Wa 703/19; 6 listopada 2018r. sygn. akt II SA/Wa 493/18. Z orzeczeń tych wynika, że aby pracodawcy żołnierza przysługiwało skuteczne roszczenie o przyznanie świadczenia pieniężnego za okres pełnienia przez pracownika TSW rotacyjnie, muszą zajść łącznie dwie przesłanki: pracownik będący żołnierzem musi pełnić ww. czynności i musi być żołnierzem rezerwy. Brak jednej z przesłanek merytorycznych, określonych w art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP, wyklucza możliwość przyznania pracodawcy świadczenia i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia o odmowie wypłaty świadczenia (art. 134a ust. 7 u.p.o.o.RP). Inaczej będzie, gdy pracownik uzyska tytuł żołnierza rezerwy (istotna zmiana okoliczności faktycznych) albo zmienią się przepisy prawa. W takich okolicznościach pracodawca będzie mógł ponownie złożyć wniosek o rekompensatę odprawy, zgodnie z art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP.

Żołnierz OT, o którym mowa w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, uzyskuje przymiot żołnierza rezerwy dopiero z dniem następnym po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej lub z upływem okresu powołania, określonego w karcie powołania (decyzji administracyjnej). W trakcie pozostawania w czynnej służbie wojskowej może pełnić TSW rotacyjnie w formach: szkolenia podstawowego, uzupełniającego, rozłożonego na kilka okresów w ciągu czterech miesięcy, w dniach wolnych od pracy oraz w trybie natychmiastowego stawiennictwa na wezwanie dowódcy jednostki wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień, a także może być kierowany na kurs podoficerski, oficerski, lub szkolenie specjalistyczne. Ze względu na nieustaloną w chwili powołania całkowitą liczbę dni TSW pełnionej rotacyjnie, reguły określone w art. 134a ust. 8 i 10 u.p.o.o.RP można zastosować dopiero po spełnieniu przesłanek z art. 134a ust. 1-5 u.p.o.o.RP.

Ponadto zwolnienie z czynnej służby wojskowej następuje po upływie czasu trwania służby, ustalonego w ustawie lub powołaniu, a przed upływem tego czasu – w przypadkach określonych w ustawie lub przepisach wydanych na jej podstawie (art. 71 ust. 1 u.p.o.o.RP). Dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę, stwierdza w rozkazie dziennym zwolnienie żołnierza z czynnej służby wojskowej oraz dokonuje wpisu w wojskowym dokumencie osobistym żołnierza (art. 71 ust. 6 u.p.o.o.RP). Wpisu o zwolnieniu w przypadku TSW dokonuje się po upływie czasu trwania służby. Podobnie stanowi § 26 ust. 1 rozporządzenia w sprawie powoływania do terytorialnej służby wojskowej i sposobu jej pełnienia (Dz.U. z 2017r. poz. 465). Zwolnienie żołnierza OT ze służby następuje w ostatnim dniu ustalonego czasu jej trwania albo przed tym dniem, jeżeli wystąpią okoliczności, o których mowa w art. 98t ust. 2 lub 3 u.p.o.o.RP. Przepis ten statuuje przesłanki obligatoryjnego i fakultatywnego zwolnienia żołnierza OT przed terminem określonym w Karcie Powołania. Zwolnienie z jednostki wojskowej po odbyciu szkolenia podstawowego, czy jednej z wielu TSW nie wiąże się z uzyskaniem statusu żołnierza rezerwy. Zwolnienie np. po odbyciu pierwszej TSW rotacyjnie ma charakter organizacyjnoporządkowy i nie wpływa na zmianę statusu z żołnierza OT na żołnierza rezerwy.

Skoro Pracownik pełnił TSW od [...] listopada 2019r. do [...] grudnia 2020r. i w związku z jej przedłużeniem pozostanie w czynnej służbie wojskowej do [...]grudnia 2026r., nie uzyskał jeszcze statusu żołnierza rezerwy. Wobec tego decyzja Szefa WSW - w okolicznościach faktycznych istniejących w dacie jej wydania i do czasu uzyskania przez Pracownika Spółki statusu żołnierza rezerwy – jest prawidłowa. Podstawą do odmowy wypłaty Spółce świadczenia był więc art. 134a ust. 7 u.p.o.o.RP.

2. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca, reprezentowana przez ww. pełnomocnika, wniosła o uchylenie ww. decyzji Szefa GSWP z [...] lutego 2021r., z uwagi na naruszenie:

- art. 8 § 1 k.p.a. - przez nieprzyczynienie się do starannego i zgodnego z prawem postępowania mającego zagwarantować zasadę bezstronności i równego traktowania, z uwagi na wydanie decyzji skutkującej faktycznym przeniesieniem na pracodawcę ciężaru ekonomicznego związanego z wypłatą pracownikowi odprawy, zgodnie z art. 125 u.p.o.o.RP, bez realnej możliwości uzyskania jej zwrotu na podstawie art. 134a ust 1 u.p.o.o.RP;

- art. 8 § 2 k.p.a. - przez naruszenie zasady pewności prawa wskutek wydania odmiennej decyzji, przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych w innych sprawach;

- art. 107 § 2 i 3 k.p.a. - przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, z którego nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji;

- art. 134a ust. 1 i 5 w zw. z art. 125 u.p.o.o.RP - przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że pracodawca może domagać się zwrotu wypłaconej odprawy dopiero po zwolnieniu pracownika z obowiązku pełnienia służby i uzyskaniu statusu żołnierza rezerwy, gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, że świadczenie należne pracodawcy dotyczy także sytuacji, gdy pracownik - żołnierz OT - nie jest jeszcze przeniesiony do rezerwy.

Skarżąca w uzasadnieniu skargi podtrzymała stanowisko z odwołania, zarzucając też Szefowi SGWP wybiórcze i bezrefleksyjne cytowanie wybranych poglądów judykatury, wskazując m.in., że WSA w Warszawie w wyroku o sygn. akt II SA/Wa 703/19 stanął na stanowisku, że "nie sposób doszukać się racjonalnych względów celowościowych, które mogłyby przemawiać za przyjęciem, że wypłata na rzecz pracodawcy świadczenia pieniężnego (kosztów odprawy) może nastąpić tylko w sytuacji, w której pracownik posiada status żołnierza rezerwy, lecz już nie status żołnierza OT".

3. Szef GSWP w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Skarga jest uzasadniona.

2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 stycznia 2022r. Zgodnie bowiem z obowiązującym w dniu wydania ww. zarządzenia art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021r., poz. 2095 ze zm.) w związku z § 1 pkt 3 zarządzenia nr 12 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 maja 2021r. w sprawie organizacji pracy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 - przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna, w związku z aktualnym stanem epidemiologicznym, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Sąd w tych sprawach orzeka na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Ww. przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r. poz. 329, zwana dalej: "P.p.s.a."). Prawo do jawnej rozprawy nie jest prawem o charakterze absolutnym, więc może podlegać ograniczeniom. Takie ograniczenia mogą wynikać z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym wskazano warunki, jakie należy spełnić by móc ograniczyć korzystanie z konstytucyjnych wolności i praw. Po pierwsze ograniczenie powinno być wprowadzone do obrotu prawnego na poziomie ustawy. Po drugie ograniczenie musi być konieczne w demokratycznym państwie, np. dla ochrony zdrowia. Po trzecie, ograniczenie winno być proporcjonalne do chronionej wolności w sensie ścisłym. Skoro celem stosowania przepisów zawartych w ww. ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (...) jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, zaś organy wymiaru sprawiedliwości, mając na uwadze, że pandemia nie ustąpiła, winny uwzględniać w orzekaniu normy wynikające z powyższych przepisów.

Sąd stwierdza ponadto, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021r., poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest przez Sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej (np. decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.).

Sąd wyjaśnia również, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Ostatni z ww. przepisów nie miał jednak zastosowania w sprawie, gdyż organ administracyjny wydał w sprawie decyzję administracyjną, którą zaskarżyła Spółka, a nie interpretację indywidualną, o której mowa w art. 57a P.p.s.a.

3. Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję Szefa SGWP, jak również utrzymaną nią w mocy ww. decyzję Szefa WSW z [...] stycznia 2021r., stwierdza, że nie odpowiadały one prawu, a podniesione w skardze zarzuty w zasadzie należało uznać za zasadne.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do tego czy pracodawca może wystąpić z wnioskiem o zwrot odprawy wypłaconej Pracownikowi, pełniącemu TSW rotacyjnie, gdy Pracownika jeszcze nie przeniesiono do rezerwy i czy organ w takim przypadku, może odmówić pracodawcy – Skarżącej Spółce - wypłaty tegoż świadczenia powołując się na art. 134a ust. 1 i 5 u.p.o.o.RP w związku z art. 125 u.p.o.o.RP oraz art. 134a ust .7 u.p.o.o.RP.

Spółka uznała, że organy obu instancji wadliwie wyłożyły ww. przepisy, a w szczególności nieprawidłowo przyjęły, że art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP zawiera termin początkowy na złożenie wniosku przez Skarżącą o wpłatę ww. świadczenia, gdy oznaczono w nim jedynie termin końcowy. Organy przez to błędnie przyjęły, że Spółce nie przysługuje zwrot świadczenia – odprawy wypłaconej Pracownikowi.

Organy administracyjne obu instancji podkreślały natomiast, że skoro Pracownik w dalszym ciągu pełni TSW rotacyjnie i nie został przeniesiony do rezerwy, to Spółka nie może otrzymać zwrotu wypłaconej pracownikowi odprawy.

Sąd w sporze przyznał rację Skarżącej Spółce, mając przy tym na względzie argumentację zawartą m.in. w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z: 15 lutego 2021r. sygn. akt II SA/Wa 1392/20; 9 września 2021r. sygn. akt II SA/Wa 1130/21; 13 września 2021r. sygn. akt II SA/Wa 2076/21; 8 grudnia 2021r. sygn. akt II SA/Wa 2706/21 i II SA/Wa 2707/21 - dostępne na www.nsa.gov.pl).

W orzeczeniach tych zaprezentowano stanowisko odmienne do przyjętego przez organy administracyjne w rozpoznawanej sprawie, odwołując się do wykładni językowej, celowościowej i systemowej art. 134a u.p.o.o.RP. oraz wskazując, że nie budzi wątpliwości istnienie prawa pracodawcy do świadczenia pieniężnego - odprawy wypłaconej Pracownikowi w myśl art. 125 u.p.o.o.RP, także wówczas, gdy zatrudnia on osobę powołaną do terytorialnej służby wojskowej, a nie jest ona jeszcze żołnierzem rezerwy. Sąd w składzie orzekającym podziela powyższe poglądy i uznaje za własne.

Sąd wskazuje ponadto, że Skarżąca trafnie odwołała się do stanowiska wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2020r. sygn. akt II OSK 3027/19 (dostępny na www.nsa.gov.pl), z którego wynika, że brak jest podstaw do przyjęcia, tak jak to uczyniły organy obu instancji (Szef SGWP w zaskarżonej decyzji i Szef WSW w utrzymanej nią w mocy decyzji z [...] stycznia 2021r.), że początkowym terminem do złożenia takiego wniosku o zwrot wypłaconej pracownikowi odprawy, jest dopiero dzień przeniesienia powołanego do pełnienia TSW żołnierza do rezerwy, a nie dzień, w którym świadczenie to zostało przez pracodawcę wypłacone.

Z art. 125 u.p.o.o.RP – na podstawie którego pracodawca obowiązany jest wypłacić odprawę - wynika, że obowiązek ten powstaje już w chwili powołania pracownika do odbywania terytorialnej służby wojskowej, a nie dopiero z chwilą przeniesienia go do rezerwy, czyli po odbyciu służby. Brak jest przesłanek pozwalających przyjąć odmienne w tym przedmiocie stanowisko.

Również wykładnia celowościowa przemawia za powyższą wykładnią. Trudno bowiem zaakceptować pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy czas trwania terytorialnej służby wojskowej zostałby określony na maksymalny okres sześciu lat (art. 98j ust. 1 u.p.o.o.RP) pracodawca musiałby oczekiwać na zwrot wypłaconej odprawy przez tak długi okres czasu, co stanowiłoby zerwanie związku czasowego między wypłatą przez pracodawcę świadczenia, a datą możliwości uzyskania jej zwrotu.

Sąd w związku z tym stwierdza, że przepis art. 134a u.p.o.o.RP dotyczy dwóch kategorii osób:

- żołnierzy rezerwy posiadających nadany przydział kryzysowy i

- żołnierzy OT.

Z art. 98i ust. 1 u.p.o.o.RP wynika, że TSW mogą pełnić, na ich wniosek lub za ich zgodą, osoby posiadające uregulowany stosunek do służby wojskowej, a także inne osoby niepodlegające obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego, a w przypadku wprowadzenia obowiązku odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego - także osoby podlegające temu obowiązkowi.

Osoby pełniące TSW są określane mianem żołnierzy OT, gdyż art. 98i ust. 3 u.p.o.o.RP stanowi, że z dniem rozpoczęcia pełnienia terytorialnej służby wojskowej żołnierze otrzymują tytuł "żołnierz OT".

Tym samym pracodawcy zatrudniającemu zarówno żołnierzy rezerwy posiadających nadany przydział kryzysowy, jak i żołnierzy OT przysługuje świadczenie pieniężne, stosownie do art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP. W przypadku żołnierzy OT świadczenie przysługujące pracodawcy powiązano z okresem pełnienia TSW.

W rozpoznawanej sprawie Spółka wypłaciła Pracownikowi odprawę, o której mowa w art. 125 u.p.o.o.RP.

Z przepisu art. 125 u.p.o.o.RP wynika m.in., że pracownikowi powołanemu do terytorialnej służby wojskowej przysługuje od pracodawcy odprawa w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Odprawa nie przysługuje w razie ponownego powołania do tej samej służby.

Sąd wskazuje ponadto, że z jednoznacznej treści art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP wynika wyraźnie, że w przepisie tym ustanowiono jedynie datę końcową, a nie datę początkową, w której pracodawca ma prawo złożyć wniosek o wypłatę świadczenia pieniężnego – odprawy, o której mowa w art. 125 u.p.o.o.RP. Ustawodawca wskazał bowiem, że pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty, o których mowa w ust. 2, (...) nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia (podkreślenie Sądu) żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych, z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie".

Stwierdzić też należy, że językowa treść art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP wskazuje, że termin wskazany w tym przepisie dotyczy wyłącznie żołnierzy rezerwy, którzy zostali zwolnieni z: - ćwiczeń wojskowych, - z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie. Nie ma zastosowania do wszystkich żołnierzy OT, którzy w świetle art. 98i ust. 1 u.p.o.o.RP nie muszą mieć uregulowanego stosunku do służby wojskowej i nie muszą podlegać obowiązkowi odbycia służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego.

Skoro ustawodawca w ww. przepisie art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP nie wskazał w sposób wyraźny daty początkowej terminu na złożenie ww. wniosku przez pracodawcę (w rozpoznawanej sprawie przez Spółkę), zaś termin końcowy wynikający z tego przepisu dotyczy wyłącznie żołnierzy rezerwy, którzy zostali zwolnieni z: - ćwiczeń wojskowych, - z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, za zasadne należało uznać zarzuty skargi o naruszeniu wymienionych w skardze zarówno norm prawa procesowego, jak również norm prawa materialnego.

O ile więc trafnie organy administracyjne w stanie faktycznym sprawy wskazały, że Spółka skarżąca jest uprawniona do otrzymania zwrotu odprawy, o której mowa w art. 125 u.p.o.o.RP, wypłaconej Pracownikowi, którego po raz pierwszy powołano do TSW, to błędnie jednak przyjęły, że Spółka nie ma podstaw do żądania tego świadczenia przed terminem wskazanym w art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP, jako termin końcowy i dotyczący określonej w nim kategorii osób.

Sąd, z uwagi na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która dotyczy wykładni pojęcia "zwolnienia", którym posługuje się ww. przepis art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP, ponownie wskazuje, że ustawodawca powiązał ten termin z określną kategorią osób "żołnierzy rezerwy", a nie z kategorią żołnierzy OT. Warto też wskazać, że status żołnierza rezerwy różni się od statusu żołnierza pełniącego TSW. Odrębne są też formy pełnienia obu służ i odrębne regulacje w zakresie zwolnień. Według art. 100 ust. 1 u.p.o.o.RP obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej. Z kolei TSW może być pełniona w jednej z dwóch form przewidzianych ustawą: rotacyjnie lub dyspozycyjnie (art. 98m ust. 1 u.p.o.o.RP). Warto też wyjaśnić, że z art. 98t ust. 4 u.p.o.o.RP wynika, że zwolnienie żołnierza z TSW wiąże się z przeniesieniem go do rezerwy tylko w jednym przypadku określonym w art. 98m ust. 5 u.p.o.o.RP. W pozostałych przypadkach zwolnienia, wyczerpująco określonych w art. 98t u.p.o.o.RP. Tym samym z tego powodu nie ma podstaw prawnych, aby uzależniać określone w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP prawo do świadczenia Spółki skarżącej, od przeniesienia żołnierza zwolnionego z terytorialnej służby wojskowej do rezerwy. Byłaby to bowiem interpretacja sprzeczna z wykładnią językową art. 134 u.p.o.o.RP, jak również wykładnią systemową u.p.o.o.RP.

Z art. 134a ust. 9 u.p.o.o.RP wynika, że kwota świadczenia w przypadku TSW pełnionej rotacyjne ustalana i wpłacana jest za dany miesiąc jej pełnienia.

Z art. 134a ust. 8 u.p.o.o.RP wynika, że kwota świadczenia za każdy dzień odbywania przez żołnierza OT terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie nie może być wyższa od 1/21 dwuipółkrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw obowiązującego w okresie poprzedzającym dany miesiąc pełnienia terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie, którego wysokość ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego.

4. Sąd, konkludując stwierdza, że zarówno Szef SGWP, jak i Szef WSW dokonali w wydanych w sprawie decyzjach błędnej wykładni art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP w związku z art. 125 u.p.o.o.RP i w związku z art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, przyjmując, że obowiązek wypłacenia pracodawcy – Spółce skarżącej - świadczenia przewidzianego w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP aktualizuje się dopiero po zwolnieniu Pracownika - żołnierza OT z odbywania TSW i po przeniesieniu go do rezerwy. Postawienie warunku "przeniesienia do rezerwy" wykracza także w sposób oczywisty poza treść ww. przepisów, jak również nie ma uzasadnienia w art. 134a ust. 9 u.p.o.o.RP. Ostatni z przepisów mówi o ustalaniu i wypłacaniu kwoty świadczenia – w przypadku TSW - za dany miesiąc pełnienia służby, czyli na bieżąco, nie zaś dopiero po jej zakończeniu i przeniesieniu żołnierza do rezerwy.

Sąd w związku z tym uznaje, że w stanie faktycznym sprawy świadczenie pieniężne (Pracownikowi wypłacono odprawę, o której mowa w art. 125 u.p.o.o.RP) przysługuje pracodawcy, który poniósł koszty związane z powołaniem pracownika do pełnienia TSW, a więc pracodawcy, który zatrudnia tego pracownika (pozostaje z nim w stosunku pracy) podczas odbywania tej służby.

Uzasadnione były więc zarzuty skargi o naruszeniu art. 134a ust. 1 i 5 u.p.o.o.RP w związku z art. 125 u.p.o.o.RP, jak również powiązane z nim zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 8 § 1 i 2 k.p.a.), z uwagi na sposób wykładni dokonany przez organy obu instancji.

5. Sąd, mając na względzie podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 107 § 2 i 3 k.p.a., uznaje, że nie zasługiwał on na uwzględnienie, gdyż uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiadało wymogom przewidzianym w tym przepisie, choć z uwagi na błędną wykładnię ww. przepisów prawa materialnego: art. 134a ust. 1 i 5 w związku z art. 125 u.p.o.o.RP, nie przekonało Skarżącej, co zrozumiałe.

6. Organy administracyjne obu instancji, rozpatrując ponownie sprawę uwzględnią dokonaną przez Sąd ocenę prawną i odniosą ją do ustalonych okoliczności faktycznych sprawy.

7. Sąd, mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a., orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji.

Sąd o kosztach postępowania sądowego (punkt drugi sentencji) orzekł na mocy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r., poz. 1804), strona skarżąca była reprezentowana przez radcę prawnego, wpis był stały i wynosił 200 zł.