Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 157/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235(1 i 2)
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2016 r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. w C. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C., po uzupełnieniu materiału dowodowego zgodnie z wymogami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13.01.2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 282/14, wydał decyzję z dnia [...]r., nr [...], stwierdzającą u K.K. (dalej: "uczestnika postępowania") chorobę zawodową wymienioną w poz. 1 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 1367, dalej w skrócie: "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych"), w oparciu o postępowanie wyjaśniające narażenie zawodowe na substancje chemiczne w środowisku pracy, orzeczenia lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. Poradni Chorób Zawodowych w S. z dnia [...]r., nr [...], Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...]r., nr [...] (k. 25 akt administracyjnych) i opinię uzupełniającą to tego orzeczenia z dnia [...]r., L.dz.NKL [...] (k.50), a także uzupełnione orzeczenie lekarskie z dnia [...]r., nr [...] (k. 52), w których rozpoznano chorobę zawodową - przewlekły podsychający stan zapalny błony śluzowej gardła i krtani w następstwie ostrego zatrucia gazami i dymami drażniącymi w dniu 28.11.2011 r., biorąc pod uwagę całokształt obserwacji klinicznej w Instytucie w latach 2012 i 2013, a przede wszystkim wyniki badania przedmiotowego laryngologicznego oraz uwzględniając dane z dostępnej dokumentacji medycznej, wyniki przeprowadzonej diagnostyki różnicowej kaszlu, a także fakt utrzymywania się przewlekłego suchego kaszlu od czasu przebytej w dniu 28.11.2011 r. ekspozycji w miejscu pracy na gazy i dymy pożarowe. W postępowaniu orzeczniczym lekarze specjaliści uwzględnili również dane z dokumentacji sądowej (protokoły rozpraw Sądu Rejonowego Sądu Pracy w C.). Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy stwierdzono, że można po dwóch latach od zatrucia rozpoznać chorobę zawodową w postaci następstw zdrowotnych (poz. 1 wykazu chorób zawodowych), tak jak można rozpoznać zespół parkinsonowski u chorego po przebytym w przeszłości ostrym zatruciu tlenkiem węgla. Z punktu widzenia toksykologii klinicznej następstwa przebytego ostrego zatrucia mogą ujawnić się po różnym okresie czasu od zatrucia ostrego (istnieją tzw. następstwa późne lub odległe). Trudno przyjąć, zdaniem orzeczników, że przyczyną patologii ze strony dróg oddechowych u uczestnika postępowania są zanieczyszczenia atmosferyczne, a dostępna dokumentacja medyczna (karty wypisowe, przebieg choroby) wskazuje z wysokim prawdopodobieństwem na istnienie związku przyczynowo-skutkowego i czasowego pomiędzy schorzeniem górnych dróg oddechowych a zdarzeniem z dnia 28.11.2011 r. Brak jest również dowodów na istnienie tego rodzaju patologii w okresie poprzedzającym zatrucie, co potwierdza dokumentacja sądowa. Zatem z orzeczniczego punktu widzenia jednostka uprawniona do orzekania w sprawie chorób zawodowych nie ma obowiązku "stanowczego" rozpoznania choroby zawodowej, wystarczające jest uznanie z wysokim prawdopodobieństwem związku choroby z warunkami pracy zawodowej. W podsumowaniu lekarze specjaliści podkreślili, że zatrucie substancjami chemicznymi może mieć różne następstwa zdrowotne. W omawianym przypadku wzięto pod uwagę dwa różne stany chorobowe: jeden dotyczący górnych dróg oddechowych (przewlekły podsychający stan zapalny błony śluzowej gardła i krtani) i drugi dotyczący dolnych dróg oddechowych - RADS (zespół reaktywnej dysfunkcji dróg oddechowych). Następstwa zatruć figurują w jednym punkcie wykazu chorób zawodowych, tj. w poz. 1, ale orzeczenia lekarskie odnoszące się do różnych następstw zdrowotnych zatrucia mogą być różne i mogą dotyczyć rozpoznania lub braku podstaw do ich rozpoznania jako choroby zawodowej.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył zakład pracy A Sp. z o.o. z siedzibą w C. zarzucając, iż stan chorobowy byłego pracownika i uczestnika postępowania nie był wywołany zatruciem ostrym. Same okoliczności sprawy nie wskazują na to, że doszło do szybkiego rozwoju objawów chorobowych lub, że takie objawy wystąpiły w okresie do 3 dni po ekspozycji na czynnik drażniący (dym), co nie pozwala na stwierdzenie, że uczestnika postępowania pracował w warunkach narażenia zawodowego.

[...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 235¹ ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502, z późn. zm., w skrócie: "K.p.") oraz § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. z dnia [...]r. Za podstawę rozstrzygnięcia, w przedmiocie podejrzenia u uczestnika postępowania choroby zawodowej, organ odwoławczy przyjął warunki jakie powinny być spełnione do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia, biorąc pod uwagę definicję choroby zawodowej, określoną w art. 235¹ K.p., która stanowi, iż "za chorobą zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". W uzasadnieniu podniesiono, że dochodzenie epidemiologiczne przeprowadzone w niniejszej sprawie wykazało, że uczestnik postępowania był zatrudniony w A Sp. z o.o. w C. od 21.09.2009 r. do 08.07.2013 r. jako ślusarz - operator maszyny, operator linii produkcji płyt z rdzeniem poliuretanowym (a od 09.07.2013 r. przebywa na rencie), gdzie miał kontakt ze składnikami do produkcji polimerów uretanowych, tj. N.N-dwumetylocykloheksyloaminą, diizocyjanianem difenylometanu, 4,4, metylenodifenylodiizocyjanianem, pentanem, 2-metylobutanem, pyłem zawieszonym poniżej 2% SiO². Ponadto, w dniu 28.11.2011 r. podczas pożaru linii produkcyjnej płyt miał kontakt z produktami spalania m.in. tlenkami azotu, izocyjanianami, tlenkiem węgla, cyjanowodorem, związkami zawierającymi azot, co zostało potwierdzone w karcie oceny narażenia zawodowego (k. 8 akt administracyjnych), sporządzonej dnia 25.06.2012 r. i potwierdzonej podpisem inspektora BHP - przedstawiciela pracodawcy. Uczestnik postępowania był badany w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K. Poradni Chorób Zawodowych w S. (konsultacja kliniczna w IMP i ZS w miesiącu październiku 2012 r.), gdzie lekarze specjaliści - biorąc pod uwagę całokształt obserwacji klinicznej (hospitalizacja w Szpitalu Specjalistycznym w C. i w Szpitalu IMP i ZS w S.), stwierdzili brak podstaw do rozpoznania zatrucia ostrego albo przewlekłego lub jego następstw wywołanych przez substancje chemiczne z powodu braku potwierdzenia w dokumentacji medycznej obturacji oskrzeli rozwijającej się w czasie pierwszych 24 godzin po ekspozycji na gazy i dymy drażniące, cech zespołu obturacyjnego w kolejnych badaniach spirometrycznych, nadreaktywności oskrzelowej w bezpośrednim związku czasowym ze zdarzeniem (pożar na linii produkcyjnej 28.11.2011 r.), a także prawidłowe wyniki przeprowadzonych badań czynnościowych układu oddechowego (spirometria, gazometria, próba farmakodynamiczna z histaminą), co skutkowało brakiem podstaw do rozpoznania zespołu reaktywnej dysfunkcji dróg oddechowych (orzeczenie lekarskie z dnia [...]r. nr [...]). Następnie uczestnik postępowania był badany w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (obserwacja kliniczna w dniach 17.06-20.06.2013 r. oraz w dniach 17.07-18.07.2013 r.), gdzie lekarze specjaliści rozpoznali w karcie wypisowej zatrucie ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez substancje chemiczne - przewlekły podsychający stan zapalny błony śluzowej gardła i krtani w następstwie przebytej ekspozycji zawodowej na gazy i dymy drażniące w dniu 28.11.2011 r. w miejscu pracy. W wydanym orzeczeniu z dnia [...]r., nr [...], lekarze specjaliści Instytutu rozpoznali u uczestnika postępowania chorobę zawodową wym. w poz. 1 wykazu chorób zawodowych, w oparciu o badanie laryngologiczne, w którym rozpoznano utrzymujące się cechy przewlekłego stanu zapalnego błony śluzowej gardła i krtani, a także o dane z dostępnej dokumentacji medycznej, wyniki przeprowadzonej diagnostyki różnicowej kaszlu, oraz fakt utrzymywania się przewlekłego suchego kaszlu od czasu przebytej w dniu 28.11.2011 r. ekspozycji w miejscu pracy na gazy i dymy pożarowe. Uznano, że istnieją podstawy do przyjęcia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy patologią stwierdzaną w obrębie błon śluzowych górnych dróg oddechowych uczestnika postępowania a przebytą ekspozycją zawodową na czynniki drażniące. Dodatkowo orzekli, iż brak jest podstaw uzasadniających rozpoznanie astmy oskrzelowej z podrażnienia, czyli zespołu reaktywnej dysfunkcji dróg oddechowych (RADS) jako następstwo zdarzenia z dnia 28.11.2011 r. Ordynator Oddziału Chorób Zawodowych Kliniki IMP i ZS w S. pismem z dnia 16.09.2013 r. (k. 23 akt), będącym odpowiedzią na wystąpienie PPIS w C. z dnia 10.09.2013 r., w podsumowaniu stwierdził, iż u uczestnika postępowania istnieją podstawy do rozpoznania choroby zawodowej przewlekłego podsychającego stanu zapalnego błony śluzowej gardła i krtani w następstwie przebytej ekspozycji zawodowej na gazy i dymy drażniące w dniu 28.11.2011 r. Równocześnie nie ma podstaw do rozpoznania innego następstwa. ostrego zatrucia - zespołu reaktywnej dysfunkcji dróg oddechowych (RADS) pochodzenia zawodowego - wg poz. 1 wykazu chorób zawodowych. Dodatkowo wyjaśnił, iż zatrucie substancjami chemicznymi może mieć różne następstwa zdrowotne. W przypadku zatrucia uczestnika postępowania wzięto pod uwagę dwa różne stany chorobowe: jeden - dotyczący górnych dróg oddechowych (przewlekły podsychający stan zapalny błony śluzowej gardła i krtani) i drugi - odnoszący się do dolnych dróg oddechowych (RADS). Następstwa zatruć figurują w jednym punkcie wykazu chorób zawodowych - pozycja 1, ale orzeczenia lekarskie odnoszące się do różnych następstw zdrowotnych zatrucia mogą być różne i dotyczyć rozpoznania lub braku podstaw do ich rozpoznania jako choroby zawodowej. Zapis video zdarzenia z dnia 28.11.2011 r. obrazuje wystąpienie krótkotrwałego pożaru na linii produkcyjnej w zakładzie, z dużą ilością dymu ugaszonego gaśnicami proszkowymi. Należy zauważyć, że jeżeli pomiary kontrolne nie wykazały w środowisku pracy przekroczenia normy NDS czynników szkodliwych dla zdrowia w rozumieniu obowiązujących przepisów prawnych, to nie oznacza, że uczestnik postępowania nie był narażony na działanie tych czynników z uwagi na indywidualną wrażliwość osobniczą. Najwyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych (NDS) nie powinny spowodować negatywnych zmian w stanie zdrowia. Z powyższego wynika, że uregulowania te nie zawierają kategorycznych stwierdzeń, iż brak przekroczeń NDS nie może spowodować w organizmie pracownika zmian prowadzących do choroby będącej chorobą zawodową. W opublikowanym wyroku NSA w Warszawie z dnia 12.05.2010 r. sygn. akt II OSK 335/10 Sąd wyraźnie stwierdził: "nie jest wykluczone powstanie choroby zawodowej także w warunkach, w których dopuszczalne normy nie są przekraczane, gdyż znaczenie może mieć także osobnicza wrażliwość na działanie określonego czynnika". Z tego powodu nie sposób uznać zarzutów odwołania za zasadne, bowiem zostały one obszernie wyjaśnione w uzupełniającym orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...]r., nr [...] (k. 52).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący pracodawca A Sp. z o.o. z siedzibą w C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i utrzymującej nią w mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] r. oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, zwłaszcza art. 80 k.p.a., poprzez wykroczenie poza granice swobodnej oceny dowodów i nie wykazanie, że stan zdrowia uczestnika postępowania wskazuje na ostre zatrucie, bowiem objawy choroby nie nastąpiły w okresie 3 dni od ekspozycji na czynnik drażniący (dym) oraz nie dokonał oceny orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia [...]r. uznając za wykazaną indywidualną wrażliwość osobniczą uczestnika postępowania na czynniki drażniące w czasie zdarzenia z dnia 28 listopada 2011 r. Podniósł także naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu choroby zawodowej pomimo nieustalenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Ekspozycja uczestnika postępowania na dymy trwała 21 sekund, a samo zgłoszenie do lekarza nastąpiło po 10 dniach, zatem materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że w okresie 3 dni od zdarzenia nie wystąpiły udokumentowane objawy chorobowe. Polemizując z przywołanym orzeczeniem z dnia [...]r. skarżący wywiódł, że pierwsza wizyta u lekarza nie dokumentuje objawów chorobowych mogących mieć z związek z pracą.

W odpowiedzi na skargę, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie, z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd oceniając legalność zaskarżonego orzeczenia kontroluje je z punktu widzenia prawidłowości zastosowania przez organ administracyjny obowiązujących przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie przez sąd, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, ze skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, nie dopatrzył się naruszeń prawa materialnego, czy też procesowego, skutkujących koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowiły przepisy przywołanego już wcześniej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i K.p.

Zgodnie z art. 235¹ K.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235 ² K.p.).

Wykaz chorób zawodowych, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, a także podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych określa rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. nr 125, poz. 1317 ze zm.), zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych wskazanych w tym rozporządzeniu. Orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Przede wszystkim podnieść należy, że rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych ściśle określa tryb postępowania w sprawie stwierdzenia istnienia bądź braku istnienia choroby zawodowej.

Warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie przez uprawnioną jednostkę choroby określonej w wykazie chorób zawodowych, zawartym w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą a czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy.

Decyzję taką wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

Należy podkreślić, że organ administracji nie ma wiedzy specjalistycznej i nie może dokonać samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. Oznacza to, że ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści orzeczenia lekarskiego wydanego przez specjalistyczną jednostkę orzeczniczą. Orzeczenie takie, co wynika z mechanizmu postępowania w sprawie chorób zawodowych, stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów.

W tym miejscu przyjdzie dostrzec, że orzeczenia lekarskie jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych nie są aktami (administracyjnymi), wymienionymi w art. 3 § 2 p.p.s.a., w związku z czym nie podlegają kontroli działalności administracji publicznej. Kontroli sądów administracyjnych podlegają jedynie decyzje inspektora sanitarnego stwierdzające chorobę zawodową lub decyzje orzekające o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania organu administracji w toku ponownego rozpoznawania sprawy.

Z treści powyższego przepisu wynika, że zarówno organy administracyjne, których działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż sądu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa, na podstawie których sąd orzekał. Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. W razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen.

Kluczowa dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest więc kwestia wypełnienia zaleceń sformułowanych we wcześniejszym wyroku tut. Sądu i zastosowania się przez organy orzekające w sprawie do oceny prawnej w nim zawartej.

WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 13.01.2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 282/14 uchylił decyzję ŚPWIS z dnia [...]r. oraz poprzedzającą ją decyzję PPIS w C. z dnia [...]r. wskazując na potrzebę wyjaśnienia czy uwzględniono przepisy rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w odniesieniu do choroby zawodowej z poz. 1, tj. czy został ustalony okres w przypadku zatruć ostrych - 3 dni, w przypadku zatruć przewlekłych - w zależności od rodzaju substancji oraz podkreślono, że żaden z organów nie określił nawet tego, czy stwierdzenie choroby zawodowej dotyczy - wymienionego w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych - zatrucia ostrego, czy też zatrucia przewlekłego. Zdaniem Sądu wnioski orzeczenia Poradni Chorób Zawodowych WOMP i orzeczenia IMP i ZŚ w S., są diametralnie różne, tzn. w pierwszym orzeczeniu WOMP z dnia [...]r. nie znaleziono podstaw do rozpoznania zatrucia ostrego albo przewlekłego lub jego następstw wywołanych przez substancje chemiczne. Natomiast w orzeczeniu IMP i ZŚ z dnia [...]r., stwierdzono istnienie podstaw do rozpoznania z przeważającym prawdopodobieństwem u uczestnika postępowania choroby zawodowej wymienionej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych. Stąd należy precyzyjnie wyjaśnić przyczyny występujących rozbieżności między orzeczeniami jednostek medycznych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd nakazał uzupełnienie materiału dowodowego poprzez uzyskanie kompletnego i szczegółowo uzasadnionego orzeczenia lekarskiego, zawierającego odniesienia do wskazanych wyżej kwestii.

Nie ulega wątpliwości, że dalszym postępowaniu, już po prawomocności wspomnianego wyroku z dnia 13.01.2015 r. organ odwoławczy (ŚPWIS) przekazał całość sprawy do organowi I instancji (PPIS w C.), celem ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego.

Oceniając wypełnienie przez wymienione organy zaleceń i wytycznych oraz dostosowanie się do wiążącej oceny prawnej, Sąd stwierdza, że organ odwoławczy wypełnił zalecenia Sądu sformułowane w przywołanym wyroku, dotyczące przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego i wyjaśnienia wątpliwości, co do istnienia u uczestnika postępowania choroby zawodowej.

W tym miejscu przyjdzie jeszcze raz zaznaczyć, że badając legalność decyzji Sąd może podważyć ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnioną jednostkę organizacyjną, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Można również dopuścić takie stanowisko przez organ (inspektora sanitarnego) lub sąd administracyjnego, co do orzeczeń lekarskich, w przypadku jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarskie uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak i w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnione do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej można żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki w celu ujednolicenia stanowisk (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej "CBOS").

Organ administracji wydając decyzję na podstawie orzeczenia lekarskiego, jest związany treścią tego orzeczenia, a więc nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 09 lipca 1998 r. sygn. akt II SA 634/98 i z dnia 24 lutego 1998 r. II SA 1520/97, CBOS).

W skardze skarżący pracodawca podnosi, że nie został dostatecznie wykazany i nie zaistniał żaden z warunków uprawniających do stwierdzenia choroby zawodowej, bowiem w okresie 3 dni od ekspozycji na dymy uczestnik postępowania nie zgłosił się do lekarza, dlatego kategorycznie nie zgadza się z tym, by w niniejszej sprawie możliwe było rozpoznanie choroby zawodowej mimo zaistnienia jej objawów w późniejszym okresie.

Zdaniem Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy szeroko wyjaśnił zagadnienie stwierdzenia choroby zawodowej opisanej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jak również przywołał obszerne fragmenty uzupełniającej opinii lekarskiej szczegółowo wykazującej podstawy zajętego w sprawie stanowiska.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 5 marca 2013 r. o sygn. akt IV SA/Gl 489/12 Sąd wskazał: ,,Należy zaaprobować stanowisko o możliwości stwierdzenia choroby zawodowej, mimo ustąpienia jej objawów. Niekoniecznie dotyczy ono wszystkich chorób zawodowych, natomiast z pewnością ma zastosowanie do chorób, które ze swej istoty występują do pewnego czasu lub okresowo w określonych warunkach. Do pierwszej grupy można zaliczyć np. zatrucia ostre, czy choroby zakaźne, a do drugiej - choroby o podłożu alergicznym.".

Z literalnego brzmienia przywołanego art. 235¹ K.p. wynika, iż choroba winna mieć związek z wykonywaną pracą i znajdować się w wykazie chorób zawodowych.

Pokreślić trzeba celowość omawianej regulacji, która ma służyć wydaniu decyzji stwierdzającej istnienie choroby zawodowej, a więc uzyskanie przez pracownika lub innego ubezpieczonego określonych świadczeń wynikających z ubezpieczenia wypadkowego w ramach systemu ubezpieczeń społecznych.

Podzielić należy pogląd skarżącego pracodawcy, że art. 235² K.p. wskazuje na możliwość rozpoznania choroby zawodowej na podstawie dokumentacji. "Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych", a zatem z jego brzemienia wynika wprost, że rozpoznanie choroby zawodowej jest dopuszczalne zarówno u pracownika, jak i byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, przy czym po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym warunkiem pozwalającym na rozpoznanie choroby jest wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Przepis ten wyraźnie stanowi, że warunek udokumentowanych objawów chorobowych dotyczy tylko pracowników, którzy ukończyli pracę w narażeniu zawodowym (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23.04.2014 r. o sygn. akt IV SA/Wr 525/ 13 i wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12.05.2011 r. o sygn. akt II SA/Sz 317/11, CBOS).

Należy przy tym zauważyć, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (karta narażenia zawodowego, orzeczenia lekarskie, wyniki badań, protokół z wyjaśnień) uznać należy, że organy te miały podstawy uznać, że od 2009 r. do liczne szkodliwe czynniki występowały na stanowisku pracy uczestnika postępowania (ślusarz - operator maszyny, operator linii produkcji płyt z rdzeniem poliuretanowym) w postaci kontaktu ze składnikami do produkcji polimerów uretanowych, tj. N.N-dwumetylocykloheksyloaminą, diizocyjanianem difenylometanu, 4,4, metylenodifenylodiizocyjanianem, pentanem, 2-metylobutanem, pyłem zawieszonym poniżej 2% SiO². Ponadto, w dniu 28.11.2011 r. podczas pożaru linii produkcyjnej płyt miał kontakt z produktami spalania m.in. tlenkami azotu, izocyjanianami, tlenkiem węgla, cyjanowodorem, związkami zawierającymi azot, co zostało potwierdzone w karcie oceny narażenia zawodowego (k. 8 akt administracyjnych), sporządzonej dnia 25.06.2012 r. i potwierdzonej podpisem inspektora BHP - przedstawiciela pracodawcy. Nie można zatem kwestionować, że uczestnik postępowania nie wykonywał pracy u skarżącego pracodawcy w warunkach narażenia zawodowego, które mogło doprowadzić do powstania choroby zawodowej opisanej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych. Za chybiony należało uznać również zarzut niedostatecznego zbadania jego środowiska pracy.

Podkreślić w tym miejscu trzeba ponownie, że regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych stanowią lex specialis wobec przepisów k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 20 grudnia 2012 r. (sygn. akt IV SA/Wr 431/12) przyjął "... w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęte zostało, że przepisy rozporządzenia nie dają pracodawcy osoby ubiegającej się o ustalenie choroby zawodowej, prawa skutecznego domagania się od jednostki orzeczniczej I stopnia lub od właściwego organu inspekcji sanitarnej skierowania pracownika na badanie przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. (...) Istotne jest przy tym, że ustalenie charakteru pracy i czynności wykonywanych (...) zatrudnienia (...) dotyczą przebiegu zdarzeń zaistniałych w przeszłości, a więc mają charakter ustaleń faktycznych nie wymagających wiadomości specjalnych, dokonanie zatem oceny narażenia zawodowego pracownika stanowi kompetencję organu administracji sanitarnej, który nie może własnych czynności zastępować opiniami biegłych. (...) Zważyć należy, że organ prowadzący postępowanie w myśl przepisów procedury administracyjnej musi dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności." ()CBOS).

W ocenie Sądu z przedstawionych powyżej względów przedmiotowe postępowanie przeprowadzone zostało w zgodzie z wymogami przepisów obowiązującego prawa z uwzględnieniem specyfiki i odmienności postępowań w sprawach chorób zawodowych.

Pracodawcy przysługuje prawo strony do udziału w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy inspekcji sanitarnej w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej pracownika, do zapoznania się z materiałem dowodowym, zgłaszania wniosków dowodowych i prawo do zaskarżenia orzeczeń tych organów wydanych w I i II instancji, z czego skarżący pracodawca skorzystał. Natomiast postępowanie poprzedzające postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, czyli postępowanie prowadzone przez lekarzy orzeczników, o których mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, dotyczące rozpoznania choroby zawodowej lub jej braku, którego przedmiotem jego jest m. in. ocena stanu zdrowia pracownika, przeprowadzenie badań lekarskich, wymaga wiadomości specjalnych (medycznych), którymi nie dysponuje pracodawca.

W rozpatrywanej sprawie, orzeczenie lekarskie uzupełnione przez stosowne wyjaśnienia przedstawione na żądanie organu, zgodnie z wytycznymi prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 13.01.2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 282/14, odpowiada prawu, gdyż spełnia warunki formalne, a także zostało należycie i wyczerpująco uzasadnione, co znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ustalenia oparto na analizie pełnego stanu faktycznego (tj. na analizie narażenia zawodowego, dostępnej dokumentacji medycznej oraz przeprowadzonych badaniach specjalistycznych, jak również wiedzy szczególnej dotyczącej dwóch form choroby zawodowej opisanej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych).

Wbrew twierdzeniu skarżącego pracodawcy, konkluzja orzeczenia lekarskiego nie budzi wątpliwości, jest jednoznaczna, konkretna i niesprzeczna z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, wobec tego Sąd nie znalazł podstaw do jej zakwestionowania. Tym samym organ inspekcji sanitarnej nie pozostaje w sprzeczności uznając, że nie dysponuje wiadomościami specjalnymi (skoro posiada je jedynie uprawniony lekarz jednostki diagnostycznej). Nadto, stanowisko skarżącego pracodawcy, który nie posiada wiedzy specjalistycznej, nie może być przez organ traktowane jako kontrargument dla opinii medycznej lekarzy specjalistów zatrudnionych w jednostkach diagnostyczno-orzeczniczych upoważnionych do orzekania w sprawie chorób zawodowych.

Organy inspekcji sanitarnej nie naruszyły również zasady wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, ponieważ wykazały istnienie związku przyczyno- skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a stwierdzonym schorzeniem.

Podzielić w tym zakresie należy stanowisko organu inspekcji sanitarnej, iż dowodem stwierdzającym bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została wywołana działaniem czynników szkodliwych jest orzeczenie lekarskie. Występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych lub szkodliwego sposobu wykonywania pracy dokonuje się w ramach oceny ryzyka zawodowego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy a chorobą (wyroki NSA: z dnia 9 stycznia 2007 r. o sygn. akt II OSK 1039/06 i z dnia 7 czerwca 2006 r. o sygn. akt II OSK 388/06, CBOS). Jest to domniemanie zwykłe wzruszalne, które nie wyłącza wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, gdyż z orzeczenia lekarskiego wynika, że nie wystąpiły pozazawodowe przyczyny schorzenia.

Trafnie wskazał organ, ze zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę lecz wystarczy wystąpienie czynnika szkodliwego dla pracownika z uwagi na jego osobniczą wrażliwość (por. wyroki NSA: z dnia 7 stycznia 1994 r. o sygn. akt I SA 1640/93 i z dnia 27 lutego 1998 r. o sygn. akt I SA 1862/97, CBOS).

W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego ani procesowego, bowiem zgromadził przed wydaniem zaskarżonej decyzji obszerny materiał dowodowy, przeprowadził postępowanie zgodnie z wytycznymi zawartymi we wskazanych wyżej przepisach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz z poszanowaniem zasad wynikających z przepisów k.p.a., a w szczególności oparł swoje rozstrzygnięcie na orzeczeniu lekarskim mającym charakter opinii biegłego.

Brak jest również podstaw do uwzględnienia wniosku o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, gdyż w myśl art. 200 p.p.s.a,, przysługują one jedynie w razie uwzględnienia skargi przez Sąd.

W tym stanie rzeczy, uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem, należało skargę oddalić, na podstawie art. 151 p.p.s.a., co orzeczono w sentencji.