Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 192/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2004 nr 161 poz 1688
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 czerwca 2004 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi N. H. i M. H. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie sprostowania aktu małżeństwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B. z dnia [...] października 2008 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżących N. H. i M. H. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 4. przyznaje adwokatowi A. K. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 309,80 (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej N. H. wykonane na zasadzie prawa pomocy.-


UZASADNIENIE

W dniu 03 lipca 2008 roku Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w B. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie sprostowania w akcie małżeństwa Nr [...] USC B., dot. Państwa N. i M. H., imienia ojca kobiety z "Bazyl" na "Bazyli". Państwo N. i M. H. złożyli do akt sprawy pismo, w którym wyjaśnili, iż prawidłowym imieniem ojca N. jest imię "Bazyl". Na potwierdzenie tego faktu przedłożyli: kopię wyciągu z aktu urodzenia Pani N. H. z d. L., wydanego dnia 13.08.1963 roku, kopię odpisu skróconego aktu zgonu ojca Pani H., kopię pierwszych stron legitymacji ubezpieczeniowych wnioskodawczyni. W piśmie zawarto jednocześnie żądanie dokonania prawidłowego zapisu imienia matki "Nadzieja" w wyciągach aktów urodzenia córek Państwa H. (tj. S. H., A. D. H. i E. B. H.). Kierownik USC w B. w trakcie prowadzonego postępowania dowodowego zlecił tłumaczowi przysięgłemu przetłumaczenie kopii aktu urodzenia wnioskodawczyni z oryginalnej księgi sporządzonej w języku rosyjskim znajdującej się w Urzędzie Stanu Cywilnego w H. Zakwestionowana decyzja organu I instancji została uchylona przez organ odwoławczy, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Kierownik USC w B. zapotrzebował z Urzędu Stanu Cywilnego w H. kserokopie aktu małżeństwa Nr [...] oraz aktu urodzenia Nr [...], dotyczących ojca Pani N. H. tj. B. L. Z uwagi na fakt, iż akt urodzenia Nr [...] został sporządzony w języku rosyjskim, a Państwo H. nie zgadzali się z treścią wystawionego przez Kierownika USC w H. odpisu aktu urodzenia Pani N. H. - Kierownik USC w B. zlecił jego tłumaczenie tłumaczowi przysięgłemu. Z dokonanego tłumaczenia aktu przez tłumacza przysięgłego języka rosyjskiego wynika, iż polski odpowiednik imienia ojca "Wasilij" to "Bazyli". Natomiast akt małżeństwa Nr [...] został sporządzony w języku polskim. W związku z tym Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w B. zapotrzebował również odpis zupełny tego aktu małżeństwa, w którym jako imię ojca kobiety wpisano "Bazyli".

Pismem z dnia 02 października 2008 r. Państwo N. i M. H. wnieśli o uznanie jako dowodu w niniejszej sprawie kserokopii dowodu osobistego brata W. L., w którym figuruje imię ojca "Bazyl". Jednocześnie zaznaczyli, iż również drugi brat Pani N. H. we wszystkich dokumentach ma wpisane imię ojca "Bazyl", a nieżyjący brat B. L. miał także wpisane w dowodzie osobistym jako imię ojca "Bazyl". Zainteresowani podnieśli również, iż w aktach sprawy znajduje się odpis aktu zgonu ojca Pani N. H., w którym figuruje imię "Bazyl". Decyzją z dnia [...] października 2008 r. organ I instancji orzekł z urzędu o sprostowaniu w akcie małżeństwa Nr [...] USC B., dotyczącym Pani N. L. i Pana M. H. imienia ojca kobiety z "Bazyl" na "Bazyli".

W odwołaniu od tej decyzji Państwo N. i M. H. wnieśli o jej uchylenie stwierdzając, iż "nie zgadzają się na zmianę imienia ojca i teścia z Bazyl na Bazyli", w akcie małżeństwa Nr [...]. Wskazali również, iż w posiadanym przez nich wyciągu z aktu urodzenia N. H. z d. L. Nr [...], sporządzonym w Urzędzie Stanu Cywilnego w H., jak również w odpisie skróconym aktu małżeństwa M. i N. H. Nr [...], imię ojca kobiety brzmi "Bazyl". Zdaniem skarżących w ich akcie małżeństwa nie zaistniał oczywisty błąd pisarski odnośnie imienia ojca kobiety, bowiem jest on sporządzany na podstawie aktów urodzenia osób zawierających małżeństwo, a w tym przypadku w akcie urodzenia Pani N. H. figuruje imię jej ojca "Bazyl". Podnieśli również, że z dokonanego na ich zlecenie przez tłumacza przysięgłego języka rosyjskiego tłumaczenia imienia "Wasilij" wynika, że polski odpowiednik tegoż imienia brzmi "Bazyl". W dniu 01 grudnia 2008r. Pani N. H. przedłożyła kopię tłumaczenia aktu urodzenia jej ojca Nr [...], dokonanego przez tłumacza przysięgłego języka rosyjskiego, z którego wynika, że odpowiednikiem imienia "Wasilij" w języku polskim jest "Bazyl" lub "Bazyli". Z uwagi na fakt, iż w rozpoznawanej sprawie zostały przedstawione dwa odmienne tłumaczenia kopii aktu urodzenia dot. ojca Pani N. H. tj. B. L. - Wojewoda P. zwrócił się do tłumaczy przysięgłych przy Ministrze Sprawiedliwości o wydanie opinii dot. prawidłowej pisowni imienia "Bacилий" ("Wasilij") w języku polskim. W dniu 12 stycznia 2009 r. wpłynęła - do organu II instancji - opinia sporządzona przez dr E. S. tłumacza przysięgłego języka rosyjskiego.

W uzasadnieniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji organ odwoławczy wskazał, że art. 28 prawa o asc pozwala na sprostowanie przez kierownika urzędu stanu cywilnego jedynie oczywistego błędu pisarskiego. Oczywistym błędem pisarskim jest m.in. wpis niezgodny z dokumentami znajdującymi się w aktach zbiorowych, co w przedmiotowej sprawie nie zachodzi.

W tym trybie można sprostować błędnie wpisane w akcie dane, jeżeli istnieją stosowne dokumenty, które stanowiły podstawę sporządzenia danego aktu tj. akt urodzenia na podstawie aktu małżeństwa rodziców lub zgłoszenia urodzenia noworodka (art. 40 ust. l prawa o asc), akt małżeństwa na podstawie aktów urodzenia osób zawierających związek małżeński, akt zgonu na podstawie aktu małżeństwa i aktu urodzenia osoby zmarłej lub karty zgonu (art. 66 ust. l prawa o asc).

W ocenie organu II instancji podniesiony przez skarżących zarzut, że w akcie małżeństwa Nr [...] odnośnie imienia ojca kobiety nie zaistniał oczywisty błąd pisarski, gdyż został sporządzony na podstawie aktu urodzenia, w którym wpisano jako imię ojca kobiety "Bazyl", jest niezasadny. Zastosowanie przez kierownika art. 28 asc nie ogranicza się tylko do takich sytuacji, gdy istnieją rozbieżności między aktem stanu cywilnego a dokumentami przedstawionymi do jego sporządzenia np. odpisami aktu urodzenia złożonymi do akt zbiorowych. Przy wykładni art. 28 ww. ustawy należy przyjąć, że oczywistość polega na tym, iż okoliczność popełnienia błędu nie budzi wątpliwości przy porównaniu z innymi dokumentami, zwłaszcza z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego, których dane są reprodukowane w akcie (...). (takie stanowisko zawarł WSA w Warszawie w wyroku z dnia 22 listopada 2005 r. IV SA/Wa 1420/05; LEX nr 191966). W przedmiotowej sprawie omyłką pisarską dotknięty został odpis aktu urodzenia Pani N. L. (obecnie H.), wydany przez Kierownika USC w H. dnia 26 października 1970 roku, co w konsekwencji doprowadziło do zaistnienia błędu również w akcie małżeństwa znajdującym się w USC w B. pod Nr [...]. Należy przyjąć, iż z błędem został również wydany wyciąg z aktu urodzenia wydany w dniu 13.08.1963 r., którego kopię Państwo H. złożyli do akt sprawy w dniu 16 lipca 2008 roku. Zdaniem Wojewody P. zebrany w sprawie przez organ I instancji materiał dowodowy: odpis zupełny aktu urodzenia Pani N. L. (obecnie H.) Nr [...], aktualnie wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w H. oraz tłumaczenie kopii tego aktu urodzenia dokonane przez tłumacza przysięgłego języka rosyjskiego, odpis zupełny aktu małżeństwa rodziców Nr [...], a także tłumaczenie aktu urodzenia ojca Nr [...] dokonane przez tłumacza przysięgłego - uzasadniał sprostowanie aktu małżeństwa. Ponadto organ stwierdził, iż wobec złożenia przez skarżących do akt sprawy tłumaczenia aktu urodzenia Pani N. L. (obecnie H.) dokonanego przez tłumacza przysięgłego, z którego wynikało, iż polskim odpowiednikiem imienia Wasilij jest imię Bazyl lub Bazyli - organ II instancji uznał za niezbędne przed wydaniem rozstrzygnięcia zasięgnięcie dowodu z opinii biegłego. Zdaniem organu II instancji opinia jest wyczerpująca, jasna i pozbawiona sprzeczności oraz sporządzona została przez osobę posiadającą niezbędną wiedzę w niniejszej dziedzinie. Wynika z niej czym kierował się specjalista wysuwając tezę, z jakich materiałów źródłowych i opracowań korzystał. Z ww. opinii wynika, że zgodnie z metodologią tłumaczenia prawniczego, imion zapisanych alfabetem niełacińskim, w tym także rosyjskim, nie tłumaczy się, lecz transkrybuje lub transliteruje. W dalszej części ekspertyzy biegły wskazuje, że imię "Bacилий" w języku polskim należy zapisać jako Wasilij. W postaci zasymilowanej imię "Bacилий" brzmi BAZYLI (a nie Bazyl). Jest to jedyny poprawny odpowiednik polski (Zob. np. J. Wawrzyńczyk, Rosyjsko-polski słownik wyrazów trudnych, Warszawa 1996, Wyd. TEPIS).

Takie zasady obowiązują również w przypadku tłumaczenia rosyjskich dokumentów archiwalnych sporządzonych pod zaborem rosyjskim (przypomnieć należy, iż akt urodzenia ojca Pani N. H. został sporządzony w 1910 roku), w których występują zruszczone imiona Polaków.

Wskazano, że art. 28 ww. ustawy przewiduje możliwość sprostowania błędów jedynie w aktach stanu cywilnego. Względem odpisów ustawa nie przewiduje jakichkolwiek rozwiązań, które mogłyby prowadzić do usunięcia błędów czy niedokładności. W sytuacji zatem, gdy odpis aktu stanu cywilnego obarczony jest błędem - powinien on być jak najszybciej wycofany z obrotu prawnego, aby nie reprodukować błędów w innych aktach stanu cywilnego czy też innych dokumentach.

Organ stwierdził, że o ile jednak osoby zainteresowane uważają, iż prawdziwe imię ojca Pani N. H. z d. L. brzmi "Bazyl", mogą wystąpić do właściwego sądu rejonowego z wnioskiem o sprostowanie aktów stanu cywilnego w trybie art. 31 prawa o asc. W postępowaniu sądowym jako dowody mogą służyć inne dokumenty, niż akty stanu cywilnego.

W skardze na decyzję organu Państwo H. podnieśli, że opinia wydana dla Starszego Inspektora Wojewódzkiego P. Urzędu Wojewódzkiego w B. jest dokumentem bez nadanego numeru dziennika, zarejestrowanego przez Polskie Towarzystwo Tłumaczy Przysięgłych i Specjalistów i jest skierowana do osoby fizycznej. Ponadto skarżący powtórzyli, że nie wyrażają zgody na "zasymilowanie" na imię "Bazyli". Dodali, że akt zgonu ojca N. H. wystawiono na imię "Bazyl". Ponadto po zmarłym ojcu toczy się postępowanie spadkowe, w którym uczestniczą trzej bracia, natomiast skarżąca została pominięta z powodu braku dowodu osobistego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w swojej decyzji. Podkreślono, że opinia biegłego w sprawie była adresowana do osoby upoważnionej przez Wojewodę do załatwiania spraw w jego imieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonana na tych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do konstatacji, iż skarga jest uzasadniona, gdyż organy wprawdzie zgromadziły wszystkie niezbędne dowody w sprawie, lecz nie dokonały właściwej ich oceny, a w konsekwencji naruszyły przepis art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.), zwanej dalej "a.s.c." Wyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia wymaga przybliżenia przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie.

Powołana ustawa dopuszcza możliwość sprostowania aktu stanu cywilnego w trzech przypadkach, tj.:

1/ gdy chodzi o sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego (art. 28 zdanie 2) - tzw. "sprostowanie małe",

2/ w razie błędnego lub niewłaściwego zredagowania (art. 31),

3/ w przypadku, gdy akt stanu cywilnego nie zawiera wszystkich danych, które

powinny być w nim zamieszczone (art. 36) - sui generis sprostowanie.

W przypadkach, o których mowa w art. 28 zdanie 2 oraz w art. 36 a.s.c. rozstrzyga właściwy kierownik urzędu stanu cywilnego, natomiast w przypadku błędnego lub niewłaściwego zredagowania aktu stanu cywilnego (art. 31 a.s.c.) - orzeka właściwy sąd powszechny.

W judykaturze utrwalony jest pogląd, że stosując przepisy rozdziału 4 a.s.c., nie można odrywać się od zasady wyrażonej w art. 4, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może by udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Dlatego też, poza sprawami określonymi w art. 28 i w art. 36 a.s.c., orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym (por. np. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 1987 r., sygn. SA/Gd 679/87 - ONSA 1987/2/90; wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2005 r., sygn. IV SA/Wa 1420/05 - LEX nr 191966; wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 lutego 2005 r., sygn. II SA/Wa 238/04 - niepubl.; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 maja 2008 r., sygn. III SA/Po 197/08 - niepubl. wyrok WSA w Opolu z dnia 5 grudnia 2006 r. , sygn. II SA/Op 448/06 - niepubl.; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 lipca 2007 r. , sygn. II SA/Ol 614/07 - niepubl.; wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 lutego 2008 r., sygn. II SA/Łd 664/07 - niepubl.; Art. 28 zdanie 2 a.s.c. - w drodze wyjątku od zasady wyrażonej w zdaniu 1 tego przepisu, zezwala organom administracji na sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego. Błąd, o którym mowa musi być oczywisty. Dodatkowo, nie chodzi o każdego rodzaju oczywisty błąd, lecz wyłącznie o błąd pisarski. Zwrot "oczywisty" w języku polskim oznacza, że coś jest bezsporne, pewne, nie budzi wątpliwości. "Błąd pisarski" zaś, to widoczne, wbrew zamierzeniom osoby piszącej jakiś tekst - niewłaściwe użycie wyrazu, przeinaczenie, ewidentnie mylna pisownia, niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, błąd w tzw. "literówce", błąd ortograficzny lub gramatyczny. W świetle powyższych uwag ocenić należy, czy pominięcie w imieniu "Bazyli" litery "i" jest oczywistym błędem pisarskim, o którym mowa w art. 28 zdanie 2 a.s.c., a tym samym, czy organy zasadnie dokonały sprostowania imienia. Zmiana pisowni imienia ojca skarżącej, wskutek sprostowania miałaby polegać na dodaniu litery "i" do imienia "Bazyl".

W praktyce, w orzeczeniach organów administracji i sądów, często występującym oczywistym błędem pisarskim jest niedopisanie ostatniej litery wyrazu - co mogłoby sugerować, że w rozpoznawanej sprawie także mamy do czynienia z oczywistym błędem pisarskim, gdyż w akcie stanu cywilnego dopuszczono się omyłki, która następnie była powtarzana w kolejnych późniejszych odpisach aktów stanu cywilnego. Nie można jednak przeoczyć kwestii najistotniejszej w omawianej sprawie, a mianowicie, że w jednej z opinii przeprowadzonych w niniejszej sprawie tłumacz przysięgły wskazuje, że imię Bacилий może być zapisane jako "Wasilij" lub w postaci zasymilowanej jako "Bazyli" (karta akt -105). Z kolei w tłumaczeniu dokonanym na język polski przez drugiego tłumacza wskazuje się, że imię "Bacилий" może być zapisane w języku polskim jako "Bazyli" albo "Bazyl" (karta akt - 94). Trzeba podkreślić, że w/w opinie biegłych rozstrzygają jedynie kwestię zapisu (transpozycji) imienia Bacилий na język polski. Nie stanowią natomiast dowodu na okoliczność tego czy w rozpoznawanej sprawie zmiana zapisu Bazyl na Bazyli jest oczywistą omyłką, czy też nie, gdyż ocena w tej mierze leży wyłącznie w gestii organu. Zdaniem Sądu możliwość tłumaczenia imienia Bacилий na język polski w trzech wersjach: Wasilij, Bazyli, Bazyl, może świadczyć o tym, iż błąd w akcie stanu cywilnego nie jest oczywistą omyłką. Rozbieżności w pisowni imienia ojca skarżącej powstały najprawdopodobniej przy transpozycji imienia Bacилий na język polski do polskojęzycznych aktów stanu cywilnego i wynika z tego, że dopuszczalne są przynajmniej dwie formy polskojęzyczne: Bazyl albo Bazyli. Zatem okoliczność, że pierwszy dokument dotyczący urodzenia ojca skarżącej oraz metryka chrztu skarżącej zostały sporządzone w języku rosyjskim, przesądza o tym, że powstałe wątpliwości co do pisowni imienia Bacилий w polskojęzycznych aktach stanu cywilnego nie mogły być rozstrzygane w trybie sprostowania aktu stanu cywilnego, skoro skarżący twierdzą, że ojciec skarżącej od zawsze nazywał się Bazyl, co potwierdza większość dokumentów, a w pisowni i kulturze tut. społeczności lokalnej występują niewątpliwie podobne, ale nie te same formy: Bazyl i Bazyli (karta 135 akt administracyjnych). Ponadto w księdze metryk na rok 1936, cześć druga o zaślubionych, w pozycji 16, w opisie danych małżonka – ojca skarżącej, przy imieniu "Bazyl" widać wyraźnie, że została dopisana litera "i" (karta 63 akt administracyjnych). Na dzień dzisiejszy zapewne nie sposób ustalić kto i kiedy dokonał tego dopisku - czy sporządzającemu w 1936 r. wpis do księgi metryk zadrżała ręka i sam niezbyt wprawnie dokonał dopisania, czy też ów dopisek jest późniejszy. Z powyższych względów zadaniem Sądu ocena zebranego materiału dowodowego przez organy jest niewłaściwa i narusza art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Konsekwencją uwzględnienia skargi było zamieszczenie w wyroku obligatoryjnego stwierdzenia o niemożności wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi uzasadniało zasądzenie zwrot kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu. Jednocześnie mając na uwadze wniosek pełnomocnika z urzędu reprezentującego skarżących o przyznanie mu kosztów zastępstwa procesowego, Sąd kierując się treścią art. 205 § 2 w zw. z art. 210 § 1 p.p.s.a. orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wysokość przyznanego pełnomocnikowi wynagrodzenia ustalono w oparciu o stawki wynikające z Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U z 202 r. Nr 163, poz. 1348 ze zmianami).