Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 546/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5 pkt 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 96, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 9
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 lipca 2021 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej J. Z. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony)


UZASADNIENIE

W dniu 4 stycznia 2021 r. J. Z. (dalej jako: "Skarżąca"), działając przez pełnomocnika radcę prawnego M. J., złożyła w organie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym bratem B. K. Do wniosku załączono ksero orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia "[...]" r. o uznaniu B. K. za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 30.11.2021 r. oraz ksero decyzji ZUS "[...]" o waloryzacji renty rodzinnej z dnia 01.03.2020 r. p. J. Z.

Decyzją "[...]" r., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta M. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. (dalej jako: "organ I instancji"), odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem. Powodem odmowy przyznania świadczenia było ustalenie, ze strona uzyskała prawo do emerytury od

2005 r, natomiast aktualnie pobiera rentę rodzinną z ZUS po zmarłym mężu. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił m.in. art. 17 i art. 24 ust. 2a i ust. 4 ustawy z 28 listopada

2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm) dalej jako: "u.ś.r." oraz rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466). Wskazano, że sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym bratem winno być wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Tymczasem z akt sprawy wynika, że niepodejmowanie pracy przez Stronę nie ma związku przyczynowego ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem. Nadto podkreślono, że z przedłożonego orzeczenia nie wynika aby niepełnosprawność brata powstała nie później niż do 18 roku życia, albo nie później niż do 25 roku życia (podczas nauki w szkole lub szkole wyższej).

Od powyższej decyzji pełnomocnik Skarżącej wniosła odwołanie domagając się przyznania wnioskowanego świadczenia i uchylenia decyzji organu I instancji. Zarzucono decyzji naruszenie:

1) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

a) błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.) poprzez pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13, gdzie doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

b) błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy brakiem zatrudnienia Skarżącej a sprawowaniem opieki, podczas gdy w tej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

c) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., polegające na przyjęciu, że pobieranie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka pozbawia Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy i przyjęcie, że okoliczność niemożności podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z "[...]" r., nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało

w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, że podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie należało uznać za właściwe. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1, 1 lit. a) i ust. 5 u.ś.r. Jednocześnie zacytowano obszerne fragmenty uzasadnienia wyroku z dnia

17 października 2019 r. sygn. akt III SA/Gd, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyjaśnił, że konstrukcja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jest jasna

i nie wymagająca wykładni. Przepis ten wyłącza wprost prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które mają przyznane prawo do emerytury

i sprawują opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołując się na wskazany wyrok wyjaśniono Skarżącej, że zasada sprawiedliwości społecznej nie oznacza konieczności przyznania wszystkim grupom podmiotów jednakowych praw. Wyjaśniono odnosząc się do zgłaszanych

w odwołaniu okoliczności, że ustawodawca nie wyłączył stosowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji, gdy kwota świadczenia pielęgnacyjnego jest wyższa od kwoty uzyskiwanego świadczenia wymienionego w tym przepisie. Skoro Skarżąca - opiekun ma przyznane prawo do emerytury, a domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy podzielić stanowisko organu o braku prawa do tego świadczenia. Zatem skoro w tej sprawie odwołująca się ma przyznane prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, a domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to należało podzielić stanowisko organu I instancji o braku prawa do tego świadczenia.

Wyjaśniono nadto, że nie zasługiwało na uwzględnienie jedynie stanowisko organu I instancji w zakresie wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. należało uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym wskazano, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu, która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym brak było podstaw prawnych do odmowy przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że niepełnosprawność brata powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak mnie później niż do ukończenia 25 roku życia. Okoliczność powyższa nie miała jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem zasadnie z uwagi na uprawnienie Strony do świadczenia rentowego czy emerytalno-rentowego nie uprawnia to do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na tą decyzję Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji, wniosła o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu, jak też zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie:

1) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynika sprawy poprzez:

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.) poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i niewłaściwe przyjęcie, że nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym bratem, podczas gdy teki związek ma miejsce;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., polegającą na przyjęciu, że pobieranie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka pozbawia ja prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

Nadto z ostrożności procesowej postawiono zarzut:

- art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a rentą rodzinną;

- naruszenie art. 7, art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. braku ustalenia różnicy w wysokości świadczeń renty rodzinnej w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego oraz ustalenie czy różnica ta uzasadnia chociaż w części świadczenie pielęgnacyjne.

Wskazano także na naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 9 w zw. z art. 79a oraz art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie poinformowania Skarżącej o uznaniu okoliczności pobierania przez nią renty rodzinnej za negatywną przesłankę ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania jej do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do renty rodzinnej, a zatem nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy. Przyjęcie, że pobieranie renty rodzinnej skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia jej stanu, pozwalając na wydanie decyzji z uwzględnieniem słusznego interesu strony faktycznie narusza interes Skarżącej.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem

z 8.01.2020 r sygn. I OSK 2392/19 potwierdził możliwość zawieszenia prawa do emerytury (renty) i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której to możliwości strona winna być poinformowana przez organ.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a."

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie

art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę w piśmie z 10 czerwca 2021 r. Wniosek ten został doręczony pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 8 lipca 2021 r. (karta 23 akt sądowych), a nadto Skarżąca we wniesionej skardze także wnioskowała o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że wobec pobierania przez stronę renty rodzinnej po zmarłym mężu, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. takie świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W sprawie jest bezsporne, że Skarżąca spełnia przesłanki pozytywne, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., od których przepisy uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Brat Skarżącej (lat 70) bowiem orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 9 listopada 2020 r. uznany został za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2021 r. i z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy innej osoby przy poruszaniu się, nie jest w stanie wykonywać czynności samoobsługowych. Opiekę nad bratem sprawuje Skarżąca. Jednak zdaniem organów, posiadane przez Skarżącą prawo do renty rodzinnej, stanowi negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., uzasadniającą odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego nie może jednak automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie można bowiem znaleźć przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne (por. wyroki NSA: z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 oraz z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z 22 lutego 2021 r. sygn. I OSK 2507/20, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie była podkreślana potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, gdyż proces wykładni prawa nie może ograniczać się do dyrektyw językowych. Zauważa się przy tym, że zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet wtedy, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (zob. uchwała NSA składu 7 sędziów z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09; wyroki NSA: z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, CBOSA).

W orzecznictwie wskazuje się również, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powinna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Należy zauważyć, że w dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych, wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa, niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, czy renty, a następnie było waloryzowane. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było to, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Podkreśla się, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (por. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, CBOSA).

Podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 czerwca

2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 wskazał, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Poza tym należy zwrócić uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę/rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku, opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej, zwłaszcza gdy otrzymywane świadczenie nie pokrywa pełnych kosztów jego utrzymania. Uznać należy jednak, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę rodzinną, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - renty rodzinnej po zmarłym małżonku. Wybór można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 53), dalej jako: "u.e.r.F.U.S." Zwrócić należy uwagę na to, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających jedno ze wskazanych świadczeń w niższej wysokości, niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do pewnej grupy opiekunów realizowany mimo, że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do np. renty, emerytury, czy też rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Nadto wskazać w tym miejscu pozostaje, że w przypadku zbiegu uprawnień

do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie zapisano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo, opowiedział się za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego wskazując, że w przypadku zbiegu uprawnienia do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną, o czym wprost stanowi art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 u.e.r.F.U.S., zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego, przy czym przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.F.U.S.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Przepisy u.e.r.F.U.S. stosuje się także, z mocy art. 7 ust. 4 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2019 r. poz. 303), do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury/renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Zdaniem Sądu, w świetle przedstawionych wyżej zasad konstytucyjnych, należy przyjąć, że osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci męża, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. W przypadku renty rodzinnej, którą otrzymuje Skarżąca, wybór taki można zrealizować - co wskazano wyżej - przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty rodzinnej na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.F.U.S. Zawieszenie prawa do renty rodzinnej, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.F.U.S., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty tego świadczenia, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.F.U.S.). Uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., którą należy wiązać nie z samym prawem do renty rodzinnej, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

W ocenie Sądu, organ winien w przedmiotowej sprawie Skarżącą poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty, itd. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia np. prawa do renty rodzinnej, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, CBOSA).

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, Sąd nie podzielił stanowiska organów, że nie ma podstawy do przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, organy powinny poinformować Skarżącą o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Tymczasem, zaniechały takiego działania, jak również nie poinformowały strony o możliwości zawieszenia prawa do renty rodzinnej, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd stwierdził, że organy obydwu instancji dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przedwcześnie odmówiły przyznania Skarżącej świadczenia z uwagi na pobieranie przez nią emerytury. Ponownie rozpoznając sprawę organy orzekające, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględnią ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu wyroku co do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i poinformują Skarżącą o możliwości wyboru świadczenia.

W tym miejscu przyjdzie jedynie wskazać, że całkowicie wadliwe było stanowisko organu I instancji, zweryfikowane przez organ odwoławczy, że dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu, która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W tej sprawie chodzi o stwierdzenie organu I instancji, że wobec braku powstania niepełnosprawności uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie później niż do 18 roku życia, albo nie później niż do 25 roku życia podczas nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie można było przyznać świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, a stanowisko to podzielił Sąd orzekający w tej sprawie, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu, która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. O zwrocie kosztów postępowania dla Skarżącej orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804, ze zm).