Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1158/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6211 Przydział i opróżnienie lokalu mieszkalnego oraz kwatery tymczasowej w służbach mundurowych
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 1995 nr 86 poz 433
law: Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędziowie NSA Janina Antosiewicz (spr), Zbigniew Rausz, Protokolant Maria Połowniak, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 maja 2004 r. sygn. akt 3/II SA/Gd 3428/01 w sprawie ze skargi Bohdana B. na decyzję Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej – Oddziału Rejonowego w G. z dnia 3 września 2001 r. (...) w przedmiocie zwolnienia osobnej kwatery stałej 1. oddala skargę kasacyjną; 2.oddala wniosek Bohdana B. zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

OSK 1158/04

U Z A S A D N I E N I E

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 maja 2004 r. 3/II SA/Gd 3428/01 uwzględniając skargę Bohdana B. uchylił decyzję Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej - Oddziału Rejonowego w G. z dnia 3 września 2001 r. i poprzedzająca ją decyzję Dyrektora Oddziału Terenowego WAM z dnia 31 lipca 2001 r. w przedmiocie zwolnienia osobnej kwatery stałej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył dotychczas poczynione ustalenia: Bohdan B. w dniu 7 kwietnia 1972 r. otrzymał przydział osobnej kwatery stałej w G. przy ul. B. 21 B m. 12.

W dniu 7 czerwca 1974 r. przyznano mu decyzją (...) dodatkową ulgę zwrotną, ustaloną zaliczkowo na kwotę 25.120 zł, którą następnie przekazano na konto Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej w G. w związku z członkostwem w tej spółdzielni Haliny B. Decyzją z dnia 4 października 1978 r. Bohdanowi B. przydzielono wraz z rodziną osobną kwaterę stałą nr 8 w G. przy ul. Płk D. nr 49 I., Po otrzymaniu kwatery B. B. nie zwrócił pomocy finansowej, zaś w dniu 21 maja 1997 r., żona Bohdana B., Halina B. wniosła o skreślenie jej z listy członków w Spółdzielni Mieszkaniowej z jednoczesnym przekazaniem jej uprawnień na rzecz syna Artura. Spółdzielnia Mieszkaniowa dokonała skreślenia Haliny B. i przyjęła w poczet członków syna Artura. W dniu 31 lipca 2001 r. Dyrektor Oddziału Terenowego WAM w G. nakazał Bohdanowi B., wraz z zamieszkującymi z nim osobami, opuszczenie dotychczas zajmowanej kwatery, bowiem zgodnie z art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP /Dz.U. nr 86 poz. 433 ze zm./ emeryt wojskowy jest obowiązany przekazać do dyspozycji Agencji dotychczas zajmowaną kwaterę, jeżeli otrzymał on pomoc finansowa na budownictwo mieszkaniowe, udzieloną na podstawie dotychczasowych przepisów. Prawo do kwatery określone w art. 24 ust. 1 powołanej ustawy zostało zrealizowane poprzez uzyskanie pomocy finansowej na budownictwo i ciąży na nim obowiązek zwolnienia kwatery.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Oddziału Rejonowego WAM utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję. Organ odwoławczy oparł się na przepisach art. 41 ust. 2 pkt 1 i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP. Żołnierzowi zawodowemu przyznana została pomoc finansowa w postaci dodatkowej ulgi zwrotnej na podstawie par. 10 uchwały nr 154 Rady Ministrów z dnia 6 lipca 1973 r. w sprawie zasad i trybu przyznawania pomocy z funduszu mieszkaniowego na budownictwo mieszkaniowe /Dz.Rozk. MON nr 21 poz. 104/.

Od dnia 1.01.1996 r. weszły w życie przepisy rozdziałów 4-6 oraz art. 86-91 powołanej ustawy. W art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawodawca postanowił, że osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 ustawy /emeryt, rencista wojskowy/ jest obowiązana przekazać do dyspozycji Agencji dotychczas zajmowaną kwaterę, jeżeli występują okoliczności, o których mowa m.in. w punkcie 2 ust. 1 art. 4l ustawy. Okolicznością tą jest otrzymanie pomocy finansowej na budownictwo mieszkaniowe, udzielonej na podstawie dotychczasowych przepisów. Ustawodawca użył sformułowania "otrzymał pomoc finansową", co oznacza, że przez fakt otrzymania przedmiotowego świadczenia powstaje obowiązek zwolnienia zajmowanej kwatery. Z dokumentów wynika fakt otrzymania przez B. B. pomocy finansowej, przyznanej na podstawie przepisów dotychczas obowiązujących oraz fakt zajmowania osobnej kwatery stałej. W związku z normą prawną zawartą w art. 4l ust. 1 pkt 2 ustawy - do stosowania której odsyła art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy, B. B. - emeryt wojskowy - ma obowiązek wynikający z tych przepisów - zwolnienia kwatery.

Nie może mieć znaczenia, że Halina B. została skreślona z rejestru członków spółdzielni, a jej miejsce zajął syn Artur B., przejmując po niej uprawnienia.

Pomoc finansowa stała się ekwiwalentem pieniężnym, o czym stanowi art. 87 ust. 1 ustawy. W związku z tym, że ustawodawca postawił znak równości między pomocą finansową /przyznaną zarówno w formie zaliczkowej jak i bezzwrotnej/ a ekwiwalentem pieniężnym, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy, to otrzymanie przez B. B. pomocy finansowej dowodzi, że zrealizował on swoje prawo do kwatery w sposób wymieniony w powołanym przepisie. W ocenie organu II instancji wolą ustawodawcy jest uregulowanie wszystkich przypadków zajmowania kwatery po otrzymaniu pomocy finansowej przez nałożenie obowiązku przekazania jej w stanie wolnym do dyspozycji Agencji. Ustawodawca nie odnosi się do sytuacji, czy zrealizowany został cel, na który pomoc finansowa była przyznana. W przypadku niewykonania obowiązku przekazania kwatery ustawodawca przyznaje w art. 42 ust. 1 ustawy dyrektorowi oddziału terenowego uprawnienie do wydania decyzji o zwolnieniu kwatery.

Przepis art. 47 ustawy nie przewiduje możliwości zwrotu pomocy finansowej, poza przypadkiem określonym w art. 47 ust. 7 ustawy, który dotyczy żołnierza zawodowego zwolnionego z zawodowej służby wojskowej bez zachowania prawa do kwatery.

W skardze wniesionej do sądu administracyjnego B. B. wniósł o uchylenie decyzji i zawarcie z nim umowy najmu, zaś w uzupełnieniu skargi zarzucił niewłaściwą wykładnie przepisów, gdyż art. 24 ust. 1 ustawy stanowi o realizacji prawa do kwatery przez jej przydział lub wypłacenie ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację z kwatery. W myśl art. 87 ust. 1 ustawy pomoc finansowa przyznana w formie zaliczkowej i bezzwrotnej jest ekwiwalentem pieniężnym, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy. Otrzymał ulgę ustaloną zaliczkowo, a następnie miała być wydana decyzja orzekająca zamianę dodatkowej ulgi zwrotnej na bezzwrotną i wówczas miały być dokonane ostateczne rozliczenia. Taka decyzja nie została jednak wydana. W tej sytuacji otrzymana przez niego ulga nie może być traktowana jako ekwiwalent pieniężny, o którym mowa w art. 24 ust. 1. Taką też wykładnię przepisów ustawy zastosował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 lipca 2001 r. I SA 324/00.

Uwzględniając skargę strony Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku przedstawił obowiązujący stan prawny w tym zakresie.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP prawo do kwatery przysługuje żołnierzowi zawodowemu od dnia powołania go do czynnej służby wojskowej, pełnionej jako służba stała. Prawo to przysługuje również żołnierzowi zawodowemu przeniesionemu w stan nieczynny. Prawo do kwatery w myśl art. 24 ust. 1 realizuje się na wniosek żołnierza zawodowego, o którym mowa w art. 22 ust. 1 i 3 jak również osób uprawnionych /art. 23 ust. 1 i 2/ przez przydział kwatery, albo wypłacenie ekwiwalentu w zamian za rezygnację z kwatery.

Obowiązek przekazania kwatery przez osobę uprawnioną określa przepis art. 41 ust. 2 pkt 1 odsyłając do odpowiedniego stosowania art. 41 ust. 1 pkt 1, 2, 5-9 ustawy. Są to m.in. przypadki gdy żołnierz otrzymał ekwiwalent pieniężny w zamian za rezygnację z kwatery /pkt 1/, bądź otrzymał pomoc finansową na budownictwo mieszkaniowe, udzieloną na podstawie dotychczasowych przepisów /pkt 2/.

Sąd I instancji trafnie ocenił, iż problem w sprawie niniejszej sprowadza się do tego, czy stan faktyczny sprawy wyczerpuje przesłanki art. 87 ust. 1 cytowanej ustawy. Art. 87 ust. 1 przewiduje, że ekwiwalentem pieniężnym, czyli jednym z dwu sposobów realizacji prawa do kwatery, jest m.in. pomoc finansowa przyznana w formie zaliczkowej i bezzwrotnej na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów.

Organy wojskowe stanęły na stanowisku, że pomoc finansowa jest ekwiwalentem pieniężnym zarówno wówczas, gdy została przyznana w formie tylko zaliczkowej, jak i zaliczkowej i bezzwrotnej.

Sąd poglądu tego nie podzielił. Zdaniem Sądu pomoc finansowa jest ekwiwalentem pieniężnym, jeżeli jest to pomoc finansowa w formie zaliczkowej i - jednocześnie - w formie bezzwrotnej. Podobny pogląd zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 lipca 2001 r. I SA 324/00 /nie publ./, w którym wskazał że aby uznać, że żołnierz otrzymał pomoc finansową, powinna być zakończona sprawa tej pomocy przyznawanej w dwóch formach, tj. zaliczkowej i bezzwrotnej.

Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji z dnia 7.06.1974 r. o przyznaniu skarżącemu dodatkowej ulgi w formie zwrotnej, wynika, że otrzymujący ulgę powinien złożyć wniosek o zamianę ulgi, a następnie powinna być wydana decyzja ostateczna orzekająca zamianę dodatkowej ulgi zwrotnej na bezzwrotną. W aktach brak takiego wniosku oraz decyzji, a co więcej - skarżący twierdzi, czemu nie zaprzecza strona przeciwna, że decyzja ostateczna o zamianie dodatkowej ulgi na bezzwrotną, dotycząca skarżącego nigdy nie była wydana. Wobec powyższego Sąd uznał, że nieprzekonujące jest stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż otrzymana przez skarżącego pomoc finansowa jest ekwiwalentem pieniężnym, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się również do faktu, że skarżącemu już po otrzymaniu pomocy finansowej w formie zaliczkowej przydzielono decyzją z dnia 4 października 1978 r. osobną kwaterę stałą, co może sugerować, że taką właśnie formę realizacji prawa do kwatery wybrano w przypadku skarżącego - na jego wniosek.

Wobec powyższego na mocy art. 145 par. 1 pkt 1a, 135 i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ Sąd uchylił obie decyzje.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Oddziału Rejonowego WAM w G., prawidłowo reprezentowany, i zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 87 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP i przyjęcie, że ekwiwalentem jest wyłącznie pomoc finansowa otrzymana w formie zwrotnej i bezzwrotnej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi strona podnosi, iż przyznana Bohdanowi B. pomoc z przeznaczeniem na uzupełnienie wkładu mieszkaniowego w spółdzielni mieszkaniowej w 1974 r. nie podlegała zamianie. Zamiana tej pomocy, zgodnie z par. 13 ust. 1 zarządzenia MON nr 72 z dnia 10 sierpnia 1973 r. następowała na wniosek osoby uprawnionej, bezpośrednio po uzyskaniu mieszkania. Pomoc ta nie podlegała zamianie w razie wystąpienia ze spółdzielni. Do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. Bohdan B. nie uzyskał lokalu mieszkalnego, na który przeznaczona była pomoc finansowa. Nowa ustawa nie przewiduje możliwości zamiany pomocy finansowej poza przypadkiem przewidzianym w art. 87 ust. 3, który w przedmiotowej sprawie nie zachodzi.

Skarżący nie podziela więc poglądu Sądu w tej sprawie, której stan faktyczny jest odmienny od opisanego w sprawie I SA 324/00, na którą powołuje się Sąd. Skarżący kwestionuje również pogląd Sądu wyrażony w związku z przydzieleniem B. B. kwatery stałej przy ul. Płk D. 49/I nr 8, gdyż przydział kwatery nastąpił w ramach poprawy warunków mieszkaniowych, zaś skarżący obowiązany był ją zwrócić po otrzymaniu mieszkania spółdzielczego. Przydział kwatery zgodny był z przepisem art. 27 ustawy z dnia 26 maja 1976 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Bohdan B. wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu wyroku. Ponadto domagał się zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa.

W myśl art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP /Dz.U. nr 86 poz. 433 ze zm./ emerytowany żołnierz zawodowy obowiązany jest przekazać do dyspozycji Agencji dotychczas zajmowaną kwaterę m.in. wówczas, gdy otrzymał ekwiwalent pieniężny z zamian za rezygnację z kwatery, bądź też otrzymał pomoc finansową na budownictwo mieszkaniowe, udzieloną na podstawie dotychczasowych przepisów.

W stanie faktycznym ustalonym w tej sprawie bezspornym jest, iż Bohdan B. otrzymał w 1974 r. pomoc finansową w postaci dodatkowej ulgi zwrotnej.

Pod rządami przepisów wykonawczych do ustawy z dnia 3l stycznia 1961 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych /Dz.U. nr 6 poz. 38 ze zm./ pomoc ta przydzielana była w dwóch formach: dodatkowej ulgi zwrotnej stanowiącej formę zaliczki, oraz na wniosek żołnierza w formie zamiany dodatkowej ulgi zwrotnej na bezzwrotną. Dopiero wydanie decyzji w przedmiocie zamiany definitywnie kończyło sprawę pomocy, zwłaszcza, iż następowało to po otrzymaniu przez żołnierza mieszkania. Taką regulację przewidywało zarządzenie nr 72/MON z dnia 10 sierpnia 1973 r. w sprawie zasad i trybu przyznawania pomocy z funduszu mieszkaniowego na budownictwo mieszkaniowe /Dz.Roz. MON nr 21 poz. 104/. W takim też znaczeniu określenia "otrzymał pomoc finansową na budownictwo mieszkaniowe na podstawie dotychczasowych przepisów" użył ustawodawca w art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy. Do takiego rozumienia pomocy finansowej nawiązuje ustawa w art. 87 ust. 1 stanowiąc, iż pomoc przyznana w formie zaliczkowej i bezzwrotnej na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów jest ekwiwalentem pieniężnym, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 2. Użycie przez ustawodawcę spójnika "i" wskazuje, iż w tym wypadku mamy do czynienia z koniunkcją, a zatem, aby uznać pomoc finansową za ekwiwalent pieniężny musiała być ona świadczona w obu formach zaliczkowej i bezzwrotnej.

Dokonaną we wcześniejszych wyrokach /m.in. I SA 320/00 i I SA 324/00 z 17 lipca 2001 r./ wykładnię podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę.

Jeśli więc Bohdan B. otrzymał jedynie część świadczenia w postaci pomocy wypłaconej zaliczkowo to nie można przyjąć, iż spełnione zostały przesłanki z art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy, uprawniające organ do nakazania zwolnienia przez uprawnionego kwatery stałej.

Wobec tego, iż zaskarżony wyrok nie narusza prawa skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 183 poz. 1270 ze zm./.

Sąd oddalił wniosek Bohdana B. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 209 ustawy, wobec nie wykazania, iż strona nie reprezentowana przez pełnomocnika poniosła koszty procesowe, podlegające zwrotowi.