Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1027/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust 5 pkt 1 lit a,
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Pierwotnie wydaną decyzją w sprawie w dniu [...] stycznia 2020 r. Wójt Gminy B. nr [...] odmówił przyznania A. Z. świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości. Następnie Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem o sygn. akt IV SA/Po 451/20 z dnia 1 lipca 2020 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B..

W ponownie prowadzonym postępowaniu Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3, art 17, art. 20, art. 23,art. 25, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej: "u.ś.r.") odmówił przyznania A. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G. T.. Następnie w wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] grudnia 2019 r. A. Z. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenie pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G. T. (ur. [...] r.). Z dołączonego do wniosku orzeczenia nr [...] z dnia [...] lutego 1996 r. wydanego przez Komisję Lekarską ds. Inwalidztwa i Zatrudniania w K. wynika, że G. T. została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów. Z orzeczenia wynika, że inwalidztwo jest trwałe. Z orzeczenia nie wynika natomiast, kiedy powstała niepełnosprawność.

G. T. jest wdową i zamieszkuje razem z córką A. Z.. Wnioskodawczyni A. Z. jest osobą bezrobotną i ma przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy na trwałe. Wysokość świadczenia od [...] marca 2019 r. wynosi [...] zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że A. Z. podlega ubezpieczeniu z tytułu otrzymywania renty od dnia [...] sierpnia 2000 r.

W dniu [...] grudnia 2019 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy z którego wynika, że G. T. jest osobą leżącą, choruje na A. , zwyrodnienie kręgosłupa. G. T. ma trójkę dzieci: M. , R. i A.. Choroba tak bardzo się rozwinęła, że nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Opiekę nad matką sprawuje córka A. .

Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 23, art. 25, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej: "u.ś.r.") odmówił przyznania A. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G. T..

W treści uzasadnienia organ wskazał na wydane dotychczas w sprawie decyzje. W dalszej kolejności organ I instancji przywołał treść art. 17 u.ś.r., a także wskazał na słownikową definicję pojęcia "rezygnacja". Organ I instancji stwierdził, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczeniu pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stałej, świadczenie to bowiem ma być rekompensacją za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską. Wójt wskazał, że A. Z. nie rezygnuje z zatrudnienia oraz nie podejmuje zatrudnienia, ale nie ze względu na sprawowanie opieki nad matką, zatem w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnieniu lub rezygnacją z zatrudnieniu, a podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. Z. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, które zaprzestają aktywności zawodowej z powodu konieczności sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, w sytuacji, gdy wykładnia pojęcia rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi się odbywać przez pryzmat celu jakiemu świadczenia opiekuńcze służą, a zatem pojęcie rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie,

2. art. 17 ust 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 71 ust 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy uzyskiwaną przez stronę, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia,

Dodatkowo A. Z. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego.

W uzasadnieniu odwołania A. Z. wskazywała, że nie zgadza się ze stwierdzeniem, iż brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ gdyby nie opieka nad niepełnosprawną strona byłaby aktywna zawodowo z uwagi na niską kwotę świadczenia rentowego, o czym świadczy chociażby podjęcie pracy zarobkowej po śmierci jej matki G. T.. Wskazała, że jej brak aktywności zawodowej na rencie nie wynikał jedynie z chęci pobierania świadczenia rentowego, lecz spowodowany był względami zdrowotnymi matki. A. Z. podała, że w 2014 r. chcąc pogodzić sprawowanie opieki z wykonywaniem pracy zarobkowej, przez pół roku pracowała na pół etatu, jednak stan zdrowia matki nie pozwolił na jej kontynuowanie. A. Z. opiekując się niepełnosprawną nie była w stanie godzić obowiązków wynikających z konieczności stałej opieki i wykonywania pracy, nawet na pół etatu, i z tego względu zmuszona była zrezygnować z podejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Zdaniem Odwołującej się przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki bo jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. A. Z. wskazała, że nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa.

Dalej A. Z. wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 2/17 który uznał wskazany wyżej artykuł za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. A. Z. wskazała, że ma przyznane prawo do renty z ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a mimo trudnej sytuacji materialnej nie mogła dodatkowo, mimo podejmowania próby, podjąć pracy z uwagi na konieczność pielęgnacji niepełnosprawnej matki. Po śmierci G. T. w dalszym ciągu pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie mniej jednak jest również aktywna zawodowo.

Końcowo Odwołująca się wskazała, że w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy ma możliwość zastosować w swej decyzji instytucję reformacji i orzec co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), zamiast uchylać decyzję organu I instancji i przekazywać mu sprawę do ponownego rozpatrzenia, przesądzając przy tym o treści przyszłego rozstrzygnięcia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji przywołał szeroko treść decyzji wydanych w dotychczas prowadzonym postępowaniu. Następnie wskazał na art. 17 u.ś.r. oraz dokumenty zgromadzone w aktach sprawy i poczynione na ich podstawie ustalenia.

SKO stwierdziło, że A. Z. nie rezygnuje oraz nie podejmuje zatrudnienia, ale nie ze względu na sprawowanie opieki nad matką. Zatem w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem przez Odwołującą się opieki nad niepełnosprawną matką.

Dodatkowo organ II instancji zauważył, że osoba wymagająca opieki G. T. zmarła w dniu [...] r. i po tej dacie nie można było dokonać wyboru świadczenia. Tym samym organ stwierdził, że wyrok sądu w sprawie IV SA/Po 451/20 z dnia 1 lipca 2020 r. był niewykonalny w zakresie jego wytycznych dotyczących zbiegu uprawnień. Dodatkowo tylko zdaniem SKO tylko w sytuacji, gdy A. Z. doprowadziłaby do zawieszenia renty możliwe byłoby przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo organ wskazał, iż aktualnie dominuje stanowisko zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (renty) netto, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła A. Z. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1 u. ś. r. poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, które zaprzestają aktywności zawodowej z powodu konieczności sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, w sytuacji, gdy wykładnia pojęcia rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi się odbywać przez pryzmat celu jakiemu świadczenia opiekuńcze służą, a zatem pojęcie rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie

2. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 r., SK 2/17, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u. ś. r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo istnienia wszystkich przesłanek do jego przyznania,

3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj.:

a) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przez przyjęcie, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką,

b) poprzez brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego

W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia [...].10.2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji działającego z upoważnienia Wójta Gminy B. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. , nr [...] z dnia [...] listopada 2020 r.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała na stan faktyczny sprawy. Uzasadniając zarzuty skargi w pierwszej kolejności A. Z. wskazała podobnie jak w odwołaniu, że nie zgadza się ze stwierdzeniem, iż brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Gdyby nie opieka nad niepełnosprawną Skarżąca byłaby aktywna zawodowo z uwagi na niską kwotę świadczenia rentowego, a świadczy o tym chociażby podjęcie pracy zarobkowej po śmierci jej matki. Zdaniem Skarżącej rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie, a dodatkowo rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej to rozwiązanie trwającego stosunku pracy, a także niepodejmowanie pracy ze względu na konieczność opieki nad członkiem rodziny.

Zdaniem A. Z. wykładnia pojęcia rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi się odbywać przez pryzmat celu jakiemu świadczenia opiekuńcze służą, użyte zatem w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pojęcie rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć jako niewykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który tego wymaga. Z powyższego wynika zdaniem Skarżącej, że spełnia ona wyżej wymienioną przesłankę, albowiem mogłaby podjąć pracę zarobkową, jednak z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną matką nie miała takiej możliwości.

Dalej Skarżąca odniosła się do swojej aktywności zawodowej i wskazała, że pracowała jako opiekunka oraz w księgowości. Następnie zaprzestała pracy z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia matki. Skarżąca wskazała, że w 2014 r. chcąc pogodzić sprawowanie opieki z wykonywaniem pracy zarobkowej, przez pół roku pracowała na pół etatu, jednak stan zdrowia matki nie pozwolił na kontynuowanie zatrudnienia.

Dalej Skarżąca podobnie jak w treści odwołania odniosła się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 2/17. Wskazała, że zgodnie z ustawą z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 291, z późn. zm.) całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolna do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 2 i 3). Osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc faktycznie pracować, nie istnieją również prawne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała zatrudnienie. Sytuacja taka, zdaniem Skarżącej, miała miejsce w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznaczają przepis art. 134 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do pierwszego z powołanych przepisów sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie, jak stanowi art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], którą odmówił przyznania A. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G. T..

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę miał na uwadze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 lipca 2020 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 451/20 uchylił decyzję SKO w K. i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Organy rozpoznając ponownie niniejszą sprawę, jak i Sąd w niniejszym postępowaniu, na podstawie art. 153 p.p.s.a. pozostają związane oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w powyżej wskazanym wyroku WSA w Poznaniu.

W myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Jednocześnie zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie organu administracji oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z poglądem wyrażonym w prawomocnym orzeczeniu, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Natomiast moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 P.p.s.a. oznacza, że organy administracji muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana. Oznacza to zatem zakaz formułowania nowych ocen prawnych sprzecznych z dotychczasowym stanowiskiem sądu (por. Dauter Bogusław, Gruszczyński Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz do art. 170, Lex 2016; wyroki NSA z dnia 15 lutego 2011 r. sygn. akt II OSK 306/10, z dnia 10 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1241/10 oraz z dnia 7 lutego 2013 r. sygn. akt II OSK 1865/11; http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

Należy przypomnieć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z dnia 1 lipca 2020 r. uchylił kontrolowane decyzje. Sąd uznał, że w sprawie po pierwsze należy ustalić czy w ogóle ziściła się przesłanka niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad matką. Następnie organ miał rozważyć czy w sprawie ziściły się przesłanki uzasadniające przyznanie Skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadnić swoje stanowisko w tym zakresie. W sytuacji gdyby organ ustalił, że przesłanka niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaną nad matką opieką ziściła się, rzeczą organu będzie rozważenie możliwości zastosowania w okolicznościach faktycznych tej sprawy przepisów dotyczących zbiegu uprawnień, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1270). W świetle zgromadzonego materiału dowodowego w niniejszej sprawie po ponownym jej rozpatrzeniu przez organy obu instancji, przyjąć należy, że wypełnione zostały wskazania Sądu.

Przechodząc do właściwej części uzasadnienia należy wskazać, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W przedmiotowej sprawie nie budziło wątpliwości, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona orzeczeniem wydanym [...] lutego 1996 r. przez Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia. Zgodnie z nim niepełnosprawność zaliczona do pierwszej grupy inwalidów G. T. (ur. [...] r.) orzeczona została na stałe (orzeczenie na nienumerowanej k. akt adm.). Oznacza to, że w myśl art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r., matka Skarżącej legitymowała się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Bezsporne w niniejszej sprawie było także i to, że skarżąca A. Z. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną matką wystąpiła [...] grudnia 2019 r. mając ustalone prawo otrzymywania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia [...] sierpnia 2000 r. (informacja z ZUS na nienumerowanej k. akt adm.). Organ nie kwestionował także tego, że A. Z. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną, co ustalono podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] grudnia 2019 r. (kwestionariusz wywiadu na nienumerowanej k. akt adm.).

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie budziło zatem wątpliwości, że Skarżąca należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, zatem to ona zobowiązana jest opiekę sprawować i po spełnieniu pozostałych przesłanek uprawniona jest do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tą opieką.

Zdaniem Sądu słusznie organy ustaliły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co wykluczało przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, którzy przejmują na siebie realizację zadań państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi.

W niniejszej sprawie ocenie podlegają aktualne okoliczności sprawy z dnia wniesienia wniosku z [...] grudnia 2019 r. Podkreślić należy, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest związane z pobieraniem innego świadczenia w niższej wysokości, ale z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przesłanka ta musi mieć ścisły związek z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny wymagającym opieki. Świadczenie pielęgnacyjne, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Oczywiście Sąd ma na uwadze twierdzenia wskazywane w treści zarówno odwołania jak i skargi przez Skarżącą, jakoby przed rokiem 2000 Skarżąca pracowała, w 2014 r. podejmowała pracę "na pół etatu", a także aktualnie podejmowała zatrudnienie. Jednakże podnoszone okoliczności nie zostały poparte żadnymi konkretnymi dowodami, które wskazywałyby, że z uwagi na obecnie sprawowaną opiekę nad matką musiała zrezygnować z tej pracy, czy też z tego powodu nie mogła jej podejmować. Nie jest także sprecyzowane jaką pracę Skarżąca podejmowała oraz dokładnie w jakich okresach, tym samym Skarżąca nie wykazała w sposób należyty prawdziwości opisanych przez nią działań. W sytuacji więc, w której Skarżąca od 2000 r. uprawniona była do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a nie wykazała, aby od tego czasu, i także aktualnie, podejmowała jakiekolwiek zatrudnienie lub rezygnowała z podjęcia takiego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, to stwierdzić należy, że nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawną matką Skarżącej.

A. Z. zarówno w treści skargi jak i odwołania ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, bez wskazania dodatkowych wyjaśnień, że brak jej aktywności zawodowej na rencie spowodowany był względami zdrowotnymi matki. Podkreślić należy, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o zakwalifikowaniu do I grupy inwalidzkiej, natomiast Skarżąca nie wykazała związku przyczynowego, że ilość i charakter tych czynności uniemożliwia jej podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej lub innego zatrudnienia, zwłaszcza że orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydano w dniu 1996 r., a Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w grudniu 2019 r.

Dodatkowo zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W oparciu o powyższy przepis organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że w okolicznościach sprawy dodatkowo zachodzi przesłanka negatywna wskazana ww. przepisie, wynikająca z jego literalnego brzmienia, albowiem Skarżąca pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ta negatywna przesłanka nie mogła zostać wyeliminowana zgodnie z zaleceniami Sądu z wyroku z dnia 1 lipca 2020 r., jak słusznie wskazywał organ II instancji. Organ I instancji nie poinformował strony o możliwości wyboru korzystniejszego świadczenia z uwagi na niespełnienie opisanej wyżej pozytywnej przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, a także z uwagi na zgon osoby wymagającej opieki w dniu [...] lipca 2020 r. (odpis skrócony aktu zgonu G. T. nr [...] na nienumerowanej k. akt adm.).

W niniejszej sprawie osoba wymagająca opieki G. T. zmarła w dniu [...] r., a wyrok Sądu uprawomocnił się z dniem [...] sierpnia 2020 r. Zatem, jak słusznie wskazał organ II instancji, po dacie śmierci matki strony odpadła możliwość skorzystania z wyboru świadczenia korzystniejszego. Z uwagi na zgon G. T. wnioskowane świadczenie mogłoby, przy spełnieniu przesłanek pozytywnych, zostać przyznane wnioskodawczyni za okres do [...] lipca 2020 r. Skarżąca – co wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego – nie doprowadziła jednak do tego dnia do wstrzymania wypłaty należnej jej renty.

W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że brak było zatem możliwości przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak pozytywnej przesłanki warunkującej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego polegającej na związku przyczynowym między sprawowaniem opieki nad matką, a rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy lub innego zatrudnienia przez Skarżącą właśnie tylko i wyłącznie w celu sprawowania tej opieki. Zgodzić należy się zatem z organem odwoławczym, że śmierć matki skarżącej w dniu [...] r. czyniła bezzasadnym rozpoczęcie procedury związanej z wyborem przez stronę jednego ze świadczeń poprzez ewentualną rezygnację z pobierania renty i wydanie decyzji ZUS o zawieszeniu wypłaty renty, bowiem zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W świetle zaś powyższego, skoro Skarżąca pobierała rentę do dnia śmierci matki, to z tego powodu nie można przyznać stronie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma możliwości zawieszenia pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wstecz. Przy czym, co Sąd podkreśla, że zasadniczą przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie jest brak wykazania przez Skarżącą rezygnacji lub niepodejmowania pracy lub innego zatrudnienia w związku ze sprawowaniem właśnie opieki nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że wymaga rezygnacji lub uniemożliwia podjęcie tej pracy lub innego zatrudnienia.

Sąd aprobuje też stanowisko wyrażone przez organ odwoławczy, iż wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (renty) netto, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby więc dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (zob. także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. I OSK 2813/20, z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19, CBOSA).

Jednakże powyższe rozważania odnoszące się do wyboru świadczenia w przypadku ich zbiegu nie mają znaczenia w niniejszej sprawie, albowiem przede wszystkich nie została spełniona przesłanka pozytywna wskazana w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Biorąc pod uwagę zawartość akt sprawy należy wskazać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania.

W tym stanie sprawy, Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak orzekł w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż Skarżąca w skardze złożyła wniosek o rozpoznanie sprawy w tym trybie, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.