Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 530/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Antas (spr.), , Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, Sędzia WSA Tomasz Stawecki, , Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Ciszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2020 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] grudnia 2019 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjenta I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Rzecznika Praw Pacjenta na rzecz skarżącego M. Ł. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3-4 i art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2019 r. poz. 1127 ze zm.), dalej: u.p.p. oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej: k.p.a., uznał praktykę stosowaną przez [...] (dalej: skarżący) prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą: "[...]" (adres: [...], ul. [...];[...]), polegającą na: 1) doprowadzaniu pacjentek do obcowania płciowego oraz dotykaniu ciała pacjentek w miejscach intymnych pod pozorem przeprowadzania badań, 2) utrwalaniu wizerunku pacjentek w bieliźnie bez ich zgody - za naruszające zbiorowe prawo pacjentów do poszanowania intymności i godności, o którym mowa w art. 20 ust. 1 u.p.p., stwierdzając równocześnie zaniechanie stosowania tejże praktyki od 8 lutego 2017 r.

W odniesieniu do ustaleń faktycznych i prawnych, które stały za wydanym rozstrzygnięciem, Rzecznik Praw Pacjenta (dalej: RPP) wyjaśnił, że postanowieniem z [...] lutego 2017 r. wszczął na podstawie art. 62 i art. 65 u.p.p. postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów w zakresie naruszenia prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności. W toku postępowania organ ustalił, że [...] prowadził działalność leczniczą w formie indywidualnej specjalistycznej praktyki lekarskiej w dziedzinie chirurgii onkologicznej oraz chirurgii ogólnej, która była zarejestrowana w Rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą prowadzonym przez Wojewodę [...] pod numerem księgi: [...]. Wobec skarżącego postanowieniem z [...] lutego 2017 r. oraz z [...] marca 2017 r. sygn. akt V Kz [...] Sąd Okręgowy w [...] zastosował środek zapobiegawczy w postaci zawieszenia prawa wykonywania zawodu lekarza. W odpowiedzi na wystąpienie RPP, przy piśmie z 11 września 2019 r. Prokuratura Okręgowa w [...] przesłała akt oskarżenia [...] obejmujący 120 zarzutów dotyczących przestępstw przeciwko wolności seksualnej lub obyczajowości. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący doprowadzał pacjentki do obcowania płciowego oraz dotykał ciała pacjentek w miejscach intymnych pod pozorem przeprowadzania badań. Dodatkowo utrwalał wizerunek pacjentek w bieliźnie bez ich zgody, co potwierdzają zabezpieczone nagrania obejmujące okres od 17 stycznia 2017 r. do 7 lutego 2017 r. Ustalenia te, jak wskazał organ, wynikają z akt postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w [...] pod sygn. PO I Ds. [...]. RPP stwierdził, mając na uwadze powyższe ustalenia, że doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną, jak zauważył organ, prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługująca na szczególną ochronę. Zgodnie z art. 20 ust. 1 u.p.p., pacjent ma prawo do poszanowania intymności i godności, w szczególności w czasie udzielania mu świadczeń zdrowotnych. Prawo pacjenta do poszanowania intymności ujmuje się jako zakres faktów dotyczących jednostki i jej przeżyć, które w zasadzie nie są przez nią ujawnione nawet osobom najbliższym. Zatem intymność pacjenta, czyli bliskość, odnieść należy do wszelkich odczuć i działań związanych z udzielaniem świadczeń opieki zdrowotnej. Na tak pojmowaną intymność składa się dbanie o dobro pacjenta, szacunek, zrozumienie jego sytuacji, wymiana intymnych informacji, uważanie pacjenta za podmiot o najwyższej wartości. Naruszenie intymności pozostaje w związku z poczuciem wstydu. Sfera intymności jednostki ludzkiej powinna być poddana szczególnej ochronie, w myśl której tylko dana jednostka może rozporządzać tą wrażliwą sferą uczuć. W niniejszej sprawie, jak stwierdził RPP, doprowadzanie pacjentek do obcowania płciowego oraz dotykanie ich ciał w miejscach intymnych pod pozorem przeprowadzania badań, w szczególności badania palpacyjnego węzłów chłonnych stanowi naruszenie ich prawa do poszanowania intymności i godności. Zawód lekarza, jako zawód zaufania publicznego, charakteryzuje się realizowaniem zadań o szczególnym charakterze z punktu widzenia zadań publicznych i związany jest z troską o realizację interesu publicznego. Przejawia się także ufnością społeczeństwa co do trafności postępowania lekarza jako przedstawiciela takiegoż zawodu. Organ podkreślił, że lekarz nie może wykorzystywać swego wpływu na pacjenta w innym celu niż leczniczy, Jak wynika tymczasem z opinii lekarzy, sposób przeprowadzonych badań przez skarżącego w odniesieniu do pacjentek był całkowicie błędny. Skarżący nie tylko podstępem dokonywał czynności seksualnych na pacjentkach, ale także próbował uzasadnić swoje zachowanie pełnionym zawodem i koniecznością udzielania pomocy. Organ wskazał, że najwyższym nakazem etycznym lekarza jest dobro chorego. Z tego też względu działania skarżącego były sprzeczne nie tylko z ustawą, etyką lekarską czy kodeksem karny, ale godziły w przyrodzoną godność człowieka, jak również w jego konstytucyjne prawa. RPP wyjaśnił, że wziął pod uwagę opinie biegłych pozyskane w toku postępowania karnego, z których wynika, że zachowanie lekarza przekraczało sposób postępowania zgodny z aktualną wiedzą medyczną. Biegły z zakresu onkologii stwierdzi, że badania pachwin nie jest badaniem rutynowym i zazwyczaj są one badane, gdy wynika to ze zgłoszenia nieprawidłowości przez pacjentkę bądź ujawnione są jakieś nieprawidłowości wskazujące na konieczność zbadania. W zakresie badania piersi od tyłu biegły natomiast podał, że metoda zastosowana przez skarżącego jest nieprawidłowa, gdyż uniemożliwiała szczegółowe i prawidłowe zbadanie piersi pacjentki i wykrycie w konsekwencji zmian.

RPP zauważył, że w rozpatrywanej sprawie bezsprzecznym pozostaje również to, że podmiot leczniczy utrwalał wizerunek pacjentek w bieliźnie w pomieszczeniach, w których udzielane były świadczenia zdrowotne jak również to, iż pacjentki nie były informowane o nagrywaniu, a zatem odbywało się ono bez ich zgody. Odwołując się do przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz. U. z 2019 r. poz. 595) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii (Dz. U. z 2016r. poz. 2218), RPP podkreślił, że nie dopuszczają one możliwości instalacji urządzeń rejestrujących obraz lub umożliwiających obserwację pacjentów w gabinetach lekarskich. Dla tak istotnej ingerencji w poszanowanie intymności i godności związanej z utrwalaniem wizerunku pacjentów w częściowym negliżu w gabinecie lekarskim niezbędna jest konkretna podstawa prawna. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie może być wątpliwości, że działanie polegające na utrwalaniu wizerunku pacjentek w żadnej mierze nie było uwarunkowane ich stanem zdrowotnym, ale służyło jedynie prywatnemu użytkowi lekarza. Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. wskazuje na zorganizowany charakter działania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które ma na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od niego. RPP w tym kontekście zauważył, że niewątpliwie liczba poszkodowanych pacjentek oraz okres trwania praktyk skarżącego skłaniają do wniosku, że jego działania były zorganizowane. Z aktu oskarżenia wynika, że w trakcie posiedzenia sądowego lekarz zmienił swoje dotychczasowe stanowisko, wskazując, iż nie zdawał sobie sprawy, że molestuje pacjentki. Prowadzi to do wniosku, że przyznał się do powyższego czynu. Trudno jest jednak dać wiarę, że skarżący nie miał świadomości, iż dopuszcza się tych czynów. Musiał bowiem co najmniej przewidywać, że jego zachowanie będzie godzić w poszanowanie intymności i godności, skoro było ono realizowane pod pozorem udzielania świadczeń zdrowotnych. RPP zauważył, że nie każda pacjentka, która odbyła wizytę w gabinecie została dotknięta molestowaniem. Niemniej jednak stosowanie tych praktyk nie było adresowane do konkretnych osób. Każda potencjalna pacjentka mogła stać się osobą pokrzywdzoną. Wybór osób, wobec których lekarz dopuścił się stosowania przedmiotowych praktyk, należał wyłącznie do niego.

Wobec ustalenia, że 7 lutego 2017 r. skarżący został zatrzymany przez organy ścigania i wobec braku informacji jakoby po zastosowaniu wobec niego środków wolnościowych ponownie dopuścił się przypisywanych mu czynów wobec pacjentek, RPP uznał, że od 8 lutego 2017 r. doszło do zaniechania stosowania przedmiotowych praktyk.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję RPP z [...] grudnia 2019 r. złożył [...], zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 20 ust. 1 u.p.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że niniejszy przepis znajdzie zastosowanie w sprawie z uwagi na to, że praktyka stosowana przez skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]" polegająca na doprowadzaniu pacjentek do obcowania płciowego oraz dotykaniu ciała pacjentek w miejscach intymnych pod pozorem przeprowadzania badań oraz utrwalaniu wizerunku pacjentek w bieliźnie bez ich zgody stanowi praktykę naruszającą zbiorowe prawo pacjentów do poszanowania intymności i godności, o którym mowa w art. 20 ust. 1 u.p.p., podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w którym brak jest dowodów potwierdzających, że doszło do "działania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych", nie pozwala przyjąć, że zostały spełnione przesłanki pozwalające na zastosowanie przedmiotowego przepisu;

2. art. 64 ust. 3 i 4 u.p.p. poprzez wydanie decyzji uznającej praktykę stosowaną przez skarżącego za naruszającą zbiorowe prawo pacjentów oraz stwierdzającą zaniechanie jej stosowania od 8 lutego 2017 r., podczas gdy organ na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 65 u.p.p. powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania.

3. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez odejście od zasady swobodnej oceny dowodów na rzecz oceny dowolnej, zaniechanie zgromadzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a polegające w szczególności na:

a) dokonaniu wiążących ustaleń w oparciu o uzasadnienie aktu oskarżenia sporządzonego przez prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] i przyjęcie tez zawartych w jego treści za własne przy jednoczesnym zaniechaniu dokonania samodzielnych ustaleń w sprawie,

b) pominięcie pisma skarżącego z 11 marca 2017 r. i zawartych w nim wyjaśnień, niedokonanie jakiejkolwiek oceny tego dowodu oraz jego łączności z innymi dowodami,

c) posiłkowaniem się przez organ przy rozstrzyganiu sprawy doniesieniami medialnymi o molestowaniu pacjentów przez skarżącego,

- co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, a w konsekwencji spowodowało uznanie praktyki stosowanej przez skarżącego za naruszającą zbiorowe prawo pacjentów do poszanowania intymności i godności oraz stwierdzono zaniechanie jej stosowania od 8 lutego 2017 r.;

4. art. 81a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na korzyść skarżącego w sytuacji, gdy materiał dowodowy w sprawie pozostawia nie dające się usunąć wątpliwości co do faktów;

5. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy.

6. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zawieszenia przez organ postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy [...] w [...] pod sygn. akt II K [...] wszczętego na podstawie aktu oskarżenia skierowanego przez Prokuraturę Okręgową w [...], a tym samym niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez organ, iż nie wystąpiły przesłanki pozwalające, a jednocześnie zobowiązujące organ do zawieszenia postępowania, albowiem prowadzone postępowanie karne nie jest zagadnieniem wstępnym, o którym mowa w przytoczonym przepisie, gdy tymczasem z dokładnej analizy stanu faktycznego i prawnego wynika ich bezpośredni związek.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów źródłowych, z których ustalenia RPP bezpośrednio miałyby wynikać. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika także, aby organ chociażby zapoznał się samodzielnie z jakimkolwiek dowodem, o którym mowa w akcie oskarżenia, a na które powołuje się w treści decyzji. Organ wadliwie utożsamił materiał dowodowy zgromadzony w sprawie z aktem oskarżenia i jego treścią. Organ dokonał wiążących ustaleń w zakresie stanu faktycznego i co do rzekomych działań podejmowanych przez skarżącego wyłącznie w oparciu o opisy zdarzeń i okoliczności opisane przez prokuratora, który sporządził akt oskarżenia, i potraktował je jako własne ustalenia, a także oparł się na dowodach, o których w akcie oskarżenia jest mowa (opinii lekarzy oraz opinii sporządzonej przez biegłego onkologa, nagranie z kamery zainstalowanej w gabinecie skarżącego, przesłuchania świadków), a które miały zostać zebrane w ramach postępowania przygotowawczego. Powyższe oznacza, że nie sposób uznać, iż w sprawie miało miejsce zachowanie, które pozwalałoby stwierdzić, że doszło do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Niezależnie od podnoszonych zarzutów skarżący wskazał, że charakter zarzutów, które mogą stanowić podstawę dla ustalenia, czy doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjenta, daje powody do postawienia tezy, że w sprawie mogą powstać wątpliwości co do stanu faktycznego, których nie da się usunąć. W ocenie skarżącego także materiał dowodowy znajdujący się w aktach postępowania przygotowawczego daje podstawy, by przypuszczać, że istnieje wiele okoliczności niewyjaśnionych, nieścisłości czy nawet sprzeczności. Zdaniem skarżącego, organ w sposób rażący naruszył jednocześnie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż samodzielnie rozstrzygnął zagadnienie prejudycjalne będące podstawą wydania orzeczenia w sprawie administracyjnej. Wynik postępowania karnego przesądzający o fakcie popełnienia przestępstwa, winie i karze, będzie miał bezpośrednio, a nie jedynie pośrednio wpływ m.in. na określenie, czy doszło do praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta. Powyższe jest tym bardziej zasadne, mając na względzie, że okoliczności (fakty) potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu, należy uznać za udowodnione i nie podlegają weryfikacji w postępowaniu administracyjnym

W odpowiedzi na skargę RPP wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu i jej stopień. Z tego powodu powoływanie się przez skarżącego na toczący się proces karny i oczekiwany jego wynik jest chybione, rolą RPP nie jest bowiem orzekanie o odpowiedzialności karnej skarżącego. RPP uzyskał akt oskarżenia skarżącego stanowiący podsumowanie ustaleń poczynionych przez prokuraturę w toku postępowania przygotowawczego. Organ wziął jednocześnie pod uwagę opinię biegłych pozyskaną w toku postępowania karnego, z której wynika, że zachowanie lekarza przekraczało sposób postępowania zgodny z aktualną wiedzą medyczną. W rozpatrywanej sprawie bezsprzecznym pozostaje również fakt, iż podmiot leczniczy utrwalał wizerunek pacjentek w bieliźnie w pomieszczeniach, w których udzielane były świadczenia zdrowotne jak również to, iż pacjentki nie były informowane o nagrywaniu, a zatem odbywało się ono bez ich zgody. Jak przyznał sam skarżący w piśmie z 11 marca 2017 r., od lipca 2016 r., po incydencie z agresywnym pacjentem, zainstalował w gabinecie jedną kamerę i uruchomił stały monitoring gabinetu. Podniesione przez skarżącego zastrzeżenia należy uznać tym samym za chybione i sprowadzające się do polemiki z wydaną w sprawie decyzją bez wskazania merytorycznych argumentów, że przedmiotowe sytuacje nie miały miejsca.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego, odmówił zawieszenia postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji z [...] grudnia 2019 r. przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja RPP narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Stosownie do art. 59 ust. 1 u.p.p., przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się: 1) bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, 2) stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu zorganizowanie wbrew przepisom o rozwiązywaniu sporów zbiorowych akcji protestacyjnej lub strajku przez organizatora strajku - mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych. W myśl art. 59 ust. 2 u.p.p., zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów jest wszczynane przez RPP postanowieniem (art. 62 u.p.p.). Zgodnie z art. 64 ust. 1 i ust. 2 u.p.p., w przypadku wydania przez RPP decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje on jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. W decyzji RPP może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. W myśl natomiast art. 64 ust. 3 i 4 u.p.p., nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 1, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.p. W takim przypadku RPP wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Na mocy art. 65 u.p.p., ww. decyzje RPP są ostateczne. W zakresie nieuregulowanym w przepisach rozdziału 13 u.p.p., dotyczącego postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów stosuje się przepisy k.p.a.

Wzgląd na wymóg stosowania przepisów k.p.a. w sprawie stwierdzenia praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów nakazuje przyjąć, że postępowanie dowodowe prowadzone przez RPP powinno być zgodne z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego oraz regułami kształtującymi postępowanie wyjaśniające przewidzianymi w rozdziale 4 działu II k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organ administracji publicznej powinien stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego i ich przeprowadzenia. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów, które powinna spełniać decyzja, obowiązek zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocenę tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.

Z przepisów rozdziału 4 działu II k.p.a., w szczególności z art. 75 k.p.a. wynika, że dowodem w postępowaniu administracyjnym mogą być dowody samodzielnie pozyskane i utrwalone przez organ w toku tego postępowania, ale także dowody pochodzące z innego postępowania (np. postępowania karnego, postępowania cywilnego). Organ prowadzący postępowanie administracyjne w przypadku potrzeby posłużenia się dowodami pochodzącymi z innego postępowania nie jest bezwzględnie związany zasadą bezpośredniości rozumianą jako obowiązek oparcia ustaleń faktycznych na dowodach bezpośrednio przeprowadzonych przez tenże organ. Dyrektywa nakazująca organowi dokonywanie ustaleń przy wykorzystaniu przede wszystkim dowodów pierwotnych, a unikaniu zastępowania dowodów pierwotnych pochodnymi może doznawać z tego względu w określonych sytuacjach wyjątku, co prowadzić będzie do możliwości dokonania ustaleń faktycznych w sprawie na podstawie oceny opartej np. o zeznania świadków, gdy organ nie dokona ich procesowego przesłuchania, ale posłuży się wyłącznie protokołami ich zeznań złożonych i utrwalonych w innej sprawie. Na dopuszczalność takiego działania organu niewątpliwie nie ma wpływu to, że przedmiot postępowania administracyjnego, w którym organ przeprowadza tego rodzaju dowód, może pozostawać całkowicie odmienny od postępowania prowadzonego przez inny organ procesowy (organ, sąd, prokuratora). Powyższy zakres wyjaśnień nie stanowi zresztą, jak się wydaje, przedmiotu rozbieżności pomiędzy skarżącym a organem, gdyż w świetle podnoszonych w skardze oraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uwag sporem w sprawie nie jest objęte to, czy RPP, prowadząc postępowanie dotyczące stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe prawo pacjentów, mógł odwołać się do ustaleń przyjętych w prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w [...] postępowaniu przygotowawczym, ale to na jakich zasadach mógł się posłużyć zgromadzonymi w tym postępowaniu dowodami, aby postępowanie wyjaśniające odpowiadało przepisom k.p.a.

RPP w zaskarżonej decyzji stwierdził, że przypisując skarżącemu praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w zakresie naruszenia prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności, mógł się oprzeć na ustaleniach określonych jako "wynikające z akt postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w [...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny tak formułowanego twierdzenia w żaden sposób nie kwestionuje i uznaje je za trafne, niemniej wymaga dookreślenia, za pomocą jakiego środka dowodowego organ w takim przypadku mógł poczynić swoje własne ustalenia, by prawidłowo zastosować art. 61 ust. 1 - 4 w zw. z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. Środkiem dowodowym w świetle art. 75 § 1 k.p.a. niewątpliwie może być sporządzony przez prokuratora akt oskarżenia. Jego moc dowodowa, czego nie dostrzegł RPP, przytaczając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jego obszerne fragmenty, jest jednakże ograniczona, gdyż dowodzić on może wyłącznie tego, co z niego jako dokumentu urzędowego wynika. Powszechnie przyjmuje się, że akt oskarżenia to oświadczenie woli ścigania karnego, wyrażone przez uprawnionego oskarżyciela w formie przewidzianej przez prawo (por. S. Waltoś, Akt oskarżenia w procesie karnym, Warszawa 1963, s. 10). Jego sporządzenie zasadniczo wyłącznie potwierdza zamknięcie śledztwa lub dochodzenia oraz szczegółowo określa zarzucany oskarżonemu czyn, co pozostaje kluczowym elementem tego pisma procesowego (art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k.). Podobne uwagi odnieść należy do mocy dowodowej postanowienia o umorzeniu śledztwa (art. 322 § 1 k.p.k.).

Nawet jeżeli podzielić przywoływany w piśmiennictwie pogląd, że kodeksowe pojęcie "wystarczających podstaw do wniesienia aktu oskarżenia" odnosić należy do stanu dowodów kwalifikujących się do wykorzystania przed sądem karnym, który uzasadnia stopień prawdopodobieństwa skazania oskarżonego przez sąd odpowiadający od strony podmiotowej "subiektywnemu przekonaniu" czy "moralnej pewności" oskarżyciela (por. R. Kmiecik, Akt oskarżenia jako pisemna forma skargi oskarżyciela publicznego, Prok. i Prawo 2010, nr 1-2, s. 114-115), to w świetle regulacji kodeksowej i tak nie zachodzi prawna możliwość, by organ administracji był uprawniony do odstąpienia od przeprowadzenia dowodów zebranych w toku przeprowadzonego śledztwa lub dochodzenia i zastąpienia ich samodzielnej oceny oceną sformułowaną przez prokuratora w treści aktu oskarżenia. Absolutna pewność oskarżyciela publicznego o zasadności postawionych oskarżonemu zarzutów i właściwym rozważeniu wszelkich okoliczności, które wskazują na popełnienie zarzucanego czynu nie jest tu wystarczająca. Nie zmienia tej oceny również jednoznaczna wymowa materiału dowodowego, która się wyłania z treści aktu oskarżenia lub innych decyzji procesowych. Zgodzić się należy w całej rozciągłości w związku z tym z tym zarzutem skargi, który wskazuje na to, że RPP powinien w ramach postępowania dowodowego odwołać się w rozpoznawanej sprawie nie do aktu oskarżenia z [...] lutego 2019 r. skierowanego do Sądu Rejonowego [...] w [...] przez prokuratora Prokuratury Rejonowej delegowanego do Prokuratury Okręgowej w [...] w sprawie o sygn. PO I Ds. [...] i do treści postanowienia o umorzeniu śledztwa z [...] grudnia 2018 r. w sprawie o sygn. PO I Ds. [...] (płyta CD, załącznik do akt, k. 191), ale dowodów stanowiących podstawę sporządzenia tychże decyzji karnoprocesowych i ocenić ich znaczenie dla sprawy.

Tego w kontrolowanym postępowaniu RPP całkowicie zaniechał, co uzasadnia zarzut naruszenia przepisów procesowych powołanych w skardze (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.). Jeżeli chodzi o zeznania świadków, w tym pokrzywdzonych, wyjaśnienia skarżącego i opinie biegłych opiniujących m.in. prawidłowość działania skarżącego z punktu widzenia standardów dotyczących badania piersi i węzłów pachwinowych organ powinien w przeprowadzonym postępowaniu je pozyskać, wydać postanowienie o ich włączeniu do materiału dowodowego, a następnie poddać je ocenom konfrontowanym z wyjaśnieniami składanymi przez skarżącego w toku niniejszego postępowania. Oceny te powinny dotyczyć zarówno tego zachowania skarżącego, które prokurator zakwalifikował jako doprowadzanie pacjentek do obcowania płciowego oraz poddania się innej czynności seksualnej w trakcie przeprowadzania badań, jak i utrwalania wizerunku pacjentek w gabinecie skarżącego bez ich zgody. Dopiero w oparciu o takie ustalenia wyprowadzone bezpośrednio z samodzielnie rozważonego materiału dowodowego możliwe byłoby stwierdzenie tego, czy przypisane skarżącemu zachowanie ze względu na sposób działania można uznać za praktykę wykazującą cechy określone w art. 59 ust. 1 u.p.p., naruszającą konkretne prawa pacjentów, w szczególności prawo do uzyskania świadczenia zdrowotnego odpowiadającego wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej, a równocześnie udzielanego w sposób w pełni zapewniający poszanowanie intymności i godności pacjenta. Odmiennej oceny nie uzasadnia to, że w piśmie z 11 marca 2017 r. (k. 43) skarżący w toku postępowania potwierdził instalację monitoringu wizyjnego w gabinecie lekarskim, jeżeli organ, pomijając dowody zgromadzone w postępowaniu przygotowawczym, samodzielnie nie zweryfikował na ich podstawie tej informacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że wadliwość działania RPP w zakresie właściwego ukształtowania podstawy faktycznej podejmowanego rozstrzygnięcia jest dostrzegalna w sprawie tym bardziej, że w toku postępowania, na co trafnie zwrócił uwagę skarżący, organ występował do Prokuratury Okręgowej w [...], a następnie do Sądu Rejonowego [...] w [...] o udostępnienie zgromadzonego w postępowaniu przygotowawczym materiału dowodowego, co postrzegać należy jako potwierdzenie poglądu, że posłużenie się wyłącznie "prokuratorskim opisem" zarzucanych skarżącemu czynów uznane być może w świetle art. 80 k.p.a. za niewystarczające. Wyrazem takiego przekonania było wskazanie przez RPP w skierowanym do Sądu Rejonowego [...] w [...] piśmie z 22 października 2019 r.(k. 108-109), że dokumenty, o które organ wystąpił, są "niezbędne do sprawnego i rzetelnego zakończenia postępowania [...]". Sąd zauważa, że z akt sprawy obejmujących odpowiedź udzieloną RPP przez Sąd Rejonowy [...] w [...] (pismo z 31 października 2019 r. sygn. II K [...], k. 112) wynika, że możliwe było udostępnienie organowi żądanych dokumentów po ich skonkretyzowaniu, zachodziła równocześnie możliwość udostępnienia całości akt sprawy w siedzibie Sądu, ewentualnie ich wypożyczenia po uzyskania zgody Prezesa Sądu Rejonowego [...] w [...], co sprawia, że wadliwość dotykająca przeprowadzone postępowanie dowodowe była skutkiem wadliwego zastosowania przez organ przepisów rozdziału 4 działu II k.p.a., nie była natomiast powodowana obiektywnymi względami łączonymi z niemożnością zapoznania się z aktami postępowania przygotowawczego.

Jakkolwiek Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela najistotniejszą część zarzutów powołanych w skardze, uznając ich zasadność i wpływ na wynik sprawy, o tyle ta ocena nie obejmuje całości argumentacji sformułowanej przez skarżącego. Odrzucić należy bowiem twierdzenie, że w sprawie doszło do naruszenia przez RPP art. 81a § 1 k.p.a., ponieważ w sytuacji uchybienia przez organ przepisom kształtującym postępowanie wyjaśniające brak jest możliwości przesądzenia tego, czy materiał dowodowy pozostawia nie dające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego.

Odrzucić należy również pogląd uznający toczące się przed Sądem Rejonowym [...] w [...] postępowanie karne, a precyzyjnie - jego wynik jako zagadnienie prejudycjalne tak w kontekście normy art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., jak i art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie zainicjowanej przez RPP sprawy nie jest uzależnione od wyniku postępowania karnego, ponieważ prawnokarna ocena zachowania skarżącego z punktu widzenia przepisów k.k. nie jest elementem dyspozycji art. 59 ust. 1 u.p.p. Dla potrzeb tego postępowania nie jest konieczne uzyskanie orzeczenia sądu karnego potwierdzającego fakt dopuszczenia się skarżącego jako podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych zarzucanych mu czynów. RPP może samodzielnie dokonać ich oceny w celu stwierdzenia, czy zaistniałe w sprawie okoliczności uzasadniają uznanie ich za praktykę naruszającą zbiorowe prawo pacjentów.

Sąd jest zobowiązany przypomnieć, że zagadnienie wstępne (kwestia prejudycjalna) to takie zagadnienie prawne, które powstało w toku postępowania administracyjnego i do którego rozstrzygnięcia nie jest właściwy organ prowadzący to postępowanie, ponieważ rozstrzygnięcie tego zagadnienia należy do właściwości sądu powszechnego lub innego organu administracji publicznej. Przez pojęcie "zagadnienia wstępnego" należy rozumieć tym samym kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji lub postanowienia albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. Zagadnienie wstępne musi wpływać na rozstrzygnięcie sprawy, w której toczy się postępowanie "główne", ponadto musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy, będącej przedmiotem postępowania administracyjnego, a zagadnieniem wstępnym (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2013 r., sygn. I OSK 2108/11). Związek zagadnienia wstępnego ze sprawą merytoryczną wyraża się relacją, w której brak rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd jawi się jako bezwzględna przeszkoda dla wydania decyzji w prowadzonej przez organ sprawie. W razie, gdy związek ten nie występuje, nie jest dopuszczalne zawieszenie postępowania (por. wyrok NSA z 23 lipca 2014 r. sygn. I OSK 1136/13).

Ponownie rozstrzygając sprawę, RPP dostosuje się do wskazań zawartych w uzasadnieniu, a następnie rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy, oceniając okoliczności istotne dla zastosowania dyspozycji art. 61 ust. 1 – 4 w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.p. i przedstawiając ich wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.