Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 354/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 5 w zw. z art. 26 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 26 poz 157
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), Sędzia del. WSA Leszek Kamiński, Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 755/11 w sprawie ze skargi E. O. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na aplikację sędziowską 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...]; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz E. O. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) w zw. z art. 104 § 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], odmawiającą przyjęcia E. O. na aplikację sędziowską.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Minister Sprawiedliwości podniósł, że Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie, na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, odmówił przyjęcia E. O. na aplikację sędziowską. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż o przyjęciu na aplikację sędziowską decyduje miejsce kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, przy uwzględnieniu limitu miejsc na tej aplikacji wyznaczonego przez Ministra Sprawiedliwości. Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie zarządzenia naboru na aplikację sędziowską w 2010 r. (Dz. Urz. MS. Nr 2, poz.10) wyznaczył limit 75 miejsc na tej aplikacji. E. O. ukończyła aplikację ogólną. Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury ustalił jej miejsce na 253 pozycji listy klasyfikacyjnej aplikantów. Ponieważ limit miejsc na aplikacji sędziowskiej uległ wyczerpaniu po przyjęciu osób umieszczonych wyżej na liście klasyfikacyjnej aplikantów, Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury odmówił przyjęcia E. O. na aplikację sędziowską.

E. O. wniosła odwołanie od powyższej decyzji zarzucając, iż kwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego, a w szczególności art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Strona zarzuciła błędną wykładnię tego przepisu polegającą na przyjęciu, że o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez niego ze wszystkich sprawdzianów oraz średnia arytmetyczna ocen ze wszystkich praktyk, podczas gdy przepis art. 26 ust. 3 wskazanej wyżej ustawy stanowi jednoznacznie, że o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez tego aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz suma punktów uzyskanych przez niego ze wszystkich praktyk odbytych w czasie aplikacji ogólnej. Odwołująca zarzuciła ponadto naruszenie § 7 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895) poprzez brak szczegółowych opracowań komisji egzaminacyjnej dotyczących metod oceniania oraz poprzez rozbieżności między ustalonymi założeniami do sprawdzianów i faktycznymi kryteriami oceny poszczególnych sprawdzianów. Strona podniosła także, iż tematyka sprawdzianu przeprowadzonego po praktykach w sądzie gospodarczym nie pokrywała się z założeniami wskazanymi przez komisję. Nadto decyzja została wydana w oparciu o błędne ustalenia faktyczne, tj. błędne ustalenie pozycji na liście klasyfikacyjnej, poprzez błędny sposób naliczania punktów. Z powyższych względów odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyjęcie jej na aplikację sędziowską.

Minister Sprawiedliwości, po ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy oraz przeprowadzeniu kontroli prawidłowości postępowania administracyjnego organu I instancji i wydanej decyzji, stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe i odpowiada wymogom prawa. W związku z tym podjął w dniu 15 lutego 2011 r. rozstrzygnięcie utrzymujące zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji organ odwoławczy przywołał treść art. 16 ust. 2, 26 ust. 2 i 3, art. 29 ust. 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz § 7 ust. 1 – 3 i 9 ust. 1 i 2 powołanego rozporządzenia. Wskazał, iż przyczyną wydania decyzji o odmowie przyjęcia na aplikację sędziowską był brak spełnienia przesłanki związanej z umieszczeniem na liście klasyfikacyjnej na pozycji w granicach limitu określonego zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości.

Dokonując kontroli zgodności z prawem czynności procesowych sporządzania listy klasyfikacyjnej organ odwoławczy stwierdził, iż miejsce E. O. na liście, o której mowa w art. 26 ust. 2 powołanej ustawy, zostało ustalone prawidłowo. Odwołująca została umieszczona na liście klasyfikacyjnej na miejscu 253, znajdującym się poza wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości limitem miejsc na aplikację sędziowską (75). Ostatni z aplikantów przyjętych na aplikację sędziowską zajmował na liście klasyfikacyjnej 91 pozycję. Organ podkreślił, iż komisja, o której mowa w § 7 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia jest niezależna, co oznacza, że Minister Sprawiedliwości nie może merytorycznie oceniać sposobu dokonywania ocen poszczególnych sprawdzianów; podobnie Minister Sprawiedliwości nie ma kompetencji do ustalania ocen z przebiegu praktyk wystawianych przez patronów i patrona koordynatora. W postępowaniu związanym z naborem na aplikację sędziowską (bądź prokuratorską) możliwość wniesienia odwołania została przewidziana jedynie od decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, który jednak nie przeprowadza i nie ustala ocen ze sprawdzianów i praktyk. Ustalenie liczby punktów uzyskanych przez kandydata ze sprawdzianów i praktyk pozostaje w sferze ustaleń faktycznych organu podejmującego decyzję o przyjęciu na aplikację sędziowską lub prokuratorską. W toku postępowania odwoławczego mogą być poprawiane błędy rachunkowe oraz weryfikowana zgodność formalna ocen wystawionych przez komisję, o której mowa w rozporządzeniu, oraz ocen wystawionych przez patronów i patrona koordynatora. Minister Sprawiedliwości nie stwierdził, aby przy wyliczaniu punktów Dyrektor Krajowej Szkoły popełnił błędy rachunkowe, natomiast oceny ze sprawdzianów i praktyk mieszczą się w ustawowej skali i są zgodne z kryteriami ocen sporządzonymi przez komisję, o której mowa w rozporządzeniu. Z tych przyczyn odwołanie E. O. nie mogło zostać uwzględnione.

Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów, organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 26 ust. 3 powołanej ustawy należy interpretować z uwzględnieniem treści przepisu art. 25 ust. 5 ustawy, który to stanowi, że w oparciu o opinie i oceny patrona każdej z praktyk, patron koordynator sporządza końcową ocenę wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant. Zdaniem odwołującej przepis art. 26 ust. 3 ustawy sugeruje, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk, przy czym odwołująca przepisowi temu nadaje treść "wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk". Taka wykładnia jest zdaniem Ministra Sprawiedliwości niedopuszczalna, bowiem dokonana została w oderwaniu od brzmienia art. 25 ust. 5 ustawy, z którego treści wynika, że ocena z praktyk jest tylko jedna (łączna za wszystkie praktyki, przy czym warunkiem jej uzyskania jest wcześniejsze uzyskanie minimum 2 punktów za poszczególne praktyki, jako elementy cząstkowe, składowe wystawianej następnie oceny łącznej końcowej przez patrona koordynatora). Gramatyczna wykładnia art. 26 ust. 3 ustawy prezentowana przez odwołującą czyniłaby natomiast ocenę łączną patrona koordynatora, o której mowa w art. 25 ust. 5 ustawy, bezprzedmiotową i bezcelową. Przepis artykułu 26 ust. 3 ustawy winien być zatem rozumiany w ten sposób, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów (tyle ocen ile sprawdzianów) i praktyk (jedna ocena końcowa). Do takich wniosków prowadzi wykładnia językowa, systemowa i celowościowa powyżej powołanych przepisów. Organ podkreślił, iż patron koordynator nie wystawia oceny subiektywnie, jego rola polega w tym wypadku na podsumowaniu ocen ze wszystkich praktyk odbytych przez aplikanta w czasie trwania aplikacji. Łączna ocena z praktyk jest bowiem, stosownie do brzmienia art. 25 ust. 5 ustawy, oceną wystawioną przez patrona koordynatora ze wszystkich praktyk odbytych w czasie aplikacji ogólnej. Za takim sposobem obliczania sumy punktów przemawia także treść § 9 ust. 2 powołanego rozporządzenia. Zdaniem organu, przyjęcie wykładni zaprezentowanej przez odwołującą oznaczałoby, że o dostępie do aplikacji sędziowskiej decydują przede wszystkim oceny z praktyk, a nie ze sprawdzianów. Tymczasem to na sprawdzianach weryfikowano, w precyzyjnie określonych warunkach (3 osobowa komisja, takie same warunki dla wszystkich aplikantów, kodowane prace), umiejętności aplikantów nabyte w trakcie trwania poprzedniego zjazdu i pogłębione na praktyce lub praktykach. W toku aplikacji ogólnej aplikant otrzymuje punkty z 9 sprawdzianów oraz 15 praktyk. Przyjęcie reguł ustalania miejsca na liście klasyfikacyjnej, wskazanych w odwołaniu, stałoby w jaskrawej sprzeczności z postulowanymi przez ustawodawcę zasadami jednolitości i obiektywizmu, gdyby o miejscu na liście klasyfikacyjnej decydowały punkty z praktyk przyznawane przez patrona.

Zgodnie ze znajdującą się w dołączonych aktach przebiegu aplikacji ogólnej E. O. "Oceną łączną z przebiegu wszystkich praktyk", wystawioną przez patrona koordynatora, ocena ta w jej przypadku wyniosła 5, zaś suma punktów uzyskanych przez nią ze wszystkich sprawdzianów wyniosła 32,20, zatem suma punktów uzyskanych przez E. O. ze wszystkich sprawdzianów i ocena łączna ż przebiegu praktyk wyniosła 37,20. Wynik ten plasuje odwołującą na 253 pozycji listy klasyfikacyjnej aplikantów. Nie można zatem uznać zasadności zarzutu, że dokonano błędnych ustaleń faktycznych poprzez nieprawidłowe ustalenie pozycji odwołującej na liście kwalifikacyjnej. Wprawdzie Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury zarządzeniem z dnia 27 stycznia 2011 r. nr [...] zmienił listę klasyfikacyjną aplikantów, którzy ukończyli aplikację ogólną w roku 2009/2010 o tyle, że E. O. uzyskała 37,20 pkt w miejsce błędnie podanej punktacji 37,16. Zmiana ta nie miała jednak wpływu na jej pozycję na liście klasyfikacyjnej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 7 ust. 2 i ust. 3 ww. rozporządzenia, Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż nie może on merytorycznie oceniać sposobu dokonywania ocen poszczególnych sprawdzianów, podobnie nie ma kompetencji do ustalania ocen z przebiegu praktyk wystawianych przez patronów i patrona koordynatora. Oceny ze sprawdzianów, zgodnie z § 7 ust. 2 tego rozporządzenia, przeprowadza niezależna komisja. Na podstawie § 7 ust. 3 rozporządzenia, do każdego odbywającego się sprawdzianu były przygotowywane przez niezależne komisje egzaminacyjne założenia uwzględniające szczegółowy zakres tematyczny, metodę i formę przeprowadzenia sprawdzianu, jak również sposób jego oceny, zatem poszczególne sprawdziany były przeprowadzane i oceniane według jednolitych zasad opartych na wcześniej przygotowanych i ogłoszonych założeniach. W toku postępowania odwoławczego Minister Sprawiedliwości ustalił, że wszystkim aplikantom, w tym również odwołującej, suma punktów predestynująca miejsce na liście klasyfikacyjnej została obliczona w taki sam sposób, a poszczególne oceny zdobyte były w identycznych warunkach, tzn. wszyscy aplikanci pisali te same sprawdziany, na podstawie tych samych założeń, po takich samych zajęciach i praktykach. Organ odwoławczy nie stwierdził zatem, aby sprawdziany, których uczestnikiem była odwołująca zostały przeprowadzone w sposób sprzeczny z przepisami prawa lub różniły się od sprawdzianów, w których uczestniczyli pozostali aplikanci. Także zakres przedmiotowy, zasady i sposób ustalenia ocen z tych sprawdzianów był jednakowy dla wszystkich aplikantów aplikacji ogólnej.

Minister Sprawiedliwości nie uznał również za zasadnego zarzutu odwołującej, jakoby oceny ze sprawdzianów dokonywały trzy odrębne jednoosobowe komisje, a nie jedna trzyosobowa komisja. Zgodnie z arkuszami ocen znajdującymi się w aktach osobowych odwołującej, oceny dokonywała trzyosobowa komisję, co potwierdzone zostało podpisami członków komisji na arkuszach ocen. W arkuszach ocen wyszczególniono oceny cząstkowe za aspekt merytoryczny, formalny, językowy, wskazano także ocenę łączną, a nadto arkusze zawierają część opisową w postaci uwag i spostrzeżeń komisji.

Odnosząc się do zarzutu niewłaściwego i niepokrywającego się z założeniami tematycznymi wskazanymi przez komisję sprawdzianu po praktykach w sądzie gospodarczym, organ odwoławczy wskazał, że zagadnienia dotyczące postępowania w sprawach cywilnych były przedmiotem zarówno zajęć teoretycznych, jak i praktyk przewidzianych planem aplikacji.

Decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2011 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez E. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Podnosząc w skardze zarzut naruszenia art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, strona wskazała, iż o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Zdaniem skarżącej, powyższy przepis jest jasny i nie budzi wątpliwości. Zatem o kolejności umieszczenia na liście klasyfikacyjnej musi decydować suma punktów ze wszystkich praktyk oraz ze wszystkich sprawdzianów. W żadnym razie nie ma mowy o jednej zbiorczej ocenie koordynatora zamiast sumy ocen ze wszystkich praktyk. Potwierdzeniem takiej interpretacji jest przepis § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej. Przepis ten wskazuje, że sumowaniu podlegają punkty ze wszystkich praktyk, a nie średnia ocen z praktyk, czy też łączna ocena koordynatora. Interpretacja przyjęta przez Szkołę jest błędna, dewaluuje praktyki, chociaż przepisy ustawy wyraźnie nadają takie samo znaczenie praktykom, jak i sprawdzianom.

Skarżąca podniosła ponadto zarzut naruszenia § 7 ust. 2 i 3 powołanego rozporządzenia. Strona wskazała, iż każda z powołanych przez Dyrektora Komisji podawała przed sprawdzianem zasady formalne przeprowadzania sprawdzianu (np. czasu trwania, możliwości korzystania z komentarzy itp.). Szczątkowo zaś odniosła się do oceniania prac wskazując tylko, iż praca będzie oceniana pod względem merytorycznym, formalnym i stylistycznym. Następnie każdy z trzech członków komisji po zjeździe aplikantów zabierał jedną trzecią prac. Po sprawdzeniu tych prac członkowie komisji wymieniali się pracami i wzajemnie sobie je podpisywali (ale bez wzajemnego sprawdzania tych prac), aby został spełniony wymóg działania trzyosobowej komisji. Wprawdzie na arkuszach ocen widnieją podpisy trzech członków komisji, ale faktycznie ocena była dokonywana tylko przez jednego członka komisji. Poszczególni członkowie komisji pochodzili z różnych regionów Polski, mieli też różne poglądy prawne, doświadczenie zawodowe i cechy osobowości. To spowodowało, że prace nie były oceniane jednakowo według tych samych kryteriów. Komisja nie ustaliła wspólnego stanowiska co do rozwiązania poszczególnych sprawdzianów. Tylko takie ustalenia mogą być punktem wyjścia do obiektywnej i rzetelnej oceny sprawdzianu każdego aplikanta.

Z podanych powodów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości kosztów procesu według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 września 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 755/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. O. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na aplikację sędziowską, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zagadnienie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej reguluje ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895).

Minister Sprawiedliwości zarządza, w myśl art. 16 ust. 2 powołanej ustawy, w zależności od potrzeb kadrowych sądów i prokuratury, nabór na aplikację ogólną, sędziowską oraz prokuratorską i jednocześnie wyznacza limity miejsc na te aplikacje.

Na czas odbywania przez aplikanta praktyk, zgodnie z programem aplikacji ogólnej, jak stanowi art. 25 ust. 5 ustawy, Dyrektor Krajowej Szkoły, w uzgodnieniu z patronem koordynatorem, wyznacza aplikantowi patrona każdej z praktyk, który zapoznaje aplikanta z czynnościami należącymi do zakresu jego obowiązków w trakcie praktyki i niezwłocznie po jej zakończeniu przedstawia patronowi koordynatorowi pisemną opinię wraz z oceną przebiegu praktyki. W oparciu o te opinie i oceny patron koordynator sporządza końcową opinię wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant.

Dyrektor Krajowej Szkoły, stosownie do przepisu art. 26 ust. 2 ustawy, w terminie 14 dni od dnia zakończenia aplikacji ogólnej, ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej listę klasyfikacyjną aplikantów. Lista zawiera imiona, nazwiska aplikantów, z podaniem liczby punktów uzyskanych przez każdego aplikanta w trakcie aplikacji ogólnej oraz liczby porządkowej wskazującej jego miejsce na liście. W ust. 3 powyższego przepisu postanowiono, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Na tej podstawie Dyrektor Krajowej Szkoły, zgodnie z art. 29 ust. 2 ww. ustawy, wydaje decyzję w sprawie przyjęcia na aplikację sędziowską albo prokuratorską według kolejności umieszczenia kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art., 26 ust. 2, do miejsca wyczerpania limitu przyjęć na te aplikacje.

Zgodnie z przepisem § 7 powołanego rozporządzenia, po każdym cyklu zajęć i praktyk, przeprowadza się sprawdzian wiedzy z zakresu tych zajęć i praktyk (ust. 1). Sprawdzian przeprowadza trzyosobowa komisja powołana przez Dyrektora Krajowej Szkoły spośród jej wykładowców biorących udział w szkoleniu aplikantów (ust. 2). Komisja opracowuje szczegółowy zakres tematyczny, a także metody i formy przeprowadzenia oraz oceny każdego sprawdzianu (ust. 3).

W świetle § 9 ust. 1 rozporządzenia, oceny praktyk dokonuje patron w systemie punktowym w skali od 0 do 5 punktów, a punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku ocen wszystkich praktyk są sumowane z punktami uzyskanymi ze sprawdzianów (§ 9 ust. 2).

Istota sporu w niniejszej sprawie skupia się na sposobie ustalenia liczby punktów, jakie uzyskał aplikant po zakończeniu aplikacji ogólnej, co z kolei sytuuje aplikanta na liście klasyfikacyjnej.

Powołany przepis § 9 ust. 2 rozporządzenia mógłby sugerować, iż końcowa liczba punktów jest sumą ocen z wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk. Również przepis art. 26 ust. 3 powołanej ustawy mówi o sumie punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej, w myśl jego literalnej wykładni. Jednakże, jak trafnie zauważa Minister Sprawiedliwości, nie można, dokonując wykładni art. 26 ust. 3 ustawy, pominąć treści art. 25 ust. 5, który posługuje się pojęciem "łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant". Zatem w takiej sytuacji, kiedy wykładnia literalna nie pozwala ustalić jednoznacznego brzmienia normy prawnej, należy posłużyć się wykładnią systemową, według, której treść przepisu analizuje się w kontekście regulacji prawnych zawartych w innych przepisach, w pierwszej kolejności znajdujących się w tym samym akcie prawnym. Systemowa wykładnia art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 daje, zdaniem Sądu, podstawę do uznania, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny z praktyk (łącznej oceny dokonanej przez patrona koordynatora). W przeciwnym wypadku rola patrona koordynatora sprowadzałaby się jedynie do sporządzenia końcowej opinii oraz łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, polegającej na prostym zsumowaniu poszczególnych ocen z praktyk.

Zasadne jest również stanowisko organu, iż także wykładnia celowościowa przepisów ustawy przemawia za takim sposobem ustalania miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 52 pkt 2 ustawy, stanowiącym upoważnienie ustawowe dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia m. in. sposobu ustalania systemu punktowego oceny zaliczania sprawdzianów i ich poprawek, praktyk i stażu objętych programem poszczególnych aplikacji, winien mieć on na względzie konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów. Taką jednolitość i obiektywizm zapewniają najpełniej sprawdziany przeprowadzone dla wszystkich aplikantów przez te same zespoły egzaminacyjne, stosujące te same jednolite kryteria oceny. Nie bez znaczenia jest ponadto okoliczność, iż sprawdzian stanowi formę całościowej weryfikacji wiedzy, obejmującą zarówno wiedzę uzyskaną podczas zajęć teoretycznych, jak i umiejętności jej stosowania nabyte w toku praktyk, co wynika z treści § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Ponadto zgodnie z art. 26 ust. 3 zd. 2, w przypadku równej liczby punktów uzyskanych przez aplikantów o kolejności decyduje suma punktów uzyskanych ze sprawdzianów, co oznacza nadanie przez ustawodawcę prymatu ocenom ze sprawdzianów, a nie praktyk. Konsekwencją przyjęcia, iż o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych ze sprawdzianów i łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, było określenie sposobu ustalenia owej "łącznej oceny". Zdaniem Sądu przyjęcie, iż "łączna ocena" jest średnią arytmetyczną ocen ze wszystkich praktyk wydaje się być ze wszech miar zasadne, bowiem taka ocena jest najbardziej miarodajna, obiektywna i sprawiedliwa, a nadto mieści się w skali punktowej określonej w § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej.

Zarówno ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, jak i rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. nie zawierają regulacji przewidujących tryb odwoławczy od ocen wystawionych przez komisje sprawdzające. Takiego sprawdzenia pod względem formalnym Minister Sprawiedliwości dokonał i nie stwierdził, by doszło do nieprawidłowości odnośnie przypisania skarżącej konkretnej ilości punktów ze sprawdzianów.

W ocenie Sądu zarzut skarżącej, jakoby sprawdziany były oceniane odrębnie przez poszczególnych członków komisji, co spowodowało, że kryteria oceniania nie były jednakowe dla wszystkich aplikantów, jest chybiony. Jak wynika bowiem z arkuszy ocen i wyników sprawdzianów, widnieją pod nimi podpisy wszystkich trzech członków komisji, a to oznacza, iż pochodzą one od komisji, a nie od poszczególnych jej członków, co jest zgodne z § 7 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 września 2009 r. Metodykę pracy komisji eksperckiej, określa sama komisja. Poszczególni członkowie komisji składając podpis pod pracą sprawdzającą wyrażają ocenę kolegialnie. Zatwierdzona w ten sposób ocena stanowi autonomiczną wolę komisji i nie podlega weryfikacji przez inny podmiot. Podkreślić należy, iż Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, jak też Minister Sprawiedliwości nie posiadają kompetencji do badania, czy oceny z tych sprawdzianów są prawidłowe pod względem merytorycznym. Także Sąd rozpoznający niniejszą sprawę takich uprawnień nie posiada.

Reasumując, należy stwierdzić, iż określenie miejsca E. O. na liście klasyfikacyjnej na 253 pozycji nastąpiło w sposób prawidłowy, czego konsekwencją była odmowa przyjęcia jej na aplikację sędziowską, gdyż limit 75 miejsc został wyczerpany po przyjęciu osoby znajdującej się na 91 miejscu listy klasyfikacyjnej.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.

E. O. wniosła od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparła na zarzutach:

1) naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy skarga zasługiwała na uwzględnienie,

- art. 3 §1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zaniechanie dogłębnej i wnikliwej analizy stanu prawnego sprawy;

2) naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a mianowicie:

- art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, poprzez błędne przyjęcie, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jedna końcowa ocena z praktyk – będąca de facto średnią punktów uzyskanych z praktyk, podczas gdy o miejscu na liście klasyfikacyjnej decydować powinna suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk;

- art. 25 ust. 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, poprzez błędne przyjęcie, że łączna ocena z przebiegu wszystkich praktyk stanowi średnią ocen uzyskanych przez aplikanta z praktyk, podczas gdy łączna ocena z przebiegu praktyk powinna stanowić sumę wszystkich ocen uzyskanych przez aplikanta z odbytych przez niego praktyk;

- §9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. z 2009 r. Nr 109 poz. 895) poprzez błędne przyjęcie, że punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku oceny wszystkich praktyk stanowią jedną ocenę łączną – będącą de facto średnią punktów uzyskanych z praktyk, podczas gdy stanowić powinny sumę punktów.

Naruszenie wskazanych w skardze przepisów w sposób istotny wpłynęło na wynik sprawy, gdyż wadliwa wykładnia przepisów art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury przesądziła o błędnej ocenie prawnej sytuacji i w konsekwencji doprowadziła do oddalenia skargi.

Na tych podstawach wnosiła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi zgodnie z art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;

2) ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie;

3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz opłaty od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie są trafne.

Przede wszystkim należy podnieść, że w praworządnym (art. 7 Konstytucji RP) i demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nałożenie na stronę obowiązku lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia może nastąpić tylko na podstawie przepisu powszechnie obowiązującego. Jednocześnie, co silnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego od samego początku jego istnienia, obowiązku obciążającego stronę lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia nie można domniemywać, gdyż to godzi w bezpieczeństwo obrotu prawnego. System obowiązujących przepisów prawnych powinien być czytelny dla jednostki, tak aby mogła ona racjonalnie pokierować swym postępowaniem. W szczególności nie można obciążać jej sankcją za niedopełnienie domniemywanego obowiązku, jeżeli obowiązek wprost wypływający z przepisu prawa - w tym wypadku z art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole - został sformułowany inaczej. Organy władzy, w tym organy administracji publicznej nie mogą bowiem obarczać jednostki skutkami popełnionych przez siebie błędów, np. w procesie legislacyjnym.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że treść art. 26 ust. 3 zd. 1 ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji nie budzi najmniejszych wątpliwości interpretacyjnych. Znaczenie tego przepisu uzyskane na gruncie wykładni językowej jest jasne i jednoznaczne: o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Wszak występująca w tym przepisie koniunkcja przesłanek, jakie ma spełnić aplikant nie może być inaczej rozumiana na gruncie reguł wykładni językowej.

Nie było więc potrzeby dokonywania wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu. W dodatku systemowa wykładnia art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 zd. 2 ustawy, dokonana przez sąd I instancji, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny z praktyk, wyliczonej zgodnie z zasadą wskazaną w art. 25 ust. 5 zd. 2 ustawy jest błędna. Za takim sposobem obliczania sumy punktów nie może przemawiać treść § 9 ust. 2 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej, ponieważ przepisy rozporządzenia nie mogą zmieniać znaczenia przepisów ustawowych, co nie budzi najmniejszych wątpliwości zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto - wbrew twierdzeniu Sądu I instancji - za taką metodą wystawiania ocen nie przemawia treść art. 52 pkt 2 ustawy. Przepis ten stanowi delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia wykonawczego i stanowi, że w rozporządzeniu tym Minister ma określić organizację, szczegółowe warunki i tryb odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej, szczegółowe warunki odbywania w trakcie aplikacji sędziowskiej stażu na stanowiskach asystenta sędziego i referendarza sądowego, jak również sposób ustalania systemu punktowego oceny zaliczania sprawdzianów i ich poprawek, praktyk i stażu objętych programem poszczególnych aplikacji, mając na względzie zakres wiedzy teoretycznej i praktycznej niezbędnej do zajmowania stanowiska, odpowiednio, referendarza sądowego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora lub sędziego i prokuratora oraz konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów, ale to wcale nie oznacza, że Minister miał obowiązek określić taki system umieszczania aplikantów na liście klasyfikacyjnej, jaki został wyinterpretowany przez Sąd I instancji. Wprost przeciwnie, rozwiązania normatywne ustanowione przez Ministra Sprawiedliwości nie mogą pozostawać w sprzeczności z rozwiązaniami przyjętymi w ustawie, gdyż pozostawałoby to w sprzeczności z zasadami techniki legislacyjnej.

Przeciwko ocenie prawnej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przemawia także uzasadnienie projektu ustawy o Krajowej Szkole, jak i względy wykładni historycznej. Nie ulega bowiem najmniejszej wątpliwości, że przyczyną nowelizacji tej ustawy była chęć zmiany kryteriów decydujących o kolejności miejsc na liście klasyfikacyjnej aplikantów. Gdyby zasady liczenia punktów przyjęte przez Sąd I instancji wynikały z pierwotnego brzmienia art. 26 ust. 3 zd. 1 ustawy, to nie byłoby potrzeby nowelizowania tego przepisu.

Sąd w pełni podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęte w wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 2010/11.

Z tych względów i biorąc pod uwagę, że w toku postępowania kasacyjnego nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów administracyjnych obu instancji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.