Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 168/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym rozprawie w dniu 18 marca 2020 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej jako: "Prezes Zarządu PFRON", "skarżący" lub "wierzyciel") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] (dalej jako: "Dyrektor IAS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), z [...] listopada 2019 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] (dalej jako: "Naczelnik US", "organ egzekucyjny" lub "organ I instancji") z [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

Naczelnik US prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w [...] (dalej także jako: "spółka") na podstawie, wystawionych przez Prezesa Zarządu PFRON, tytułów wykonawczych z [...] czerwca 2016 r. nr [...], [...] i [...] oraz z [...] grudnia 2016 r. nr [...] obejmujących należności z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz PFRON za okres 10-12/2012 oraz 01-06/2013 na łączną kwotę 128.793,00 zł należności głównej oraz odsetek w wysokości 39.982,00 zł.

Odpisy tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] zostały doręczone spółce w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") ze skutkiem doręczenia w dniu 2 listopada 2016 r. Z kolei odpis tytułu wykonawczego nr [...] został doręczony spółce w trybie art. 44 k.p.a. ze skutkiem doręczenia w dniu 27 stycznia 2017 r.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik US dokonał szeregu czynności egzekucyjnych, z czego skuteczne okazało się jedynie zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]. dokonane zawiadomieniem z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] (zbieg egzekucji). Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone spółce w trybie art. 44 k.p.a. ze skutkiem doręczenia w dniu 8 września 2017 r. zaś odebrane przez bank w dniu 21 sierpnia 2017 r.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. znak [...], wydanym na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438, dalej jako: "u.p.e.a.") Naczelnik US umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z [...] czerwca 2016 r. nr od [....] do [...] oraz z [...] grudnia 2016 r. nr [...]. Wierzyciel potwierdził odbiór postanowienia w dniu 16 kwietnia 2018 r., natomiast spółce doręczono je w trybie art. 44 k.p.a. z dniem 2 maja 2018 r.

Przy piśmie z 10 maja 2018 r. znak [...] Naczelnik US zawiadomił Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej jako: "PFRON"), o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki na podstawie powyższych tytułów wykonawczych. Zawiadomienie to zostało odebrane przez wierzyciela w dniu 15 maja 2018 r.

W związku z powyższym, pismem z 17 maja 2018 r. Prezes Zarządu PFRON, zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a., zwrócił się z prośbą do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z [...] czerwca 2018 r. znak [....] Naczelnik US obciążył wierzyciela, tj. Prezesa Zarządu PFRON kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...], [...], [...] oraz [...] w kwocie 10.686,10 zł. Przedmiotowe postanowienie zostało odebrane przez wierzyciela w dniu 26 czerwca 2018 r. W wyniku wniesionego zażalenia Dyrektor IAS wydał w dniu [...] września 2018 r. postanowienie znak [...], którym uchylił w całości powyższe postanowienie Naczelnika US i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia celem przeprowadzenia wnikliwej analizy pod względem prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego i w konsekwencji naliczenia kwot kosztów egzekucyjnych postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec [...] Sp. z o. o. w upadłości likwidacyjnej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik US wydał w dniu [...] października 2018 r. postanowienie nr [...] mocą którego obciążył wierzyciela, tj. Prezesa Zarządu PFRON kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 10.686,10 zł przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...]. [...] i [...]. Przedmiotowe postanowienie zostało odebrane przez wierzyciela w dniu 12 października 2018 r. W wyniku wniesionego zażalenia, Dyrektor IAS wydał w dniu [...] listopada 2018 r. postanowienie znak [...], którym utrzymał w mocy powyższe postanowienie Naczelnika US.

Po rozpoznaniu skargi Prezesa Zarządu PFRON na powyższe rozstrzygnięcie Dyrektora IAS Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 112/19 uchylił zarówno postanowienie Dyrektora IAS z [...] listopada 2018 r. znak [...] oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika US z [...] października 2018 r. znak [...]. W wyroku tym Sąd stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych, jak i opłaty manipulacyjnej, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku Trybunały Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Wobec powyższego w dniu [...] października 2019 r. Naczelnik US wydał postanowienie znak [...], którym określił wierzycielowi, tj. Prezesowi Zarządu PFRON wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...], [...] i [...] w łącznej kwocie 10.686,10 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny przytoczył stosowne przepisy prawa, normujące kwestie związane z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych oraz wykazał w jakiej wysokości koszty egzekucyjne zostały naliczone. Organ egzekucyjny stwierdził również, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Zdaniem Naczelnika US naliczone opłaty nie pozostają w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie przekraczają maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że mając na uwadze różnice w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pomiędzy 4% a 8%, to zachowując ustawową proporcję zasadne jest przyjęcie, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł, to wypełnieniem standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia.

Prezes Zarządu PFRON wniósł zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie Naczelnika US wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Po rozparzeniu zażalenia Dyrektor IAS, postanowieniem z [...] listopada 2019 r. nr [...], utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z [...] października 2019 r. o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Organ II instancji wskazał mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i stwierdził, iż organ egzekucyjny prawidłowo wskazał na wynikającą z przepisów prawa konieczność obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niniejszej sprawie oraz precyzyjnie określił kwotę kosztów egzekucyjnych i sposób jej naliczenia.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu PARP, że brak było podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, w której w toku egzekucji nie doszło do zajęcia wierzytelności skoro na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków pieniężnych, Dyrektor IAS zauważył, iż w egzekucji należności pieniężnych za dokonane czynności egzekucyjne, w tym za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, organ egzekucyjny pobiera opłaty w wysokości odpowiadającej określonemu procentowi kwoty egzekwowanej należności. Sposób dokonania czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego należy rozpatrywać na podstawie regulacji zawartych w przepisie art. 80 u.p.e.a., który w § 2 wskazuje, iż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Organ II instancji podkreślił, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i bez znaczenia dla faktu dokonania czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pozostaje stan zgromadzonych na tym rachunku środków nadających się do zrealizowania w dniu zajęcia. Zdaniem Dyrektora IAS użycie w art. 64 § pkt 4 u.p.e.a. określenia "egzekwowanej" a nie "wyegzekwowanej" należności wskazuje, że ustawodawca, nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Organ odwoławczy wyjaśnił iż w przedmiotowej sprawie zawiadomienie z 21 sierpnia 2017 r. nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego doręczono do banku w dniu 21 sierpnia 2017 r., a Spółce w trybie art. 44 k.p.a. z dniem 8 września 2017 r. W odpowiedzi na powyższe zajęcie [...]. udzielił odpowiedzi, że na rachunku spółki wystąpił zbieg egzekucji. Mając na uwadze treść art. 80 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonał zatem skutecznego zajęcia rachunku bankowego. W konsekwencji zasadnie została naliczona opłata za dokonanie powyższej czynności egzekucyjnej. Skoro nie jest konieczne wyegzekwowanie należności, aby zajęcie było skuteczne, to tym samym uznać należy, że powstał obowiązek naliczenia kosztów egzekucyjnych.

Dalej Dyrektor IAS wskazał, iż w poprzednim postanowieniu (z [...] października 2018 r.) Naczelnik US ustalił Prezesowi Zarządu PFRON wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] oraz [...], na kwotę 10.686.10 zł oraz przedstawił szczegółowy sposób ich naliczenia w odniesieniu do każdego z tytułów wykonawczych. Zdaniem organu odwoławczego pomimo tego, iż Naczelnik US zobligowany był do ponownego wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, powyższe wyliczenia zachowują jednak swoją aktualność i dlatego w postanowieniu z [...] października 2019 r. koszty egzekucyjne ponownie zostały ustalone na kwotę 10.686,10 zł.

Organ II instancji uznał za prawidłowe posłużenie się przepisem art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przewidującym pobranie za zajęcie nieruchomości - 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł i uznanie, iż skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia rachunku bankowego należało uwzględnić mniejszy nakład pracy. Dlatego, w związku z brakiem ustawowych regulacji, organ egzekucyjny I instancji zasadnie przyjął, że opłata od zajęcia rachunku bankowego musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości. W przypadku, gdy ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200,00 zł, to Naczelnik US miał podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie rachunku bankowego i 1% opłata manipulacyjna mogą wynosić łącznie maksymalnie 25.650,00 zł (21.375,00 zł + 4275,00 zł). Dyrektor IAS powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 23 października 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 559/18. Resumując organ II instancji stwierdził, że Naczelnik US słusznie przyjął, że powstałe opłaty nie mogą przekroczyć kwoty 25.650,00 zł, a Prezesa Zarządu PFRON należy obciążyć kosztami egzekucyjnymi w wysokości 10.686,10 zł.

Pismem z 23 grudnia 2019 r. Prezes Zarządu PFRON wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. postanowienie Dyrektora IAS wnosząc o jego uchylenie oraz o rozważenie uchylenia również postanowienia wydanego w przedmiotowej sprawie przez organ I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Organowi II instancji Prezes Zarządu PFRON zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

2) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika US, pomimo, iż organ odwoławczy winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Skarżący podkreślił, że dokonanie przez organ odwoławczy weryfikacji wysokości kosztów ustalonych przez organ egzekucyjny w oparciu o przepisy, które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 uznane zostały za niezgodne z Konstytucją stanowi naruszenie przepisów postępowania wskazanych w zarzutach skargi.

Ponadto, zdaniem Prezesa Zarządu PFRON, skoro przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Skarżący zauważył, iż naliczona opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie której opłaty te zostały naliczone. W jego ocenie wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Podkreślił, że czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela. Dodatkowo wskazał, iż brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację prezentowaną w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna. W ocenie sądu stanowisko organu odwoławczego zajęte w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowe.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość ustalenia kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w [...] na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] i [...] z [...] czerwca 2016 r. oraz nr [...] z [...] grudnia 2016 r. wystawionych przez wierzyciela będącego skarżącym w niniejszej sprawie.

Kwestia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym uregulowana jest w Rozdziale 6 Działu I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a. opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach.

W art. 64c § 1 u.p.e.a. została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a., wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny (art. 64c § 2 - 4 ustawy egzekucyjnej). Art 64c § 4 u.p.e.a. stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a u.p.e.a.

W sprawie taki wyjątek nastąpił i organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]. dokonane zawiadomieniem z 21 sierpnia 2017 r. nr [...] (zbieg egzekucji).

Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Przewidziana art. 64 § 6 u.p.e.a oplata manipulacyjna stanowi szczególny rodzaj opłaty pobieranej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i jak wskazuje powołany przepis wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednali niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia ww. opłaty manipulacyjnej powstaje, co do zasady, z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Natomiast zgodnie z art. 64 § 10 zdanie drugie u.p.e.a., jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

W sprawie, na co słusznie zwrócił uwagę organ II instancji, ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty manipulacyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Podkreślenia również wymaga, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie i obciążając wierzyciela opłatą manipulacyjną uwzględnił w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 6 u.p.e.a. wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. SK 31/14 i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów.

W odniesieniu do art. 64 § 6 u.p.e.a., jak również art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 orzekł m.in., że:

1. Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.

TK w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że: "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji." Dodać także należy, że wyrok TK zapadł w sprawie, w której doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na uregulowanie należności przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym. W sprawie tej określono koszty egzekucyjne na kwotę 34.860.238,10 zł.

Należy wskazać, że w wyroku SK 31/14, nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty manipulacyjnej (czy też egzekucyjnej) w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat.

Podkreślenia również wymaga, iż w odniesieniu do charakteru wyroku TK o sygn. akt SK 31/14 i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a., wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. II FSK 2206/17. NSA wskazał, że "Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału".

Organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepisy te, jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a.

Podkreślić należy, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji, toteż nie zawsze tak określona opłata będzie w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Niemniej jednak, jest to sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Co więcej, z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w wypadku należności o znacznej wartości następuje zachwianie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych z tego tytułu, które stają się niejako "sankcją" pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Trybunał wskazał na konieczność interwencji ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Jednakże do czasu ewentualnej nowelizacji ustawy należy stosować ten przepis w taki sposób, by można było uznać go za konstytucyjny w świetle powołanego wyroku.

Wobec powyższego, należało sprawdzić, czy koszty ustalone przez organ odwoławczy w oparciu o nadal obowiązujące przepisy prawa nie pozostają w rażącej dysproporcji do rzeczywistych kosztów poniesionych w drodze egzekucji. Wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a. organ II instancji dokonał analizy, w której porównał wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości, mającej przewidzianą górną granicę, tj.: 8% nie więcej niż 34.200 zł, do wysokości opłaty 5% za zajęcie innej wierzytelności. Organ podniósł, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy zajęciu innych wierzytelności. Opierając się na tym przeświadczeniu i zastosowanym przez ustawodawcę proporcjonalnym uszeregowaniu opłat z poszczególnych tytułów, organ przyjął, że maksymalna opłata za zajęcie rachunku bankowego powinna stanowić 21.375,00 zł, zaś maksymalna opłata manipulacyjna w wysokości 1% egzekwowanej należności, w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a., nie może być wyższa niż 4.275,00 zł.

Opłaty egzekucyjne naliczone przez organ za zajęcie rachunków bankowych w celu wyegzekwowania należności objętej ww. tytułami wykonawczymi to kwota 8.975,10 zł, a naliczone opłaty manipulacyjne to kwota 1.711,00 zł.

Kwoty naliczonych opłat nie przekraczają wyżej określonych maksymalnych kwot opłaty za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej. Wbrew zarzutom skargi wyliczenia tych kwot, dokonane przez organ odwoławczy, odpowiadają prawu i są adekwatne do poniesionego przez organ nakładu pracy na przeprowadzone w sprawie czynności egzekucyjne. Organ tym samym zastosował się też do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 czerwca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 112/19. W konsekwencji w ocenie sądu w całości uwzględnił ocenę prawną zawartą w tym wyroku. Sąd w powyższym wyroku użył sformułowań nakazujących organowi uwzględnienie rzeczywistych wydatków i kosztów, jednakże w tym zakresie pozostawił organowi swobodę ich ustalenia. Organ egzekucyjny dokonał tego poprzez porównanie do górnej granicy opłaty za zajęcie nieruchomości, co w ocenie sądu było dopuszczalne i prawidłowe, wobec braku interwencji ustawodawcy w tym zakresie.

Sąd nie uznaje za trafny pogląd, że naliczanie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję i podziela w tym zakresie stanowisko zajęte w tej kwestii przez: WSA w Gliwicach w wyroku z 21 maja 2018 r., I SA/GI 221/18, WSA w Opolu w wyroku z 21 marca 2018 r., I SA/Op 33/18. Zdaniem sądu stanowisko takie jak zajmuje skarżąca, nie znajduje potwierdzenia w treści obowiązujących przepisów u.p.e.a., które nie uzależniają możliwości naliczenia opłaty od efektywności przeprowadzonej czynności egzekucyjnej.

Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast § 9 ww. przepisu stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zgodnie z art. 80 § 1 zd. pierwsze u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Zgodnie zaś z art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Co więcej także w dalszych jednostkach redakcyjnych ustawodawca wskazał kiedy określone zajęcie jest skuteczne i skuteczność zajęcia powiązał z doręczeniem zawiadomienia bankowi, mimo braku np. numeru rachunku. Wskazał bowiem w art. 81 § 1 i 1a u.p.e.a., że zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 80 § 1, numery tych rachunków (§ 1 art. 81 u.p.e.a.). Zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Przepis art. 80 § 2 stosuje się odpowiednio (art. 81 § 1a u.p.e.a.). Dodatkowo zauważenia wymaga, że ustawodawca w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. użył określenia "egzekwowanej" a nie "wyegzekwowanej" należności. Dlatego też w ocenie sądu ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Sąd orzekający w sprawie ma świadomość, że w orzecznictwie sądów administracyjnych reprezentowane jest także stanowisko odmienne, zgodnie z którym w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy, jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. – przy takim założeniu - może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Według tego stanowiska przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. W tej sytuacji, jeżeli nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma także podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 693/15, wyrok NSA z 19 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 589/17).

Sąd stoi jednak na stanowisku, że do zajęcia rachunku bankowego dochodzi także wtedy, gdy na rachunku bankowym nie ma żadnej kwoty w chwili zajęcia, bowiem obejmuje także kwoty, które zostały wpłacone po dokonaniu zajęcia. W rezultacie zajęcie rachunku bankowego jest zajęciem nie tylko istniejącej wierzytelności, ale także wierzytelności przyszłej zobowiązanego w stosunku do banku wynikającej z umowy rachunku bankowego. Należy zatem przyjąć, że czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego jest czynnością formalnie skuteczną niezależnie od tego czy zobowiązany posiada w danej chwili środki na rachunku bankowym czy ich nie posiada. Nawet jeżeli przed likwidacją rachunku bankowego nie zostaną wyegzekwowane żadne środki, to takiej czynności egzekucyjnej nie można uznać za niebyłą, czy niewywołującą żadnych skutków, które prawo wiąże z tą czynnością egzekucyjną. W szczególności zajęcie istniejącego rachunku bankowego, niezależnie od tego czy doprowadzi do uzyskania jakichkolwiek kwot jest zastosowaniem środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z rachunku bankowego, prowadzącym do naliczenia opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną. Zajęcie rachunku bankowego tj. zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, a w praktyce egzekucja z rachunków bankowych, sprowadza się do egzekucji wierzytelności wynikającej z umowy rachunku bankowego zawieranej pomiędzy bankiem a posiadaczem rachunku.

Prawidłowo też została wyliczona przez organ opłata manipulacyjna. Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. Przypomnieć należy, ze opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr. Przy czym zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zatem w sprawie spełnione zostały wszystkie wymagania przepisu.

W konsekwencji uznać należało, że brak było podstaw do uznania za zasadny zarzutu naruszenia art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji.

Podsumowując, zdaniem sądu, pomimo braku uregulowania ustawowo maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a., organ odwoławczy prawidłowo ustalił koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w powołanym wyżej wyroku TK. Należy stwierdzić, że między naliczonymi opłatami a rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego nie zachodzi rażąca dysproporcja, a zestawiając wysokość naliczonych opłat z wysokością należności należy dojść do wniosku, że nie doszło do naruszenia równowagi między interesem państwa, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.

Reasumując, w ocenie sądu pomimo braku uregulowania ustawowo maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a., organ odwoławczy prawidłowo ustalił koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 czerwca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 112/19. Między naliczonymi opłatami a rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego nie zachodzi rażąca dysproporcja, a zestawienie wysokości naliczonych opłat z wysokością egzekwowanej należności prowadzi do wniosku, że nie doszło do naruszenia równowagi między interesem państwa, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.

Sąd nie stwierdził aby postępowanie w sprawie zawierało naruszenie, zarzucanych przez skarżącą, przepisów procesowych w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Wbrew zarzutom skargi zaskarżone postanowienie zawiera pełne ustalenia faktyczne w sprawie, zawiera szczegółowe uzasadnienie zastosowanych przepisów prawa materialnego. W ocenie sądu organ podjął wszelkie czynności niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Skarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Organ w pełni wyjaśnił okoliczności prawne i faktyczne będące podstawą rozstrzygnięcia, wskazał na ich interpretację oraz dokładnie opisał tok rozumowania przeprowadzony przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych.

Z tych względów, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.