Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 3142/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2005-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 par. 1, 64 c par. 3 i 7, 168 b
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca) Asesor WSA Marek Olejnik Protokolant Aleksandra Dobosiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2005 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. S. M. z dnia [...]nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz M. D.kwotę 255 (dwieście pięćdziesiąt pięć) zł - tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] nr [...]działając na wniosek M. D., Naczelnik Urzędu Skarbowego W. S. M. obciążył wierzyciela (Urząd Skarbowy W. S. M.) kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...]wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia [...].

Powyższe postanowienie organ egzekucyjny wydał po uchyleniu przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. (postanowieniem z dnia [...]) jego poprzedniego postanowienia z dnia [...], w którym orzekł o zwrocie zobowiązanemu – M. D. pobranych od niego kosztów egzekucyjnych w wysokości przed chwilą wskazanej. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził wówczas, że wobec spowodowania przez wierzyciela niezgodnego z prawem wszczęcia egzekucji, nieprawidłowe było wydanie postanowienia o zwrocie kosztów zobowiązanemu, gdyż w to miejsce należało wydać postanowienie w sprawie kosztów obciążających wierzyciela. Zobowiązanego należało jedynie poinformować o zwrocie kosztów od niego pobranych.

Od wskazanego na wstępie postanowienia z dnia [...]M. D. złożył zażalenie, domagając się – jak opisuje organ II instancji – wypłaty rzeczywistych wartości zajętych ruchomości wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia [...], powołując się w tym zakresie na art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazuje dalej Dyrektor Izby Skarbowej, że Strona przytoczyła argumentację znaną z jej poprzedniego zażalenia na postanowienie z dnia [...]Wówczas to M. D. stwierdził, że z powodu stwierdzenia nieważności decyzji stanowiącej podstawę egzekwowania zapłaty podatku, organ z urzędu zobowiązany był zwrócić wszystkie składniki majątku z odsetkami liczonymi od dnia ich bezprawnego zajęcia. Natomiast gdy chodzi o ruchomości sprzedane w postępowaniu egzekucyjnym, zwłaszcza kasy fiskalne, należy mu się zwrot rzeczywistej ich wartości, albowiem zbyte zostały po cenach zaniżonych.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] (nr [...]) utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wskazał organ, że odsetki od pobranych kosztów egzekucyjnych mogły być naliczone jedynie od dnia [...], albowiem dopiero od tego dnia obowiązywały przepisy nakazujące ustalać oprocentowanie od kosztów nienależnie pobranych. Natomiast żądanie Strony dotyczące wypłaty odszkodowania nie mogło być przedmiotem rozstrzygnięcia w ramach postępowania egzekucyjnego, dlatego

Sygn. akt I SA/Wr 3142/03

też w tym zakresie Izba Skarbowa we W. w dniu [...]wydała odrębną decyzję (nr [...]), w której działając na podstawie art. 260 Ordynacji podatkowej, odmówiła przyznania odszkodowania, pouczając o prawie wniesienia powództwa do sądu powszechnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucono, że organ nie ustosunkował się do istoty żądania Strony, to jest zwrotu wartości bezprawnie egzekwowanych ruchomości, a zamiast tego skoncentrował się na kwestii dla niego nieistotnej – kto ma ponieść koszty chybionej prawnie egzekucji. Wskazano dalej, że organy obu instancji błędnie utożsamiały równowartość zbytych w toku postępowania egzekucyjnego ruchomości z kosztami egzekucyjnymi. W tym bowiem zakresie, na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, uchylone zostały dokonane czynności egzekucyjne, co odnosi się również do zarachowania na poczet kosztów postępowania kwot uzyskanych w toku egzekucji. Wbrew intencji Strony nie orzeczono zatem o zwrocie równowartości zajętego majątku wraz z należnymi odsetkami.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie ponawiając dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który przejął sprawę do rozpoznania na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.), zważył co następuje:

Według art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie o kosztach postępowania egzekucyjnego, którymi obciążono wierzyciela, gdyż spowodował on niezgodne z prawem wszczęcie egzekucji z majątku M. D. Jakkolwiek Skarżący zdawał się w skardze wskazywać, że kwestia kosztów egzekucyjnych jest dla niego mniej istotna, gdyż oczekiwane rozstrzygnięcie powinno przede wszystkim dotyczyć innej materii, a mianowicie zwrotu równowartości zajętego w toku egzekucji mienia, to obowiązkiem Sądu, wynikającym z przytoczonego

Sygn. akt I SA/Wr 3142/03

przed chwilą art. 134 § 1 ustawy procesowej, było zbadanie legalności zaskarżonego postanowienia także w zakresie orzeczenia o kosztach.

W pierwszej jednak kolejności odnieść się należy do podstawowego zarzutu skargi, to jest pominięcia przez organy rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu równowartości zajętego mienia. Trzeba wskazać, że prawidłowo organy obu instancji odczytały żądanie M. D., jako dotyczące wypłaty odszkodowania. Stosownie do art. 363 § 1 K.c. naprawienie szkody przybrać może dwojaką formę: przywrócenia stanu poprzedniego (restytucja naturalna), bądź zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej (odszkodowanie pieniężne). W tym kontekście domaganie się przez M. D. zapłaty równowartości ruchomości, które były przedmiotem zajęcia egzekucyjnego i z których większość została w toku postępowania egzekucyjnego sprzedana, oznaczało w istocie żądanie zapłaty odszkodowania, zwłaszcza jeżeli zauważyć, iż Skarżący jednoznacznie wskazywał na konieczność wypłaty sumy pieniężnej i to ustalonej według rzeczywistej wartości rzeczy, uzasadniając żądanie bezprawnością egzekucji.

Należy zatem wskazać, że stosownie do art. 168b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wystąpienia przez M. D. z żądaniem ([...]), zobowiązany może dochodzić odszkodowania od wierzyciela lub organu egzekucyjnego, na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego. Uznać przeto trzeba, że dochodzenie odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego oznacza, że sprawa ta ma charakter sprawy cywilnej, a w konsekwencji na podstawie art. 1 § 1 K.p.c. podlega właściwości sądu powszechnego. Tym samym organ egzekucyjny nie mógł uczynić kwestii odszkodowania przedmiotem swojego rozstrzygnięcia i czynienie mu w tym względzie zarzutu nie było usprawiedliwione. Trzeba jeszcze dla porządku stwierdzić, że także z perspektywy poprzednio obowiązującego stanu prawnego, to jest w okresie poprzedzającym wprowadzenie do ustawy egzekucyjnej art. 168b (na podstawie ustawy zmieniającej z dnia 6 września 2001 r. – Dz. U. Nr 125, poz. 1368), właściwą drogą dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu podejmowanych czynności egzekucyjnych, była droga postępowania przed sądem cywilnym, co odnieść należy zarówno do czynności materialno-technicznych, jak i wydawanych przez organ egzekucyjny postanowień, a to na podstawie

Sygn. akt I SA/Wr 3142/03

przepisów Kodeksu cywilnego o odpowiedzialności deliktowej za szkody wyrządzone przez funkcjonariusza państwowego (samorządowego) – art. 417 i 420 K.c. W szczególności podnieść należy, że do postanowień wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym, nie miały zastosowania przepisy art. 153 i 160 K.p.a., co wynikało z art. 126 tego Kodeksu w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w odniesieniu do postanowień w postępowaniu administracyjnym stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6.12.2002 r., sygn. IV CKN 1624/00, publ. LEX nr 78319).

Wniosek M. D. dał również asumpt organowi egzekucyjnemu do stwierdzenia, że nie zostały zwrócone zobowiązanemu pobrane od niego koszty egzekucyjne. Ostatecznie po uchyleniu poprzedniego postanowienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego W. S.M. orzekł o obciążeniu kosztami wierzyciela, zaś w uzasadnieniu postanowienia (z dnia [...]) poinformował M. D. o zwrocie kosztów z odsetkami liczonymi od dnia [...]. Postanowienie to, jak już wyżej zaznaczono, zostało utrzymane w mocy zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...].

Według art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Trzeba jeszcze wskazać, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, na które służy zażalenie, organ wydaje na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela (art. 64c § 7 ustawy).

Przede wszystkim trzeba zauważyć, że formuła postanowienia "w sprawie kosztów egzekucyjnych" jest pojemna, co oznacza, że nie było zasadne w okolicznościach niniejszej sprawy ograniczenie rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego jedynie do wskazania wysokości kosztów, jakimi obciąża się wierzyciela. Poniesienie przez wierzyciela tego rodzaju odpowiedzialności za niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji nie przesądza w ogólności wysokości kosztów pobranych od zobowiązanego, które podlegają zwrotowi z należnymi odsetkami. Skoro stwierdził organ egzekucyjny, że wbrew żądaniu M. D. oprocentowanie nienależnie pobranych od niego kosztów przysługuje

jedynie za okres od dnia [...], to stanowisku temu także powinien dać wyraz w osnowie postanowienia, określając wysokość kwoty podlegającej zwrotowi (według stanu na dzień wydania postanowienia). W tym zakresie bowiem organ dokonał rozstrzygnięcia, uznając określoną wysokość oprocentowania, inną aniżeli twierdził zobowiązany. Według art. 17 § 1 ustawy egzekucyjnej, o ile jej przepisy inaczej nie stanowią, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny (lub wierzyciela) stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Tymczasem, jak już przed chwilą zaznaczono, przepis art. 64c § 7 wprost przewidywał wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Przedmiotu takiego postanowienia nie można traktować zawężająco, tak jak to w sprawie uczyniono, zwłaszcza jeżeli zauważyć, że przysługuje od niego (postanowienia) zażalenie, które stanowi środek weryfikacji niezgodnych z prawem rozstrzygnięć zarówno w postępowaniu przed organem II instancji, jak i sądem administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Należy podkreślić, że w istocie także organy uznały za konieczne wypowiedzieć się w przedmiocie przysługującego M, D. zwrotu pobranych kosztów z odsetkami, poświęcając jednakże tej kwestii fragment uzasadnienia. Z przedstawionych powyżej powodów uznać należało, że postanowienia organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 124 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które to uchybienie miało charakter formalny.

Zasadniczym przeto powodem wpływającym na konieczność uchylenia zaskarżonych postanowień było uznanie, że organy naruszyły prawo w stopniu rzutującym na wynik sprawy, na skutek ograniczenia okresu za jaki naliczone zostały odsetki od nienależnych, a pobranych od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych. Trzeba bowiem przypomnieć, że przepis art. 64c § 3 wprowadzony został do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 1368). Według art. 13 ustawy zmieniającej, jej przepisy stosować należało również do postępowań egzekucyjnych wszczętych przed dniem jej wejścia w życie (30 listopada 2001 r. – art. 15), z tym że wydane postanowienia oraz czynności egzekucyjne dokonane przed tym dniem z zachowaniem przepisów dotychczasowych, są skuteczne. Ponieważ o zwrocie M. D. kosztów egzekucyjnych przesądziły organy w czasie, w którym art. 64c § 3 obowiązywał, stosownie do jego treści należało ustalić przypadające Skarżącemu odsetki począwszy od dnia pobrania kosztów, jak to jednoznacznie z przepisu tego wynikało. Stwierdzić nadto trzeba, ze przepisy przejściowe, zawarte w ustawie zmieniającej z dnia 6 września 2001 r. nie dawały podstaw do przyjęcia selektywnego działania unormowania w przedmiocie sposobu ustalenia odsetek od nienależnie pobranych od zobowiązanego kosztów, zaś przytoczony art. 13 tej ustawy prowadził do zgoła odmiennych wniosków.

Mając zatem na uwadze przedstawione powyżej powody uznać należało, że organy obu instancji naruszyły prawo materialne, to jest art. 64c § 3 w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania sądowego postanowiono na podstawie art. 200 ustawy procesowej.