Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2039/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-12-14 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 165,  art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 255,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.N. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... maja 2016 r. Nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

M. N. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.500 zł wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. – o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia [...] r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Skarżący nie wystąpił ze sprzeciwem na powyższe postanowienie, zaś w dniu [...] r. uiścił należny wpis sądowy od skargi w wysokości 1.500 zł.

Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. N.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącego, uiszczając jednocześnie opłatę w wysokości 100 zł tytułem wpisu sądowego.

Zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano skarżącego do uiszczenia uzupełniającego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 650 zł.

Skarżący wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. – o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż osiąga dochody w wysokości 2.650 zł miesięcznie z tytułu umowy o pracę. Skarżący przedstawił swoje zobowiązania stałe i miesięczne wydatki, do których zaliczył: wyżywienie – 1.200 zł, prąd – 100 zł, gaz – 60 zł, telefon – 120 zł, internet i TV – 150 zł, leki – 100 zł, zajęcia dodatkowe dla dzieci 250 zł, pożyczki, kredyty – 500 zł, dojazdy do pracy – 250 zł. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż w związku z urazem kręgosłupa ma ograniczone możliwości zarobkowe, zaś jego żona nie pracuje. Wskazał, iż jego sytuacja majątkowa pogorszyła się, posiada duże zadłużenie, z gospodarstwa nie czerpie obecnie żadnych korzyści, a wszystkie dopłaty są przekazywane na wierzytelności wobec ARiMR.

Zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz przedstawienie określonych dokumentów.

W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo bez daty (data nadania: [...] r.), w którym wyjaśnił, iż jest właścicielem domu o pow. 100 m2, w którym nie mieszka, natomiast wynajmuje mieszkanie. Skarżący posiada również gospodarstwo rolne o pow. 5 ha, jednakże od 2014-2015 r. "nie ma nic do powiedzenia w sprawie gospodarstwa ze względu na stan zdrowia". Odpowiadając na pytanie dotyczące dzierżawy oświadczył, iż nadal jest dzierżawcą ale tylko "na papierze", zaś obecnie jest "w trakcie przepisywania gruntów bratu i rezygnacji z dzierżaw". Skarżący posiada ciągnik rolniczy, który się zepsuł oraz samochód osobowy z 2005 r. Wnioskodawca oświadczył, iż oprócz dochodu z tytułu umowy o pracę otrzymuje świadczenie 500+ na dzieci. Wyjaśniając kwestię dochodów z działalności rolniczej wskazał, iż "nie ma korzyści z gospodarstwa ponieważ ARiMR żąda spłat młodego rolnika". Skarżący oświadczył, iż posiada rachunki bankowe, wskazując jednocześnie, iż dwa rachunki zostały "zajęte przez urząd skarbowy".

Wraz z dodatkowym oświadczeniem skarżący nadesłał fotokopie następujących dokumentów:

- decyzji z dnia [...] r. o uznaniu jego żony za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku;

- decyzji z dnia [...] r. o niepodleganiu przez jego żonę ubezpieczeniu społecznemu rolników;

- zawiadomień z dnia [...] r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego;

- faktury z dnia [...] r.;

- upomnień z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.;

- pism Prezesa ARiMR z dnia [...] r. o dokonywaniu potrąceń;

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. – jest kolejnym takim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie.

Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...]r. (k. 34-35 akt), skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych.

We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania (k. 147-148 akt), wnioskodawca również sformułował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] r., zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349; orzeczenia sądów administracyjnych są również dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. przywołać trzeba wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72).

Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08).

Oceniając zatem wniosek w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnym postanowieniu starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] r.

We wniosku sporządzonym na formularzu PPF z dnia [...] r. skarżący oświadczył, iż posiada dom o powierzchni 100 m2, gospodarstwo rolne o pow. 5 ha oraz budynki gospodarcze wchodzące w skład gospodarstwa, ponadto jest dzierżawcą nieruchomości gruntowej o powierzchni 7,8 ha. Oświadczył również, że uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.600 zł, a także gospodarstwa w wysokości 2.000 zł, a ponadto jego żona otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości 1.000 zł oraz świadczenie rodzinne w wysokości 500 zł. Łączny dochód czteroosobowej rodziny skarżącego wynosił na dzień 26 września 2016 r. – 6.100 zł.

Wobec tego, iż złożone oświadczenia zostały uznane przez referendarza sądowego za niewystarczające do ustalenia rzeczywistych możliwości majątkowych wnioskodawcy, został on wezwany zarządzeniem z dnia [...] r. do złożenia dodatkowego oświadczenia w trybie art. 255 p.p.s.a.

Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, iż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie wykonał wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, co uniemożliwiło ocenę jego możliwości finansowych. W uzasadnieniu do postanowienia z dnia [...] r. referendarz wskazał, iż skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniu z [...] r., zaś złożone wyjaśnienia są nieprecyzyjne, wybiórcze i mało wiarygodne. W szczególności wskazano, iż wnioskodawca nie nadesłał: zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskiwanych w roku 2016 albo innych dokumentów wskazujących na wysokość uzyskiwanych dochodów swoich i żony, odpisów zeznań podatkowych za lata 2014-2015, umów kredytowych wraz z harmonogramem spłaty zobowiązań, zaświadczenia z urzędu gminy wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej i prowadzonego gospodarstwa rolnego w latach 2014 – 2015, decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego za lata 2015 – 2016, a także wyciągów z rachunków bankowych. Referendarz sądowy podniósł także, iż skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających, że ponosi koszty niezbędnego utrzymania w kwotach wykazanych na formularzu PPF, nie załączył dokumentów potwierdzających koszty wynajmu mieszkania, wydatków na energię w wynajmowanym mieszkaniu w S., kosztów utrzymania domu w G. Za wybiórcze i niejasne referendarz uznał wyjaśnienia dotyczące kosztów i dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Ponadto wskazał, iż wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5 ha, zatem nie sposób go uznać za osobę ubogą. Reasumując swoje rozważania referendarz sądowy stwierdził, iż wobec tego, że skarżący nie złożył precyzyjnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów, jak i ponoszonych kosztów utrzymania, nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy.

Dokonując porównania oświadczeń złożonych przez skarżącego na formularzu PPF z dnia [...] r. z oświadczeniami złożonymi we wniosku będącym przedmiotem niniejszego postępowania, dostrzec należało, iż skarżący zasygnalizował pogorszenie jego sytuacji materialnej, wskazując w szczególności, iż nie posiada żadnych nieruchomości, a na jego dochód składa się jedynie wynagrodzenie za prace w wysokości 2.650 zł.

Wobec tego, iż skarżący nie przedstawił wraz z wnioskiem żadnych dokumentów, które pozwalałyby na weryfikację oświadczeń dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej, jak również z uwagi na to, że uprzednia odmowa przyznania mu prawa pomocy nastąpiła z tego właśnie względu, że nie wykonał wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia w sposób wyczerpujący, zarządzeniem z dnia [...] r. ponownie wezwano go do udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania oraz do złożenia określonych dokumentów.

Przed wyłożeniem motywów podjętego rozstrzygnięcia przypomnieć należy, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów sądowych (art. 199 p.p.s.a.) i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.

Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie skarżący obowiązany jest do uiszczenia uzupełniającego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 650 zł.

W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby.

Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła ta okoliczność, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – ponownie nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego.

W tym zakresie zauważyć przede wszystkim trzeba, iż nie można w sposób jasny i koherentny ustalić tego, jaka jest wysokość miesięcznego dochodu wnioskodawcy, jak również tego, jaką kwotą w rzeczywistości dysponuje on w pewnym stałym przedziale czasowym na wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. wynika, iż jedynym dochodem skarżącego jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.650 zł netto. Zauważyć jednakże należy, iż wnioskodawca w żaden sposób nie udokumentował swojego dochodu, nie przedłożył bowiem ani zaświadczenia o aktualnej wysokości wynagrodzenia, bądź innego dokumentu, z którego wynika wysokość miesięcznego wynagrodzenia, np. umowy o pracę, potwierdzenia ostatniego przekazu wynagrodzenia na rachunek bankowy bądź wypłaty wynagrodzenia w gotówce, do czego był wzywany zarządzeniem z dnia [...]

Ponadto wnioskodawca nie przedłożył również innych dokumentów, do których nadesłania był wzywany, w szczególności odpisów zeznań podatkowych swoich i żony, czy pełnych wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13).

Podkreślić przy tym należy, iż strona, której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a co więcej, która jest w sprawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w postanowieniu z dnia [...] r., dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie.

Referendarz sądowy rozpoznający niniejszy wniosek podziela również stanowisko zajęte w uzasadnieniu do postanowienia z dnia [...] r., iż skarżącego nie sposób uznać za osobę ubogą i zaliczyć go do kategorii osób, które ze względu na swoją trudną sytuację życiową i materialną zasługują na udzielenie prawa pomocy. W tym zakresie wskazać należy, iż skarżący nadal posiada dom i gospodarstwo rolne, zabudowania gospodarcze i inne składniki majątku ruchomego o znacznej wartości. Ponadto posiada stałe źródło dochodów z tytułu pracy, otrzymuje również świadczenie z Rządowego Programu Rodzina 500+. Rozpoznając wniosek nie można było również pominąć informacji pochodzących z Wykazu beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej – udostępnionego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem strony internetowej http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl – zgodnie z którymi skarżący otrzymał płatności obszarowe: w roku 2015 w łącznej wysokości 3.680,06 zł, zaś w roku 2016 w łącznej wysokości 23.362,48 zł. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy.

Odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków, związanych z pożyczkami i kredytami przypomnieć należy, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek (kredytów). Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania, miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z dnia [...] r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia NSA: z dnia 30 września 2015 r. o sygn. akt II FZ 776/15; z dnia 6 października 2015 r. o sygn. akt II FZ 688/15; z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt II FZ 1049/15). Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.

Analiza wydatków jakie ponosi rodzina wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe w wysokości 650 zł, skoro oświadczony miesięczny dochód skarżącego i jego rodziny przewyższa te wydatki, które można zaliczyć do niezbędnych do utrzymania, jak wydatki na wyżywienie, opłaty związane z mieszkaniem i leczeniem. Z kolei do wydatków niezbędnych nie sposób zaliczyć – poza wskazanymi wyżej zobowiązaniami kredytowymi – opłat za telefon, internet, telewizję, zajęcia dodatkowe dla dzieci, czy chociażby wspomnianych przez skarżacego "zakupów na allegro". W ocenie referendarza sądowego, skoro wnioskodawca jest w stanie ponosić tego typu wydatki, to tym bardziej winien partycypować w kosztach sądowych. Przypomnieć trzeba, iż opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06). Instytucja prawa pomocy znajduje bowiem zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań.

Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego problemów zdrowotnych, wskazać należy, iż nie zostały one poparte żadnymi dokumentami świadczącymi o tym, iż wnioskodawca jest niezdolny do pracy. Wniosek taki zdaje się wykluczać również okoliczność, iż skarżący jest obecnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę.

Jeżeli chodzi natomiast o kwestię prowadzenia wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych, czy też zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.), w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Ponadto, fakt zajęcia rachunków bankowych w toku prowadzonej egzekucji w żaden sposób nie przesądza o niemożności korzystania przez ich posiadacza ze środków pieniężnych na nich zgromadzonych. Przepis zawarty w art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1876), stanowi bowiem, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Zatem posiadaczowi rachunku oszczędnościowego przysługuje ochrona przed egzekucją w granicach określonych w art. 54 Prawa bankowego, bez względu na źródło, z którego pochodzą środki gromadzone na takim rachunku (zob. Z. Ofiarski, Komentarz do art. 54 ustawy – Prawo bankowe, Komentarz LEX 2013).

Końcowo podnieść wypada, iż w świetle omówionych regulacji odnoszących się do instytucji prawa pomocy, nie godzi się by prawa pomocy udzielać stronom, których sytuacja majątkowa jest na tyle dobra, że mogą pozwolić sobie na zaciąganie zobowiązań prywatnych (kredytów, pożyczek), których celem nie jest podstawowa egzystencja czy zdrowie. Instytucja prawa pomocy została bowiem przewidziana przez ustawodawcę dla osób najuboższych, które nie posiadają majątku ani środków na wydatki związane z podstawowym utrzymaniem, a które tym bardziej nie mogą sobie pozwolić nawet na wnioskowanie o pożyczkę (kredyt) z uwagi na brak zdolności kredytowej. Gdyby przyjąć stanowisko odmienne, to konieczność spłacania takich zobowiązań zawsze stanowiłaby przeszkodę w ponoszeniu kosztów sądowych. Ponadto uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając przy tym prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji finansowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia tych zobowiązań. Próby wykorzystywania omawianej instytucji w opisanej sytuacji oceniać należy negatywnie również z tego względu, że wiążą się one z przeniesieniem kosztów w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, skoro to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia.

Z tych względów uznano, że skarżący nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 165 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.