Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3968/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1 oraz pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Dnia 26 czerwca 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 września 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 6/18 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia [..] października 2017 r., nr [..] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany i orzeczenia o jego zwrocie oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 6/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia [..] października nr [..] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany i orzeczenia o jego zwrocie.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [..] sierpnia 2017 r. nr [..]: 1. stwierdzono, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony za okres od 1 października 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r., na podstawie decyzji z [..] września 2008 r., nr [..], stanowi nienależnie pobrane świadczenie; wysokość nienależnie pobranych świadczeń ustalono na kwotę 1.683,00 zł.; ustalono, że od kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od 1 dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia; 2. stwierdzono, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony za okres od 1 września 2009 r. do 30 września 2012 r., na podstawie decyzji z [..] września 2009 r., nr [..], stanowi nienależnie pobrane świadczenie; wysokość nienależnie pobranych świadczeń ustalić na kwotę 5.661,00 zł.; ustalono, że od kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od 1 dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia; 3. stwierdzono, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony za okres od 1 października 2012 r. do 30 czerwca 2016 r., na podstawie decyzji z [..] grudnia 2012 r., nr [..], stanowi nienależnie pobrane świadczenie; wysokość nienależnie pobranych świadczeń ustalić na kwotę 6.885,00 zł.; ustalono, że od kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od 1 dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia; 4. zobowiązano stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń określonych w pkt. 1, 2, 3 wraz z odsetkami, 5. ustalono, że spłata nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z należnymi odsetkami nastąpi poprzez pomniejszenie świadczeń wypłacanych A. S. przez ZUS.

W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano, że decyzją z dnia [.] września 2008 r. nr [..] na okres 1 października 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. oraz decyzjami nr [..] z dnia [..] września 2009 r. na okres od 1 października 2012 r. bezterminowo przyznano A. S. zasiłek pielęgnacyjny. Przy składaniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego strona została poinformowana, że zasiłek nie przysługuje osobie, której przysługuje prawo do dodatku pielęgnacyjnego oraz w decyzjach pouczono go o obowiązku informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Strona w swoich oświadczeniach – wypełniając wnioski o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego zarówno w 2009 r., jak i w 2012 r. podała nieprawdę, gdyż nie poinformowała organu I instancji, że już od 2008 r. otrzymuje dodatek pielęgnacyjny wypłacany przez ZUS. Dodatek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności został przyznany A. S. od dnia 1 października 2008 r., co wynika z pisma ZUS, które wpłynęło do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w dniu 11 lipca 2016 r. Fakt otrzymania dodatku pielęgnacyjnego należało zgłosić do organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny.

Po przeprowadzeniu postępowania wznowionego, organ I instancji uchylił w całości decyzję z [..] września 2009 r. nr [..] i odmówił prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie wniosku z dnia 25 września 2009 r. oraz uchylił w całości decyzję nr [..] z [..] grudnia 2012 r. i odmówił prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie wniosku z 28 listopada 2012 r. Decyzje te stały się ostateczne w dniu [..] lutego 2017 r., wobec niewniesienia odwołania przez stronę. Organ nie uchylił decyzji [..] z dnia [..] września 2008 r., gdyż w chwili składania wniosku, tj. w dniu 8 września 2008 r. A.S. nie był uprawniony i nie otrzymywał dodatku pielęgnacyjnego. Nie istniały zatem przesłanki do wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Nie zwalnia to jednak z obowiązku dochodzenia nieprzedawnionych należności publiczno – prawnych.

Organ pierwszej instancji przywołał art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm. – dalej u.ś.r.) i podkreślił, że podpisując wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, złożone zostało oświadczenie, że A. S. nie pobiera dodatku pielęgnacyjnego. Według ustaleń organu pierwszej instancji, strona była pouczona zarówno o wyłączeniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku pobierania dodatku pielęgnacyjnego, a ponadto została zobowiązana do poinformowania Ośrodka, o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, jak również pouczona, że niepoinformowanie organu może skutkować powstaniem nienależne pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. W decyzji podkreślono także, że we wniosku z dnia 25 września 2009 r. A. S. oświadczył, iż nie pobiera dodatku pielęgnacyjnego, a następnie w kolejnym wniosku z dnia 28 grudnia 2012 r., potwierdziła to E. J. jako jego opiekun prawny, co było nieprawdą. Stwierdzono, że świadomość strony i wina nie budzą wątpliwości. Prezentując takie stanowisko organ pierwszej instancji odwołał się do oceny, że wniosek jest sformalizowany i bardzo czytelny, wyraźnie zawiera na pierwszej stronie oświadczenie służące ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, wskazujące na obowiązywanie wymogu w postaci niepobierania dodatku pielęgnacyjnego.

Ponadto organ I instancji zaznaczył, że po przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpatrzenia decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z [.] czerwca 2017 r. dokładnie zbadał sprawę i przeanalizował wskazane przez stronę deficyty dotyczące stanu zdrowia A. S. Oceniono, że w dniu otrzymywania prawa do dodatku pielęgnacyjnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych strona była świadoma tego, iż winna poinformować organ o tym fakcie. Trudno orzec o braku świadomości strony, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie pobierającej dodatek pielęgnacyjny w sytuacji kiedy strona zna prawo, bo występuje z wnioskami o przyznanie poszczególnych świadczeń. Ponadto w decyzji podkreślono, że zasiłek pielęgnacyjny zawsze jest przyznawany z uwagi na deficyty stanu zdrowia. Istotą tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków, wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Po rozpatrzeniu odwołania A. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..], zaskarżoną decyzją z dnia [..] października 2017 r. uchyliło pkt 5. decyzji i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji oraz utrzymało w mocy decyzję w pozostałym zakresie.

Kolegium wskazało, że wnioski o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożone 8 września 2008 r. oraz 25 września 2009 r. zostały podpisane przez A. S. Na wnioskach tych widnieją aż 4 podpisy (na dole pierwszej strony, a także na drugiej stronie: pod pouczeniem, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, oświadczeniem o złożeniu informacji zgodnych z prawdą oraz wskazanym numerem konta na które należy przekazywać świadczenie). Do wniosków tych załączono kompletną dokumentację w zakresie niezbędnym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia. W części drugiej wniosku, wśród oświadczeń służących ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, znajduje się oświadczenie, że osoba, której wniosek dotyczy nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Również w pouczeniu podana jest informacja, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych oraz na podstawie innych ustaw. W ocenie organu odwoławczego, dokument ten nie jest nadmiernie rozbudowany (liczy sobie tylko dwie strony i obejmuje głównie przygotowane do wypełnienia rubryki, których zawartość jest opisana zrozumiałym, nieodwołującym się do specjalistycznej wiedzy, językiem). Jak wskazano, dwa razy sygnalizuje się w nim osobie wypełniającej, że prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie można łączyć z prawem do dodatku pielęgnacyjnego. Złożenie prawidłowo wypełnionego wniosku, załączenie wymaganych dokumentów, wreszcie występowanie do właściwej w tych sprawach instytucji - wskazywało na działanie z rozeznaniem, wystarczającym do skutecznego załatwienia sprawy. W takiej sytuacji, organ przyznający świadczenie nie miał potrzeby dodatkowego weryfikowania, jak funkcjonuje strona. Przepisy nie nakładają zresztą na niego takich obowiązków. Z kolei obecnie badanie tych okoliczności nie wydaje się zasadne, gdyż strona została najpierw częściowo, a następnie całkowicie ubezwłasnowolniona (co potwierdzają zaświadczenia Sądu Rejonowego w Ł.: o ustanowieniu kuratora dla osoby częściowo ubezwłasnowolnionej z dnia [..] lipca 2010 r. oraz o ustanowieniu opiekuna prawnego z dnia[..] czerwca 2012 r.). Organ I instancji po upływie długiego czasu nie miał zaś realnej możliwości zbadania, jak wyglądało funkcjonowanie strony w 2008 i 2009 roku, kiedy pierwszy raz składała wnioski o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Teraźniejszy stan zdrowia strony nie może zaś być w tym zakresie miarodajny.

Kolegium podkreśliło także, że podobne jak wymienione powyżej informacje, zawierał również wniosek wypełniany w roku 2012 przez przedstawiciela ustawowego strony. Również w tym przypadku nie został ujawniony fakt, że A. S. pobiera wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dodatek pielęgnacyjny. W przypadku wniosku składanego przez opiekuna prawnego, ocena, na ile zrozumiałe są sformułowania w stosowanym formularzu musi być jeszcze bardziej surowa. Ponadto organ odwoławczy zauważył, że decyzje w z sprawie przyznania świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego z [..] września 2009 r., nr [..] oraz z [..] grudnia 2012 r., nr [..] zostały uchylone w wyniku wznowienia postępowania i stronie odmówiono prawa do tego rodzaju świadczenia rodzinnego (odpowiednio w decyzjach z dnia [..] stycznia 2017 r., nr [..] i z [..] stycznia 2017 r., nr [..]). W przypadku świadczeń przyznanych tymi decyzjami zachodzi zatem podstawa do ich uznania za nienależnie pobrane wymieniona w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Skoro strona nie odwołała się od powyższych decyzji wydanych w postępowaniu wznowieniowym, stały się one ostateczne [..] lutego 2017 r. Wystąpienie sytuacji przewidzianej w przywołanym powyżej art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., wobec jego jednoznacznej treści przesądza, że świadczenia przyznane na podstawie tych decyzji są świadczeniami nienależnie pobranymi. Mamy tu do czynienia z samoistną przesłanką ustalenia nienależnie pobranego świadczenia, która nie jest powiązana z warunkami wymienionymi w pozostałych punktach omawianego art. 30 ust. 2 u.ś.r. Już tylko z tej przyczyny słuszne było uznanie świadczeń przyznanych w decyzjach z [..] września 2009 r., nr [..] oraz z [.] grudnia 2012 r., nr [..], za nienależnie pobrane.

Z przedstawionych powyżej przyczyn Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji co do wystąpienia w przypadku wymienionych w sentencji decyzji przesłanek przewidzianych w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. (w odniesieniu do decyzji z [..] września 2008 r., nr [..]) oraz w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. (w stosunku do decyzji z [..] września 2009 r., nr [..] oraz z [..] grudnia 2012 r., nr [..]).

Kolegium wyjaśniło ponadto, że dokonało korekty zaskarżonej decyzji w zakresie jej pkt 5. bowiem, obowiązek rozliczania zasiłku pielęgnacyjnego w sposób opisany w art. 16 ust. 7 u.ś.r. wynika wprost z przepisu prawa nie podlega konkretyzacji w decyzji administracyjnej.

Rozpoznając skargę od tej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że jest poza sporem, iż w rozpatrywanej sprawie wydane zostały trzy decyzje, na podstawie których A. S. przyznany został zasiłek pielęgnacyjny:

1. decyzja z dnia [..] września 2008r., obejmująca okres od dnia 1 października 2008r. o dnia 31 sierpnia 2008r.;

2. decyzja z dnia [..] września 2009r., obejmująca okres od 1 września 2009r. do dnia 30 września 2012r.;

3. decyzja z dnia [..] grudnia 2012r., obejmująca okres od dnia 1 października 2012r.

Dwie ostatnie decyzje zostały uchylone w wyniku wznowienia postępowania, w następstwie czego skarżącemu odmówiono świadczenia za wspomniane okresy (ostateczne decyzje z dnia [..] stycznia 2017r. i z dnia [..] stycznia 2017r.). Pobrane zatem w oparciu o te decyzje świadczenie, jest świadczeniem nienależnie pobranym na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., który uznaje za takie świadczenia rodzinne wypłacone na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania a osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W tym przypadku istotna jest zatem jedynie okoliczność uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji przyznającej świadczenie i odmowa jego przyznania, bez względu na okoliczności, związane z zawinieniem strony. Treść przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest bowiem jednoznaczna - przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia wskazanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Zatem przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Wspomniana regulacja jest odmienną od pozostałych regulacji, zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 u.ś.r., toteż w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. Na marginesie już jedynie wskazać zatem należy, odnosząc się do argumentacji skargi, że w przypadku świadczeń, wypłaconych na podstawie decyzji z dnia [..] września 2009 r. i z dnia [..] grudnia 2012 r. nie można mówić o braku świadomości skarżącego czy jego opiekuna prawnego, związanej z koniecznością powiadomienia organu pomocowego o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego, lecz o nieujawnieniu faktu jego pobierania w dacie ubiegania się o zasiłek. Zarówno bowiem we wniosku z dnia 25 września 2009 r. jak i z dnia 28 grudnia 2012 r. skarżący i jego opiekun prawny wskazali, iż beneficjent dodatku pielęgnacyjnego nie otrzymuje, podczas gdy dodatek ten był przezeń pobierany już od dnia 1 października 2008 r.

Jeśli natomiast chodzi o świadczenie przyznane na podstawie decyzji z dnia [...] września 2008 r., obejmującej okres od dnia 1 września 2008r. do dnia 31 sierpnia 2009r., zarówno złożony przez skarżącego wniosek z dnia 8 września 2008 r., jak i zapisy decyzji z dnia [...] września 2008 r., wskazują na konieczność informowania organu o każdej zmianie, mającej wpływ na prawo do świadczenia. We wniosku z dnia 8 września 2008 r. precyzyjnie wskazano ponadto, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie można zatem zasadnie wywodzić, iż skarżący nie posiadał wiedzy o ciążących na nim obowiązkach informacyjnych, związanych z przyznaniem mu dodatku pielęgnacyjnego. Okoliczność natomiast, że cierpi na schorzenia powylewowe, które w konsekwencji doprowadziły do całkowitego ubezwłasnowolnienia w maju 2012 r., nie może wpływać na ocenę jego zdolności do rozumienia znaczenia podejmowanych czynności w 2008 r. Trudno też odmówić racji argumentom, podniesionym w zaskarżonej decyzji, że osoba zdolna i władna do rozumienia warunków, uprawniających do ubiegania się o przyznanie świadczeń ze środków publicznych, jest również zdolna do rozumienia obowiązków, związanych z ich przyznaniem. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązków, związanych z nienależnie pobranym świadczeniem, decydujące znaczenie ma bowiem świadomość osoby pobierającej świadczenie, ale w kontekście spoczywającego na organach obowiązku prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenie o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Organy nie są natomiast powołane do oceny stanu percepcji wnioskodawców, w tym także ewentualnej oceny ich zdolności do czynności prawnych, czy też zdolności procesowej. Prowadzenie zatem postępowania wyjaśniającego dla ustalenia czy skarżący w 2008 r. z racji schorzeń, na które cierpiał miał świadomość ciążących na nim obowiązków, wykraczało poza ramy przedmiotowego postępowania. Dopóki bowiem osoba uprawniona nie zostanie ubezwłasnowolniona, czy to w całości czy w części, należy domniemywać, że treść udzielanych jej poprawnych pouczeń i klauzul o odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych oświadczeń jest dlań zrozumiała.

W świetle powyższego, uzyskanie przez skarżącego, poczynając od dnia 1 października 2008 r. dodatku pielęgnacyjnego, rodziło obowiązek poinformowania o tym fakcie organu przyznającego świadczenie, bowiem od tej daty skarżący utracił prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust.6 u.ś.r.), o czym został prawidłowo i wyczerpująco pouczony w dniu 8 września 2008r. Pobierany przezeń do dnia 1 października 2008 r. zasiłek pielęgnacyjny ma zatem charakter świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Jak wynika nadto z nadesłanej przez organ I instancji informacji, nienależnie pobrane przez skarżącego świadczenie za powyższy okres (w łącznej kwocie 1683,-zł. wraz z odsetkami) zostało skarżącemu w całości umorzone decyzją z dnia [...] marca 2016 r.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wniósł A.S., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwą interpretację i uznanie, że skarżący pobrał zasiłek pielęgnacyjny nienależnie, w sytuacji, gdy z uwagi na ciężkie schorzenia neurologiczne brak było świadomości skarżącego co do tego, że świadczenie mu się nie należy.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości.

Uzupełniając brak formalny skargi kasacyjnej, skarżący kasacyjnie pismem z dnia 19 września 2018 r. zrzekł się przeprowadzenia rozprawy w tej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Sformułowanie podstaw kasacyjnych w prawidłowy sposób jest o tyle istotne, że - jak wyżej wskazano - stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zakreślonych w zarzutach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego przepisu. Określona w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia.

Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak nie zostały podniesione. Skarżący kasacyjnie podniósł tylko zarzut naruszenia prawa materialnego, polegający na niewłaściwej interpretacji art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2018, 2220, t.j.), dalej u.ś.r. i uznaniu, że skarżący pobrał zasiłek pielęgnacyjny nienależnie w sytuacji, gdy z uwagi na ciężkie schorzenie neurologiczne brak było świadomości skarżącego co do tego, że świadczenie mu się nie należy.

Naruszenie prawa materialnego może nastąpić bądź przez jego błędną wykładnię bądź przez niewłaściwe zastosowanie tego prawa. W pierwszym przypadku należy wykazać, jaką interpretację (rozumienie) przepisu przyjął sąd w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka jest, zdaniem kasatora, prawidłowa. Naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. gdy stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w obowiązującej normie prawnej. Strona zobowiązana jest więc do wskazania, dlaczego przyjęty przez sąd I instancji przepis nie "przystaje" do przepisu, stanowiącego podstawę orzekania.

W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że sformułowanie zarzutu przez kasatora w niniejszej sprawie jest dotknięte wadą, gdyż zarzuca on niewłaściwą interpretację prawa materialnego. Interpretacja prawa materialnego może być tylko błędna. W takiej sytuacji obowiązkiem kasatora jest wskazanie rozumienia przepisu, które jego zdaniem jest prawidłowe. Z tego obowiązku skarżący kasacyjnie nie wywiązał się zupełnie. Niewłaściwe z kolei może być zastosowanie tego prawa. Na rozstrzygnięcie tych wątpliwości nie pozwala także uzasadnienie skargi kasacyjnej. Już tylko z tej przyczyny podniesiony zarzut nie może odnieść zamierzonego skutku.

Kluczowe dla rozpoznania tej skargi kasacyjnej jest jednak to, że sposób sformułowania zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazuje, że strona skarżąca kasacyjnie podważa w nim dokonaną przez Sąd I instancji ocenę ustaleń faktycznych poczynionych przez organ administracyjny. W rzeczywistości więc zarzut ten nie dotyczy błędnej wykładni przepisu art. 30 ust. 1 u.ś.r.., ani także niewłaściwego zastosowania tego przepisu, lecz zmierza do zakwestionowania stanu faktycznego sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowana została linia orzecznicza, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może następować przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie niespornego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący nie uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy - jak to miało miejsce w realiach niniejszej sprawy, zarzuty błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami zasadniczo bezpodstawnymi (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12, LEX nr 1372071; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09, LEX nr 745674; wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; z dnia 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09).

Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, ponieważ wadliwie oceniono stan zdrowia skarżącego A. S., jego zdolność do rozpoznania znaczenia pouczeń o jego prawach i obowiązkach, których dokonywał organ pierwszej instancji przy okazji składania przez niego wniosków o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, to zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub poprzez niewłaściwe jego zastosowanie nie może osiągnąć zamierzonego skutku. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051), a kwestionowanie, że świadczenie pobrane przez skarżącego nie może być uznane za nienależne, gdyż nie został on pouczony prawidłowo o treści jego praw i obowiązków m.in. określonych w art. 16 ust. 6 u.ś.r. wchodzą właśnie w zakres stanu faktycznego sprawy.

Skoro zatem strona skarżąca kasacyjnie w ramach podstaw kasacyjnych nie zakwestionowała skutecznie wykładni przepisów prawa materialnego wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej, nie podważyła też skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, a ze skargi kasacyjnej wynika, że okoliczności te kwestionuje w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, to oznacza to, że w realiach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny dokonując kontroli sposobu zastosowania prawa materialnego przez Sąd I instancji obowiązany jest wziąć pod uwagę wykładnię prawa materialnego i stan faktyczny sprawy przyjęte przez Sąd I instancji. Jeżeli zatem Sąd I instancji przyjął, że w stanie faktycznym sprawy dokonano prawidłowych pouczeń skarżącego o jego prawach i obowiązkach oraz przyjęto, że pobrane przez niego świadczenia są nienależne, to wyrok Sądu I instancji jest prawidłowy.

Z tych też względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną należało oddalić.