Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1106/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2,  art. 5 ust. 2a
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi D.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. (informacja nr [...]) Prezydent Miasta R. (dalej organ pierwszej instancji) poinformował o przyznaniu D.O. (dalej: strona, skarżący) świadczenia wychowawczego na dziecko (dalej córkę) – N.O. w kwocie 500zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2020 r. do 31 maja 2021r.

W związku z oświadczeniem strony z dnia 30 kwietnia 2021 r. oraz postanowieniem Sądu Okręgowego w R. Wydział Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...] pismem z dnia [...] r. organ pierwszej instancji powiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, a po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. 2019 r., poz. 2407 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego uznał kwoty wypłacone skarżącemu w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r. na podstawie wymienionej powyżej informacji z dnia [...]r. w wysokości 1.750,00zł za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze i ustalił, że podlegają one zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi, które naliczane są do dnia całkowitej spłaty należności głównej, a na dzień wydania decyzji wynoszą 28,72zł.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, co w rozumieniu art. 25 ust. 2 omawianej ustawy należy traktować za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze, a następnie przypomniał, że skarżącemu świadczenia wychowawcze na córkę przyznano informacją z dnia [...]r. w wysokości 500zł. Jednak w dniu [...]r. do organu wpłynęło postanowienie Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] r. regulujące wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką, zgodnie z którym władzę tę powierzono obojgu rodzicom, ustalono wykonywanie władzy rodzicielskiej naprzemiennie. Zgodnie zatem z art. 5 ust.2a ustawy, w takim przypadku kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W związku z powyższym skarżący od dnia 1 listopada 2020 r. nie był uprawniony do pobierania tego świadczenia w wysokości 500zł miesięcznie, lecz jedynie w wysokości 250zł miesięcznie. W związku z powyższym, skoro w okresie od listopada do 2020 r. do maja 2021 r. przykazywane na rachunek skarżącego było świadczenie wychowawcze na córkę w pełnej wysokości, to kwota połowy przekazanego świadczenia - tj. kwota 1.750zł, jako świadczenie nienależne podlega zwrotowi.

Pismem z dnia 25 czerwca 2021 r. skarżący złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ drugiej instancji). Wyjaśnił, że od lipca 2019 r. toczy się sprawa rozwodowa. Od tego też czasu nie zamieszkuje razem z żoną, a córka od tego czasu przebywa razem z nim, podczas gdy matka miała z córką sporadyczny kontakt, ale pobierała na córkę świadczenie 500+, pomimo, iż córka nie przybywała z matką lecz z ojcem. Podkreślił, że to właśnie on pokrywał wszelkie koszty związane z utrzymaniem córki, podczas gdy matka pobrała świadczenie wysokości co najmniej 3.500zł. Po informacji, iż musi złożyć wniosek o to świadczenie, wniosek taki złożył, lecz uzyskał informację, że za okres od lipca 2019 r. do stycznia 2020 r. świadczenie nie będzie mu przysługiwało, pomimo, iż matka zwróciła pieniądze do miejscowego ośrodka pomocy społecznej. Nastąpiło to ze szkodą dla dziecka, które pozbawione zostało należnego świadczenia. Świadczenie otrzymał dopiero na mocy informacji z dnia [...] r. od 1 lutego 2020 r. do 31 maja 2021 r. Dalej wyjaśnił, że dnia [...]r. odbyła się kolejna sprawa rozwodowa, podczas której wydano postanowienie, mocą którego opieka nad córką sprawowana jest naprzemiennie. Zgodnie z informacją uzyskaną od pracownika socjalnego, w czasie pobierania całego świadczenia wychowawczego połowę tego świadczenia przelewał na rachunek matki. Fakt przekazywania połowy tego świadczenia matce dziecka obrazują wyciągi z konta potwierdzające przelewy na rzecz matki córki za okres od listopada 2020 r. do maja 2021 r. Stąd też pomimo, iż wnioskował o całe świadczenie (wobec braku wiedzy o możliwości ubiegania się o połowę tego świadczenia) i wobec wpływu całego świadczenia na jego konto, przekazywał jego połowę matce dziecka. Mimo to obecnie organ nakazuje mu zwrócić połowę otrzymywanego świadczenia, czyli kwotę 1.750zł. Sytuacja, w jego ocenie jest absurdalna, gdyż pomimo, iż przekazywał połowę świadczenia matce dziecka, obecnie nakazuje mu się ponownie zwrócić połowę tego świadczenia. W rezultacie straci tylko dziecko. Może jego działania nie były zgodne z prawem, ale nie wynikały ze złej woli, ale podyktowane były dobrem dziecka. Działał zgodnie z sugestiami miejscowego pracownika socjalnego.

Reasumując skarżący stwierdził, że córka już raz straciła świadczenie przez okres 7 miesięcy. W okresie od listopada 2020 do maja 2021 r. przelewał połowę świadczenia na konto matki dziecka. O takiej możliwości został poinformowany przez pracownika socjalnego. W nowym okresie wnioskował już tylko o połowę świadczenia, nie przywłaszczył sobie nienależnego świadczenia lecz przekazał połowę świadczenia na rachunek matki córki, czym wypełniony został warunek opieki naprzemiennej i korzystanie ze świadczenia w wysokości po 250zł przez każdego z rodziców. Stąd też w sprawie nikt nie został pokrzywdzony, Ośrodek Pomocy Społecznej w R. przekazał świadczenia 500+, a otrzymali je oboje rodzice. Jedyną osobą pokrzywdzoną może być właśnie skarżący, w sytuacji gdy zmuszony będzie zwracać wskazaną w decyzji kwotę 1.750zł. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach rozpatrując złożone odwołanie, decyzją z dnia [...] r. nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu przyznało że informacją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji przyznał stronie świadczenie wychowawcze na córkę w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 maja 2021r. w wysokości 500zł miesięcznie. Jednocześnie w dniu [...]r. do organu wpłynęło postanowienie Sądu Okręgowego z dnia [...] r. regulujące wykonywanie władzy rodzicielskiej na małoletnią córką N. – poprzez powierzenie jej obojgu rodzicom w formie opieki naprzemiennej. Zasadnie zatem organ pierwszej instancji powiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie nienależenie pobranych świadczeń przez skarżącego w okresie od 1 listopada do 31 maja 2021 r. w wysokości 1.750,00zł., zobowiązując go do ich zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie. Kolegium odwołało się do przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w szczególności art. 25 ust. 6, w myśl którego za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

Dalej przywołało art. 4 ust. 1 tej ustawy, podkreślając, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką na nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Odwołując się do postanowienia Sądu Okręgowego, mocą którego ustanowiono naprzemienną opiekę rodziców na małoletnią córką, Kolegium stwierdziło, iż skarżący w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r. spełniał ustawowe przesłanki do otrzymania połowy świadczenia wychowawczego, tj. kwoty 250zł miesięcznie, podczas gdy pobierał w tym czasie świadczenie w pełnej wysokości. Kolegium podkreśliło, iż organy administracji związane są w prawomocnym orzeczeniem sądu. Dodało, iż fakt przekazywania przez ojca dziecka na konto matki P.O. połowy świadczenia wychowawczego tj. kwoty 250zł nie zasługuje na uwzględnienie w przedmiotowej sprawie. Stąd świadczenie wypłacone skarżącemu w wysokości 1.750,00zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi.

Jednocześnie organ powiadomił stronę o możliwości, na mocy art. 25 ust. 10 cytowanej ustawy, ubiegania się przed organem, który wydał decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego o umorzenie kwoty nienależenie pobranego świadczenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia go na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, art. 7, art. 7a, art. 8 §1 i §2, art. 75§ 1, art. 78 § 1 i art. 80 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego z uwagi na pominięcie dowodów potwierdzających przekazanie matce dziecka połowy należnego jej świadczenia wychowawczego oraz art. 72 ust. 1 i art. 71 ust. 1 ad. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez jego brak zastosowania i działanie na szkodę dziecka.

W uzasadnieniu powtórzył argumentację przedstawianą w odwołaniu, zwracając szczególną uwagę na cel przedmiotowego świadczenia – częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką na nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Powtórzył, że przekazywał matce córki połowę przyznanego świadczenia w całym wymienionym powyżej okresie, czego dowodem są dołączone kopie przelewów. Nie miało wiec miejsca, w jego ocenie, nienależnie pobierane świadczenie

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2021 r., poz. 137) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c cytowanej powyżej ustawy.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta R. uznająca za nienależenie pobrane przez skarżącego świadczenie wychowawcze na córkę N. wypłacone na podstawie informacji z dnia [...]r. w okresie 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r. w wysokości 1.750,00zł oraz zobowiązujące skarżącego do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami.

Przeprowadzone w powyższym zakresie badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazało, że są one dotknięte uchybieniem uzasadniającym ich uchylenie.

Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi zwrot świadczenia wychowawczego. W opinii organów świadczenie wychowawcze pobierane przez skarżącego w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r.. w pełnej wysokości – tj. kwoty 500zl miesięczne, przysługiwało mu w tym okresie tylko w połowie, tj. w kwocie 250zł.

Podstawę materialnoprawną dla przyznania skarżącemu pierwotnie świadczenia wychowawczego stanowią przepisy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2019r., poz. 2407). Ustawa ta wprowadzając w art. 4 ust. 1 świadczenie wychowawcze wskazała, że celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Regulacja zawarta w punkcie 2 tego przepisu dodaje, że świadczenie to przysługuje matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki lub ojca. Oznacza to w ocenie Sądu, że intencją ustawodawcy było, aby określając przesłanki uprawniające do przyznania tego świadczenia, powiązać je z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem w celu częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem i utrzymaniem dziecka.

W rozpoznawanej sprawie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że postanowieniem z dnia [...]r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w R. Wydział Cywilny postanowił o wykonywaniu władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką N., powierzając ją obojgu rodzicom i stanowiąc o opiece naprzemiennej.

Nie jest przy tym kwestionowane, że począwszy od listopada 2020 r. oboje rodzice opiekowali się córkę, a świadczenie na ten okres przyznane zostało jedynie ojcu dziecka. Celem tego przyznanego świadczenia wychowawczego jest wsparcie państwa w wychowywaniu dzieci osobom sprawującym faktycznie opiekę nad dzieckiem.

W realiach rozpoznawanej sprawy w świetle znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń skarżącego nie budzi wątpliwości Sądu to, że począwszy od listopada 2020 r. skarżący dzielił się przyznanym świadczeniem z matką córki. Świadczą o tym dołączone do akt sprawy kopie wyciągów z konta skarżącego wskazujące o przelewach na konto matki córki określonych kwot świadczenia. Przekazywanie matce córki połowy świadczenia 500+, czyli kwoty 250zł wynika także ze sprawozdania z dnia [...] r. z przebiegu nadzoru nad sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej na córką przez skarżącego i jej matkę oraz z opinii w sprawie z powództwa skarżącego o rozwód z dnia [...]r..

W tych okolicznościach całkowicie niezrozumiałe jest stanowisko organu odwoławczego stwierdzającego w uzasadnieniu swojej decyzji "iż fakt przekazywania przez ojca dziecka na konto matki P.O. połowy świadczenia wychowawczego tj. kwoty 250zł nie zasługuje na uwzględnienie w przedmiotowej sprawie". Kolegium nie wskazało dlaczego, w jego ocenie, fakt ten nie ma znacznie w sprawie. Jednocześnie przy tym podkreśliło i zwróciło uwagę na fakt, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką na nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. W taki sposób niewątpliwie przyznane świadczenie było wykorzystywane przez skarżącego, a nadto przekazywał on też w okresie od listopada 2020 r. do maja 2021 r. to świadczenie w części matce dziecka celem takiego właśnie wykorzystania. Niezrozumiałe jest w tych okolicznościach stanowisko orzekających w sprawie organów.

Należy podzielić stanowisko skarżącego, iż wobec zgodnego z celami ustawy wykorzystania przyznanego świadczenia, jego podziału pomiędzy uprawnionych oboje rodziców, uznanie świadczenia nienależenie pobranego spowoduje stratę tylko po stronie dziecka, dla którego to świadczenie ma być przeznczone. Dodatkowo należy uwzględnić także fakt, iż jak stwierdził skarżący jego działania nie ze złej woli, ale podyktowane były dobrem dziecka, a nadto działał zgodnie z sugestiami miejscowego pracownika socjalnego, pouczony o takiej możliwości.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia zasady prorządowości (art. 6) oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego.) Ponadto organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 4 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego błędną wykładnię. Z tych względów zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Organ winien jednak sprawdzić, czy w tym okresie matka dziecka nie występowała samodzielnie o przyznanie takiego świadczenia.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony przez organ w odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącego w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu takiego wniosku w tym przedmiocie wraz pouczeniem (art. 119 ust. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi