Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 988/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151, art. 269 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 17 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2013 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia ‘[...]" nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. K., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, z dnia "[...]", odmawiającą przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką P. K .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji,

iż wnioskodawczyni nie spełnia podstawowego warunku do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę, polegającego zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), na rezygnacji z zatrudnienia. Organ wyjaśnił, że J. K. jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,6337 ha przeliczeniowych

w gminie L. oraz 0,8685 ha przeliczeniowych w gminie P. i podlega ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Kolegium wyjaśniło, że w orzecznictwie sadów administracyjnych budziło istotne wątpliwości zagadnienie czy osoba będąca rolnikiem i prowadząca gospodarstwo rolne może być uznana za osobę, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki. Jednak w uchwale z dnia 11 grudnia 2012r. sygn. I OPS 5/12 Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie J. K. podniosła, iż powyższa decyzja jest dla niej krzywdząca. Zarzuciła, że Kolegium rozpatrzyło jej odwołanie w sposób pobieżny i automatyczny, bez wnikliwej

i rzetelnej oceny sytuacji. Wskazała, że ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne

w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką Pauliną, a nie matką jak to podano w uzasadnieniu decyzji, która jest niepełnosprawna od urodzenia i wymaga stałej opieki. Podała, że pobierała nieprzerwanie świadczenie pielęgnacyjne, od którego odprowadzane były składki na ubezpieczenie społeczne do ZUS do 31 sierpnia 2005r.. Od 1 września 2005r. do 30 czerwca 2013r. przyznano jej tylko samo świadczenie pielęgnacyjne (bez odprowadzania składek do ZUS) i od tej daty Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego objęła wnioskodawczynię z urzędu obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników, ponieważ jest żoną rolnika i nie podlega ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu. Zdaniem strony w sprawie niniejszej nie może mieć zastosowania uchwała NSA z dnia 11 grudnia 2012r. sygn. I OPS 5/12, ponieważ prawo nie działa wstecz. Zaznaczyła, że art. 17 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych w żadnej części nie uległ zmianie, zmieniła się tylko jego interpretacja na podstawie uchwały NSA. Skarżąca argumentowała, że sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może wykluczać rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem byłoby to sprzeczne z zakazem dyskryminacji wyrażonym w Konstytucji RP. Zauważyła, że wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zawiera art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wśród przesłanek ustawowych przesądzających

o braku uprawnienia do świadczenia nie wymienia się rolnika, uzyskującego dochód

z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Oznacza to, zdaniem skarżącej, że osoba taka co do zasady może świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Skarżąca dodała, że od kwietnia 2011r. sprawuje również opiekę nad niepełnosprawnym synem, który choruje na nowotwór nerki i jest pod stałą opieką Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie. Syn po przebytej chorobie ma znacznie obniżoną odporność i bardzo często choruje.

W związku z koniecznością sprawowania opieki nad dwójką dzieci skarżąca nie ma możliwości pracowania w gospodarstwie rolnym. Oświadczyła, że gdyby nie choroba jej dzieci podjęłaby zatrudnienie, z którego zrezygnowała pomimo posiadanego wykształcenia – średnie medyczne i nie podejmuje pracy ze względu na konieczność opieki nad dwójką niepełnosprawnych dzieci.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ podniósł, że sytuacja rodziny skarżącej, a zwłaszcza stan zdrowia jej dzieci, jakkolwiek obiektywnie trudna i wymagająca współczucia, to jednak nie mogła mieć decydującego wpływu na przyznanie przedmiotowego świadczenia, byłoby to bowiem sprzeczne

z powołanymi regulacjami ustawowymi, które nie pozostawiają miejsca na tzw. uznanie administracyjne. Dlatego Kolegium nie mogło rozstrzygnąć inaczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania aktu, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury na dzień wydania aktu. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej "p.p.s.a"., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 p.p.s.a skarga podlega oddaleniu.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

m.in. matce albo ojcu jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Na podstawie przytoczonych przepisów organ rozpatrujący wniosek

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest zobligowany zbadać, czy osoba sprawująca opiekę oraz wymagająca opieki, spełniają kryteria określone w art. 17 ust. 1 i czy jednocześnie nie zaistniały w stosunku do nich wskazane w art. 17 ust. 5 okoliczności wykluczające możliwość przyznanie tego świadczenia.

Odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organy uwzględniły, że skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego i podlega z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Okoliczność ta, jak wyjaśniono oznacza niespełnienie przez wnioskodawczynię pozytywnej przesłanki unormowanej

w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Wobec tego zagadnieniem spornym w analizowanej sprawie, wymagającym rozstrzygnięcia Sądu, jest ustalenie czy fakt, iż skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego rzeczywiście wyklucza ją z kręgu uprawnionych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że jak podnosiła, nie pracuje w gospodarstwie rolnym, gdyż sprawuje stałą opiekę nad dwójką niepełnosprawnych dzieci.

Zasadnym jest wskazać w związku z tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżnie oceniana była okoliczność ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika. Część judykatury wyrażała pogląd, że fakt pracy

w gospodarstwie rolnym nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Argumentowano w tym względzie, iż ustawodawca w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawarł definicję legalną pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", w której nie wyszczególnił okoliczności prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie. Podkreślano przy tym, że ustawodawca w ust. 5 art. 17 omawianej ustawy wskazał wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, w którym nie wymienił rolnika uzyskującego dochód z gospodarstwa rolnego. Tym samym przyjmowano, że dla ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne nie jest wymagana rezygnacja z tej formy działalności, uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest też uzależnione od wykazania, że posiadacz gospodarstwa rolnego nie jest w stanie podjąć pracy w tym gospodarstwie (por. wyroki: WSA w Kielcach z 11 maja 2011r., sygn. akt II SA/Ke 229/11, WSA w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2011r., sygn. akt II SA/Bd 257/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się także pogląd, prezentowany w wyrokach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych (przykładowo: WSA w Kielcach

z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 229/11, z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 439/11, WSA w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 257/11 i 8 grudnia 2011 r. sygn. akt 125/11, WSA w Krakowie z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 777/11, WSA w Lublinie z dnia 12 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 34/12, WSA w Łodzi z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt 37/11, WSA we Wrocławiu z dnia 1 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 857/11, WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1/12, WSA w Białymstoku z dnia 20 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 69/12, WSA w Gdańsku z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 121/12, WSA

w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 106/12, WSA

w Szczecinie z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 223/12 (dostępne

w internetowej bazie orzeczeń), zgodnie z którym fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego, o ile może być on pogodzony z zagwarantowaniem należytej osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie prezentowane było także stanowisko, które podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych przepisów (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2011r., sygn. akt I OSK 1987/10, por. też wyrok WSA w Bydgoszczy z 25 maja 2011r., sygn. akt II SA/Bd 379/11 oraz wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 lipca 2011r. sygn. akt II SA/Ol 521/11 publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stanowisko to uwzględniało, że stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Przyjmowano więc, że w świetle tego przepisu brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy utożsamiać z osobą bezrobotną. W przypadku zaś rolnika nie może być mowy o bezrobotności.

Wskazane rozbieżności stanowiły przyczynę, dla której postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r., Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości następujące zagadnienie prawne: "Czy

w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi samo przez się negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego?".

W dniu 11 grudnia 2012 r. skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego podjął uchwałę sygn. I OPS 5/12 przesądzającą, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że istota świadczenia pielęgnacyjnego

z art. 17 ust. 1 ustawy, które zastąpiło dodatek stały regulowany art. 27 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. W uchwale wskazano, iż ocena spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się w myśl pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże ustawa

o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik". Taką definicję zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). W myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. W omawianej uchwale skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego doszedł do wniosku, że prawodawca celowo dokonał pominięcia ustawodawczego nie wymieniając wśród form aktywności zawodowej, prowadzenia gospodarstwa rolnego przez rolnika. Mając na względzie cel i istotę instytucji świadczenia pielęgnacyjnego, przy założeniu racjonalności i konsekwencji preferencji prawodawcy, Sąd uznał, że nie ma powodu dla rozszerzenia, w drodze wykładni, zakresu definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" na rolników prowadzących gospodarstwo rolne. Podkreślono, że stanowisko takie nie godzi w zasadę równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, z której wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii).

W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Wyjaśniono, że w sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika,

a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak więc, w myśl ustawy o świadczeniach rodzinnych, do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Przy odpowiedniej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Ma możliwość planowania pracy, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym do swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Rozszerzony skład NSA podkreślił również, że rezygnacja z zatrudnienia o której mowa w komentowanym przepisie nie może budzić wątpliwości, a więc osoba rezygnująca

z zatrudnienia musi rezygnować z aktualnego zatrudnienia i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. W przypadku rolnika oznaczałoby to rezygnację

z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Dodatkowo podkreślono, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Uwzględniono w związku

z tym, że wszystkie formy aktywności wymienione w art. 3 pkt 22 ustawy

o świadczeniach rodzinnych podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Rolnicy zaś podlegają odmiennemu reżimowi zabezpieczenia społecznego określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to celowe działanie ustawodawcy, który dostosował system ubezpieczeń m.in. do charakteru pracy i warunków panujących na wsi. NSA w składzie siedmiu sędziów przyznało, że wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń wskazują, że organ wykonawczy gminy nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy systemowej lub na podstawie odrębnych przepisów (art. 6 ust. 2b), ale nie znosi to warunku całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem rozszerzonego składu NSA opłacanie ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe także może stanowić uzasadnione kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto wskazano, że rozważając zagadnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rolnikom prowadzącym gospodarstwo rolne, w kontekście urzeczywistnienia przesłanki funkcjonalnej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie można także nie zauważyć, że rolnik, spełniający przesłanki określone w art. 7 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051

ze zm.), między innymi posiadający w dniu 31 maja danego roku grunty rolne, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, o łącznej powierzchni działek rolnych nie mniejszej niż 1 ha, otrzymuje corocznie, ze środków Unii Europejskiej, jednolitą płatność obszarową.

Skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wziął również pod uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest świadczeniem, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w trybie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1 ). Podniesiono, że postanowienia o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego oraz ich wykładnia dokonana przez Trybunał Sprawiedliwości UE, wzmacniają argumentację przemawiającą za tym, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Z punktu widzenia koncepcji zatrudnienia przyjętej w rozporządzeniu, za wykonującego pracę najemną należy bowiem uznać każdego, kto z racji podejmowania aktywności zarobkowej podlega systemowi zabezpieczenia społecznego danego państwa i nie może być uznany za osobę wykonującą pracę na własny rachunek. Rolnik prowadzący gospodarstwo rolne do takiej kategorii nie należy.

Kierując się przedstawionymi wyżej względami, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać trzeba, że zasadniczo uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie, w której została podjęta (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona jednak także tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że uchwała taka dotyczy nie tylko danej sprawy, ale wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, dopóty sądy administracyjne (pośrednio nim związane) stanowisko to powinny respektować. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej,

w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Jedyną możliwością odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający zawartego w uchwale stanowiska do odpowiedniego składu NSA z zagadnieniem prawnym (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, s.868 oraz wyroki NSA z dnia 13 marca 2008r., II FSK 147/07, z dnia 27 listopada 2007r., I FSK 1385/07, z dnia 11 grudnia 2007r., I FSK 231/07, z dnia 28 lipca 2005r., II FSK 576/05).

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela wykładnię prawa zawartą

w uchwale NSA. Bezspornie skarżąca jako współwłaściciel posiada gospodarstwo rolne o pow. 12,5022 ha przeliczeniowych i podlega z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników, a zatem - w świetle powołanej uchwały - świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką nie może jej być przyznane, niezależnie od tego czy wykonuje osobiście pracę w tym gospodarstwie i uzyskuje z tego gospodarstwa jakiekolwiek dochody (tak też: WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 13 marca 2013r. sygn. akt II SA/Go 96/13, WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 28 marca 2013r., sygn. akt 106/13).

Wyjaśnić również należy stronie skarżącej, wobec podniesionych argumentów - że wnioskowane świadczenie nieprzerwanie pobierała, iż na skutek nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, na mocy art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r.

o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.

z 2012r. poz. 1548). osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowały to prawo do dnia 30 czerwca 2013r. Po upływie tego terminu decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasły

z mocy prawa. Dlatego od 1 lipca 2013r. zaistniała konieczność ponownego złożenia wniosku wraz z dokumentami o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji organy orzekające zobligowane były rozstrzygnąć według aktualnie obowiązującego stanu faktycznego i prawnego, ukształtowanego m.in. powołaną uchwałą NSA.

W tym stanie rzeczy, orzeczono jak w sentencji.