Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1415/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7,  art. 77 § 1, art. 80,  art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza z dnia [...] września 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1415/20

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpoznaniu odwołania M. B., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z [...] września 2020 r. nr [...], odmawiającą przyznania M. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad G. Ś..

Jak wynika z akt sprawy, M. B. we wniosku z 12 sierpnia 2020r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią - G. Ś., która jest wdową i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona oświadczyła, że córka babci – H. B. nie może sprawować opieki ze względu na poważne problemy zdrowotne. Syn babci – J. Ś. jest księdzem zakonnym i z racji swoich obowiązków również nie może sprawować opieki.

W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że G. Ś. jest osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wymaganą pomoc i opiekę zapewnia jej wnuczka M. B.. Córka G. Ś. - H. B. na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS została uznana za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym.

Po przeprowadzeniu postępowania, Burmistrz, decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad G. Ś.. Organ I instancji uznał, że wnioskodawczyni nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia. M. B. jest wnuczką G. Ś. a tym samym nie jest spokrewniona w pierwszym stopniu. Ustalono natomiast, że G. Ś. ma dwójkę dzieci, na których w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny. Organ I instancji wskazał również, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności G. Ś. z 7 grudnia 2011 r. nr [....], wydanego przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Burmistrz przyjął więc, że kolejną przesłanką odmowy świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że niepełnosprawność G. Ś. nie powstała przed 15 rokiem życia lub 25 w trakcie nauki w szkole.

M. B. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że jest jedyną osobą, która jest w stanie opiekować się babcią. Strona argumentowała, że sprawuje opiekę nad babcią od kilku lat, w związku z tym nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej. Córka babci – H. B. cierpi na poważne problemy zdrowotne, co uniemożliwia jej sprawowanie opieki nad swoją matką. Dalsze rokowanie co do jej stanu zdrowia zmierzają do wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisaną na wstępie decyzją z [...] października 2020r. utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W pierwszej kolejności Kolegium za błędne uznało stanowisko organu I instancji, który jako jedną z podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazywał brak określenia daty powstania niepełnosprawności G. Ś..

Kolegium uznało natomiast, że głównym przedmiotem sporu było ustalenie, czy M. B. mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), tj. czy jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej: k.r.o.). SKO uwzględniło również treść art. 17 ust. 1a u.ś.r., zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ odwoławczy przywołał stanowisko orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym, przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych wart. 17 ust. 1a u.ś.r. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r.

SKO wskazało na ustalenia faktyczne z których wynika, że strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawną babcią, posiadającą orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Jeździ do babci 5 razy w tygodniu i pomaga jej we wszystkich koniecznych czynnościach. Z poczynionych ustaleń przez organ I instancji , złożonych oświadczeń przez odwołującą wynika, że córka nie może sprawować opieki, ponieważ ma poważne problemy zdrowotne. Syn jest księdzem zakonnym i z racji swoich obowiązków również tej opieki nie może sprawować. Zatem z ustaleń organu dokonanych w tej sprawie wynika, że G. Ś. ma dwoje dzieci, które niewątpliwie zobowiązane są do alimentacji przed odwołującą. Oznacza to, że przesłanki do przyznania M. B. świadczenia pielęgnacyjnego istniałyby jedynie, gdyby dzieci G. Ś. nie byłyby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez nie opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczenie przez nie środków pieniężnych, potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby.

Kolegium uznało, że nie można automatycznie wykluczać wnuczki z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci G. Ś. nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga.

SKO stanęło na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny M. B. względem jej babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dzieci. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby. Skoro zatem skarżąca nie była osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to nie mogła ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad babcią.

M. B. wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium, wnosząc o jej uchylenia oraz o ponowne rozpatrzenie przesłanek wykluczających ją z grona osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca podtrzymała argumentację przedstawioną w odwołaniu, że jest jedyną osobą sprawująca opiekę nad babcią. Z tego powodu nie podejmuje pracy zarobkowej. Dzieci babci, mimo że są spokrewnione z nią w pierwszym stopniu nie są w stanie tej opieki zapewnić. Syn J. Ś. jest księdzem zakonnym i z tego powodu nie może sprawować opieki nad babcią. Z kolei córka H. B. jest w trakcie starań o uzyskanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z racji poważnych problemów zdrowotnych. Z powodu epidemii termin oczekiwania na uzyskanie tego rodzaju orzeczenia znacznie się wydłużył. Jej stale pogarszający się stan zdrowia wyklucza sprawowanie opieki nad babcią. Z tytułu poważnej sytuacji zdrowotnej H. B. uzyskuje rentę, której wysokość również nie pozwala na sprostanie obowiązkowi alimentacyjnemu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 8 lutego 2021r. skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w skardze zarzucając organowi naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach – sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.).

Tytułem wyjaśnienia należy wskazać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 ust. 3 zzs⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r. poz. 374 ).

W ocenie Sądu skarga okazała się zasadna. Przebieg postępowania, , jak również treść decyzji organu I i II instancji w powiązaniu z argumentacją, zawartą w skardze wskazują, że odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest przedwczesna.

Przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji był fakt, że skarżąca – jako wnuczka nie jest spokrewniona w pierwszym stopniu ze swoją babcią - G. Ś. (dalej: podopieczna). Podopieczna ma dwójkę dzieci: syna J. Ś. oraz córkę H. B.. Organ I instancji przyjął, że obie te osoby żyją i nie dysponują orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym w świetle art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej nie jest możliwe. Organ I instancji uznał również, że przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że niepełnosprawność podopiecznej nie powstała przed 18 rokiem życia lub 25 rokiem nauki w szkole. Z kolei Kolegium wydając zaskarżoną decyzję przyjęło, że brak daty powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. SKO stwierdziło również, że wnuczki nie można automatycznie wykluczać z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże zdaniem Kolegium w stosunku do dzieci podopiecznej nie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiałyby sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga. Z tego powodu skarżącej jako osobie niespokrewnionej z podopieczną w pierwszym stopniu odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu stanowisko Kolegium jest prawidłowe jedynie w zakresie dotyczącym braku możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku wskazania daty powstania niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Jednakże Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16).

Jeżeli zaś chodzi o podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z brakiem zaktualizowania się obowiązku alimentacyjnego skarżącej względem jej babci, zdaniem Sądu, ocena Kolegium co do braku nadzwyczajnych okoliczności, uniemożliwiających dzieciom podopiecznej sprawowanie nad nią opieki jawi się w świetle poczynionych ustaleń faktycznych –jako przedwczesna.

W przypadku skarżącej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało rozpatrywać w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W toku postępowania organy nie kwestionowały tego, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia i rzeczywiście sprawuje opiekę nad babcią, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczności te wynikały z ustaleń wywiadu środowiskowego. Skarżąca – jako wnuczka nie jest osobą spokrewnioną z podopieczną w pierwszym stopniu w związku z tym pod uwagę należało również wziąć art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., który stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W orzecznictwie przyjmuje się, że oprócz sytuacji wprost wymienionych w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. (tj. brak innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, małoletniość, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), również obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) – zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny, również zobowiązany do alimentacji (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 2020 r. I OSK 2831/19). Należy bowiem zauważyć, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm., dalej: k.r.o.). Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Art. 132 k.r.o. dopuszcza więc sytuację, w której osoba spokrewniona w bliższym stopniu nie ma możliwości, aby uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu. W takiej sytuacji obowiązek alimentacyjny aktualizuje się w stosunku do osoby spokrewnionej w dalszym stopniu.

W niniejszej sprawie organ I instancji ograniczył się do literalnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. przyjmując, że jedynie brak osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub też legitymowanie się przez nich orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dałoby prawo do ubiegania się przez skarżącą o świadczenie pielęgnacyjne. Stanowisko to z przedstawionych powyżej względów jest błędne. Z kolei Kolegium deklarowało konieczność uwzględnienia, oprócz literalnej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. również wykładni celowościowej i systemowej a zatem również obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki przez krewnego pierwszego stopnia. Kolegium ograniczyło się jedynie do stwierdzenia, że w stosunku do dzieci podopiecznej nie zachodzą szczególne okoliczności, wyłączające możliwość opieki i nie uzasadniło podstaw takiego stwierdzenia. W świetle natomiast wyjaśnień, przedstawionych przez skarżącą, zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i na etapie skargi należy uznać, że kwestia, dotycząca zaistnienia obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki przez dzieci podopiecznej nie została należycie wyjaśniona. Odnośnie do syna podopiecznej skarżąca wskazywała, że jest on księdzem zakonnym w związku z tym nie może sprawować opieki nad babcią. Z uwagi na fakt bycia zakonnikiem i związany z tym zakaz posiadania własnego majątku można przypuszczać, że nie jest on również w stanie sfinansować opieki osoby trzeciej nad podopieczną. Niemniej jednak kwestię tą organy powinny były wyjaśnić w sposób niebudzący wątpliwości, chociażby poprzez wezwanie J. Ś. do złożenia wyjaśnień co do swojej sytuacji osobistej i majątkowej. Odnośnie do córki podopiecznej – H. B. skarżąca wskazywała na pogarszający się stan jej zdrowia, z powodu którego H. B. ubiega się o uzyskanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazano także na fakt uznania jej przez Lekarza Rzeczoznawcę KRUS za okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Należy zauważyć, że zarówno organ I, jak i II instancji sytuacji zdrowotnej H. B. w ogóle nie zweryfikowały. Należało natomiast ustalić, jaka jest sytuacja zdrowotna córki podopiecznej i czy wyklucza ona opiekę nad matką, przy uwzględnieniu jej wieku i stanu zdrowia oraz czynności opiekuńczych, koniecznych do wykonania przy podopiecznej. Należało również wezwać stronę do przedstawienia wspomnianego wyżej orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS, czy też do udokumentowania starań o uzyskanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Status osoby niezdolnej do pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza zdolności do pracy w ogóle. Należało więc ustalić, jak jest sytuacja finansowa, mieszkaniowa, a także rodzinna H. B.. W szczególności należało zweryfikować wysokość otrzymywanej renty, o której wspominała skarżąca a także ustalić, czy H. B. uzyskuje jeszcze inne dochody. Bez należytych ustaleń w tym zakresie nie można przyjąć, że w stosunku do dzieci podopiecznej nie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad G. Ś.. Należy natomiast uwzględnić, że opieka może być sprawowana zarówno w sposób bezpośredni, jak i poprzez sfinansowanie usług opiekuńczych osoby trzeciej.

Zdaniem Sądu, wydane w sprawie rozstrzygnięcia nie zostały poprzedzone wystarczającymi wyjaśnieniami w zakresie sytuacji zdrowotnej i majątkowej dzieci podopiecznej. Dlatego też stwierdzenie Kolegium o braku po stronie dzieci G. Ś. obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad podopieczną należało uznać za przedwczesne. Dopiero bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę podjęcia decyzji. Wynika to z unormowań ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.), które zobowiązują organ administracji publicznej, prowadzący konkretne postępowanie do podejmowania - zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu - wszelkich czynności, które konieczne są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji do jej załatwienia (art. 7 k.p.a.). Organy są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Organy oceniają na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Następnie, rolą organu jest przedstawienie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu prawnym winien zaś wyjaśnić podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 K.p.a.). Dopiero stan faktyczny, ustalony w zgodzie z zasadami, wyznaczającymi sposób prowadzenia postępowania wyjaśniającego może stanowić podstawę do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy z uwzględnieniem przedstawionej powyżej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Organy obu instancji naruszyły więc art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i nie dokonały koniecznych do rozpoznania sprawy ustaleń faktycznych. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza z dnia [...] września 2020r., nr [...].