Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1712/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 155
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 133 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 5 ust. 8 i ust. 8 a pkt 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 4
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska Sędzia WSA del. Ewa Kwiecińska Protokolant: asystent sędziego Andrzej Bieńkowski po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 254/10 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.T. z dnia [...] stycznia 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń rodzinnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 254/10 oddalił skargę A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.T. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń rodzinnych.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.T. decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L.W. z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...], którą to decyzja odmówiono A.S. przyznania świadczeń w formie zasiłku rodzinnego na dzieci – J.S., B.S. i M.S., dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla J.S. i B.S. oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko M.S. Podstawą odmowy przyznania tych świadczeń było przekroczenie przez rodzinę wnioskodawczyni ustawowego kryterium dochodowego. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynosi bowiem 658,87 zł. Składały się na niego wynagrodzenia A.S. i jej małżonka – A.S. oraz dochód z gospodarstwa rolnego. Tymczasem ustawowe kryterium dochodowe wynosi 504 zł na osobę miesięcznie.

Organ odwoławczy w obszernym uzasadnieniu opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wyjaśnił, iż zgodnie z treścią art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 18 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm.), w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 roku o podatku rolnym (t. j. Dz. U. z 2006 roku Nr 136, poz. 969 ze zm.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2009 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2008 roku (M. P. Nr 62, poz. 829), przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2008 r. 2.056 zł. Z akt sprawy wynika, że mąż odwołującej jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,1650 ha przeliczeniowe, a na mocy umowy dzierżawy z dnia 1 września 2007 r. gospodarstwo to zostało oddane w dzierżawę na okres 11 lat.

W świetle z art. 5 ust. 8a pkt 1 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dochodu rodziny uzyskanego z gospodarstwa rolnego, nie wlicza się tylko powierzchni gospodarstwa oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. z 2008 roku Nr 50, poz. 291 ze zm.), uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej na co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, ani małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym.

W ocenie organu odwoławczego oznacza to, że stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników umowa dzierżawy jest zawierana wyłącznie pomiędzy ww. podmiotami, a wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista.

Tymczasem z akt sprawy nie wynika aby wydzierżawiający - małżonek odwołującej był emerytem lub rencistą rolniczym, a zatem, aby umowa ta została zawarta w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej związanej z nabyciem uprawnień emerytalno – rentowych.

W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.T. stwierdziło, że skoro umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego męża odwołującej się nie została zawarta stosownie do postanowień art. 28 ust. 4 pkt 1 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy zaliczył do dochodu rodziny za 2008 r. dochód z gospodarstwa rolnego.

Ustosunkowując się do zarzutu odwołania, że rodzina odwołującej nie uzyskuje dochodów z wydzierżawionego gospodarstwa podał, że w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjęto domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że w tej sprawie nie było również możliwości przyznania świadczeń w warunkach art. 5 ust. 3 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem uzyskiwany dochód przekracza także podwyższone kryterium dochodowe.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której wniosła o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca opisała dotychczasowy przebieg postępowania i podniosła, że w związku z wydzierżawieniem gospodarstwa rolnego męża nie osiąga z niego żadnych dochodów. W tej mierze powołała się na pisemną interpretację Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2009 r. DSR-III-053-4-8-LS/38/09 .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.T. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. Przy czym dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 tej ustawy).

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że stosownie do treści art. 5 ust. 8 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 roku o podatku rolnym (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.). Ustalając dochód z gospodarstwa rolnego, stosownie do art. 5 ust. 8a pkt 1 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że istota sprawy sprowadza się do oceny, czy przy określaniu dochodu rodziny skarżącej należy uwzględnić dochód z gospodarstwa rolnego, które zostało wydzierżawione.

Odwołując się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2006 roku sygn. akt: I OSK 603/06, Lex Nr 320063 i z dnia 27 października 2006 roku sygn. akt: I OSK 601/06, Lex Nr 288993 wyjaśnił, że umowa dzierżawy, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest zawierana w celu wykazania, że działalność rolnicza ustała, lecz badanie celu umowy nie jest zadaniem organów prowadzących postępowanie administracyjne, gdyż cel umowy nie wymaga ustaleń, jeżeli – przy zachowaniu pozostałych warunków – wydzierżawiającym jest emeryt lub rencista. Nie znajduje zatem uzasadnienia prawnego przekonanie, że – dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych – wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne, nie zaś wyłącznie emeryt lub rencista rolniczy. Taka umowa dzierżawy jest zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami, gdzie wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista. A zatem na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby nie uwzględnić w dochodach rodziny wnioskodawcy dochodu z gospodarstwa rolnego, wydzierżawiającym gospodarstwo rolne może być wyłącznie emeryt lub rencista w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Tymczasem z akt sprawy wynika, iż mąż skarżącej, będący właścicielem gospodarstwa rolnego wydzierżawił je osobie trzeciej w formie notarialnie poświadczonej umowy dzierżawy, która została zgłoszona do ewidencji gruntów. W świetle przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników nie jest on jednak osobą uprawnioną do świadczeń.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w tej sprawie przesłanki wskazane w art. 5 ust. 8a cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie wystąpiły, a zatem ryczałtowo określony dochód z gospodarstwa rolnego powinien być wliczony do ogólnego dochodu rodziny skarżącej.

Natomiast w sprawie bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody, zaś powołana przez skarżącą interpretacja Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej nie jest w tym przypadku wiążąca

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; ze zm.) dalej P.p.s.a. skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła A.S. reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego tj.

- art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi pomimo, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa, a na Sądzie pierwszej instancji spoczywał obowiązek zbadania legalności zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym oraz prawem procesowym i przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że przedmiotowa decyzja jest prawidłowa i nie ma przesłanek do jej wzruszenia w trybie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej; K.p.a.,

- art. 5 ust 8a cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż skarżąca przekazała dzierżawę niezgodnie z przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w sytuacji, gdy z przepisu ustawy nie wynika, aby podmiot wydzierżawiający posiadał status emeryta lub rencisty,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez wydanie wyroku, pomimo nie zbadania całości materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie tj. dokumentów i zeznań świadków, co skutkowało oddaleniem skargi,

- art. 141 § 4 P.p.s.a poprzez niewyjaśnienie w sposób dostateczny podstaw oddalenia skargi, a zwłaszcza pominięcie w uzasadnieniu wyroku, tego czy skarżąca faktycznie osiąga dochód z wydzierżawionej nieruchomości, w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania lub uwzględnienie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosła, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 1 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a., gdyż organy prowadzące postępowanie w tej sprawie naruszyły przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować uchyleniem decyzji organów obu instancji.

Odwołując się do art. 5 ust. 8a pkt 1 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych podała, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Z kolei, powołując się na treść w art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2008 r. Nr 50 poz. 291) wywiodła, że przepis ten określa wymogi formalne ww. umowy dzierżawy. Przepis ten dotyczy wprawdzie emerytów i rencistów rolniczych, jednakże w tej sprawie miał on zastosowanie jedynie w zakresie określenia wymogów formy umowy dzierżawy.

Ponadto, autor skargi kasacyjnej podniósł, że w toku postępowania pominięto dowody z dokumentów oraz wyjaśnienia skarżącej jednoznacznie świadczące o braku dochodu z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego, a mimo to w oparciu o art. 5 ust 8a cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjęto, że jest on uzyskiwany. Nie uwzględniono jednak, iż skarżąca spełnia przesłanki określone w tym przepisie dotyczące wyjątków od zasady doliczania do dochodu rodziny ryczałtowo określonego dochodu z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącej przyjmowanie przez organy stanowiące oraz stosujące prawo faktów stojących w tak oczywistej sprzeczności z rzeczywistością nie powinno zasługiwać na ochronę prawną, szczególnie wówczas, gdy skutkuje pozbawieniem praw do świadczeń dla jej małoletnich dzieci. Tego rodzaju decyzje są sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego.

Zdaniem skarżącej organ powinien badać cel zawarcia umowy dzierżawy w sytuacji, gdy wydzierżawiający występuje o świadczenia rodzinne. Badanie to ma na celu ustalenie, czy wydzierżawiający wydzierżawił nieruchomość w celu uzyskania świadczeń rodzinnych i czy rzeczywiście osiąga dochód z wydzierżawionej nieruchomości. Natomiast cel zawarcia umowy nie jest badany pod kątem ustalenia, czy działalność rolnicza ustała, gdy wydzierżawiającym jest emeryt lub rencista. Nie można się zgodzić się z stanowiskiem organów, że w tej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania jej świadczeń rodzinnych, gdyż nie jest emerytką, ani rencistką. Taka wykładnia przepisów prawa dotyczących świadczeń rodzinnych, może prowadzić do odmowy wypłaty tych świadczeń.

Skarżąca wskazała, że wśród osób będących na emeryturze lub rencie niewiele będzie uprawnionych do występowania o świadczenia rodzinne na rzecz małoletnich, a przepisy cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie mogą ograniczać kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczeń rodzinnych jedynie do emerytów i rencistów.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, skarżąca dopełniła formalności związanych z formą umowy dzierżawy oraz zgłoszeniem zmian dotyczących gruntu w ewidencji gruntów, a umowa dzierżawy nie została zawarta w celu uzyskania świadczeń rodzinnych. W związku z tym doliczanie nieistniejącego dochodu przy spełnianiu przez skarżącą przesłanek, o których mowa w art. 5 ust. 8a cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji pozbawienie jej prawa do świadczeń rodzinnych jest krzywdzące.

Podkreślił, że dochód z gospodarstwa rolnego może zostać ustalony wobec posiadacza gospodarstwa rolnego, gdy stanowi ono rzeczywiście źródło dochodów rodziny. Z kolei opierając się na interpretacji Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej nr DSR - III - 053 - 4 - 8 - LS/38/09 podał, iż "nie podlega wliczeniu do dochodu także całość lub część gospodarstwa oddanego w dzierżawę niewiążącą się z otrzymaniem renty lub emerytury, pod warunkiem, że umowa dzierżawy została zawarta w formie pisemnej, na okres co najmniej 10 lat i jest zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji.

Skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 P.p.s.a. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia prawa procesowego, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.

Przypomnieć należy, że podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. może być tylko naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem między uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie wyrokiem podlegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy wskazujący na potencjalną możliwość innego wyniku postępowania sądowego. Takiego zaś naruszenia przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie nie sposób się dopatrzeć.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jako chybiony ocenić należy zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej podnosząc ten zarzut ograniczył się do stwierdzenia, iż Sąd pierwszej instancji nie zbadał całości materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. Wbrew wymogom określonym w art. 176 P.p.s.a. zarzut ten nie zostały jednak uzasadniony. Z tego względu merytoryczne odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do jego zasadności stało się niemożliwe. W związku z powyższym jedynie ubocznie wyjaśnić należy, iż zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas, jeżeli skarżący wykaże konkretne zdarzenia, których Sąd nie uwzględnił oraz ich wpływ na wynik sprawy.

Za nietrafny uznać należało również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w tym przepisie. Sąd pierwszej instancji w sposób wyczerpujący przedstawił stan sprawy wskazując treść żądania skarżącej, decyzje organów obu instancji wraz z podstawami prawnymi i faktycznymi tych rozstrzygnięć. Ponadto, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w sposób szczegółowy wyjaśnił stan faktyczny i prawny, który legł u podstaw oddalenia skargi. Poza tym, wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd pierwszej instancji odniósł się również, do kwestii faktycznych dochodów z gospodarstwa rolnego wyjaśniając, iż w świetle art. 5 ust. 8 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo jest prowadzone, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego za nietrafny uznać należało zarzut naruszenia art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) dalej P.u.s.a., który nie jest przepisem prawa materialnego.

Przepis ten stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Natomiast zgodnie z § 2 tego przepisu kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis ten ma charakter ustrojowy i określa funkcje pełnione przez sądy administracyjne. Nie reguluje on postępowania przed sądem administracyjnym i z tego względu nie może stanowić samoistnej podstawy naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Naruszenie art. 1 P.u.s.a. nie może stanowić samoistnej podstawy naruszenia przepisów bez wskazania konkretnej normy procesowej, która została naruszona (por. wyrok NSA z dnia 12 marca 2009 r. II FSK 1659/07 LEX nr 497758).

W tym przypadku autor skargi kasacyjnej zarzut ten powiązał z art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi oraz z art. 155 K.p.a. Jednak wbrew wymogom, o których mowa w art. 176 P.p.s.a. zarzut ten nie został uzasadniony i z tego względu merytoryczne odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do ich zasadności stało się niemożliwe. W związku z powyższym, wskazać jednie należy, że art. 3 § 1 P.p.s.a. podobnie jak cytowany art. 1 § 1 P.u.s.a. określa funkcji pełnione przez sądy administracyjne. Natomiast niezrozumiałe jest powiązanie powyższych zarzutów z art. 155 K.p.a., który to przepis nie mógł mieć w sprawie zastosowania, gdyż dotyczy on trybu nadzwyczajnego, a niniejsza sprawa rozpoznawana była w trybie zwykłym.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 5 ust 8a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2006 Nr 139, poz. 992 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię stwierdzić należy, iż jest on niezasadny.

Zasadniczym problemem, który wystąpił w niniejszej sprawie, dotyczącej przyznania skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych, było ustalenie, czy do dochodu rodziny, od którego wysokości uzależnione jest przyznanie w/w świadczeń, winien być w tym przypadku wliczony dochód z gospodarstwa rolnego, które zostało wydzierżawione.

W myśl art. 3 pkt 1 lit c cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych za dochód rodziny przyjmuje się m.in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego.

Stosownie do art. 5 ust. 8a cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę.

Z brzmienia tego przepisu wynika, że nie chodzi tu o faktycznie uzyskiwane dochody w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym, lecz z posiadaniem (byciem właścicielem). Powołany przepis zawiera zamknięty katalog przypadków, w których przy ustalaniu dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem obszarów określonych w pkt 1-3.

Jednym z wymienionych w tym przepisie wyjątków jest oddanie w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego (pkt 1).

Przepis art. 28 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników określa sytuacje, w których następuje zawieszenie emerytury lub renty rolniczej.

Zgodnie z ust. 4 pkt 1 lit a-d art. 28 tej ustawy przyjmuje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej na co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty, b) jego zstępnym lub pasierbem, c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b) lub c).

Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że umowa dzierżawy jest zawierana w formie pisemnej na okres co najmniej 10 lat, została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków przy czym, wydzierżawiającym gospodarstwo rolne jest zawsze emeryt lub rencista.

A zatem w świetle art. 5 ust. 8a pkt 1 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a-d cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, możliwość niezaliczenia dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego do dochodu przyjętego do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych zachodzi w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a-d cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W rozpoznawanej sprawie taki przypadek nie zachodzi, albowiem mąż skarżącej nie jest emerytem, ani rencistą rolniczym, zaś umowa dzierżawy mimo, że została zawarta na okres 11 lat w formie pisemnej i zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków nie jest umową skutkującą zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej.

W tej sytuacji zawarcie przez męża skarżącej umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego, którego jest on właścicielem stanowiącej bezczynszowe użytkowanie nie dawało podstaw do uznania jej jako umowy spełniającej przesłanki z art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a-d cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stąd też dochód rodziny skarżącej nie mógł zostać pomniejszony o ryczałtowy dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego.

Oznacza to, że dochód, o którym mowa w art. 5 ust. 8 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych z tego gospodarstwa rolnego został prawidłowo zaliczony do dochodu rodziny wnioskodawczyni.

W konsekwencji uznać należy, iż Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 5 ust. 8a cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał natomiast wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej. Przepisy art. 209 i art. 210 P.p.s.a. mają bowiem zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za świadczenie pomocy prawnej należne od Skarbu Państwa (art. 258 P.p.s.a.) jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a., po złożeniu stosownego oświadczenia.

-----------------------

11