Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 824/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-10-26 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1 i 2, art. 246 par. 2 pkt 1,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. F. Z. w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2009 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. F. Z. w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego


UZASADNIENIE

W dniu 15 czerwca 2009 r. (k. 40), a następnie w dniu 14 lipca 2009 r. (k. 43) S. F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Skarżący podał, że działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie osiąga zysku i nie prowadzi działalności gospodarczej, a w związku tym nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazał, że w roku 2007 poniósł stratę w wysokości 10.178, 47 zł, zaś w roku 2008 – 6.296, 18 zł. Stan rachunku na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy wynosi 0 zł, przy czym rachunek ten został zajęty przez komornika na kwotę 20.000 zł, którą stanowią niezapłacone koszty zastępstwa procesowego. Według złożonego oświadczenia S. nie posiada żadnych nieruchomości i ruchomości.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego (k. 41) o uszczegółowienie danych dotyczących sytuacji majątkowej, poprzez wskazanie i udokumentowanie dochodów i wydatków w roku 2009, przedłożenie bilansu za 2008 rok, wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów świadczących o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości kwoty objętej egzekucją komorniczą - wnioskodawca powtórzył informacje wynikające ze złożonych już dokumentów. Ponadto oświadczył, że nadal nie posiada środków finansowych na pokrycie opłat sądowych, w okresie od 01 stycznia 2007 r. do daty złożenia odpowiedzi na wezwanie referendarza uzyskał wpływy w wysokości 10.880,50 zł, w tym - 500 zł tytułem darowizny od osoby prywatnej, 330,50 zł tytułem wpłat z 1 % podatku oraz ze składek. We wskazanym wyżej okresie wydatki wyniosły około 20.000 zł i w całości zostały przeznaczone na cele statutowe. S. nikogo nie zatrudnia ani nie wynagradza, jego członkowie wykonują pracę jako wolontariusze. Skarżący nie ponosi świadczeń publicznych, nie wynajmuje pomieszczeń i nie ponosi opłat eksploatacyjnych, nadto jest zadłużony na kwotę 300 zł z tytułu rozmów telefonicznych (telefon został odłączony) oraz ma zablokowane konto bankowe przez komornika w celu egzekucji kwoty 7.200 zł. Na stratę składają się nieopłacone faktury, na które zostały zaciągnięte nieoprocentowane pożyczki od członków S. Przejściowy fakt obecności środków pieniężnych na rachunku bankowym strona tłumaczyła "opóźnieniem w rozliczeniach zobowiązań i zadłużenia". Jej zdaniem strata w wysokości ponad 10.000 zł oraz niemożność zatrzymania narastającego zadłużenia wystarczająco tłumaczy brak środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Otrzymane w 2007 r. dotacje zostały w całości przeznaczone na cele edukacji ekologicznej i nie mogły zostać wykorzystane na pokrycie opłat sądowych. Roczne składki 15 członków to dochód rzędu 300 zł, który nie wystarcza na pokrycie opłat związanych z toczącymi się z udziałem S. około 130 postępowaniami. Skarżący przedstawił również bilans za rok 2008 wykazujący stratę w wysokości 6.296, 18 zł. Wskazał, iż co prawda w roku 2008 uzyskał zysk w wysokości 3.882, 29 zł, to jednak konieczność pokrycia straty z lat poprzednich powoduje, że bilans za ten rok jest ujemny. Po raz kolejny zwrócono uwagę na fakt rosnącego zadłużenia egzekwowanego przez komornika, które na dzień złożenia oświadczenia sięga kwoty 20.000 zł (k. 45, 46, 49).

Postanowieniem z dnia 30 lipca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

W uzasadnieniu podkreślił, że ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na skarżącym, który w sprawie niniejszej nie wykazał w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie tych kosztów ponieść. Nadto w oparciu o przedstawione dokumenty nie ma możliwości zweryfikowania oświadczeń strony o ilości posiadanych środków finansowych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz aktualnej wysokości zadłużenia, co w konsekwencji uniemożliwia pełną ocenę jej sytuacji majątkowej i pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazano, że skarżący nie nadesłał aktualnych wyciągów z kont bankowych i dokumentów określających obecne zadłużenie egzekwowane przez komornika. Nierzetelność w przedstawieniu sytuacji materialnej S. wynika z tego, że deklarując brak środków finansowych strona podaje jednocześnie, iż osiąga wpływy rzędu kilkunastu tysięcy, z których chociaż częściowo pokrywa zadłużenie. Ponadto podniesiono, że koszty sądowe nie mogą zostać postawione w ostatniej kolejności ich zaspokojenia.

Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 13 sierpnia 2009 r. (k. 64). Siedmiodniowy termin na wniesienie sprzeciwu mijał w czwartek 20 sierpnia 2009 r.

W dniach 17 sierpnia 2009 r. (k. 65 i n.) do tutejszego sądu wpłynął plik pism skarżącego, w których kwestionuje on odmowę przyznania prawa pomocy postanowieniem z dnia 30 lipca 2009 r. oraz ponownie wnosi o przyznanie tego prawa w zakresie całkowitym. Pisma potraktowano jako sprzeciw od w/w postanowienia.

W sprzeciwie skarżący powtórzył wszystkie podnoszone dotychczas argumenty mające, w jego opinii, uzasadniać trudną sytuację majątkową S. Ponownie wskazał straty, które S. poniosło w latach 2006, 2007 i 2008. Dodał do już przedstawianych wielokrotnie informacji, że na chwilę składania przedmiotowego wniosku strata za rok 2009 wynosi 30.000 zł, przy czym w dalszej części wniosku oceniono tę stratę na kwotę 20.000 zł podnosząc, że na taką sumę zablokowane zostało konto S. przez prowadzącego egzekucję komornika. Strona podała, że organizacja nie osiągnęła jakichkolwiek dochodów z wpłat, składek, zaś wszystkie środki są przeznaczana na spłatę zadłużenia oraz na inne koszty np. korespondencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podlegał oddaleniu, bowiem strona nie wykazała w sposób wiarygodny, że nie posiada środków na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego.

Podkreślenia wymaga, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających z tego tytułu kosztów. Wywiązanie się z obowiązku odpłatności ustanowionego w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oznacza, że strona powinna w pełni wykorzystać dostępne dla niej środki, by w kosztach sądowych w miarę możliwości uczestniczyć, a jeśli tych środków nie posiada, powinna to w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości uzasadnić i wykazać. Może to nastąpić poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. Nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy w oparciu o dokumentację niepełną czy zawierającą sprzeczne informacje.

Powyższe zasady znajdują odzwierciedlenie w art. 245 § 2 w zw. z art. 246 §2 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którymi prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno "Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Kraków 2005, s. 592).

W ocenie sądu skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim nie przedstawił wiarygodnych dokumentów, które potwierdzałyby deklarowany obrót środkami finansowymi, a więc i wysokość obecnego zadłużenia. Za takie dokumenty nie można bowiem uznać pism sporządzonych przez samego skarżącego, niemających waloru dokumentów księgowych. Zdaniem sądu wskazywane wpływy, jak i ponoszone wydatki mogłyby być podstawą oceny sytuacji majątkowej organizacji tylko wówczas, gdyby wynikały z dokumentów mających walor obiektywny, których nie przedłożono. Przykładowo skarżący deklaruje, że w roku 2009 jego zadłużenie sięga kwoty 20.000 – 30.000 zł (sam skarżący nie jest w tych ustaleniach precyzyjny) oraz że na taką kwotę zajęty został jego rachunek bankowy. Oświadczeniom tym, wynikającym z pism sporządzonych przez skarżącego, nie towarzyszą jednak konkretne dowody w postaci wyciągów z konta bankowego, czy aktualnego zaświadczenia prowadzącego egzekucję komornika o wysokości pozostającej do ściągnięcia należności. Dołączone do akt sprawy zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z zakazem wypłat jest datowane na dzień 10 kwietnia 2008 r. i dotyczy kwoty 7.200 zł, która według oświadczeń skarżącego kilkakrotnie wzrosła (k. 73, 74). Również nieaktualny jest wyciąg z rachunku bankowego, bowiem pochodzi z daty 31 marca 2009 r., a wniosek złożono w czerwcu 2009 r.

Wątpliwości budzi również analiza kwot deklarowanych wpływów i strat za poszczególne lata ubiegłe oraz rok 2009. Jak wynika ze sprawozdania finansowego za rok 2008 skarżący uzyskał wpływy w łącznej wysokości 17.042,33 zł, z czego 15.330 zł to darowizny od osób fizycznych i prawnych, 1.212,33 zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego oraz 300 zł to wpłaty składek członków wspierających. W tym samym okresie wydatki S. wyniosły 13.160,04 zł (k. 49). W rezultacie uzyskany wynik finansowy za 2008 r. to zysk w wysokości 3.882,29 zł. Doliczenie straty z ubiegłych lat tj. kwoty 10.178,47 zł skutkowało tym, że łączne koszty działalności strony w 2008 r. wynoszą 23.338,51 zł. W konsekwencji ostateczny wynik finansowy S. F. Z. za 2008 r. to strata w wysokości 6.296,18 zł. Na dzień złożenia wniosku i sprzeciwu S. zadeklarowało ponownie zadłużenie w wysokości łącznie około 30.000 zł i brak jakichkolwiek wpłat od osób trzecich i z tytułu składek. Nie przedłożono dowodów potwierdzających to wyliczenie.

Powyższe okoliczności oraz powtarzane oświadczenia o braku środków finansowych tworzą, zdaniem sądu, mało czytelny i mało wiarygodny obraz rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej organizacji. Jak się bowiem okazuje w latach poprzednich S. posiadało znaczne, bo kilkunastotysięczne obroty, w tym kilkunastotysięczne wpływy, a jednocześnie deklarowało trudną sytuację finansową, w tym brak środków na koszty sądowe. Obecnie sytuacja powtarza się, bowiem organizacja deklaruje stały wzrost zadłużenia (do kwoty 30.000 zł), przy braku jakichkolwiek wpływów, a jednocześnie podaje, że "wszystkie środki są przeznaczane na spłatę zadłużenia oraz koszty np. korespondencji", co wskazuje na istnienie określonych źródeł dochodu. Poddaje to w wątpliwość prawdziwość informacji przekazywanych sądowi.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że działalność statutowa S., jak wynika z dokumentów organizacyjnych, polega na wspieraniu i propagowaniu inicjatyw związanych z ochroną środowiska. Częścią tej działalności jest występowanie przed sądem w roli organizacji społecznej wspierającej inicjatywy proekologiczne i protestującej przeciwko naruszeniom środowiska naturalnego. Z bardzo dużej ilości postępowań przed tutejszym sądem, w których organizacja powyższa jest stroną wynika, że poddawanie kontroli administracyjnej i sądowej różnego rodzaju przedsięwzięć stanowi bardzo znaczną część tej statutowej działalności. Niedopuszczalne jest zatem w takiej sytuacji traktowanie kosztów sądowych jako ostatnich w kolejności zaspokojenia.

Należy ponadto wskazać, że często treść pism składanych w tych postępowaniach wskazuje, iż ich autor nie jest w stanie w pełni i na bieżąco śledzić biegu poszczególnych spraw i być wystarczająco zorientowanym w ich przedmiocie. Pisma te adresowane są jednocześnie do wielu organów, często niemających ze sprawą związku. Wynikająca z tego faktu ilość korespondencji zwiększa niepotrzebnie koszty działalności S.

Racjonalny i rzetelny podmiot winien być świadomy skutków finansowych swoich działań i powinien tak gospodarować polityką finansową, by uwzględniać w swoim budżecie wszelkie wydatki związane z prowadzoną działalnością i eliminować wydatki niepotrzebne.

Wiadomym jest skarżącemu, że prowadzenie spraw sądowych wiąże się z różnego rodzaju kosztami (np. wpis sądowy). Skoro S. spłaca zadłużenie i pokrywa, nawet w minimalnym zakresie, koszty korespondencji, to też winno liczyć się z wydatkami związanymi ze swym udziałem w sprawach sądowych (wpis, inne opłaty) i traktować je również jako koszt swej statutowej działalności. Prawidłowa gospodarka finansami polega na takim, racjonalnym określeniu własnych możliwości, by przynajmniej częściowo ponosić odpowiedzialność za podejmowane działania.

Reasumując, sąd administracyjny oceniając całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego, nie dał w pełni wiary jego oświadczeniom, jakoby znajdował się w sytuacji krytycznej, uniemożliwiającej uiszczenie kosztów postępowania sądowego. Składane oświadczenia o braku wpływów pozostają bowiem w sprzeczności z załączonym do akt sprawozdaniem finansowym, z którego wynika, że wnioskodawca w zeszłym roku uzyskał wpływy w wysokości 17.042,33 zł, a w obecnym z wpływów pokrywa spłatę zadłużenia i np. koszty korespondencji Powyższe świadczy, że S. F. Z. nie przedstawia rzetelnie swojej sytuacji materialnej.

Także prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest przesłanką do faworyzowania S. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 09 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 i postanowienie NSA z dnia 06 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 588/06 w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod red. B. Dautera, str. 438, Warszawa 2007). Strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinna zatem przewidzieć możliwość ponoszenia związanych z tym kosztów (postanowienie NSA z dnia 09 listopada 2007 r., sygn. akt. II OZ 1090/07, postanowienie NSA z 12 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 80/08).

Marginalnie podnieść należy, że w sprawach, w których wcześniej przyznano skarżącemu prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu - pełnomocnicy informowali sąd o braku możliwości lub poważnych trudnościach w nawiązaniu kontaktu (w tym uzyskaniu pełnomocnictwa) z przedstawicielem S. Oznacza to, że skarżący nie dochowywał należytej staranności by w pełni skorzystać z przyznanego prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 245 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.