Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 879/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 w zw. z art. 229
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Marta Zasoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Aktem notarialnym z dnia [...] r. Rep. [...] Nr [...], pozostająca we współwłasności T. i F. C. w połowie oraz T. K. w połowie, działka nr 1 o powierzchni 1365m² została wykupiona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z treścią aktu notarialnego działka ta była "niezbędna Państwu- Urzędowi Miejskiemu w B. w związku z realizacją budowy osiedla mieszkaniowego "[...]", zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny, wydaną przez Wydział Gospodarki Przestrzeni i Ochrony Środowiska z dnia [...] r.

Wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2014 r. M. H. wystąpiła do Prezydenta Miasta B. o zwrot parceli oznaczonej jako działka nr 4 w oparciu o art. 136, art. 140, art. 142 i art. 217 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Podniosła, że o zwrot tej działki występowali już jej rodzice, a teraz po ich śmierci pozostaje jedynym ich spadkobiercą (postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w B. stwierdził, że nabyła spadek po poprzednich właścicielach - T. i F. C.). W toku postępowania wnioski o zwrot tej działki złożyły także A. K. i J. K., które nabyły spadek po współwłaścicielu - T. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. Sygn. akt [...]). .

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta B., przywołując w podstawie prawnej art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu stwierdził, że po przejęciu przedmiotowej działki nr [...] na rzecz Skarbu państwa, działka ta wraz z innymi gruntami mocą aktu notarialnego Rep. [...] Nr [...] z dnia [...] r. została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w B., a prawo to (zgodnie z zawiadomieniem z dnia [...] r. Państwowego Biura Notarialnego) ujawnione zostało w Księdze wieczystej [...]. W wyniku podziałów geodezyjnych działka nr 1 o powierzchni 1365m² została podzielona następnie na działki nr 2 o powierzchni 394m² o nr 3 o powierzchni 1031m².

Działka nr 4, której dotyczył wniosek pozostawała w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni do [...] r., tj. daty zawarcia umowy przenoszącej prawo użytkowania wieczystego tej działki na rzecz innej osoby. Okolicznością decydującą o utracie przez wnioskodawców prawa do domagania się zwrotu przedmiotowej działki jest legitymowanie się przez Spółdzielnię prawem wieczystego użytkowania tej działki przed dniem [...]r.

Zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedniemu właścicielowi lub spadkobiercy nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, gdy przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana abo ustanowiono na niej prawo wieczystego użytkowania na rzecz innej osoby i prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej. Zapis ten ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności.

W niniejszej sprawie przepis ten znajduje zastosowanie, gdyż objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość pozostawała w wieczystym użytkowaniu Spółdzielni od 1987 r. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej. Powyższa okoliczność stanowi przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości.

Utrata po stronie spadkobierców poprzednich właścicieli działki domagania się jej zwrotu w trybie art. 136 ust. 3 cytowanej ustawy czyni zasadnym umorzenie wszczętego postępowania.

Okoliczności podniesione przez M. H. pozostają bez wpływu na wynik przedmiotowej sprawy. Organ stwierdził, że postępowanie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości może nastąpić na wniosek uprawnionych osób. W przypadku wnioskującej M. H. nastąpiło to dopiero 2014 r., kiedy na podstawie postanowienia sądowego uzyskała spadek po poprzednich współwłaścicielach tej nieruchomości.

Organ przyznał, że poprzedni współwłaściciele czynili starania o odzyskanie wywłaszczonej działki, jednak już wówczas zaistniała sytuacja wskazana w art. 229 ustawy. Wydane wówczas decyzje utrzymane zostały w mocy wobec oddalenia skargi F. i T. C. oraz A. i J. K. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 26 lutego 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 912/99.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. H. Wyraziła niezadowolenie z załatwienia sprawy, podkreślając, że o zwrot tej nieruchomości zwracali się już Jej rodzice. Przywołując przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dowodziła niezasadne załatwienie sprawy. W myśl art. 128 ustawy nie ma bowiem możliwości pozbawienia kogokolwiek jego własności bez wyrównania mu tej straty odpowiednim odszkodowaniem. Nadto gdy wywłaszczona nieruchomość wykorzystana jest w sposób inny niż wskazany w decyzji o wywłaszczeniu powinno się powiadomić o tym fakcie poprzedniego właściciela. Wskazując na przepisy art. 136 i art. 137 oraz art. 139 ustawy stwierdziła, że nieruchomość zbędna na cel wywłaszczenia podlega zwrotowi. Podniosła, że prawo wieczystego użytkowania podlega rozwiązaniu, gdy użytkownik korzysta z gruntu w sposób sprzeczny z jego przeznaczeniem. Zarzuciła, że pomimo niewykorzystania nieruchomości w sposób zgodny z celem wywłaszczenia urząd nie powiadomił byłych właścicieli o możliwości ubiegania się o zwrot tej nieruchomości.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił zwrotu wymienionej nieruchomości. W uzasadnieniu powtórzył ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji. Następnie przywołał art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w myśl którego roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r., czyli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Potwierdził, iż z akt niniejszej sprawy wynika, że Prezydent Miasta B. umową z dnia [...] r. rep. [...] nr [...] nieruchomość oznaczoną jako działka nr 1 przekazał w użytkowanie wieczyste na 99 lat Spółdzielni Mieszkaniowej "A", a prawo to wpisano [...] r w księdze wieczystej nr [...]. Działkę nr 4 - wnioskowaną do zwrotu, wydzielono wymienionej powyżej działki nr 1. Obecnie zgodnie z wpisem w księdze wieczystej nr [...] nieruchomość oznaczona jako działka nr 4 stanowi własność Gminy B. w użytkowaniu wieczystym A. D..

Zatem przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. 1 stycznia 1998 r. nieruchomość objęta żądaniem zwrotu został oddana w wieczyste użytkowanie osobie trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Stąd też zgodnie z zacytowanym przepisem spadkobiercom poprzednich właścicieli przedmiotowej nieruchomości nie przysługuje roszczenie o jej zwrot.

Jednocześnie Wojewoda stwierdził że uwzględniając zaistniały stan prawny na przedmiotowej nieruchomości - wypełniający przesłanki przywołanego art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - Prezydent Miasta B. winien orzec o odmowie zwrotu nieruchomości. Wskazując kiedy postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe uznał, że w niniejszym przypadku wnioskodawczynie miały prawo żądania od właściwego organu wydania decyzji w przedmiocie zwrotu przejętej przez Skarb Państwa nieruchomości, a zatem postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe. W ocenie organu odwoławczego należy bowiem odróżnić sytuację bezprzedmiotowości postępowania od bezzasadności żądania strony.

Wobec powyższego organ odwoławczy uznał za zasadne orzec jak w sentencji.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła M. H. Zarzuciła zaskarżonej decyzji Wojewody [...] błędną i szkodliwą interpretację przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, mającą wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego polegającą na tym, że organ bezzasadnie zwlekał z załatwieniem sprawy, czym naraził ją na straty, naruszenie art. 28 tego Kodeksu poprzez uniemożliwienie jej udziału w postępowaniu o zwrot nieruchomości lub przyznanie jej nieruchomości zamiennej, naruszenie przepisu art. 64 § 4 Kodeksu poprzez niezawiadomienie jej o aktualnym stanie przedmiotowej nieruchomości oraz o naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego - tj. norm wynikających z art. 6 - zasada działania organów w oparciu o przepisy prawa, art. 7- zasada stania organów na straży praworządności oraz art. 8 - zasada prowadzenia postępowania w taki sposób aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości a także o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasadzenie kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko przedstawiła stan faktyczny i prawny wnioskowanej do zwrotu nieruchomości. Wskazała, że już w 2003 i 2007 r. jej nieżyjący rodzice zwracali się bezskutecznie o zwrot tej działki. Mimo to Spółdzielnia zbywając przedmiotową działkę nie powiadomiła Jej o tym fakcie, stąd nie widziała "czy i kiedy był wywieszony wykaz o jej sprzedaży, a także czy i kiedy odbył się przetarg." Zwróciła uwagę, że w umowie o oddanie w wieczyste użytkowanie gruntu Spółdzielni Mieszkaniowej ustalono sposób i termin jej zagospodarowania zgodnie z celem, na który nieruchomość została odebrana jej właścicielom. Spółdzielnia mimo upływu określonego czasu nie wykorzystała nieruchomości zgodnie z tym celem. Stwierdziła, że czuje się oszukana i pokrzywdzona stanowiskiem organów w sprawie oraz "ich obojętnością na los obywatela".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewoda stwierdził, że podniesione przez skarżącą okoliczności nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Obecna na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. skarżąca podtrzymała skargę. Podniosła, że o fakcie ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni poprzedni właściciele nie zostali powiadomieni, pomimo, iż w jej ocenie, Miasto miało taki obowiązek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę, zważył co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, wobec stwierdzenia przez Sąd, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Decyzją tą Wojewoda [...] orzekł o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta B. umarzającej, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie zwrotu wnioskowanej nieruchomości i odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jajko działka nr 4 o powierzchni 394m² położonej w B. obręb [...].

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1774) ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednak w myśl art. 229 tej ustawy roszczenie, o którym mowa w wyżej przywołanym art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to ujawniono w księdze wieczystej. Zatem cytowany przepis wyłącza istnienie roszczenia z art. 136 ust. 3 ustawy, gdy przez 1 stycznia 1998 r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że aktem notarialnym z dnia [...] r. m.in. poprzednicy prawni skarżącej - T. i F. C., sprzedali pozostającą w ich współwłasności działkę nr 5 Skarbowi Państwa w związku z realizacją budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" w B. Umowa ta zawarta została w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. ,o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] r. wymieniona powyżej działka nr 1 wraz z innymi działkami Skarbu Państwa została oddana Spółdzielni Mieszkaniowej : "A" w wieczyste użytkowanie na okres 99 lat. Zawiadomieniem z dnia [...] r. Państwowe Biuro Notarialne w B. potwierdziło fakt wpisania powyższego - tj. działki nr 1 do księgi wieczystej nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. doszło do podziału wymienionej powyżej działki nr 1 na dwie działki, tj. działkę nr 4 i działkę nr 3, co również zostało ujawnione w księdze wieczystej (zawiadomienie z dnia [...] r.) Poza sporem zatem pozostaje fakt, że przedmiotowa działka przez dniem 1 stycznia 1998 r. oddana została w wieczyste użytkowania osobie trzeciej - tu Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w B. Nie może zatem budzić wątpliwości fakt, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka uniemożliwiającą pozytywne rozstrzygniecie sprawy, gdyż granice skuteczności roszczenia określonego w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami - czyli roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wyznacza przywołany powyżej art. 229 ustawy. W sprawie, jak przedstawiono powyżej zachodzą okoliczności wskazane w art. 229 ustawy, zatem organy nie rozpatrują sprawy w świetle art. 136 i art. 137 ustawy, gdyż przedmiotowa działka nie pozostaje w gestii gminy, pozostając w wieczystym użytkowaniu osoby trzeciej. Jak potwierdził Prezydent Miasta B. aktualnie działka ta pozostaje nadal w wieczystym użytkowaniu - A. D.

Celem art. 229 ustawy było i jest usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami w wyniku sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w wieczyste użytkowanie, jeżeli prawa nabywca zostały ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten stanowi w istocie wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części.

Należy przy tym zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody [...], że w sprawie nie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. Prawidłowo Wojewoda stwierdził, że przedmiot postępowania istnieje, gdyż w sprawie działa organ administracji publicznej i jest właściwy do podjęcia rozstrzygnięcia, sprawa ma charakter indywidualny, a rozstrzygnięcie w sprawie następuje w drodze decyzji administracyjnej, na podstawie normy prawa materialnego upoważniającej organ do podjęcia rozstrzygnięcia. Nadto istnieje podmiot mogący być stroną postępowania i dysponujący interesem prawnym w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, który jako podmiot uprawniony zgłosił wniosek o rozstrzygnięcie sprawy. Stąd też zasadne jest rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie, czyli w tym konkretnym przypadku decyzja odmawiająca zwrotu wnioskowanej nieruchomości z powodów, o których przedłożono powyżej

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zatem skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.