Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2086/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Marek Leszczyński (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] odmawiającą przyznania G. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną E. R.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] maja 2012 r. G. R. wystąpił do Prezydenta W. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną E. R.

W odpowiedzi na wniosek organ I instancji decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ poinformował także, że skoro wnioskodawca nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, to w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do przyznania mu wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji G. R. wniósł odwołanie. W jego uzasadnieniu wskazał, że żona ma znaczny stopień niepełnosprawności, ma uszkodzony narząd ruchu w stopniu znacznym i sama się nie porusza. Z uwagi na stan zdrowia żony oraz konieczność opiekowania się małym dzieckiem, nie może podjąć pracy i nie rozumie jak można uniemożliwić pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2012 roku. W rozstrzygnięciu organ wskazał, że rację miał organ pierwszoinstancyjny odmawiając odwołującemu się przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Organ podniósł także, że ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205 poz. 1212), znowelizowano przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, m.in. art. 17 ust. 5, który wyłącza pewną kategorię osób z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub nie podejmują pracy zarobkowej w celu opiekowania się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nowelizacja ustawy nie zniosła jednak ograniczenia w postaci braku uprawnienia do przedmiotowego świadczenia osób pozostających w związku małżeńskim. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) został jedynie doprecyzowany. Zgodnie z nowym zapisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Kolegium, ponieważ organy administracji są związane przepisami prawa i są zobligowane do rozstrzygania spraw w granicach wyznaczonych tymi przepisami, organ nie ma możliwości przyznania świadczenia pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji skarżącej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył G. R., w której wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że po nowelizacji ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m. in. osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (zgodnie z przepisami ustawy z dn. 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), a zatem również na żonie wobec męża. Powołał się przy tym na wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach P 27/07 oraz P 41/07.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 – dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu, w pierwszej kolejności wskazać należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem opiekuńczym, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki m. in. niepełnosprawnej osobie dorosłej. Osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, którą może być osoba zobowiązana do alimentacji albo opiekun faktyczny, powinna pozostawać osobą, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie podejmuje tego zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Podkreślenia wymaga również, że posiadanie statusu bezrobotnego nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zauważenia wymaga, rezygnacja z zatrudnienia nie musi bezpośrednio poprzedzać złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ani też wnioskodawca nie musi faktycznie pracować w okresie poprzedzającym złożenie wniosku. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 05.05.2011 r. sygn. akt II SA/Ol 187/11 publ. LEX nr 957322; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 1273/10 publ. LEX nr 752001).

W ocenie sądu skarga ma usprawiedliwione podstawy. Organy obydwu instancji nie wyjaśniły bowiem w dostateczny sposób istotnych dla sprawy okoliczności, tak aby możliwe było jej rozstrzygnięcie w zgodzie nie tylko z gramatyczną treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także z zasadami konstytucyjnymi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". W szczególności zastosowanie ma art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu uwzględniającym nowelizację ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 205, poz. 1212), z którego wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m. in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując jednakże wykładni powyższych przepisów, należy mieć na względzie pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową, uznając, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki, nie powinno stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Za stanowiskiem tym przemawia nie tylko orzecznictwo sądów administracyjnych, ale również stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie. Podobnie opowiedziały się i inne sądy administracyjne, chociażby w orzeczeniach: wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 398/12, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010r., sygn. akt I OSK 1699/09; wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010r., sygn. akt I OSK 115/10; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009r., sygn. akt I OSK 723/09 oraz I OSK 722/09; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 kwietnia 2012r., sygn. akt II SA/Ol 162/12; wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 kwietnia 2012r., sygn. akt II SA/Łd 261/12 (cbois.nsa.gov.pl.).

W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (publ. OTK-A 2008/6/107) Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. u.ś.r., w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wprawdzie przytoczone rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. odnosi się do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. sprzed nowelizacji tego przepisu, jednakże wywody w nim zawarte pozostają nadal aktualne dla właściwej interpretacji zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym - do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Również w orzeczeniu z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09 Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, stosownie do którego pozostawanie w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. I wprawdzie Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów administracyjnych w tym zakresie, to stało się tak z uwagi między innymi na utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Wobec powyższego, stosowanie przez organy wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny - art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz równości wobec prawa - art. 32 Konstytucji RP.

Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) tej ustawy musi zatem być – w ocenie Sądu - odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w związku z art. 17 ust 1 u.ś.r, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09, wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1699/09, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 723/09 oraz I OSK 722/09 (cbois.nsa.gov.pl.).

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż dokonana przez organ wykładnia omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest prawidłowa, co zostało obszernie wykazane w ramach niniejszego uzasadnienia.

Przy ponownej analizie organ odwoławczy przeprowadzi właściwą wykładnię przepisów art. 17 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., mając na względzie powyższe wskazania sądu oraz argumenty strony skarżącej.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 135 i art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.