Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1385/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie AWSA Dorota Dąbek WSA Tadeusz Wołek (spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2005 r. sprawy ze skargi M.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 30 kwietnia 2003 r Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. J. kwotę 30,- ( trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia 30 kwietnia 2003 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z p. zm.) w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z p. zm.) po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez M.J. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 20 lutego 2003 r., nr [...] orzekającej o wymeldowaniu M. J. wraz z nieletnimi dziećmi J. J., M. J. i M.J. z miejsca pobytu stałego w [...]-utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

M. J. we wniesionym odwołaniu do Wojewody [...] podnosiła, że nic nie wiedziała o wyroku eksmisyjnym na jaki powołuje się organ I instancji gdyż nie była informowana ani o rozprawie ani o wyroku. Twierdziła, że nie opuściła dobrowolnie miejsca pobytu stałego natomiast w dniu 11 września 2002 r. została z niego wyrzucona razem z trójką małoletnich dzieci. O zajściu tym informowała Policję z [...], która przy wsparciu Gminnej Opieki Społecznej pomogła uzyskać Jej i dzieciom mieszkanie w Ośrodku Pomocy Rodzinie w [...] gdzie aktualnie przebywa.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda wskazał, że organ pierwszej instancji zaskarżoną decyzją wymeldował z pobytu stałego M.J. wraz z trójką małoletnich dzieci dlatego,że budynek ten opuściła razem z dziećmi i w stosunku do skarżącej orzeczona została eksmisja z przedmiotowego budynku ponieważ wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] Wydział I Cywilny sygn. [...] z dnia [...] 2002 r. skarżącej nakazano opuszczenie i opróżnienie z rzeczy i osób jej prawa reprezentujących przedmiotowego lokalu. Wyrok eksmisyjny uprawomocnił się z dniem [...] 2002 r. i w dniu [...] 2002 r. zaopatrzony został w klauzulę wykonalności.

Pobytem stałym zdaniem organu jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów. W niniejszej sprawie zdaniem organu drugiej instancji żaden z wymienionych warunków nie zachodzi ponieważ z wyjaśnień składanych przez M. J. wynikało, że od [...] 2002 r. nie mieszka w miejscu zameldowania na pobyt stały, gdyż została z przedmiotowego budynku wyrzucona przez rodziców. Dzięki interwencji Policji zabrała swoje rzeczy i zamieszkała razem z dziećmi w Ośrodku Opiekuńczym O.O. Bonifratrów w [...]

Jeżeli zatem M. J. i trójka Jej małoletnich dzieci nie przebywają zdaniem organu drugiej instancji w lokalu, w którym są zameldowane na pobyt stały, to brak jest podstaw aby takie fikcyjne zameldowanie, niezgodne ze stanem faktycznym było nadal utrzymywane.Obowiązujące przepisy prawa nie zezwalają na utrzymywanie fikcji meldunkowej. Jeżeli osoba sama z własnej woli obowiązku wymeldowania nie dokona, to może to uczynić za nią organ wydając decyzję orzekającą o wymeldowaniu.Organ administracyjny wydaje taką decyzję przy spełnieniu jedynego warunku jakim jest dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uważa się także usunięcie osoby z dotychczasowego miejsca pobytu w drodze przymusu fizycznego, jeśli osoba ta w odpowiednim czasie nie wystąpiła do sądu lub organów ścigania o ochronę swoich uprawnień. Odwołująca podnosiła wprawdzie zdaniem organu, że w reakcji na wyrzucenie Jej wraz z dziećmi z przedmiotowego budynku powiadomiła Policję, ale działania te nie doprowadziły do ponownego wprowadzenia do spornego budynku.Skarżąca nie odzyskała naruszonego posiadania, nie zamieszkała w miejscu pobytu stałego i nadal tam nie mieszka.

Przepisy z zakresu ewidencji ludności i dowodów osobistych są przepisami porządkowymi, rolą ich jest likwidacja istniejących rozbieżności pomiędzy rejestracją pobytu, a rzeczywistym stanem rzeczy stąd też należało uregulować tą kwestię wydając decyzję w przedmiocie wymeldowania M.J. wraz z dziećmi z miejsca pobytu stałego.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy na powyższą ostateczną decyzję Wojewody złożyła M.J. .W skardze podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zarzuciła ,że z mieszkania została wyrzucona przemocą,że interweniowała policja z [...] i nie mogła ją wprowadzić ponownie do domu ze względu na agresywne zachowanie rodziców.Dlatego też została z dziećmi czasowo umieszczona w Ośrodku Pomocy Rodzinie w [...]

.W tej sprawie zostało wszczęte postępowanie do syg [...] natomiast w sprawie wyroku eksmisyjnego złożyła skargę i czeka na odpowiedź.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie wskazując na motywy jak w zaskarżonej decyzji a w szczególności podnosząc,że skoro wyrok eksmisyjny stał się prawomocny i wykonalny stanowi to podstawę do uznania wyroku za równoznaczny z dobrowolnym opuszczeniem przez skarżącą przedmiotowego lokalu wraz z dziećmi.

Wojewódzki sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone , zgodnie z art.97 §1 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r , Nr 153, poz. 1271 ze zm.) , podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153,poz.1270).

Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania , że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W rozpoznawanej sprawie nie można odmówić trafności skardze M. J.natomiast organy podejmujące decyzje naruszyły prawo w zakresie poniżej wskazanym.

W obowiązującym w chwili wydawania decyzji przez organy pierwszej i drugiej instancji stanie prawnym przepis art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) określał przesłanki, jakie muszą zachodzić przy wymeldowaniu, a mianowicie "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić."Przepis ten został skorygowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01 który orzekł, że art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189):

a) jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

b) nie jest niezgodny z art. 7 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Dlatego też organy administracji orzekające w sprawach meldunkowych nie badają

tytułu prawnego do zajmowania lokalu, a jedynie fakt zamieszkiwania w nim.

Rację ma organ odwoławczy wskazując,że obowiązujące przepisy prawa nie zezwalają na utrzymywanie fikcji meldunkowej. Jeżeli osoba sama z własnej woli obowiązku wymeldowania nie dokona, to może to uczynić za nią organ wydając decyzję orzekającą o wymeldowaniu w oparciu o wskazany przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w stanie prawnym ustalonym po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r.. Organ administracyjny wydaje taką decyzję przy spełnieniu jedynego warunku jakim jest opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Przez opuszczenie należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uważa się także usunięcie osoby z dotychczasowego miejsca pobytu w drodze przymusu fizycznego, jeśli osoba ta w odpowiednim czasie nie wystąpiła do sądu lub organów ścigania /Prokuratury względnie Policji/ o ochronę swoich uprawnień. Pobytem stałym jest bowiem zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych).

Nie ulega najmniejszej wątpliwości,że w rozpoznawanej sprawie organy meldunkowe ustalając, że zachodzą przesłanki do zastosowania art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przekroczyły zasadę swobodnej oceny dowodów wynikającą z art.80 kodeksu postępowania administracyjnego stanowiącego,że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art.80 kpa),zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art.77 § 1 kpa)a więc przy podjęciu wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści(wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4.07.2001 r.sygn.I S.A. 1768/99 LEX nr 54171).

Za dowolne w rozpoznawanej sprawie należy uznać wnioskowanie o dobrowolności opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącą i jej dzieci z faktu wyprowadzenia się z tego lokalu w powiązaniu z wydanym przez sąd powszechny i wykonalnym wyrokiem eksmisyjnym.Ze wskazywanych bowiem przez skarżącą a nie zanegowanych jakimkolwiek dowodem przeciwnym i przyjętych przez organy meldunkowe okoliczności opuszczenia przedmiotowego lokalu wynika,że została z lokalu usunięta przemocą i to nie na skutek realizacji wykonalnego wyroku eksmisyjnego przez organ do tego uprawniony.Nieodpuszczalne jest uznawanie przez organy administracji publicznej działań sprzecznych z prawem skoro zgodnie z zasadą praworządności wynikającą z przepisu art.6 kodeksu postępowania administracyjnego same są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa. Z twierdzeń skarżącej również nie zanegowanych jakimkolwiek dowodem przeciwnym wynika ,że podjęła natychmiast działania zmierzające do odzyskania posiadania lokalu wzywając na interwencję policję.Rozważając przesłankę dobrowolności opuszczenia lokalu należy także mieć na względzie sprawę karną na którą powoływała się skarżąca.Jak wynika z przedłożonego przez skarżącą na rozprawie w dniu 7.11.2005 r.przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wyroku z dnia 1.07.2003 r. Sądu Rejonowego w [...] syg. akt II K 74/03 uchylonego następnie według oświadczenia skarżącej przez Sąd Okręgowy w [...] ojciec skarżącej J. D. został uznany za winnego występku z art.207. §1 kodeksu karnego polegającego na tym, że w okresie od [...] .2001 r. do dnia [...] .2002 r znęcał się psychicznie nad M.J. wszczynając awantury domowe, utrudniając korzystanie z pomieszczeń domowych,wyrzucając z domu,wyzywając słowami uznanymi powszechnie za obelżywe a także za winnego występku z art.191 §1 kodeksu karnego polegającego na tym,że w dniu [...] .2002r. działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą przemocą na osobie oraz groźbami pozbawienia życia zmuszał J.D. do opuszczenia rodzinnego domu.

Za dowolne w zakresie przesłanki trwałości opuszczenia należy uznać wnioskowanie opierające się na okoliczności faktycznego zamieszkiwania w chwili wydawania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji skarżącej wraz z dziećmi Ośrodku Pomocy Rodzinie w [...] który jest miejscem z oczywistych względów czasowego pobytu osób tam przebywających.Jak bowiem wskazano pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów a za taki ośrodek umożliwiający koncentrację spraw życiowych Ośrodka Pomocy Rodzinie uznać nie można mimo jego niewątpliwie ważnej funkcji humanitarnej i społecznej.

Uznając,że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania w zakresie wyżej opisanym co miało wpływ na wynik sprawy , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a,c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy meldunkowe powinny ponownie uzupełnić i rozważyć zebrany dotychczas w sprawie materiał dowodowy zgodnie z zasadami wskazanymi powyżej.O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 w/w ustawy.