Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3421/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 64 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 140aa ust. 1 i ust. 4 pkt 1, art. 140ab ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Kisielewicz sędzia NSA Mirosław Trzecki sędzia del. WSA Tomasz Smoleń (spr.) Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 26 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 4073/14 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. P. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 4073/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA) oddalił skargę P. P. (skarżący kasacyjnie) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej GITD) z dnia [...] września 2014 r. nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] maja 2014 r. na ul. [...] w W. został zatrzymany do kontroli samochód ciężarowy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] - kierowany przez T. L. W chwili zatrzymania, pojazdem tym wykonywany był krajowy transport drogowy rzeczy z miejscowości S. do W., realizowany w imieniu strony.

W toku kontroli ustalono, iż dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu wynosi 18 ton. Na podstawie wyników ważenia ustalono rzeczywistą masę całkowitą pojazdu, po odjęciu błędów ważenia na 18.800 kg, natomiast masę ładunku na 10.850 kg. W ramach czynności kontrolnych ważenia pojazdu dokonano przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych SAW 10C/II nr 855823 oraz 855818, posiadających aktualne legalizacje Okręgowego Urzędu Miar w Poznaniu. Powyższe wagi spełniały w momencie kontroli wymagania Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (DZ.U. Nr 26, poz. 152). Kierowcy okazano dokument poświadczający ważność świadectwa legalizacji wag. W wyniku ważenia kontrolowanego pojazdu, stwierdzono, iż rzeczywista masa całkowita pojazdu po odjęciu możliwych błędów ważenia wyniosła 18.800 kg i została przekroczona powyżej dopuszczalnej dla kontrolowanego pojazdu o 800 kg. Kierowca w toku kontroli nie okazał zezwolenia, ani też wypisu z zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego. Przebieg kontroli utrwalono protokołem z dnia [...] maja 2014 r.

W następstwie przeprowadzonej kontroli drogowej, pismem z dnia [...] maja 2014 r. zawiadomiono stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie naruszenia przepisów o transporcie drogowym. Celem uzupełnienia materiału dowodowego sprawy organ I instancji wezwał stronę do złożenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania ww. pisma, wszechstronnych i popartych dowodami wyjaśnień, w tym wskazania okoliczności o których mowa w art. 140 aa ust. 4 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.; zwanej dalej p.r.d.).

W wyznaczonym terminie, strona złożyła wyjaśnienia na okoliczność wszczętego postępowania administracyjnego. Wskazała, że ujawnione naruszenie powstało na skutek błędnej informacji podanej w dokumentacji dotyczącej przewożonego ładunku. Strona podniosła, że nie mogła przewidzieć rzeczywistego ciężaru ładunku. Zgodnie z treścią wyjaśnień kierowca przyjął wartość podaną w dokumencie przewozowym za prawdziwą. Po zsumowaniu wszystkich danych dotyczących masy pojazdu i przewożonego ładunku przyjął, iż mieści się ona w wartości dopuszczalnej dla kontrolowanego pojazdu. Na miejscu załadunku nie było również wag, którymi kierowca mógłby sprawdzić rzeczywistą masę całkowitą pojazdu.

Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. organ zawiadomił stronę o zakończeniu przedmiotowego postępowania oraz wyznaczył termin na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów zebranych w sprawie. Strona przysłała wyjaśnienia, w których poddała w wątpliwość poprawność procedury ważenia kontrolowanego pojazdu, jak i zasadność użycia przenośnych wag do pomiarów statycznych podczas przedmiotowej kontroli. W opinii strony uzyskany wynik nie musiał być tożsamy z rzeczywistą masą całkowitą pojazdu.

Strona poinformowała także, że zgodnie z danymi zawartymi w dokumencie CMR i dowodzie rejestracyjnym kontrolowanego pojazdu, jego rzeczywista masa całkowita pojazdu nie została przekroczona. Strona zwróciła również uwagę, że zgodnie z protokołem kontroli dopuszczalny nacisk osi pojazdu nie został przekroczony.

[...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (dalej WITD) decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 5.000 zł. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii V. Naruszenie stwierdzono w wyniku przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu.

Od tej decyzji odwołanie wniósł P. P. domagając się jej uchylenia. Zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego poprzez wadliwe zastosowanie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym, jak również przepisów postępowania, tj.: art. 77 § 1 K.p.a. przez niewypełnienie obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy i art. 80 K.p.a. przez oparcie decyzji tylko na części materiału dowodowego oraz art. 6 w zw. z art. 75 § 1 K.p.a.

Po rozpatrzeniu odwołania GITD decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że WITD dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego i karę pieniężną w wysokości 5.000 złotych nałożył zgodnie z przepisami prawa.

GITD wskazał, iż ww. kontrolowany dwuosiowy samochód ciężarowy poruszając się po ul. [...] w W.przekraczał dopuszczalną masę całkowitą samochodu ciężarowego. Podkreślił, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 951), dopuszczalna masa całkowita pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 2-13, nie może przekraczać w przypadku dwuosiowego pojazdu samochodowego - 18 t.

Tymczasem w wyniku pomiarów kontrolowanego samochodu ciężarowego stwierdzono naruszenia dopuszczalnych norm:

- rzeczywista masa całkowita samochodu ciężarowego 18,8 t (po odjęciu 2 % zaokrąglonych do 0,1 t) - przekroczenie o 0,8 t,

- podmiot wykonujący przejazd nie miał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Organ odwoławczy stwierdził, że miejsce ważenia legitymuje się protokołem z pomiaru pochylenia stanowiska ważenia pojazdów z dnia 29 czerwca 2010 r. Pojazd został zważony przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10 C/II o nr 855818 i 855826. Wagi legitymowały się w dniu kontroli ważnymi świadectwami legalizacji ponownej wydanymi przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Poznaniu z datą ważności do 31 lipca 2014 r. dla wagi o nr 855818 i do dnia 31 października 2014 r. dla wagi o nr 855826. Ww. dokumenty zostały okazane kontrolowanemu przed dokonaniem ważenia, co potwierdził kierowca podpisując oświadczenie zawarte w protokole kontroli. Kierowca został również poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów oraz o przysługujących mu uprawnieniach.

GITD wskazał, że z całokształtu materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że doszło do naruszenia obowiązku w zakresie posiadania zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

GITD stwierdził, że wskazane w zebranym materiale dowodowym okoliczności popełnienia zarzucanego naruszenia, tj. wykonywania przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii V, było okolicznością, na którą strona miała wpływ, a przy realizacji przejazdu nie dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z kontrolowanym przejazdem. Wystąpienie tych okoliczności skutkuje obowiązkiem nałożenia przez organ na przewoźnika przewidzianej w przepisach p.r.d. kary finansowej za powstałe naruszenie norm transportu drogowego.

P. P. skierował do WSA skargę na powyższą decyzję GITD.

WSA wyrokiem z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 4073/14 - oddalił skargę P. P. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej P.p.s.a.). W uzasadnieniu Sąd podał, że organy obu instancji, wydając sporne decyzje administracyjne, nie dopuściły się naruszenia zarówno wskazanych przez stronę przepisów postępowania administracyjnego, jak i prawa materialnego, w szczególności art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d..

W skardze zostały podniesione dwa podstawowe zarzuty: dokonanie nieprawidłowego ważenia kontrolowanego pojazdu oraz nieuwzględnienie w badanym przypadku braku odpowiedzialności przewoźnika za powstałe naruszenie norm przewozu drogowego.

Z protokołu kontroli wynika, że podczas czynności kontrolnych wykonano pomiary rzeczywistej masy całkowitej oraz nacisków osi pojazdu. Pomiarów dokonano w obecności kierowcy, który będąc obecnym przy czynnościach ważenia pojazdu, a także pouczony przez inspektora Inspekcji Transportu Drogowego o procedurze ważenia, nie zgłaszał uwag do wspomnianej procedury ważenia.

W wyniku pomiarów przeprowadzonych w trakcie kontroli stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej kontrolowanego pojazdu o 0,8 t. Podczas kontroli kierowca pojazdu nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Odnosząc się do pierwszego z zarzutów strony skarżącej, WSA zauważył, że zatrzymanie i kontrola przedmiotowego pojazdu dokonane zostało przez upoważnione do tego podmioty, zaś miejsce ważenia pojazdu spełniało niezbędne wymagania techniczne oraz prawne. Istotę problemu oraz sporu prawnego stanowi jedynie kwestia zastosowania do pomiarów dmc kontrolowanego pojazdu przenośnych wag SAW 10 C II, które w opinii strony mogą być wykorzystywane do pomiarów nacisków osi pojazdu na drogę, dlatego też wynik pomiaru dmc nie można uznać dowodowo za wiarygodny.

Zdaniem Sądu, brak regulacji prawnej odnośnie procedury ważenia pojazdów przy zastosowaniu przenośnych wag do pomiarów statycznych - powoduje, że inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego, wykonując czynności pomiaru, zasadnie stosują się do wytycznych zawartych w instrukcjach wag dołączonych przez ich producentów.

Nie ulega wątpliwości, że obydwie wagi użyte podczas kontroli w sprawie legitymowały się ważnym świadectwem ponownej legalizacji. Wagi te są zgodne z wymaganiami dyrektywy nr 90/384/EWG (obecnie zastąpionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych), wdrożonej do prawa polskiego rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 23), którego przepisy stosuje się od dnia akcesji Polski do UE.

W przypadku badanej sprawy Sąd uznał, że ważenie kontrolowanego zespołu pojazdów odbyło się z zachowaniem procedury określonej w instrukcji obsługi przeznaczonej dla wag SAW 10 C II. Niewątpliwie, wiarygodnym i rzeczywistym obrazem parametrów zatrzymanego zespołu pojazdu jest pomiar dokonany w toku kontroli drogowej, na zalegalizowanych urządzeniach pomiarowych, w miejscu ważenia legitymującym się dokumentem potwierdzającym spełnienie wszelkich warunków koniecznych do wykonywania pomiarów nacisków oraz masy pojazdów. Tylko taki tryb kontroli parametrów pozwala stwierdzić nienormatywność kontrolowanego pojazdu w chwili jego zatrzymania. Zatem inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego weryfikują stan faktyczny zastany w chwili kontroli drogowej, używając wyłącznie urządzeń o ważnej legalizacji.

Kontrolowany pojazd był ważony przy pomocy dwóch wag umieszczonych w dołach fundamentowych, przy czym stanowisko do ważenia pojazdów zostało zatwierdzone przez zarządcę drogi po dokonaniu pomiarów geodezyjnych. Pomiar wyglądał w ten sposób, że pojazd najeżdżał po kolei poszczególnymi osiami na parę wag, wyniki pomiarów osi zostały zsumowane, w wyniku czego otrzymano naciski na osiach wielokrotnych oraz masę całkowitą pojazdu.

Dla ustalenia rzeczywistej masy całkowitej pojazdu wagami SAW 10 C II sumowanie wyników poszczególnych pomiarów nacisków osi, przy uwzględnieniu pomniejszeń (możliwych błędów pomiaru), jest działaniem prawidłowym, zgodnym z instrukcją obsługi tego typu wag, która znana jest Sądowi z urzędu. Także w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego procedura ta nie budzi już wątpliwości

WSA uznał, że brak jest podstaw do podważenia stwierdzonego protokołem kontroli przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej przedmiotowego pojazdu.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi dotyczącego braku odpowiedzialności przewoźnika za powstałe naruszenie Sąd wskazał, iż z punktu widzenia szeroko pojętych przepisów transportowych to podmiot wykonujący przejazd jest przede wszystkim odpowiedzialny za ich przestrzeganie, w tym również za dostosowanie się do obowiązujących norm dotyczących rzeczywistej masy całkowitej pojazdu którym realizowane są usługi transportowe. Odpowiedzialność ta może być dodatkowo rozciągnięta na inny podmiot, który przyczynił się do powstania stwierdzonych w trakcie kontroli drogowej naruszeń, jednakże są to przypadki odrębne, mające inną podstawę odpowiedzialności (na zasadzie winy załadowcy, organizatora transportu czy nadawcy lub odbiorcy towaru), w odróżnieniu od przewoźnika, który odpowiada za wykonywany transport na zasadzie ryzyka.

WSA stwierdził, ze odpowiedzialność przedsiębiorcy przewozowego, w takich sprawach jak niniejsza, którą wyłącza art. 140aa ust. 4 p.r.d., jest szczególnym przypadkiem (wyjątkiem od zasady), który zgodnie z prawidłami wykładni przepisów musi być interpretowany w sposób ścisły. Wymaga zatem wykazania w toku postępowania administracyjnego istotnych okoliczności wynikających z hipotezy tego przepisu, których w ocenie Sądu skarżący nie wskazał. Nie można bowiem uznać za wystarczającą w tym względzie okoliczność, iż w przypadku dokonanego przejazdu zadeklarowana wielkość ładunku, wynikająca z listu przewozowego, nie powodowała de nomine przekroczenia dmc kontrolowanego pojazdu. Brak jest bowiem jakiegokolwiek dokumentu ważenia pojazdu po dokonaniu załadunku, który mógłby w tej sytuacji stanowić koronny dowód w sprawie dołożenia przez przewoźnika należytej staranności w realizacji czynności związanych z realizowanym przejazdem. Podkreślić należy, iż dokonanie załadunku de facto większego od zamówionego (z winy załadowcy lub nadawcy) może stanowić jedynie podstawę odpowiedzialności także tych podmiotów za stwierdzone naruszenie norm transportu drogowego, zgodnie z art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d.. Nie stanowi zaś przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności przewoźnika, który musi wykazać, iż wykonując przejazd dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie naruszenia.

Odpowiedzialność określona w przepisach p.r.d. ma charakter obiektywny, bowiem sankcja za stwierdzone naruszenie przewiduje nałożenie z mocy prawa określonej kary administracyjnej, dlatego też nie mogą w tym przypadku stanowić przesłanki egzoneracyjnej także wskazane przez skarżącego regulacje ustawy Prawo przewozowe.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji dokonał kwalifikacji przedmiotowego naruszenia jako kat. V, gdyż kontrolowany przejazd nie mieści się w granicach, o których mowa w art. 64b ust. 1 p.r.d., tj. zezwolenia kategorii II. Sporny przejazd był dokonywany na drodze krajowej, co wyłącza także stosowanie zezwolenia kategorii I, wydawanego dla przejazdów na drogach gminnych, powiatowych i wojewódzkich. Przejazdu dokonał pojazd nienormatywny, z uwagi na przekroczenie dopuszczalnych norm (dmc pojazdu), co oznacza, że w przypadku przewozu ładunku podzielnego, jak to miało miejsce w badanej sprawie, zostały spełnione przesłanki z art. 64 ust. 2 p.r.d..

Zdaniem Sądu, w okolicznościach dokonanego przejazdu pojazdem nienormatywnym nie budzi wątpliwości stwierdzenie przez organy naruszenia zakazu określonego w art. 64 ust. 2 p.r.d., co prowadzi do zastosowania art. 140ab ust. 2 p.r.d. W przypadku naruszenia tego zakazu za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia. Użycie słowa "jak" w przytoczonym wyżej przepisie sprawia, iż kara w przypadku, jaki miał miejsce w niniejszej sprawie, tj. naruszenia zakazu z art. 64 ust. 2 p.r.d., jest ustalana w taki sam sposób, jak w przypadku przejazdu bez zezwolenia odpowiedniej kategorii. Biorąc pod uwagę parametry pojazdu, który podczas dokonywanego przejazdu był pojazdem nienormatywnym oraz fakt przejazdu po drodze krajowej o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 10 t, organy Inspekcji Transportu Drogowego prawidłowo wymierzyły karę, jak za przejazd bez zezwolenia kategorii V mając na uwadze stwierdzone wymiary kontrolowanego pojazdu oraz wysokość przekroczenia dopuszczalnych norm.

Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieprawidłowości w nałożeniu kary w kwocie 5 000 zł na podstawie art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d., która to kwota stanowi karę finansową za brak pozwolenia kategorii III-VI, w przypadkach przekroczenia dopuszczalnych norm (w badanym przypadku był to dmc pojazdu). Przepis ten nie przewiduje możliwości miarkowania kary z uwagi na wielkość dokonanego przekroczenia i tym samym organy Inspekcji Transportu Drogowego były związane wynikającą z przepisów wysokością kary, jaką w ustalonym stanie faktycznym były zobligowane na skarżącego nałożyć.

Podsumowując, Sąd nie stwierdził w sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci wystąpienia przesłanki uwolnienia przewoźnika od odpowiedzialności za powstałe naruszenie norm transportu drogowego, jak również naruszenia przez organy obu instancji, zasad postępowania administracyjnego, w szczególności wynikających z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P. P.

Wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie faktu, iż przepisy przewidujące nałożenie kary pieniężnej na podstawie których wydano decyzję administracyjną naruszają zasadę proporcjonalności, wskutek czego należy uznać je za niezgodne z ustawą zasadniczą,

2) przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 106 § 3 oraz art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego w odniesieniu do warunków wykonania pomiaru masy całkowitej określonych w świadectwie legalizacji przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C, pomimo iż organ administracyjny I instancji, jak i II instancji nie zebrał materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, a nadto Sąd I instancji nawet na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego nie dokonał jego wszechstronnej oceny w celu stwierdzenia czy naruszono przepisy prawa przez organy administracji i czy miało ono wpływ na wynik sprawy,

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 K.p.a. w związku z art. 7 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie polegające na bezpodstawnym (niemającym oparcia w przepisach prawa) przyjęciu sposobu interpretacji wyników pomiaru nacisku osi i masy całkowitej.

Powołując się na wskazane wyżej zarzuty P. P. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik prawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.

Przechodząc do oceny zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy stwierdzić, iż kasator zarzuca Sądowi I instancji naruszenie przepisów art.106 § 3 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

W związku z powyższym przypomnieć należy, że zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a. i skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, że organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy.

Stosownie do art. 140aa ust. 1 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Stosownie do treści ust. 3 pkt 1 p.r.d. karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd. Natomiast przepis art. 140ab ust. 1 p.r.d. wskazuje wysokość kar pieniężnych, o których mowa w art. 140aa ust. 1 pdr, zaś zgodnie z ust. 2 art. 140ab p.r.d. w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2, za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia.

Z powyższych regulacji prawnych wynika, że w sprawach o nałożenie kary pieniężnej ustalenia wymagało, czy miał miejsce przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia oraz czy miało miejsce naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2 to jest miał miejsce przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub kategorii II.

Postępowanie w sprawie wymierzenia kary za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia ma swoistą specyfikę, bowiem dowód stanowiący w istocie podstawę do nałożenia kary jest uzyskiwany przez ważenie pojazdu, które odbywa się na zatwierdzonym przez właściwe służby stanowisku do kontroli pojazdów i sporządzeniu z tej czynności protokołu. Dowód z dokumentu urzędowego, jakim jest prawidłowo sporządzony protokół kontroli drogowej ma znaczenie szczególne, bowiem posiada cechy dokumentu w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. W protokole kontroli zostaje utrwalony stan rzeczy, jaki kontrolerzy zastali na drodze, a podpisany przez osoby uczestniczące w tej czynności, tj. przez inspektorów i kierowcę stanowi dowód tego, co zostało w nim stwierdzone i może być podważony jedynie przez konkretny dowód, że dane w nim zgromadzone są nieprawdziwe.

W rozpatrywanej sprawie do kontroli pojazdu należącego do skarżącego kasacyjnie, doszło na drodze krajowej zaliczonej do dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t.

Z protokołu kontroli wynika, że podczas czynności kontrolnych wykonano pomiary rzeczywistej masy całkowitej oraz nacisków osi pojazdu. Pomiarów dokonano w obecności kierowcy, który będąc obecnym przy czynnościach ważenia pojazdu, a także pouczony przez inspektora Inspekcji Transportu Drogowego o procedurze ważenia, nie zgłaszał uwag do wspomnianej procedury ważenia.

Kontrolowany pojazd był ważony przy pomocy dwóch wag przenośnych SAW 10 C II (obydwie wagi użyte podczas kontroli miały ważnym świadectwem ponownej legalizacji) umieszczonych w dołach fundamentowych, przy czym stanowisko do ważenia pojazdów zostało zatwierdzone przez zarządcę drogi po dokonaniu pomiarów geodezyjnych. Przed wykonywaniu czynności pomiaru wagi pojazdu inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego Zastosowali wytyczne zawarty w instrukcji w dołączonych przez ich producentów. Pomiar wyglądał w ten sposób, że pojazd najeżdżał po kolei poszczególnymi osiami na parę wag, wyniki pomiarów osi zostały zsumowane, w wyniku czego otrzymano naciski na osiach wielokrotnych oraz masę całkowitą pojazdu. Taki sposób ustalenia rzeczywistej masy całkowitej pojazdu wagami SAW 10 C II poprzez sumowanie wyników poszczególnych pomiarów nacisków osi, przy uwzględnieniu pomniejszeń (możliwych błędów pomiaru), jest działaniem zgodnym z instrukcją obsługi tego typu wag zaakceptowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ( wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt: II GSK 2280/11 oraz II GSK 2281/11, wyrok NSA z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1315/13, wyrok NSA z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt II GSK 240/14, CBOIS).

Dlatego należy zaakcentować ocenę Sądu I instancji, że organy prawidłowo ustaliły rzeczywista masa całkowita samochodu ciężarowego na 18,8 t (po odjęciu 2 % zaokrąglonych do 0,1 t) co stanowiło przekroczenie dopuszczalnej masy dla kontrolowanego pojazdu o 0,8 t.

Należy zauważyć, że konstrukcja wysokości kar została oparta na odniesieniu się do kategorii zezwolenia, jakie należałoby posiadać, by kary uniknąć. W przypadku skarżącego kasacyjnie, nie jest przedmiotem sprawy okoliczność, czy mógł co do zasady ubiegać się o zezwolenie na przejazd pojazdem nienormatywnym i jaka byłaby to kategoria, gdyż przewóz dotyczył ładunku podzielnego (przedmiotem przewozu były elementy metalowo - gumowe). Brak możliwości uzyskania zezwolenia w zakresie przewożonego ładunku przez skarżącego kasacyjnie nie upoważnia go do poruszania się takim pojazdem po drodze publicznej. Dokonanie przejazdu pojazdem nienormatywnym dało podstawę do stwierdzenia naruszenie zakazu określonego w art. 64 ust. 2 p.r.d. co prowadzi do konieczności zastosowania przepisu art. 140ab ust. 2 p.r.d. zgodnie, z którym w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2, za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia. Ze względu na parametry wagowe pojazdu ustalone podczas czynności kontrolnych, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżącemu kasacyjnie winna być wymierzona kara pieniężna w kwocie 5000 zł, jak za przejazd bez zezwolenia kategorii V.

Zgodnie z art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a i b p.r.d. nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot, o którym mowa w ust. 3 pkt 1

a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem,

b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Ciężar udowodnienia, że w sprawie wystąpiły prawem przewidziane przesłanki do zwolnienia z odpowiedzialności spoczywa na przedsiębiorcy, bowiem to on wywodzi z tych przepisów skutki prawne. Strona zmierzając do wykazania, że dołożyła należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, powinna wskazać okoliczności świadczące o tym, że uczyniła wszystko, czego można rozsądnie wymagać od organizującego przewóz, a jedynie wskutek niezależnych od niej okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa. Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący kasacyjnie nie wykazała wystąpienia przesłanek do zwolnienia z odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia, wymienionych w art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. Jak wskazał, brak jest bowiem jakiegokolwiek dokumentu ważenia pojazdu po dokonaniu załadunku, który mógłby w tej sytuacji stanowić decydujący dowód w sprawie dołożenia przez przewoźnika należytej staranności w realizacji czynności związanych z realizowanym przejazdem. Miarą należytej staranności nie może być niewiedza przewoźnika co do rzeczywistej masy całkowitej samochodu ciężarowego, którym był wykonywany przejazd. Podjęcie się przewozu pomimo braku wiedzy, że pojazd nie narusza dopuszczalnych norm dotyczących rzeczywistej masy całkowitej samochodu ciężarowego świadczy o niedochowaniu należytej staranności i nie pozwala na uwolnienie go od odpowiedzialności za przejazd pojazdem nienormatywnym . W każdym przypadku przed rozpoczęciem przewozu przewoźnik powinien podjąć wszelkie możliwe w danej sytuacji działania zmierzające do sprawdzenia i upewnienia się czy nie doszło do przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej załadowanego pojazdu.

W rozpoznawanej sprawie przewoźnik całkowicie zignorował obowiązki nałożone na niego przez ustawę – Prawo o ruchu drogowym, nie zadbał, aby pojazd, którym dokonywał przewozu, odpowiadał parametrom przewidzianym w tej ustawie, przyjmując, że całkowitą odpowiedzialność za prawidłowe ustalenie i określenie masy ładunku podnosi jego nadawcę. Należy w związku z tym zwrócić uwagę, że odpowiedzialność przewoźnika za naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego jest niezależna od odpowiedzialności nadawcy, co oznacza, że przewoźnik nie może uwolnić się od osobistej odpowiedzialności, powołując się jedynie na nieprawidłowe określenie masy ładunku tak w dokumencie CMR, czy też w zleceniu transportowym. Podnoszone przez skarżącego kasacyjnie okoliczności, czy też powoływane przepisy ustawy Prawo przewozowe nie mogły stanowić podstawy do umorzenia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy przewidujące nałożenie kary na podstawie których wydano decyzję w rozpoznawanej sprawie, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, nie naruszają zasad proporcjonalność. Przepisy art. 140ab ust.1 p.r.d. określają wysokość kar, jakie mogą być nałożone na podmiot wykonujący przejazd, a także inne podmioty. W przypadku trzech pierwszych punktów art. 140ab ust. 1 p.r.d. wysokość kary uzależniona jest od rodzaju kategorii zezwolenia, i tak za brak zezwolenie kategorii I i II kara wynosi 1500 zł., zaś przykład braku zezwolenia kategorii III-VI kara wynosi 5000 zł. W przypadku braku zezwolenie kategorii VII wysokość kary dodatkowo uzależniona jest od stopnia przekroczenie dopuszczalnych wartości. Gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10% kara wynosi 500 zł, gdy opisanego wyżej skala przekroczenia wynosi 10% i nie więcej niż 20% kara wynosi 2000 zł. W pozostałych przypadkach wynosi 15 000 zł. Należy zauważyć, zróżnicowanie wysokości kar wynika z rodzaju i stopnia stwierdzonego naruszenia obowiązujących przepisów przez podmioty wykonujące przewozy, a także inne podmioty. Regulacja zawarta w przepisach art. 140aa ust. 1 i art. 140ab ust. 1 jest logiczne, spójne i jasne. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma potrzeby zwrócenie się z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wnioskowanym w skardze kasacyjnej.

Chybiony jest zarzut naruszenie przez Sąd I instancji to jest art. 6 k.p.a. w związku z art. 7 Konstytucji RP przez niezastosowanie polegające na bezpodstawnym (niemający oparcia w przepisach prawa) przyjęciu sposobu interpretacji wyników pomiarów nacisku osi i masy całkowitym. Należy wskazać że autor skargi kwestionuje możliwość ustalenia przez organy rzeczywistej masy całkowitej samochodu ciężarowego po wyjęciu z 2 % korekty i zaokrągleniu w 100 kg w górę stosownie do zasad zawartych w zarządzeniu nr 50/2011 Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnie 16 listopada 2011 r. w sprawie za zasad prowadzenie kontroli przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego

Katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego został określony ściśle w art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Nie ma wśród nich zarządzeń organów władzy publicznej, co oznacza, iż nie mogą one stanowić podstawy nakładania na obywateli obowiązków, bądź być podstawą nierównego traktowania podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej. Nie oznacza to jednak, iż norm zawartych w aktach prawnych mieszczących się poza katalogiem źródeł powszechnie obowiązującego prawa (w tym przypadku norm wewnętrznych danej instytucji) nie można użyć na korzyść kontrolowanych podmiotów, zwłaszcza wtedy, gdy wykorzystywane są w ramach procedury technicznej (ważenie) od wyników której zależy odpowiedzialność danego podmiotu. Naczelny Sąd Administracyjny, na tle niniejszej sprawy nie postrzega jako niedopuszczalnej praktyki pomniejszenia przez ITD wyników uzyskanych pomiarów nacisków osi i masy całkowitej pojazdu, jeżeli w jej efekcie zmniejszeniu ulegają wskazania wagi, od których może zależeć odpowiedzialność za delikt administracyjny. Jest to działanie, de facto w interesie podmiotu kontrolowanego, zmniejsza bowiem wymiar kary.

W świetle przedstawionej powyżej argumentacji z uwagi na to, że zarzuty postawione w skardze kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).