Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1203/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1614/17 w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz K.G. 760 (siedemset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 22 listopada 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1614/17, oddalił skargę K.G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], utrzymującą w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w Warszawie z [...] grudnia 2016 r. nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w sprawie odmowy wpisu skarżącej na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 18 marca 2016 r. K.G. (dalej: skarżąca) wystąpiła do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie (dalej: Rada OIRP) o dokonanie wpisu na listę radców prawnych, wskazując jako podstawę prawną przepis art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 2a w związku z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 233 z późn. zm.; dalej cyt. jako: u.r.p.).

W uzasadnieniu wskazała, że w dniach 1 i 2 lipca oraz 13 sierpnia 2014 r. zdała egzamin sędziowski i legitymuje się ponad 3-letnim okresem zajmowania – w ciągu 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych – stanowiska aplikanta sądowego w rozumieniu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. Podała, że w okresie od 29 listopada 2010 r. do 29 listopada 2011 r. odbyła aplikację ogólną, natomiast w okresie od 30 stycznia 2012 r. do 30 lipca 2014 r. odbyła szkolenie na aplikacji sędziowskiej. Po zdanym egzaminie sędziowskim nie podjęła jednak zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego w ramach 18-miesięcznego stażu włączonego do okresu aplikacji sędziowskiej, gdyż nie zaoferowano jej stanowiska w sądzie na terenie Warszawy, gdzie mieszka i jest zameldowana. Wyjaśniła, że status aplikanta sędziowskiego posiadała nieprzerwanie od stycznia 2012 r. do marca 2015 r.

Rada OIRP uchwałą z [...] sierpnia 2016 r. odmówiła skarżącej wpisu na listę radców prawnych, uznając że nie spełnia ona przesłanki wymaganej przez art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. w zakresie dotyczącym zajmowania przez okres co najmniej 3 lat – w ciągu 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych – stanowiska aplikanta sądowego. Rada OIRP ustaliła, że w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, liczonym od 18 marca 2011 r., wnioskodawczyni przez okres 8 miesięcy i 11 dni (do 29 listopada 2011 r.) zajmowała stanowisko aplikanta aplikacji ogólnej, odbywając w tym czasie szkolenie określone programem aplikacji ogólnej. Następnie, przez okres 30 miesięcy (od 30 listopada 2012 r. do 29 lipca 2014r.), odbywała szkolenie określone programem aplikacji sędziowskiej, posiadając status aplikanta aplikacji sędziowskiej. W oparciu o zaświadczenie Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury (KSSiP) z 29 marca 2016 r. oraz pismo Kierownika Działu Praktyk i Spraw Aplikantów KSSiP z 2 czerwca 2016 r., Rada OIRP ustaliła, że wnioskodawczyni posiadała status aplikanta aplikacji sędziowskiej w okresie od 30 stycznia 2012 r. do 2 marca 2015 r., to jest przez okres ponad 3 lat i jednego miesiąca. Ustaliła też, że w okresie od 30 lipca 2014 r. do 2 marca 2015 r. wnioskodawczyni nie odbywała szkolenia ani nie podjęła zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego w zakresie stażu, będącego częścią aplikacji sędziowskiej przypadającą po zdanym egzaminie sędziowskim. W konsekwencji Rada OIRP uznała, że okres od 30 lipca 2014r. do 2 marca 2015 r., kiedy, pomimo posiadania statusu aplikanta aplikacji sędziowskiej, skarżąca nie odbywała zajęć szkoleniowych ani też nie była zatrudniona na stanowisku referendarza, czyli faktycznie nie wykonywała obowiązków aplikanta aplikacji sędziowskiej w części stażu referendarskiego, a nie było to związane z przerwą w odbywaniu aplikacji wynikającą ze zwykłego toku aplikacji, nie może być zaliczony do wymaganego ustawą o radcach prawnych okresu zajmowania stanowiska aplikanta sądowego, o którym mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w Warszawie (dalej: Prezydium KRRP) uchwałą z [...] grudnia 2016 r. utrzymało w mocy uchwałę Rady OIRP z [...] sierpnia 2016 r. Organ uznał, że uchwała, od której wnioskodawczyni wniosła odwołanie, jest zgodna z prawem materialnym oraz przepisami postępowania, gdyż Rada OIRP dokonała wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i jego wnikliwej analizy, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz należycie uzasadniła podjęte rozstrzygnięcie. Prezydium KRRP wskazało, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 146; dalej cyt. jako: u.k.s.s.i.p.) w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, aplikacja sędziowska trwała 48 miesięcy, a w jej ramach aplikanci przez 30 miesięcy odbywali szkolenie zgodnie z programem aplikacji, a następnie przez 18 miesięcy staż na stanowisku referendarza sądowego. Biorąc pod uwagę czas rozpoczęcia aplikacji przez odwołującą oraz art. 3 ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych stanowiący, że do aplikantów, którzy rozpoczęli szkolenie na aplikacji sędziowskiej przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe – w przypadku odwołującej staż na stanowisku referendarza był częścią aplikacji sędziowskiej.

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23; dalej cyt. jako: k.p.a.) w związku z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. utrzymał w mocy uchwałę Prezydium KRRP z [...] grudnia 2016 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Rady OIRP z [...] sierpnia 2016 r. o odmowie wpisu skarżącej na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę OIRP. Minister za bezsporną uznał okoliczność, że skarżąca, mimo że formalnie status aplikanta aplikacji sędziowskiej posiadała przez okres ponad 3 lat, to w ramach tej aplikacji odbyła tylko 30-miesięczne szkolenie poprzedzające zdanie egzaminu sędziowskiego i po tym okresie nie wykazała się żadną praktyką prawniczą. Minister Sprawiedliwości podkreślił, że okres "zajmowania stanowiska aplikanta sądowego" w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. odnosi się do faktycznego, a nie tylko formalnego czasu pozostawania na danym stanowisku i rzeczywistego wykonywania funkcji z nim związanych. Takie jest ratio legis ustawy, której celem było określenie wymogów odpowiedniej praktyki, pozwalającej na samodzielne wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła skargę domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości i poprzedzającej ją uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w Warszawie oraz uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; obecnie tekst jedn. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej cyt. jako: p.p.s.a.), oddalił skargę stwierdzając, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzające ją uchwały organów radców prawnych nie naruszają prawa.

WSA wskazał, że stosownie do przepisów u.k.s.s.i.p. – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 203 poz. 1192) – obowiązujących w czasie odbywania przez skarżącą aplikacji sędziowskiej, ustawodawca przewidział możliwość odbycia przez aplikanta trzech odrębnych rodzajów szkoleń, tj. aplikacji ogólnej, aplikacji prokuratorskiej, aplikacji sędziowskiej. W ocenie sądu, aplikacja ogólna stanowiła odrębny od aplikacji sędziowskiej rodzaj szkolenia i w żaden sposób nie może być zaliczona do aplikacji sędziowskiej (rozdział trzeci ww. u.k.s.s.i.p.). Warunkiem koniecznym do odbycia aplikacji sędziowskiej było ukończenie aplikacji ogólnej. Stosownie do art. 31 i art. 32 u.k.s.s.i.p. aplikacja sędziowska trwała 48 miesięcy. W jej ramach aplikanci odbywali w okresie 30 miesięcy zajęcia w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury i praktyki zgodnie z programem aplikacji, a w okresie kolejnych 18 miesięcy staż na stanowisku referendarza sądowego, który wliczony był do okresu aplikacji sądowej. Powołując się na treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 marca 2012 r., sygn. akt K 3/10, WSA uznał, że okresu aplikacji ogólnej nie można zaliczyć do okresu 3 lat zajmowania stanowiska aplikanta sądowego, bowiem pojęcie "aplikant sądowy" należy wykładać ściśle, uznając, że jest to osoba odbywająca aplikację sądową, której celem jest przygotowanie do służby sędziowskiej. W związku z tym WSA podzielił stanowisko organów, że skarżąca – pomimo że status aplikanta sędziowskiego posiadała przez okres powyżej 3 lat – to jednak może się wykazać jedynie 30-miesięczną praktyką na stanowisku aplikanta sądowego, co nie wyczerpuje wskazanego w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. okresu 3 lat. W ocenie sądu okres zajmowania stanowiska aplikanta sądowego odnosi się do faktycznego czasu pozostawania na stanowisku aplikanta, gdyż chodzi tu o nabycie odpowiedniej praktyki zawodowej do wykonywania zawodu radcy prawnego, do którego to zawodu dochodzi się w sposób wyjątkowy bez odbycia aplikacji radcowskiej i zdania egzaminu radcowskiego. Do tak rozumianej praktyki nie można zaliczyć okresu samego posiadania statusu aplikanta aplikacji sędziowskiej (której odwołująca nie ukończyła), bez pełnienia obowiązków z niego wynikających, a tym samym bez nabywania niezbędnego doświadczenia.

Skargą kasacyjną K.G. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, przeprowadzenia rozprawy oraz zasądzenia kosztów postępowania za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 24 ust. 2c w zw. z art. 24 ust. 1 oraz art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i niezastosowanie art. 138 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, dalej cyt. jako: u.s.p.), art. 17, art. 25 ust. 2-5, art. 26, art. 28, art. 29 u.k.s.s.i.p. (w brzmieniu obowiązującym przez dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. Dz. U. z 2014 r. poz. 1071 i przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. Dz. U. 2015 r. poz. 694), art. 15 ust. 2 pkt 11 u.k.s.s.i.p. w zw. z przepisami Zarządzenia Dyrektora KSSiP z dnia 19 listopada 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad odbywania praktyk przez aplikantów aplikacji sędziowskiej, prokuratorskiej oraz ogólnej (dalej cyt. jako: Zarządzenie Dyrektora KSSiP w sprawie praktyk) oraz Zarządzenia Dyrektora KSSiP z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad przeprowadzania sprawdzianów w trakcie aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej (dalej cyt. jako: Zarządzenie Dyrektora KSSiP w sprawie sprawdzianów) i błędne uznanie, że użyte w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. pojęcie "stanowisko aplikanta sądowego" odnosi się wyłącznie do stanowiska aplikanta aplikacji sędziowskiej z pominięciem stanowiska aplikanta aplikacji ogólnej i że odnosi się ono również do okresu pracy zawodowej po zdanym egzaminie sędziowskim na stanowisku referendarza sądowego oraz błędne uznanie, że użyte w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. pojęcie "zajmował stanowisko" odnosi się wyłącznie do okresu faktycznego wykonywania czynności aplikanckich, mimo iż:

- pojęcie "stanowisko aplikanta sądowego" nie jest synonimem pojęcia "stanowisko aplikanta sędziowskiego", pojęcie "aplikacja sądowa" ma charakter normatywny i oznacza aplikację przygotowującą do zawodu sędziego i obejmuje wyłącznie okres szkolenia, tj. zajęcia seminaryjne i praktyki, a nie okres zatrudnienia po zdanym egzaminie sędziowskim na stanowisku referendarza sądowego;

- użyte w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. pojęcie "stanowisko aplikanta sądowego" odnosi się do wprowadzonego w 2009 r. dwuetapowego szkolenia wstępnego przygotowującego do zawodu sędziego, prowadzonego przez KSSiP, składającego się ze szkolenia (zajęcia seminaryjne i praktyki) na aplikacji ogólnej i na aplikacji sędziowskiej (z tym, że aplikacja sędziowska obejmuje nie tylko okres szkolenia ale również okres pracy na stanowisku referendarza sądowego), w którym to dwuetapowym modelu aplikacja sędziowska nie ma samodzielnego charakteru, stanowi kontynuację szkolenia, które ma swój początek w poprzedzonej konkursem aplikacji ogólnej, a nabyte w trakcie dwuetapowego szkolenia wstępnego wiedza i umiejętności praktyczne są weryfikowane w ramach wyłącznie jednego egzaminu zawodowego, przeprowadzanego w ramach tego dwuetapowego szkolenia, jakim jest egzamin sędziowski;

- użyte w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. pojęcie "stanowisko aplikanta sądowego" odnosi się wyłącznie do etapu przygotowania zawodowego, a nie doświadczenia zawodowego, tj. pracy na stanowisku referendarza sądowego, a więc odnosi się do szkolenia, tj. zajęć seminaryjnych i praktyk w ramach aplikacji ogólnej i aplikacji sędziowskiej. 18-miesięczny okres pracy na stanowisku referendarza sądowego po zdanym egzaminie sędziowskim – tak jak 3-letni okres wykonywania zawodu radcy prawnego czy adwokata – jest warunkiem ubiegania się o stanowisko sędziego sądu rejonowego, a nie warunkiem ubiegania się o wpis na listę radców prawnych;

- użyte w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. pojęcie "zajmował stanowisko" nie jest synonimem pojęcia "wykonywał czynności", które zostało użyte przez ustawodawcę w art. 25 ust. 1 pkt 4b u.r.p., pojęcie "zajmował stanowisko" odnosi się do czasu, kiedy aplikant posiada status aplikanta i nie jest zawieszony w prawach i obowiązkach;

i w konsekwencji błędne uznanie przez sąd pierwszej instancji, że skarżąca nie spełnia warunków do uzyskania wpisu na listę radców prawnych, mimo, że skarżąca zdała po dniu 1 stycznia 1991 r. egzamin sędziowski i wykazała się zajmowaniem w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis ponad 3-letnim okresem zajmowania stanowiska aplikanta sądowego - w trakcie którego zgodnie z programem aplikacji ogólnej i sędziowskiej odbyła szkolenie (w postaci zajęć seminaryjnych i praktyk) przygotowujące do zawodu sędziego – o którym mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p.;

2) art. 32 ust. 1, art. 65 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie i błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 2c w zw. z art. 24 ust, 1 oraz art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. i błędne uznanie, że aplikacja sądowa, o której mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p., nie obejmuje aplikacji ogólnej, mimo że:

- stanowi ona pierwszy, obligatoryjny etap dwuetapowego szkolenia wstępnego, przygotowującego do zawodu sędziego, obejmujący zajęcia seminaryjne i praktyki, nabór na aplikację ogólną odbywa się w formie konkursu;

- aplikacja sędziowska, stanowiąca drugi etap tego szkolenia, nie ma samodzielnego charakteru, stanowi kontynuację szkolenia, warunkiem przyjęcia na drugi etap szkolenia, tj. aplikację sędziowską, jest ukończenie aplikacji ogólnej, aplikantami sędziowskim mogą być wyłącznie osoby, które ukończyły pierwszy etap szkolenia, tj. aplikację ogólną;

- osoby, które legitymują się zdaniem egzaminu sędziowskiego, który złożyły w ramach "etatowej" aplikacji przygotowującej do zawodu sędziego – bez względu na okres jej odbywania – mają być traktowane równo w sprawie dotyczącej wpisu na listę radców prawnych, a więc w stosunku do aplikantów wprowadzonego w 2009 r. dwuetapowego szkolenia wstępnego przygotowującego do zawodu sędziego, sąd pierwszej instancji dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie może nie uwzględnić pierwszego etapu szkolenia wstępnego, tj. aplikacji ogólnej, jak również nie może wobec nich tworzyć dodatkowych – pozanormatywnych – warunków do uzyskania wpisu w postaci konieczności wykazania się po zdanym egzaminie sędziowskim okresem wykonywania pracy na stanowisku referendarza sądowego tylko z tego powodu, że wprowadzone w 2009 r. zcentralizowane szkolenie wstępne przygotowujące do zawodu sędziego nie ma charakteru jednolitego, mimo iż sytuacja prawna skarżącej w sprawie dotyczącej wpisu na listę radców prawnych, jest taka sama jak sytuacja prawna egzaminowanych aplikantów jednolitej, zdecentralizowanej 3-letniej aplikacji, która była prowadzona o nazwie "aplikacja sądowa" w oparciu o przepisy u.s.p. i która obejmowała wyłącznie szkolenie, tj. zajęcia seminaryjne i praktyki oraz jak sytuacja prawna egzaminowanych aplikantów dwuetapowego, zcentralizowanego szkolenia wstępnego, przygotowującego do zawodu sędziego, składającego się z aplikacji ogólnej i aplikacji sędziowskiej, które jest prowadzone w oparciu o przepisy u.k.s.s.i.p. (aplikacja bez tzw. stażu, tj. okresu 18-miesięcznego zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego), które obejmuje wyłącznie szkolenie, tj. zajęcia seminaryjne i praktyki i jak sytuacja prawna aplikantów jednolitej, zcentralizowanej 3-letniej aplikacji sędziowskiej, która jest prowadzona w oparciu o przepisy u.k.s.s.i.p., która również obejmuje wyłącznie szkolenie, tj. zajęcia seminaryjne i praktyki;

3) art. 188 i art. 190 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 7 marca 2012 r. K 3/10 dokonał wykładni art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. mimo iż wykładni przepisów prawa dokonują uprawnione organy i sądy w procesie ich stosowania, ustrojodawca w uchwalonej w dniu 2 kwietnia 1997 r. Konstytucji RP nie wyposażył Trybunału Konstytucyjnego w kompetencję do wydawania wyroków interpretacyjnych, tak jak miało to miejsce w poprzednim stanie prawnym, a moc powszechnie obowiązującą mają orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, takiego zaś waloru nie posiadają ich uzasadnienia, a Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 7 marca 2012 r. K 3/10 – stwierdzającym zgodność m.in. art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a w zw. z art. 25 ust. 4 u.r.p. z art. 2, art. 17 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – nie przyjął, iż pod pojęciem "aplikacji sądowej", o której mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. należy rozumieć wyłącznie "aplikację sędziowską", tj. drugi etap dwuetapowego szkolenia wstępnego, odbywaną na zasadach określonych w ustawie z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Sąd pierwszej instancji – powołując się na uzasadnienie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2012 r. K 3/10 – pominął, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego wyroku jednoznacznie potwierdził, że aplikacją przygotowującą do zawodu sędziego jest dwuetapowe szkolenie wstępne, prowadzone przez KSSiP, składające się z aplikacji ogólnej i aplikacji sędziowskiej, co wynika z przepisów ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, stwierdzając cyt.: "W 2009 r. ustawodawca zmodyfikował drogę do zawodu sędziego i prokuratora, wprowadzając bardziej rygorystyczne warunki powołania na stanowisko sędziego albo prokuratora. Zgodnie w ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkołę Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157, ze zm.; dalej: ustawa o KSSiP) przygotowanie do zawodu sędziego albo prokuratora rozpoczyna poprzedzona konkursem 12-miesięczna aplikacja ogólna (por. art. 17 i art. 25 ustawy o KSSiP). Podczas aplikacji ogólnej aplikanci zdobywają wiedzę teoretyczną oraz odbywają odpowiednie praktyki w sądach i prokuraturze (por. art 25 ust 3 ustawy o KSSiP; § 3 i § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej; Dz. U. Nr 107, poz. 895; dalej: rozporządzenie z 30 czerwca 2009 r.). Osoby, które ukończyły aplikację ogólną, mogą kontynuować szkolenie na aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej (art 28 i art. 29 ustawy o KSSiP). Aplikacja sędziowska trwa 54 miesiące. W jej ramach aplikanci odbywają w ciągu 30 miesięcy zajęcia teoretyczne oraz praktyki w sądach i prokuraturze. Następnie przystępują do egzaminu sędziowskiego."; Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu ww. wyroku stwierdził również, cyt.: "Kwestia ustalenia długości praktyki zawodowej wymaganej do wpisu na listę radców prawnych należy do ustawodawcy. Mieści się ona w ramach kształtowania modelu naboru do zawodów prawniczych. Intencją ustawodawcy było to, aby do wymaganego trzyletniego okresu praktyki prawniczej mogły być zaliczane okresy praktyki poprzedzające zdanie egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego;

4) art. 45 ust. 1 w zw. z art 77 ust. 2 w zw. z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284) poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, iż użyte w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. pojęcie "stanowisko aplikanta sądowego" odnosi się wyłącznie do stanowiska aplikanta aplikacji sędziowskiej z pominięciem stanowiska aplikanta aplikacji ogólnej i że odnosi się ono również do okresu pracy zawodowej po zdanym egzaminie sędziowskim na stanowisku referendarza sądowego oraz błędne uznanie, że użyte w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. pojęcie "zajmował stanowisko" odnosi się wyłącznie do okresu faktycznego wykonywania czynności aplikanckich mimo, że taki pogląd jest sprzeczny z wykładnią językową i wykładnią celowościowo-funkcjonalną tego przepisu, którą sąd pierwszej instancji winien był uwzględnić, a czego nie uczynił, pomijając kluczową kwestię dotyczącą tego, że wprowadzony w 2009 r. model szkolenia wstępnego przygotowującego do zawodu sędziego, prowadzonego przez KSSiP ma charakter dwuetapowy i składa się ze szkolenia (zajęcia seminaryjne i praktyki) na aplikacji ogólnej i na aplikacji sędziowskiej, a nabyte w jego trakcie wiedza i umiejętności praktyczne są weryfikowane w ramach wyłącznie jednego egzaminu zawodowego, przeprowadzanego w ramach tego dwuetapowego szkolenia, jakim jest egzamin sędziowski, który to dwuetapowy charakter wynika z art. 17, art. 25, art. 26, art. 28, art. 29 u.k.s.s.i.p. i znajduje odzwierciedlenie w przebiegu tego szkolenia, którego zakres jednoznacznie obrazuje, że również w trakcie aplikacji ogólnej szkolenie przygotowuje do zawodu sędziego, a który to zakres został całkowicie pominięty przez sąd pierwszej instancji, który poprzestał na powołaniu się na fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2012 r. K 3/10, który to fragment uzasadnienia pozostaje w sprzeczności z innym fragmentem uzasadnienia tego orzeczenia, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że aplikacją przygotowującą do zawodu sędziego jest dwuetapowe szkolenie wstępne, prowadzone przez KSSiP, składające się z aplikacji ogólnej i aplikacji sędziowskiej, co wynika z przepisów ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury;

II. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, bo w konsekwencji doprowadziło to do wydania przez sąd pierwszej instancji wyroku oddalającego skargę, gdy tymczasem winien był zapaść wyrok uwzględniający skargę tj.:

1) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 i 2, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 i 2, art. 151 p.p.s.a. poprzez:

a. nieustosunkowanie się w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę do zarzutów podniesionych w skardze w zakresie naruszenia przez organ przepisów, tj. art. 10, art. 11, art. 12, art. 107 § 3, art. 109 § 1 k.p.a., art. 110 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., art. 60 pkt 8a u.r.p. i lakoniczne stwierdzenie sądu pierwszej instancji w odniesieniu do zarzutów naruszenia art. 78 Konstytucji RP, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 75, art. 77

§ 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., że są one niezasadne, co wskazuje na ich nierozpoznanie. Sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności do dokumentów obrazujących przebieg dwuetapowego szkolenia wstępnego przygotowującego do zawodu sędziego, składającego się z aplikacji ogólnej i aplikacji sędziowskiej, nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń, w konsekwencji stwierdzenie sądu pierwszej instancji cyt. " W toku postępowania administracyjnego, stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. i art. 78 k.p.a., został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy" jest gołosłowne, a które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do wydania błędnego rozstrzygnięcia, tj. oddalenia skargi, bowiem sąd pierwszej instancji nie rozważył, a w konsekwencji nie uwzględnił wskazanych wyżej przepisów i zarzutów, skutkowało to przyjęciem przez sąd pierwszej instancji błędnego stanu faktycznego i dokonaniem błędnej oceny zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości;

b. błędnym i dowolnym przyjęciem przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, w zakresie:

- pominięcia w stanie faktycznym sprawy zakresu szkolenia na aplikacji ogólnej i pominięcia, iż skarżąca w ramach aplikacji ogólnej – tak jak w ramach aplikacji sędziowskiej – odbywała zajęcia szkoleniowe jak i praktyki, co wynika z art. 25 ust. 3 u.k.s.s.i.p., które zajmują ok. 80% okresu szkolenia, tak jak ma to miejsce w ramach aplikacji sędziowskiej.

- pominięcia w stanie faktycznym kwestii praktyk w ramach aplikacji ogólnej, które zgodnie z jej programem obejmują: 1) 4-tygodniową praktykę w prokuraturze rejonowej; 2) 4-tygodniową praktykę w sądzie rejonowym wydział kamy; 3) 2-tygodniową praktykę w sądzie odwoławczym wydział karny oraz 2-tygodniową praktykę w prokuraturze rejonowej, która to praktyka w prokuraturze rejonowej skoncentrowana jest wokół problematyki przygotowania środków odwoławczych, zwłaszcza apelacji; 4) 2-tygodniową praktykę w wydziale rozpoznającym wykroczenia oraz 2-tygodniową praktykę w sądzie okręgowym wydział penitencjarny; 5) 4-tygodniową praktykę w sądzie rejonowym wydział cywilny; 6) 2-tygodniową praktykę w sądzie rejonowym wydział gospodarczy oraz 2-tygodniową praktykę w sądzie rejonowym wydział pracy i ubezpieczeń społecznych oraz 2-tygodniową praktykę w sądzie rejonowym wydział rodzinny i nieletnich; 7) 2-tygodniową praktykę w sądzie odwoławczym cywilnym oraz 2-tygodniową praktykę w sądzie rejonowym wydział ksiąg wieczystych; 8) 2-tygodniową praktykę w sądzie rejonowym wydział cywilny (postępowanie nieprocesowe) oraz 2-tygodniową praktykę w sądzie rejonowym wydział rejestrowy; 9) 2-tygodniową praktykę w sądzie rejonowym wydział cywilny nadzorujący postępowanie egzekucyjne; 10) 2-tygodniową praktykę w sądzie rejonowym wydział ksiąg wieczystych oraz 2-tygodniową praktykę w sądzie upadłościowym. Sąd pierwszej instancji pominął również okoliczność, że praktyki zarówno w ramach aplikacji ogólnej jak i w ramach aplikacji sędziowskiej ukierunkowane są na nabywanie przez aplikantów umiejętności praktycznego stosowania prawa w szczególności poprzez przygotowywanie projektów rozstrzygnięć, tj. wyroków, postanowień etc. i ich uzasadnień. (Dowód: Program aplikacji ogólnej; Program aplikacji sędziowskiej; Zarządzenie Dyrektora KSSiP w sprawie sprawdzianów; Zarządzenie Dyrektora KSSiP w sprawie praktyk (w aktach sprawy);

- pominięcia w stanie faktycznym kluczowej okoliczności dotyczącej tego, że w ramach aplikacji ogólnej – tak jak w ramach aplikacji sędziowskiej – po każdym cyklu szkoleń i praktyk wiedza i umiejętności praktyczne są weryfikowane przez KSSiP, która w czasie każdego zjazdu – trwającego każdorazowo jeden tydzień – tzn. raz w miesiącu przeprowadza sprawdzian, weryfikujący właśnie prawidłowość praktycznego stosowania prawa. W ramach aplikacji ogólnej przeprowadza się 9 sprawdzianów, które zgodnie z jej programem polegają na: 1) przygotowaniu odpowiedniej decyzji związanej z przebiegiem postępowania, w tym decyzji kończących postępowanie; 2) sporządzeniu wyroku w sprawie karnej na podstawie akt; 3) sporządzeniu apelacji karnej na podstawie akt z wyrokiem sądu pierwszej instancji; 4) podjęciu określonej decyzji, mając do dyspozycji akta w obrębie tematyki objętej postępowaniem wykonawczym; 5) sporządzeniu decyzji w ramach postępowania nakazowego lub uproszczonego po wpłynięciu pozwu; 6) sporządzeniu wyroku z uzasadnieniem w postępowaniu, w którym ma być wydany nakaz zapłaty; 7) sporządzenie na podstawie akt wyroku sądu odwoławczego z uzasadnieniem; 8) sporządzeniu postanowienia na podstawie akt postępowania nieprocesowego; 9) sporządzeniu rozstrzygnięcia w sprawie skargi na czynności komornika na podstawie akt (Dowód: Program aplikacji ogólnej; Program aplikacji sędziowskiej. Zarządzenie Dyrektora KSSiP w sprawie sprawdzianów; Zarządzenie Dyrektora KSSiP w sprawie praktyk (w aktach sprawy);

- pominięcia w stanie faktycznym kluczowych okoliczności dotyczących zakresu szkolenia w ramach aplikacji ogólnej, wynikającego z jej programu, które to szkolenie obejmuje trzy bloki: 1) Zagadnienia wstępne; 2) Część kamą; 3) Część cywilną i tak:

- pierwszy blok "Zagadnienia wstępne" obejmuje: 1) ustrój sądów i ustrój prokuratury; 2) etyka sędziego, prokuratora, referendarza sądowego, asystenta sędziego i asystenta prokuratora; - drugi blok "Część kama" obejmuje, co organ pominął: 1) Prawo karne materialne i procesowe; 2) Postępowanie przygotowawcze; 3) Biuro (czynności urzędnicze związane z prowadzeniem postępowania przygotowawczego); 4) Postępowanie przygotowawcze (przesłuchanie świadka, sporządzenie protokołu, oględziny, przeszukanie); 5) Postępowanie karne, etap sądowy – I instancja; 6) Biuro (czynności urzędnicze związane z prowadzeniem postępowanie sądowego); 7) Prawo karne materialne i procesowe; 8) Wyrokowanie (konstrukcja wyroku wraz z uzasadnieniem); 9) Sporządzenie apelacji w sprawie karnej; 10) Postępowanie odwoławcze; 11) Prawo materialne i procesowe; 12) Teoria argumentacji prawniczej, w szczególności argumentacji konstytucyjnej; 13) Postępowanie wykonawcze; 14) Prawo karne materialne i procesowe; 15) Prawa człowieka w postępowanie karnym. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka; 6) Pomoc sądowa w sprawach karnych; 17) Przygotowanie praktyki z monitoringu sądów; - trzeci blok "Część cywilna" obejmuje, co organ pominął: 1) Prawo cywilne materialne i procesowe; 2) Pozew w rożnych typach postępowań (wstępne badanie pozwu od strony merytorycznej i analizy formalnej, w tym opłaty); 3) Biuro (czynności urzędowe w sprawach cywilnych); 4) Postępowanie nakazowe i upominawcze; 5) Wyrokowanie (konstrukcja wyroku z uzasadnieniem). Postanowienia w kwestiach incydentalnych (uzasadnienia); 6) Sporządzenie środków odwoławczych (apelacja, zażalenie). Postępowanie międzyinstancyjne. Rozprawa apelacyjna; 7) Postępowanie wieczysto-księgowe; 8) Postępowanie nieprocesowe; 9) Postępowanie rejestrowe (Krajowy Rejestr Sądowy); 10) Postępowanie zabezpieczające i postępowanie klauzulowe; 11) Powództwa przeciwegzekucyjne i skargi na czynności komornika. Nadzór sądu nad postępowaniem egzekucyjnym; 12) Egzekucja świadczeń pieniężnych. Egzekucja z ruchomości i innych praw majątkowych. Egzekucja świadczeń pieniężnych z nieruchomości. Podział sum uzyskanych z egzekucji (rożne plany podziałów). Egzekucja świadczeń niepieniężnych; 13) Postępowanie w przedmiocie ogłoszenie upadłości; 14) Omówienie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej; 15) Omówienie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka; 16) Międzynarodowe postępowanie cywilne- niewspólnotowe. Jurysdykcja i uznawanie orzeczeń zagranicznych. Międzynarodowe postępowanie cywilne - wspólnotowe. Europejski tytuł egzekucyjny. Europejskie postępowania cywilne. Europejskie postępowanie nakazowe i postępowanie w sprawach drobnych roszczeń; 17) Pomoc sądowa w sprawach cywilnych. (Dowód: Program aplikacji ogólnej (w aktach sprawy);

- pominięcia w stanie faktycznym sprawy kluczowych dowodów, tj. Programu aplikacji ogólnej; Programu aplikacji sędziowskiej; Zarządzenia Dyrektora KSSiP w sprawie sprawdzianów; Zarządzenia Dyrektora KSSiP w sprawie praktyk (w aktach sprawy);

2) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 i 2, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art., 9, art. 10, art. 11, art. 12, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 109 § 1, art. 110 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 31 ust. 2a i art. 60 pkt 8a u.r.p. w zw. z § 48 ust, 3 w zw. z § 45 ust. 1-5 uchwały KRRP z dnia 26 września 2008 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu działalności samorządu radców prawnych i jego organów, ponieważ sąd pierwszej instancji nie dostrzegł uchybień w zakresie przepisów postępowania, których dopuścił się organ wydając zaskarżoną decyzję z [...] kwietnia 2017 r. utrzymującą w mocy uchwałę Prezydium KRRP z [...] grudnia 2016 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Rady OIRP z [...] sierpnia 2016 r. w sprawie odmowy wpisu K.G. na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę OIRP w Warszawie, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż już tylko te uchybienia przepisom postępowania przez organ winny skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] kwietnia 2017 r., a co nie nastąpiło.

3) art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 236 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c., art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie i nierozpatrzenie przez sąd pierwszej instancji wniosków dowodowych skarżącej, zawartych w skardze i nie przeprowadzenie również z urzędu dowodów z dokumentów, tj. Programu aplikacji ogólnej. Programu aplikacji sędziowskiej, Zarządzenia Dyrektora KSSiP w sprawie sprawdzianów, Zarządzenia Dyrektora KSSiP w sprawie praktyk (w aktach sprawy);

4) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób nieodpowiadający wymogom ustawy. Sąd pierwszej instancji uchylił się bowiem od ustalenia w sposób pełny stanu faktycznego sprawy, w konsekwencji jego ustalenia są wybiorcze i pomijają kluczowe ww. okoliczności, a których subsumcja w odniesieniu do art. 24 ust. 2c w zw. z art. 24 ust. 1 oraz art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. prowadzi do uznania, że skarżąca spełnia warunki do uzyskania wpis na listę radców prawnych;

5) art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie i niewłaściwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a. i błędne uznanie, że skarga podlega oddaleniu, mimo, że skarga winna zostać uwzględniona i zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] kwietnia 2017r. winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego w drodze uchylenia jej w całości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie zarządzenia z 5 maja 2021 r. Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA o skierowaniu niniejszej sprawy na posiedzenie niejawne w dniu 10 czerwca 2021 r., wydanego na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842), o czym strony zostały poinformowane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a. zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, niewłaściwe zastosowanie i niezastosowanie, jak i naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sformułowanie tych zarzutów oraz argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały przedstawione w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniono) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie – potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie skarżącej kasacyjnie uchybieniami materialnoprawnymi. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasadne jest ich łączne rozpoznanie.

W ocenie NSA zasadnie zarzucono w skardze kasacyjnej, że sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i w konsekwencji niewłaściwie zastosował ten przepis oraz art. 24 ust. 2c i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 233).

Art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. przewiduje, że "Wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. lub egzamin notarialny po dniu 22 kwietnia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko asesora prokuratorskiego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, asystenta prokuratora, asystenta sędziego lub były zatrudnione w Sądzie Najwyższym, Trybunale Konstytucyjnym lub w międzynarodowym organie sądowym, w szczególności w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub Europejskim Trybunale Praw Człowieka i wykonywały zadania odpowiadające czynnościom asystenta sędziego".

Dla prawidłowej rekonstrukcji treści art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. istotne jest znaczenie użytego przez ustawodawcę w odniesieniu do aplikanta sądowego pojęcia "zajmował stanowisko aplikanta sądowego". Pojęcie "zajmowanie stanowiska aplikanta sądowego" należy, zdaniem NSA, rozumieć jako posiadanie przez daną osobą statusu aplikanta sądowego, tj. osoby wpisanej na listę aplikantów, niezawieszonej w prawach i obowiązkach aplikanta. "Zajmowanie stanowiska" oznacza okres służby, a nie okres rzeczywistej pracy (por. T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski: Prawo o ustroju sądów powszechnych, Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa. Komentarz, red. J. Gudowski, Warszawa 2010, s. 217; wyrok WSA w Warszawie z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 21/11; ten wyrok i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl), na co zwrócił również uwagę Trybunał Konstytucyjny w przywołanym przez sąd pierwszej instancji wyroku z dnia 7 marca 2012 r. o sygn. K 3/10.

Taki sposób rozumienia użytego w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. sformułowania "zajmował stanowisko" potwierdza dodatkowo treść art. 25 ust. 1 pkt 4b u.r.p., w którym użyto sformułowania "wykonywanie czynności". Skoro ustawodawca posługuje się dwoma różnymi określeniami, to oznacza, że mają one różną treść. Nie można więc pojęcia "zajmował stanowisko" (przewidzianego w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p.) identyfikować z "wykonywaniem czynności" (przewidzianym w art. 25 ust. 1 pkt 4b u.r.p.). Nie ma zatem podstaw prawnych dla sformułowania tezy, że "zajmował stanowisko" odnosi się wyłącznie do okresu faktycznego wykonywania czynności aplikanckich, skoro ustawodawca w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. mówi o "zajmowaniu stanowiska", a nie o "wykonywaniu czynności", których dotyczy art. 25 ust. 1 pkt 4b u.r.p. (por. wyrok WSA w Warszawie z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 21/11).

Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że nie jest prawidłowy przyjęty przez sąd pierwszej instancji sposób rozumienia pojęcia "zajmował stanowisko". Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że użyte w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. pojęcie "zajmował stanowisko aplikanta sądowego" odnosi się wyłącznie do okresu faktycznego wykonywania czynności aplikanckich. Przytoczony przepis ustawy nie zawiera – wbrew twierdzeniu sądu pierwszej instancji – wymogu "pełnienia obowiązków wynikających z posiadania statusu aplikanta aplikacji sędziowskiej, a tym samym nabywania niezbędnego doświadczenia". Nie ma więc racji sąd twierdząc, że "okres zajmowania stanowiska aplikanta sądowego odnosi się do faktycznego czasu pozostawania na stanowisku aplikanta", a zatem że nie wystarcza posiadanie statutu aplikanta sędziowskiego przez okres powyżej 3 lat, lecz konieczne jest jeszcze wykazanie się co najmniej 3 letnią "praktyką na stanowisku aplikanta sadowego". Takie twierdzenie sądu pozbawione jest podstaw prawnych, prowadząc do sformułowania przez sąd dodatkowego warunku nieprzewidzianego w ustawie, do czego sąd nie ma tytułu prawnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien zatem przyjąć, że pojęcie "zajmowanie stanowiska aplikanta sądowego" oznacza posiadanie przez daną osobą statusu aplikanta sądowego, tj. osoby wpisanej na listę aplikantów, niezawieszonej w prawach i obowiązkach aplikanta i odnieść taką wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. do stanu faktycznego tej sprawy, biorąc w szczególności pod uwagę treść zaświadczenia Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z 29 marca 2016 r. oraz pisma Kierownika Działu Praktyk i Spraw Aplikantów KSSiP z 2 czerwca 2016 r. o posiadaniu przez skarżącą w okresie od 30 stycznia 2012 r. do 2 marca 2015 r. statusu aplikanta aplikacji sędziowskiej. W kontekście przedstawionej przez NSA oceny prawnej co do zastosowanej przez organ i zaakceptowanej przez sąd pierwszej instancji wykładni art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p., organ powinien więc dokonać ponownej oceny czy okres od 30 lipca 2014 r. do 2 marca 2015 r. powinien być zaliczony wnioskodawczyni jako okres "zajmowania stanowiska aplikanta sądowego" w rozumieniu tego przepisu.

W ocenie NSA zasadnie również zarzucono w skardze kasacyjnej, że sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż użyte w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. pojęcie "stanowisko aplikanta sądowego" odnosi się wyłącznie do stanowiska aplikanta aplikacji sędziowskiej, z pominięciem stanowiska aplikanta aplikacji ogólnej.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. jedną z podstaw do ubiegania się o wpis na listę radców prawnych jest zajmowanie przez okres co najmniej 3 lat stanowiska "aplikanta sądowego". Ustawodawca posłużył się więc pojęciem "aplikanta sądowego". Pojęcie "aplikacja sądowa" oznacza – czego sąd pierwszej instancji nie kwestionuje – aplikację przygotowującą do zawodu sędziego. Trafnie jednak zarzuca skarżąca kasacyjnie, że sąd pierwszej instancji dokonując wykładni tego przepisu, bezzasadnie pominął fakt, że wprowadzone w 2009 r. szkolenie przygotowujące do zawodu sędziego było dwuetapowe, co wynikało wprost z przepisów ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, a w skład tego szkolenia wchodziło oprócz aplikacji sędziowskiej także szkolenie wstępne w ramach tzw. aplikacji ogólnej. Trafnie powołano się w skardze kasacyjnej na "Uzasadnienie projektu ustawy z dnia 18 marca 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw" (druk 289), w którym m.in. odniesiono się do wprowadzonego w 2009 r. dwuetapowego modelu szkolenia wstępnego, przygotowującego do zawodu sędziego, trwającego łącznie 3,5 roku, wskazując: "Projektowaną ustawą proponuje się przedłużenie trwania dotychczas realizowanego, dwuetapowego modelu szkolenia wstępnego, składającego się z 12-miesięcznej aplikacji ogólnej oraz następującej po niej 30-miesięcznej aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej.(...) W tym celu proponuje się wprowadzenie do noweli zmian, które umożliwią ogłoszenie w 2016 r. naboru na aplikację ogólną, a następnie przeprowadzenie szkolenia na tej aplikacji i następujących po niej aplikacjach specjalistycznych." Na skutek uchwalonej w dniu 18 marca 2016 r. ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 233) przedłużono trwanie realizowanego od 2009 r. dwuetapowego modelu szkolenia wstępnego, prowadzonego przez KSSiP, składającego się z aplikacji ogólnej i aplikacji sędziowskiej, w związku z czym pierwszy nabór na jednolitą 36-miesięczną aplikację sędziowską został przeprowadzony w 2017 r. Natomiast w 2016 r. przeprowadzony został nabór na aplikację ogólną, a więc dwuetapowe szkolenie wstępne dla aplikantów, którzy uczestniczyli w tym naborze, rozpoczęło się w styczniu 2017 r., ale chodzi tu o aplikację bez tzw. stażu, tj. 18-miesięcznego zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego.

Trafnie wskazano w skardze kasacyjnej, że – wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji – w dwuetapowym modelu szkolenia wstępnego aplikacja sędziowska nie ma samodzielnego charakteru, stanowi bowiem kontynuację szkolenia przygotowującego do zawodu sędziego, które ma swój początek w aplikacji ogólnej. W dwustopniowym modelu kształcenia przygotowującego do zawodu sędziego, szkolenie rozpoczyna poprzedzona konkursem aplikacja ogólna (art. 17, art. 25 i art. 26 u.k.s.s.i.p.), a następnie jest ono kontynuowane w ramach aplikacji sędziowskiej (art. 28 i art. 29 u.k.s.s.i.p.). Zgodnie z art. 25 ust. 3 u.k.s.s.i.p. szkolenie na aplikacji ogólnej – tak jak szkolenie na aplikacji sędziowskiej – obejmuje zajęcia w Krajowej Szkole oraz praktyki zgodnie z programem aplikacji. Szkolenie na aplikacji ogólnej i na aplikacji sędziowskiej obejmuje kształcenie teoretyczne i praktyczne, a nabyte w jego trakcie wiedza i umiejętności praktyczne są weryfikowane w ramach jednego egzaminu zawodowego – sędziowskiego, przeprowadzanego na zakończenie tego dwuetapowego szkolenia.

Taki sposób rozumienia użytego w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. sformułowania "zajmował stanowisko aplikanta sądowego", potwierdza dodatkowo fakt, że ustawodawca posłużył się sformułowaniem "aplikanta sądowego", a nie "aplikanta sędziowskiego", które odnosiłoby się wyłącznie do drugiego etapu szkolenia. Skoro ustawodawca posługiwał się dwoma różnymi określeniami, to oznacza, że miały one różną treść. Nie można więc pojęcia "aplikanta sądowego" (przewidzianego w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p.) identyfikować z "aplikantem aplikacji sędziowskiej" (przewidzianym w art. 28 i art. 29 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2015 r. poz. 694, obowiązującym w dacie orzekania przez organy samorządu radcowskiego oraz Ministra Sprawiedliwości), odnoszącym się do osoby odbywającej drugi etap szkolenia przygotowującego do zawodu sędziego. Nie ma zatem podstaw prawnych dla sformułowania tezy, że "aplikant sądowy" odnosi się wyłącznie do tego drugiego okresu szkolenia, z pominięciem zatem etapu pierwszego, tj. aplikacji ogólnej skoro ustawodawca w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. mówi o "aplikancie sądowym", a nie o "aplikancie sędziowskim".

Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że pozbawione podstaw prawnych jest sformułowane w zaskarżonym wyroku stanowisko sądu pierwszej instancji, że celem aplikacji ogólnej nie jest przygotowanie do zawodu sędziego i w konsekwencji pogląd, że okresu aplikacji ogólnej nie wlicza się do okresu zajmowania stanowiska "aplikanta sądowego", o którym mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien zatem przyjąć, że pojęcie "zajmowanie stanowiska aplikanta sądowego" oznacza posiadanie przez daną osobą statusu aplikanta sądowego, tj. osoby wpisanej na listę aplikantów aplikacji ogólnej lub aplikacji sędziowskiej i odnieść taką wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. do stanu faktycznego tej sprawy, biorąc w szczególności pod uwagę fakt, że skarżąca odbywała dwuetapowe szkolenie wstępne przygotowujące do zawodu sędziego na warunkach określonych w ustawie z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1071) i przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 694) w zw. z art. 3 ww. ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. oraz art. 8 ust. 1 ww. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. W kontekście przedstawionej przez NSA oceny prawnej co do zastosowanej przez organ i zaakceptowanej przez sąd pierwszej instancji wykładni art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p., organ powinien zatem dokonać ponownej oceny czy okres od dnia 29 listopada 2010 r. do dnia 29 listopada 2011 r. powinien być zaliczony wnioskodawczyni jako okres "zajmowania stanowiska aplikanta sądowego" w rozumieniu tego przepisu.

Mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p., powinny być przez organ ponownie ocenione wskazywane przez skarżącą okoliczności faktyczne, których pominięcie zarzuca skarżąca kasacyjnie, dotyczące zakresu szkolenia w ramach aplikacji ogólnej, wynikającego z jej programu, zakresu odbytych przez skarżącą w ramach aplikacji ogólnej praktyk, Programu aplikacji ogólnej, Programu aplikacji sędziowskiej, Zarządzenia Dyrektora KSSiP w sprawie sprawdzianów, Zarządzenia Dyrektora KSSiP w sprawie praktyk oraz sprawdzianów weryfikujących prawidłowość praktycznego stosowania prawa. Ma rację skarżąca kasacyjnie, że w przedmiotowej sprawie sąd pierwszej instancji, na skutek wadliwej wykładni prawa materialnego, nie przeprowadził prawidłowej kontroli sposobu ustalenia i oceny stanu faktycznego sprawy przez organ i w konsekwencji niewłaściwie zastosował art. 151 p.p.s.a. błędnie uznając, że skarga podlega oddaleniu.

Rozpoznanie przez sąd pierwszej instancji skargi z naruszeniem powyżej wskazanych przepisów uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku, a wobec zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 188 p.p.s.a. NSA orzekł również o uchyleniu zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 209 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804, ze zm.). Zasądzona kwota 760 zł stanowi zwrot wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, zwrot opłaty za uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji w wysokości 100 zł, a także zwrot wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej kasacyjnie, który nie występował przed sądem pierwszej instancji oraz sporządził i wniósł skargę kasacyjną, w wysokości 360 zł za drugą instancję.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Sprawiedliwości zobowiązany będzie dokonać oceny spełniania przez skarżącą warunków wpisu na listę radców prawnych wynikających z art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. w zw. z art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2c u.r.p., z uwzględnieniem przedstawionej powyżej wykładni pojęcia "zajmował stanowisko aplikanta sądowego". Rozważając zatem, czy skarżąca spełnia przewidziane ustawą warunki do wpisania jej na listę radców prawnych powinien ocenić, czy do okresu "zajmowania stanowiska aplikanta sądowego" powinien być wliczany okres posiadania przez skarżącą statusu aplikanta sędziowskiego (po zdaniu egzaminu sędziowskiego) oraz okres odbywania przez skarżącą aplikacji ogólnej, uwzględniając wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a u.r.p. zawartą w niniejszym wyroku NSA, biorąc zatem pod uwagę znaczenie sformułowania "zajmował stanowisko" oraz specyfikę dwuetapowego kształcenia aplikantów do zawodu sędziego i znaczenie pojęcia "aplikant sądowy".