Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 797/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 41
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia WSA Wanda Wiatkowska Ilków (spr.) Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania L. K. od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego, zakwestionowaną decyzję utrzymało w mocy.

W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na zakup opału. W motywach tego rozstrzygnięcia organ orzekający podał, że w dniu [...] lipca 2012 r. pracownik socjalny udał się na wywiad środowiskowy w miejsce zamieszkania strony, w związku ze złożonym przez nią podaniem o przyznanie pomocy finansowej na zakup opału. Podczas wywiadu żona wnioskodawcy – A. K. - "przyjęła postawę roszczeniową i pretensjonalną. Zagroziła pracownikowi socjalnemu, że w przypadku nie otrzymania pomocy zrobi sobie krzywdę, a pracownik odpowie za to karnie. Dalsze prowadzenie wywiadu nie było możliwe w związku z czym pracownik socjalny opuścił lokal". W dniu [...] sierpnia 2012 r. podjęto kolejną próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Ustalono, że "Państwo K. prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. W/w zajmują dwupokojowe mieszkanie komunalne, które ogrzewane jest centralnym ogrzewaniem etażowym, opłaty regulowane są na bieżąco, brak jest dodatku mieszkaniowego z uwagi na nadmetraż. W mieszkaniu są zameldowani córka i syn, co zwiększa opłatę za eksploatację mieszkania. Pracownik socjalny wielokrotnie informował rodzinę, że zgłoszenie faktu nieprzebywania dwóch osób w lokalu zmniejszy odpłatność". Ustalono również, że żona strony jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, gdyż jest niewidoma od około 5 lat i wymaga stałej opieki ze strony innych osób. Wnioskodawca "uskarża się na schorzenia kręgosłupa oraz nadciśnienie. Klienci nie dokumentują wydatków poniesionych na leczenie chociaż pozwoliłoby im to na skorzystanie z ulgi rehabilitacyjnej dla osób niepełnosprawnych". Strona jest w wieku aktywności zawodowej, nie podejmuje jednak zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Dalej organ orzekający wskazał, że: "Zaproponowano rodzinie usługi opiekuńcze co pozwoliłoby zapewnić Pani A. odpowiednią opiekę, a Panu L. dało możliwość podjęcia zatrudnienia, a co za tym idzie polepszyć sytuację finansową rodziny. Jednak Państwo K. nie wyrazili zgody na proponowane rozwiązanie". Wnioskodawca oświadczył, że w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku, tj. w czerwcu 2012 r., wraz z żoną utrzymywał się ze świadczenia pielęgnacyjnego (520 zł), renty (691,25 zł) oraz dodatku pielęgnacyjnego (195,67 zł). Łączna kwota dochodu rodziny wyniosła 1.406,92 zł, tj. 702 zł na osobę i przekroczyła kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Podczas wywiadu strona skonkretyzowała swoje oczekiwania wymienione w podaniu wskazując, że ma to być pomoc finansowa w postaci bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału.

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego następuje w sytuacji wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Podjął też czynności w celu ustalenia, czy w rodzinie wnioskodawcy istnieją szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w tej formie.

Stwierdził, że we wniosku o pomoc strona podniosła, iż nie jest w stanie zakupić opału, gdyż jej rodzinie ledwo starcza środków na życie. W oświadczeniu o stanie majątkowym wnioskodawca wskazał, że jest właścicielem samochodu marki Fiat L. o przypuszczalnej wartości 20000 zł, a w ostatnim czasie dokonał ubezpieczenia komunikacyjnego - OC i AC w kwocie 1263 zł. Równocześnie przedstawił wydruk z banku potwierdzający otrzymanie zwrotu nadpłaconej składki ubezpieczeniowej w wysokości 224 zł - ostateczny koszt opłaconego ubezpieczenia wyniósł 1039 zł. Przy czym, zdaniem organu pierwszej instancji, na uwagę zasługuje fakt, że ubezpieczenie OC jest obowiązkowe dla każdego posiadacza pojazdu mechanicznego, natomiast innym ubezpieczeniem komunikacyjnym jest ubezpieczenie AC. Jest ubezpieczeniem dobrowolnym. Klienci zatem sami zdecydowali o przeznaczeniu sumy pieniędzy, którą dysponowali na jego opłatę, a nie na zakup opału. Ponadto, jak podkreślił organ orzekający, rodzina strony może skorzystać z ulgi podatkowej na wydatki poniesione na używanie samochodu osobowego stanowiącego własność (współwłasność) osoby niepełnosprawnej zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa lub podatnika mającego na utrzymaniu osobę niepełnosprawną zaliczoną do I lub II grupy inwalidztwa, co pozwoliłoby na otrzymanie dodatkowych środków finansowych. Stwierdził, że w sytuacji wnioskodawcy nie zaistniały żadne szczególne okoliczności, uzasadnione wydarzenia, mające charakter wyjątkowy i nie dające się przezwyciężyć zdarzenia, które powodowałyby konieczność przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego. Wskazawszy, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie rodzinie przezwyciężenia trudnej sytuacji materialno-bytowej, której nie jest w stanie sama pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, organ pierwszej instancji uznał, że w ostatnim czasie strona dysponowała dochodem, który pozwoliłby na zakup opału, jednakże zdecydowała o przeznaczeniu środków na inny cel. Zaznaczył przy tym, że rodzina nie wykorzystuje wskazanych wcześniej możliwości poprawy swojej sytuacji.

Od tej decyzji strona złożyła odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zakup opału. Zarzuciła nieuwzględnienie szczególnie uzasadnionego przypadku w postaci jej sytuacji rodzinnej, dochodowej, osobistej i majątkowej.

Odwołujący się stwierdził, że organ pierwszej instancji błędnie ustalił stan faktyczny, a to uznanie, że córka i syn są zameldowani w lokalu, który zajmuje. Podniósł, że córka miesięcznie przekazuje kwotę 50 zł na pomoc w utrzymaniu mieszkania, więc jej wymeldowanie i tak nie wpłynęłoby na zmniejszenie opłat za utrzymanie lokalu. Wskazał też, że nie uwzględniono jego oświadczenia z dnia [...] sierpnia 2012 r., które wykazuje pochodzenie środków finansowych na pokrycie kosztów ubezpieczenia pojazdu. Zdaniem odwołującego się, organ pierwszej instancji nie uwzględnił również kosztów, jakie ponosi jego rodzina w związku z utrzymaniem: mieszkanie i media - 539 zł, telefon - 55 zł, gaz - 98 zł, światło 95 zł, środki czystości 40 zł, leki - 190 zł. Jak wskazał, dochód rodziny wynosi 1406 zł, a opłaty 1017 zł. Na życie pozostaje kwota 389 zł na dwie osoby, nie ma więc środków na zakup opału. Na poparcie swego stanowiska odwołujący się przywołał orzecznictwo sądowoadministracyjne, dotyczące kwestii przesłanek przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Podsumowując odwołujący się stwierdził, że ma nadzieję, iż tym razem pracownica Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie oszuka Kolegium w opisie sytuacji rodziny, jak to miało miejsce w sprawie SKO [...]. Do odwołania załączył kopię oświadczenia z dnia [...] sierpnia 2012 r., które jak podał wskazuje na źródło pochodzenia pieniędzy na opłatę ubezpieczenia samochodu, który jest niezbędny dla jego żony do poruszania się w nagłych wypadkach, np. do lekarzy, ponieważ komunikacja publiczna nie jest przystosowana dla osób niepełnosprawnych.

Jak dalej podał organ odwoławczy, w załączonym do odwołania piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. odwołujący się oświadczył, że opłaty za samochód w 2011 r. (przegląd, ubezpieczenie) dokonała córka, która nim jeździła. Obecnie córka nie jest w stanie tego uczynić, bowiem urodziła dziecko. Jedynym żywicielem jej 4-osobowej rodziny jest mąż. Odwołujący się wyjaśnił, że na 37 rocznicę ślubu i imieniny otrzymali z żoną od rodziny prezent w postaci pieniędzy, które pozwoliły na opłacenie ubezpieczenia samochodu. Podkreślił, że pieniędzy tych nie mógł przeznaczyć na opał, gdyż samochód jest im niezbędny. Z kolei, ewentualna jego sprzedaż pogorszyłaby drastycznie możliwości funkcjonowania jego żony. Nadmienił też, że dochody rodziny nie pozwalają na zakup węgla, a jej sytuacja jest bardzo trudna.

Następnie Kolegium wskazało, że stosownie do art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej: ustawa, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że ocenę okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego pozostawiono uznaniu organu pomocy społecznej. Nie wynika z niego zatem indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego, w tym zasiłku w określonej kwocie. Osoby ubiegające się o przyznanie specjalnego zasiłku celowego muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony.

Konstrukcja wspomnianego uznania administracyjnego - w ramach którego orzekał organ pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie - charakteryzuje się tym, że ustawodawca, określając przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie pozwala na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze (organ pomocy społecznej może więc przyznać specjalny zasiłek celowy, może odmówić przyznania specjalnego zasiłku celowego, może samodzielnie ustalić wysokość takiego zasiłku). Kontroli organu drugiej instancji nie podlega uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to, czy swobodne uznanie organu nie przekształciło się w działanie dowolne (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 71/09, publ. Lex nr 558761). Zbadania wymaga, czy uznanie było w ogóle dopuszczalne, oraz czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji, jak również czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy (por. Janusz Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 472; uzasadnienia wyroków NSA z dnia: 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08 i z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1458/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia. nsa.gov.pl).

Ustawodawca nie definiuje pojęcia "szczególnie uzasadnione przypadki", użytego w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, pozwalając organom pomocy społecznej na elastyczne reagowanie na wszelkie sytuacje, w których znalazły się osoby albo rodziny o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, publ. LEX nr 489088).

Ocena przesłanek przyznania specjalnego zasiłku celowego musi więc być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 854/08, publ. LEX nr 531607). Oceny tej organ pomocy społecznej dokonuje biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10, publ. LEX nr 594935). I tak, organ pomocy społecznej musi wziąć pod uwagę, że:

- pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Warunkiem korzystania z pomocy społecznej w pierwszej kolejności jest - aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie - aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (wyrok WSA z Poznania z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Po 307/09, LEX nr 531606). Osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest bowiem w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero, gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają jedynie środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07, publ. LEX nr 569575);

- pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Organy pomocy społecznej nie wyręczają więc obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (wyrok NSA z dnia 23 września 2008 r., sygn.. akt I OSK 1511/07, LEX nr 489093). Świadczenia z pomocy społecznej nie mogą zapewniać wnioskodawcy zaspokojenia zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 października 2008 r., sygn.. akt I SA/Wa 527/08, publ. LEX nr 527554);

- potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Celem pomocy społecznej jest czasowe wsparcie obywatela, niezbędne do tego, aby był on w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową w której się znalazł, a której nie byłby w stanie przezwyciężyć bez pomocy państwa.

W postępowaniu prowadzonym przez organ pierwszej instancji ustalono, że w dniu [...] czerwca 2012 r. odwołujący się dokonał wpłaty 1263 zł za polisę komunikacyjną pojazdu DW[...] w Towarzystwie Ubezpieczeń Ogólnych A. S.A. Ze znajdującego się w aktach sprawy potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia OC pojazdu o nr rej. DW[...]wynika, że wynosi ono 451 zł. W dniu 4 lipca 2012 r. ubezpieczyciel zwrócił stronie 224 zł.

Wnioskiem z dnia 9 lipca 2012 r. odwołujący się wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy finansowej w zakupie koksu w ilości 2 ton. Zaznaczył, że jego mieszkanie znajduje się na parterze i jest "po powodzi". Wnioskodawca wyjaśnił, że chciałby zaopatrzyć się w węgiel wcześniej, ponieważ ceny opału będą rosły. Wyjaśnił też, że nie jest w stanie zakupić opału, gdyż jego rodzinie brakuje środków na życie.

W odwołaniu od decyzji odmawiającej udzielenia takiej pomocy strona stwierdziła, że pieniądze na ubezpieczenie samochodu dostała z żoną w ramach prezentu od rodziny i że samochód, z uwagi na niepełnosprawność żony, jest niezbędny.

Kolegium podkreśliło, że rozumie motywy utrzymywania samochodu przez stronę. W postępowaniu w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego bierze się jednak pod uwagę, czy sytuacja życiowa rodziny w okresie występowania o tego typu świadczenie stała się tak trudna, zaszły tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nienależące do zdarzeń codziennych, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, że rodzina nie jest w stanie - wykorzystując swoje zasoby i możliwości - pokryć danego, niezbędnego wydatku samodzielnie.

Oceniwszy stan faktyczny sprawy w świetle powołanych wyżej przepisów prawa i zasad ich wykładni Kolegium podkreśliło, że nie jest w stanie stwierdzić, że odmawiając stronie przyznania specjalnego zasiłku celowego organ pierwszej instancji przekroczył granice uznania administracyjnego przyjmując, że zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, iż w jej sytuacji życiowej nastąpiły na tyle wyjątkowe wydarzenia, że uzasadniałyby przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z uzasadnienia zakwestionowanej decyzji, oceniając sytuację życiową strony, organ wziął pod uwagę stałe wydatki rodziny (w tym na mieszkanie) i sytuację zdrowotną jej członków. Oczywiście każdy ma prawo przeznaczać prezenty (również w formie pieniężnej) na dowolne wydatki. Sytuacja jednak, gdy strona w miesiącu poprzedzającym wystąpienie o przyznanie pomocy społecznej zawiera umowę ubezpieczenia samochodu nie tylko obowiązkowego, ale również dobrowolnego (AC), przeznaczając na nią wszystkie otrzymane w prezencie środki finansowe, nie pozwala na stwierdzenie, że w jej życiu zachodzą tak drastyczne zmiany i wydarzenia, że powinna uzyskać pomoc ze środków publicznych na zakup opału.

W takiej sytuacji Kolegium nie miało żadnych podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że podjęte przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie nosi cechy dowolności. Organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i prawidłowo zastosował przepisy prawa, należycie uzasadniając treść rozstrzygnięcia.

Nadto, Kolegium wyjaśniło, że podjęte w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięcie nie oznacza, że odwołujący się nie może ubiegać się po raz kolejny o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Ma do tego prawo w każdym momencie, szczególnie w przypadku, gdy w jego sytuacji życiowej (finansowej, zdrowotnej itd.) nastąpią zdarzenia wyjątkowe, o których była wcześniej mowa.

Na powyższą decyzję L. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o jej uchylenie w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania dające podstawę do jego wznowienia.

W skardze podniósł, że wnioskował o pomoc celową na dofinansowanie do zakupu 2 ton koksu z uwagi na to, że środki finansowe jego rodziny nie pozwalają na zakup całości opału, a nie, jak określono w decyzji, o zakup 2 ton tego opału. Błędnie też, zdaniem skarżącego, zostało ocenione, że pieniądze na ubezpieczenie samochodu mogły zostać przeznaczone na coś innego. Rodzina sama opłaciła ubezpieczenie samochodu, który jest niezbędny w nagłych wypadkach do poruszania się z żoną, która jest osobą niewidomą, niepełnosprawną i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto, skarżący stwierdził, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie uwzględnił kosztów, jakie jego rodzina ponosi na opłacenie czynszu, mediów, gazu, prądu, telefonu, leków, środków czystości, które wynoszą 1017 zł oraz faktu, że w związku z tym nie posiadają środków finansowych, z których można zakupić 2 tony koksu. Żyją skromnie i nie zwracają się przez cały rok o pomoc finansową, a teraz, kiedy nie stać ich na zakup opału, odmawia się im wsparcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Dodało, że w odwołaniu skarżący stwierdził, iż pieniądze na ubezpieczenie samochodu dostał z żoną w ramach prezentu od rodziny. Z kolei, w skardze oświadczył, że rodzina sama zapłaciła za ubezpieczenie i nie miał wpływu na sposób przeznaczenia tych pieniędzy.

Z kolei, zdaniem organu odwoławczego, skoro rodzina jest w stanie pomóc małżonkom nie tylko w opłaceniu obowiązkowego ubezpieczenia samochodu, ale i ubezpieczenia dobrowolnego, przyznanie jej pomocy ze środków publicznych na zakup opału jest sprzeczne z podstawowymi zasadami pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o pomoc w zakupie opału na zimę, tj. 2 ton koksu. Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego, sporządzonej w dniu [...] sierpnia 2012 r., skarżący sprecyzował, że rzeczonej pomocy oczekuje w ramach zasiłku celowego specjalnego.

Organy pomocy społecznej wykazały bezspornie, że skarżący przekracza kryterium dochodowe określone w przepisie art. 8 ustawy, które, przy zaistnieniu innych okoliczności, pozwoliłoby na przyznanie pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Prawidłowo ustaliły, że na dochód dwuosobowej rodziny skarżącego, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, złożyły się: świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł, renta w wysokości 691,25 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie 195,67 zł, co łącznie stanowi 1.405,92 zł i w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 702,96 zł.

Stosownie do art. 41 pkt 1 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Powołany przepis prawa, określając przesłanki przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego, odwołuje się do pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Pojęcie to nie zostało zdefiniowane w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Należy je więc interpretować, mając na uwadze jego znaczenie językowe. Tym samym o "szczególnie uzasadnionym przypadku" można mówić, gdy osoba lub rodzina domagająca się przyznania świadczenia z pomocy społecznej znajduje się w bardzo trudnej sytuacji osobistej, rodzinnej, życiowej lub majątkowej, zwykle niezawinionej przez siebie, uzasadniającej przyznanie pomocy, pomimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. Ocena, czy w danej sprawie zachodzą takie nadzwyczajne okoliczności bądź też, czy brak jest podstaw do ich stwierdzenia, powinna uwzględniać wszystkie uwarunkowania sprawy i jak w przypadku zasiłku celowego, również w pierwszej kolejności wymaga odwołania się do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej. Pamiętać jednak należy, że przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy.

Decyzja podejmowana na podstawie art. 41 ustawy jest decyzją podejmowaną przez organ administracji w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że ustawodawca pozostawił organowi rozpatrującemu wniosek o przyznanie tej formy pomocy społecznej prawo wyboru: przyznać świadczenia, odmówić jego przyznania, bądź przyznać je w rozmiarze mniejszym niż wnioskowane przez stronę. W decyzji kończącej postępowanie w sprawie organ orzekający ma obowiązek w sposób wyczerpujący uzasadnić dokonany wybór, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego.

Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie omawianego przepisu prawa sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola owych decyzji jest znacznie ograniczona. Sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Czy zatem zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności (por. wyrok NSA, sygn. akt SA/Kr 1543/95, Biul. Skarb. 1997/2/29).

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to polegało na niewyczerpującym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności i przesłanek, którymi kierowały się organy orzekające wydając rozstrzygnięcie.

Należy bowiem zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powyższa zasada prawdy obiektywnej w postępowaniu administracyjnym sprecyzowana została m.in. w przepisie art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy a następnie, w wydanym rozstrzygnięciu winien wskazać wszystkie fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej – art. 107 § 3 k.p.a.

Dostrzegając trudną sytuację życiową skarżącego i jego małżonki, która jest niewidoma i wymaga stałej opieki, organy pomocy społecznej odmówiły jej szczególnego charakteru. Za najistotniejsze uznały, że skarżący dysponował, uzyskanymi w formie "prezentu", środkami pieniężnymi pozwalającymi na zakup opału. Kwotę tę przeznaczył jednakże na opłacenie polisy dobrowolnego ubezpieczenia komunikacyjnego AC pomimo, że mógł wydatkować ją na dowolny cel. Stwierdziły, iż posiadanie takich środków finansowych, a następnie wykorzystanie ich na nieobowiązkowe ubezpieczenie pojazdu w istocie nie pozwoliło na uznanie, że w życiu skarżącego i jego rodziny zachodzą drastyczne zmiany i wydarzenia, powodujące konieczność udzielenia pomocy ze środków publicznych na szczególnych zasadach. Tym bardziej w sytuacji, gdy skarżący ma realną możliwość skorzystania z ulg podatkowych związanych z niepełnosprawnością żony i uzyskania w ten sposób dodatkowych pieniędzy. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że podejmując rozstrzygnięcie wzięto pod uwagę stałe wydatki rodziny i sytuację zdrowotną jej członków.

Tymczasem, w ocenie Sądu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala na bezkrytyczne uznanie, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego sprawia, iż nie może mu zostać udzielona pomoc społeczna w postaci specjalnego zasiłku celowego. Organy orzekające nie wykazały w sposób wystarczający, że położenie, w jakim znajduje się skarżący wraz z żoną zupełnie nie wykazuje cech wyjątkowości, która wykraczałaby poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Skarżący i jego żona utrzymują się z renty, świadczenia pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego – łącznie 1406,92 zł miesięcznie. Żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną, niewidomą, która wymaga stałej opieki. Wbrew temu, co wskazał organ odwoławczy, w decyzjach nie poddano ocenie, jakie wydatki na utrzymanie codzienne ponosi rodzina skarżącego i jak wpływają one na jej sytuację bytową. Przy czym, przez codzienne wydatki należy również rozumieć obowiązkowe opłaty związane z eksploatacją auta, jak np. ubezpieczenie OC. A przecież, ma to znaczenie zasadnicze dla określenia, czy rodzina znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej. Nie wykazano też, jaki wpływ na sytuację materialną rodziny ma zameldowanie dzieci skarżącego w zajmowanym przez niego i jego żonę lokalu, jeśli w ogóle są tam zameldowane. Podkreślenia bowiem wymaga, że skarżący zarzucił organowi pierwszej instancji błędne ustalenia faktyczne w tej mierze. Postawione zarzuty organ odwoławczy jednak zignorował. W niniejszej sprawie organy pomocy społecznej skupiły się w zasadzie tylko na fakcie, że skarżący dobrowolnie opłacił ubezpieczenie komunikacyjne AC. Stwierdziły, że skoro zdecydował się on dokonać tego rodzaju wpłaty, jego sytuacja bytowa nie jest sytuacją szczególnie krytyczną i może we własnym zakresie zakupić opał na zimę. Jednakże, co zdaje się być najistotniejsze, pomimo zapewnień skarżącego dotyczących pochodzenia pieniędzy uzyskanych na ten cel i rzekomego zastrzeżenia ofiarodawców, co do przeznaczenia tej kwoty lub ewentualnego uiszczenia wpłaty bezpośrednio przez nich, w ogóle nie zbadały tej kwestii. Nie ustaliły, czy skarżący rzeczywiście otrzymane środki mógł spożytkować na zakup opału.

Przy czym, w tej sytuacji podkreślenia wymaga, że mimo nieobowiązkowego charakteru ubezpieczenia AC, organy pomocy społecznej winny mieć na względzie fakt, że z powodu niepełnosprawności żony skarżącego samochód jest dla nich dobrem niezbędnym w codziennej egzystencji. Związane jest to choćby z tym, że żona skarżącego nie jest osobą niewidomą od urodzenia i kłopoty w przystosowaniu się do życia z ograniczeniami, jakie powoduje to schorzenie sprawiają dodatkowe utrudnienia oraz wpływają negatywnie na całą rodzinę. Nie powinno zatem dziwić, że w takiej sytuacji, skoro skarżący i jego żona posiadają bardzo skromne środki finansowe, pragną dodatkowo zabezpieczyć się na wypadek utraty, czy zniszczenia auta.

W świetle powyższego zatem, dokonane przez organy orzekające ustalenia co do okoliczności faktycznych sprawy należy uznać za niewystarczające, a wydane decyzje za przedwczesne.

W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

Orzeczenie w punkcie II sentencji wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 p.p.s.a.