Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1360/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 3 par. 2 pkt 3, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1360/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 kwietnia 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek (spr.), WSA Inga Gołowska, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2010r., sprawy ze skargi M. B., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 22 lipca 2009 r. nr [...], w przedmiocie postępowania egzekucyjnego, uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 6 lutego 2009r. M. B. złożyła w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, wniosek o umorzenie tego postępowania. W uzasadnieniu swojego wniosku wskazała, że Burmistrz Miasta i Gminy N. prowadzi przeciwko niej egzekucję niezgodnie z prawem. Jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazała art. 59 § 1 pkt 2, 3, 7 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wniosek o umorzenie postępowania podtrzymała w piśmie z dnia 16 marca 2009 r. Z uzasadnienia wniosku o umorzenie postępowanie wynika, że kwestionuje ona wymagalność obowiązku określonego w decyzji Burmistrza Miasta i Gminy N., która stanowi podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wskazała również na niezgodność egzekwowanego obowiązku z treścią obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej.

Postanowieniem z dnia 25 marca 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzając, że egzekwowane zobowiązane jest wymagalne i jest prowadzone zgodnie z treścią obowiązku wskazanego w decyzji stanowiącej podstawę egzekucji. Na skutek złożonego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia 28 maja 2009 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że podnoszony przez dłużniczkę M. B. brak wymagalności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi, jest podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji. W związku z powyższym nakazał organowi I instancji wyjaśnienie rzeczywistej woli strony, udzielając jej przy tym odpowiednich wyjaśnień i wskazówek, co do konsekwencji rozpatrzenia żądania w określonym trybie. Podkreślone przy tym zostało, że rolą organu I instancji jest wyjaśnienie treści żądania strony, a nie kwalifikacja według własnego uznania. Nakazał zatem organowi I instancji przed wydaniem ponownego rozstrzygnięcia, przeprowadzenie stosownego postępowania wyjaśniającego, uwzględniającego te okoliczności.

W konsekwencji organ I instancji, pismem z dnia 5 czerwca 2008 r., zwrócił się do M. B. o sprecyzowanie, czy w złożonym piśmie z dnia 6 lutego 2009r. chodzi o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czy też jest to zarzut na postępowanie egzekucyjne wynikający z art. 33 tej ustawy. Organ I instancji wyznaczył przy tym termin do złożenia wyjaśnień oraz określił rygor, jaki zostanie zastosowany w przypadku braku udzielenia odpowiedzi. Jak stwierdził organ I instancji, rygorem takim będzie rozpatrzenie złożonego wniosku, jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na to wezwanie dłużniczka M. B. złożyła w dniu 16 czerwca 2009 r. pismo, z którego wynika, iż wnosi ona o zwrócenie się do Burmistrza "o przesłanie decyzji administracyjnej na której to podstawie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które wyjaśni całą filozofię prowadzonej egzekucji". Następnie zostało dodane zdanie: "wynikający z art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". Dłużniczka w dalszej części pisma stwierdziła, że po otrzymaniu od Burmistrza decyzji, która stanowi podstawę egzekucji, sytuacja zostanie wyjaśniona i będzie możliwe umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Po otrzymaniu tej odpowiedzi, Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia 23 czerwca 2009 r., umorzył – jako bezprzedmiotowe – postępowanie w sprawie złożonego w postępowaniu administracyjnego zarzutu. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 lipca 2009 r. nr [...]. Uzasadnieniem takiego rozstrzygnięcia, było uznanie, iż M. B. złożyła zarzuty. Zostały one jednak złożone z uchybieniem ustawowego terminu przewidzianego do ich złożenia. W związku z powyższym, postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia zarzutów, jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu.

W skardze do Sądu na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 lipca 2009r., skarżąca M. B., wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, kwestionując istnienie decyzji na podstawie której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Stwierdziła bowiem, że brak jest decyzji merytorycznej stanowiącej podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Powoływana przez organy decyzja z 9 stycznia 2006r., jest wyłącznie decyzją określającą naliczanie opłat za czyszczenie szamba i nie jest decyzją administracyjną. Samo wydanie tytułów wykonawczych, było bezprawne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podał, że skarżącej przysługiwało prawo do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w terminie 7 dni od doręczenia tytułu wykonawczego. O prawie tym skarżąca została pouczona i z niego nie skorzystała. Skoro uchybiła ona terminowi do złożenia zarzutów, postępowanie w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe i jako takie musiało zostać umorzone. Organ egzekucyjny następnie wskazał, że badanie przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidziane w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poza postępowaniem w sprawie zarzutów a więc w każdym czasie, może mieć miejsce jedynie w sytuacji gdy ich wystąpienie następuje po upływie terminu do wniesienia zarzutów. Skarżąca tymczasem podniosła stany faktyczne i prawne istniejące w chwili doręczenia tytułu wykonawczego. W tym stanie rozpoznanie ich na skutek złożonego wniosku o umorzenie oznaczałoby możliwość reformowania ustawowych terminów przewidzianych dla danego środka prawnego, przez wniesienie innego środka o dłuższym lub nieograniczonym terminie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - zwanej w dalszej części p.p.s.a. - stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie. Przedmiotem niniejszego postępowania jest postanowienie w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji. Z mocy art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. nr 229, poz. 1954 z 2005r.), na postanowienie w przedmiocie zgłoszonych zarzutów służy zażalenie. Wobec powyższego zaskarżone postanowienie może stanowić przedmiot kontroli Sądu. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z treścią art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy egzekucyjne błędnie bowiem zakwalifikowały wniosek skarżącej, jako zarzuty, nie zaś jako wniosek o umorzenie postępowania. Błędna kwalifikacja spowodowała w konsekwencji wydanie zaskarżonych postanowień w przedmiocie zarzutów, pomimo, że zarzuty nie zostały zgłoszone. Stanowi to rażące naruszenie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którymi, organ egzekucyjny może rozpoznać zarzuty, jedynie na wniosek uprawnionej osoby (dłużnika). Organ egzekucyjny nie ma natomiast uprawnień do rozpoznawania zarzutów z urzędu.

Organy egzekucyjne zakwalifikowały wniosek skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego, jako zarzuty, na podstawie pisma skarżącej z dnia 16 czerwca 2009 r. Analiza jednak treści tego pisma, nie pozwala na przyjęcie, że skarżąca uznaje swoje wcześniejsze pisma jako zarzuty, nie zaś jako wniosek o umorzenie postępowania. Analizując treść tego pisma należy stwierdzić, że skarżąca domagała się w nim zobowiązania wierzyciela do doręczenia decyzji na podstawie której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, gdyż to jej zdaniem pozwoli na umorzenie postępowania egzekucyjnego. W żadnym fragmencie tego pisma nie znalazło się stwierdzenie, że pierwotny wniosek skarżącej należy traktować, jako zarzuty. Wprawdzie treść tego pisma jest nieco chaotyczna i skarżąca zawarła w nim wiele różnych stwierdzeń, między innymi powołała art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie można jednak zapominać, że powołała w nim również art. 59 tej ustawy. Samo powołanie art. 33 znalazło się w piśmie w kontekście zwrócenia się do wierzyciela o nadesłanie decyzji. Należy zatem stwierdzić, że skarżąca w przepisie art. 33 wyżej wskazanej ustawy upatrywała podstawy prawnej do zwrócenia się z takim wezwaniem. Skarżąca działa samodzielnie i z treści jej pism wynika, że podchodzi do sprawy niezwykle emocjonalnie. Tym bardziej zatem organy egzekucyjne powinny ostrożnie podchodzić do kwalifikowania określonych oświadczeń skarżącej. Nie można przy tym zapominać, że organ I instancji formułując wezwanie do skarżącej z dnia 5 czerwca 2009r. pouczył ją, że brak wyjaśnienia w określonym terminie spowoduje uznanie pierwotnego pisma, jako wniosku o umorzenie postępowania. Tymczasem organy egzekucyjne w żadnym fragmencie uzasadnienia swoich rozstrzygnięć, nie wyjaśniły z którego fragmentu pisma skarżącej wynika, że traktuje ona swój pierwotny wniosek, jako zarzuty. Gdyby zatem nawet przyjąć, że z treści pisma wyjaśniającego skarżącej, nie wynika bezpośrednio, czego się ona domaga, to organ I instancji powinien postąpić zgodnie z pouczeniem i potraktować pierwotne pismo, jako wniosek o umorzenie postępowania.

Na marginesie należy jedynie zaznaczyć, że organ I instancji formułując wezwanie do skarżącej o wyjaśnienie charakteru pisma, nie wypełnił w całości wytycznych określonych w postanowieniu z dnia 28 maja 2009 r. Uchylając bowiem postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej nakazał organowi I instancji wezwanie skarżącej do sprecyzowania charakteru pisma z równoczesnym "udzieleniem jej odpowiednich wyjaśnień i wskazówek, co do konsekwencji rozpatrzenia żądania w określonym trybie". Jak jednak wynika z treści wezwania organu I instancji, wytyczne te nie zostały zrealizowane. Pomimo tego organ II instancji w zaskarżonym postanowieniu w żaden sposób się do tego nie ustosunkował.

Opisane powyżej działania organów podatkowych naruszają zasady praworządności, pogłębiania zaufania do organów Państwa oraz obowiązku informowania, określone w art. 7, 8 i 9 kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy tego kodeksu mają zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy egzekucyjne prawidłowo zakwalifikują wniosek skarżącej, jako wniosek o umorzenie postępowania i wydadzą w tym przedmiocie postanowienie. Na marginesie można jedynie zwrócić uwagę na zaprezentowany w odpowiedzi na skargę pogląd, co do zasadności wniosku o umorzenie postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził bowiem, że skoro skarżąca mogła złożyć zarzut nieistnienia obowiązku, to nie może już na obecnym etapie domagać się umorzenia postępowania z tego samego powodu. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził zatem, że skoro pewna okoliczność uniemożliwiająca prowadzenie postępowania egzekucyjnego, istniała na etapie możliwości składania zarzutu i nie została zgłoszona, to strona traci możliwość jej zgłoszenia na późniejszym etapie. Nawet zatem gdyby taka okoliczność stanowiła podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, strona nie może jej już skutecznie podnieść. Wypowiedzią taką wprowadza swoistą prekluzję dla podnoszenia określonych okoliczności, choćby mogły one stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wydaje się jednak, iż pogląd taki jest dyskusyjny, w szczególności w związku z tym, że nie jest on reprezentowany w doktrynie i orzecznictwie oraz wprost nie wynika z żadnego przepisu. Sąd nie może jednak w tym miejscu wyrazić wiążącego stanowiska odnośnie tego poglądu, gdyż wobec braku wyrzeczenia przez organy egzekucyjne w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie jest to przedmiotem rozpoznania przez Sąd. Sąd mógłby się bezpośrednio odnieść do tego zarzutu jedynie wówczas, gdyby organy egzekucyjne odmówiły umorzenia postępowania egzekucyjnego i wskazały jako przesłankę odmowy umorzenia, opisaną powyżej przesłankę.

Mając na uwadze okoliczności przedstawione powyżej i uznając, że w toku postępowania podatkowego doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji.