Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2143/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 par 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 15 ust 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 9 ust 2, art 6 ust 1
journal: Dz.U. 1974 nr 14 poz 85
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
article: art 209 i 210, art 258-261, art 174
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędzia del. NSA Zdzisław Kostka Protokolant Anna Jusińska po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 515/09 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] maja2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 515/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę P. M. na decyzję Wojewody Kujawsko – Pomorskiego z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.

Zaskarżony wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia [...] marca 2009r., nr [...] Prezydent Miasta Inowrocławia wymeldował P. M. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy B. w Inowrocławiu. W motywach rozstrzygnięcia organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawach o wymeldowanie, w którym przyjmuje się co do zasady, że opuszczenie lokalu powinno być dobrowolne. Organ wskazał, iż poza sporem pozostaje ustalenie, że P. M. nie ma prawa przebywania w lokalu, w którym zameldowany jest na pobyt stały. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie sądu powszechnego orzekające jego eksmisję. Organ podniósł, że utrzymywanie zameldowania osoby odbywającej długoletnią karę pozbawienia wolności prowadzi do tworzenia fikcji meldunkowej. Z zaświadczenia wydanego przez Zakład Karny w P. z dnia [...] lipca 2006 r. wynika, że P. M. odbywa karę pozbawienia wolności od dnia 8 czerwca 2005 r. do dnia 27 września 2010 r. Istotne jest również to, że P. M. na skutek wyroku rozwodowego został odizolowany od małoletniego syna – J. M., który zameldowany jest na pobyt stały w lokalu [...] przy ulicy B. w Inowrocławiu. Pozostawienie w spornym lokalu niektórych rzeczy osobistych przez P. M., który bezspornie opuścił miejsce stałego pobytu, ma drugorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy o wymeldowanie. Obowiązek meldunkowy dotyczy osób, a nie rzeczy.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. M. zarzucił organowi naruszenie art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wskazał, iż w niniejszej sprawie Wojewoda Kujawsko - Pomorski prawomocną decyzją z dnia [...] lipca 2007r. orzekł o odmowie wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Zdaniem skarżącego do chwili obecnej nie zmienił się stan faktyczny, a więc nie było podstaw do ponownego orzekania w sprawie. Skarżący wskazał, iż wprawdzie wyrok rozwodowy jest prawomocny, jednak nie dokonano eksmisji, a dopiero ona może stanowić podstawę do wymeldowania skarżącego. Zarzucił organowi liczne uchybienia w prowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Podniósł, iż nie opuścił lokalu dobrowolnie; organ nie powinien dać wiary oświadczeniu byłej żony i nie wziął pod uwagę kwestii dotyczącej praw skarżącego do lokalu.

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Wojewoda Kujawsko - Pomorski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sądowy zakaz osobistego kontaktu P. M. z małoletnim J. M. skutkuje tym, że po opuszczeniu zakładu karnego odwołujący do miejsca pobytu dotychczasowego zameldowania na pobyt stały nie powróci, co oznacza, że ustał jego pobyt w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy. Dalsze utrzymywanie rejestracji pobytu skarżącego pod tym adresem byłoby utrzymywaniem fikcji meldunkowej i godziłoby w rejestracyjno - porządkowy charakter przepisów ustawy o ewidencji ludności. Nadto E. M. i małoletni J. M. mają prawo do niezakłóconego przebywania w swoim miejscu zamieszkania i prawo musi stanąć po stronie pokrzywdzonych. Odmowa wymeldowania odwołującego, a co za tym, umożliwienie mu powrotu do lokalu przy ul. B. sprawiłoby, że działanie mające na celu ochronę dobra małoletniego J. M. przez pozbawienie P. M. władzy rodzicielskiej i zakaz osobistych kontaktów z dzieckiem mogłoby zostać zagrożone.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy P. M. podniósł, iż nie zachodziły przesłanki do jego wymeldowanie z miejsca pobytu stałego. Wskazał, iż miejsce pobytu stałego opuścił w dniu 8 czerwca 2005 r. w związku z koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności. Nadto nie został wyeksmitowany, co mogłoby uzasadniać wymeldowanie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalając skargę powołał się na przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), iż Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd przytoczył przepis art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, iż nie zaszły przesłanki uzasadniające jego wymeldowanie, gdyż nie opuścił miejsca pobytu stałego w sposób dobrowolny. Sąd zauważył, że w powołanym przez skarżącego wyroku z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3169/00 Naczelny Sąd Administracyjny nie zajmował się problemem opuszczenia miejsca stałego pobytu w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności - stwierdził, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 1984r. Nr 32 poz. 174) jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.

Sąd podkreślił, że ustawodawca nie dookreślił charakteru pojęcia "opuszczenia" miejsca stałego pobytu, nie sprecyzował, czy winno mieć ono jakiś kwalifikowany charakter co do przyczyn, sposobu, czy też czasu jego trwania. Pojęcie to każdorazowo zatem należy odnosić do indywidualnej sytuacji, tym bardziej, że powyższą wykładnię orzecznictwo wypracowało na tle spraw, w których najczęściej strony powoływały się na fakt fizycznego uniemożliwiania im pobytu w miejscu zamieszkania. Sąd przytoczył sytuacje, kiedy owa "dobrowolność" w sensie literalnym tego pojęcia nie zachodzi np. na skutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję, fizycznego usunięcia osoby z mieszkania pobytu stałego i braku podjęcia skutecznych prawnie środków zmierzających do przywrócenia naruszonego posiadania lokalu. Sąd zaznaczył także, iż praktyczny problem posługiwania się pojęciem "trwałości" uwidocznił się w sprawach, w których przyczyną pobytu poza miejscem pobytu stałego był fakt odbywania kary pozbawienia wolności. W części orzecznictwa przyjmowano, że odbywanie kary pozbawienia wolności uniemożliwia uznanie "trwałości" opuszczenia miejsca zamieszkania (wyrok WSA w Poznaniu z 8 kwietnia 2010r., sygn. akt IV S.A./Po 819/09). Inne jednak zdanie przyjęto w orzecznictwie co do odbywania długotrwałych kar pozbawienia wolności uznając, iż odmowa wymeldowania osoby odbywającej długoterminowe kary pozbawienia wolności, stanowiłoby utrzymywanie fikcji meldunkowej (wyrok NSA z dnia 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08, wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 lutego 2010 r., sygn. akt III SA/Gd 521/09). Zdaniem Sądu nie w każdym przypadku uzasadniającym wymeldowanie w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych możliwe będzie zaistnienie i wykazanie "dobrowolności" i "trwałości" opuszczenia miejsca stałego pobytu. Zawsze jednak "opuszczenie" miejsca pobytu stałego musi oznaczać wyzbycie się posiadania lokalu, jako miejsca stanowiącego dotychczasowe centrum życiowe, a to z kolei oznacza "definitywność" zdarzenia (zakończonego, dokonanego), jakim jest opuszczenie dotychczasowego miejsca koncentrowania się centrum życiowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zwrócił uwagę, iż w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych, zawarto pogląd, iż by mogło dojść do "opuszczenia" przez daną osobę miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, musi temu towarzyszyć zerwanie przez nią związków z lokalem dotychczasowym i pozyskanie nowego miejsca pobytu stałego, w którym koncentrowałoby się jej centrum życiowe. Stwierdził, iż wprawdzie w większości sytuacji czytelną oznaką opuszczenia miejsca pobytu stałego jest zerwanie z nim wszystkich więzi, jednak faktu tego nie można uznać za warunek konieczny wymeldowania. Można bowiem wskazać przykłady, kiedy osoba niemieszkająca w dotychczasowym lokalu zameldowania posiada z nim więzi, których nie chce zrywać, np. jest właścicielem tego lokalu, spotyka się w lokalu ze swymi dziećmi, jest z nim emocjonalnie związana. W konsekwencji należy uznać, że to nie zerwanie więzi z lokalem decyduje o jego opuszczeniu, lecz utrata lokalu, jako miejsca koncentrowania się w nim centrum życiowego, a więc jego ważnej funkcji, którą dotychczas pełnił.

Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem, że utracie miejsca stałego pobytu musi towarzyszyć fizyczna nieobecność i wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar urządzenia w innym miejscu trwałego centrum życiowego. Zaznaczył, że o ile opuszczenie miejsca pobytu stałego z reguły musi być objęte wolą (pomijając sytuacje wyjątkowe), to nie można uznać, iż musi temu towarzyszyć dodatkowa wola pozyskania innego miejsca pobytu stałego. Nie wynika to bowiem z żadnego przepisu prawa. Przepis art. 5 ust. 2 omawianej ustawy, stanowi co prawda, że "w tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu stałego", lecz przepis ten i przepisy innych aktów normatywnych nie wymagają, aby każdy obywatel posiadał miejsce pobytu stałego. Konstytucja R.P., w art. 52 ust. 1, zapewnia każdemu wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. Swobodzie i wolności wyboru miejsca zamieszkania oraz pobytu nie towarzyszy przymus przynależności do jakiegoś miejsca pobytu stałego, a tym bardziej rejestracji tego faktu.

Sąd podniósł, iż z przepisu art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy wynika, iż pobyt w zakładach karnych trwający dłużej niż trzy miesiące nie traci charakteru pobytu czasowego. Z treści tego przepisu nie wynika jednak, że pobyt w zakładzie karnym przez to, że nie jest miejscem nowego pobytu stałego, stanowi przeszkodę do wymeldowania z miejsca dotychczasowego pobytu stałego. Dokonanie wymeldowania nie jest uzależnione od pozyskania nowego miejsca pobytu stałego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że w stosunku do skarżącego zaistniały przesłanki wymeldowania, gdyż opuścił miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 w/w ustawy. Sąd podkreślił, że skarżący dopuścił się świadomie szeregu nagannych działań, które spowodowały skazanie przez Sąd Rejonowy w Inowrocławiu, wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2004 r., na karę sześciu lat pozbawienia wolności za gwałt i czyny lubieżne; orzeczenie wyrokiem z dnia 29 lutego 2008 r. eksmisji skarżącego z mieszkania stanowiącego miejsce stałego pobytu przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, na podstawie art. 58 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako: k.r.o.), aby uniemożliwić jego powrót do dotychczasowego mieszkania po odbyciu kary pozbawienia wolności z uwagi na jego wcześniejsze naganne zachowanie względem dziecka, na które miał zły wpływ; pozbawienie skarżącego władzy rodzicielskiej i zakazanie osobistej styczności z jego małoletnim synem wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 29 lutego 2008 r., na podstawie art. 58 § 1 k.r.o., z uwagi na doprowadzenie przez naganne zachowania i popełnione przestępstwa do poważnych zaburzeń emocjonalnych syna, które wymagają długotrwałej terapii, która może przynieść efekty tylko wówczas, gdy dziecko nie będzie miało żadnych kontaktów z ojcem. Konsekwencje prawne czynów jakich dopuszczał się skarżący wobec członków swojej rodziny skutkują tym, że choć zamiarem skarżącego nie było opuszczenie miejsca pobytu stałego, to dokonanie w/w nagannych działań doprowadziło w sposób zgodny z prawem do opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu stałego, a więc utraty lokalu dotychczasowego zamieszkania.

Przesłanki wymeldowania w pierwszym rzędzie spełniły się z powodu opuszczenia miejsca stałego pobytu wskutek odbywania kary pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne, definitywnie bowiem utracił posiadanie lokalu, w którym koncentrowało się dotychczas jego centrum życiowe. Utrata ta wiąże się z niemożliwością powrotu do dotychczasowego mieszkania z uwagi na rygory kary pozbawienia wolności, brak zgody uczestniczki postępowania na wydanie lokalu celem jego współposiadania i brak możliwości uzyskania wyroku przywracającego posiadanie wobec prawomocnie orzeczonej eksmisji. Sąd podniósł, iż orzeczenie prawomocnej eksmisji stanowi niezależną przesłankę wymeldowania. Eksmisja ta nie została wprawdzie wykonana, lecz była zbędna skoro skarżący opuścił miejsce stałego pobytu, a uczestniczka postępowania podjęła kroki zmierzające do uniemożliwienia powrotu do mieszkania skarżącemu, czego przejawem jest usunięcie z lokalu rzeczy skarżącego. Zaistniała zatem sytuacja identyczna jak po wykonaniu eksmisji w drodze egzekucji (usunięcie osoby wraz z jej rzeczami). Skarżący nie ma w tych warunkach żadnych środków prawnych, które przywróciłyby posiadanie przez niego lokalu, gdyż ewentualne powództwo o przywrócenie posiadania w sytuacji prawomocnego wyroku eksmisyjnego, nie może doprowadzić do przywrócenia posiadania. Sąd przytoczył stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 1113/08, iż z sytuacją, kiedy opuszczenie lokalu jest konsekwencją wyroku eksmisyjnego należy zrównać sytuację, kiedy dana osoba opuszcza lokal, a następnie nie może do niego powrócić wskutek przeszkód stawianych przez właściciela, który uzyskał prawomocny wyrok stwierdzający, iż po opuszczeniu lokalu doszło w sposób zgodny z prawem do utraty prawa do lokalu przez osobę, która lokal opuściła. W takim bowiem przypadku trudno wymagać od właściciela, aby występował z powództwem o eksmisję osoby, która w lokalu nie przebywa. Sąd podkreślił, że skarżący został pozbawiony władzy rodzicielskiej, i zakazano mu osobistej styczności z małoletnim synem, który zamieszkuje w dotychczasowym miejscu zamieszkania skarżącego. Nie można zatem pominąć, że przepis art. 72 ust. 1 Konstytucji R.P., stanowiąc, iż każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją, zawiera konstytucyjną zasadę ochrony rodziny oraz ochrony dziecka. Z zasady tej można wyprowadzić prawo rodziny do zapewnienia ochrony ze strony państwa przed ewentualnymi przestępstwami przeciwko rodzinie i opiece, a także prawo małoletniego dziecka do zapewnienia ochrony przed popełnianymi w stosunku do niego przestępstwami przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. Sąd podniósł, iż wydanie przez organ decyzji o wymeldowaniu osoby dopuszczającej się czynów zabronionych przeciwko członkom swojej rodziny stanowi tego rodzaju prewencyjną ochronę praw i wolności osób narażonych na to, że staną się ofiarami przestępstwa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P. M., reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu – adw. U. P. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż opuszczenie przez skarżącego miejsca zamieszkania miało charakter dobrowolny.

W oparciu o art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik podniosła, iż Sąd prawidłowo stwierdził, że kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia sprawy było przesądzenie kwestii, czy strona "opuściła miejsce stałego pobytu" oraz czy opuszczenie to miało charakter dobrowolny. Jednak uszło uwadze Sądu, że "opuszczenie przez stronę miejsca zamieszkania" nie jest tożsame z pozbawieniem wolności, a już z pewnością nie jest opuszczeniem noszącym cechy dobrowolności, która to dobrowolność musi charakteryzować się nie przymuszoną wolą osoby opuszczającą dotychczasowe miejsce zamieszkania w celu przebywania a w konsekwencji skupienia swoich spraw, czyli tzw. centrum życiowego, w innym niż dotychczasowe miejscu. Pełnomocnik podkreśliła, że samo orzeczenie eksmisji, ale bez jej wykonania, nie jest spełnieniem przesłanki "trwałego i dobrowolnego opuszczenia". Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 5 stycznia 2010r. w sprawie II OSK 24/09 uznał, że przymus dozwolony prawem w postaci wykonania eksmisji uzasadnia uznanie, iż przesłanki "trwałego i dobrowolnego opuszczenia" w tym przypadku zostały spełnione. Przesłanka opuszczenia lokalu jest uznawana za spełnioną wówczas, gdy dochodzi do trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu. Trwałego, czyli noszącego cechy faktycznego skoncentrowania i zamiaru zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w innym miejscu, poza spornym lokalem, oraz dobrowolnego, czyli dokonanego na skutek podjęcia swobodnej i nieprzymuszonej decyzji. Fakt przebywania przez skarżącego poza spornym lokalem nie jest trwały, ani dobrowolny. Skarżący nie został skazany na dożywocie czy 25 lat pozbawienia wolności. Nie została też wykonana eksmisja. Trudno też stwierdzić, aby w zakładzie karnym znajdowało się centrum życiowe skarżącego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania E. M. wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej. E. M. zgodziła się z rozstrzygnięciem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy i podniosła, że w sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal. Zasadniczą kwestią jest ustalenie, czy opuszczenie spornego lokalu było dobrowolnym opuszczeniem lokalu w myśl art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006r. Nr 139 poz. 993 ) oraz czy miało charakter trwały. Zdaniem uczestniczki postępowania, ustalając istnienie zamiaru trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu, należy brać pod uwagę całokształt okoliczności danej sprawy, w szczególności należy dogłębnie przeanalizować zachowanie osoby, której dotyczy wymeldowanie, skutkiem którego to zachowania było opuszczenie miejsca dotychczasowego pobytu. Sprawca, który popełnia przestępstwo umyślne, a takimi przestępstwami były czyny, za które skarżący został skazany, musi liczyć się z tym, że jego zachowanie spotka się z sankcją karną ze strony wymiaru sprawiedliwości. Decydując się na popełnienie przestępstwa umyślnego, nacechowanego niewątpliwie wysokim stopniem społecznej szkodliwości oraz przestępstwa znęcania się nad członkami najbliższej rodziny, sprawca musi brać pod uwagę nieuchronność kary i to, że organy państwa uczynią wszystko co dozwolone w granicach prawa, aby zapobiec popełnieniu przez sprawcę tego rodzaju czynów w przyszłości. Środkami do osiągnięcia tego celu jest odizolowanie sprawcy od ofiar, pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, zakaz osobistej styczności z dzieckiem, uniemożliwienie dalszego wspólnego zamieszkiwania. Osoba, która kierując się wolną wolą popełnia czyny za które został skazany skarżący, musi liczyć się ze stosowną reakcją ze strony państwa. Na tym właśnie polega element dobrowolności opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu. Dokonując oceny, czy w sprawie zaistniały w stosunku do skarżącego przesłanki z art. 15 ust. 2 w/w ustawy, należy uwzględnić zaistniałe skutki prawne przestępczych działań skarżącego. Dlatego należało uznać, że w sprawie w pełni zaszły przesłania do jego wymeldowania.

E. M. podniosła, że utrzymywanie zameldowania osoby odbywającej długoletnią karę pozbawienia stałoby w sposób oczywisty w sprzeczności z rejestracyjno-porządkowym charakterem przepisów ustawy o ewidencji. Nadto powrót do zameldowania byłby całkowicie niezgodny z rzeczywistością, gdyż jak wynika z nieoficjalnych wiadomości, do których dotarła strona, skarżący obecnie pozostaje w związku małżeńskim, a jego centrum życiowych interesów, w tym prowadzenie gospodarstwa domowego, znajduje się w innym miejscu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej zwanej "p.p.s.a." – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, a to z poniższych względów.

Z uwagi na sposób sformułowania zarzutu kasacyjnego przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ( pkt 1 ) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( pkt 2 ).

Naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch różnych formach tj. w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega na nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji tj. podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis.

Podnosząc zarzut błędnej wykładni określonego przepisu prawa strona winna wskazać jaka winna być prawidłowa wykładnia tego przepisu prawa.

Podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie skarżący zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez jego błędną wykładnię, przy czym sformułowanie zarzutu - "poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż opuszczenie przez skarżącego miejsca zamieszkania miało charakter dobrowolny" - sugeruje, iż skarżący zamierzał zarzucić błędne zastosowanie powyższego przepisu prawa materialnego.

Niezależnie jednak od sposobu postawienia zarzutu kasacyjnego stwierdzić należy, iż Sądowi pierwszej instancji nie można skutecznie przypisać naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych tak przez jego błędną wykładnię jak i niewłaściwe zastosowanie.

Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej do Sądu administracyjnego decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Zameldowanie i wymeldowanie są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu ( opuszczenia lokalu ). Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (OTK-A 2002 r., nr 3, poz. 34), stwierdzającym niezgodność z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazał, iż ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Posiadanie ( lub brak ) prawa do lokalu pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia przesłanek do wymeldowania z pobytu stałego.

Rację ma zatem Sąd pierwszej instancji, iż wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi ustanie pobytu w lokalu - nie przebywanie w lokalu.

Podkreślić też należy, iż ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) - w wyniku którego z dniem 19 czerwca 2002 r. utracił moc art. 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954, z dnia 7 czerwca 1991r., SA/Wr 302/91, ONSA 1991/3-4/65, z dnia 12 kwietnia 2001 r. ,V SA 3078/00, LEX nr 78937 , z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243).

Na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Organy administracji publicznej mogą jedynie - przy ocenie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu - rozważać charakter i czas podjęcia środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu (domu) i powrotu do niego. Sama wola ( zamiar ) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały i to w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. W wyniku oceny materiału dowodowego Sąd pierwszej instancji zasadnie podzielił stanowisko organów, iż w okolicznościach niniejszej sprawy opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego budynku mieszkalnego należy uznać za mające charakter dobrowolny i trwały.

Trafnie też Sąd pierwszej instancji przyjął, iż skarżący - mając na uwadze okoliczności sprawy zaistniałe na skutek orzeczeń sądów powszechnych, a także stosunki pomiędzy skarżącym a jego byłą żoną i dzieckiem - nie dysponuje żadnymi środkami prawnymi, które mogłyby doprowadzić do przywrócenia mu posiadania przedmiotowego lokalu. Z uwagi bowiem na prawomocny wyrok eksmisyjny ewentualne powództwo o przywrócenie posiadania nie mogłoby doprowadzić do uwzględnienia tego powództwa. Tym samym, mimo iż wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 29 lutego 2008 r., orzekający eksmisję skarżącego, nie został wykonany w drodze przymusu, tj. w drodze egzekucji, to nie jest możliwy powrót P. M. do lokalu nr [...] przy ulicy B. w Inowrocławiu. Powrót P. M. do tego lokalu nie może nastąpić z wielu przyczyn, a tylko jedną z nich jest wyrok nakazujący eksmisję skarżącego z lokalu nr [...] przy ulicy B. w Inowrocławiu. Zasadnie Sąd pierwszej instancji przypisał istotne znaczenie także pozbawieniu skarżącego wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia [...] lutego 2008 r. władzy rodzicielskiej i zakazaniu osobistej styczności z małoletnim synem, z uwagi na doprowadzenie przez naganne zachowania i popełnione przestępstwa do poważnych zaburzeń emocjonalnych syna, wymagających długotrwałej terapii, która może przynieść efekty tylko wówczas, gdy dziecko nie będzie miało żadnych kontaktów z ojcem. Orzeczenie eksmisji, pozbawienie skarżącego władzy rodzicielskiej i zakazanie osobistej styczności z małoletnim synem, którego miejscem zamieszkania jest miejsce zamieszkania matki tj. lokal nr [...] przy ulicy B. w Inowrocławiu, mają uniemożliwić powrót P. M. do dotychczasowego miejsca pobytu stałego po odbyciu kary pozbawienia wolności wymierzonej przez Sąd Rejonowy w Inowrocławiu, wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2004 r., za gwałt i czyny lubieżne.

Zaznaczyć należy, iż opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji. Skutkiem wykonania w drodze egzekucji wyroku orzekającego eksmisję danej osoby z lokalu jest bowiem ustanie pobytu tej osoby w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.).

Rację ma Sąd pierwszej instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy zbędne było wykonanie w drodze przymusu wyroku orzekającego eksmisję, skoro skarżący opuścił miejsce stałego pobytu na skutek odbywania kary pozbawienia wolności. W tej sytuacji zamiar skarżącego powrotu do przedmiotowego lokalu w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Zasadnie też Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na aspekty dotyczące oceny opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w świetle zdarzeń, jakie miały miejsce w życiu skarżącego. Skarżący popełniając świadomie przestępne czyny w sposób dorozumiany wyraził wolę opuszczenia przez niego miejsca pobytu stałego w lokalu, w którym zamieszkiwał. Rezygnacja z przebywania w przedmiotowym lokalu nastąpiła w sposób domniemany, poprzez zachowanie skarżącego. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie niweczy możliwość przebywania danej osoby w określonym lokalu.

Organy administracji publicznej obu instancji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zasadnie rozważały kwestie dotyczące trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu w aspekcie wyroku sądu nakazującego skarżącemu eksmisję ze spornego lokalu oraz pozbawienie skarżącego władzy rodzicielskiej i zakazanie osobistej styczności z małoletnim synem, a także wyroku skazującego skarżącego na karę pozbawienia wolności.

Z powyższych względów Sądowi pierwszej instancji nie można skutecznie przypisać zarzutu naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu wynagrodzenia adwokat U. P. na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.