Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 439/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV w dniu 22 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem S. G. (dalej: strona, skarżący) z dnia [...] czerwca 2019 r., skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej: MOPS), o umorzenie zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że pozostaje bez zatrudnienia oraz posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Strona podniosła również, że ponosi koszty utrzymania mieszkania w kwocie [...] zł miesięcznie, koszty zakupu leków w kwocie [...] zł miesięcznie oraz koszty spłaty pożyczki PEFRON w kwocie [...] zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej: organ pierwszej instancji) - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 2 pkt 9, art. 30 ust. 1 i art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 670 ze zm., dalej w skrócie: ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawa) - odmówił stronie umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na rzecz K. B. w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w toku postępowania poczynił następujące ustalenia:

- w okresie od [...] września 2005 r. do [...] sierpnia 2006 r. MOPS wypłacił na rzecz K. B. zaliczkę alimentacyjną w łącznej kwocie [...] zł, w związku z czym zobowiązania skarżącego z tego tytułu, powiększone o 5%, wyniosły [...] zł;

- w okresie od maja 2016 r. do czerwca 2017 r. skarżący zwrócił [...] zł, w związku z czym do spłaty pozostało [...] zł,

- z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. z dnia [...] lipca 2019 r. wynika, że egzekucja wobec strony przez okres przynajmniej 3 lat nie była skuteczna, a ostatnia wpłata na poczet zadłużenia wpłynęła w dniu [...] czerwca 2017 r. w kwocie [...] zł.

W dalszej kolejności organ przytoczył treść art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazał, że ustawodawca uprawnia do skorzystania z ulgi w spłacie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej jedynie tych dłużników alimentacyjnych, którzy przez okres wskazany w tym przepisie w pełni wywiązywali się z obowiązku spłaty tych należności. Organ wskazał, że na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, dopuszczalne jest również umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, tj. należności z których spłatą zalega strona. Oceniając jednak zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ pierwszej instancji uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek umorzenia wymienionych w art. 30 ust. 1 ustawy.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia zawartych w art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ pierwszej instancji zauważył, że ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy upoważnia organ do udzielenia ulgi w spłacie jedynie "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego", a więc należności wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy. Dłużnik alimentacyjny jest bowiem zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy. Uprawnienie dłużnika do ubiegania się o ulgę w spłacie z art. 30 ust. 2 ustawy koresponduje zatem z jego obowiązkiem wynikającym z art. 27 ust. 1. W związku z powyższym, organ stwierdził, że nie jest uprawniony, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, do udzielenia ulgi w spłacie innych należności alimentacyjnych, w tym wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy, czyli należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organ podkreślił przy tym, że pogląd taki wyrażony jest również w orzecznictwie sądów administracyjnych, w których przyjęto, że art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ma zastosowania do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

Podzielając w pełni powyższą linię orzeczniczą, organ pierwszej instancji poczynił jednak w toku postępowania dodatkowe ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego. Z ustaleń tych wynikało, że skarżący mieszka u swojego ojca w L. przy ul. [...] i nie posiada tytułu własności do tej nieruchomości. W dniu [...] lutego 2018 r. strona wznowiła wykonywanie własnej działalności gospodarczej w postaci Firmy Usługowo-Handlowej [...] (transport drogowy towarów). Z prowadzonej działalności strona wykazała dochód w 2018 r. w wysokości [...] zł. Organ ustalił również, że skarżący osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł oraz ponosi stałe, miesięczne obciążenia w wysokości: czynsz – [...] zł, opłata za telefon – [...] zł, wydatki na leczenie – [...] zł i spłata pożyczki zaciągniętej w PEFRON - rata miesięczna [...] zł. Strona nie korzysta z pomocy społecznej oraz posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do dnia [...] stycznia 2020 r.

Nie znajdując podstaw do umorzenia stronie zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych organ pierwszej instancji wskazał, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje wystarczających dochodów na pokrycie alimentów. Taka sytuacja dłużnika nie jest jednak okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych, w związku z czym należy mieć na uwadze nie tylko aktualną jego sytuację, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na jej poprawę w przyszłości. Organ wskazał, że inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby, które legitymują się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku, niekoniecznie na rynku lokalnym. Zdaniem organu pierwszej instancji, skarżący, który jest w wieku aktywności zawodowej i nie jest osobą niezdolną do pracy, ponieważ schorzenia na które choruje nie uniemożliwiają mu podjęcia zatrudnienia, może podjąć dodatkowe zatrudnienie lub całkowicie zmienić formę zatrudnienia. Według organu, umorzenie należności winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na spłatę zadłużenia, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. W konsekwencji, z uwagi na brak szczególnie uzasadnionych okoliczności, organ odmówił stronie umorzenia zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych.

W odwołaniu od decyzji strona powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 176/17, w którym Sąd wskazał możliwość umorzenia zaległości wynikających z wypłaconej zaliczki alimentacyjnej z powodu trudnej sytuacji materialnej, życiowej i zdrowotnej.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej w skrócie: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W motywach swojego rozstrzygnięcia organ przytoczył brzmienie przepisów art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazał, że w związku ze złożeniem przez stronę wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, organ pierwszej instancji pismem z dnia [...] lipca 2019 r. skierował do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. prośbę o udzielenie informacji, czy egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego okazała się skuteczna przez okres 3, 5 lub 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] lipca 2019 r. komornik sądowy poinformował, że wobec skarżącego egzekucja nie była skuteczna w żadnym z podanych okresów.

Organ odwoławczy stwierdził, że zaliczka alimentacyjna była wypłacana na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, która obowiązywała do dnia 30 września 2008 r. Wskazał, że z przepisów przejściowych nowej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, iż dotychczasowe przepisy, tj. przepisy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej mają zastosowanie jedynie do spraw o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy (art. 41 ustawy), spraw o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42 ust. 2 ustawy) i egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43 ust. 1 ustawy). Organ podkreślił, że sprawa o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. nie należy do żadnej z kategorii spraw, wymienionych w przepisach przejściowych nowej ustawy. Tym samym sprawy dotyczące umarzania należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych zostały potraktowane jako podlegające regulacjom nowej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co - w przypadku złożenia przez dłużnika alimentacyjnego wniosku o umorzenie takich należności po 1 października 2008 r. - oznacza bezpośrednie stosowanie nowego prawa. Na potwierdzenie powyższego stanowiska, Kolegium przywołało orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym wskazuje się, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przepisach przejściowych nie uregulowała kwestii dotyczących umarzania należności dłużników alimentacyjnych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłacanych osobom uprawnionym na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. Regulację taką ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zamieściła w art. 30 ust. 1 przez określenie, na jakich przesłankach może być oparte umorzenie należności m. in. z tytułu zaliczek alimentacyjnych, tj. świadczeń wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że wniosek strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, wobec braku innych przepisów intertemporalnych w tym zakresie, mógł być rozpatrzony na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r.

Oceniając decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium uznało, że organ ten zasadnie stwierdził, iż nie jest uprawniony, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do udzielenia ulgi w spłacie innych należności alimentacyjnych, w tym wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy, czyli należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

Zdaniem organu odwoławczego, brak było również podstaw do zastosowania w sprawie art. 30 ust. 2 ustawy, a zatem nie można zgodzić się z argumentacją skarżącego, zgodnie z którą istnieje możliwość umorzenia mu zaległości wynikających z wypłaconej zaliczki alimentacyjnej z powodu trudnej sytuacji materialnej, życiowej i zdrowotnej. W tym zakresie Kolegium powołało się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, z którego wynika, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres wskazany w art. 30 ust. 1 ustawy. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi zatem ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Uwzględniając powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji zasadnie zastosował art. 30 ust. 1 ustawy jako podstawę rozstrzygnięcia wniosku strony i prawidłowo uznał, że strona nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie, a tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że fakt dokonanej przez organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej strony nie miał wpływu, ani znaczenia na rozstrzygnięcie, ponieważ okoliczności te nie mogły być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy.

Decyzja Kolegium z dnia [...] września 2019 r. stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której strona ponowiła argumentację podniesioną w odwołaniu, powołując się na orzeczenie sądu stwierdzające możliwość umorzenia zaległości wynikających z wypłaconej zaliczki alimentacyjnej z powodu trudnej sytuacji materialnej, życiowej i zdrowotnej strony.

Wyrokiem z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 452/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję.

W motywach swojego rozstrzygnięcia Sąd opowiedział się za prokonstytucyjną wykładnią analizowanego przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wskazując że powyższa norma prawna znajdzie zastosowanie w przedmiotowej sprawie, a zatem organy zobligowane były do rozpatrzenia przesłanek wynikających z tego przepisu. Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał, że o ile organ pierwszej instancji przeanalizował sytuację strony z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, o tyle organ odwoławczy, pomimo zarzutów podniesionych w tym zakresie przez stronę w odwołaniu, nie dokonał w ogóle tej oceny, czym naruszył przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania oraz przepisy postępowania. W związku z czym, Sąd zobowiązał organ odwoławczy do oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego w oparciu o stosowne ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że będąc związany oceną prawną wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 20 lutego 2020 r., ocenił ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny w kontekście możliwości umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Posiłkując się wykładnią tego przepisu dokonaną przez Sąd w wyroku, organ odwoławczy stwierdził, że użyte w przepisie sformułowanie "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego, należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą w art. 2 pkt 3 ustawy. Organ wskazał, że zgodnie z tym przepisem, dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja stała się bezskuteczna, a zatem co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Kolegium wskazało również, że samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności z omawianego tytułu może mieć miejsce wówczas gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego i stan taki jest skutkiem zaistnienia czynników, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu.

Przyjmując ustalenia faktyczne dokonane przez organ pierwszej instancji, Kolegium uznało, że sytuacja rodzinna, majątkowa oraz zdrowotna skarżącego nie uzasadnia umorzenia wobec niego należności w kwocie [...] zł z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący jest osobą młodą, pracuje, uzyskuje określone dochody, a schorzenia na które cierpi oraz fakt posiadania orzeczenia umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie pozbawiają go możliwości aktywności zawodowej czy społecznej. Nie korzysta z pomocy społecznej, nie zgłasza żadnych problemów, oprócz mieszkaniowych (mieszka z ojcem).

Kolegium podzieliło zatem w pełni ocenę jakiej dokonał organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując, że strona ma realną możliwość efektywnego wykonania ciążącego na nim zobowiązania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wskazała, że jest obecnie osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych dochodów za wyjątkiem prac dorywczych. Skarżący podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną, nie posiada żadnego mienia oraz ponosi stałe miesięczne wydatki na które składają się: koszty utrzymania mieszkania w wysokości [...] zł, koszty leczenia w wysokości [...] zł i koszty osobistego utrzymania w wysokości ok. [...] zł. Skarżący wskazał również, że z prac dorywczych uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Zdaniem strony, podane przez nią w poprzednich pismach argumenty w pełni uzasadniają umorzenie zaliczki alimentacyjnej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Trzeba też podkreślić, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do umorzenia należności w zastępstwie organów administracji publicznej.

Na wstępie rozważań wskazać należy, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] odmawiającą stronie umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Zaskarżona decyzja wydana została na skutek uchylenia przez tutejszy Sąd - wyrokiem z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 452/19 - decyzji organ odwoławczego z dnia [...] września 2019 r. utrzymującej w mocy wskazaną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że o ile organ pierwszej instancji przeanalizował sytuację strony z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o tyle organ odwoławczy - pomimo zarzutów podniesionych w tym zakresie przez stronę w odwołaniu - nie dokonał w ogóle tej oceny, czym naruszył przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania oraz przepisy postępowania. W konsekwencji Sąd zobowiązał organ odwoławczy do ponownego rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] czerwca 2019 r. nie tylko z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 30 ust. 1 ustawy, ale również z uwzględnieniem przesłanek wynikających z ust. 2 art. 30 ustawy.

Stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Jak prawidłowo ustalono w toku postępowania, co wynika z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. z dnia [...] lipca 2019 r., i czego skarżący nie podważa, skoro bezsprzecznie egzekucja należności z tytułu zasądzonych alimentów prowadzona była w sposób nieskuteczny w ciągu ostatnich trzech, pięciu, siedmiu lat, to według art. 30 ust. 1 ustawy zachodzi w sytuacji skarżącego całkowity brak przesłanek prawnych do umorzenia zaległej należności na podstawie tego przepisu.

Odnosząc się do przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy, stwierdzić należy, że w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ odwoławczy - zgodnie ze wskazaniami zawartymi w powołanym wyżej wyroku z dnia 20 lutego 2020 r. - rozważył, czy w grę nie wchodzi możliwość umorzenia zaległej należności na gruncie ustępu 2 art. 30 ustawy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w treści zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, które Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela, zgodnie z którym instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest wyjątkowa. Oznacza to, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny, zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. Zgodnie z zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule Konstytucji RP, system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci, bowiem Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane. Zatem umorzenie należności powinno mieć miejsce, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2018 r., sygn. I OSK 2604/16).

Z kolei jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 czerwca 2018 r. w sprawie o sygnaturze I OSK 267/18, dokonując wykładni użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 ustawy. Według tego przepisu, dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą mającą trudności finansowe, przy czym chodzi tu o fakt obiektywnie istniejący, na który dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu, a nie o jego subiektywne przekonanie. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Tożsama wykładnia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów prezentowana jest w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. I OSK 53/14, z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. I OSK 273/14, z dnia 27 września 2016, sygn. 355/15 i z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 1446/15, a także wcześniejsze wyroki, które dotyczyły umorzenia zaliczek alimentacyjnych pod rządem obowiązywania art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. I OSK 544/07 i z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. I OSK 1166/09).

W niniejszej sprawie, w świetle zgromadzonego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego, nie są sporne ustalenia organu odwoławczego, z których wynika, że skarżący mieszka u swojego ojca w L. przy ul. [...] i nie posiada tytułu własności do tego lokalu mieszkalnego. W dniu [...] lutego 2018 r. skarżący wznowił wykonywanie własnej działalności gospodarczej w postaci firmy usługowo-handlowej zajmującej się transportem drogowym towarów. Skarżący z działalności tej osiągnął w 2018 r. dochód w wysokości [...] zł. Zgodnie z ustaleniami organu, strona osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł i ponosi stałe, miesięczne obciążenia finansowe, na które składają się: czynsz w wysokości [...] zł, opłata za telefon – [...] zł, wydatki na leczenie – [...] zł oraz spłata pożyczki zaciągniętej w PEFRON - rata miesięczna [...] zł. Jak trafnie zatem wskazał organ odwoławczy, sytuacja skarżącego nie jest wyjątkowa na tle innych dłużników alimentacyjnych, skarżący jest bowiem osobą stosunkowo młodą, pracuje, uzyskuje stały dochód, a schorzenia na które cierpi nie pozbawiają go możliwości aktywności zawodowej czy społecznej, co powoduje, że ma realną możliwość efektywnego wykonania ciążącego na nim zobowiązania. Dla celów podjęcia decyzji w kwestii zasadności umorzenia, nie może mieć przy tym, w ocenie Sądu, znaczenia okoliczność zaciągnięcia przez stronę dodatkowego zobowiązania finansowego w postaci pożyczki z PEFRON.

W toku postępowania przed organami skarżący powoływał się na swój stan zdrowia, jednak z załączonego do akt sprawy orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika, że obowiązywało ono do dnia [...] stycznia 2020 r. i zawierało wskazanie do pracy w warunkach chronionych. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza natomiast, że skarżący w 2018 r. wznowił wykonywanie własnej działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego towarów, osiągając w tym roku dochód w wysokości [...] zł. Zgodnie z informacjami zawartymi w protokole przesłuchania strony z dnia [...] czerwca 2019 r., skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga miesięcznie dochód w wysokości [...] zł. Ponadto z załączonej do akt sprawy informacji komornika sądowego z dnia [...] lipca 2019 r. wynika, że ostatnia dokonana przez skarżącego wpłata (w kwocie [...] zł) na poczet zadłużenia z tytułu zaliczek alimentacyjnych wpłynęła do MOPS-u w dniu [...] czerwca 2017 r.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia organu odwoławczego, Sąd uznał, że w sprawie organ w prawidłowy sposób ocenił przesłanki umorzenia stronie zaległej należności na gruncie ustępu 2 art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego. Przede wszystkim zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i powinno zachodzić jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja rodzinna, materialna, dochodowa, zdrowotna etc. trwale uniemożliwia spłatę zobowiązań. Taka zaś sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi, jeśli zważyć szczególnie, że kwota zaległości nie jest znaczna a uwzględniając również wiek skarżącego nie można wykluczyć zdolności do jej spłaty w niedalekiej przyszłości. Przejściowe trudności, o krótkotrwałym charakterze, jak aktualnie brak stałego zatrudnienia czy uzyskiwanie dochodów tylko z prac dorywczych nie stanowią dostatecznego powodu do definitywnej rezygnacji przez organy Państwa z domagania się zwrotu uprzednio wyłożonych za dłużnika alimentacyjnego sum pieniężnych.

Podkreślenia wymaga również, że decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy, o czym przesądza użyte w tym przepisie sformułowanie "może...umorzyć". W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny, ocenić zgromadzony materiał oraz stanowisko strony, a następnie przedstawić tok rozumowania w uzasadnieniu podjętych rozstrzygnięć. Decyzje administracyjne pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego związania. Wydający takie rozstrzygnięcie organ zawsze powinien wyjaśnić w sposób przekonujący i jasny, dlaczego załatwił wniosek strony w taki, a nie inny sposób.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być więc poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji. Tymczasem w sprawie do naruszeń takowych nie doszło. Skarżący brał czynny udział w postępowaniu, a ustalony przez organy stan faktyczny nie budził wątpliwości. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Kolegium odniosło się do sformułowanych w odwołaniu zarzutów i twierdzeń skarżącego, co znajduje swoje odzwierciedlenie w treści zaskarżonej decyzji. W świetle powyższego uznać należy, że w sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego.

Podsumowując, w ocenie Sądu, orzekające organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego wyznaczonych normami ust. 1 i ust. 2 art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Środki budżetowe przeznaczone na świadczenia alimentacyjne stanowią środki publiczne. W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały natomiast powody, dla których mogły być one dalej uszczuplane przez rezygnację z odzyskania tych, które zostały już wypłacone osobie uprawnionej na zaliczki alimentacyjne.

W tym stanie rzeczy skargę jako niezasadną należało oddalić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na mocy art. 151 p.p.s.a.

-----------------------

1