Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1468/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant asystent sędziego Monika Mamińska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 994/14 w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 994/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę W.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z [...] lipca 2014 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta Kalisza z [...] kwietnia 2014 r. nr [...].

Decyzjami tymi, po rozpatrzeniu wniosku W.W. (działającego w imieniu K.C., T.H., Z.M., T.W., B.S., T.W., M.B., M.P., M.S., P.W., B.W., R.W., D.W., I.W., M.M., W.W., D.B., Z.P., M.W., A.M., K.S., M.S., P.B. oraz W.W.) reprezentowanego przez adwokata K. T.,

1) odmówiono zwrotu wywłaszczonego na rzecz Skarbu Państwa udziału [...] części w prawie własności nieruchomości położonych w K. przy ulicy M. oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków jako działki:

a) nr [...]o powierzchni 0,0051 ha, księga wieczysta nr [...],

b) nr [...] o powierzchni 0,0063 ha, księga wieczysta nr [...],

c) nr [...] o powierzchni 0,0243 ha, księga wieczysta nr [...],

d) nr [...] o powierzchni 0,0100 ha, księga wieczysta nr [...],

e) nr [...] o powierzchni 0,0050 ha, księga wieczysta nr [...],

f) nr [...] o powierzchni 0,0049 ha, księga wieczysta nr [...],

g) nr [...] o powierzchni 0,0026 ha, księga wieczysta nr [...],

h) nr [...] o powierzchni 0,0031 ha, księga wieczysta nr [...],

i) nr [...] o powierzchni 0,0033 ha, księga wieczysta nr [...],

j) nr [...] o powierzchni 0,0033 ha, księga wieczysta nr [...],

k) nr [...] o powierzchni 0,0030 ha, księga wieczysta nr [...],

1) nr [...] o powierzchni 0,0031 ha, księga wieczysta nr [...],

m) nr [...] o powierzchni 0,3086 ha, księga wieczysta nr [...],

n) nr [...] o powierzchni 0,0032 ha, księga wieczysta nr [...],

na rzecz W.W., K.C., T.H., Z.M., T.W., B.S., T.W., M.B., M.P., M.S., P.W., B.W., R.W., D.W., I.W., M.M., W.W., D.B., Z.P., M.W., A.M., K.S., M.S. oraz P.B.,

2) umorzono postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz W.W..

W księgach wieczystych Prezydent Miasta ustalił, że działka:

a) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] czerwca 1990 r. nr rep. [...], a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] czerwca 1990 r., na mocy decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2000 r. nr [...] działka z mocy prawa stała się własnością Miasta K., a następnie decyzją Przewodniczącego Zarządu Miasta K. nr [...] z dnia [...] listopada 2000 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

b) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] stycznia 1991 r. nr rep. [...], a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] lutego 1991 r., na mocy decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 1999 r. nr [...] działka z mocy prawa stała się własnością Miasta K., a następnie decyzją Przewodniczącego Zarządu Miasta K. nr [...] z dnia [...] lipca 1999 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

c) nr [...] na mocy decyzji Wojewody Kaliskiego z dnia [...] maja 1995 r. nr [...] działka z mocy prawa stała się własnością Miasta K., a następnie aktem notarialnym rep. A. nr [...] została zbyta na rzecz H.S.I. "R.", następnie prawo własności działki nabyła "K." s.j.,

d) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] listopada 1990 r. nr rep. [...], a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] stycznia 1991 r., na mocy decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2000 r. nr [...] działka z mocy prawa stała się własnością Miasta K., a następnie decyzją Przewodniczącego Zarządu Miasta K. nr [...] z dnia [...] marca 2000 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

e) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] grudnia 1997 r. nr rep. [...], a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] marca 1999 r., na mocy decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta K. nr [...] z dnia [...] października 1999 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

f) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] grudnia 1997 r. nr rep. [...], a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] marca 1999 r., na mocy decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta K. nr [...] z dnia [...] kwietnia 1999 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

g) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] grudnia 1995 r. nr rep. [...] a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] lutego 1997 r., na mocy decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta K. nr [...] z dnia [...] grudnia 1999 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

h) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] grudnia 1995 r. nr rep. [...], a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] lutego 1997 r., na mocy decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta K. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2000 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

i) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] grudnia 1995 r. nr rep. [...] a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] lutego 1997 r., na mocy decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta K. nr [...] z dnia [...] listopada 1998 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

j) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] marca 1995 r. nr rep. [...] a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] lutego 1997 r., na mocy decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta K. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2000 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

k) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] stycznia 1996 r. nr rep. [...] a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] lutego 1997 r., na mocy decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta K. nr [...] z dnia [...] marca 2001 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

l) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste umową z dnia [...] sierpnia 1997 r. nr rep. [...], a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] października 1997 r., na mocy decyzji Przewodniczącego Zarządu Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

m) nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste decyzją Urzędu Wojewódzkiego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 1991 r. nr [...], a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] listopada 1991 r., na mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 1999 r. nr [...] prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało przekształcone we własność,

n) nr [...] oddano w użytkowanie wieczyste ostateczną decyzją Wojewody Wielkopolskiego nr [...] z dnia [...] października 1999 r., a wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił w dniu [...] stycznia 2000 r.

Tak ustalony stan prawny, zdaniem organów oznacza, że w dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami wywłaszczone działki aktualnie oznaczone w ewidencji gruntów i budynków numerami: [...] znajdowały się w użytkowaniu wieczystym, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, co wypełnia przesłankę art. 229 ustawy, zgodnie z którym roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. została ona oddana w użytkowanie wieczyste, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Natomiast co do działek nr [...] (organ I instancji podał w uzasadnieniu omyłkowo nr [...], zaś Wojewoda prawidłowy [...]),[...],[...] i [...], co do których nie zachodzą przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ uznał, iż nie mogą podlegać one zwrotowi z uwagi na brak prawnej możliwości zwrotu udziału w nieruchomości, a także niemożliwość zwrotu z uwagi na to, iż stanowią one własność osób trzecich, ta przyczyna nie dotyczy tylko działki nr [...], która jest własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym E. S.A.

Wobec tego, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest prawnie możliwy z przyczyn ww., organy uznały, że nie ma potrzeby prowadzenia postępowania w zakresie ustalenia celu wywłaszczenia i zbędności wywłaszczonej nieruchomości na ten cel.

W skardze W.W. podniósł, że w sprawie nie przeanalizowano sposobu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, a co miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, bowiem z pominięciem prawa pierwszeństwa nabycia przez b. właścicieli lub ich spadkobierców, przewidzianego w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyjaśnił, że w przypadku gdy w sprawie o zwrot zachodzą okoliczności wskazane w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nie przysługuje niezależnie od tego, czy zostały spełnione przesłanki zwrotu, o których mowa w art. 136 i nast. ustawy, zatem w sprawie co do działek, które zostały oddane w użytkowanie wieczyste z wpisem do księgi przed dniem wejścia w życie ustawy zwrot nie może być orzeczony, z uwagi na nieprzysługiwanie roszczenia. Natomiast jeżeli idzie o pozostałe działki skoro są one własnością osób trzecich to również nie mogą być objęte postępowaniem o zwrot, bowiem organy administracji nie mogą rozstrzygać o prawie własności nabytym w drodze cywilnoprawnej – podkreślił Sąd, dodając, że w takiej sytuacji bez znaczenia jest czy i na jaki cel została wykorzystana wywłaszczona nieruchomość.

Reprezentowany przez adwokata, W.W. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku w całości dot. działek nr [...],[...],[...] i [...], zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi:

– naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż niedopuszczalny jest zwrot udziału w nieruchomości; prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu winna być dokonywana w oparciu o art. 112 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 21 Konstytucji RP i polega na uznaniu możliwości zwrotu udziału w nieruchomości, jeżeli udział ten podlegał wywłaszczeniu. Błędna wykładnia przepisu doprowadziła do jego niewłaściwego zastosowania.

W związku z takim zarzutem domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w części, tj. w zakresie odnoszącym się do decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2014 r. utrzymującej decyzję Prezydenta Miasta Kalisza z dnia [...] kwietnia 2014 r. o odmowie zwrotu wywłaszczonego na rzecz Skarbu Państwa udziału 65/120 części w prawie własności nieruchomości położonych w K. przy ul. M. oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr [...],[...],[...],[...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, bowiem jej zarzutu nie można było uznać za usprawiedliwiony.

W skardze kasacyjnej W.W. został postawiony tylko zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że niedopuszczalny jest zwrot udziału w nieruchomości. Zgodzić należy się ze stanowiskiem skarżącego, że niedopuszczalność zwrotu udziału w nieruchomości nie jest zgodna z przepisami, gdyż art. 136–142 ustawy o gospodarce nieruchomościami mają zastosowanie także do zwrotu wywłaszczonego udziału w sytuacji, gdy przedmiotem wywłaszczenia był wyłącznie udział. Jednak zarzut postawiony w skardze kasacyjnej wyrokowi Wojewódzkiego Sądu nie jest słuszny.

W niniejszej sprawie organy orzekające o zwrocie stanęły na stanowisku, iż zwrot udziału nie jest dopuszczalny, a dopiero następnie argumentowały, iż co do części działek, odpowiadających obecnie wywłaszczonemu udziałowi, ma zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a co do innej części, że nie znajdują się one we władaniu podmiotów publicznych, co uniemożliwia zwrot. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę W.W. w uzasadnieniu zajął się obszernie kwestią objętą regulacją art. 229 ustawy, a także wyjaśnił zasadność odmowy co do działek, do których ww. przepis nie ma zastosowania. Skarga kasacyjna dot. tylko tej części wyroku Wojewódzkiego Sądu.

Akceptując stanowisko organów jeśli idzie o odmowę zwrotu działek nr [...],[...],[...] i [...], tj. tych, które nie są objęte regulacją art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Wojewódzki Sąd nigdzie nie stwierdził, iż odmowa nastąpiła z uwagi na niedopuszczalność zwrotu udziału w nieruchomości. Sąd stwierdził, iż co do tych działek podkreślić należy, iż są one już własnością osób trzecich i nie mogą być objęte postępowaniem zwrotowym, gdyż organy administracji nie mogą rozstrzygać o prawie własności nabytym w drodze cywilnoprawnej i że w orzecznictwie przyjmuje się, że zwrot nieruchomości jest możliwy jedynie wówczas, gdy obok przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, także aktualny stan prawny nieruchomości nie stoi na przeszkodzie zwrotowi, zaś fakt zadysponowania nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego przez jej zbycie umową cywilnoprawną na rzecz osób trzecich lub ustanowienie prawa użytkowania wieczystego powoduje, że roszczenie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami staje się bezskuteczne, a nieruchomość nie może być zwrócona; w sprawie wywłaszczona nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed złożeniem wniosku o zwrot.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyłożył zatem art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale w odniesieniu do sytuacji wyzbycia się przez podmioty publiczne tytułu prawnego do nieruchomości, zatem istnienia roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ale niemożności realizacji tego roszczenia z uwagi na zadysponowanie nieruchomością przez podmiot publiczny, a w sprawie dodatkowo przed złożeniem wniosku o zwrot. Do takiej wykładni art. 136 ust. 3 skarga kasacyjna się nie odnosi, stawia zarzut błędnej interpretacji z uwagi na uznanie, iż niedopuszczalny jest zwrot wywłaszczonego udziału. Takiej wykładni art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami Wojewódzki Sąd nie dokonał w zaskarżonym wyroku, do kwestii dopuszczalności bądź nie zwrotu wywłaszczonego udziału w ogóle się nie odnosił.

Podkreślić należy, iż z mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej.

Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny może ocenić zaskarżony wyrok tylko w takim zakresie i pod takim kątem na jaki pozwalają zarzuty tej skargi. Zarzuty skargi kasacyjnej Wiesława Weyganda są nietrafne z przyczyn wyżej wskazanych.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.