Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 286/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 165
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 481/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 13 kwietnia 2011 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 i 2006 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 12 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 481/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 13 kwietnia 2011 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r. i 2006 r.

W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżąca w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.303 zł wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Na formularzu PPF wnioskodawczyni podała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Z mężem posiada rozdzielność majątkową. Utrzymuje się z pomocy finansowej i rzeczowej rodziców oraz męża. Strona została wezwana do przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. WSA uznał zatem, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Strona wniosła zażalenie na postanowienie WSA, nie zgadzając się z oceną jej sytuacji finansowej i majątkowej, jakiej dokonał ten Sąd.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie WSA, mimo uchybienia przepisom postępowania, jest prawidłowe.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji nie wskazał na prawomocne postanowienie referendarza sądowego WSA w Bydgoszczy z 26 października 2011 r. (strona nie wniosła sprzeciwu od tego postanowienia), którym przyznano stronie prawo pomocy poprzez zwolnienie jej z połowy wpisu sądowego. Strona dostarczyła wówczas szereg dokumentów potwierdzających jej sytuację finansową i osobistą.

Zgodnie z art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j. z 2012 r., poz. 1270; dalej p.p.s.a.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle tego przepisu jeżeli po wydaniu postanowienia niekończącego postępowania w sprawie zgłoszono ponownie wniosek w tej samej kwestii, wniosek taki podlega rozpoznaniu, a gdy nie zostanie stwierdzona zmiana okoliczności - podlega oddaleniu. Postanowienia referendarza sądowego mające walor prawomocnych orzeczeń sądu (art. 259 § 3 p.p.s.a.) mogą być uchylane i zmieniane jedynie postanowieniami wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydanymi na podstawie art. 165 p.p.s.a. (vide postanowienie NSA z 18 listopada 2005 r., sygn. akt II OZ 877/05, niepubl.).

Sąd pierwszej instancji nie powołał się w swoich rozważaniach na art. 165 p.p.s.a. i nie oceniał pod kątem przesłanki w nim zawartej, czy w niniejszej sprawie zmieniły się wcześniej powoływane okoliczności. Uchybienie to jednak nie może być powodem uchylenia zaskarżonego postanowienia WSA, bowiem nie miało wpływu na wynik postępowania co do kwestii przyznania prawa pomocy, a to z tego względu, że skoro strona tym razem nie przedstawiła nowych okoliczności w formularzu PPF, a także nie dostarczyła wymaganych dokumentów, to niewątpliwie nie mogło dojść do wykazania, że nastąpiła taka zmiana okoliczności jej sytuacji majątkowej i finansowej, która uzasadniałaby uwzględnienie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w szerszym zakresie, niż uczyniono to w postanowieniu referendarza sądowego z 26 października 2011 r.

W kwestii oceny ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż skarżąca nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Strona nie dostarczyła dokumentów uzupełniających wniosek. Nie uczyniła tego ani po wezwaniu, ani na etapie sprzeciwu, ani na etapie zażalenia. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Strona w niniejszej sprawie przedstawiała już stosowne dokumenty, które zostały uwzględnione przez referendarza sądowego, co doprowadziło do zwolnienia jej z połowy wpisu sądowego postanowieniem z 26 października 2011 r. Nie wniosła jednak sprzeciwu od tego postanowienia. Chcąc jednak poszerzyć zakres udzielonej pomocy z budżetu państwa, winna była zastosować się do kolejnego wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie wymaganej dokumentacji. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji mają do dyspozycji jedynie oświadczenia strony oraz poprzednio złożone dokumenty, gdy tymczasem dla oceny, czy doszło do zmiany okoliczności sprawy, konieczne byłoby porównanie poprzednio złożonych dokumentów z tymi, o których przedłożenie została wezwana w wyniku ponownego złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Ocena sytuacji skarżącej pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy dokonana przez WSA była prawidłowa, skoro strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, mimo iż wskazano jej sposób (przedstawienie stosownych dokumentów), w który mogłaby to uczynić.

Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.