Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2268/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6379 Inne o symbolu podstawowym 637
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Komisja Nadzoru Finansowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 5
journal: Dz.U. 2019 poz 298
law: Ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym - tekst jedn.
article: art. 228 ust. 1c i ust. 4b, art. 249 ust. 1-2, art. 7 ust. 1-3, art. 251, art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 157
law: Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych - tekst jedn.
article: 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i lit. c), art. 200, art. 205 par. 2, art. 209
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Aneta Lemiesz Protokolant ref. staż. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2020 r. sprawy ze skargi F. S.A. w K. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji Nadzoru Finansowego na rzecz skarżącej F. S.A. w K. kwotę 7417 (siedem tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Komisja Nadzoru Finansowego (dalej: "Komisja", "KNF", "organ"), decyzją z "(...)"września 2019 r. nr "(...)", wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm., dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz.U. z 2019 r. poz. 298, z późn. zm., dalej: "u.n.r.f.") oraz art. 228 ust. 1 c pkt 3 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. Nr 2018 r. poz. 1355, z późn. zm., dalej: "ustawa o funduszach inwestycyjnych") w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 685, dalej: "ustawa zmieniająca"), nałożyła na "(...)"S.A. z siedzibą w "(...)" (dalej: "Strona", "Towarzystwo", "Skarżący") karę pieniężną w wysokości 200 000,00 zł za naruszenie art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, poprzez przeniesienie na uczestnika funduszu inwestycyjnego "(...)" (dalej: "(...)", "Fundusz"), aktywów tego funduszu, w związku likwidacją w/w funduszu.

W zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że przyczyną wszczęcia postępowania administracyjnego były informacje uzyskane przez KNF w toku nadzoru bieżącego, wskazujące na przeniesienie na jedynego uczestnika funduszu inwestycyjnego "(...)"aktywów tego funduszu w postaci obligacji spółki "(...)"z siedzibą w "(...)". W/w aktywa zostały przeniesione na uczestnika w zamian za wypłatę mu środków pieniężnych, w związku z umorzeniem certyfikatów inwestycyjnych w/w funduszu.

Organ wyjaśnił, że Towarzystwo posiada zezwolenie na tworzenie i zarządzanie funduszami inwestycyjnymi otwartymi od 29 marca 2007 r. Towarzystwo zarządzało m. in. "(...)"."(...)"został zarejestrowany w Rejestrze Funduszy Inwestycyjnych "(...)" stycznia 2008 r. pod numerem "(...)". Następnie, 7 lutego 2017 r. "(...)"został wykreślony z rejestru funduszy inwestycyjnych.

Komisja wskazała, że 17 lutego 2016 r. miało miejsce otwarcie likwidacji "(...)". Przyczyną likwidacji było podjęcie przez Zgromadzenie Inwestorów uchwały nr "(...)"z 17 lutego 2016 r. o rozwiązaniu w/w funduszu. Likwidatorem funduszu zostało Towarzystwo. 2 marca 2016 r. ogłoszono o rozpoczęciu 17 lutego 2016 r. likwidacji "(...)".

KNF wyjaśniła, że "(...)"wyemitował 10 000 certyfikatów inwestycyjnych. Do 17 lutego 2016 r. Fundusz wykupił od uczestnika 974 certyfikaty inwestycyjne. Ustalono, że jedynym uczestnikiem "(...)"była spółka "(...)"z siedzibą w "(...)" na Cyprze. Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym na dzień otwarcia likwidacji w/w funduszu z 17 lutego 2016 r., aktywa funduszu stanowiło 68 162 sztuk obligacji spółki "(...)" z siedzibą w "(...)"o wartości 68 238 000 zł.

Komisja ustaliła, że obligacje spółki "(...)"zostały nabyte do portfela "(...)" 18 stycznia 2016 r. w liczbie 61 162 o wartości 68 162 000 zł. Termin wykupu obligacji przypada na 18 stycznia 2026 r. Oprocentowanie obligacji wynosi 1,5 % rocznie. Nabycie w/w obligacji nastąpiło za zgodą jedynego uczestnika funduszu wyrażoną w uchwale nr "(...)"z 18 stycznia 2016 r.

KNF wskazała, że ustaliła, iż w zamian za objęcie obligacji "(...)"Fundusz przeniósł na "(...)"posiadane w portfelu aktywa, tj. 19 świadectw użytkowych "(...)" Sp. Z o.o. sp. j., 100 udziałów spółki "(...)"Sp. z o. o., 100 udziałów spółki "(...)"Sp. z o. o., 100 udziałów spółki "(...)"Sp. z o.o., 12 698 obligacji spółki "(...)"Sp. z o.o., 12 703 obligacji spółki "(...)"Sp. z o.o. oraz 12 703 obligacji spółki "(...)"Sp. z o. o. W w/w dokumencie jako ekonomiczne uzasadnienie transakcji wskazano, że czas trwania "(...)"dobiega końca, w związku z tym Fundusz przeniósł wszystkie w/w posiadane w portfelu dłużne i udziałowe aktywa w zamian za obligacje "(...)"z siedzibą w "(...)". Obligacje te jak wskazano, będą stanowić lokatę kapitału Funduszu do czasu jego likwidacji.

Komisja wskazała, że 30 listopada 2016 r. Towarzystwo, jako likwidator Funduszu podjęło uchwałę nr "(...)"o umorzeniu 9 026 certyfikatów inwestycyjnych serii A i wydało uczestnikowi Funduszu 68 162 obligacji imiennych spółki "(...)" z siedzibą w "(...)"z terminem wykupu przypadającym na 18 stycznia 2026 r. o wartości nominalnej 1 000 zł każda, tj. łącznej wartości nominalnej 68 162 000 zł.

KNF wyjaśniła, że przeniesienie na uczestnika funduszu obligacji "(...)" miało miejsce na podstawie umowy datio in solutum, z 30 listopada 2016 r. zawartej pomiędzy Funduszem a jedynym uczestnikiem Funduszu.

Organ uznał, że powyższe stanowi naruszenie przez Towarzystwo pełniące funkcję likwidatora art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, zgodnie z którym umorzenie certyfikatów inwestycyjnych następuje przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu, proporcjonalnie do liczby posiadanych przez nich jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych.

Organ wyjaśnił, że norma zawarta w art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, określa kolejność czynności podejmowanych w toku likwidacji funduszu inwestycyjnego. Likwidacja funduszu inwestycyjnego jest procesem zmierzającym do zakończenia działalności przez fundusz, w drodze ustania jego bytu prawnego. Pierwszym etapem likwidacji jest zbycie wszystkich aktywów funduszu oraz ściągnięcie jego należności. Następnie zaspokojenie wierzycieli funduszu, których wierzytelność wynika z innego tytułu niż uczestnictwo w funduszu. W ostatniej kolejności następuje wypłata uczestnikom funduszu inwestycyjnego środków pieniężnych proporcjonalnie do liczby posiadanych przez nich jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych. Ustawodawca nie dopuszcza możliwości dokonywania uczestnikom funduszy wypłat w postaci papierów wartościowych czy innych praw majątkowych. W przeciwnym razie przepisy ustawy określałyby warunki na jakich wypłata w formie niepieniężnej mogłaby być dokonana z uwagi na związane z tym ryzyko narażenia interesów uczestników funduszy inwestycyjnych np. ze względu na kwestie związane z wyborem i wyceną praw majątkowych mogących być przedmiotem wypłaty.

Komisja powołała się na stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z 31 stycznia 2018 r. sygn. akt I CSK 323/17.

Komisja dodała, że zasady tworzenia, funkcjonowania i likwidacji funduszy inwestycyjnych określa ustawa o funduszach inwestycyjnych, która określa rodzaje funduszy inwestycyjnych jakie mogą być utworzone. "(...)" był funduszem inwestycyjnym zamkniętym i obowiązywały go przepisy ustawy odnoszące się do funduszy inwestycyjnych zamkniętych. Dlatego też pomimo twierdzeń Strony, że fundusz stanowił prywatny wehikuł inwestycyjny, zobowiązany był on do działania na takich samych zasadach określonych w ustawie o funduszach inwestycyjnych, jak każdy inny fundusz inwestycyjny zamknięty. Zatem, zobligowany był do przestrzegania zasad likwidacji określonych w art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, które to zasady odnoszą się zarówno do funduszy inwestycyjnych otwartych jak i funduszy inwestycyjnych zamkniętych.

Organ podkreślił, że art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, określa sekwencję kolejnych czynności podejmowanych w toku likwidacji funduszu inwestycyjnego, a w art. 249 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych, ustawodawca zawarł nakaz, aby zbywanie aktywów funduszu (a więc jeden z etapów procesu likwidacji funduszu inwestycyjnego) było dokonywane z należytym uwzględnieniem interesów uczestników funduszu inwestycyjnego.

Komisja wskazała również, iż z treścią art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych koresponduje treść § 9 ust. 6 rozporządzenia w sprawie likwidacji funduszy, zgodnie z którym na podstawie harmonogramu likwidacji likwidator zbywa aktywa funduszu, dokonuje ściągnięcia należności funduszu, zaspokaja wierzycieli funduszu oraz umarza jednostki uczestnictwa albo certyfikaty inwestycyjne przez wypłatę uczestnikom funduszu uzyskanych środków pieniężnych. Taka konstrukcja przepisów nie pozwala zatem, w ocenie Komisji, na pominięcie sekwencji czynności likwidacyjnych i kierowanie się jedynie interesem uczestnika funduszu inwestycyjnego.

W ocenie organu sposób redakcji przepisu art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, nie powinien pozostawiać wątpliwości, co do tego, że jedynym dopuszczonym przez ustawodawcę rozwiązaniem jest wypłata uczestnikowi świadczenia pieniężnego w miejsce posiadanych przez niego jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych. Odmienne działanie prowadziłoby do naruszenia jednej z podstawowych reguł wykładni, jaką jest reguła clara non sunt interpretanda.

Na poparcie swojego stanowiska Komisja wskazała również, że w art. 7 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, ustawodawca zawarł generalną zasadę, iż wpłaty do funduszu dokonywane są w formie pieniężnej. W art. 7 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych, ustawodawca dopuścił możliwość wniesienia (aportu) do funduszu inwestycyjnego zdematerializowanych papierów wartościowych oraz innych niż zdematerializowane papiery wartościowe, udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością oraz innych praw. Przy czym w art. 7 ust. 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych, zawarto zapis, iż ilekroć w ustawie jest mowa o wpłatach rozumie się przez to również wniesienie do funduszu praw majątkowych. Z powyższego wynika, zdaniem Komisji, że dopuszczając możliwość dokonywania wpłat do funduszu inwestycyjnego w postaci praw majątkowych ustawodawca wyraźnie uczynił takie zastrzeżenie, zaś regułą uczynił wpłatę w formie pieniężnej. Analogicznej regulacji nie zawarto w postanowieniach ustawy o funduszach inwestycyjnych dotyczących dokonywania wypłat z funduszu inwestycyjnego w trakcie likwidacji funduszu inwestycyjnego. Z powyższego można zatem wywieść, że wypłata taka powinna być dokonywane w formie gotówkowej.

Komisja wskazała, że działania Strony nie usprawiedliwia okoliczność, iż to uczestnik funduszu wyraził zgodę na to, aby w ramach likwidacji Funduszu przenieść na niego aktywa Funduszu w postaci obligacji, a nie środki pieniężne. Dla oceny legalności działania Strony nie ma bowiem znaczenia kwestia zgody uczestnika. Organ, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 października 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1410/11 wskazał, że fundusz inwestycyjny stanowi odrębną od majątku uczestników masę majątkową wyposażoną w osobowość prawną i własne organy. Aktywa funduszu stanowią własność funduszu, która nie jest obciążona prawem przysługującym uczestnikom. Uczestnicy funduszu nie mają swobody w dysponowaniu środkami stanowiącymi własność funduszu. Z chwilą wniesienia aktywów do funduszu to fundusz przejmuje za nie odpowiedzialność, a także ciąży na nim obowiązek zarządzania nimi w taki sposób, aby dążyć do realizacji określonego celu funduszu inwestycyjnego. Gdyby uznać, że zgoda jedynego uczestnika funduszu legalizuje każde działanie towarzystwa, to nadzór Komisji byłby iluzoryczny. Organ dodał, że pogląd taki został podzielony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 329/12, który wskazał, że o zgodności danej czynności funduszu z interesem jego uczestnika nie może decydować uczestnik funduszu poprzez wyrażenie zgody na dokonanie danej czynności.

Komisja nie zgodziła się z zarzutem Strony, że brak jest formalnych podstaw do prowadzenia niniejszego postępowania przeciwko Towarzystwu, gdyż art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych, dotyczy możliwości nałożenia na towarzystwo funduszy inwestycyjnych sankcji w przypadku m. in. naruszenia przepisów prawa regulujących działalność towarzystwa w zakresie dotyczącym alternatywnych funduszy inwestycyjnych, nie wypełniania warunków określonych w zezwoleniu, a art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, nie jest przepisem regulującym działalność Towarzystwa w w/w zakresie lecz przepisem dotyczącym sposobu postępowania likwidatora funduszu inwestycyjnego i dopiero nowelizacja ustawy o funduszach inwestycyjnych przewiduje dodanie art. 234 b, który wprowadza sankcję odniesioną do likwidatora i dotyczącą naruszenia trybu likwidacji. Komisja wskazała, że w obecnym stanie prawnym podstawę prawną nałożenia kary na likwidatora funduszu inwestycyjnego za naruszenie art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych stanowi art. 228 ust. lc ustawy o funduszach inwestycyjnych. Przyjęcie przez Towarzystwo funkcji likwidatora nie tworzy nowego bytu prawnego w osobie likwidatora, a jedynie wskazuje, że Towarzystwo, dotychczasowy organ Funduszu uprawniony do jego reprezentacji, będzie wykonywało obowiązki związane z likwidacją Funduszu. W ocenie organu, skoro funkcję likwidatora może pełnić towarzystwo funduszy inwestycyjnych, to w przypadku kiedy dochodzi do naruszenia przepisów prawa przez likwidatora, którym jest towarzystwo funduszy inwestycyjnych, nie można uznać, jak dowodzi Strona, że jest to czyn wyłącznie likwidatora. W takiej sytuacji, ewentualnego deliktu dopuściło się bowiem towarzystwo funduszy inwestycyjnych, które pełniło rolę likwidatora.

Komisja uznała, iż nałożenie na Towarzystwo kary pieniężnej będzie środkiem adekwatnym do stwierdzonych w niniejszym postępowaniu nieprawidłowości.

Odnosząc się do wagi naruszenia Komisja wskazała, że został naruszony podstawowy i nie budzący wątpliwości interpretacyjnych przepis prawa.

Odnosząc się do przesłanki dotyczącej stopnia odpowiedzialności podmiotu odpowiedzialnego za naruszenie, Komisja wskazała, że Towarzystwo będące likwidatorem Funduszu ponosi pełną odpowiedzialność za wykonywanie czynności likwidacyjnych z naruszeniem art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

Komisja wskazał, że przy wymierzaniu kary pieniężnej wzięła pod uwagę sytuację finansową Towarzystwa wynikającą z ostatniego zbadanego rocznego sprawozdania finansowego, tj. sprawozdania finansowego za 2018 r. oraz sprawozdania finansowego Towarzystwa za sierpień 2019 r.

Komisja dodała, że jako okoliczność przemawiającą na korzyść Strony wzięła pod uwagę fakt, że Towarzystwo nie uzyskało żadnych korzyści majątkowych w związku z przeniesieniem na uczestnika obligacji, a także nie uniknęło żadnych strat z tym związanych, jak również, że jedyny uczestnik Funduszu nie poniósł żadnej szkody w związku z przeniesieniem na niego spornych obligacji.

Komisja jako okoliczność przemawiającą na korzyść Strony wzięła pod uwagę fakt, że jest to pierwsza kara pieniężna nakładana na Towarzystwo, a także fakt, że Strona w trakcie niniejszego postępowania wykazywała gotowość do współpracy z Komisją podczas wyjaśniania okoliczności tego naruszenia.

W skardze z 30 października 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący wniósł o uchylenie decyzji z "(...)" września 2019 r. w całości oraz o zasądzenie od Komisji na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że przepis ten wyklucza zastosowanie art. 453 K.c., przy likwidacji funduszu inwestycyjnego zamkniętego mającego jednego tylko uczestnika,

2) art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych, przez przyjęcie, że przepis ten stanowi podstawę materialno-prawną do nałożenia na Towarzystwo kary pieniężnej za sposób przeprowadzenia likwidacji Funduszu.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że Funduszu przeprowadzona została w sposób zapewniający należyte uwzględnienie interesów jedynego uczestnika funduszu inwestycyjnego, jak tego wymaga art. 249 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych. Akceptacja natomiast poglądu KNF, zgodnie z którą nie jest dopuszczalne zbycie wszystkich pozostałych po zaspokojeniu wierzycieli funduszu aktywów na rzecz jedynego uczestnika funduszu w drodze datio in solutum, zamiast zbycia aktywów przez likwidatora i wypłaty jedynemu uczestnikowi środków pieniężnych, oznaczałaby całkowitą dewastację funkcjonowania funduszy inwestycyjnych zamkniętych mających jednego uczestnika.

Zdaniem Skarżącego wniosek, że art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, jest przepisem ustawowym, który wyklucza pactum de in solutum dando, skoro stanowi on o "wypłacie środków pieniężnych", nie wytrzymuje krytyki. Z tego, że dana instytucja prawna przewiduje pieniężną formę świadczenia nie wynika jeszcze, że nie jest dopuszczalne wykonanie substytucyjne w formie niepieniężnej. Stanowisko odmienne oznaczałoby całkowitą w praktyce negację instytucji z art. 453 K.c. Np. twierdzić by wówczas należało, że skoro do essentialia negotii umowy sprzedaży należy zapłacenie ceny (świadczenie pieniężne) w zamian za przeniesienie na kupującego własności rzeczy (art. 535 K.c.), to nie można umowy sprzedaży zastępczo wykonać poprzez świadczenie niepieniężne w miejsce świadczenia ceny, bo wówczas mielibyśmy do czynienia nie ze sprzedażą ale zamianą (art. 603 K.c.).

Skarżący podkreślił, że datio in solutum to tylko inny, prawnie dopuszczalny sposób rozliczenia zobowiązania, niż rozliczenie w formie "pierwotnej", przewidzianej dla danego stosunku prawnego. Z tego zatem, że art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, przewiduje wypłatę uzyskanych środków pieniężnych, w żadnym razie nie wynika, że likwidator nie może uzgodnić z jedynym uczestnikiem funduszu inwestycyjnego zamkniętego, że w miejsce tej wypłaty, jedyny uczestnik otrzyma świadczenie pozostałej nadwyżki aktywów funduszu w naturze, gdy jest to zgodne z interesem ekonomicznym jedynego uczestnika, zaś spieniężenie aktywów oznaczałoby działanie na szkodę tych interesów. Kwestia powyższa nabiera szczególnej ostrości na tle takich funduszy inwestycyjnych, które mają jednego tylko uczestnika. W sytuacji takiej wymaganie, aby jedyny uczestnik funduszu otrzymywał w związku z likwidacją funduszu inwestycyjnego zamkniętego zawsze i tylko świadczenie pieniężne oznacza wprost działanie na szkodę interesów jedynego uczestnika funduszu. Likwidacja funduszu inwestycyjnego zamkniętego posiadającego jedynego uczestnika, jest niczym innym jak formą restrukturyzacji ekonomicznej majątku tego jedynego uczestnika. Jeżeli wolą jego jest dokonanie rozliczenia w drodze świadczenia w miejsce wykonania po myśli art. 453 K.c., to teza, że nie jest to dopuszczalne, równa się zgodzie na wywłaszczenie jedynego uczestnika funduszu. Teza ta bowiem oznacza, że aktywa ekonomicznie przynależne uczestnikowi fundusz (likwidator) musi zbyć na rzecz osoby trzeciej, celem uzyskania środków pieniężnych na wypłatę dla uczestnika, a następnie wydać te środki pieniężne uczestnikowi, mimo że jego wolą było utrzymanie kontroli ekonomicznej nad tymi aktywami, tyle że już poza strukturą funduszu inwestycyjnego zamkniętego. Inną możliwością, odsłaniającą całą absurdalność takiego poglądu, byłoby tu wymaganie od uczestnika, aby sam - a zatem w sensie ekonomicznym "sam od siebie" - odkupił od funduszu inwestycyjnego zamkniętego aktywa rzeczowe, a następnie fundusz inwestycyjny zamknięty (likwidator) wyda mu zwrotnie uzyskane środki pieniężne.

Zdaniem Skarżącego, podzielenie stanowiska zaprezentowanego w sprawie przez KNF ma skutki wprost dewastujące dla interesów ekonomicznych jedynego uczestnika funduszu. Okazuje się, że zdaniem KNF, jak podkreślił Skarżący, w interesie jedynego uczestnika funduszu jest doprowadzenie do wrogiego przejęcia ekonomicznie kontrolowanych dotychczas przez niego aktywów. Jeżeli bowiem likwidator ma sprzedać aktywa, to może je sprzedać albo uczestnikowi albo osobie trzeciej, która te aktywa przejmie wbrew woli jedynego uczestnika (wrogie przejęcie) - skoro jedyny uczestnik miał wolę zawarcia pactum de in solutum dando po to właśnie aby po zlikwidowaniu funduszu nadal być ekonomicznym właścicielem tych aktywów.

Skarżący podkreślił, że w uzasadnieniu orzeczenia SN, na które powołuje się KNF w zaskarżonej decyzji, poza w istocie rażąco błędnym powołaniem się na ochronę interesu uczestnika funduszu, ograniczono się w zasadzie wyłącznie do podkreślenia wagi formalizmu prawnego likwidacji funduszu, który to argument SN "fetyszyzuje" i nadaje mu nadmierną wagę, z zupełnym pominięciem specyfiki funduszy inwestycyjnych zamkniętych mających jedynego uczestnika oraz z całkowitym pominięciem kontekstu systemowego i funkcjonalnego analizowanej regulacji prawnej. Ani Sąd Najwyższy ani KNF w ogóle nie odnoszą się do tego, że skoro uczestnika funduszu łączy z funduszem stosunek cywilno-prawny, to strony tego stosunku prawnego, w granicach art. 3531 K.c., mogą doprowadzić do jego wygaśnięcia w każdy prawnie dopuszczalny sposób, w tym przy zastosowaniu datio in solutum.

Skarżący dodał, ze zupełnie nie przekonuje stanowisko, że prymat dać należy wykładni językowej art. 249 ustawy o funduszach inwestycyjnych, bo to ma służyć ochronie interesów wierzycieli funduszu, uczestnika oraz "szeroko rozumianych interesów uczestników obrotu finansowego". Stanowisko takie wskazuje na zupełny brak zrozumienia specyfiki normatywnej analizowanej sytuacji. Jeżeli chodzi o ochronę interesów wierzycieli, to nie ma ona tu nic do rzeczy, gdyż mówimy o takim etapie likwidacji, gdy wierzyciele zostali już zaspokojeni a pozostała jedynie nadwyżka aktywów funduszu do zadysponowania. Jeżeli chodzi o ochronę "szeroko rozumianych interesów uczestników obrotu finansowego", to także nie ma ona tu nic do rzeczy, bo jest tylko jeden uczestnik funduszu a interesy ekonomiczne innych uczestników obrotu finansowego są zupełnie rozłączne z kwestią, jak zadysponowana zostanie nadwyżka aktywów funduszu dedykowanego jednemu tylko uczestnikowi. Jeżeli zaś chodzi o interesy jedynego uczestnika, to pogląd powyższy rodzi dla niego skutki wysoce niekorzystne, gdyż zastosowanie się do tego poglądu prowadzić musi nieuchronnie albo do wywłaszczenia uczestnika wbrew jego woli (wrogie przejęcie nadwyżki aktywów likwidowanego funduszu przez osobę trzecią) albo zmusza go do prowadzenia sztucznej i kosztownej oraz pozbawionej wszelkiego sensu ekonomicznego operacji wykupywania nadwyżki aktywów "od samego siebie" (w sensie ekonomicznym).

Zdaniem Skarżącego, akceptując stanowisko organu, że jeżeli jedyny uczestnik funduszu jest dłużnikiem funduszu inwestycyjnego zamkniętego z tytułu świadczenia pieniężnego (np. z tytułu dłużnych papierów wartościowych objętych przez fundusz inwestycyjny zamknięty), to nie jest dopuszczalne, aby w drodze potrącenia umownego likwidator doprowadził do "zamknięcia" tej pozycji lecz niezbędne jest aby najpierw jedyny uczestnik spłacił w pieniądzu dług do funduszu inwestycyjnego zamkniętego, wobec którego to fundusz inwestycyjny zamknięty – dłużnik jest zarazem jedynym uczestnikiem, a następnie likwidator wypłacił mu zwrotnie te środki w drodze jedynie dopuszczalnego (zdaniem organu) pieniężnego świadczenia likwidacyjnego. Jest to zatem argumentacja prowadząca do absurdu, i ujawniająca, że przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych nie można interpretować w oderwaniu od instytucji prawa cywilnego. Ponadto, jak wskazał Skarżący powołując się na pismo KNF z 8 sierpnia 2019 r., KNF dopuszcza stosowanie instytucji potrącenia, jeżeli przewiduje ją statut funduszu.

Skarżący podniósł następnie, że przepisy prawa w ogóle nie przewidują kary pieniężnej z tytułu zastosowania określonego trybu likwidacji. W istocie zatem organ nałożył na Skarżącego karę pieniężną bez podstawy prawnej, gdyż nawet stwierdziwszy naruszenie art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych - czemu Skarżący przeczy - KNF nie mógł zastosować art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych, gdyż przepis ten zakresowo nie stosuje się do naruszenia art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Skarżący pogłębił swoją argumentację w załączniku do protokołu z 3 lipca 2020 r., do którego odniosła się Komisja w piśmie z 3 lipca 2020 r., nadal podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Rozpoznając sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych względów niż podniesione w skardze.

Sąd uznał, że Komisja wydając zaskarżoną decyzję naruszyła art. 228 ust. 4b ustawy o funduszach inwestycyjnych, poprzez błędną interpretację pkt 1 tego przepisu, co miało wpływ na wynik sprawy, a także przepisy postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w zakresie ustaleń faktycznych dotyczących wagi stwierdzonego przez Komisję w niniejszej sprawie naruszenia, co mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 228 ust. 1c i ust. 4b ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, w związku z art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

Zgodnie z art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych, w przypadku gdy towarzystwo narusza przepisy prawa regulujące działalność towarzystwa wyłącznie w zakresie dotyczącym alternatywnych funduszy inwestycyjnych, nie wypełnia warunków określonych w zezwoleniu na zarządzanie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi lub zgodzie udzielonej przez Komisję, przekracza zakres tego zezwolenia lub narusza interes uczestników specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego, uczestników funduszu inwestycyjnego zamkniętego lub inwestorów unijnego AFI, Komisja może, w drodze decyzji: 1) ograniczyć zakres wykonywanej działalności zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, w zakresie strategii inwestycyjnych, które mogą stosować alternatywne fundusze inwestycyjne, którymi zarządza lub może zarządzać towarzystwo, albo 2) cofnąć zezwolenie, albo 3) nałożyć karę pieniężną do wysokości 5 000 000 zł, albo 4) zastosować łącznie sankcje, o których mowa w pkt 1 i 3 albo w pkt 2 i 3.

Jak wynika z art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, likwidacja funduszu inwestycyjnego polega na zbyciu jego aktywów, ściągnięciu należności funduszu, zaspokojeniu wierzycieli funduszu i umorzeniu jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych przez wypłatę uzyskanych środków pieniężnych uczestnikom funduszu, proporcjonalnie do liczby posiadanych przez nich jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych.

Zgodnie natomiast z art. 228 ust. 4b ustawy o funduszach inwestycyjnych, przy wymierzaniu kary za naruszenia, o których mowa w ust. 1, 1c, 2, 2b, 2e, 3 oraz 3a, Komisja bierze w szczególności pod uwagę: 1) wagę naruszenia oraz czas jego trwania; 2) stopień odpowiedzialności podmiotu odpowiedzialnego za naruszenie; 3) sytuację finansową podmiotu, na który nakładana jest kara; 4) skalę korzyści uzyskanych lub strat unikniętych przez podmiot, który dopuścił się naruszenia, rozmiar szkody wyrządzonej uczestnikom funduszu inwestycyjnego, o ile takie korzyści, straty lub szkody można ustalić; 5) gotowość podmiotu dopuszczającego się naruszenia do współpracy z Komisją podczas wyjaśniania okoliczności tego naruszenia; 6) uprzednie naruszenia niniejszej ustawy popełnione przez podmiot, na który nakładana jest kara; 7) środki podjęte po naruszeniu przez podmiot, który dopuścił się naruszenia, aby zapobiec powtórzeniu się naruszenia.

Zasadnicze ustalenia faktyczny będące podstawą wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie nie budzą wątpliwości Stron, jak również Sądu.

Spór dotyczy natomiast oceny prawnej działania Towarzystwa jako likwidatora Funduszu, polegającego na przeniesieniu na jedynego uczestnika Funduszu (spółka "(...)"z siedzibą w "(...)" na Cyprze), aktywów Funduszu w postaci obligacji spółki "(...)"z siedzibą w "(...)", w ramach likwidacji Funduszu i umorzeniu certyfikatów inwestycyjnych Funduszu, w kontekście treści art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

Przeniesienie powyższych obligacji na jedynego uczestnika Funduszu, odbyło się na podstawie umowy pactum de in solutum dando, zawartej 30 listopada 2016 r., pomiędzy jedynym uczestnikiem Funduszu i Funduszem, której prawną podstawę stanowiła uregulowana w art. 453 K.c. instytucja datio in solutum, umożliwiająca odstąpienie od zasady wykonywania zobowiązań zgodnie z ich pierwotną treścią i dająca możliwość doprowadzenia do wygaśnięcia zobowiązania poprzez spełnieni przez dłużnika, za zgodą wierzyciela innego świadczenia zamiast pierwotnie określonego przez strony w umowie.

Komisja zakwestionowała powyższe działanie Skarżącego oraz stanowisko, iż w przypadku likwidacji funduszu inwestycyjnego zamkniętego z jednym uczestnikiem możliwe jest zastosowanie instytucji datio in solutum i w miejsce wypłaty środków pieniężny uzyskanych ze zbycia aktywów likwidowanego funduszu inwestycyjnego zamkniętego, przekazanie tych aktywów jedynemu uczestnikowi likwidowanego funduszu inwestycyjnego zamkniętego.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem Komisji w powyższej kwestii, w związku z czym, zdaniem Sądu, Komisja prawidłowo przyjęła, że Towarzystwo dokonując w drodze datio in solutum przeniesienie na jedynego uczestnika Funduszu, aktywów tego Funduszu, w związku z jego likwidacją, naruszyło art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych. Przepis ten reguluje czynności jakie powinien wykonać likwidator przeprowadzający likwidację funduszu inwestycyjnego. Z przepisu tego wynika, że umorzenie jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych następuję poprzez wypłatę uczestnikom funduszu, uzyskanych środków pieniężnych ze zbycia aktywów likwidowanego funduszu i ściągnięcia należności funduszu po zaspokojeniu wierzycieli funduszu. W związku z tym, Komisja słusznie wskazała, że ustawodawca nie dopuszcza możliwości dokonywania wypłat uczestnikom funduszy w postaci papierów wartościowych, czy innych praw majątkowych, a jedynym dopuszczonym przez ustawodawcę rozwiązaniem jest wypłata uczestnikowi świadczenia pieniężnego w miejsce posiadanych przez niego jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych.

Kwestię powyższą w jednoznaczny sposób wyjaśnił Sąd Najwyższy w cyt. przez Komisję i krytykowanym przez Skarżącego, postanowieniu z 31 stycznia 2018 r. sygn. akt I CSK 323/17. Sąd Najwyższy wskazał, że likwidacja funduszu inwestycyjnego jest wysoce sformalizowanym postępowaniem zmierzającym do zakończenia działalności funduszu oraz zaspokojenia jego wierzycieli, po przeprowadzeniu którego następuje rozwiązanie funduszu i jego wykreślenie z rejestru funduszy inwestycyjnych, stąd szczególnego znaczenia nabiera kompletna i spójna regulacja prawna obejmująca przesłanki otwarcia likwidacji, jej cele, procedurę przeprowadzenia oraz nadzór Komisji Nadzoru Finansowego nad jej przebiegiem. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 249 ustawy o funduszach inwestycyjnych, zawiera sekwencję obligatoryjnych czynności likwidatora funduszu, o dokonaniu których, zgodnie z art. 251 ustawy o funduszach inwestycyjnych, likwidator niezwłocznie zawiadamia Komisję Nadzoru Finansowego, a następnie składa wniosek do sądu rejestrowego o wykreślenie funduszu z rejestru funduszy inwestycyjnych. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepisy te mają charakter kognitywny i powinny być wykładane i stosowane w sposób zgodny z ich językowym znaczeniem oraz, że regulacje ustawy o funduszach inwestycyjnych, mają w przeważającej części charakter publicznoprawny i służą ochronie nie tylko interesów wierzycieli funduszu, w tym jego uczestników, ale także ochronie szeroko rozumianych interesów uczestników obrotu finansowego.

Sąd nie znajduje podstaw do kwestionowania argumentacji Sądu Najwyższego zawartej w cyt. postanowieniu, które zostało wydane w analogicznej sprawie, merytorycznie dotyczącej, przekazania pozostałych – po zaspokojeniu wierzycieli likwidowanego funduszu inwestycyjnego – aktywów, jedynemu uczestnikowi tego funduszu w drodze datio in solutum, zamiast zbycia aktywów przez likwidatora i wypłaty uczestnikowi środków pieniężnych. Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Sądu Okręgowego oraz Sądu Apelacyjnego w powyższej sprawie uznając, że taki sposób działania likwidatora nie wypełnia wszystkich czynności likwidatora opisanych m.in. w art. 249 ustawy o funduszach inwestycyjnych, co czyni przedwczesnym wniosek o wykreślenie likwidowanego funduszu inwestycyjnego z rejestru funduszy inwestycyjnych.

Publicznoprawny zatem charakter przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, służący ochronie interesów wierzycieli funduszu, w tym jego uczestników oraz szeroko rozumianych interesów uczestników obrotu finansowego, w znacznym stopniu ogranicza zasadę swobodnego kształtowania stosunków cywilnoprawnych przez uczestników obrotu finansowego i uzasadnia powinność wykładania i stosowania tych przepisów w sposób zgodny z ich językowym znaczeniem. To z kolei oznacza, że treść art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, przy zastosowaniu literalnej wykładni tego przepisu, wyklucza możliwość umorzenia jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych w ramach likwidacji funduszu inwestycyjnego, poprzez przekazanie w drodze datio in solutum, aktywów likwidowanego funduszu, jedynemu uczestnikowi tego funduszu zamiast zbycia tych aktywów przez likwidatora i wypłaty uczestnikowi środków pieniężnych. Podkreślenia wymaga, że art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, określając katalog czynności podejmowanych w toku likwidacji funduszu inwestycyjnego nie wprowadza rozróżnienia odnośnie funduszy inwestycyjnych z jednym uczestnikiem i funduszy inwestycyjnych z wieloma uczestnikami. Co oznacza, że reguły dotyczące czynności podejmowanych w toku likwidacji funduszu inwestycyjnego odnoszą się w sposób jednolity zarówno do funduszy inwestycyjnych z jednym uczestnikiem, jak i funduszy inwestycyjnych z wieloma uczestnikami. Istotny jest również fakt, że brak jest jakichkolwiek dyrektyw interpretacyjnych, które pozwalałyby na odmienną interpretację omawianego przepisu odnośnie funduszy inwestycyjnych z jednym uczestnikiem i funduszy inwestycyjnych z wieloma uczestnikami.

Dlatego za niezasadny należy uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia przez Komisję art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten wyklucza zastosowanie art. 453 K.c., przy likwidacji funduszu inwestycyjnego zamkniętego mającego jednego tylko uczestnika.

Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem Skarżącego, że literalna wykładnia art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, zgodnie z którą nie jest dopuszczalne datio in solutum, w ramach likwidacji funduszu inwestycyjnego, prowadzi do wywłaszczenie jedynego uczestnika funduszu, czy też do wrogiego przejęcia ekonomicznie kontrolowanych dotychczas przez niego aktywów. Słusznie bowiem wskazała Komisja w odpowiedzi na skargę, że przewidziana w ustawie o funduszach inwestycyjnych konstrukcja funduszy inwestycyjnych zakłada, że inwestorzy dokonują wpłat do funduszu m.in. w postaci praw majątkowych takich jak papiery wartościowe, udziały w spółkach z o.o., co oznacza przeniesienie ich "własności" na osobę prawną, jaką jest fundusz inwestycyjny. Walory te wchodzą do masy majątkowej funduszu - aktywów funduszu, którymi fundusz może rozporządzać, zgodnie z polityką inwestycyjną. Nie pozostają one natomiast "własnością" uczestnika funduszu, jak również nie przysługuje mu prawo ich "przejęcia". Fundusz ma prawo do ich zbywania w toku swej działalności, jak i w toku likwidacji funduszu. Komisja prawidłowo wskazała, że oczekiwanie przez uczestnika funduszu zwrotu wniesionych praw majątkowych (tytułem wpłaty na certyfikat inwestycyjny) na jakimkolwiek etapie funkcjonowania funduszu, jako niezasadne i sprzeczne z celem oraz sposobem działania funduszy inwestycyjnych, jest wyrazem jednostkowego interesu ekonomicznego danego uczestnika funduszu, którym nie można kierować się dokonując wykładni art. 249 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

W ocenie Sądu, stanowiska Komisji w niniejszej sprawie, dotyczącego niedopuszczalności zastosowania datio in solutum, w ramach likwidacji funduszu inwestycyjnego w świetle treści art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, nie podważa stanowisko Komisji dotyczące możliwości zastosowania potrącenia jako sposobu realizacji świadczenia z tytułu wykupu certyfikatów inwestycyjnych. Wprawdzie Komisja podkreśliła, że przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych nie przewidują możliwości potrącenia, jako sposobu realizacji świadczenia z tytułu wykupu certyfikatów inwestycyjnych, podobnie jak zastosowania datio in solutum, Komisja słusznie wyjaśniła jednocześnie, że ze względu na charakter prawny instytucji potrącenia, a w szczególności to, że przedmiotem potrącenia mogą być tylko wymagalne wierzytelności pieniężne (lub gdy przedmiotem obu są rzeczy oznaczone co do gatunku), nie zachodzi w takim sposobie zaspokojenia uczestnika funduszu inwestycyjnego ryzyko związanych z brakiem ekwiwalentności świadczeń, w przeciwieństwie do występowania tego rodzaju ryzyka w przypadku spełnienia świadczenia zastępczego datio in solutum, polegającego na przekazaniu części aktywów funduszu w naturze.

Z powyższych względów, zdaniem Sądu, Komisja prawidłowo uznała, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przez Towarzystwo art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w związku z likwidacją Funduszu.

Biorąc jednak pod uwagę, właśnie wyjaśnienia Komisji dotyczące ochrony interesu uczestników likwidowanego funduszu inwestycyjnego i okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, że Komisja nie mogła całkowicie pominąć podnoszonej przez Skarżącego okoliczności związanej z jednostkowym interesem ekonomicznym jedynego uczestnika likwidowanego funduszu inwestycyjnego zamkniętego, w niniejszej sprawie. Jak bowiem wyjaśniła Komisja w odpowiedzi na skargę, konstrukcja funduszy inwestycyjnych zamkniętych z jednym uczestnikiem nie jest odrębnym, uregulowanym prawnie typem funduszu, a jedynie wynika z konkretnego stanu faktycznego, a idea konstrukcji funduszy inwestycyjnych zakłada wielość jego uczestników. Wyjaśnienie to, zdaniem Sądu, prowadzi do wniosku, że Komisja nakładając karę pieniężną na Towarzystwo w związku z naruszeniem art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, była zobligowana do uwzględnienia tej szczególnej okoliczności wynikającej ze stanu faktycznego, jakim jest fakt, że w niniejszej sprawie występował fundusz inwestycyjny zamknięty z jednym uczestnikiem, w którego interesie było uzyskanie aktywów Funduszu w związku z jego likwidacja w miejsce wypłaty środków pieniężnych i interes ten na skutek braku innych uczestników Funduszu nie był konkurencyjny do interesów innych uczestników. Innymi słowy, incydentalność występowania konstrukcji funduszy inwestycyjnych zamkniętych z jednym uczestnikiem oraz fakt, że idea konstrukcji funduszy inwestycyjnych zakłada wielość jego uczestników, nie oznacza, że ustawodawca całkowicie pominął kwestię unormowania szczególnych konsekwencji prawnych naruszenia normy wynikającej z art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w związku z likwidacją funduszu inwestycyjnego zamkniętego z jednym uczestnikiem, w sytuacji, gdy ustawodawca prawnie dopuszcza funkcjonowanie takiego funduszu inwestycyjnego i likwidacja takiego funduszu nie wiąże się z ochroną interesów innych uczestników tego funduszu, a funkcja ochronna tych uczestników stanowi ratio legis rozwiązań prawnych zawartych w art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

Sąd stwierdza, że interpretacja systemowa przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, wyklucza możliwość przyjęcia, że ustawodawca całkowicie pominął kwestię unormowania szczególnych konsekwencji prawnych naruszenia normy wynikającej z art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w związku z likwidacją funduszu inwestycyjnego zamkniętego z jednym uczestnikiem, co oznacza, że również Komisja nie mogła pominąć tej okoliczności w niniejszej sprawie, lecz uwzględnić ją przy wymierzaniu kary pieniężnej w kontekście przesłanek, o których mowa w art. 228 ust. 4b ustawy o funduszach inwestycyjnych. Jak wynika z pkt 1 art. 228 ust. 4b ustawy o funduszach inwestycyjnych, przy wymierzaniu kary Komisja bierze w szczególności pod uwagę wagę naruszenia oraz czas jego trwania. Oceniając wagę naruszenia w niniejszej sprawie art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, przez Towarzystwo, Komisja wskazała jedynie, że został naruszony podstawowy i nie budzący wątpliwości interpretacyjnych przepis prawa.

Tymczasem, zdaniem Sądu, Komisja oceniając wagę naruszenia w niniejszej sprawie przez Towarzystwo art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, powinna uwzględnić również fakt, że działania Towarzystwa dotyczyły likwidacji funduszu inwestycyjnego zamkniętego z jednym uczestnikiem, co skutkuje tym, że interes tego uczestnika nie mógł konkurować z interesami innych uczestników Funduszu, a w związku z tym zastosowanie datio in solutum i przekazanie obligacji znajdujących się w dyspozycji Funduszu, jedynemu uczestnikowi w miejsce wypłaty środków pieniężnych, z obiektywnych względów nie mogło uchybić ochronnej funkcji tego przepisu, o której mowa w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2018 r. Organ zatem w ramach przesłanki wagi naruszenia omawianej normy prawnej, powinien wziąć pod uwagę nie tylko okoliczność, czy przedmiotowy przepis budzi wątpliwości interpretacyjne, ale również fakt, czy w warunkach danego stanu faktycznego, może dojść do uchybienia celowi i funkcji tej normy prawnej, która jest normą prawa publicznego i służy ochronie interesów uczestników funduszy inwestycyjnych, a te z kolei (fundusze inwestycyjne), jak podkreśliła Komisja w odpowiedzi na skargę, nie są dedykowane tylko dla jednego, lecz dla wielu uczestników.

Z tych względów Sąd uznał, że Komisja wydając zaskarżoną decyzję naruszyła art. 228 ust. 4b pkt 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, poprzez jego interpretację i przyjęcie, że waga naruszenia, o której mowa w tym przepisie odnosi się wyłącznie do sposobu redakcji danej normy prawnej naruszonej w konkretnej sprawie i kwestii ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych tej normy, nie obejmuje natomiast badania, czy sposób naruszenie tej normy godzi w jej istotę, a więc cel i funkcję naruszonej regulacji prawnej.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższą interpretację art. 228 ust. 4b pkt 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych i weźmie pod uwagę wpływ na wagę naruszenia art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w niniejszej sprawie, okoliczności faktycznej polegającej na tym, że podmiotem likwidowanym przez Towarzystwo był fundusz inwestycyjny zamknięty tylko z jednym uczestnikiem w związku z czym, z obiektywnych względów, zastosowanie datio in solutum i przekazanie obligacji znajdujących się w dyspozycji Funduszu, jedynemu uczestnikowi w miejsce wypłaty środków pieniężnych, nie mogło naruszyć interesów innych uczestników tego funduszu, nie uchybiało więc celowi i funkcji ochronnej naruszonej normy prawnej.

Podkreślenia wymaga, że w załączniku do protokołu z 3 lipca 2020 r. Skarżący, na poparcie swojej argumentacji zawartej w skardze, powołał się na stanowisko zawarte w wyroku WSA w Warszawie z 27 lutego 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2085/19. Należy jednak podkreślić, że w wyroku tym zapadłym w podobnej sprawie, WSA w Warszawie jednoznacznie stwierdził, że: "(...) w jego ocenie Towarzystwo naruszyło przy likwidacji art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych poprzez dokonanie niedozwolonego przepisami prawa datio in solutum na rzecz dwóch (z trzech) uczestników Funduszu." WSA w Warszawie następnie podzielił wątpliwości interpretacyjne M. Rodzynkiewicza zaprezentowane w jego krytycznej glosie do postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2018 r. sygn. I CSK 323/17 ("Datio in solutum jako sposób rozliczenia się funduszu inwestycyjnego z jego jedynym uczestnikiem w związku z likwidacją funduszu", "Glosa" Nr 4/2019, s. 21 i n.) odnośnie braku celu w zakazie datio in solutum w przypadku istnienia jedynego uczestnika likwidowanego funduszu, nie rozwinął jednak tej kwestii ze względu na to, że w sprawie rozpatrywanej przez WSA w Warszawie uczestników likwidowanego funduszu inwestycyjnego zamkniętego było trzech. W związku z powyższym, przedstawione w niniejszej sprawie stanowisko Sądu nie stoi w sprzeczności ze stanowiskiem WSA w Warszawie zawartym w wyroku z 27 lutego 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2085/19.

Sąd stwierdza, że Komisja niewłaściwie również ustaliła okoliczność, że naruszony w niniejszej sprawie art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Sąd zgadza się ze stanowiskiem Komisji, że literalne brzmienie tego przepisu wyklucza możliwość zastosowania datio in solutum i przekazanie papierów wartościowych znajdujących się w dyspozycji likwidowanego funduszu inwestycyjnego, jedynemu uczestnikowi, a umorzenie jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych następuje poprzez wypłatę uczestnikom funduszu, środków pieniężnych uzyskanych ze zbycia aktywów likwidowanego funduszu i ściągnięcia należności funduszu po zaspokojeniu wierzycieli funduszu. Sąd zgadza się również ze stanowiskiem, że przepis ten powinien być wykładany i stosowany w sposób zgodny z jego językowym znaczeniem. Nie oznacza to jednak, że w praktyce stosowania prawa, przepis ten nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Przypomnienia wymaga, że postanowienie Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2018 r., cyt. przez Sąd i na które powołuje się Komisja, zostało wydane w sprawie, w której Sąd Okręgowy oddalił wniosek o wykreślenie likwidowanego funduszu inwestycyjnego z rejestru funduszy inwestycyjnych, uznając, że sposób działania likwidatora, który nie dokonał zbycia aktywów likwidowanego funduszy inwestycyjnego, umorzenia certyfikatów inwestycyjnych i wypłaty uzyskanych środków pieniężnych uczestnikowi tego funduszu, lecz poprzez zastosowanie datio in solutum, przekazał uczestnikowi funduszu aktywa funduszu w postaci akcji i udziałów danych spółek, nie wypełnia wszystkich czynności likwidatora opisanych m.in. w art. 249 ustawy o funduszach inwestycyjnych, co czyni przedwczesnym ten wniosek. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w "(...)" postanowieniem z "(...)" lutego 2017 r. wykreślił Fundusz z rejestru funduszy inwestycyjnych, nie podnosząc wątpliwości co do działania likwidatora – Towarzystwa, polegającego na przekazaniu jedynemu uczestnikowi Funduszu obligacji zamiast środków pieniężnych uzyskanych ze zbycia tych obligacji i ściągnięcia należności funduszu po zaspokojeniu wierzycieli funduszu.

W przedmiotowej sprawie, Komisji wydającej zaskarżoną decyzję znana była zatem rozbieżna praktyka sądów powszechnych związana z zastosowaniem art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, której Komisja nie wzięła pod uwagę. Stwierdzając, przy ocenie wagi naruszenia przedmiotowego przepisu, że przepis ten nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, Komisja dokonała błędnego ustalenia faktycznego w tym zakresie naruszając art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Mogło to mieć istotny wpływ na wynika sprawy, ponieważ wysokość nałożonej na Skarżącego kary pieniężnej, Komisja ustaliła na podstawie jednej z przesłanek wymienionych w art. 228 ust. 4b ustawy o funduszach inwestycyjnych, ocenionej w oparciu o błędne ustalenia faktyczne, co mogło mieć wpływ na wysokość nałożonej kary pieniężnej.

W związku z powyższym, Komisja rozpoznając ponownie sprawę oceniając wagę stwierdzonego w niniejszej sprawie naruszenia art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, uwzględni nie tylko wskazaną wcześniej interpretację art. 228 ust. 4b pkt 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, ale również okoliczność, że w praktyce stosowania art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, wystąpiły rozbieżności interpretacyjne tego przepisu.

Sąd za niezasadny uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych, Komisja bowiem prawidłowo przyjęła, że przepis ten stanowi podstawę materialnoprawną do nałożenia na Towarzystwo kary pieniężnej za sposób przeprowadzenia likwidacji Funduszu naruszający art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

Jak wynika z art. 4 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, towarzystwo funduszy inwestycyjnych tworzy fundusz inwestycyjny, zarządza nim i reprezentuje fundusz w stosunkach z osobami trzecimi. Słusznie zatem wskazała Komisja w załączniku do protokołu z 3 lipca 2020 r., że towarzystwo funduszy inwestycyjnych jest podmiotem, któremu przepisy ustawy o funduszach przyznały szczególne obowiązki dotyczące funkcjonowania funduszy inwestycyjnych, a w zakresie funkcjonowania funduszy inwestycyjnych mieszczą się również czynności związane z likwidacją funduszu inwestycyjnego jako końcowego etapu funkcjonowania funduszy inwestycyjnych. Towarzystwo funduszy inwestycyjnych pełniąc zatem funkcję likwidatora danego funduszu inwestycyjnego, wykonuje swoje ustawowe zadania związane z zarządzaniem funduszem inwestycyjnym. W związku z powyższym w przypadku naruszenia przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych, w tym art. 249 ust. 1 tej ustawy, w związku z prowadzoną likwidacją funduszu inwestycyjnego, towarzystwo funduszy inwestycyjnych podlega odpowiedzialności wynikającej z art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych, również w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, a obejmującej naruszenie przepisów prawa regulujących działalność towarzystwa wyłącznie w zakresie dotyczącym alternatywnych funduszy inwestycyjnych. W ocenie Sądu brak jest podstaw prawnych do różnicowania, na gruncie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, sytuacji prawnej towarzystwa funduszy inwestycyjnych wykonującego swoje ustawowe zadania związane z zarządzaniem funduszem inwestycyjnym jako likwidator funduszu inwestycyjnego oraz wykonującego swoje ustawowe zadania związane z zarządzaniem funduszem inwestycyjnym w pozostałym zakresie. Dlatego też, za nieprawidłowe należy uznać stanowisko, zgodnie z którym towarzystwo funduszy inwestycyjnych nie jest objęte sankcją wynikająca z art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych, w przypadku naruszenia przepisów tej ustawy w związku z prowadzona likwidacją funduszu inwestycyjnego.

Z tych względów, Sąd nie zgadza się z rozważaniami WSA w Warszawie zawartymi w wyroku z 27 lutego 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2085/19, dotyczącymi wątpliwości związanymi z zastosowaniem art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych, w przypadku naruszenia przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych art. 249 ust. 1 tej ustawy, w związku z prowadzoną likwidacją funduszu inwestycyjnego.

W ocenie Sądu, powyższej oceny prawnej, nie podważa fakt, że przepisy sankcyjne ustawy o funduszach inwestycyjnych, w obecnym brzmieniu nie obejmują wszystkich podmiotów, które mogą pełnić funkcję likwidatora funduszu inwestycyjnego i przeprowadzać jego likwidację, a więc nie obejmują podmiotów, które na podstawie art. 248 ust. 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych, mogą być wyznaczone przez Komisję na likwidatora, a nie podlegają one nadzorowi Komisji. W ocenie Sąd, taka sytuacja prawna jest wadliwa, w związku z czym powinna ulec naprawie poprzez, zmianę przepisów prawa w taki sposób, aby podmioty te również zostały objęte sankcją administracyjną w przypadku naruszenia przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, w związku z prowadzoną likwidacją funduszu inwestycyjnego. Ustawodawca podjął działania legislacyjne zmierzające w tym kierunku. W ocenie Sądu natomiast, do pogłębienia wadliwości obowiązujących rozwiązań prawnych, prowadziłoby stanowisko przyjmujące taką interpretację obowiązujących przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, zgodnie z którą sankcji administracyjnej za naruszenia przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, w związku z prowadzoną likwidacją funduszu inwestycyjnego, nie podlegałyby również podmioty objęte reżimem tej ustawy i nadzorem KNF, a więc depozytariusz funduszu inwestycyjnego oraz towarzystwo funduszy inwestycyjnych.

Z tych względów, w ocenie Sądu, stanowisko KNF, dotyczące zastosowania w niniejszej sprawie art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych, nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady równości, tym bardziej, że obowiązujący stan prawny nie skutkuje zróżnicowaniem sytuacji prawnej równorzędnych podmiotów. Z jednej bowiem strony mamy do czynienia z podmiotami objętymi regulacją prawną ustawy o funduszach inwestycyjnych i objętych nadzorem KNF, z drugiej strony z podmiotami nieobjętymi takim nadzorem, które jednak z racji wykonywanej funkcji likwidatora funduszu inwestycyjnego i obowiązku zastosowania się w tym zakresie do przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, w przypadku naruszenia tego obowiązku, powinny podlegać odpowiedniej sankcji administracyjnej.

Z powyższych względów Sąd stwierdza, że Komisja prawidłowo zastosowała w niniejszej sprawie art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych, jako materialnoprawną podstawę nałożonej na Skarżącego kary pieniężnej za naruszenie art. 249 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

Niemniej jednak, ze względu na wskazane wcześniej naruszenie przez KNF przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 tej ustawy.