Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 317/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7; art. 77 § 1; art. 80; art. 107
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151; art. 153; art. 250 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 833 § 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1360
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat J. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., po rozpatrzeniu odwołania T. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną w dniu [...] sierpnia 2017 r. przez działającego z upoważnienia Burmistrza [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w S. , odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. T. S. zwrócił się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z wnioskiem o umorzenie w całości, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Wniósł także o rozważenie możliwości umorzenia, na podstawie art. 30 ust. 1 powołanej ustawy, należności przewidzianych w powołanym przepisie. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, nie jest zdolny do podjęcia jakiejkolwiek pracy oraz samodzielnej egzystencji w związku ze stanem wzroku. Z tego powodu wymaga opieki innych osób przy zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć żadnej pracy i utrzymuje się jedynie z renty inwalidzkiej i dodatku pielęgnacyjnego. Od wielu lat płaci alimenty na dzieci. Ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia doszło do powstania znacznego zadłużenia. Od 2009 r. komornik regularnie ściąga z renty część należności, obecnie po [...] zł. Całkowita wysokość zadłużenia powoduje jednak, że wnioskodawca nie ma możliwości jego spłaty. Ponadto przyczyną powstania zadłużenia było pogorszenie się sytuacji zdrowotnej i zarazem życiowej. Okoliczności te w ocenie wnioskodawcy uzasadniają umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Do wniosku dołączono wypis orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] lipca 2003 r., z którego wynika, że wnioskodawca jest trwale niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga stałego leczenia.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Burmistrz [...] odmówił umorzenia należności. Na skutek odwołania wniesionego przez stronę Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. przekazał wniosek T. S., w części dotyczącej należności wymienionych w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do organu właściwego dłużnika, to jest Wójta Gminy P..

Decyzją z dnia [...] października 2016 r. Burmistrz [...] odmówił umorzenia zaległości powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części. Uzasadniając decyzję, organ pierwszej instancji powołując się na treść art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyjaśnił, że w ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności.

T. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Wyjaśnił, że wyrokami Sądu Rejonowego w C. z [...] października 2007 r. i [...] grudnia 2008 r. podwyższono kwoty alimentów na rzecz jego dzieci. Apelacja strony od powyższych wyroków została oddalona. Do rąk matki dzieci zapłacił łącznie [...] zł, równolegle należności alimentacyjne potrącał komornik z renty. W dalszym ciągu komornik dokonuje potrąceń z renty na poczet zaległości. Skarżący podniósł, że mieszka z matką w wieku 88 lat, ale prowadzą odrębne gospodarstwo domowe, ich warunki mieszkaniowe są bardzo ciężkie. Odwołujący się opisał swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną zwracając uwagę, że nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Na skutek skargi wniesionej przez T. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 17/17, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2016 r. Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał, że organy nie dokonały rzetelnej i szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, co miało swe źródło w nieprawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ustalenia organów odnośnie sytuacji życiowej skarżącego ograniczają się w istocie jedynie do jego bieżącej sytuacji materialnej i rodzinnej. Organ administracji badając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego powinien oceniać także perspektywy i rokowania na przyszłość, a perspektywy i rokowania co do sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika mogą leżeć u podstaw uznania administracyjnego w sprawie dotyczącej umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego.

W niniejszej sprawie organy obu instancji nie wzięły pod uwagę, że stan zdrowia skarżącego nie pozwala na podjęcie przez niego pracy tak obecnie, jak i w przyszłości. Według orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] lipca 2003 r. skarżący jest trwale niezdolny do podjęcia pracy w gospodarstwie rolnym, a ponadto jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki osób drugich. Stan zdrowia skarżącego nie rokuje więc, że w przyszłości będzie mógł on podjąć pracę, co umożliwiłoby mu spłatę zaległości alimentacyjnych. Dodatkowo nie wskazuje na to wiek (62 lata) i wykształcenie (podstawowe) skarżącego. Okoliczności te wskazują natomiast, że brak jest jakichkolwiek rokowań poprawy sytuacji zdrowotnej skarżącego i tym samym zwiększenia się jego możliwości zarobkowych. Nierozważenie tych okoliczności przez organy obu instancji, a jedynie przytoczenie zapisu orzeczenia, świadczy o tym, że rozstrzygnięcia swoje nie poprzedziły w istocie rozpatrzeniem całego materiału dowodowego, czym naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i tym samym nie oparły ich na analizie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czym naruszyły art. 80 k.p.a. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do nieuzasadnionej odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego.

Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji dokonując na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy oceny możliwości umorzenia należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części uwzględni, jak stan zdrowia skarżącego wpływa na perspektywę zapłaty przez niego należności w przyszłości oraz oceni, jakie ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia o umorzeniu ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. odmówił T. S. umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części.

Po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że jak wynika z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2017 r., skarżący, w wieku 63 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej, ma problemy ze wzrokiem, nadciśnieniem tętniczym, kręgosłupem. Orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] lipca 2003 r. został uznany za niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolnego do samodzielnej egzystencji - na stałe. Skarżący ze względu na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia. Ma trudne warunki mieszkaniowe. Jest rozwiedziony, dzieci nie utrzymują z nim kontaktu. Jego matka ma 88 lat i nie jest w stanie pomagać synowi. T. S. jest uprawniony do emerytury rolniczej, którą uzyskuje w kwocie [...]zł netto oraz dodatku pielęgnacyjnego - w kwocie [...]zł. Z przysługującego świadczenia potrącana jest kwota [...]zł z tytułu egzekucji zaległych alimentów, zaś skarżącemu wypłacana jest kwota [...]zł. Skarżący ponosi miesięczne opłaty: na energię elektryczną - [...] zł, gaz - [...] zł, telefon - [...] zł, za wodę i wywóz nieczystości - [...] zł, opał - [...] zł, na zakup leków wydaje około [...] zł. Wydatki wynoszą ogółem około [...] zł.

Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] K. R.-K. z dnia [...] sierpnia 2017 r. wynika, że zaległości dłużnika T. S. wynoszą z tytułu: świadczeń wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego - [...] zł, z tytułu odsetek zaległych dla Funduszu Alimentacyjnego - [...] zł oraz z tytułu zaliczki alimentacyjnej - [...] zł.

W dniu [...] marca 2009 r. skarżący skierował pismo do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] wnosząc o zaliczenie kwoty [...]zł przekazanej matce dzieci uprawnionych do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na poczet powstałych zaległości. Zatem organ egzekucyjny powinien podjąć działania w celu ustalenia, czy alimenty wpłacone bezpośrednio wierzycielce pomniejszyły zaległości dłużnika alimentacyjnego.

W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że stan zdrowia T. S. nie pozwala na podjęcie przez niego pracy, także w przyszłości, brak jest również jakichkolwiek rokowań poprawy sytuacji zdrowotnej i tym samym zwiększenia się możliwości finansowych skarżącego. Kolegium zwróciło jednak uwagę, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Natomiast skarżący uprawniony jest do renty rolniczej. Ze świadczenia rentowego potrącana jest kwota [...]zł egzekwowana na mocy tytułu wykonawczego na zaspokojenie należności alimentacyjnych. Skarżącemu wypłacana jest kwota [...]zł, jego stałe wydatki wynoszą ok. [...] zł. Kolegium podkreśliło, że skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej.

Ponadto, zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji zasadnie zwrócił uwagę, że rodzice pozostający w niedostatku mogą domagać się alimentów od pełnoletnich dzieci. Przy czym fakt, że dzieci nie utrzymują kontaktu z ojcem, nie zwalnia ich od obowiązku sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W ocenie Kolegium trafnie również organ pierwszej instancji zauważył, iż od dnia [...] października 2016 r. nie są wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zatem zadłużenie nie wzrasta o kolejne wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co umożliwia spłatę dotychczasowych zobowiązań. Jednocześnie organ zauważył, że skarżący jest osobą niepełnosprawną od 2003 r., a zatem ta okoliczność istniała w okresie wydawania wyroków dotyczących obowiązku alimentacyjnego T. S. wobec jego dzieci.

Organ odwoławczy podkreślił, że w obowiązującym systemie prawnym brak jest przepisu, w myśl którego pozostawanie dłużnika alimentacyjnego w trudnej czy nawet bardzo trudnej sytuacji życiowej automatycznie wiązałoby się z umorzeniem należności przysługujących wierzycielowi będącemu jednostką sektora finansów publicznych. Nawet w sytuacji, gdyby wnioskodawca spełnia przesłanki do umorzenia tego rodzaju należności, umorzenie ich nie jest obligatoryjne, lecz pozostaje w sferze uznania organu administracyjnego. Należy mieć na względzie, że umorzenie zobowiązania przysługującego jednostce sektora finansów publicznych jest równoznaczne z wygaśnięciem tego zobowiązania, czyli definitywną rezygnacją organu władzy publicznej z możliwości odzyskania środków finansowych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, na rzecz której osoba zobowiązana do alimentów nie wypełnia swego ustawowego obowiązku. Świadczenia te wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji. Osoby takie zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swych zobowiązań wobec dzieci, stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwa. Pomoc państwa w tym zakresie nie oznacza, że osoba zobowiązana do alimentacji zostaje zwolniona z obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń.

W konsekwencji, w ocenie Kolegium sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek trudna, nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Dodatkowo organ podniósł, że odmowa umorzenia należności nie stanowi przeszkody do złożenia przez skarżącego odrębnego wniosku o odroczenie terminu spłaty zobowiązania lub rozłożenia spłaty należności na raty.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ odwoławczy wyjaśnił, że organem właściwym do orzekania na podstawie powołanego przepisu ustawy jest wyłącznie organ właściwy dłużnika alimentacyjnego, którym w niniejszej sprawie jest Wójt Gminy P..

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. S. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie:

- art. 7 k.p.a., który wymaga aby organ administracji rozstrzygając sprawę, wziął w szczególności pod uwagę zasadę ogólną wyrażoną w cytowanym artykule, a wymagającą uwzględnienia słusznego interesu stron postępowania;

- art. 77 i 80 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. przez nienależyte rozpoznanie i nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, podczas gdy obowiązek przeprowadzenia postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie, a także błędną ocenę tych okoliczności, w szczególności w świetle oświadczeń składanych przez skarżącego o braku kontaktu i chęci jakiejkolwiek pomocy dla niego ze strony jego dzieci, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwego rozstrzygnięcia;

- art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady zaufania obywateli do organów Państwa wyrażające się w błędnej i arbitralnej wykładni przepisów prawa prowadzącej do dowolności rozstrzygnięć administracyjnych, podczas gdy organ administracji powinien przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody, w sytuacji gdy organ wydający decyzję jako argumenty przemawiające za utrzymaniem w mocy decyzji odmawiającej umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazał m.in., że skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, pomijając jednakże fakt, iż skarżący nie może wnioskować o przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego, tj. świadczenia z pomocy społecznej, z uwagi na posiadanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego oraz ograniczył się do ogólnikowego stwierdzenia, iż skarżący celem poprawy swojej sytuacji finansowej może domagać się alimentów od pełnoletnich dzieci bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w tym zakresie,

co doprowadziło w konsekwencji do naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną jego wykładnię polegającą na mylnym przyjęciu, iż przesłanki dotyczące sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika odnoszą się również do oceny czy istnieją widoki na poprawę sytuacji dłużnika w przyszłości , w sytuacji gdy ustawodawca nie wskazał w powołanym przepisie, jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, co uzasadnia twierdzenie, iż ocenie i badaniu powinna podlegać przede wszystkim aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 z późn. zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Uprawnienie organu do orzekania w zakresie wskazanym w tym przepisie realizowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy zawarte w powołanym przepisie sformułowanie "może". Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności to jest, czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych w sprawie. W takich przypadkach kontrola obejmuje proces wydania decyzji, ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., I OSK 130/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kontrola sądowa legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego polega w szczególności na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Wybór treści rozstrzygnięcia przez organ nie może być bowiem dowolny, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., II SA 2875/95, Wokanda 1996/6/32).

W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością.

Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego.

Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Przepis art. 80 k.p.a., nakazujący ocenę całokształtu materiału dowodowego, wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów. Ocena ta, oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym stosownie do treści art. 107 k.p.a. jej integralną część, której zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie analiza zaskarżonej decyzji w kontekście zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów prowadzi do wniosku, że organ administracji przy wydaniu tej decyzji nie naruszył wskazanych reguł postępowania. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji, odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 k.p.a., organ ponownie rozpatrując sprawę zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Wymaga podkreślenia, że sprawa niniejsza była już przedmiotem badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, który wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 17/17, uchylił wcześniej wydane w tej sprawie decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego wskazują, iż brak jest jakichkolwiek rokowań poprawy sytuacji zdrowotnej skarżącego i tym samym zwiększenia jego możliwości zarobkowych. Stan zdrowia skarżącego nie rokuje, że w przyszłości będzie on mógł podjąć pracę, dodatkowo nie wskazuje na to wiek i podstawowe wykształcenie skarżącego. Sąd zwrócił uwagę na nierozważenie tych okoliczności przez organy przy poprzednim rozpoznaniu sprawy, co skutkowało stwierdzeniem naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji winien wziąć pod uwagę powyższe wywody przedstawione w uzasadnieniu wyroku. Dokonując zaś na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oceny możliwości umorzenia należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części organ winien uwzględnić, jak stan zdrowia skarżącego wpływa na perspektywę zapłaty przez niego należności w przyszłości oraz ocenić, jakie ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia o umorzeniu ciążących na skarżącym należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W świetle przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r. poz.1302 z późn. zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.) rozpoznając sprawę ponownie organy były związane dokonaną przez Sąd w wyroku z dnia 4 kwietnia 2017 r. oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania. Wyrażona w powołanym przepisie zasada związania orzeczeniem sądu oznacza bowiem, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., II GSK 2101/11).

Mając na względzie normę art. 153 p.p.s.a. nie można podzielić podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez błędną wykładnię tego przepisu. W uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 17/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w ramach wiążącej organy w dalszym postępowaniu administracyjnym oceny prawnej zwrócił bowiem uwagę, że dokonując wykładni art.30 ust. 2 powołanej ustawy i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, iż przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie przywołanej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odwołał się do stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2017 r., I OSK 1670/15. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że organ administracji badając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego powinien oceniać także perspektywy i rokowania na przyszłość, a perspektywy i rokowania co do sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika mogą leżeć u podstaw uznania administracyjnego w sprawie dotyczącej umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego.

Zatem rozpatrując sprawę ponownie organy obu instancji zasadnie zastosowały przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z uwzględnieniem przytoczonej jego wykładni.

Odmawiając po raz kolejny umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami organ wyjaśnił i rozważył wszystkie okoliczności wskazane przez Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] kwietnia 2017 r. i wynikające z art. 30 ust. 2 ustawy. W związku z tym brak podstaw do uznania dowolności decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, po uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że Sąd nie dopatrzył się opisanych w niej naruszeń prawa, w tym naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. – poprzez nienależyte zebranie i ocenę materiału dowodowego. Organy w wyniku ponownego rozpoznania sprawy dokonały rzetelnej i szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego oraz dokonały prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy. Z akt sprawy wynika, że organy odniosły się do wszelkich istotnych okoliczności sprawy, zarówno tych wskazywanych przez skarżącego, dotyczących jego sytuacji osobistej, zdrowotnej i dochodowej, jak i wynikających z rozważenia interesu społecznego. Organy szczegółowo ustaliły zwłaszcza okoliczności z zakresu stanu zdrowia skarżącego. W świetle tych okoliczności bezspornym jest i nie kwestionował tego organ w zaskarżonej decyzji, że stan zdrowia skarżącego nie pozwala na podjęcie przez niego pracy, także w przyszłości, brak jest również jakichkolwiek rokowań poprawy jego sytuacji zdrowotnej i tym samym zwiększenia się jego możliwości finansowych w związku z ewentualnym zatrudnieniem.

Jednakże, jak podkreślono w zaskarżonej decyzji, skarżący uprawniony jest do renty rolniczej, a w stosunku do wierzytelności z tytułu renty prowadzona jest przez komornika sądowego skuteczna egzekucja należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które stanowią przedmiot wniosku o umorzenie w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym. Jak ustaliły organy, a co znajduje potwierdzenie w znajdującym się aktach administracyjnych zaświadczeniu komornika o dokonanych wpłatach, miesięcznie z tego tytułu egzekwowana jest kwota [...]zł.

Wymaga przy tym zaznaczenia, że ograniczenia egzekucji są uregulowane ustawowo. W świetle art. 833 § 4 kodeksu postępowania cywilnego kwoty, które mogą być potrącane ze świadczeń pieniężnych przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym określone są w tych przepisach.

Treść art. 833 pozwala stwierdzić, że ochronie przed egzekucją podlegają te świadczenia powtarzające się, których celem jest zapewnienie utrzymania, i w zakresie, jaki z założenia ma zapewniać dłużnikowi minimum egzystencji. Ustawodawca, kierując się względami humanitarnymi, społecznymi i gospodarczymi ograniczył generalne uprawnienie wierzyciela w przepisach szczególnych (por. Andrzej Jakubecki Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, system Informacji Prawnej LEX, komentarz do art. 833 k.p.c.).

W konsekwencji uznać należy, że okoliczność dokonywania, w zakresie przewidzianym w przepisach o ograniczeniach egzekucji potrąceń z renty skarżącego, nie stanowi okoliczności, która mogłaby przemawiać za umorzeniem należności ze względu na wysokość kwoty pozostałej po potrąceniu. Przy tym, jak wynika z prawidłowych ustaleń organu, skarżącemu wypłacana jest po potrąceniach kwota [...]zł, a stałe wydatki skarżącego wynoszą około [...] zł. Jednocześnie zaś fakt prowadzenia skutecznej egzekucji wskazuje na możliwość dokonywania spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Trafnie także organ zauważył, że skarżący jest osobą niepełnosprawną od 2003 roku, a zatem ta okoliczność istniała w momencie wydawania wyroków dotyczących obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec jego dzieci.

Zasadnie również organy podkreśliły, że w 2017 r. nastąpiło zmniejszenie wysokości kwoty potrącanej ze świadczenia rentowego skarżącego z kwoty [...]zł, wskazanej w poprzedniej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r., uchylonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2017 r., do kwoty [...]zł. W konsekwencji kwota świadczenia rentowego wypłacana skarżącemu wzrosła z [...] zł do [...] zł.

Poza tym, jak słusznie wskazały organy, od dnia [...] października 2016 r. nie są wypłacane dalsze świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zatem zadłużenie nie wzrasta o kolejne wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co niewątpliwie ma wpływ na ocenę możliwości spłaty istniejących już zobowiązań.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, sama sytuacja materialna, w tym także duże zadłużenie, nie może samo w sobie przesądzać o zasadności umorzenia należności wypłaconych osobom uprawnionym. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2017 r., I OSK 2471/15, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 lutego 2018 r., IV SA/Gl 947/17).

Wymaga zaznaczenia, że powodem umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powinna być szczególnie uzasadniona okoliczność, wskazująca na wystąpienie sytuacji wyjątkowej na tle innych tego typu. Mamy z nią do czynienia wówczas, gdy wnioskodawca znajduje się w sytuacji, w której obiektywnie i w sposób trwały nie będzie w stanie zrealizować obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Zatem dopóki sytuacja strony rokuje nadzieję na spłatę zadłużenia, niezasadne jest stosowanie preferencji wobec wnioskodawcy w postaci umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 marca 2018 r., II SA/Sz 1406/17). Mając na względzie skuteczność egzekucji prowadzonej w stosunku do wierzytelności skarżącego z tytułu renty, uznać należy, że ostatnio opisana sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Dodatkowo trzeba zwrócić uwagę na brak wzrostu zadłużenia w związku z zakończeniem wypłaty świadczeń alimentacyjnych. Jednocześnie okoliczność zmniejszenia potrąceń z tytułu egzekucji zwiększa kwotę, którą skarżący aktualnie dysponuje na swoje potrzeby.

Akcentowana przez skarżącego okoliczność niekorzystania ze świadczeń z pomocy społecznej ze względu na niespełnienie kryterium dochodowego nie przemawia za uwzględnieniem wniosku skarżącego o umorzenie należności. Kryterium dochodowe odzwierciedla bowiem wysokość środków na zaspokojenie minimum egzystencji.

Nietrafny jest zarzut nieustalenia przez organy sytuacji materialnej dzieci skarżącego. Organy wskazały bowiem, co do zasady, na istnienie obowiązku alimentacyjnego dzieci w stosunku do rodziców pozostających w niedostatku. Jak słusznie podkreślono w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją, dla nałożenia na dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodziców po stronie dzieci muszą istnieć możliwości zarobkowo-finansowe. Jednocześnie zasadnie wskazano, że brak kontaktów z ojcem nie zwalnia od obowiązku sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Jeszcze raz podkreślić należy, że w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca przewidział uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią powołanego przepisu oraz przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 k.p.a. Wobec tego rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, II SA/Ba 96/18).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, z przyczyn omówionych wyżej uznać należy, że opisane ostatnio warunki legalności uznaniowej decyzji administracyjnej odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych zostały w niniejszej sprawie spełnione, co uzasadniało oddalenie skargi.

Natomiast, jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odmowa umorzenia zadłużenia wraz z odsetkami nie wyłącza możliwości wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty zobowiązania czy rozłożenie należności na raty.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie z punktu II wyroku uzasadniają przepisy art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714 z poźn. zm.).