Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 174/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 30
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 105 par. 1, art. 107 par. 1, par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący NSA Włodzimierz Zygmont(spr.) NSA Sylwia Zapalska Sędziowie WSA Roman Wiatrowski Protokolant st.sekr. sąd. Magdalena Rossa- Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2009r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, Funduszu Pracy i Funduszy Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. nr [...] z dnia [...].; II. przyznaje od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ) adw. E. T. kwotę [...] zł ( [...] ) uwzględniając podatek VAT w wysokości [...] zł ( [...] złote [...]) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu. III. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/R.Wiatrowski /-/W. Zygmont /-/S. Zapalska


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia (...) nr (...), na podstawie przepisów art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 3a, ust. 3b, art. 30, art. 32 oraz art. 123 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007, Nr 11, poz. 74, z późn. zm.; dalej jako: s.u.s.), art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku płatnika A. K. w sprawie umorzenia zaległości z tytułu niezapłaconych składek, odmówił:

1) umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez płatnika na:

a) Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres styczeń 2006r. – wrzesień 2007r. w łącznej kwocie (...) zł,

b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres styczeń 2006r. – wrzesień 2007r. w łącznej kwocie (...) zł,

2) rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w tym składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2006r. – wrzesień 2007r.

W toku prowadzonego postępowania ustalono, iż zobowiązany w 2006r. nie uzyskał dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, a jedynie dochody z innych źródeł, które wyniosły (...) zł. Nie posiada nieruchomości lub ruchomości, które mogłyby być zabezpieczone zastawem bądź hipoteką. Jest właścicielem trzech samochodów, ale z uwagi na rok produkcji (1974, 1980 i 1984) nie przedstawiają one wartości, która mogłaby być zabezpieczona ustawowym prawem zastawu.

Zakład podkreślił, iż zobowiązany nie wykazał poniesienia strat na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, nie przedstawił także żadnych dokumentów, które uzasadniałyby umorzenie ze względu na stan zdrowia.

W konsekwencji należało uznać, iż brak jest w sprawie podstaw faktycznych i prawnych do umorzenia przedmiotowych należności w myśl przepisów art. 28 ust. 1 – 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zakład wskazał ponadto, iż zgodnie z art. 30 ustawy o s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 ustawy. Zatem, wobec braku możliwości umorzenia bądź odmowy umorzenia takich składek, postępowanie, na podstawie art. 105 § 1 Kpa, należało umorzyć.

Pismem z dnia (...) A. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w całości wraz z odsetkami oraz uchylenie tytułów wykonawczych z dnia (...).

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia (...) nr (...), na podstawie przepisów art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. w zw. z art. 138 § 1 Kpa, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu podał, iż zobowiązany w okresie od 17 listopada 1994r. do 31 grudnia 2007r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych. Obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie podlega zatrudnieniu i nie pobiera świadczenia rentowego. Z kwestionariusza o stanie majątkowym wynika, iż w okresie prowadzenia działalności zobowiązany mieszkał na zapleczu prowadzonego przez siebie sklepiku a źródłem jego utrzymania były świadczenia wypłacane przez Zakład, tj. zasiłek chorobowy i rehabilitacyjny. A. K. posiada zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli – (...). W roku 2007 uzyskał dochód w wysokości (...) zł. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zobowiązany został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy do września 2011r. Ponadto postanowieniem Sądu Rejonowego (...) z dnia (...). został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych.

Prezes Zakładu, przytaczając treść przepisów art. 28 ust. 1 – 3b ustawy o s. u. s. społecznych podniósł, iż zobowiązany nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości, nie toczyło się wobec niego postępowanie likwidacyjne a wysokość zadłużenia znacznie przekracza koszty upomnienia. Zwrócił również uwagę Prezes Zakładu, iż A. K. został wprawdzie wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, lecz obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne a żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził wobec zobowiązanego całkowitej nieściągalności.

Zdaniem Prezesa ZUS brak jest również przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Prezes stwierdził, iż wprawdzie w okresie powstania zadłużenia zobowiązany mógł nie mieć możliwości spłaty powstałej zaległości, jednakże, wiedząc o zadłużeniu, nadal prowadził działalność doprowadzając do jego zwiększenia. Zobowiązany nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o trudnej sytuacji finansowej, nie zwrócił się także o pomoc do ośrodka pomocy społecznej. Wprawdzie przedłożył pismo z dnia (...) – wniosek do Ośrodka Pomocy Rodzinie o udzielenie pomocy w wykupie lekarstw, lecz z uwagi na brak potwierdzenia przyjęcia wniosku przez pracownika ośrodka, organ odwoławczy nie dał temu dokumentowi wiary.

Prezes podniósł ponadto, iż nie kwestionuje powagi choroby zobowiązanego (udar mózgu), jednocześnie zwrócił jednak uwagę, iż po przebytej chorobie w 2005r. zobowiązany ponownie podjął prowadzenie działalności a orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy wydane zostało dopiero w październiku 2007r.

W skardze na powyższą decyzję A. K. wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzucając nieuwzględnienie istotnych okoliczności w sprawie, pominięcie dowodów faktycznych oraz oparcie się na nieprawdziwych przesłankach i domysłach.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn, zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) - zwanej w dalszej części p.p.s.a., stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy o p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że obie zostały wydane z naruszeniem prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o s. u. s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 2 i ust. 3 s.u.s.).

W uzasadnionych przypadkach mogą być również umarzane należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Przypadki te uregulowane zostały wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

W myśl § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z przytoczonych przepisów instytucja umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oparta została na konstrukcji uznania administracyjnego.

Istotą uznania administracyjnego jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie ukształtował się pogląd, że samo użycie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że przepis ten pozostawia do uznania organu egzekucyjnego istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jak też zakresu ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Każda decyzja organu musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych i zawierać szczegółowe, wszechstronne z przytoczeniem przepisów uzasadnienie. Dopiero tak podjęta decyzja uznaniowa może być uznana za decyzję mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego a nie za decyzję dowolną.

Należy zwrócić uwagę, iż uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości również negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy gdy nie miały one miejsca. Organ powinien rozważyć szczegółowo wszystkie przesłanki ustawowe wymienione taksatywnie - kwestię istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich stosowania (zob. wyroki WSA w Gdańsku sygn. I SA/Gd 538/07, Lex nr 297127; WSA w Warszawie sygn. III SA/Wa 646/05, Lex nr 190818; NSA z dnia 13 stycznia 1998r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96; NSA z dnia 3 września 1999r., sygn. akt I SA/Lu 478/98; sygn. SA/Po 1087/92, POP 1994/6/104).

Kontrola obejmuje zatem zbadanie, czy wydane decyzje poprzedzone zostały prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozstrzygnął wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie wnioskowanego umorzenia.

W ocenie Sądu zarówno Zakład jak i Prezes Zakładu nie zbadali w sposób wyczerpujący sytuacji skarżącego, co uniemożliwiło prawidłową ocenę zaistnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r.

Jak wynika z wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (pisma z (...) i (...), k. 33, 42 akt adm.) wznowił on działalność gospodarczą (sklepik osiedlowy z pieczywem) w lutym 2005r. Wcześniej chorował neurologicznie (udar mózgu). Od roku 2005 skarżący nie uzyskał żadnego dochodu a jedynym źródłem utrzymania były świadczenia chorobowe i rehabilitacyjne z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które "w praktyce były przeznaczane na opłacanie składek za miniony okres". Ma na utrzymaniu 20 – letnią córkę studiująca (...). W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych a poniesione straty materialne w wyniku klęsk żywiołowych oraz innych nadzwyczajnych zdarzeń - możliwości dalszego prowadzenia działalności. Dodał, iż przewlekła choroba pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu.

A. K. nie posiada nieruchomości, nie wynajmuje mieszkania z uwagi na brak wystarczającej ilości pieniędzy na wynajem. Mieszka samotnie na zapleczu sklepiku, w którym prowadzi działalność gospodarczą. Zatrudnia sprzedawczynię oraz 2 praktykantów – stażystów. Całe wyposażenie sklepu należy do dostawców produktów i przedstawicieli handlowych. W rozliczeniu rocznym wykazuje dochód ujemny, utrzymuje się z zasiłku chorobowego oraz rehabilitacyjnego. Posiada rachunek bankowy (Bank w Ł.), które zostało zajęte przez komornika; nie posiada książeczki oszczędnościowej. Zobowiązany zalega z zapłatą wobec dostawców (...) oraz za prąd (kwestionariusz wywiadu o stanie majątkowym k. 50).

Skarżący jest posiadaczem samochodów ciężarowych marki (...) (rok prod. 1980, k. 80), (...) (rok prod. 1984, k. 78) oraz samochodu osobowego (rok prod. 1974, k. 79).

Jak wynika z zeznania podatkowego PIT – 36 w roku 2007 A. .K. uzyskał dochód w wysokości (...) zł (z pozarolniczej działalności gospodarczej – (...) zł, z innych źródeł – (...), k. 121A), w roku 2002 dochód z wynagrodzenia w wysokości (...) zł, w roku 2005 stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości (...) zł oraz dochód z innych źródeł – (...) zł, natomiast w 2006r. stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości (...) zł oraz dochód z innych źródeł – (...) zł (k. 53). Zaprzestanie prowadzenia działalności przez skarżącego nastąpiło z dniem 1 stycznia 2008r. (decyzja o wykreśleniu z ewidencji, k. 113). Na mocy postanowienia z dnia (...) Sądu Rejonowego zobowiązany został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, z uwagi na umorzenie egzekucji (k. 103). Jeśli chodzi o stan zdrowia, to (...) skarżący został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do września 2011r. (k. 109). A. K. zwracał się również do Ośrodka Pomocy Rodzinie o udzielenie pomocy w formie wykupienia lekarstw (k. 111).

W toku postępowania przed sądem skarżący przedłożył badanie psychologiczne przeprowadzone przez (...) stwierdzające psychologiczne wykładniki zmian organicznych w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz znaczne obniżenie poszczególnych sprawności, które może utrudniać codzienne funkcjonowanie (k. 87 akt sąd.). Ponadto dołączył zaświadczenie z Poradni (...), zgodnie z którym skarżący jest leczony w Poradni od stycznia 2005r. a w obrazie chorobowym poza zaburzeniami nastroju widoczne są zaburzenia pamięci świeżej spowodowane organicznym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego (k. 88).

Zdaniem Sądu Prezes Zakładu bezpodstawnie odmówił wiarygodności wnioskowi skarżącego o wykup lekarstw z uwagi na brak potwierdzenia jego przyjęcia przez pracownika ośrodka. W razie wątpliwości co do złożenia takiego wniosku organ odwoławczy winien przeprowadzić, mając na uwadze wyrażoną w art. 7 Kpa zasadę prawdy obiektywnej, stosowne czynności zmierzające do wyjaśnienia tej okoliczności, np. zwracając się do ośrodka o wyjaśnienie czy skarżący taki wniosek składał, a nie stwierdzać, iż brak potwierdzenia pozwala "wyciągnąć wnioski, że dokument nigdy nie został złożony" (str. 7 decyzji).

Nie została wyjaśniona przez organy obu instancji w sposób wyczerpujący sytuacja majątkowa skarżącego, ograniczono się bowiem jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, iż płatnik osiągnął dochód za 2006r. w kwocie (...) zł (str. 6 decyzji ZUS) oraz że w 2007r. zobowiązany osiągnął dochód (...) zł a obecnie organowi odwoławczemu nie jest znana sytuacja związana z utrzymaniem i miejscem zamieszkania (str. 4 decyzji Prezesa ZUS). Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, iż to zobowiązany winien wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, nie zwalnia to jednak organów z obowiązku zgromadzenia całości materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej oraz rodzinnej zobowiązanego, w szczególności niedopuszczalne jest stwierdzenie, iż "obecnie nie jest organowi odwoławczemu znana sytuacja związana z utrzymaniem i miejscem zamieszkania". W toku postępowania nie wyjaśniono, jakie wydatki na utrzymanie siebie oraz swojej rodziny ponosi skarżący, nie zbadano również jego sytuacji rodzinnej (wiadomo jedynie, iż zobowiązany ma na utrzymaniu 20 – letnią córkę), czym naruszono przepis art. 7 w zw. z art. 77 § Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy stwierdzenie, iż wprawdzie skarżący został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, lecz obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził wobec zobowiązanego całkowitej nieściągalności. Jak wynika bowiem z postanowienia Sądu Rejonowego z (...) (k. 103) podstawą wpisania skarżącego do rejestru dłużników niewypłacalnych było postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego z uwagi na okoliczność, iż z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych (art. 824 § 1 pkt 3 ustawy Kodeks postępowania cywilnego).

Wreszcie, co niezwykle ważne dla bytu rozstrzygnięcia, nie została zbadana w sposób wyczerpujący sytuacja zdrowotna skarżącego. Należy mieć na uwadze, że zastosowane odnośnym przepisie sformułowanie "w szczególności" otwiera realne możliwości dogłębnego indywidualizowania przyczyn zdrowotnych, jako podstawy do umorzenia zaległości. Organ nie musi podlegać wyłącznie – jak w osądzanej sprawie – na orzeczeniu o częściowej niezdolności do pracy. W toku prowadzonego postępowania A. K. podnosił, iż w wyniku udaru mózgu w okresie od 1997r. do 2004r. nie prowadził działalności gospodarczej. Na potwierdzenie swoich dolegliwości przedłożył w toku postępowania sądowego badanie psychologiczne przeprowadzone przez (...) stwierdzające psychologiczne wykładniki zmian organicznych w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz znaczne obniżenie poszczególnych sprawności, które może utrudniać codzienne funkcjonowanie (k. 87 akt sąd.) oraz zaświadczenie z (...), zgodnie z którym jest tam leczony od stycznia 2005r. a w obrazie chorobowym poza zaburzeniami nastroju widoczne są zaburzenia pamięci świeżej spowodowane organicznym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego (k. 88). W trakcie postępowania odwoławczego przedstawił również orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy. Tymczasem organ odwoławczy ograniczył się do wskazania, iż orzeczenie o niezdolności wydane zostało w październiku 2007r. oraz że po przebytej chorobie od 2005r. ponownie podjął prowadzenie działalności, nie dokonując oceny, czy choroba zobowiązanego stanowiąca podstawę orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności. Podkreślić przy tym należy, iż przedłożone w toku postępowania sądowego dokumenty odnoszą się do stanu zdrowia skarżącego, winny więc zostać ocenione przez ograny obu instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kpa).

Ubocznie Sąd wskazuje, iż zgodzić należy się z organem pierwszej instancji, że przepis art. 30 s.u.s. nie pozwala na prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Postępowanie w tym zakresie powinno zostać umorzone na podstawie przepisu art. 105 § 1 Kpa. W ocenie Sądu organ pierwszej instancji winien jednak wyraźnie i jednoznacznie wskazać w sentencji decyzji, iż umarza postępowanie a nie "odmówić rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych". Takie stwierdzenie może bowiem sugerować odmowę wszczęcia postępowania, a takiego rozstrzygnięcia przepisy Kpa, za wyjątkiem przewidzianym w art. 31 § 2, nie przewidują.

Reasumując organy obu instancji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa), nie uzasadniły również w sposób prawidłowy wydanych decyzji, ograniczając się do ogólnikowych stwierdzeń, pomijając przy tym przyczyny, z powodu których danym dowodom odmówiły wiarygodności bądź okoliczności, z powodu których dane dowody uznano za wiarygodne (art. 107 § 3 k.p.a.). Ponadto organ I instancji nie zawarł w sentencji decyzji prawidłowego rozstrzygnięcia co do umorzenia postępowania w zakresie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami. Takie postępowanie z pewnością nie służy wyrażonej w art. 8 Kpa zasadzie pogłębiania zaufania do organów Państwa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji obowiązane będą do wyczerpującego zbadania sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego, biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności, w szczególności obowiązane będą zbadać dokumenty przedłożone w postępowaniu przed sądem, co umożliwi właściwą ocenę kwestii istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Dokonana wyczerpująca ocena winna znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami przepisu art. 107 § 1 i § 3 Kpa.

Z tych powodów sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135, art. 152 oraz art. 250 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ R. Wiatrowski /-/ W. Zygmont /-/ S. Zapalska

za nieobecną w pracy s. S. Zapalską (urlop)

/-/ W .Zygmont