Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 836/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta K. (dalej przywoływany także jako: "Organ pierwszej instancji"), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 2 listopada 2020 r. (data wpływu do MOPS w K.), odmówił R. S. (dalej przywoływany jako; "Skarżący"), umorzenia zadłużenia w wysokości [...] zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych N. S. i M. S.. Uzasadnieniem podjętego rozstrzygnięcia była okoliczność, iż Skarżący nie spełnia przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej przywoływana jako: "ustawa").

2. Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, w którym nie wskazał na konkretne zarzuty dotyczące przesłanek umorzenia należności alimentacyjnych.

3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] orzekło o utrzymaniu decyzji Organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że Skarżący został zobowiązany wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] kwietnia 2009 r., (sygn. akt [...]) do zapłaty alimentów na rzecz dzieci: N. S. w kwocie [...]zł miesięcznie oraz M. S. w kwocie [...]zł miesięcznie oraz wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] listopada 2020 r. (sygn. akt [...]) podwyższającym alimenty na rzecz dzieci do kwoty po [...] zł miesięcznie począwszy od dnia [...] listopada 2020 r.

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane były na rzecz ww. osób uprawnionych w okresie świadczeniowym [...] w wysokości po [...] zł miesięcznie (łącznie wypłacono [...] zł + należne odsetki), a w kolejnych okresach świadczeniowych od okresu [...] do okresu [...] - do [...] września 2020 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Łącznie w każdym okresie świadczeniowym wypłacano [...] zł + należne odsetki. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci zostały przyznane również w nowym okresie świadczeniowym od [...] października 2020 r. do [...] października 2020 r. w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie, oraz od [...] listopada 2020 r. do [...] września 2021 r. w wysokości łącznej [...] zł miesięcznie.

Stan zadłużenia Skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzień wydania decyzji przez Organ I instancji wynosił łącznie: [...] zł, w tym należność główna: [...] zł oraz odsetki: [...] zł. Do dnia sporządzenia decyzji Skarżący dokonał wpłat na poczet zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie: [...] zł, w tym należność główna: [...] zł i odsetki [...] zł. Ww. nie posiada zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych przez ZUS.

Organ też wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r. odroczono Skarżącemu termin płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz ww. osób uprawnionych w okresie świadczeniowym 2013/2014 do czasu zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności. Skarżący swoją prośbę o zastosowanie ulg w spłacie zadłużenia umotywował tym, iż ze względu na swoją sytuację osobistą (pobyt w zakładzie karnym) jak i materialną (brak dochodu) nie jest w stanie spłacać zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z FA. Z oświadczenia Skarżącego wynika, że jego sytuacji finansowa jest trudna, gdyż nie posiada żadnych oszczędności. Zainteresowany deklaruje problemy zdrowotne z chorym kręgosłupem po urazie mechanicznym: L-5. Z powodu stanu zdrowia nie może podjąć zatrudnienia w zakładzie karnym. Organ podkreślił, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że Skarżący przebywał jako tymczasowo aresztowany w Zakładzie Karnym w [...] od dnia [...] sierpnia 2018 r., areszt miał orzeczony do dnia [...] stycznia 2021 r. Nie był zatrudniony odpłatnie w tamtejszej jednostce penitencjarnej. Dalej Organ wskazał, że na dzień złożenia odwołania Skarżący nadal był pozbawiony wolności, z tym, że osadzony w Areszcie Śledczym w K.. Ponadto z pisma Dyrektora Aresztu Śledczego w S. z dnia 31 stycznia 2020 r. wynika, iż Skarżący był pozbawiony wolności już od [...] sierpnia 2011 r. z końcem kary przypadającym na [...] lipca 2020 r. (jako skazany), a jednocześnie zastosowano wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. W piśmie tym zawarto również informację, że podczas pobytu w Zakładzie Karnym w G. skazanemu proponowano podjęcie pracy, jednak stwierdził on, że nie jest tym zainteresowany. Z zaświadczeń o stanie sprawy egzekucyjnej - zaświadczeń o bezskuteczności egzekucji alimentów, prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. pod sygn. [...], wystawianych corocznie w latach 2010 - 2020 wynika, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest bezskuteczna, dłużnik nie ma dochodów, nie ma majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja, bądź jak wynika z zaświadczenia z 2019 r. - ma zajęte dochody, lecz potrącenia miesięczne nie zaspokajają bieżącej raty alimentacyjnej, podczas przebywania w jednostce penitencjarnej nie posiada też depozytu (zaświadczenie z dnia 27 sierpnia 2020 r.). Organ wskazał, że decyzja wydana na podstawie przepisu art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy, o czym świadczy zwrot "może", co oznacza, że pozostawiono uznaniu organu swobodę w zakresie umorzenia zaległości. Nawet zatem zaistnienie okoliczności dających podstawę do udzielenia ulgi nie jest dla organu wiążące i nie obliguje organu do podjęcia żądanego rozstrzygnięcia. Organ zatem może przychylić się do wniosku strony, lecz nie jest do tego zobowiązany nawet w przypadku zaistnienia wyjątkowych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego. W ocenie Kolegium sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego została w sprawie ustalona jednoznacznie. Wnioskodawca od wielu lat (od sierpnia 2011 r.) pozostaje osobą osadzoną w różnych jednostkach penitencjarnych, nie osiąga dochodów, ale także nie ponosi wydatków na utrzymanie, pozostając na utrzymaniu Skarbu Państwa. Z zebranej dokumentacji nie wynika przy tym, by Skarżący był osobą niezdolną do podjęcia zatrudnienia. Kolegium podniosło przy tym, że gdy pracę osadzonemu proponowano, odmówił on jej wykonania, mając jednocześnie świadomość swojego zadłużenia alimentacyjnego i możliwość jego zmniejszenia. Zdaniem Kolegium sam fakt obecnej sytuacji Skarżącego nie przeważył argumentów przemawiających przeciwko umorzeniu należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ogóle, a więc zarówno w całości, jak i w części.

4. Niezadowolony z treści rozstrzygnięcia Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wskazując, że jego prawdomówność jest przyczyną zadłużenia i żądając uwzględnienia skargi.

5. W odpowiedzi Organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

6. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Na wstępie przypomnieć należy, że art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), stanowi, iż sądy administracyjne są powołane do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, doprowadziła Sąd do uznania, że akty te odpowiadają prawu.

7. Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. odmawiającą Skarżącemu - dłużnikowi alimentacyjnemu umorzenia: należności głównej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego

8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy, w której znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.).

Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji, jak i ją poprzedzającej, stanowi art. 30 ust. 2 ww. ustawy. Stosownie do brzmienia tego przepisu, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Redakcja przywołanego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego o czym świadczy użyty w nim przez ustawodawcę zwrot "może". Organ ma bowiem możliwość wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że może, choć nie jest do tego zobowiązany, umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności bądź rozłożyć należność na raty albo też w zależności od poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń odmówić zastosowania ulgi.

Przesłankami, które w tym wypadku, organ powinien ustalić i poddać dogłębnej ocenie są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia czy to pozytywnego, czy negatywnego organ ma obowiązek szczegółowo rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł procesowych zdefiniowanych w art. 107 § 3 K.p.a. Wydanie decyzji w ramach tzw. "luzu decyzyjnego", nie oznacza, że taka decyzja nie podlega żadnej kontroli sądu administracyjnego. Kontrola ta jest jednak w tym przypadku dość ograniczona i polega na ocenie, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (vide: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2429/14 dostępny pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; jak i wszystkie pozostałe przywołane orzeczenia).

Innymi słowy, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy zatem ona jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi a nie obejmuje tej części rozstrzygnięcia, które wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa - rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 1375/14).

9. W tym miejscu wskazać należy, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle stosowania art. 30 ust. 2 ustawy podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych.

Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w przypadku gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi bowiem pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami.

10. W tym miejscu Sąd podkreśla, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach. (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2269/20, 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1015/20, z 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2861/19, 20 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3150/18, 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 346/19, 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 9/19, 14 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 2149/18).

11. Na gruncie rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że zakres swobody działania organu administracyjnego w sprawie wynika z przepisu prawa materialnego jakim jest art. 30 ust. 2 ww. ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Mając to na uwadze - aby móc uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 tej ustawy, decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie powinno było być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 K.p.a.) przez pryzmat ustalenia - sytuacji dochodowej i rodzinnej - podmiotu wnioskującego, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania ulg w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (czego domaga się w tym postępowaniu Skarżący), łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty w przypadku mieszczącym się w dyspozycji przepisu art. 30 ust. 2 ustawy.

Niezależnie od powyższego w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że uzasadnienie decyzji jest postrzegane jako jej element służący realizacji zasady przekonywania, wpływający na przyszłe zachowanie adresata decyzji (art. 11 K.p.a.) oraz realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 K.p.a.). Funkcją uzasadnienia jest zatem także przekonanie strony, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie niż oczekiwane przez stronę, to że stało się tak z istotnych powodów (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 198/10). Nie może spełnić zatem wymagań wynikających z art. 8 k.p.a. organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń strony uważanych przez nią za istotne dla sposobu załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 1984r., II SA 742/84).

12. Powody rozstrzygnięć Organów administracji w niniejszej sprawie przedstawiały się następująco.

Organ odwoławczy zgodził się z Organem pierwszej instancji, że w pierwszej kolejności organ zobowiązany jest do dochodzenia zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 2 oraz jej wysokość uzależnione są - w drugiej kolejności - przede wszystkim od wystąpienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Zatem nie wystarczą do ziszczenia się tej przesłanki same uzasadnione okoliczności, a wyłącznie te, które są "szczególne", czyli wyjątkowe. Wynik postępowania w przedmiocie umorzenia zobowiązań powstałych na skutek wypłacania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy od tego, czy przedstawione przez osobę zobowiązaną okoliczności dotyczące jego sytuacji zostaną ocenione przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione"- przy czym wskazać należy, że ustawodawca nie zawarł w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów definicji pojęcia “szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego jest formą wsparcia dla osób, które znajdują się w nadzwyczajnej sytuacji życiowej i których stan zdrowia, czy wiek. uniemożliwiają jakąkolwiek aktywność zarobkową, także w przyszłości. Ponadto ponownie zaznaczyć należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia i częściowego umorzenia zobowiązania dłużnika alimentacyjnego pozostawiono uznaniu administracji publicznej. Powyższe oznacza, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia jego trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej. W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem strony. Już przed złożeniem wniosku o udzielenie ulgi, zobowiązany powinien podejmować wszelkie możliwe działania, by spłacić zadłużenie, m.in dlatego, że zobowiązanie dłużnika alimentacyjnego jest długiem publicznoprawnym, a utrzymywanie przez podatników dzieci dłużników alimentacyjnych nie leży w interesie społecznym i nie leży w interesie ogółu obywateli. W niniejszej sprawie istotna jest okoliczność, że postępowanie egzekucyjne zostało wobec dłużnika alimentacyjnego wszczęte w 2009 r. i od momentu jego wszczęcia nie wyegzekwowano niemalże żadnych kwot, pomimo tego, że wówczas wnioskodawca nie był osobą pozbawioną wolności, ale nie aktywizował się na rynku pracy i nie czynił żadnych starań na rzecz utrzymania dzieci, tym samym doprowadzając do zadłużenia alimentacyjnego. Wnioskodawca jako osoba zobowiązana, nie poczynił żadnych starań, by zaspokoić podstawowe potrzeby własnych dzieci.

Ponadto, Skarżący raz już uzyskał ulgę w spłacie zobowiązań w postaci odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych w okresie świadczeniowym 2013/2014 do czasu zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności. Jak się okazuje, Skarżący karę odbywa nadal, w 2021 r.

13. Ocena, czy przy podejmowaniu decyzji doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego, a słusznym interesem jednostki. Organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Przy rozstrzyganiu sprawy decyzją posiadająca cechy uznania administracyjnego za udzieleniem ochrony interesowi społecznemu muszą przemawiać istotne przesłanki wykluczające przyznanie tej ochrony stronie postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2020 r. I OSK 4390/18).

Zobowiązanie dłużnika alimentacyjnego jest długiem publicznoprawnym, a utrzymywanie przez podatników dzieci dłużników alimentacyjnych nie leży w interesie społecznym i nie leży w interesie ogółu obywateli, dotyczy to także zaniechania egzekwowania długów wynikających z wypłat z funduszu alimentacyjnego, a właśnie takim zaniechaniem jest de facto umorzenie przedmiotowych zobowiązań. Dodać trzeba, że kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest natomiast wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Po 114/19).

Podkreślić też należy, że sytuacja finansowa wszystkich dłużników alimentacyjnych, za których świadczenia alimentacyjne wypłacone zostały z funduszu, jest co do zasady trudna, a umorzenie należności tylko z tego tytułu czyniłoby martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi właściwemu zaliczki alimentacyjnej, na co zwróciły uwagę Organy obu instancji. Podkreślano już, że dokonując wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i tym samym oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie, nie można pominąć, że należy mieć na uwadze nie tylko jego aktualną sytuację, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Sąd podziela przy tym pogląd Organu, że sam fakt obecnego pozbawienia wolności nie przekreśla możliwości zatrudnienia i uzyskiwania dochodów, a fakt, iż strona się od tego uchyla, nie może stanowić przesłanki interpretowanej na jej korzyść w kontekście omawianego przepisu. Należy także dodać, że rozstrzygnięcie o braku podstaw do umorzenia przedmiotowych zaległości obejmuje ustalenie, że brak podstaw do umorzenia zaległości zarówno w całości, jak i w części.

Umorzenie należności z tytułu alimentów jest formą najdalej idącej ulgi, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku - obecnie, ale też w przyszłości. I tu trzeba mieć na uwadze to, że umorzenie należności ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 listopada 2019 r. sygn. sygn. akt II SA/Łd 747/19).

14. Zdaniem Sądu z tak przeprowadzoną oceną Organów administracji, skutkującą wydaniem w sprawie zaskarżonej decyzji oraz ją poprzedzającej, wypada się tylko zgodzić.

Postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem Skarżącego z dnia 28 października 2020 r., w którym domagał się On umorzenia ciążących na nim należności alimentacyjnych. Z treści przepisu art. 30 ust. 2 ustawy wynika, że organy orzekające na jego podstawie zobowiązane są szczegółowo ustalić sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Na sytuację dochodową składają się przy tym nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, takie jak stan zdrowia i związane z nim możliwości uzyskania dochodu. Na sytuację rodzinną dłużnika składa się z kolei ustalenie, czy prowadzi on gospodarstwo domowe samodzielnie, czy też wspólnie z innymi osobami, czy korzysta z ich wsparcia bądź sam ponosi świadczenia na ich rzecz (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07). Na podstawie tych ustaleń organy winny następnie ocenić, w jaki sposób zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego będzie miał wpływ na sytuację życiową dłużnika, w szczególności, czy pozbawienie go tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o wsparcie na podstawie odrębnych przepisów, np. ustawy o pomocy społecznej.

Podkreślić przy tym należy, że z obowiązku szczegółowego ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego przy rozpatrywaniu jego wniosku o umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego, nie zwalnia organów uznaniowy charakter decyzji podejmowanej na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Uznaniowość takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny (uznanie organu nie jest "prawem łaski"). Skoro umorzenie przedmiotowych należności uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie organ ma obowiązek szczegółowo wyjaśnić wszystkie kwestie dotyczące tych kryteriów.

W ocenie Sądu, Organy poczyniły dla zobrazowania całokształtu położenia życiowego Skarżącego należytą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jak i dokonały stosownych ustaleń.

15. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego oraz nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę tej sytuacji. Zaskarżona decyzja ww. wymogi spełnia.

Ponadto przeprowadzona przez Organy ocena w zakresie ustalenia przesłanek warunkujących zastosowanie umorzenia należności, w ocenie Sądu buduje poczucie sprawiedliwości i zaufanie do władzy publicznej.

Zdaniem Sądu, dokonana przez Organy administracji ocena materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że po stronie Skarżącego występują realne możliwości wykonania nałożonego na niego obowiązku obecnie (Skarżący nawet jako osadzony ma możliwość podjęcia pracy, co wynika z akt sprawy) i w przyszłości (po wyjściu na wolność). W okolicznościach sprawy Sąd uznał, że Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego rozstrzygając o odmowie umorzenia Skarżącemu należności alimentacyjnych.

Organ II instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie odwoławcze i w konsekwencji wydał zaskarżoną decyzję z poszanowaniem przepisów postępowania.

16. Reasumując, przeprowadzona w sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie podniesionych w skardze zarzutów oraz przesłanek wziętych przez Sąd pod uwagę z urzędu (art. 134 § p.p.s.a.), wykazała, że decyzja ta, jak i ją poprzedzająca odpowiadają prawu.

W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji.