Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 186/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 11 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za miesiące od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2021 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Organ podał, że na podstawie art. 31 zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 poz. 2095, dalej: "ustawa COVID-19") wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Dalej ZUS podał, że po weryfikacji przekazanej do Zakładu korespondencji ustalono, że w ewidencji ZUS nie odnotowano złożonego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek – RDZ na NIP: [...] za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., o czym powiadomiono skarżącego pismem z [...] września 2021r. Dalej zakład wyjaśnił, że wprowadzone obostrzenia pandemiczne, przy niezbędnym zapewnieniu ciągłości obsługi klientów, wymusiły na Zakładzie szereg zmian technicznych i organizacyjnych. Nowością, po wycofaniu z użycia tzw. urzędomatów, było udostępnienie klientom skrzynek podawczych. Umożliwiały one złożenie dokumentów bez osobistego kontaktu z pracownikiem ZUS, jednak bez potwierdzenia faktu złożenia. Zakład podkreślił, że zweryfikował wszystkie wnioski o zwolnienie (RDZ) złożone do skrzynki korespondencyjnej w okresie od [...] kwietnia do [...] kwietnia 2020 r. oraz plik dokumentów złożonych w okresie od [...] kwietnia do [...] kwietnia 2020 r., które z uwagi na błędy podlegały weryfikacji przez pracowników Zakładu i nie stwierdzono wpływu wniosku z nazwiskiem Skarżącego. W związku ze złożeniem przez skarżącego w dniach od [...] maja do [...] maja 2020 r. wniosków o świadczenie postojowe RSP-D, sprawdzono również wszystkie wnioski tego rodzaju, które wpłynęły w tych dniach i nie stwierdzono wśród nich wniosku RDZ. Nie dopuszczono do żadnych zaniedbań przy przeprowadzaniu postępowania wyjaśniającego. Zagubienie bądź błędne zarejestrowanie wniosku złożonego w skrzynce podawczej było niemożliwe. Postępowanie polegało na kilkakrotnym przeszukaniu wszystkich wniosków związanych z "Tarczą antykryzysową".

Biorąc pod uwagę powyższe, organ uznał, że wniosek w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. nie został w rzeczywistości przez skarżącego złożony. W związku z powyższym, nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

W złożonej skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2021 r. zarzucając naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako: "k.p.a.") przez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, a w szczególności pominięcie twierdzeń skarżącego, że wniosek w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne został przez niego złożony we właściwym czasie przez umieszczenie go w skrzynce podawczej i niewzięcie pod uwagę możliwości zagubienia wniosku przez pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

2) art. 75 § 2 w zw. z art. 81 a § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niepodjęcie przez organ administracji publicznej starań w ustaleniu stanu faktycznego sprawy z wykorzystaniem wszelkich możliwych środków dowodowych i nieskorzystanie z możliwości odebrania pisemnego oświadczenia strony w przedmiocie złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia, a także przez nierozstrzygnięcie powstałych wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na korzyść strony i niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn nierozstrzygnięcia tych wątpliwości w sposób korzystny dla strony, tj. zgodnie z brzmieniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego;

- art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19 przez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji o odmowie zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od lll-V/2020 r., w sytuacji gdy złożył on wniosek o zwolnienie go z obowiązku z opłacania składek we właściwym terminie i w sposób adekwatny do reżimu związanego z obowiązującym stanem epidemii COVID-19, tj. umieszczając wniosek w skrzynce podawczej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i spełniał jednocześnie wszystkie ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie zwolnienia, a mimo to bezzasadnie nie został on zwolniony z obowiązku opłacania składek.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, w postaci oświadczenia [...], dla wykazania faktu sporządzenia i złożenia przez skarżącego w skrzynce podawczej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2022r. wniósł o przeprowadzenie rozprawy zdalnej i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, natomiast, w piśmie z dnia [...] marca 2022r. wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie zarządzeniem z dnia [...] maja 2022r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 22 października 2020r. sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18 w takiej sytuacji, skierowanie sprawy celem rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony. Podobnie orzekł NSA w postanowieniu z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II FSK 2207/18. Powyższe znajduje także oparcie w poglądzie zaprezentowanym w uchwale NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19. Sąd w obecnym składzie poglądy wyrażone w powołanych orzeczeniach podziela.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 – dalej zwanej "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie zaś z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2022 r. nr [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za miesiące od marca do maja 2020 r. Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, naruszają przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy wyjaśnić, iż wskazaną przez ZUS podstawą decyzji wydanej w I instancji w rozpoznawanej sprawie był przepis art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19 stanowiący, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji. W przepisie art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 postanowiono natomiast, że na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Stosownie natomiast do art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do ZUS nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W zaskarżonej decyzji Zakład wskazał, że przyczyną odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. był brak wniosku Skarżącego. W tym zakresie ZUS stwierdził, że w ewidencji ZUS nie odnotowano złożonego wniosku o zwolnienie, w który zawarte byłyby dane i NIP Skarżącego. Po weryfikacji wszystkich wniosków o zwolnienie (RDZ) złożonych do skrzynki korespondencyjnej w okresie od 3 do [...] kwietnia 2020 r. oraz pliku dokumentów złożonych w okresie od [...] do [...] kwietnia 2020 r., które z uwagi na błędy podlegały weryfikacji przez pracowników ZUS, nie stwierdzono wpływu wniosku z nazwiskiem Skarżącego. W związku ze złożeniem przez Skarżącego wniosku o świadczenie postojowe RSP-D w dniach od [...] do [...] maja 2020 r. weryfikacji poddano także wszystkie wnioski tego typu i również nie stwierdzono wśród nich wniosku o zwolnienie (RDZ). W zaskarżonej decyzji organ uznał zatem, że w rzeczywistości Skarżący nie złożył wniosku w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. i w związku z tym, z tego tytułu nie przysługuje mu zwolnienie.

W treści znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy pism z [...] sierpnia 2021 r. oraz z [...] listopada 2021 r. Skarżący podnosi, że najprawdopodobniej przedmiotowy wniosek złożył [...] kwietnia 2020 r. i wrzucając go do skrzynki podawczej nie mógł uzyskać potwierdzenia. Z uwagi na otrzymane upomnienia z [...] lipca 2021 r. złożył jednak reklamację i załączył kopię wniosku RDZ.

Istotą sporu jest zatem sprawa złożenia przed [...] czerwca 2020 wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, w której to kwestii strony postępowania sądowego prezentują odmienne stanowiska.

Z podanych wcześniej przepisów wynika, że postępowanie w przedmiocie przyznania zwolnienia z obowiązku opłacania składek składek jest postępowaniem wszczynanym nie z urzędu, lecz na wniosek. Zastosowanie znajduje zatem m.in. przepis art. 61 § 3 k.p.a., zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Jeżeli zatem jest tak jak twierdzi ZUS, że wniosek o zwolnienie, na który Skarżący się powołuje, nie został złożony, to nie mogłoby dojść do wszczęcia postępowania i w konsekwencji także załatwienia sprawy, w tym wypadku, poprzez odmowę zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jak uczynił to organ, wydając zaskarżoną decyzję. Wskazuje to zatem na niekonsekwencję ze strony organu. W przypadku bowiem braku podstaw do merytorycznego rozpoznania żądania zwolnienia z obowiązku płacenia składek z uwagi na niezłożenie wniosku, należało stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. odmówić wszczęcia postępowania. Jak wynika z treści tego przepisu, gdy żądanie strony zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. ( Na marginesie jedynie Sąd zauważa, że stosownie do art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję).

Brak żądania (w tym przypadku wniosku RDZ), na który wskazuje organ, stanowi przyczynę uniemożliwiającą merytoryczne rozpoznanie sprawy. Odmowa wszczęcia postępowania jest aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a przed wydaniem tego aktu nie prowadzi postępowania administracyjnego zmierzającego do merytorycznego wyjaśnienia sprawy. W rozstrzygnięciu tym organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2015 r., sygn. akt. II OSK 999/14). Na tym etapie postępowania organ bada jedynie kwestie formalnoprawne, oceniając, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego wniosku.

Organ w wydanych decyzjach, mimo że przyjął, iż Skarżący nie złożył wniosku w ustawowym terminie, odmówił przyznania zwolnienia uznając, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. ZUS rozstrzygnął więc sprawę merytorycznie, pomijając całkowicie jej procesowy aspekt.

Należy podkreślić, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Z kolei, podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w jego uzasadnieniu, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu, przeprowadzone przez organ postępowanie i wydane w jego wyniku decyzje nie spełniają standardów określonych w przywołanych przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zdaniem Sądu, kluczowa w tej sprawie kwestia złożenia w przepisanym prawem terminie wniosku, bądź nie, nie została przez ZUS należycie wyjaśniona. Ze stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie wynika, że wnoszenie pism do organu w okresie epidemii zorganizowane zostało w ten sposób, że pisma można było składać m. in. do odpowiedniej skrzynki korespondencyjnej, bez kontaktu z pracownikiem organu. Należy zakładać, że skorzystanie z takiej możliwości skutkowało brakiem uzyskania potwierdzenia złożenia dokumentów przez pracownika organu. Zdaniem Sądu, organ wprowadzając procedurę składania pism za pośrednictwem skrzynki korespondencyjnej wystawionej w siedzibie organu, bez możliwości uzyskania potwierdzenia ich złożenia przez pracownika organu, nie powinien w takiej sytuacji obciążać strony negatywnymi skutkami przyjętego sposobu doręczania pism i wniosków. W sytuacji, gdy organ umożliwia składanie pism do skrzynki bez możliwości uzyskania stosownego potwierdzenia daty ich złożenia, np. poprzez wprowadzenie stosownych, transparentnych procedur weryfikacyjnych, to przerzuca w ten sposób całą odpowiedzialność na podmiot składający pismo.

Sąd stwierdza, że na podstawie akt niniejszej sprawy nie można odtworzyć, w sposób niebudzący wątpliwości okoliczności dotyczących sposobu wnoszenia pism do ZUS w 2020r. oraz dalszej procedury związanej z nadawaniem im biegu. Na podstawie stanowisk prezentowanych przez Skarżącego i Zakład nie można jednoznacznie stwierdzić z jednej strony, czy przedmiotowy wniosek został złożony, a z drugiej – jak często i w jaki sposób przebiegały czynności wyjmowania pism ze skrzynki oraz związane z nimi czynności rejestracji dokumentów, a także, w jakim trybie odbywało się ich przekazywanie właściwym komórkom organu oraz jakie gwarancje procesowe praw strony temu towarzyszyły. Zakład nie podał, w jaki realny sposób Skarżący mógłby wykazać fakt złożenia wniosku do pojemnika na korespondencję znajdującego się w siedzibie organu. Realizując zasadę prawdy obiektywnej i zasadę zaufania do organów, ZUS powinien był wyjaśnić, w jaki sposób rejestrowano i ewidencjowano korespondencję składaną przez płatników składek do urn, czy rejestracja korespondencji dokonywana była codziennie, czy istnieje dokumentacja potwierdzająca wpływ wniosków, pism lub innych dokumentów w okresie, w którym Skarżący - jak twierdzi - wniosek złożył i wreszcie, czy praktyka ewidencjonowania złożonych wniosków różniła się w zależności od oddziału lub inspektoratu ZUS, czy może była ustandaryzowana. W aktach sprawy brakuje również dowodów odzwierciedlających działania organu, podjęte wskutek złożonej reklamacji, wskazujących kto, kiedy i w jaki sposób ustalił, że wniosek Skarżącego nie wpłynął do organu. Wyjaśnienie tych okoliczności mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

W tej sytuacji, zwięzłą informację ZUS odnośnie podjętych czynności, niepopartą żadnymi konkretnymi, weryfikowalnymi i udokumentowanymi ustaleniami, uznać należy za niewystarczającą.

W rezultacie, wydane w sprawie decyzje naruszają także art. 107 § 3 k.p.a. Należy podkreślić, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco, wyczerpująco i zrozumiale dla strony uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich naturalną konsekwencją.

Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W tym kontekście ponownie podkreślenia wymaga, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił procedury składania wniosków do skrzynki podawczej, nie podał sposobu ich rejestrowania i ewidencjonowania oraz nadawania im dalszego biegu, nie odniósł się również do argumentacji strony, zawartych w pismach z dnia [...] sierpnia 2021r. oraz z [...] listopada 2021r.

Należy podkreślić, że prawidłowo uzasadnione decyzje mają znaczenie dla realizacji zasady wynikającej z art. 11 k.p.a., zgodnie z którą, organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem twierdzenia strony uważane przez nią za istotne dla sposobu załatwienia. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Uzasadnienie decyzji nie może ograniczać się tylko do przedstawienia przez organ własnego stanowiska, i to w sposób wybiórczy, niepełny, w sytuacji gdy przesłanki podjętego rozstrzygnięcia budzą zastrzeżenia strony. W uzasadnieniu decyzji organ winien odnieść się do tych zastrzeżeń, a nie je pomijać.

W ocenie Sądu, sposób procedowania przez organ wymienionych powyżej kryteriów nie spełnia, co skutkuje naruszeniem art. 7, art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz czyni w tym zakresie skargę zasadną.

Na marginesie Sąd wskazuje, że zarzut naruszenia przez organ art. 81a § 1 k.p.a. nie znajduje uzasadnienia. Przepis ten stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Przedmiotem tego postępowania była kwestia zwolnienia Skarżącego z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Natomiast możliwość rozstrzygania na korzyść strony niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, odnosi się do postępowań, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2463/20). W rezultacie, przepis ten nie mógł mieć zastosowania w rozważanej sprawie.

Stwierdzone uchybienia proceduralne przedwczesnym czynią ustosunkowanie się przez Sąd do zawartych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ ustali i wyjaśni przedstawione powyżej kwestie. Wskaże przy tym obowiązujące zasady i sposób działania oraz przyjęte rozwiązania związane z wnoszeniem podań oraz nadawaniem im dalszego biegu w czasie adekwatnym dla sprawy, kiedy obowiązywały szczególne ograniczenia związane z przeciwdziałaniem skutkom pandemii. Organ wyjaśni również, czy i w jaki sposób strona mogła uzyskać potwierdzenie złożenia wniosku, mając na uwadze, że w sytuacji gdyby takiego potwierdzenia otrzymać nie mogła, to przyjęty tryb składania wniosków nie powinien negatywnie wpływać na prawną sytuację strony, szczególnie, w sytuacji niemożności jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności związanych ze złożeniem wniosku, w istotnym dla sprawy okresie. Następnie organ rozstrzygnie sprawę adekwatnie do poczynionych ustaleń faktycznych, a swoje stanowisko uzasadni w sposób zgodny z art. 107 § 3 k.p.a., umożliwiający stronie poznanie faktycznych motywów rozstrzygnięcia.

W skardze strona wniosła na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci oświadczenia [...], a w jej uzasadnieniu wskazała także na oświadczenie J. S.. Tytułem wyjaśnienia podkreślić trzeba, że do skargi nie dołączono oświadczenia J. S.. Sąd postanowił nie uwzględnić tego wniosku. W myśl podanego przepisu sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Postępowanie sądowoadministracyjne nie może jednak zastąpić postępowania administracyjnego. Przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ogranicza się wyłącznie do dowodu z dokumentu i ma ono charakter wyjątkowy. Przeprowadzenie jakichkolwiek innych dowodów poza dowodami z dokumentów (tj. dowodu z zeznań świadka, przesłuchania stron, opinii biegłego czy też oględzin) jest niedopuszczalne. Dowód z dokumentu prywatnego, który zawiera oświadczenie strony lub świadka, w istocie oznaczałby obejście tego zakazu. Jak wskazał NSA w wyroku z 25 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 235/08 "przepis ten pozwala sądowi na przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jak wskazano powyżej dowód z zeznań świadka powinien być przeprowadzony w postępowaniu administracyjnym bezpośrednio i nie może być zastępowany pisemnymi oświadczeniami osób mogących dysponować wiedzą na temat sprawy" (LEX nr 522504). Nie ma jednak przeszkód, aby w ponownie prowadzonym przez organ postępowaniu Skarżący na poparcie swojej argumentacji tego rodzaju dowód przedłożył organowi.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.