Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2440/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 75 § 1; art. 77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 21 ust.1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: § 27 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia NSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARIMR w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości oraz ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARIMR w [...] na rzecz R. Z. kwotę 959 zł (dziewięćset pięćdziesiąt dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. (zwanego dalej: "Dyrektorem Oddziału") utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. (zwanego dalej: "Kierownikiem Biura") w sprawie płatności rolnośrodowiskowej.

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

[...] złożył w dniu [...] maja 2013 r. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. W deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 w roku 2013 zaznaczył "wniosek kontynuacyjny" w ramach Pakietu 2 – "Rolnictwo ekologiczne": wariant 2.3 – "Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności)" na powierzchni 0,27 ha oraz wariant 2.9 – "Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności)" na powierzchni [...] ha.

W dniach od [...] lipca do [...] października 2013 r. przeprowadzono kontrolę w gospodarstwie wnioskodawcy, z której sporządzono raport z czynności kontrolnych o numerze [...]. W trakcie kontroli stwierdzono, iż na działkach rolnych A i F – z uprawą maliny – na powierzchni odpowiednio: 1,72 ha oraz 1,86 ha, rolnik prowadzi produkcję niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i nie zachowuje należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin, nie wykonuje zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych, a nadto stwierdzono brak minimalnej obsady roślin. Na działce rolnej J – z uprawą deklarowaną jabłoń domowa – powierzchnia stwierdzona była mniejsza od zadeklarowanej o 0,30 ha, na części działki stwierdzono łąkę, a także nieprzestrzeganie wymogów pakietu 2. Ponadto, na działce rolnej E – na powierzchni 0,27 ha stwierdzono brak koszenia roślin do 31 lipca lub wypasania w okresie wegetacyjnym.

W gospodarstwie wnioskodawcy przeprowadzono również kontrolę w zakresie przestrzegania wymogów i norm dobrej kultury rolnej, z której sporządzono raport o numerze [...]. Podczas kontroli stwierdzono nieprzestrzeganie normy N.11.2 – na działkach A i F – odpowiednio na powierzchni 1,65 ha oraz 1,86 ha – plantacje zachwaszczone, a także normy N.04.1 – na działce E – na powierzchni 0,27 ha – brak koszenia lub wypasu zwierząt.

Ponadto w toku postępowania ustalono, że powierzchnia kwalifikowana PEG na działce rolnej [...] jest mniejsza od deklarowanej o 0,21 ha.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. o numerze [...], Kierownik Biura przyznał wnioskodawcy płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 w łącznej wysokości 15.296,51 zł, a jednocześnie ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł.

W odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2014 r. skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kierownika Biura jako wydanej niezgodnie z prawem, kwestionując wyniki kontroli przeprowadzonej na miejscu jako nieprawidłowe i nieodzwierciedlające rzeczywistego stanu faktycznego. Ponadto wskazał, że jego stanowisko w sprawie potwierdzą zeznania dwóch wskazanych świadków.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. o numerze [...], utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ zaprezentował stan faktyczny sprawy oraz przepisy prawa znajdujące w niej zastosowanie.

Odnosząc się do tej części decyzji Kierownika Biura, którą przyznano skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości, Dyrektor Oddziału wskazał, iż w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego wykryto nieprawidłowości na kilku działkach rolnych odnośnie niezgodności powierzchni deklarowanej. Niezgodności te dotyczyły zadeklarowania do płatności powierzchni większej niż faktycznie użytkowana i utrzymana zgodnie z normami, jak również części zajętych pod zabudowę, drogi, rowy oraz tereny podmokłe.

Organ wskazał, iż skarżący zadeklarował w ramach wariantu 2.9 powierzchnię 16,37 ha, natomiast powierzchnia działek rolnych stwierdzona podczas kontroli administracyjnej oraz kontroli na miejscu wynosiła [...] ha. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek rolnych kwalifikowanych do płatności rolnośrodowiskowych a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli na miejscu wynosi 3,21 %. W związku z tym, należna kwota płatności została z tego tytułu pomniejszona o kwotę w wysokości 1.570,80 zł.

Powołując się na przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007- 2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.; zwanego dalej: "rozporządzeniem z dnia 13 marca 2013 r."), jak również poprzedzającego je rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.; zwanego dalej: "rozporządzeniem z dnia 26 lutego 2009 r."), Dyrektor Oddziału podniósł, że dla działek rolnych A, E ,F i FA nie została przyznana płatność rolnośrodowiskowa, w związku z ustaleniami dokonanymi w trakcie kontroli na miejscu. Organ odwoławczy zauważył przy tym, iż Kierownik Biura przy ustalaniu powierzchni uprawnionej, oparł się na danych wynikających z raportu z kontroli na miejscu, biorąc pod uwagę szkice terenowe, zdjęcia fotograficzne, mając na uwadze żądanie wyrażone we wniosku i na załącznikach graficznych. W ocenie Dyrektora Oddziału, wszystkie zgromadzone dowody przemawiają na niekorzyść strony i potwierdzają, że na spornych działkach znajdowały się tereny niekwalifikujące do objęcia płatnościami w świetle obowiązujących przepisów, a także grunty, na których prowadzono działalność rolniczą bez zachowania wymogów i norm.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Oddziału stwierdził, iż poza negowaniem poczynionych przez Kierownika Biura ustaleń, popartych – zdaniem organu – materiałem dowodowym w postaci raportu z czynności kontrolnych wraz z załącznikami, skarżący nie podjął żadnych czynności dowodowych. Organ wskazał przy tym, iż do odwołania dołączone zostały co prawda dwa zdjęcia, jednakże bez wskazania daty i miejsca wykonania, a także oświadczenie strony, że wszystkie okoliczności wskazane w odwołaniu potwierdzają dwaj świadkowie – [...] oraz [...] – jednakże bez jakiegokolwiek potwierdzenia podnoszonych okoliczności przez te osoby.

W ocenie organu, nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym zarzuty dotyczące nieprawidłowości w przeprowadzeniu kontroli w gospodarstwie skarżącego. W tym zakresie Dyrektor Oddziału wskazał, iż z wyjaśnień inspektorów terenowych przeprowadzających kontrolę wynika, że wnioskodawca został powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli w dniu [...] lipca 2013 r. W dniu [...] lipca 2013 r. inspektorzy terenowi przy spotkaniu z wnioskodawcą przedstawili się i okazali imienne upoważnienia, które były dostępne również w czasie sporządzania dokumentów, przy których to czynnościach strona była obecna. Wnioskodawca odmówił podpisania protokołu z czynności kontrolnych, w związku z czym raport został sporządzony, zatwierdzony i przekazany stronie w dniu [...] listopada 2013 r., co potwierdza sam skarżący w odwołaniu. Wnioskodawca został pouczony o możliwości i sposobie wniesienia zastrzeżeń do kontroli z czego skorzystał. Pismem z dnia [...] lutego 2014 r., Biuro Kontroli na Miejscu ARiMR udzieliło odpowiedzi na wniesione zastrzeżenia.

Za chybiony organ uznał zarzut dotyczący udokumentowaniu w toku kontroli jedynie niewielkiej części działek. W tym zakresie Dyrektor Oddziału podkreślił, iż kontrolę przeprowadzono na działkach wskazanych we wniosku, zatem zarzut pomiaru i kontroli innych działek niż uprawiane przez wnioskodawcę (działka rolna E położona na działce o nr ewidencyjnym [...]) nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Organ wskazał również, iż na działce rolnej F, J oraz E wykonano łącznie podczas kontroli 20 zdjęć w różnych kierunkach, dokumentując stan działek w różnych ich częściach.

Dyrektor Oddziału za prawidłowe uznał także ustalenia dotyczące stwierdzonych nieprawidłowości na działkach rolnych A i F, na których wnioskodawca deklarował uprawę malin, co potwierdza – w jego ocenie – dokumentacja fotograficzna wykonana podczas kontroli w dniu [...] lipca 2013 r. oraz w dniu [...] października 2013 r. Zdaniem organu, nie można także uznać by wobec tych działek zostały spełnione przesłanki dotyczące działania siły wyższej. Niezależnie od tego organ zauważył, iż wnioskodawca nie informował organów ARiMR o zaistnieniu takich okoliczności, w przewidzianych prawem terminach.

W odniesieniu do drugiej części decyzji Kierownika Biura, tj. w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, Dyrektor Oddziału wyjaśnił, iż zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2014 r. Kierownik Biura poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych stronie na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. o numerze [....], decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. o numerze [...] oraz decyzji z dnia[...] grudnia 2012 r. o numerze [...]. Na mocy tych decyzji, przyznano bowiem skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe w latach wcześniejszych, których wysokość, należy uznać za nieprawidłowe.

Uzasadniając ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, przyznanych skarżącemu za lata 2010-2012, Dyrektor Oddziału podniósł, iż skarżący składając w dniu 7 maja 2010 r. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010, zobowiązał się do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji. Powyższe zobowiązanie zostało określone w decyzji Kierownika Biura z dnia [...] grudnia 2010 r. o numerze [...], w której wskazano, że 5-letni okres zobowiązania rozpoczyna się w dniu [...] marca 2010 r. Skarżący zobowiązał się do realizacji programu rolnośrodowiskowego w wariancie 2.3 "Trwałe użytki zielone" na powierzchni 0,27 ha oraz w wariancie 2.9 "Uprawy sadownicze i jagodowe" na powierzchni [...] ha.

W ocenie Dyrektora Oddziału, okoliczności sprawy wskazują, iż skarżący nie dopełnił obowiązku realizacji podjętego w dniu [...] marca 2010 r. zobowiązania rolnośrodowiskowego na powierzchni 0,51 ha w wariancie 2.9, za którą otrzymał płatność w latach 2010-2012. Jednocześnie organ wskazał, iż wysokość nienależnych płatności w każdym roku wynosiła [...] zł, wobec czego łączna kwota do zwrotu z tytułu pomniejszenia powierzchni użytków rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym wynosi [...] zł.

Następnie Dyrektor Oddziału wskazał, iż w związku ze stwierdzonymi w 2013 roku uchybieniami w realizacji programu rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa do działek rolnych A, E, F oraz FA została odmówiona. Skutkuje to w konsekwencji koniecznością zwrotu płatności przyznanych beneficjentowi w latach 2011 - 2012 do powierzchni ww. działek – w trybie art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L 25/8 z 28.01.2011r.; zwanego dalej: "rozporządzeniem nr 65/2011") – w wysokości [...] zł.

Zatem łączna kwota objęta obowiązkiem zwrotu wynosi [...] zł, w tym: [...] zł z tytułu pomniejszenia powierzchni użytków rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym oraz [...] zł z tytułu nieprzestrzegania wymogów dla poszczególnych pakietów i ich wariantów.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Oddziału wskazał, iż kwota do zwrotu z tytułu niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego z uwagi na pomniejszenie powierzchni użytków rolnych dotyczy lat 2010 – 2012, zaś obowiązek jej zwrotu wynika z § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. Natomiast, zwrot płatności rolnośrodowiskowych na podstawie art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, który dotyczy stwierdzenia braku spełnienia odpowiednich norm obowiązkowych, ma zastosowanie do płatności wypłaconych za lata 2011 – 2012. Wobec tego, za nieuzasadniony należało uznać zarzut strony, dotyczący zastosowania art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 do płatności za 2010 r. Jednocześnie organ odwoławczy nie zgodził się ze skarżącym, iż Kierownik Biura pominął kwestię zasadności domagania się zwrotu płatności przyznanych we wcześniejszych latach, bowiem w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r. wskazał na omawiane przepisy, dotyczące obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Ustosunkowując się do twierdzeń skarżącego dotyczących zaistnienia "siły wyższej" organ zauważył, iż w niniejszym przypadku bezzasadne jest weryfikowanie, czy w przedmiotowej sprawie zaistniała siła wyższa lub wyjątkowa okoliczność, skoro jak wynika z akt sprawy, strona poinformowała organ o okolicznościach, o których mowa w odwołaniu tj. o suszy i braku możliwości koszenia, dopiero po otrzymaniu zawiadomienia z dnia [...] lutego 2014 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności.

W ocenie Dyrektora Oddziału, działające w sprawie organy ARiMR, w sposób wyczerpujący ustaliły i rozpatrzyły wszelkie okoliczności mające wpływ na ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności. Organ podkreślił przy tym, iż uzasadnienie decyzji Kierownika Biura z dnia [...] kwietnia 2014 r. jest wyczerpujące i odpowiada wymaganiom stawianym przez art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; zwanej dalej: "k.p.a."). Nadto, strona miała zapewnioną możliwość brania czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego. Zatem podniesione w odwołaniu zarzuty naruszenia art. 6, 7 i 8 k.p.a. nie znajdują uzasadnienia.

Organ zbadał również, czy w sprawie zaistniała podstawa do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, w oparciu o przepis art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 173; zwanej dalej: "ustawą o wspieraniu"). W tym zakresie Dyrektor Oddziału wskazał, iż na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty: [...] zł za rok 2010, [...] zł za rok 2011 oraz [...] za rok 2012. Wobec tego organ stwierdził, iż każda z kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Tym samym, w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Dyrektor Oddziału stwierdził nadto, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316/65 z 2.12.2009 r.; zwanego dalej: "rozporządzeniem nr 1122/2009"), a także określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. W tym zakresie organ wskazał, iż płatności rolnośrodowiskowe za lata 2010 – 2012 zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącego, co nie było wynikiem pomyłki Agencji. Płatności te zostały bowiem ustalone w decyzjach Kierownika Biura, wydanych na skutek wniosków skarżącego. Dopiero następnie, już po przekazaniu płatności skarżącemu, stały się one płatnościami nienależnymi wobec ujawnienia, że nie dotrzymał on warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji.

Na powyższą decyzję Dyrektora Oddziału [...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując jednocześnie, iż zaskarża ją w części dotyczącej zmniejszenia płatności za 2013 r. oraz ustalenia kwoty [...] zł jako kwoty nienależnie pobranych płatności z jednoczesnym obowiązkiem jej zwrotu. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę jej wydania, polegający na bezzasadnym przyjęciu nieprawidłowych ustaleń wynikających z treści raportów kontroli przeprowadzonej przez ARiMR, że na kontrolowanych działkach A, J, E i F występują nieprawidłowości skutkujące tym, iż powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż zadeklarowana we wniosku na rok 2013;

2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę jej wydania, polegający na bezzasadnym przyjęciu nieprawidłowych ustaleń wynikających z treści raportów kontroli przeprowadzonej przez ARiMR, że na kontrolowanych działkach A, E i F zachodzi nieprzestrzeganie norm polegających na przyjęciu, iż działki A i F są zachwaszczone, że prowadzona jest tam produkcja niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, że niezachowana jest należyta dbałość o stan fitosanitarny roślin oraz, że nie wykonywano tam zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz że brak jest minimalnej obsady roślin, natomiast, że na działce E zachodzi brak koszenia lub wypasu zwierząt do 31 lipca;

3) wydanie decyzji w oparciu o treść raportów sporządzonych przez kontrole przeprowadzoną przez ARiMR z naruszeniem przepisów prawa a mianowicie:

a) art. 31 pkt. 2, 3, 5, 7 i 8 ustawy o wspieraniu,

b) art. 2, 3, 5, § 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli na miejscu i wizytacji w miejscu w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013;

4) naruszenie przepisów art. 6, 7, 8 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy opierając się jedynie na okolicznościach przemawiających na niekorzyść skarżącego i na raporcie z kontroli powstałym z naruszeniem prawa i nieodzwierciedlającym rzeczywistego stanu faktycznego;

5) naruszenie przepisów art. 6, 7, 8 w zw. z art.77 i art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne odmówienie waloru dowodu w postaci świadków wskazywanych przez skarżącego i złożenia przez nich na wnoszonych do ARiMR pismach, podpisów potwierdzających zasadność podnoszonych przez skarżącego twierdzeń oraz odmowa przyznania takiego dowodu w postaci dołączonych przez skarżącego do składanych przez niego odwołań, zdjęć potwierdzających skoszenie łąki objętej wnioskiem w wymaganym terminie do 31 lipca i nie wyjaśnienie przez organ zachodzących na tym tle rozbieżności wynikających z treści raportów kontroli przeprowadzonej przez ARiMR;

6) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego w przedmiocie zarzutów podnoszonych przez skarżącego a dotyczących tego, iż wniosek o dotacje nie obejmował terenów rowów, dróg, stawu oraz obszarów podmokłych, a ARiMR wykluczyła bezzasadnie powierzchnię odpowiadającą takiemu obszarowi uznając, iż był on objęty wnioskiem o dotacje w skutek czego błędnie ustalając, iż skarżący zadeklarował zbyt dużą powierzchnię uprawną w porównaniu do złożonego wniosku;

7) niezastosowanie art. 34 i 35 w zw. z art. 18 rozporządzenia nr 65/2011, zgodnie z którym, rozporządzenie nr 65/2011 na podstawie którego ARiMR dochodzi zwrotu dotacji, stosuje się od 1 stycznia 2011 r., natomiast rozporządzenie WE nr 1975/2006 traci moc z dniem 1 stycznia 2011 r. jednakże obowiązuje nadal w odniesieniu do wniosków o płatność złożonych przed dniem 1 stycznia 2011 r., zatem bezzasadnym jest objęcie przedmiotowym postępowaniem decyzji z 2010 r. i zmniejszenie płatności również za ten okres;

8) naruszenie art. 35 i 36 k.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy we właściwym terminie na skutek wydania decyzji w terminie przekraczającym jeden miesiąc dla postępowania odwoławczego, a następnie przekraczając dodatkowo wyznaczony przez Dyrektora Oddziału termin przypadający na dzień [...] lipca 2014 r. i doręczając decyzje dnia [...] lipca 2014 r.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąc wniósł o:

1. zmianę decyzji w zakresie przez niego zaskarżonym poprzez przyznanie płatności zgodnie ze złożonym wnioskiem na 2013 rok oraz nieustalenie kwoty w wysokości [...] zł, jako kwoty nienależnie pobranych płatności z jednoczesnym obowiązkiem jej zwrotu;

2. ewentualnie uchylenie decyzji w części przez niego zaskarżonej i ponowne rozpatrzenie sprawy;

3. przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego w charakterze strony na okoliczności wynikające z treści skargi.

4. przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadków: [...] i [...], na okoliczności wynikające z treści skargi.

5. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy w postaci aktów notarialnych, wypisów z ewidencji gruntów, systemu identyfikacji działek rolnych i mapek sporządzonych przez ARiMR oraz wniosku złożonego przeze skarżącego o dotacje i raportów z kontroli na okoliczność niezłożenia przez skarżącego wniosku o dotacje obejmujące tereny wykluczone podczas kontroli w postaci rowów, stawu, terenów podmokłych i drogi.

6. przeprowadzenie dowodu ze znajdujących się w aktach sprawy zdjęć dołączonych przez niego uprzednio Agencji na okoliczność wykoszenia przez skarżącego łąki w wymaganym terminie do 31 lipca.

7. zasadzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Rozwijając zarzuty skargi skarżący opisał nieprawidłowości, jakich w jego ocenie dopuścili się pracownicy ARiMR podczas kontroli na miejscu.

Następnie zaznaczył, iż wniosek złożony na 2013 r. został oparty o dane określające powierzchnię gruntów na podstawie aktów notarialnych, wypisów z ewidencji gruntów, a korekta do tego wniosku, również na podstawie systemu identyfikacji działek rolnych oraz mapek dostarczonych skarżącemu przez ARiMR.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu odnośnie wykluczenia działek A, J i F z płatności, z uwagi na puste obszary widoczne na zdjęciach umieszczonych w uzasadnieniu decyzji. W tym zakresie podniósł, iż brak nasadzeń na kilkudziesięcio-metrowych obszarach znajdujących się na działkach objętych wnioskiem o powierzchni sięgających kilku hektarów nie powoduje braku odpowiedniej liczby drzew w przeliczeniu na 1 ha ziemi. Wiążącym kryterium przyznania dopłat jest bowiem odpowiednia liczba drzew na 1 ha, a nie to czy na każdym metrze kwadratowym tego terenu będzie znajdowało się jakieś drzewko.

Odnosząc się do stwierdzonego podczas kontroli zachwaszczenia, skarżący wskazał, iż opisywana przez podmiot kontrolujący w raportach z kontroli łąka nie należała w rzeczywistości do niego i tym samym nie była ujęta we wniosku o płatności. Kontrolujący błędnie określili położenie łąki, wskazując inną aniżeli należącą do skarżącego. Nadto podkreślił, iż podmiot kontrolujący nie zrobił podczas pierwszej kontroli zdjęć przedmiotowej łąki, natomiast podczas drugiej kontroli zrobił jedynie w niewielkiej części gdyż większość obszaru widniejącego na zdjęciu to łąka sąsiednia. Skarżący podniósł także, iż co roku wykonuje kilka czy wręcz kilkanaście różnego rodzaju zabiegów agrotechnicznych, uprawy są prowadzone zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, a wskazywane przez kontrolujących zachwaszczenia, opisywane jako wyraz braku wykonywania jakichkolwiek zabiegów pielęgnacyjnych są – w jego ocenie – całkowicie nieprawdziwe.

Uzasadniając zarzuty natury formalnej skarżący zauważył, iż Dyrektor Oddziału nie wyjaśnił i co za tym idzie nie sporządził uzasadnienia faktycznego w przedmiocie zarzutów podnoszonych przez skarżącego, a dotyczących tego, iż wniosek o pomoc nie obejmował terenów rowów, dróg, stawu oraz obszarów podmokłych, zaś ARiMR wykluczyła bezzasadnie powierzchnię odpowiadającą takiemu obszarowi uznając, iż był on objęty wnioskiem wskutek czego błędnie ustalając, iż skarżący zadeklarował zbyt dużą powierzchnię uprawną w porównaniu do złożonego wniosku.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem wydanym w dniu 19 lutego 2015 r. do protokołu rozprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wszystkie wnioski dowodowe skarżącego, dotyczące przeprowadzenia dowodów z dokumentów, jak również przesłuchania strony i świadków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

W ocenie Sądu na uwzględnienie zasługiwał zarzut braku właściwego zgromadzenia materiału dowodowego materiału, a w następstwie oceny tego materiału.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że w związku z otrzymaniem raportu z kontroli na miejscu skarżący złożył zastrzeżenia do jego treści oraz zawarł w nim wniosek o przesłuchanie świadków. Jak wynika z przyznania organu, złożył również dwa zdjęcia działki rolnej E stanowiącej łąkę o pow. 0,27 ha ( znajdujące się w aktach w postaci czarno-białej kserokopii - całkowicie nieczytelnych), które miały dowodzić jej skoszenia w terminie. W odniesieniu do wspomnianych zdjęć organ I instancji pominął je jako dowód wskazując, że z braku wskazania kiedy i gdzie były zrobione, brak jest możliwości ich uwzględnienia, a w odniesieniu do wnioskowanego przesłuchania świadków organ dowodu tego nie przeprowadził, wskazując dodatkowo, że ich oświadczenia, nie pokrywają się z treścią raportu, w odniesieniu do którego skarżący, który kwestionował również okoliczności jego przeprowadzenia i odmówił podpisania protokołu - otrzymał wszelkie wyjaśnienia.

Odnosząc się do tej kwestii należy zauważyć, że kontrola na miejscu w gospodarstwie skarżącego w zakresie kwalifikowalności powierzchni oraz kontrola przestrzegania minimalnych norm dla działek rolnych została przeprowadzona w dwóch etapach w dniach [...] lipca 2013 r., w dniu [...] października 2013 r., (w której to dacie w odniesieniu do działki E stwierdzono, iż cała działka nie była koszona w bieżącym roku) oraz w dniu [...] lipca 2013 r., w którym dokonano kontroli dokumentacji w siedzibie gospodarstwa. W odniesieniu do tego stwierdzenia należy zauważyć, że w toku kontroli w dniu [...] lipca 2013 r. w zakresie kwalifikowalności powierzchni działek kontrolujący zawarli zapis, że "działka E przed wymaganym terminem koszenia", natomiast w przypadku kontroli wzajemnej zgodności w odniesieniu do działki E znalazł się zapis, że "pomierzono działkę nie koszona w bieżącym roku". Zapisy te są istotne przy ocenie tego, czy działka była, czy też nie była koszona w 2013 r. – mając na względzie, że przedmiotowa działka zgłoszona w pakiecie 2 wariant 2.3 wymaga koszenia do 31 lipca każdego roku. Biorąc pod uwagę, że uchybienie to w związku z treścią art. 49 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. w zw. z zastosowaniem § 27 ust 1 i 2 rozporządzenia z 2009 r. i treścią załącznika nr 7 tego rozporządzenia, powoduje pomniejszenie płatności w wysokości 100% okoliczność tę należało bezsprzecznie wyjaśnić przy pomocy wszelkich dowodów. Należy podkreślić bowiem, że zgodnie z mającym zastosowanie w odniesieniu do wariantu 2.3, zapisem załącznika nr 7 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., samo niezłożenie w stogi lub nieusunięcie ściętej biomasy na łące w odpowiednim terminie (nie dotyczy użytkowania pastwiskowego) powoduje sankcję w wysokości 20%.

Jeśli chodzi o działkę A i działkę F, na których są uprawiane maliny zgłoszone do płatności w ramach wariantu 2.9, skarżący w odniesieniu do działki F (w związku z wynikami kontroli wskazującymi, iż w istocie są to dwie działki), złożył korektę wskazując w miejsce tej działki określonej we wniosku jako posiadającą 3,09 ha, dwie działki- F o powierzchni 2,17 ha i FA o pow. 0,92 ha- co łącznie daje pow.3,09 ha. W toku kontroli odnoszącej się do pomiarów uprzednio zgłoszonej działki F kontrolujący wskazali, że jej powierzchnia stwierdzona wynosi 2, 92 ha ( 0,91 ha + 2,01 ha). W takiej sytuacji różnica między powierzchnią działek deklarowaną a stwierdzoną wynosi 0,17 ha (3,09- 2,92), tymczasem organy zarówno I jak i II instancji przyjęły, że różnica ta wynosi 0,21 ha, co wynika z faktu, że z nieznanych powodów, bo nie zostały one wyjaśnione w decyzji powierzchnia działek F i FA ( poprzednio F) wynosi łącznie 2,88 ha. Okoliczność ta ma znaczenie dla ustalenia jaka była rzeczywiście różnica w powierzchni działek zgłoszonych do płatności w 2013 r. ze względu na zastosowane pomniejszenie płatności , a w konsekwencji na ustalenie kwoty nienależnie pobranej, w tym za lata poprzednie. W związku z tą kwestią wyjaśnienia wymaga również, jaka jest prawidłowa powierzchnia działki J, na której znajduje się uprawa jabłoni, co do której skarżący zadeklarował powierzchnię 5,22 ha, a w toku kontroli stwierdzono powierzchnię 4,92 ha z uwagą kontrolujących, że część działki stanowi łąka o powierzchni 0,02 oraz stwierdzono wyłączenie bez bliższego wyjaśnienia o pow. 0.09 ha. W raporcie z kontroli z kolei wskazano, że powierzchnia stwierdzona tej działki wynosi 5,12 ha a wyłączeniu podlega pow. 0,03 ha. Wymaga to jednoznacznego wskazania zwłaszcza w odniesieniu do wyłączenia powierzchni, biorąc pod uwagę twierdzenia skarżącego w tym zakresie, wskazującego, że zgłaszając działki do płatności nie uwzględniał w ich powierzchni, rowów, dróg itp.

W odniesieniu do działek A i F należy także stwierdzić, że w protokole kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni, co znalazło wyraz w raporcie z kontroli wskazano, że na obydwu działkach stwierdzono po około 1500 krzewów malin ( co do działki A organ II instancji pomyłkowo wskazał 1000 sztuk) co wskazywało na brak minimalnej obsady roślin, która wynosi 4600 sztuk/ha , zgodnie z załącznikiem nr 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. mającego zastosowanie w sprawie zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Nadmienić przy tym trzeba, że w związku z treścią § 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. w przypadku uchybień w przestrzeganiu wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, zwierząt lub stref buforowych w stosunku, do których stwierdzono takie uchybienie, przy czym wysokość tych zmniejszeń określona jest w załączniku nr 7 tego rozporządzenia. Organy uznały, że w przypadku obydwu działek ze względu na brak minimalnej ilości krzewów malin na 1 ha, zastosowanie ma zapis zawarty we wskazywanym załączniku nr 7 odnoszącym się do pakietu 2 wariant 2.9 w zakresie wspomnianego wymagania - nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów – przewidujący zmniejszenie płatności o 100%.

W zakresie wspomnianego stanowiska organów należy stwierdzić, że w protokole kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni w przypadku obydwu działek kontrolujący stwierdzili zachwaszczenie działek w stopniu uniemożliwiającym prawidłowe policzenie krzewów malin i taki sam zapis co do tego właśnie uchybienia dotyczący wskazanych działek, zawarty został w protokole kontroli w zakresie wzajemnej zgodności ( odnoszący się do minimalnych wymagań w zakresie dobrej kultury rolnej) ponieważ wskazany został kod nieprawidłowości N.11.2 . Ponadto w stosunku do tych działek w protokole znalazło się wskazanie, że dotyczy ich kod E6, który wskazuje na prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby, co w odniesieniu do wszystkich wariantów pakietu nr 2 powoduje zmniejszenie płatności w wysokości 100%. Należy stwierdzić w związku z tym, że w decyzji nie wskazano o jakie konkretnie zaniedbania dotyczące prowadzenia produkcji rolnej i dbania o stan fitosanitarny i glebę chodzi w sprawie. Jest to istotne ponieważ zgodnie z przywołanym wyżej załącznikiem nr 7, brak wykonywania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji (a zdaniem Sądu można do nich zaliczyć zachwaszczenie) skutkuje zmniejszeniem płatności o 20%. Okoliczność ta, a więc czy chodzi tylko o zachwaszczenie, czy też o inne zaniedbania związane z brakiem dbałości o stan fitosanitarny roślin, które należy wskazać, może mieć decydujące znaczenie w sprawie, ze względu na to, że w ocenie Sądu nie została dostatecznie wyjaśniona kwestia dotycząca minimalnej obsady krzewów malin na 1 ha. Sami kontrolujący wskazali bowiem na to, że stan plantacji tj. zachwaszczenie uniemożliwiał dokonanie dokładnego ustalenia liczby krzewów, co ma znaczenie o tyle, że kontroler z Jednostki Certyfikującej , na datę swoich czynności, nie stwierdził braku w obsadzie krzewów, a co wynika z pism – k. 46,44 i 43 akt adm. Oczywiście istotne znaczenie w sprawie mają kontrole na miejscu, tym niemniej stanowisko Jednostki Certyfikującej stanowi pewną wskazówkę, co do stanu rzeczy w sprawie, wymagającą wyjaśnienia.

Przypomnieć w tym miejscu należy , że zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Zgodnie zaś z treścią ust. 3 wskazanego przepisu strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Skarżący zgłosił wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, którzy mieli zeznawać m.in. jak należy rozumieć - na okoliczności dotyczące skoszenia łąki. Zgodnie z treścią art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W świetle wskazanych wyżej okoliczności należy stwierdzić, że brak przeprowadzenia a następnie dokonania oceny przez organ wnioskowanych dowodów stanowi uchybienie i dowodzi naruszenia art. 6, 7 i 77 kpa, w stopniu mogącym mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia sprawy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Uchylenie sprawy nakłada tym samym obowiązek uzupełnienia przez organ postępowania w sprawie w zakresie wskazanym przez Sąd tzn. w zakresie przesłuchania wnioskowanych świadków i jeśli organ uzna to za potrzebne przesłuchanie strony, oceny zdjęć złożonych przez skarżącego, wyjaśnienia sprawy powierzchni działek oraz stwierdzonych uchybień w zakresie ich uprawy, dokonania ustaleń faktycznych ze wskazaniem na dowody je potwierdzające i dokonanie stosownego w sprawie rozstrzygnięcia, przy wyczerpującym odniesieniu się do zarzutów odwołania. Konieczność uzupełnienia stanu faktycznego powoduje, że przedwczesne w sprawie jest wypowiadanie się przez Sąd co do naruszeń wskazywanych w skardze przepisów prawa materialnego. Na koniec Sąd wskazuje, że przedstawianie jako dowód w sprawie czarno-białych, całkowicie nieczytelnych kserokopii zdjęć, celem ilustracji stanu działek rolnych mija się z założonym przez organ celem.

Ponadto Sąd wyjaśnia, że oddalił wnioski dowodowe o jakie wnioskował skarżący ponieważ wskazywane dokumenty, nie przyczyniłyby się na tym etapie do wyjaśnienia sprawy, zaś przesłuchanie strony, czy też świadków, jest wykluczone ze względu na treść art. 106 § 3 p.p.s.a. jak również, że uchylenie decyzji w całości było konieczne ze względu na to, że jej rozstrzygnięcie, w zakresie przyznania płatności zawiera jedynie wskazanie kwoty płatności już po uwzględnieniu pomniejszenia, bez wyodrębnienia kwoty pomniejszenia. Wskazanie kwoty pomniejszenia zawarte jest w uzasadnieniu decyzji i wynika z przedstawionych wyliczeń.