Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 438/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Protokolant Marta Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 687/12 w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z. M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 listopada 2012 r. (sygn. akt III SA/Łd 687/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Z. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. stwierdził, że Z. M. jako spadkobierca S. M. odpowiada za zobowiązania zmarłego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 95 903, 30 zł.

W dniu 17 maja 2008 r. Z. M. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek. Wyjaśnił, że jego sytuacja materialna oraz zdrowotna nie pozwalają na ich spłatę.

Decyzją z dnia [...] września 2008 r. ZUS odmówił umorzenia ww. należności przyjmując, że skarżący posiada majątek, który mógłby przeznaczyć na pokrycie ciążących na nim zaległości. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., organ utrzymał swoje rozstrzygnięcie w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 324/09 uchylił powyższą decyzję. W uzasadnieniu podniósł, iż organ popełnił błędy w ustaleniu stanu faktycznego, przede wszystkim poprzez niewyjaśnienie, czy nieruchomości skarżącego są zabudowane oraz czy na terenie tych nieruchomości znajduje się jego miejsce zamieszkania.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., po ponownym przeprowadzeniu postępowania ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2008 r. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca jest współwłaścicielem w 1/4 części działek położonych w obrębie F., gm. K., oznaczonych numerami [...] o powierzchni 0,0535 ha i [...] o powierzchni 0,1843 ha o wartości 40 tys. zł (zgodnie z oświadczeniem skarżącego). Nieruchomość ta stanowi miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Ponadto strona jest współwłaścicielem działki położonej w obrębie R. gm. K., oznaczonej numerem [...], o powierzchni 0,07 ha. W ocenie organu wyegzekwowanie zaległych należności poprzez sprzedaż jednej z działek, niekoniecznie tej, na której wnioskodawca zamieszkuje, nie jest sprzeczne z jego interesem, jak i interesem publicznym. Oceniając sytuację materialną rodziny wnioskodawcy organ przyjął, że Z. M. utrzymuje się z pobieranego zasiłku stałego w kwocie 255,90 zł. W utrzymaniu pomaga mu ciotka, której źródłem dochodu jest emerytura w kwocie 1460,62 zł netto. Wnioskodawca nie złożył dowodów istnienia rozdzielności majątkowej z żoną, która jest zatrudniona na stanowisku szwaczki z wynagrodzeniem 319,00 zł brutto (ustalono na podstawie raportu złożonego przez pracodawcę za m-c 10/2009r.). Na leki wnioskodawca wydaje około 150 zł miesięcznie. Wobec Z. M. orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności ze wskazaniem zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej z ograniczeniem ciężkiej pracy fizycznej. Zdaniem organu powyższe ustalenia pozwalają przyjąć, że strona posiada możliwość spłaty zadłużenia.

Opisaną decyzję Z. M. zaskarżył do sądu administracyjnego.

WSA w Łodzi wyrokiem z dnia 17 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Łd 125/10 oddalił skargę. Od powyższego wyroku Z. M. złożył skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lipca 2011 r. (sygn. akt II GSK 757/10) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. NSA stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej także jako: p.p.s.a.), gdyż w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji brali udział sędziowie wyłączeni z mocy ustawy.

WSA w Łodzi po ponownym rozpatrzeniu sprawy wyrokiem z dnia 12 października 2011 r. (sygn. akt III SA/Łd 946/11) uchylił zaskarżoną decyzję. Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny wszystkich okoliczności sprawy, zgodnie z wytycznymi sądu wskazanymi w wyroku z dnia 15 lipca 2009 r. W szczególności nie ustalił, czy sprzedaż posiadanych przez skarżącego nieruchomości nie pozbawi go lokalu do zamieszkania. Sąd I instancji zauważył również, że dokonana przez organ analiza sytuacji finansowej skarżącego nie daje podstawy do przyjęcia, że nie wypełnia ona dyspozycji § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zdaniem Sądu I instancji niewątpliwie miesięczny dochód zobowiązanego, po odliczeniu wydatków, nie pozwala przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 10 września 2008 r. odmawiającą Z. M. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej także jako: u.s.u.s.). Z poczynionych ustaleń wynikało, że wobec wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Organ wskazał także, że skarżący jest właścicielem w 1/4 części działek położonych w obrębie F., gmina K. oznaczonych numerami [...] (0,0535 ha) i [...] (0,1843 ha) o wartości około 40 000,00 zł. Nieruchomość ta jest zabudowana i zamieszkuje tam skarżący, matka – K. M., ciotka – Z. P. oraz siostra – A. G. z dwojgiem dzieci. ZUS stwierdził ponadto, że nieruchomość położona w miejscowości R. (zgodnie z KW w skład nieruchomości wchodzi działka gruntu z budynkiem), której skarżący był współwłaścicielem z żoną – A. M., została sprzedana J. M. (wzmianka w KW nr [...] - umowa sprzedaży z dnia 14 lutego 2012 r.). Organ stwierdził brak wpływu jakichkolwiek środków z tytułu sprzedaży na choćby częściowe pokrycie zaległości i jednocześnie zaznaczył, że skarżący w ogóle nie poinformował o dokonanej sprzedaży tej nieruchomości. Z ustaleń Prezesa ZUS wynika ponadto, że wobec skarżącego orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności ze wskazaniem zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej. Zatem w przypadku podjęcia przez niego pracy będzie istniała możliwość prowadzenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę lub spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Odnosząc się do wytycznych WSA w Łodzi organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne, w ramach którego Sąd Rejonowy w T. wydał postanowienie z dnia 25 stycznia 2005 r. (sygn. akt [...]), dotyczyło nieruchomości położonej w P., a nie nieruchomości położonej w miejscowości F.

Odnosząc się do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów istnienia rozdzielności majątkowej z żoną. Żona wnioskodawcy była w latach 2004-2010 zatrudniona w zakładzie pracy prowadzonym przez matkę skarżącego z adresem siedziby: F., a więc będącym również adresem zamieszkania strony. Prezes ZUS wskazał, że nawet zakładając, iż faktycznie małżonkowie pozostają w nieformalnej separacji i nie zamieszkują razem (wg Krajowego Systemu Informatycznego żona zameldowana jest w miejscowości P.), to i tak zgodnie z oświadczeniem, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z innymi osobami - tj. matką, ciotką i siostrą. Matka otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 955,70 zł netto, ciotka - świadczenie w kwocie 1.679,91 zł netto, natomiast siostra nie jest zgłoszona jako płatnik ani osoba ubezpieczona. W ocenie Zakładu skarżący ma zatem możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Od powyższej decyzji Z. M. złożył skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w decyzji.

Na rozprawie sądowej skarżący wyjaśnił, iż sprzedana nieruchomość w miejscowości R., należała do jego żony, a on tylko został wpisany do aktu notarialnego. Oświadczył, że po sprzedaży nieruchomości żona zabrała całą otrzymaną sumę.

Wspomnianym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę.

Na wstępie uzasadnienia Sąd I instancji podkreślił, że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania WSA w Łodzi, który ostatnim wyrokiem z dnia 12 października 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 946/11 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. Rozpatrując zatem przedmiotową sprawę Sąd związany jest treścią przepisu art. 153 p.p.s.a.

W ocenie Sądu I instancji organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Organ przy tym wypełnił zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011 r.

Sąd I instancji uznał, że decydujące znaczenie dla zakresu odpowiedzialności skarżącego za długi zmarłego S. M. wobec ZUS ma decyzja z dnia 29 lutego 2008 r. nr [...], mocą której ZUS przeniósł na skarżącego zobowiązania zmarłego ojca bez ograniczeń. Wprawdzie z uzasadnienia decyzji wynika, że organ rentowy dostrzegł, iż spadek po S. M. został przyjęty przez spadkobierców z dobrodziejstwem inwentarza oraz że na stan czynny spadku składa się zabudowana nieruchomość we wsi F., o wartości 166 600,00 zł, lecz nie spowodowało to ograniczenia odpowiedzialności skarżącego w trybie przewidzianym w art. 100 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.). Wspomniana decyzja jest ostateczna. Sąd administracyjny nie jest zaś uprawniony do jej wzruszenia.

Rozważając przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Sąd I instancji stwierdził, że organ, zgodnie z zaleceniami wyroku z dnia 12 października 2011 r., wyjaśnił, że skarżący jest właścicielem 1/4 części nieruchomości położonej w miejscowości F. W nieruchomości tej zamieszkuje razem z matką – K. M., ciotką – Z. P. oraz siostrą – A. G. z dwojgiem dzieci. Z zebranych w sprawie dokumentów nie wynika, aby rodzina skarżącego pozbawiona została środków finansowych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto, zdaniem Sądu, oświadczenia składane przez stronę w trakcie toczącego się od 2008 r. postępowania były niepełne i niespójne, co w rezultacie prowadzi do wniosku, iż organ mógł nie posiadać pełnej informacji, na temat łącznej kwoty dochodów, jakimi dysponuje gospodarstwo domowe skarżącego. Z. M. otrzymuje zasiłek z MGOPS w wysokości 444,00 zł, który zgodnie z oświadczeniem przeznacza na leki. Strona nie przedłożyła jednak rachunków potwierdzających takie wydatki. Matka skarżącego otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 955,70 zł netto, a ciotka świadczenie w kwocie 1679,91 zł netto. Zamężna siostra nie jest zgłoszona jako płatnik albo osoba ubezpieczona i według oświadczenia jej mąż nie łoży na jej utrzymanie, lecz ponosi wydatki związane z zakupem dzieciom ubrań, leków i obiadów w szkole. Nie zostały jednak załączone przez stronę do akt sprawy dokumenty i informacje dotyczące męża siostry i wysokości otrzymywanych od niego środków. Za mało wiarygodne Sąd I instancji uznał oświadczenia skarżącego, iż pozostaje on w nieformalnej separacji z żoną, która przebywa w Szwecji i brak jest z nią kontaktu.

Sąd I instancji zauważył, że organ we własnym zakresie ustalił, iż skarżący wraz żoną dokonali w dniu 14 lutego 2012 r. sprzedaży nieruchomości położonej w miejscowości R., ale o tym fakcie organ administracji nie został przez stronę powiadomiony. Na konto ZUS nie wpłynęły także żadne środki ze sprzedaży tej nieruchomości tytułem uregulowania ciążących na stronie zaległości. Bez znaczenia jest oświadczenie skarżącego złożone na rozprawie, iż nieruchomość należała do żony i to ona zabrała całą kwotę z tytułu transakcji, skoro zgodnie z wpisem w księdze wieczystej, nieruchomość ta stanowiła przedmiot współwłasności jego oraz żony. W wyroku z dnia 12 października 2011 r. Sąd nakazał organowi ustalenie, która nieruchomość jest zamieszkała przez skarżącego i czy sprzedaż tych nieruchomości jest w ogóle możliwa. Skarżący nie czekając na przeprowadzenie przez organ ustaleń zgodnych z wytycznymi Sądu, poprzez sprzedaż nieruchomości w miejscowości R., sam potwierdził możliwość zaspokojenia roszczenia ZUS w ten sposób.

WSA zauważył, że skarżący w toku ponownie prowadzonego postępowania nie przedstawił żadnych dowodów na istnienie rozdzielności majątkowej z żoną. Z niekwestionowanych przez stronę ustaleń organu wynika, iż A. M. w latach 2004 – 2010 zatrudniona była w zakładzie prowadzonym przez matkę skarżącego, którego siedzibą było miejsce zamieszkania skarżącego.

W ocenie Sądu I instancji z powyższych powodów organ zasadnie odmówił zastosowania w niniejszej sprawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Nie było także podstaw do umorzenia zaległych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 cyt. rozporządzenia. Co prawda Sąd I instancji przyznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej, ale może podjąć pracę w Zakładzie Pracy Chronionej i nie wymaga pomocy w samodzielnej egzystencji. Brak jest podstaw do przyjęcia, że systematyczna spłata należności (np. w systemie ratalnym) byłaby nadmiernym obciążeniem budżetu skarżącego, który prowadzi gospodarstwo domowe wraz ze wspomnianymi członkami rodziny. Ponadto dysponuje on środkami pochodzącymi ze sprzedaży nieruchomości.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył Z. M., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj:

1. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie się do wytycznych WSA w Łodzi wskazanych w wyroku z dnia 12 października 2011 r. (sygn. akt III SA/Łd 946/11), przez nieustalenie faktycznego miejsca pobytu żony Z. M. i stosunków majątkowych między małżonkami oraz brak odniesienia się do postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia 25 stycznia 2005 r. (sygn. akt [...]) o umorzeniu postępowania w przedmiocie nadzoru Sądu nad egzekucją z nieruchomości położonej w miejscowości F.

2. art. 3 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i lit. "c" p.p.s.a. przez niedostrzeżenie przez Sąd, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (w szczególności art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.) poprzez nierozpatrzenie wszystkich okoliczności mających wpływ na wynik sprawy, niezgromadzenie dostępnego materiału dowodowego, całkowite pominięcie przez Sąd sprzecznych ze stanem faktycznym okoliczności ustalonych przez ZUS, dotyczących postępowania, które toczyło się w sprawie sygn. akt [...] przed Sądem Rejonowym w T. i bezpodstawne nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego.

Ponadto zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez błędną ich wykładnię, tzn. błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia przedmiotowej należności, mimo spełnienia przez Z. M. warunków przewidzianych w wyżej przytoczonych przepisach.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że WSA w Łodzi w wyroku z dnia 12 października 2011 r. nakazał organowi zbadanie postanowienia Sądu Rejonowego w T. o umorzeniu postępowania w przedmiocie nadzoru Sądu nad egzekucją z nieruchomości położonej w F. oraz stosunków majątkowych i osobistych między skarżącym i jego żoną. Tymczasem, zdaniem skarżącego, w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji, wbrew faktom stwierdził, że egzekucja z nieruchomości położonej w F. w ogóle się nie toczyła. Ponadto Sąd w sposób nieuprawniony przyjął za wystarczające ustalenia organu, co do faktycznego miejsca zamieszkania żony skarżącego opierając się na miejscu jej zameldowania i pomijając inne środki dowodowe umożliwiające ustalenie tego faktu (np. przesłuchanie świadków). Strona wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że organ nie przesłuchał żony skarżącego na okoliczność stosunków majątkowych między małżonkami i niezasadnie przypisał skarżącemu posiadanie środków pochodzących ze sprzedaży nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej podał, że skarżący jest osobą chorą, która nie jest w stanie znaleźć pracy. Utrzymuje się z zasiłku z pomocy społecznej i pomocy rodziny. Jest właścicielem 1/4 części nieruchomości położonej w miejscowości F., co stanowi jego majątek i jest jedynym możliwym miejscem zamieszkania. Wartość tego majątku, to około 40 000 zł. Konieczność spłaty zadłużenia z tytułu składek w wysokości ponad tę kwotę, ewentualna egzekucja z nieruchomości, doprowadziłaby skarżącego do zupełnego pozbawienia materialnych podstaw egzystencji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Prezesa ZUS wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał na argumentację przedstawioną na wcześniejszych etapach postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm..), Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek.

W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji wydanie zaskarżonego wyroku z naruszeniem przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych rozpatrzenia w pierwszej kolejności wymagają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Wskazał, że wbrew wytycznym zawartym w wyroku WSA w Łodzi z dnia 12 października 2011 r. (sygn. akt III SA/Łd 946/11) zarówno organ, jak i Sąd I instancji nie uwzględniły okoliczności związanych z rzeczywistymi stosunkami osobistymi i majątkowymi między skarżącym i jego żoną oraz z postępowaniem egzekucyjnym, w ramach którego zostało wydane postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 25 stycznia 2005 r. (sygn. akt [...]).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiony zarzut nie jest usprawiedliwiony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 12 października 2011 r. uchylając decyzję ZUS z dnia [...] grudnia 2009 r. nakazał organowi przede wszystkim ustalenie, jaki wpływ na sytuację życiową skarżącego miałaby sprzedaż jednej z nieruchomości, do których przysługuje mu tytuł prawny (czy sprzedaż nie spowodowałaby utraty miejsca zamieszkania). Stąd też Sąd zobowiązał organ do ustalenia czy skarżący zamieszkuje razem z żoną i czy została orzeczona między nimi separacja. Ponadto WSA w Łodzi podniósł, że organ nie odniósł się do postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia 25 stycznia 2005 r., sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania w przedmiocie nadzoru sądu nad egzekucją z nieruchomości położonej w miejscowości F.

Zdaniem NSA powyższe wytyczne zostały prawidłowo wykonane przez ZUS i zaaprobowane przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. W decyzji z dnia 1 czerwca 2012 r. organ stwierdził, że skarżący jest współwłaścicielem (w 1/4 części) nieruchomości zabudowanej, położonej w miejscowości F. Ustalił ponadto, że druga należąca do skarżącego nieruchomość położona we wsi R. również jest zabudowana. Co istotne, nieruchomość ta w trakcie trwania postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie została sprzedana przez skarżącego i jego żonę. Trafna zatem była konkluzja Sądu I instancji, że skarżący takim swoim działaniem wykazał, że zbycie tej nieruchomości nie pozbawia go miejsca do zamieszkania, a ze środków uzyskanych z jej sprzedaży można by było zaspokoić część należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Zbędne zatem było prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego na tę okoliczność. Nie jest również usprawiedliwione twierdzenie strony wnoszącej skargę kasacyjną, że w sprawie nie poczyniono ustaleń co do okoliczności ewentualnej separacji skarżącego i jego żony. W zaskarżonej decyzji organ podkreślił, że skarżący nie wykazał, że pozostaje w formalnej separacji z żoną, a oświadczenie o faktycznej separacji może budzić wątpliwości w świetle tego, że żona była zatrudniona w zakładzie prowadzonym przez matkę skarżącego. Mimo to organ, ustalając możliwości finansowe gospodarstwa domowego skarżącego, nie brał pod uwagę ewentualnych dochodów żony skarżącego. Zatem nawet przyjęcie, że prawdziwe jest oświadczenie skarżącego, iż jego żona przebywa w Szwecji i nie ma z nią kontaktu, nie miałoby wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu niewyjaśnienia przez organ kwestii związanych ze złożonym przez skarżącego postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia 25 stycznia 2005 r., o umorzeniu postępowania w przedmiocie nadzoru sądu nad egzekucją z nieruchomości położonej w F. należy zauważyć, że z odpisu wspomnianego postanowienia złożonego na etapie postępowania administracyjnego wynikało, że egzekucja sądowa dotyczyła nieruchomości położonej w miejscowości P., a nie nieruchomości położonej w F. Tak też przyjął organ i wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że postępowanie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż wymienione postanowienie nie dotyczyło nieruchomości, na której skarżący zamieszkuje. Dopiero na rozprawie sądowej w dniu 15 listopada 2012 r. skarżący przedstawił odpis sprostowanego postanowienia z dnia 25 stycznia 2005 r., z którego wynika, że egzekucja dotyczyła nieruchomości położonej w F. Należy jednak zauważyć, że postępowanie egzekucyjne w tej sprawie nie było prowadzone przeciwko skarżącemu, a przeciwko jego rodzicom. Zatem w świetle przesłanek określonych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych okoliczność ta nie miała znaczenia. Co prawda Sąd I w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do opisanej kwestii, jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, a zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania może odnieść zmierzony skutek jedynie wówczas, gdy naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał także zarzut naruszenia art. 3 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i lit. "c" p.p.s.a. przez niedostrzeżenie przez Sąd, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.

Ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nie można jednak wspomnianej zasady, w sprawach o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rozumieć w ten sposób, że organ powinien sam z urzędu ustalać wszelkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a aktywność zainteresowanego może ograniczyć się do złożenia wniosku i oświadczenia o stanie majątkowym. W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy.

W niniejszej sprawie, mimo wielokrotnych wezwań ze strony organu, skarżący nie wykazał w sposób rzetelny i wyczerpujący okoliczności przemawiających za udzieleniem mu ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Jednocześnie ZUS z urzędu podejmował próby ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy występując do organów pomocy społecznej z prośbą o wskazanie wysokości zasiłków pobieranych przez skarżącego oraz jego sytuacji osobistej. Organ we własnym zakresie ustalił także stan prawny nieruchomości, których właścicielem był skarżący. Wydając decyzję ZUS wziął pod uwagę wszystkie okoliczności zarówno te zgłoszone przez skarżącego, jak też ustalenia poczynione przez organ z urzędu. Tym samym nie sposób dopatrzeć się w działaniu organu naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Nie został również naruszony art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ nie był bowiem zobligowany do uzupełnienia materiału dowodowego w sytuacji, gdy zainteresowany nie składał do akt sprawy dowodów potwierdzających zaistnienie określonych okoliczności.

Należy podkreślić, że jak słusznie wskazał Sąd I instancji, skarżący nie dochował należytej staranności opisując swoją sytuację materialną i życiową, pomijając istotne okoliczności i dokumenty. Dodatkowo nie ujawnił organowi, że zbył nieruchomości położoną w R. Za zupełnie nieusprawiedliwione należy uznać twierdzenie skarżącego, że sprzedaż nieruchomości nie miała wpływu na jego sytuację majątkową, gdyż nieruchomość była własnością jego żony. Z wpisu w księdze wieczystej wynika bowiem, że nieruchomość należała do majątku wspólnego małżonków.

Reasumując należy stwierdzić, że osoba ubiegająca się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, która nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia jej pomocy i ukrywa przed organem okoliczności świadczące na jej niekorzyść, nie może liczyć na udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności publicznych. Podkreślić należy, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, a umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Zatem dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku. Istnienie przesłanek zezwalających organowi na umorzenie należności w danej sprawie nie może budzić wątpliwości.

Przechodząc do zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia NSA stwierdza, że w świetle właściwie ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni wspomnianych przepisów.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W świetle § 3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Błędna wykładnia polega na mylnym zrozumieniu treści określonego przepisu prawa. Ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego nie wskazał, na czym miałaby polegać błędna wykładnia wspomnianych przepisów. Nie podał także jak w jego ocenie miałaby wyglądać prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów. Argumenty przedstawione przez autora skargi kasacyjnej wskazują na to, iż w istocie zarzuca on Sądowi I instancji niewłaściwe zastosowanie tych przepisów. W ocenie NSA zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez ich niewłaściwe zastosowanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż treść zastosowanej normy odpowiada ustalonemu stanowi faktycznemu. W świetle zebranych w sprawie dokumentów uznać należy, że nie było podstaw do stwierdzenia występowania przesłanek określonych w powołanych wyżej przepisach. Z akt sprawy nie wynika bowiem, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wspomniano, w celu weryfikacji wniosku o umorzenie zaległości składkowych, organ musi dysponować stosownymi dokumentami, nie może opierać się wyłącznie na oświadczeniach zainteresowanego. Zatem w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego w żadnej z form wymienionych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tj., ani przez błędną wykładnię, ani przez niewłaściwe zastosowanie.

Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.