Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 906/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 9  art. 61  par. 1 art. 63  par. 2 art. 77 art. 80 art. 107 par. 1 par. 3 art. 145a par. 2 art. 154
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 28 października 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska, Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2010 roku przy udziale - sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Z. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił Z.S. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Podstawę prawną owej decyzji stanowił art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395, ze zm.).

Kolejną decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a) i art. 4 ust. 1,2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), odmówił uchylenia w/w decyzji własnej z dnia [...]. W ocenie organu Z. S. nie wskazała, by za uchyleniem owej decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony, albowiem ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego wynikało, że strona nie była deportowana razem z rodzicami do pracy przymusowej, tylko pozostała w domu w okresie, w którym jej matka była deportowana, a ojciec przebywał w obozie koncentracyjnym.

W dniu 10 marca 2010 roku Z. S. skierowała pismo, do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w którym powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku, w sprawie o sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z dnia 23 grudnia 2009 roku, Nr 220, poz. 1734), wniosła o przyznanie jej uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Strona wyjaśniła, iż wraz z matką została przesiedlona z miejsca zamieszkania, tj. miejscowości O., do miejscowości O., wskazując że obie miejscowości położone są w tej samej gminie. W okresie przesiedlenia, tj. od początku 1941 roku do lutego 1945 roku, matka Z. S. pracowała w gospodarstwie, należącym do osoby narodowości niemieckiej, a sama wnioskodawczyni, jako małe dziecko, była pozbawiona jej opieki.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób, wydaną na podstawie art. 154 § 1 i 2 K.p.a. i art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu(...), w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku, w sprawie o sygn. akt K 49/07, odmówił uchylenia, wskazanej na wstępie, decyzji własnej z dnia [...].

W uzasadnieniu podjętej decyzji organ wskazał, że Z. S. złożyła wniosek w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, a wyżej wymienioną decyzją z dnia [...] organ orzekł o odmowie przyznania uprawnienia do tegoż świadczenia. Przechodząc do oceny złożonego, przez Z. S., wniosku organ wyjaśnił, iż w myśl art. 154 K.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nie nabyła prawa, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W ocenie organu wnioskodawczyni nie wskazała, by za uchyleniem decyzji z dnia [...] przemawiał interes społeczny lub jej słuszny interes, bowiem okoliczności, na które się powołuje we wniosku takiej oceny nie uzasadniają. Organ wyjaśnił, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie jest udowodnienie wykonywania pracy przymusowej połączonej z wysiedleniem (wyrwaniem) z dotychczasowego środowiska. Wskazał, także, iż w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 grudnia 2009 roku, w sprawie o sygn. akt K 49/07, Trybunał Konstytucyjny podzielił pogląd ustawodawcy, że: wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową (...), szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania.

Konkludując organ stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona w okresie okupacji wykonywała pracę w miejscowości O., w gminie W., w niewielkiej odległości od swojego miejsca zamieszkania. Praca ta nie przybrała w ocenie organu szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 roku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. S., podniosła, iż ustawa o świadczeniu pieniężnym (...) nie określa odległości dotyczących przesiedleń w granicach przedwojennego państwa polskiego, jej zdaniem każde przesiedlenie, które miało miejsce w okresie okupacji jest "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 §1 pkt 1, w związku z art.127 § 3, art. 151 §1 i 2 K.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) utrzymał w mocy wskazaną wcześniej decyzję własną z dnia [...]. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ powtórzył argumentację zawartą w treści decyzji pierwszej instancji.

W skardze na powyższą decyzję, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. S. zarzuciła, iż w jej treści organ zawarł nieprawidłową wykładnię w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009, bowiem zakresowy charakter wyroku Trybunału polega na wskazaniu konieczności uwzględnienia przez ustawodawcę dodatkowej przesłanki deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Zdaniem skarżącej Trybunał w uzasadnieniu tegoż wyroku nie precyzuje, jakie cechy owa deportacja powinna nosić, w tym na jaką odległość powinna ona nastąpić. Trybunał wskazuje jedynie, że przywrócenie stanu zgodności z Konstytucją w przedmiotowej sprawie będzie wymagało interwencji ustawodawcy, który powinien m.in. na nowo określić definicję wywiezienia do pracy przymusowej, uwzględniając ustalenia zawarte w wyroku. Zdaniem skarżącej w obliczu braku stosownej działalności ustawodawczej w odniesieniu do zakwestionowanego przepisu, brak jest podstaw do wychodzenia poza ustawowe przesłanki warunkujące uzyskanie prawa do świadczenia przy uwzględnieniu wskazań Trybunału Konstytucyjnego co do poszerzenia ich zakresu. Nadto, w opinii skarżącej, trzeba mieć na względzie realia stanu faktycznego, jakiego dotyczy zaskarżona decyzja. Świadczenie pieniężne przysługuje osobom deportowanym do pracy przymusowej w okresie drugiej wojny światowej, tj. przeszło 60 lat temu, kiedy rozwój komunikacji stał na nieporównywalnie niższym poziomie aniżeli dziś. Co więcej, osoby roszczące sobie aktualnie prawo do świadczenia pieniężnego były wówczas w wieku dziecięcym bądź nastoletnim. Ujemne następstwa dla osób zaangażowanych do pracy przymusowej przez okupanta w danym okresie miały nieporównywalnie poważniejszy charakter, aniżeli mogłoby się wydawać przy prostym pomiarze odległości bez uwzględnienia ówczesnych realiów. Z. S. wyjaśniła, że została "wyrwana" ze swego środowiska, opuściła dom rodzinny, krewnych, kolegów, wszystko to, co zapewniało jej poczucie bezpieczeństwa. Wskazała, że rzeczywistość wojenna niejednokrotnie niosła ze sobą znaczne udręczenie dla skierowanych do pracy przymusowej, nawet na nieznaczne odległości, zaś tok rozumowania zawarty w uzasadnieniu skarżonej decyzji w sposób nieuzasadniony różnicuje sytuację prawną osób deportowanych i stoi w sprzeczności z ratio legis ustawy o świadczeniu pieniężnym.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 28 października 2010 roku Z. S. oświadczyła, że po przesiedleniu do miejscowości O., razem z matką mieszkały w starym zniszczonym domu, zaś podczas nieobecności matki, wykonującej prace przymusową, skarżącą opiekowali się obcy, przypadkowi ludzie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny właściwy jest do kontroli decyzji administracyjnych tylko w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Uchylenie decyzji administracyjnych następuje więc w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm., dalej p.p.s.a.) Dodać należy, iż sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie tj. nie orzeka bezpośrednio o prawach i obowiązkach strony wnoszącej skargę co stanowi wyłączną kompetencję organu właściwego w sprawie.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z – mogącym mieć wpływ na wynik sprawy - naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 9 i 154 K.p.a. Uchybienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dotyczyło właściwego rozpoznania wniosku strony z dnia 10 marca 2010 roku i wyboru właściwego trybu do jego rozpatrzenia.

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, iż w obrocie pozostaje ostateczna decyzja Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...], odmawiająca przyznająca Z. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Odnosząc się do zgłoszonego ponownie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia, o jakim mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395, ze zm.), organ zakwalifikował ów wniosek jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 K.p.a.

Analiza wniosku z dnia 10 marca 2010 roku wskazuje natomiast, iż skarżąca nie zawarła w nim żądania uchylenia czy zmiany decyzji ostatecznej, lecz wnosiła o przyznanie świadczenia za okres od "pierwszych miesięcy" 1941 roku do lutego 1945 roku. Bez wątpienia powyższe pismo stanowiło wniosek o wszczęcie postępowania w rozumieniu przepisu art. 61 § 1 K.p.a. Zgodnie zaś z przepisem art. 63 ust. 2 K.p.a. wniosek strony powinien zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres oraz żądanie, którego przedmiot określa sam wnioskodawca. Oceny wniesionego żądania organ dokonuje jednak wówczas, gdy zakres tego żądania zostanie w sposób jednoznaczny określony przez stronę postępowania. Dodatkowo też zwrócić należy uwagę na przepis art. 235 § 1 K.p.a., zgodnie z którym skargę w sprawie, w której w toku postępowania administracyjnego została wydana decyzja ostateczna, uważa się - zależnie od jej treści - za żądanie wznowienia postępowania lub za żądanie stwierdzenia nieważności albo jej uchylenia lub zmiany z urzędu. Mając na uwadze wskazane przepisy podkreślić trzeba, że stosownie do art. 61 § 1 K.p.a. zgłoszone żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji (zob. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1990 roku, w sprawie o sygn. akt I SA 367/90, ONSA 1990/2-3/47; wyrok NSA z dnia 31 marca 2009 roku, w sprawie o sygn. akt II OSK 1755/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości, co do treści żądania, stanowi podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi. Przypomnieć także należy, iż zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną m.in. w art. 63, art. 65, art. 128 i art. 140 K.p.a., jest jego odformalizowanie, tak aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Nie można zapominać, iż wprawdzie organy administracji publicznej mają obowiązek rozpatrywania sprawy podlegającej załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej w świetle wszystkich wchodzących w rachubę przepisów oraz udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień, lecz zawsze są związane zakresem swojej właściwości i żądaniem strony. Jeżeli zatem organ ma wątpliwości co do charakteru pisma, a w szczególności co do zamiaru i intencji strony, powinien wezwać ją do sprecyzowania żądania udzielając przy tym stosownych wyjaśnień. Odstąpienie od tej czynności stanowi naruszenie zasady ogólnej z art. 9 K.p.a. Przepis art. 9 K.p.a. ustanawia ogólną zasadę, według której, organy administracji publicznej mają obowiązek udzielania informacji faktycznej i prawnej. Zakres tego obowiązku wyznaczony jest kryterium podmiotowym i przedmiotowym. Podmiotem uprawnionym jest strona postępowania, której organ z urzędu ma obowiązek w toku całego postępowania udzielania informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych będących przedmiotem sprawy. Z normy prawnej zawartej w tym przepisie wynika jednoznacznie, że "organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek". Bierność organu w opisanym wyżej zakresie stanowi niewątpliwie naruszenie prawa. Podkreślić należy, że prawo jednostki do otrzymania niezwłocznej i szczegółowej informacji prawnej zawarte jest również w art. 6 § 3a Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz w art. 10 ust. 3 Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji, który stanowi "W razie potrzeby urzędnik służy jednostce poradą dotyczącą możliwości sposobu postępowania w sprawie wchodzącej w zakres jej działania oraz dotyczącej pożądanego sposobu rozstrzygnięcia sprawy".

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika zaś, iż organ nie wzywał strony do sprecyzowania wniosku ani nie pouczył jej o przesłankach wynikających z treści art. 145 K.p.a. (w tym o obowiązujących terminach do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w zależności od podstawy wznowienia – art. 148 i 145a § 2 K.p.a., jak i możliwości przywrócenia go oraz skutkach upływu czasu dla możliwości wznowienia postępowania – art. 146 § 1 K.p.a.), czy art. 158 i art. 156 K.p.a. Organ arbitralnie uznał, że wniosek zawiera żądanie uchylenia decyzji ostatecznej trybie art. 154 K.p.a..

Tymczasem skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej uprawnień z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres między początkiem 1941 roku, a majem 1945 roku. Data złożenia owego wniosku tj. 10 marca 2010 roku, w zestawieniu z datą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku, w sprawie o sygnaturze akt K 49/07 budzi wątpliwości, co do prawidłowości zastosowania trybu nadzwyczajnego, przewidzianego dyspozycją art. 154 K.p.a. Z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że złożenie owego wniosku w dniu 10 marca 2010 roku, w sytuacji gdy w/w wyrok TK został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 23 grudnia 2009 roku, miało na celu wznowienie postępowania zakończonego decyzją z z dnia [...], nr [...], odmawiająca przyznająca Z. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Wprawdzie skarżąca, składając swój wniosek, uchybiła miesięcznemu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, przewidzianego art. 145a § 2 K.p.a., jednakże termin do złożenia skargi o wznowienia postępowania jest terminem procesowym, co wynika z brzmienia art. 145 a § 2 K.p.a. Zatem w razie jego uchybienia strona może się bronić wnosząc prośbę o przywrócenie terminu (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2009, komentarz do art. 145 a).

Nadto treść wyrok TK stwierdzającego niezgodność przepisu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym (...) w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, również może wskazywać, że skarżąca domagała się ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, z uwzględnieniem nowego stanu prawnego, wynikającego z powołanego wyroku TK, a nie tylko przeprowadzenia weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z punktu widzenia interesu społecznego lub słusznego interesu strony.

Wskazać wypada, że uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie art. 154 K.p.a. może nastąpić jedynie wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych do jej uchylenia lub zmiany w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 K.p.a.) lub do stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1 K.p.a.), wobec tego dopiero w wypadku gdy decyzja jest dotknięta wadami niekwalifikowanymi, a więc nie dającymi podstaw do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności, jej uchylenie lub zmiana może nastąpić na podstawie art. 154 K.p.a., jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zatem postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 K.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za jej zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Badanie interesu społecznego i słusznego interesu strony nie może polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej. W przeciwnym wypadku wszczęcie postępowania z art. 154 K.p.a. stawałoby się konkurencyjne dla innych trybów postępowania. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 154 K.p.a. również postępowanie dowodowe winno być prowadzone jedynie pod kątem ustalenia, czy za zmianą (uchyleniem) decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

W rozpoznawanej sprawie organ nie tylko arbitralnie przyjął, iż wniosek Z. S. dotyczy żądania weryfikacji decyzji ostatecznej w trybie art. 154 K.p.a., ale też prowadząc postępowanie administracyjne w sprawie w wybranym przez siebie trybie uchybił wynikającym z niego – omówionym wyżej - regułom rozparzenia sprawy dokonując tego w kontekście przesłanek wznowienia postępowania (powołanie się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, ocena wpływu jego orzeczenia na byt decyzji ostatecznej). Organ nie ustalił, jakie są rzeczywiste intencje wnioskodawczyni. W tym celu winien wezwać Z. S. do sprecyzowania treści złożonego wniosku, wskazując przy tym możliwe tryby wzruszenia decyzji ostatecznej. Reasumując – uznać należało, iż organ nie wzywając strony do sprecyzowania wniosku i nie udzielając jednocześnie stronie wyjaśnień oraz pouczeń w zakresie trybów wzruszania decyzji ostatecznej (co do przesłanek, terminów i innych wymogów wniosku) oraz zakwalifikowanie wniosku – bez stanowiska strony - jako wniosku o wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 K.p.a., dopuścił się naruszenia art. 9 i art. 154 K.p.a., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie od powyższego uchybienia należy podnieść, iż wniosek organu co do braku przesłanek deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich jest co najmniej przedwczesny, a przede wszystkim nie został poprzedzony wszechstronnym wyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co skutkuje naruszeniem art. 77 i 80 K.p.a.

Organ nie ustalił, czy w sprawie miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku. Przy uwzględnieniu przepisów ustawy i cytowanego wyroku Sąd uznał, że deportacja musiała łączyć się z przymusowym wywiezieniem, wyrwaniem i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. Stan deportacji najczęściej wiązał się z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania mentalnościowego, kulturowego i językowego. W czasie tym dochodziło do ogólnego pogorszenia warunków egzystencji w stosunku do życia w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Osoba deportowana zwykle nie miała możliwości korzystania z rzeczy codziennego użytku, sprzętu, mebli, ubrań zgromadzonych w domu. Nie mogła utrzymywać więzi oraz pozytywnych relacji rodzinnych i sąsiedzkich. W warunkach konkretnych okoliczności sprawy ważnym jest ustalenie, czy osoba deportowana mogła odwiedzać dom rodzinny, znajomych, przyjaciół. Nie bez znaczenia pozostaje wiek osoby deportowanej, a co za tym idzie zdolność do samodzielnej egzystencji, jak i warunki, w których osoba musiała funkcjonować w miejscu deportacji (gdzie spała, jak wyglądał dzień takiej osoby, jak się odżywiała). Czy zadania wykonywane przez osobę deportowaną adekwatne były do jej wieku. Często bowiem się zdarzało, że małe, czy też kilkunastoletnie dzieci musiały ciężko pracować pod groźbą kary. Stwierdzenie takie skutkuje tym, że deportacja uzyskiwała bardziej dotkliwą formę.

Konkludując, organ miał obowiązek ustalić te wszystkie okoliczności, by móc stwierdzić, czy obowiązek przymusowej pracy skarżącej przybrał szczególnie dotkliwą formę, gdyż był połączony z wysiedleniem rozumianym jako przymusowa zmiana miejsca pobytu. Zaniechanie wyjaśnienia tych okoliczności narusza powołane na wstępie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarżąca wskazała bowiem, że w okresie od początku 1941 roku do lutego 1945 roku przesiedlono ją wraz z matką z miejscowości O. do miejscowości O., a matka Z. S. pracowała w gospodarstwie, należącym do osoby narodowości niemieckiej, a sama wnioskodawczyni, jako małe dziecko, była pozbawiona jej opieki.

Organ nie wyjaśnił jednak, czy w związku z tym doszło do przymusowego zamieszkiwania u pracodawcy, braku możliwości powrotu do domu. Skarżąca podniosła ponadto, iż będąc małym dzieckiem pozostawała pod opieką ludzi jej obcych, w czasie gdy jej matka wykonywała pracę przymusową na rzecz osób narodowości niemieckiej. Są to niewątpliwie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia złożonego wniosku, które organ winien uwzględnić przed wydaniem decyzji.

Należy również zauważyć, że przepis art. 2 pkt 2 ustawy nie zawiera żadnych wskazań co do odległości deportacji (wywiezienia), a Trybunał Konstytucyjny określił, że z deportacją mamy do czynienia w przypadku przymusowej zmiany miejsca dotychczasowego pobytu i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. Te okoliczności powinny być zatem przedmiotem zainteresowania i ustaleń organu. Innymi słowy, nie można wykluczyć sytuacji, w której strona była deportowana mimo, iż znajdowała się w niedalekim oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania.

Wbrew odmiennemu stanowisku organu, wykonywanie pracy przymusowej nawet w miejscowości położonej w niewielkiej, bo kilku, czy kilkunastokilometrowej odległości od miejsca zamieszkania, nie przesądza jeszcze o braku przesłanki deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy. Warunek deportacji może być bowiem w takim przypadku spełniony, oczywiście przy zaistnieniu szeregu okoliczności, które powołał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 roku, a których organ nie rozważył.

Faktem jest, iż Z. S. urodziła się 10 listopada 1940 roku, we wskazanym przez nią okresie między 1941 a 1945 rokiem, była kilkuletnim dzieckiem. W świetle dotychczasowej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym NSA okoliczność ta nie stanowi jednak przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej (zob. wyroki: NSA z dnia 6 czerwca 2008 roku, w sprawie o sygn. akt II OSK 979/07; z dnia 23 stycznia 2009 roku, w sprawie o sygn. akt II OSK 1456/08; z dnia 8 października 2009 roku, w sprawie o sygn. akt II OSK 1703/08).

Brak dogłębnej analizy okoliczności sprawy i dokonania szczegółowych ustaleń w tym zakresie narusza art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c), przy zastosowaniu art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie w pierwszej kolejności wyjaśnienie z udziałem wnioskodawcy, jaka jest rzeczywista treść wniosku w kontekście istnienia decyzji ostatecznej, a następnie przyjęcie właściwego, wnioskowanego przez stronę trybu weryfikacji tej decyzji oraz wyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy zmierzających do ustalenia, czy została spełniona przesłanka deportacji, warunkująca przyznanie wnioskowanego świadczenia.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

m.o.