Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2173/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 365 par. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity
article: art. 6, art. 7
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2014 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] oraz postanowienie z dnia [...] maja 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że akty uchylone w pkt 1 nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego E. W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] ustalił, że E. W. (dalej też jako skarżący) z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako twórca plastyk był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego w okresach:

1) od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 kwietnia 1999 r.,

2) od dnia 1 kwietnia 2001 r. do dnia 30 czerwca 2001 r.,

3) od dnia 1 sierpnia 2001 r. do dnia 31 sierpnia 2001 r.,

4) od dnia 1 października 2001 r. do dnia 31 października 2001 r.,

5) od dnia 1 grudnia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2001 r.,

6) od dnia 1 maja 2002 r. do dnia 31 maja 2002 r.,

7) od dnia 1 lipca 2002 r. do dnia 31 lipca 2002 r.,

8) od dnia 1 grudnia 2002 r. do dnia 31 grudnia 2002 r.,

9) od dnia 1 października 2003 r. do dnia 31 października 2003 r.,

10) od dnia 1 lutego 2004 r. do dnia 30 kwietnia 2004 r.

Od powyższej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2004 r. nr [...] skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B..

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] lutego 2005 roku sygn. akt [...], zmienił decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2004 r.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł apelację od powyższego wyroku. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniesionej przez organ apelacji, wyrokiem z dnia [...] września 2005 r. sygn. akt [...], zmienił zaskarżony wyrok z dnia [...] lutego 2005 r. Sądu Okręgowego w B. i oddalił odwołanie E. W. od ww. decyzji z dnia [...] września 2004 r.

Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2006 r., sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej oraz odrzucił skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 11 maja 2006 r. sygn. akt I UZ 7/06, oddalił zażalenie skarżącego na ww. postanowienie Sądu Apelacyjnego w B. z dnia [...] stycznia 2006 r.

II. Skarżący wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2010 r. wystąpił do Prezesa NFZ o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w B. z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w sprawie objęcia we wskazanych w tej decyzji okresach między 1 stycznia 1999 r. a 30 kwietnia

2004 r. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia przez skarżącego pozarolniczej działalności gospodarczej zarzucając wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie skarżącego organ orzekający w sprawie nie wziął pod uwagę, że z mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 1992 r. od 1 stycznia 1992 r. do odwołania skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania działalności twórczej i również pominął istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne m.in. wykonywanie przez skarżącego umów o dzieło, od których, zgodnie z prawem, nie pobiera się składek na ubezpieczenie zdrowotne, a także ustalone prawo do renty - co oznacza, że NFZ nieprawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i nie uwzględnił faktów mających wpływ na załatwienie sprawy.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia postanowieniem z dnia [...] maja 2010 roku wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w B. z dnia [...] września 2004 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast samo wniesienie przez stronę żądania wszczęcia postępowania nie powoduje automatycznie skutku w postaci wszczęcia postępowania.

Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] Prezes NFZ na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2004 r. nr [...].

W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej też jako ustawa o s.u.s.) za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się twórcę i artystę. W myśl art. 8 ust. 9 ww. ustawy, uznanie działalności za twórczą lub artystyczną i ustalenie daty jej rozpoczęcia następuje w formie decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców, działającej przy ministrze właściwym do spraw kultury. Z dokumentacji zgromadzonej w przedmiotowej sprawie przez [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia wynika jednoznacznie, iż skarżący posiada decyzję nr [...] Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministerstwie Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1990 r., w której stwierdzono, iż od 15 czerwca 1986 r. rozpoczął on działalność twórczą jako plastyk, potwierdza to również pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] września 2004 r. Organ podkreślił, że wydanie decyzji przez ww. Komisję uzależnione było od wcześniejszego udokumentowania przez skarżącego prowadzenia wspomnianej działalności twórczej. Od decyzji Komisji osobie zainteresowanej przysługiwało (zgodnie z § 8 ww. rozporządzenia) odwołanie do Ministra Kultury i Sztuki w terminie 2 miesięcy od daty jej doręczenia. Skarżący nie skorzystał z tego uprawnienia, a tym samym potwierdził fakt prowadzenia działalności twórczej jako plastyk od dnia 15 czerwca 1986 r. Organ wskazał, że zarówno dyrektor [...] Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia jak i Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia odnieśli się do kwestii wyjaśnienia, na jakiej podstawie uznali, iż skarżący był osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Przy rozpatrywaniu wniosku organ wziął pod uwagę także treść art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 z późn. zm.), zgodnie z którym ubezpieczeniu nie podlegały osoby prowadzące działalność określoną w art. 1, które miały ustalone prawo do emerytury lub renty, chyba, że zgłosiły wniosek o objęcie ubezpieczeniem. Artykuł ten utracił moc z dniem 1 stycznia 1999 r. w oparciu o art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1989 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), tym samym z tym dniem powstał obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją skarżący zarzucił, że decyzja będąca przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności wydana została na podstawie przepisów materialnych odnoszących się do stanów faktycznych diametralnie odmiennych od stanu występującego w sprawie, co stanowi rażące naruszenie prawa. Zarówno Dyrektor [...] Oddziału NFZ jak i Prezes NFZ, przekonanie o fakcie rzekomego prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej oparli wyłącznie na decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1990 r. nr [...]. Podniósł nadto, że powyższa decyzja została wydana na wniosek skarżącego dla celów ubezpieczenia społecznego, natomiast wobec oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia działalności twórczej i nie osiąganiu dochodów z tego tytułu, ZUS Oddział w B. wydał w dniu [...] kwietnia 1992 r. decyzję wyłączającą skarżącego z zaopatrzenia emerytalnego twórców i ich rodzin. Decyzja ta została wydana po powzięciu przez organ emerytalny przekonania o faktycznym zaprzestaniu działalności twórczej przez skarżącego i od 1992 r. nie została wydana jakakolwiek decyzja ZUS, która stanowiłaby podstawę do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Skarżący, jak podał jedynie sporadycznie wykonywał prace malarskie w oparciu o umowę o dzieło.

Decyzją z [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Prezes NFZ utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. Zdaniem organu, w sprawie nie występuje żadna z przesłanek stwierdzenia nieważności. Okolicznością istotną było ustalenie faktu wykonywania przez skarżącego działalności pozarolniczej w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 2 ustawy o s.u.s. za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą uważa się twórcę i artystę, a zgodnie z art. 8 ust. 9 tej ustawy, uznanie działalności za twórczą lub artystyczną następuje w formie decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców. Skarżący posiada decyzję wymienionej Komisji z [...] lutego 1990 r., w której to decyzji stwierdzono, że od 15 czerwca 1986 r. rozpoczął działalność twórczą jako plastyk. Organ uznał, że nie ma racji skarżący, iż wobec decyzji ZUS Oddział w B. z [...] kwietnia 1992 r., nie podlega on ubezpieczeniom społecznym i nie podlega także ubezpieczeniom zdrowotnym. Organ wskazał, że art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.), zgodnie z którym nie podlegały ubezpieczeniu osoby, które już miały ustalone prawo do emerytury lub renty, stracił moc z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy o s.u.s., zatem z tym dniem powstał obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Organ wyjaśnił, że w myśl art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) oraz art. 22 ust. 1 poprzedzającej ją ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.) jeżeli spełnione są przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z więcej niż jednego tytułu składka opłaca jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

III. W skardze na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] sierpnia 2010 r. skarżący zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego tj.:

a) art. 8 pkt 1 lit c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującej do dnia 2 kwietnia 2003 r. oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia obowiązującej do 30 września 2004 r. - poprzez błędne przyjęcie, że skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako artysta plastyk;

b) art. 8 ust. 6 pkt. 2 oraz art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez błędne przyjęcie podstawy prawnej ustalenia prowadzenia przez skarżącego pozarolniczej działalności gospodarczej, a w związku z tym objęcie skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

2. naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez:

a) niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy,

b) załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego,

c) nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i niepodanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności,

d) niezastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w przedmiotowej sprawie i uznanie, że decyzja dyrektora [...] Oddziału Narodowego NFZ z dnia [...] września 2004 roku nr [...] o objęciu skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego została wydana z uwzględnieniem podstawy prawnej.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 15 lutego 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 470/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa NFZ z [...] czerwca 2010 r. uznając, iż sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona przez organ.

Na skutek złożonej przez Prezesa NFZ skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1719/11 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2011 r., wskazując, że w ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd na wstępie zajmie stanowisko w kwestii, czy w sprawach, które zgodnie z art. 148 i 149 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ, rozpatrywane były w tzw. "postępowaniu hybrydowym" i w ramach tego postępowania przeszły wszystkie szczeble kontroli przez sądami powszechnymi, dopuszczalne jest po 1 października 2004 r. prowadzenie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji już prawomocnie skontrolowanych przez sąd powszechny i ponowna ich kontrola przez sąd administracyjny zważywszy, że na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - co prawda w odmiennym stanie prawnym - jednoznacznie została stwierdzona niedopuszczalność prowadzenia takiego postępowania, nie tylko z uwagi na jednoznacznie brzmiące przepisy prawa ale także ze względów systemowych.

Natomiast w przypadku uznania i uzasadnienia poglądu, że taka kontrola jest dopuszczalna, NSA zobligował Sąd pierwszej instancji do ustosunkowania się do zarzutów skargi i zajęcia stanowiska we wskazanych szczegółowo kwestiach, co pozwoli na ocenę, czy w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

IV. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2014 roku sygn. akt VI SA/Wa 470/13 skargę odrzucił uznając, że jest ona niedopuszczalna. Wskazał, że decyzja Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia objęta wnioskiem strony o stwierdzenie jej nieważności została wydana w dniu [...] kwietnia 2004 r., tj. pod rządami ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391). Zgodnie z art. 148 tej ustawy od decyzji Prezesa Funduszu w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego przysługiwało odwołanie do właściwego Sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W niniejszym przypadku decyzja Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2004 r. została już prawomocnie skontrolowana przez sąd powszechny. Sąd I instancji podkreślił, że powołana ustawa z mocy art. 251 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135) została uchylona z dniem 1 października 2004 r., tj. z dniem wejścia w życie tej ustawy (z wyjątkiem art. 201, który wszedł w życie 1 stycznia 2005 r. i art. 239 ust. 1 i 2, który wszedł w życie z dniem ogłoszenia – te przepisy jednak nie odnoszą się do niniejszej sprawy). Powołana ustawa decyzje w tym przedmiocie poddaje kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej (art. 109 i 110). Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił też, że ustawa nie zawiera przepisów, które wprowadzałyby możliwość weryfikowania wydanych przed jej wejściem w życie decyzji w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem Sądu I instancji, w świetle powyższego wykluczone jest zatem poddanie ww. decyzji kontroli sądu powszechnego i kontroli administracyjnej, a następnie sądowoadministracyjnej. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby w istocie do sytuacji, w której orzeczenia sądu powszechnego, (które w odniesieniu do ww. decyzji zostały wydane) byłyby kontrolowane w inicjowanym przez stronę nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, co prowadziłoby do niedopuszczalnej w świetle obowiązującego prawa kolizji między tymi postępowaniami. Sąd uznał, że skarga została wniesiona w sprawie, która nie jest objęta właściwością sądu administracyjnego, co skutkuje jej odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając mu, w oparciu o art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a), naruszenie zarówno przepisów prawa procesowego, jak i materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014 roku sygn. akt II GSK 314/14 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. NSA zaznaczył, że pomimo, że Sąd I instancji odwołał się do regulacji zawartej w art. 190 p.p.s.a., jednakże motywy zaskarżonego postanowienia uprawniają do wniosku, że Sąd nie do końca zrozumiał zalecenia zawarte w wyroku sądu kasacyjnego. Mianowicie, Sąd I instancji przyjął błędne założenie, że ponownie rozpoznając sprawę objętą skargą ma ocenić: "czy dopuszczalna jest kontrola przez sąd administracyjny decyzji z dnia [...] kwietnia, w sytuacji gdy była ona już prawomocnie skontrolowana przez sąd powszechny". Sąd I instancji stwierdził, że dokonał oceny w powyższym zakresie i stwierdził, że skarga jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 23 stycznia 2013 r. zalecił na wstępie zająć stanowisko w kwestii, "czy w sprawach, które zgodnie z art. 148 i 149 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ rozpatrywane były w tzw. "postępowaniu hybrydowym" i w ramach tego postępowania przeszły wszystkie szczeble kontroli przed sądami powszechnymi, dopuszczalne jest po 1 października 2004 r. prowadzenie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji już prawomocnie skontrolowanych przez sąd powszechny i ponowna ich kontrola przez sąd administracyjny, zważywszy że na gruncie ustawy o s.u.s., co prawda w odmiennym stanie prawnym, jednoznacznie została stwierdzona niedopuszczalność prowadzenia takiego postępowania, nie tylko z uwagi na jednoznacznie brzmiące przepisy prawa, ale także ze względów systemowych".

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 kwietnia 2014 roku sygn. akt II GSK 314/14 wskazał, że NSA w wyroku z dnia 23 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1719/11 wyraźnie wskazał na zakres ponownej kontroli legalności zaskarżonej decyzji w przedmiocie dopuszczalności prowadzenia przez organ postępowania po 1 października 2004 r. o stwierdzenie nieważności decyzji już prawomocnie skontrolowanych przez sąd powszechny i ponowna ich kontrola przez sąd administracyjny. NSA zwrócił bowiem uwagę, że zasadniczą okolicznością jest to, że decyzja dotycząca objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym - w tzw. trybie zwykłym została wydana przed dniem 1 października 2004 r., a wniesione od niej odwołanie nastąpiło w trybie przewidzianym w art. 149 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ.

Naczelny Sąd Administracyjny w żadnym zakresie nie zalecił kontroli w zakresie niedopuszczalności skargi na decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności z powodu braku właściwości sądu administracyjnego. Taka kontrola byłaby niedopuszczalna, gdyż obowiązek w tym zakresie ciążył na Naczelnym Sadzie Administracyjnym. NSA uchylając postanowienie Sądu I instancji podkreślił, że motywy zaskarżonego postanowienia wskazują, że Sąd I instancji nie rozróżnia, że czym innym jest ocena dopuszczalności weryfikacji decyzji administracyjnej skontrolowanej przez sąd powszechny w tzw. "postępowaniu hybrydowym", a czym innym rozstrzygnięcie przez właściwy organ administracji publicznej o wniosku strony złożonym w celu przeprowadzenia tego rodzaju weryfikacji w tzw. postępowaniu nadzwyczajnym. NSA zaznaczył, że rozstrzygnięcie o zasadności bądź bezzasadności żądania strony jest merytorycznym rozpoznaniem sprawy w tzw. postępowaniu nadzwyczajnym, które jest odrębnym postępowaniem od postępowania w tzw. trybie zwykłym. Tego rodzaju rozstrzygnięcie należy odróżnić od innego sposobu rozstrzygnięcia o żądaniu (wniosku) strony, jakim jest odmowa wszczęcia postępowania w tzw. postępowaniu nadzwyczajnym. Te kwestie winien mieć na względzie Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę merytorycznie, zważywszy na wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2013 r. oraz art. 190 p.p.s.a.

Dodatkowo, w piśmie z dnia [...] października 2014r. skarżący odnosząc się do wytycznych zawartych w wyroku NSA z dnia 23 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1719/11, jak też postanowieniu NSA z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 314/14 wskazał, że decyzje w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 k.p.a.), w postępowaniach wszczętych po dniu 1 stycznia 1999r. mogą być zaskarżane do sądu administracyjnego. Powyższą konkluzje, jego zdaniem, uzasadnia fakt, że postępowanie prowadzone w trybie nadzwyczajnym jest odrębne od postępowania zwykłego (instancyjnego), co prowadzi do istotnego stwierdzenia, że decyzja wydana w trybie art. 156 k.p.a. jest decyzją nową, wydaną w toku nowego postępowania, dla którego podstawę prawną stanowi wyżej wskazany przepis. Jest to decyzja w nowej sprawie , stanowiącej o prawach i obowiązkach stron postępowania. Z tego też względu, w jego ocenie, kontrolę nad orzeczeniami organów administracji wydanymi w trybach nadzwyczajnych sprawują sądy administracyjne.

Ponadto skarżący podniósł, że nieważność jest instytucją nieznaną w postępowaniu cywilnym, które nie przewiduje oddzielnej skargi z powodu nieważności. Do wzruszenia decyzji administracyjnej dotkniętej wadą nieważności konieczne jest jej wzruszenie w trybie stwierdzenia nieważności. Odnośnie rażącego naruszenia prawa przez organ administracji publicznej twierdził, że został objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym pomimo oczywistego faktu, że w okresie, w którym w ocenie organu, podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu, z mocy prawa mu nie podlegał, gdyż: 1) pobierał w tym czasie rentę inwalidzką, 2) nie prowadził działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy o działalności gospodarczej (zarobkowy, zorganizowany, ciągły), 3) osiągnięty w tym czasie dochód pochodził z tytułu umów o dzieło, która to działalność nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu. Zdaniem skarżącego, uznanie przez organ administracyjny, że namalowanie obrazu na konkretne zamówienie (umowa o dzieło), dokonane w sposób incydentalny, a nie stały, ciągły i zorganizowany, urąga wszelkim zasadom logiki.

V. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, ale z innych przyczyn niż te podnoszone przez skarżącego.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

Co do zasady, w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jednakże podkreślenia wymaga, że stosownie do art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że nie może się on kierować dowolnymi wnioskami wywiedzionymi z akt sprawy, musi postępować zgodnie ze wskazaniami dokonanymi przez Sąd II instancji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Nawet w przypadku odmiennej interpretacji prawa lub możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd mają moc wiążącą. Poza tym, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 tej ustawy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1311/07).

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 kwietnia 2014 roku sygn. akt II GSK 314/14 zalecił konieczność uwzględnienia wytycznych ujętych w wyroku z 23 stycznia 2013 r. dotyczących w pierwszej kolejności oceny, czy w sprawach, które zgodnie z art. 148 i 149 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ rozpatrywane były w tzw. "postępowaniu hybrydowym" i w ramach tego postępowania przeszły wszystkie szczeble kontroli przed sądami powszechnymi, dopuszczalne jest po 1 października 2004 r. prowadzenie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji już prawomocnie skontrolowanych przez sąd powszechny i ponowna ich kontrola przez sąd administracyjny.

NSA zwrócił przy tym uwagę, że na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co prawda w odmiennym stanie prawnym, jednoznacznie została stwierdzona niedopuszczalność prowadzenia takiego postępowania, nie tylko z uwagi na jednoznacznie brzmiące przepisy prawa, ale także ze względów systemowych. Przywołać należy art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej też jako "u.s.u.s".) stanowiący, że od wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.). Odwołanie przysługuje także w przypadku bezczynności ZUS, tj. w razie niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Jednocześnie w art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca określił, że decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Istnieje zatem wyjątkowo możliwość weryfikowania takich decyzji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym (p. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 240/08, LEX nr 493540).

Na kanwie powyższych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2010 roku sygn. akt II GSK 1385/10 wskazał, że art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń powinien być interpretowany w sposób, który wyklucza możliwość powstania kolizji pomiędzy postępowaniami, wynikających z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Również w wyroku z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 240/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że kolizja taka miałaby miejsce w razie przyjęcia, że strona może na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych żądać w postępowaniu administracyjnym stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu rentowego, która była wcześniej kontrolowana przez sąd powszechny. Wówczas w istocie, orzeczenie sądu powszechnego byłoby kontrolowane w inicjowanym przez stronę nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował pogląd, że art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala na weryfikację z urzędu w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych, ale wyłącznie pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Ewidentnie zatem, Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując wykładni przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wykluczył dopuszczalność sytuacji, w której możliwe jest wzruszenie w trybie postępowań nadzwyczajnych uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, poddanej już kontroli sądu powszechnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że decyzja Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2004 r. nr [...], której stwierdzenia nieważności przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia domagał się skarżący, wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391, z późn. zm.). Ustawa ta w art. 148 ust. 1 przewidywała, że do kompetencji Prezesa Funduszu należy rozpatrywanie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Jednocześnie statuowała w ust. 3 cyt. przepisu tryb odwoławczy od takich decyzji Prezesa Funduszu - w postaci odwołania do właściwego sądu - w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia utraciła moc z wejściem w życie w dniu 1 października 2004 roku ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.). Nowa ustawa zmieniła tryb zaskarżenia decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Aktualnie w pierwszej instancji rozpatruje je dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ, od którego decyzji służy odwołanie do Prezesa Funduszu. Od rozstrzygnięcia Prezesa NFZ przysługuje z kolei skarga do sądu administracyjnego.

Oznacza to, że decyzja Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2004 r. nr [...] wydana została w poprzednim reżimie prawnym, zatem przysługiwało od niej odwołanie na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i z tej drogi skarżący skorzystał.

Wskutek wniesionego przez niego odwołania Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] lutego 2005 roku sygn. akt [...], zmienił decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2004 roku i stwierdził, że w wymienionych w niej okresach skarżący nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jednakże Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniesionej przez organ apelacji, wyrokiem z dnia [...] września 2005 r. sygn. akt [...], zmienił zaskarżony wyrok z dnia [...] lutego 2005 r. Sądu Okręgowego w B. i oddalił odwołanie skarżącego. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w B. z dnia [...] stycznia 2006 r. oddalające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej oraz odrzucające skargę kasacyjną, zatem wyrok Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...] września 2005 r. stał się prawomocny. Innymi słowy, decyzja Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2004 r. poddana została kontroli sądu powszechnego.

Odnotować przy tym należy, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko Sądu Najwyższego, z którego wynika, że postępowanie przed sądem zarówno okręgowym, jak i apelacyjnym stanowi dalszy ciąg postępowania prowadzonego przez organ ubezpieczenia społecznego (a na gruncie niniejszej sprawy - zdrowotnego), zakończony wydaniem decyzji, której treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu (p. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2007 r., III UZ 1/07, OSNP 2008/7-7/117 i z dnia 13 maja 1999 r., sygn. akt II UZ 52/99, OSNP 2000/15/601). Co więcej, na etapie postępowania odwoławczego, sprawa uprzednio administracyjna, staje się sprawą cywilną, a zatem do jej rozpoznania stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego, z konsekwencjami w zakresie postępowania dowodowego. Stosownie do treści przepisu art. 473 k.p.c. w postępowaniu przed sądem nie stosuje się żadnych ograniczeń dowodowych. Ten wyjątek od ogólnych zasad wynikających z art. 247 k.p.c. sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które Sąd uzna za pożądane i ich dopuszczenie za celowe. Sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organami rentowymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1998 r., II UKN 619/98, OSNP 2000/11/439), jednakże pozostaje związany granicami wyznaczonymi treścią zaskarżonej decyzji i istniejącym w dacie jej wydania stanem faktycznym. Jeżeli w wyniku przeprowadzonego postępowania sąd stwierdzi, że nie ma podstaw do uwzględnienia odwołania, oddala je. Jeżeli natomiast uzna, że zaskarżona decyzja jest wadliwa w całości lub w części, to uwzględnia odwołanie i zmienia zaskarżoną decyzję w całości lub w części i orzeka co do istoty sprawy (art. 47714 § 1 i 2 k.p.c.). Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której sąd w pierwszej instancji zmienił zaskarżoną decyzję, a sąd apelacyjny zmienił ten wyrok i oddalił odwołanie. Na sądzie powszechnym ciążył przy tym obowiązek wszechstronnego zbadania okoliczności sprawy, a zatem nie tylko co do zarzutów podniesionych przez skarżącego, ale i wziętych pod rozwagę z urzędu (p. m.in. uzasadnienie wyroku SN z dnia 25 stycznia 2002 r., II UKN 788/00, OSNP 2003, nr 23, poz. 575).

Oznacza to, że sprawa podlegania przez skarżącego E. W. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, wskutek uruchomienia przez niego trybu odwoławczego, stała się sprawą cywilną stanowiącą dalszy ciąg postępowania prowadzonego przed Dyrektorem [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. W konsekwencji, to nie organ administracji, lecz sąd powszechny prawomocnie rozstrzygnął zagadnienie prawidłowości podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zgodnie natomiast z treścią art. 365 § 1 K. p. c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążąca orzeczenia merytorycznego, do którego należy wyrok oddalający odwołanie, musi być brana pod uwagę w kolejnym postępowaniu, w jakim pojawia się dana kwestia, nie podlegająca ponownemu badaniu. Związanie orzeczeniem oznacza bowiem niedopuszczalność nie tylko dokonywania ustaleń sprzecznych z nim, ale nawet przeprowadzania postępowania dowodowego w tym zakresie (p. wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł. z dnia [...] lutego 2014 r. sygn. akt [...]). Uprawomocnienie się orzeczenia wywołuje skutek w postaci związania tym rozstrzygnięciem podmiotów określonych w ustawie. Regulacja zawarta w ww. przepisie gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiega również współistnieniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (tak w wyroku SN z 29 maja 2007 r., V CSK 83/07, Legalis).

Powyższe oznacza, że za niedopuszczalną - w ocenie Sądu - uznać należy możliwość prowadzenia postępowania przez Prezesa NFZ z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, która poddana została już kontroli sądu powszechnego, i który to sąd powszechny merytorycznie rozstrzygnął sprawę. Organ był związany prawomocnym wyrokiem i nie mógł pominąć mocy wiążącej orzeczenia merytorycznego, do którego należy wyrok sądu apelacyjnego oddalający odwołanie. Za taką systemową wykładnią niedopuszczalności dualizmu kontroli decyzji w postępowaniu cywilnym i administracyjnym (a później sądowoadministracyjnym) opowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny w cyt. orzeczeniach z dnia 7 grudnia 2010 roku sygn. akt II GSK 1385/10 oraz z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 240/08 i stanowisko to znajdzie, w ocenie Sądu orzekającego, zastosowanie również w niniejszej sprawie.

Tymczasem Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia postanowieniem z dnia [...] maja 2010 roku wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w B. z dnia [...] września 2004 r. nr [...], a w dalszej kolejności decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] odmówił stwierdzenia jej nieważności, a następnie zaskarżoną decyzją utrzymał powyższą decyzję w mocy, po przeprowadzeniu badania przesłanek o których mowa w art. 156 k.p.a.

Pomimo, że Prezes NFZ, w związku z art. 365 § 1 K. p. c. związany był prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. sygn. akt [...], wszczął postępowanie w sprawie zakończonej tym wyrokiem, a następnie orzekł dokonując merytorycznej oceny kwestii, co do których wiążące organ stanowisko zajął już sąd powszechny.

W konsekwencji organ wydając postanowienie z dnia [...] maja 2010 roku, decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. a także zaskarżoną decyzję, ewidentnie nie uwzględnił wydanego przez Sąd Apelacyjny orzeczenia pomimo, że taki obowiązek wynika wprost z art. 365 § 1 k.p.c. Tym samym naruszył dyspozycję art. 6 k.p.a., zgodnie z którym to przepisem organy administracji działają na podstawie przepisów prawa. Przepis art. 6 określa zasadę praworządności stosowania prawa przez organy administracji publicznej. Z kolei zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada praworządności wskazana w art. 6 i 7 k.p.a. jest także zasadą konstytucyjną. Artykuł 7 Konstytucji RP, stanowiąc szeroko, iż organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, obejmuje podmiotowo nie tylko organy administracji publicznej prowadzące postępowanie administracyjne, ale także inne podmioty uprawnione do stosowania prawa. Przepis ten nawiązuje również do zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażonej w art. 2 Konstytucji. Podkreślenia wymaga, że statuowany w art. 6 k.p.a. obowiązek działania na podstawie przepisów prawa odnosi się do przepisów powszechnie obowiązującego prawa (p. wyrok NSA z dnia 12 października 1999 r., IV SA 1292/97, LEX nr 48236). Oznacza to, że Prezes NFZ prowadząc postępowanie administracyjne w celu rozstrzygnięcia sprawy, powinien respektować zarówno przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, jak również przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Tymczasem, w ocenie Sądu, rozstrzygnięcia podjęte przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w niniejszej sprawie, wbrew nałożonym na niego, jako organ administracji publicznej, przez przepis art. 365 § 1 K. p. c. obowiązkom, stanowią naruszenie statuowanej w art. 6 k.p.a. zasady praworządności a skutki tych działań nie są możliwe do zaakceptowania z uwagi na zaprzeczenie zagwarantowanej przez przepis art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego zasady zachowania spójności i logiki działania organów państwowych.

W konsekwencji koniecznym jest uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] oraz postanowienia z dnia [...] maja 2010 roku w oparciu o dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie bowiem z przytoczonym powyżej przepisem decyzja lub postanowienie podlegają uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadmienić należy, że powyższy przepis znajduje zastosowanie w takim przypadku, w którym brak naruszenia przepisów proceduralnych skutkowałby najprawdopodobniej rozstrzygnięciem o innej treści a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Organ ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w B. z dnia [...] września 2004 r. nr [...], zobowiązany będzie, w ramach postępowania wstępnego polegającego na ocenie przesłanek wszczęcia lub odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego (art. 61a § 1 k.p.a.), uwzględnić zaprezentowane powyżej stanowisko Sądu. Sąd zarazem zwraca uwagę na stanowisko zajęte w uchwale 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09 (dotyczącej związania wyrokiem sądu administracyjnego), zgodnie z którym żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez odmowę wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 K.p.a.) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - ze względu na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. Odnośnie pkt 2 sentencji wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.