Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 505/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-03-06 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przywrócenia terminu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu w dniu 6 maca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego; postanawia odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. /-/ T. Świstak


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniosek G. L. reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu D. N. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W motywach postanowienia Sąd wyjaśnił, że wyrokiem z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 505/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu 2 sierpnia 2013 r. na skutek wniesionego przezeń wniosku z dnia 4 lipca 2013 r. W terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej, dnia 18 sierpnia 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 505/13, skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia 21 listopada 2013 r. skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 505/13, do wniosku załączając sporządzoną przez pełnomocnika skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę, że o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu został poinformowany w dniu 15 października 2013 r., a z aktami postępowania zapoznał się w dniu 17 października 2013 r. Wskazano ponadto, że skarga kasacyjna została wniesiona przez pełnomocnika niezwłocznie przy uwzględnieniu czasu niezbędnego do zapoznania się z aktami sprawy oraz opracowania i sporządzenia skargi. Powołano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. w sprawie o sygnaturze SK 17/12, z analizy którego wynika, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu nie może być w gorszej sytuacji niż pełnomocnik z wyboru, z uwagi na co winien mieć taki sam 30-dniowy termin na sporządzenie skargi. Jako, że pełnomocnik z urzędu zazwyczaj jest wyznaczony już po upływie terminu na wniesienie skargi, zasadniczo winien on złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, który to wniosek należy złożyć w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. Zgodnie z wyrokiem Trybunału ta przyczyna uchybienia winna ustać z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Z uwagi na powyższe podniesiono, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 16 listopada 2013 r., tj. w ciągu 30 dni od dnia, w którym pełnomocnik dochowując należytej staranności zapoznał się z aktami sprawy i miał możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, natomiast niewątpliwie ustała nie wcześniej, niż 14 listopada 2013 r., tj. na 30 dni licząc od dnia, w którym pełnomocnik otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu.

Odrzucając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej tutejszy Sąd wskazał, że w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga kwestia ustalenia daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W aktualnym stanie prawnym, zgodnie z art. 244 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196), ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Mając na uwadze obecny stan prawny i wynikający z niego brak wymogu podpisania pełnomocnictwa przez stronę, Sąd uznał, że termin 30 dni do wniesienia skargi kasacyjnej i złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności powinien być liczony od dnia, w którym pełnomocnik dowiedział się o fakcie jego ustanowienia pełnomocnikiem z urzędu. W dniu tym bowiem ustała przyczyna uchybienia terminu. W realiach przedmiotowej sprawy miało to miejsce w dniu 15 października 2013 r., co wywiedziono i udokumentowano w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu. Sąd stwierdził, że dla biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie ma żadnego znaczenia okoliczność, że w dniu 21 listopada 2013 r. Sąd doręczył pełnomocnikowi pismo informujące o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla strony skarżącej oraz poinformował o wydanym w dniu 3 lipca 2013 r. wyroku oraz o doręczeniu skarżącej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Zdaniem Sądu nie ma również znaczenia okoliczność, że w dniu 21 października 2013 r. skarżąca została zawiadomiona przez Sąd o osobie przydzielonego jej radcy prawnego. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje okoliczność, że w dniu 17 października 2013 r. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy, a w dniu 21 października 2013 r. spotkał się ze skarżącą w celu ustalenia stanowiska. Tym niemniej, Sąd zauważa, że nawet przy przyjęciu, że od tych dat liczony powinien być termin do wniesienia skargi kasacyjnej i procedowanego obecnie wniosku, to i tak uznać należy, że złożenie tych środków procesowych nastąpiło z uchybieniem 30-dniowego terminu, liczonego od 17 lub 21 października 2013 r. Terminy te mijały bowiem odpowiednio w dniach: 16 i 20 listopada 2013 r.

Sąd wskazał, że przedmiotowy wniosek wniesiony został w dniu 21 listopada 2013 r., a więc po upływie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Z powyższego wynika, że doszło do uchybienia określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a. terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Konsekwencją przekroczenia określonego przez ustawodawcę terminu 7-dniowego jest bezskuteczność dokonanej czynności (art. 85 p.p.s.a.). Sąd nie podzielił argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu wniosku, iż z dniem upływu 30-dniowego terminu od dnia dowiedzenia się o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu, otwiera się termin 7 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W opinii Sądu wniosku takiego nie sposób wywieść z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. SK 17/12. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 88 p.p.s.a. wniosek odrzucił.

Na skutek zażalenia skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 76/14 uchylił zaskarżone postanowieni i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd odwoławczy uznał, że Sąd I instancji przedwcześnie odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, z uwagi na niezachowanie przez nią 7-dniowego terminu przepisanego do dokonania tej czynności (art. 87 § 1 p.p.s.a.).

Sąd odwoławczy stwierdził, że z treści przepisów wynika, że przed dokonaniem oceny, czy skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej bez swojej winy, koniecznym było ustalenie, czy wniosek w tym przedmiocie został przez nią złożony w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. Podzielił – błędnie odczytywany przez Sąd I instancji - pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 lipca 2013, sygn. SK 17/12, iż w przypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do roli pełnomocnika. W istocie zatem 7-dniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony - w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik - realnie mógł sporządzić i wnieść skargę kasacyjną. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym taki pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania" się do wniesienia skargi kasacyjnej, a czym innym jest 7-dniowy termin, przepisany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Terminy te się nie przenikają, lecz następują kolejno po sobie. Realnie zatem pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie 30-dniowego terminu niezbędnego do jej sporządzenia. Nie może to jednakże wprost prowadzić do konkluzji, że dokonanie ww. czynności procesowej przed upływem owych 30 dni albo w terminie 7 dni po ich upływie jest równoznaczne z dochowaniem terminu do złożenia ww. wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że sąd badając wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, za każdym razem jest zobligowany dokonać oceny, kiedy istniała realna możliwość sporządzenia złożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skargi kasacyjnej, a w konsekwencji od kiedy rozpoczął bieg 7-dniowy termin do złożenia tego wniosku. Sąd I instancji tego jednak nie uczynił, co powinien był zrobić.

Naczelny Sąd Administracyjny nakazał Sądowi I instancji, by przy ponownym rozpoznaniu wniosku ocenił powołane w nim okoliczności, mające wpływ na długość okresu niezbędnego do sporządzenia skargi kasacyjnej, mając na uwadze powyższą wykładnię prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Tutejszy Sąd związany jest więc stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w postanowieniu z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 76/14. W orzeczeniu tym NSA powołując przepisy art. 87 § 1 i art. 88 p.p.s.a. stwierdził, że z treści tych przepisów wynika, że przed dokonaniem oceny, czy skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej bez swojej winy, koniecznym było ustalenie, czy wniosek w tym przedmiocie został przez nią złożony w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. NSA podzielił pogląd wyrażony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt SK 17/12, iż w przypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do roli pełnomocnika. Zatem w istocie 7-dniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony – w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik – realnie mógł sporządzić i wnieść skargę kasacyjną. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania" się do wniesienia skargi kasacyjnej, a czym innym jest 7-dniowy termin przypisany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Terminy te się nie przenikają, lecz następują kolejno po sobie. W ocenie Sądu II instancji realnie pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie 30-dniowego terminu niezbędnego do jej sporządzenia. Nie może to prowadzić wprost do wniosku, że dokonanie ww. czynności procesowej przez upływem owych 30 dni albo w terminie 7 dni po ich upływie jest równoznaczne z dochowaniem terminu do złożenia ww. wniosku. Konkludując NSA stwierdził, że sąd badając wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, za każdym razem jest zobligowany dokonać oceny, kiedy istniała realna możliwość sporządzenia złożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skargi kasacyjnej, a w konsekwencji od kiedy rozpoczął bieg 7-dniowy termin do złożenia tego wniosku.

Rozpoznając ponownie wniosek G. L. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należy wskazać, iż zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Stosownie natomiast do art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Bezsporna w niniejszej sprawie jest okoliczność, iż G. L. uchybiła 30-dniowemu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej określonemu w art. 177 § 1 p.p.s.a. Odpis wyroku z uzasadnieniem został bowiem doręczony skarżącej w dniu 2 sierpnia 2013 r., a więc termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał z dniem 2 września 2013 r., jako, że ostatni dzień terminu tj. 1 września 2013 r. przypadał w niedzielę.

Skarżąca przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, w dniu 19 sierpnia 2013 r. złożyła wniosek prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika – radcy prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej. Wniosek ten został rozpatrzony pozytywnie postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 2013 r. Już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu pismem z dnia 3 października 2013 r. poinformowała radcę prawnego D. N., że został on wyznaczony w niniejszej sprawie pełnomocnikiem z urzędu G. L. We wniosku o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej wykazał, że w dniu 15 października 2013 r. doręczono mu pismo Okręgowej Izby Radców Prawnych w Poznaniu zawiadamiające o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu G. L. Wyjaśnił, że w ustawowym 30-dniowym terminie skarżąca nie miała możliwości wniesienia skargi kasacyjnej, z uwagi na obowiązujący przymus adwokacko-radcowski. Równocześnie pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że w dniu 17 października 2013 r. udał się do Sądu celem zapoznania się z aktami sprawy oraz zawiadomił skarżącą o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, z prośbą o kontakt.

Mając na względzie powyższe okoliczności oraz ocenę prawną wyrażoną w powołanym wyżej postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 76/14, stwierdzić należy, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik skarżącej ustanowiony w trybie art. 244 p.p.s.a. miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy i skontaktowaniu się ze skarżącą, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do roli pełnomocnika. Zważywszy, że pełnomocnik skarżącej zapoznał się z aktami sprawy w dniu 17 października 2013 r., należy przyjąć, że od tego dnia miał realną możliwość opracowywania skargi kasacyjnej, dla sporządzenia którego to pisma procesowego ustawodawca przewidział termin 30-dniowy. Jednakże zważyć należy, że pełnomocnik skarżącej dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu skarżącej w dniu 15 października 2013 r. na skutek zawiadomienia go przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Poznaniu (pismo z 3.10.2013r.). Tym samym uznać należy, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej był 14 listopada 2013 r. Od tego dnia zatem – w zgodzie ze stanowiskiem powołanym przez NSA - należy liczyć 7-dniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., bowiem rozpoczyna on bieg po dacie, w której ustanowiony z urzędu pełnomocnik realnie mógł sporządzić i wnieść skargę kasacyjną. Innymi słowy pełnomocnik mógł złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie 30 dni niezbędnych do jej sporządzenia.

W związku z powyższym należało uznać, że wniesienie przez pełnomocnika skarżącej w dniu 21 listopada 2013 r. nastąpiło z zachowaniem terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a.

W tej sytuacji należało przejść do oceny, czy pełnomocnik skarżącej uprawdopodobnił, by uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy strony.

W ocenie Sądu pełnomocnik skarżącej wymaganiom tym nie sprostał, bowiem o ile nie budzi wątpliwości brak winy w uchybieniu terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej w okresie do 14 listopada 2013 r., to jednocześnie pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy odnośnie uchybienia terminu zaistniałego pomiędzy 18 listopada 2013 r., a 21 listopada 2013 r. Zauważyć bowiem należy, że pełnomocnik skarżącej zaznajomił się z aktami sprawy w dniu 17 października 2013 r. Należy więc przyjąć, że w tym też dniu uzyskał wiedzę o stanie niniejszej sprawy, w tym w szczególności o treści zapadłego wyroku i jego uzasadnieniu oraz o prawie skarżącej do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Dlatego, w ocenie Sądu, od tego dnia należało liczyć realny termin, w którym pełnomocnik skarżącej miał faktyczną możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej i co za tym idzie powinien był wnieść skargę kasacyjną w terminie 30 dni od tej daty. Trzydziestodniowy termin do jej wniesienia upływał zatem w dniu 18 listopada 2013 r., zważywszy, że ostatni trzydziesty dzień przypadł na sobotę 16 listopada 2013 r. (art. 83 § 2 p.p.s.a.). Tymczasem skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia złożono w dniu 21 listopada 2013 r.

We wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił, by w okresie, w którym niewątpliwie miał możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej i w którym co do zasady powinien był ją wnieść, to jest od 15 października do najpóźniej 14 listopada 2013 r. zaistniały przeszkody powstałe nie z jego (strony) winy uniemożliwiające mu wywiedzenie skargi kasacyjnej w terminie 30 dni od zapoznania się z wyrokiem z dnia 3 lipca 2013 r. wraz z uzasadnieniem i usprawiedliwiające wywiedzenie skargi kasacyjnej dopiero 21 listopada 2013 r.

Stąd też Sąd na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. oddalił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, o czym orzeczono w sentencji postanowienia.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożonego w takiej konfiguracji procesowej jak zaistniała w niniejszej sprawie prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego uprzywilejowania pełnomocnika ustanowionego w trybie art. 244 p.p.s.a. już po doręczeniu stronie odpisu wyroku sądu I instancji z uzasadnieniem w stosunku do pełnomocników ustanowionych przed wydaniem przez sąd orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Sprowadzałoby się bowiem do zaaprobowania sytuacji, w której profesjonalny pełnomocnik, bez wykazania jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności, sporządza skargę kasacyjną po upływie 37 dni od chwili dowiedzenia się, iż został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu i 35 dni od chwili zapoznania się z orzeczeniem z uzasadnieniem, podczas gdy pełnomocnik ustanowiony przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie miałby na taką samą czynność procesową jedynie 30 dni od doręczenia mu odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, zaś pełnomocnik z wyboru ustanowiony już po wydaniu orzeczenia jedynie 30 dni od doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem jego mocodawcy. Powyższe pogłębiałoby sygnalizowane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. SK 17/12 zachwianie równowagi procesowej pomiędzy stroną korzystającej z prawa pomocy i stroną mającą pełnomocnika z wyboru.

/-/ T. Świstak