Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 136/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 1 -3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Protokolant Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. P. i H. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm. ) – dalej określany zamiennie skrótem "kpa" – po ponownym rozpatrzeniu sprawy H. i M.P.( P. ) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych w terminie składek na ubezpieczenia powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie, wskazano, że w/w decyzją, organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika, gdyż – zdaniem organu – nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205, poz. 1585 z 2009 r. z późn. zm. ) – dalej określanej zamiennie skrótem "u.s.u.s." a ponadto wnioskodawcy nie wykazali, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności, w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, wiązałyby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny, a więc przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 a ustawy.

Wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2011 r. wnioskodawcy wystąpili do Prezesa ZUS – u o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że nie są w stanie uregulować należności.

Pismami z dnia 23 sierpnia 2011 r. oraz z dnia 7 września 2011 r., wnioskodawcy zostali poinformowani odpowiednio o wszczęciu postępowania w sprawie i prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz prawie do uzyskania wszelkich informacji dotyczących faktycznych i prawnych okoliczności sprawy, a wynikających z art. 9 i 10 kpa.

Jak wskazał organ, w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585) – dalej określanej zamiennie skrótem "usus" – należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazano, że:

a. działalność gospodarcza nie jest prowadzona od 31 grudnia 2003 r.,

b. decyzją z dnia 11 października 2007 r. dokonano przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania Spółki A s.c. na H.M. P,

c. gospodarstwo domowe wnioskodawców składa się z dwóch osób,

d. dochód miesięczny gospodarstwa wynosi [...] zł. netto z tytułu wynagrodzenia za pracę M. P.,

e. wynagrodzenie miesięczne M. P. za miesiąc czerwiec 2011 r. – według systemu informatycznego ZUS – wyniosło [...] zł. brutto,

f. według oświadczenia stron stałe miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł., w tym: za energię elektryczną [...] zł., gaz, [...] zł., wodę [...] zł., fundusz remontowy [...] zł., czynsz [...] zł.

Organ wskazał ponadto, że decyzją z dnia [...] umorzono jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące jednocześnie płatnikami składek w łącznej wysokości [...] zł.

Uznano, że organ I instancji prawidłowo przyjął, iż nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ww. ustawy. Zdaniem organu nie wystąpiła przesłanka określona w pkt 3 w/w przepisu, gdyż jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. W tym przedmiocie zaakcentowano, że postanowieniami z dnia [...] i [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. stwierdził brak majątku, jednakże w odniesieniu do Spółki A, a nie H.M. P., którzy zostali obciążeni odpowiedzialnością za zobowiązania tej Spółki. Nie wystąpiła też w ocenie organu, przesłanka z pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a także nie wystąpiły.

Wskazano ponadto, że zgodnie z art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz.1365), a w szczególności jego § 3 ust. 1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie organu, wnioskodawcy nie wykazali, że ze względu na stan majątkowy i sytuację zdrowotną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałyby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny, tym samym, że została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3a oraz pkt 1 rozporządzenia. Nadmieniono także, że pomimo wezwań strony nie przedstawiły pełnej sytuacji gospodarstwa domowego pod względem rodzinnym i majątkowym.

Podsumowując stwierdzono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części należnych mu zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a więc takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np. znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny, co w niniejszej sprawie nie zostało wykazane. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

Końcowo, organ podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu dłużnika oraz całkowitej nieściągalności decydują zobiektywizowane kryteria wymienione w art. 28 ust. 3a i rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy, na podstawie których organ rozstrzyga o umorzeniu, bądź nie należności. Ważnego interesu dłużnika i całkowitej nieściągalności należności nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem płatnika o potrzebie umorzenia zadłużenia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązani nie zgadzając się z uzasadnieniem decyzji, stwierdzili jej bezzasadność.

Jak podkreślono, brak możliwości spłaty należności wobec ZUS – u został spowodowany okolicznościami niezależnymi od skarżących, a to tragiczną śmiercią męża i ojca, który prowadził działalność gospodarczą, która to działalność załamała się po jego śmierci na skutek braku doświadczenia zobowiązanych oraz zbiegu szeregu innych okoliczności, w tym utraty części majątku. Wskazując na prawidłowe w zasadzie ustalenie stanu faktycznego, skarżący zarzucili organowi nie uwzględnienie ich trudnej sytuacji w kontekście zastosowania przepisów art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., a zwłaszcza możliwości spłaty kwoty [...] zł., przy osiąganych przychodach przez skarżącego w wysokości [...] zł. brutto pomimo, że stałe wydatki miesięczne kształtują się na poziomie [...] zł. miesięcznie. Zaakcentowano, że ponoszone są wydatki na leki dla skarżącej, a kwota, która pozostaje nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny tj. np. wyżywienie, a to z kolei powoduje konieczność korzystania z pomocy rodziny. Cytując przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, podniesiono, że w orzecznictwie przyjmuje się, że badając przesłanki umożliwiające wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości należy odnieść się do aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej strony. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Wskazano nadto, że przyczyną zaistnienia zaległości były nadzwyczajne zdarzenia -tragiczna śmierć ojca i brata, którzy bezpośrednio prowadzili działalność gospodarczą. Na skutek tej tragicznej śmierci liczący wówczas [...] lat skarżący pozostał tylko z matką. Nie posiadał żadnej wiedzy w prowadzeniu działalności gospodarczej, a likwidacja jej była niemożliwa z powodu konieczności uregulowania znacznych kwot z tytułu podatku VAT i dochodowego. Firma związana była ponadto kontraktami, których zerwanie groziło karami umownymi. Pozostała nadto kwestia pracowników, którzy z dnia na dzień staliby się bezrobotnymi. Likwidacja z kolei działalności wynikała z faktu, że niektórzy kontrahenci zerwali umowy, a ponadto, z powodu załamania koniunktury na rynku, utraty samochodu na terenie N. i braku środków finansowych.

Zdaniem skarżących opisane okoliczności wyczerpują przesłankę określoną w art. 28 ust. 3 pkt 2 i 3 u.s.u.s. Zaakcentowano ponadto, że skarżący pracuje jako pracownik najemny, a uzyskiwane dochody pozwalają tylko na bieżącą egzystencję. Kwota przy tym, którą uzyskuje z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] zł. brutto nie daje żadnych możliwości spłaty zadłużenia. Skarżąca nie pracuje, nie uzyskuje żadnych dochodów i jest przy tym schorowana, co zostało udokumentowane. Za nieuprawnione uznali skarżący stawianie hipotezy, że sytuacja może się polepszyć, skoro stracili cały majątek.

Końcowo, powołując się na zasadę solidaryzmu społecznego, zaakcentowali, że spełniają wymagania do skorzystania z pomocy państwa, jednakże brak jej uzasadnia twierdzenie, że będą zmuszeni korzystać z opieki społecznej.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Dyrektor Oddziału ZUS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w objętej skargą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Skarga okazała się nieuzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja ZUS – u z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powołany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności przysługujące ZUS – owi mogą zostać umorzone w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności zostały z kolei określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte ust. 3 w art. 28 cyt. ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zakład ma zatem jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ administracyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Przyjęty w tym zakresie wniosek organu, że nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, znajduje swoje oparcie w ustaleniach faktycznych sprawy. W tym zakresie wymaga zaakcentowania, że skarżący osiąga stałe dochody z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] zł. brutto, a tzw. stałe opłaty ( czynsz, energia elektryczna, woda gaz, fundusz remontowy ) wynoszą miesięcznie [...] zł. Wskazać także należy, że wobec M. P. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez [...] Urząd Wojewódzki i Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. na łączną kwotę [...] zł. Miesięcznie – jak wskazał skarżący w oświadczeniu z dnia 18 lipca 2011 r. ( załącznik do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek ) obciążenie z tego tytułu wynosi [...] zł. Skoro zatem skarżący uzyskuje stałe dochody w formie wynagrodzenia, to zasadnie organ przyjął brak istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Potwierdza to także skutecznie prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne.

Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 187/10 "Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność składek". W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy osoba zobowiązana posiada stałe dochody – a więc tak jak w badanej sytuacji – nie jest możliwe przyjęcie istnienia całkowitej nieściągalności, a więc warunku koniecznego, który daje organowi uprawnienie/prawo do ewentualnego uwzględnienia wniosku. Okoliczności podnoszone przez skarżących, a więc niskie dochody oraz wysokość zadłużenia nie wypełniają przesłanki "całkowitej nieściągalności", a skoro tak, to z przyczyn określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie było w badanej sprawie możliwe umorzenie należności.

Ocena z kolei legalności rozstrzygnięcia w zakresie przesłanek wynikających z regulacji art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wymaga zaakcentowania, że możliwe jest także umorzenie należności ZUS – ich w sytuacji, gdy nie wystąpią przesłanki całkowitej ich nieściągalności. Zgodnie z w/w przepisami, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie stron skarżących organ naruszył § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 w/w rozporządzenia, gdyż wysokość zaległych składek jest zbyt wysoka, a uzyskiwane dochody wystarczają jedynie na bieżącą egzystencję. Wskazano ponadto, że skarżąca nie pracuje, nie uzyskuje żadnych dochodów i jest przy tym schorowana. Oceniając ten zarzut należy przede wszystkim odwołać się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, głównie w zakresie sytuacji majątkowo – rodzinnej skarżących. Skarżący tworzą 2-osobowe gospodarstwo domowe, które utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości [...] zł. brutto ( matka i syn ). Stałe, miesięczne wydatki gospodarstwa domowego – na co wyżej, przy omawianiu przesłanki "całkowitej nieściągalności" zwracano uwagę - wynoszą [...] zł. Skarżąca jest w wieku [...] lat, a skarżący w wieku [...] lat. Wbrew temu, co twierdzą strony, nie wykazały w prowadzonym postępowaniu, że skarżąca – ze względu na stan zdrowia – wymaga sprawowania opieki. Zasadność tego wniosku potwierdza ponadto informacja skarżących zawarta we wniosku o umorzenie. W punkcie 17 załącznika nr 35 do Instrukcji ( karta nr 72 akt administracyjnych ) skarżący oświadczył bowiem, że "moja mama H. od lutego 2011 r. nie pracuje, do dnia dzisiejszego nie otrzymała żadnej propozycji pracy z Urzędu Pracy, gdzie jest zarejestrowana, pracy szukała również na własną rękę, ale bez rezultatu". W tym zakresie, mimo wezwania organu z dnia 23 sierpnia 2011 r. ( karta nr 104 akt administracyjnych ) skarżący nie przedłożyli żadnych dowodów, a zatem za bezzasadny uznać należy zarzut naruszenia § 3 pkt 3 w/w rozporządzenia.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia § 3 pkt 2 rozporządzenia należy zaakcentować, że skarżący, wskazali w tym przedmiocie na tragiczną śmierć członków rodziny prowadzących działalność gospodarczą i związane z tym trudności oraz konieczność likwidacji działalności gospodarczej. Nie sposób nie podnieść, że skarżący odpowiadają za w/w należności w związku z decyzją z dnia [...] o orzeczeniu o ich odpowiedzialności za należności Spółki A. Przesłanka określona w tym przepisie dotyczy natomiast osoby prowadzącej działalność gospodarczą.

Końcowo, należy zaakcentować, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże – zdaniem Sądu – tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie/szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. W tej kwestii wypowiadał się wielokrotnie NSA, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 NSA przyjął, że "1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny".

Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada – co już akcentowano – czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ sprostał tym wymaganiom i nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia. Stwierdzając bowiem brak przesłanek określonych w tych przepisach organ zwrócił także uwagę, że skarżący nie wykazali, że w dłuższym okresie czasu spłata składek wiązałyby się z brakiem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wniosek ten jest o tyle zasadny, że skarżący są osobami, które są w stanie świadczyć pracę, o czym przesądza ich wiek odpowiednio [...] i [...] lata.

Jak podniósł NSA w wyroku z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 542/10 "Otrzymywanie przez osobę ubiegającą się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stałego miesięcznego wynagrodzenia za pracę, a także młody wiek i dobre zdrowie jej oraz jej małżonka, wskazują na możliwość uzyskiwania dochodów, a co za tym idzie możliwością poprawy, w określonej perspektywie czasowej, ich sytuacji materialnej".

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym Podsumowując, w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową i finansową stron skarżących i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270 ) orzekł jak w sentencji wyroku.