Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 221/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 9, art. 10, art. 77, art. 75 par. 1, art. 80, art. 97 par. 1 pkt 4, art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151 par. 2;
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 336;
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: par 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 lit. a;
journal: Dz.U. 2015 poz 364
law: Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4 ust. 1;
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 4 ust. 3;
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60,
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia ... nr ... w przedmiocie uchylenia decyzji dotychczasowej oraz przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor S Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w K. (Dyrektor) decyzją z ...nr ... utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (Kierownik) z ... nr ... o uchyleniu decyzji dotychczasowej oraz w sprawie przyznania M. P. (rolnik, beneficjent) płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016.

Organ ustalił, że ... rolnik złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2016. Wniosek został złożony przez Ł.J. Strona zadeklarowała w ramach płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w strefie nizinnej II działki rolne o łącznej powierzchni 67,55 ha, położone na działkach ewidencyjnych nr ..., ... i ...w obrębie G. i nr ..., ... i ... w obrębie W., w gminie S., powiat k., województwo s.

Kierownik decyzją z ... przyznał płatność ONW w strefie nizinnej II w wysokości 10.947,72 zł i strona nie wniosła odwołania.

Do Agencji 18 grudnia 2019 r. wpłynęło zawiadomienie z Prokuratury Okręgowej w T. o przesłaniu aktu oskarżenia przeciwko R. P.

i innym (m.in. M. P.), oskarżonemu o popełnienie przestępstwa

z art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 i art. 297 § 1 i art. 233 § 6 w zw. z art. 11 § 2

w zw. z art. 12 § 1 k.k.

Postanowieniem z ... organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania ww. płatności na rok 2016.

Wezwał rolnika do złożenia wyjaśnień lub dowodów potwierdzających faktyczne użytkowanie wszystkich działek zadeklarowanych we wniosku

o przyznanie płatności na rok 2016. W odpowiedzi na ww. wezwania, rolnik

24 czerwca 2020 r. złożył wyjaśnienia.

Decyzją z ... Kierownik uchylił dotychczasową decyzję

z ... i odmówił stronie przyznania płatności ONW na rok 2016.

Rozpoznając odwołanie Dyrektor Agencji wskazał na podstawy prawne rozstrzygnięcia, tj. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca

2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 364, ze zm.), dalej "rozporządzenie ONW, zgodnie z art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 182, ze zm.), dalej "Ustawa" oraz szczegółowo wymienione przepisy unijne.

Dyrektor m.in. wskazał na treść art. 4 ust. 1 Rozporządzenia Nr 1307/2013

w zakresie a) definicji rolnika, b) gospodarstwa rolnego, c) działalności rolniczej.

Organ odwoławczy podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana

w trybie nadzwyczajnym, przewidzianym w art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. W sprawie ziściła się przesłanka wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przesłanką do wznowienia postępowania były nowe okoliczności nieznane Kierownikowi i istniejące w dniu wydania decyzji przyznającej płatność, tj. brak faktycznego posiadania przez beneficjenta działek zadeklarowanych do płatności i brak prowadzenia przez niego samodzielnej działalności rolniczej, o czym organ I instancji powziął informację

18 grudnia 2019 r.

1.6 W sprawie organ dopuścił dowody w postaci:

- protokołów zeznań świadków i podejrzanych: M. P. z 17 września

2019 r., S. S. z 18 i 25 marca 2019 r., 25 kwietnia 2019 r., 17 maja 2019 r., I. D. z 27 marca 2019 r., 15 maja 2019 r., 22 listopada 2019 r., D. H. z 27 marca 2019 r., 15 maja 2019 r., H. S. z 31 stycznia 2019 r., P. N. z 7 lutego 2019 r., W. Z. z 16 stycznia 2019 r., S. K., D. K., L. K. i S. P. z 30 czerwca 2020 r.;

- oświadczenia R. P. z 27 lutego 2020 r. złożonego w Biurze Powiatowym ARiMR w K.;

- notatek urzędowych dotyczących ustaleń składników majątku M. P.

i M. P. z 27 sierpnia 2019 r.; dotyczące protokołów przesłuchań pracowników ARiMR wykonujących czynności służbowe związane z kontrolą działek należących do rolnika objętych dofinansowaniem, w sprawie analizy z oględzin dokumentacji pokontrolnej z 28 sierpnia 2019 r.; dotyczące analizy rachunku bankowego M. P. z 10 września 2019 r.; wydruku rozmów telefonicznych prowadzonych w okresie 10 września - 8 grudnia 2016 r. pomiędzy rolnikiem a Ł. J.,

- aktu oskarżenia z 23 grudnia 2019 r. (sygn. akt ...);

- protokołów z rozpraw (sygn. akt ...) - protokół rozprawy głównej

z 23 lutego 2020 r., z 19 czerwca 2020 r., z 30 czerwca 2020 r., z 21 lipca 2020 r.,

- akt sprawy o przyznanie płatności na rok 2016 R. P.;

- akt sprawy Wniosek o wpis do ewidencji producentów M. P..

W ocenie organu, prawidłowym było odstąpienie od ponownego wzywania

i przesłuchiwania świadków, którzy złożyli już zeznania uznając, że dane okoliczności zostały już udowodnione za pomocą innych dowodów. Zgromadzony przez Komendę Wojewódzką Policji w K. i Prokuraturę Okręgową w T. materiał stanowił spójną i logiczną całość, pozwalającą na uznanie go jako wiarygodnego materiału dowodowego, a zeznania oskarżonych i zeznania świadków zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej i w jego ocenie były wiarygodne.

Dyrektor przywołał zeznania ww. osób, omówił też pozostałe dowody. Podniósł, że R. P., pomimo podziału gospodarstwa w celu złożenia kilku odrębnych wniosków na kilka osób, traktował je i prowadził jako jedno własne gospodarstwo rolne. Pomimo formalnie dokonanego podziału, to R. P. nadal zajmował się całością tego gospodarstwa. Nadzorował prowadzenie dokumentacji - w tym zakresie to wyłącznie on kontaktował się z Ł. J. w zakresie wniosków o płatności, poprawek do tych wniosków. Również w sprawie sporządzenia planów działalności rolnośrodowiskowej oraz ekspertyz przyrodniczych to R. P. kontaktował się z H. Sz. i P. N., jak również ponosił koszty sporządzenia tej dokumentacji. To na adres firmy R. P. była doręczana dokumentacja dotycząca nie tylko jego wniosku, ale także wniosków D. H., I. D., M. P. i M. P.. Również to wyłącznie R. P. nadzorował wykonywanie prac polowych - to on zatrudniał pracowników: S. K. oraz D. K, to on zlecał im wykonywanie prac, wreszcie to on płacił im za te usługi. To również R. P. posiadał zaplecze maszynowe niezbędne do prowadzenia tak dużego gospodarstwa oraz ponosił koszty związane z jego prowadzeniem - zakup oleju napędowego, maszyn, serwisowanie ich i naprawa, itp. Z zeznań S. S. wynika, że wszelkie kwestie związane z dopłatami uzgadniane były wyłącznie z R. P., a w procedery ubiegania się o płatności zaangażowane były D.H., I. D., M. P. i M. P.

Dyrektor wskazał na art. 4 ust. 3 Rozporządzenia nr 2988/95 oraz art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 określające konsekwencje tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sektorowego prawodawstwa rolnego. Sztuczne stworzenie warunków polegało na utworzeniu kilku podmiotów powiązanych, na które "przeniesiono" (tylko we wniosku o przyznanie płatności) posiadanie gruntów należących wcześniej do R. P. w taki sposób, by uzyskać płatności większe aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Nastąpiło w ten sposób wykreowanie stanu faktycznego pozwalającego na zawyżenie wysokości płatności. Z uwagi na stosowanie zasad modulacji, które organ opisał

w przypadku złożenia jednego wniosku o przyznanie płatności obejmującego wszystkie grunty podzielone między podstawione osoby, w tym rolnika, otrzymane płatności ONW zostałyby wypłacone w niższej wysokości, aniżeli w sytuacji, gdy wnioski takie złożyła każda z osób odrębnie na grunty stanowiące własność R. P.. M.. P. przyznano kwotę 10.947,72 zł, R. P. – kwotę 14.529,24 zł. W przypadku złożenia przez R. P. jednego wniosku o przyznanie płatności obejmującego wszystkie grunty podzielone między podstawione osoby, w tym na rolnika, płatność ONW wynosiłaby 21.622,92 zł.

Dyrektor wyjaśnił, że do dokonania oceny, czy stworzenie sztucznych warunków nastąpiło w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia konieczne jest zbadanie m.in. takich elementów jak więź prawna, ekonomiczna czy personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne oraz ocena okoliczności świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że istniały powiązania pomiędzy M. P. a R. P.. M. P. jest bratem R. P.. Strona w zeznaniach wskazywała, że R. P. (brat), M. P. (bratanek) jak i pracownicy firmy R. P. pomagali mu kosić deklarowane łąki. Wszystkie prace polowe wykonywane były sprzętem R. P.. Strona nie posiada żadnych dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających zakup przez nią paliwa, naprawę maszyn rolniczych czy też potwierdzenia innych opłat związanych

z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zatem w świetle powyższego, w ocenie organu M. P. jest uzależniony finansowo jak i ekonomicznie od brata R. P.. Ustalono, że rolnik jest właścicielem jedynie działki ewidencyjnej

nr 3597/2 położonej w we Włoszczowie, stanowiącej własność ustawową majątkową małżeńską z żoną M. P., zabudowanej działki 0,17 ha. W przypadku obu rachunków bankowych rolnika organ stwierdził, że rachunki te zostały otwarte

i wykorzystywane jedynie w celu realizacji środków z ARiMR, innych przelewów na ww. kontach nie ujawniono. Ponadto z powyższej analizy wynika, iż po otrzymaniu wpłat z ARiMR M. P. w niedługim okresie czasu dokonywał wypłat sumy kwot wpływających z ARiMR. Takie działanie, w świetle powyższego oraz zeznań D. H. i S. S. wyraźnie wskazuje na przekazywanie otrzymanych przez stronę środków z ARiMR R. P..

W ocenie organu również istotna w niniejszej sprawie jest kwestia wpisu rolnika do ewidencji producentów. M. P. zeznał, że zameldowany jest we W., przy ulicy ... i tam też prowadzi własną działalność gospodarczą pod nazwą D. W. Natomiast 11 maja 2016 r. do Agencji wpłynął wniosek M. P. o wpis do ewidencji producentów z wskazaniem "miejsce zamieszkania i adres albo siedziba i adres wnioskodawcy": ... K., ul. .... Wniosek został złożony przez Ł. J.. Powyższy adres jest adresem firmy R. P. - D.. Zatem na ten adres będzie przychodziła wszelka korespondencja z ARiMR, co jednocześnie pozwoliło,

w ocenie organu, R. P. sprawować nadzór nad dokumentacją z ARiMR oraz mieć wiedzę o kwotach przyznanych płatności.

Ocena, czy danego wnioskodawcę można uznać za rolnika w świetle jego definicji sformułowanej w art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Nr 1307/2013, a zatem czy prowadzi samodzielnie działalność rolniczą należy brać również pod uwagę inne okoliczności, takie jak osoby pełniące funkcje zarządcze, czy wyposażenie techniczne i organizacyjne takiego podmiotu. Wykazanie po stronie występującego

o płatności beneficjenta braku posiadania gruntu, do którego dopłaty mają być dokonane, stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy płatności. Przepisy

o płatnościach w ramach PROW 14-20 nie zawierają definicji posiadania. Zgodnie

z orzecznictwem należy posiłkować się rozumieniem tego pojęcia na gruncie przepisów prawa cywilnego w szczególności art. 336 k.c. przy zastrzeżeniu, że posiadanie w ujęciu cywilistycznym nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe. Pojęcie to należy bowiem interpretować

w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów i rozumieć je jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Płatności mogą być przyznane tym rolnikom, którzy samodzielnie decydują o rodzaju upraw, o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów, a przy tym utrzymują grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas. Co istotne posiadanie działki ocenia się na dzień

31 maja roku, w którym został złożony wniosek, zatem dokonanie (bądź jego zlecenie) jednorazowego zabiegu agrotechnicznego nie prowadzi do uznania określonego podmiotu za posiadacza. Posiadanie wyraża się w możliwości nieograniczonego korzystania z gruntu w każdym czasie, w tym w pełnej swobodzie decydowania o sposobie jego wykorzystania oraz dokonywania zabiegów agrotechnicznych.

W ocenie Dyrektora M. P. nie prowadził samodzielnie, jako rolnik w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Nr 1307/2013, rzeczywistej działalności rolniczej. Żadna z deklarowanych działek do płatności do rolnika nie należała. Dokumentacja składana do ARiMR była wypełniana przez Ł. J. na zlecenie R. P., a M. P. jedynie ją podpisywał. Ponadto M. P. wykonywał prace polowe na zlecenie R. P. M. P. nie posiada żadnego zaplecza gospodarczego, w tym maszyn i sprzętu umożliwiającego użytkowanie zadeklarowanych działek.

Na dzień złożenia wniosku R. P. oraz pozostałe podmioty, w tym m.in. M. P. formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, rachunek bankowy. Gospodarstwa te jednak pozostawały ze sobą ściśle powiązane. Wszystkie działania, polegające na sztucznym tworzeniu gospodarstw rolnych o powierzchni pozwalającej na pozyskanie najkorzystniejszych stawek procentowych celem przyznania płatności, stanowiły próbę dostosowania wzajemnych relacji między wszystkimi tymi podmiotami, aby uzyskać maksymalne dofinansowanie. Pomiędzy wszystkimi podmiotami istniały ścisłe powiązania o charakterze osobowym, ekonomicznym oraz funkcjonalnym. Mimo, że podmioty te wystąpiły z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności na rok 2016, działając formalnie jako samodzielni rolnicy w rozumieniu w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Nr 1307/2013, tak naprawdę tworzyły funkcjonalnie jeden podmiot. Utworzenie gospodarstwa na M. P. miało na celu podzielenie posiadanego przez R. P. areału gruntów rolnych na mniejsze gospodarstwa w celu uzyskania wyższych korzyści z płatności do gruntów rolnych, niż przysługujące w przypadku zgłaszania gruntów przez jeden podmiot. W związku z powyższym Dyrektor stwierdził, że wyłącznym celem stworzenia sztucznych warunków przez utworzenie nowych gospodarstw i dokonanie podziału między te podmioty gruntów zgłaszanych do płatności, było uzyskanie korzyści polegających na zawyżeniu płatności, a to pozwalało na stwierdzenie zaistnienia subiektywnego elementu w postaci woli tych podmiotów uzyskania takich korzyści.

Istotną w sprawie okolicznością jest wyrok Sądu Okręgowego w K.

z 18 listopada 2020 r. (sygn. akt ...), w którym rolnik został uznany za winnego zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu. Zdaniem Sądu, zebrany

w sprawie materiał jednoznacznie wskazywał, że M. P. wykonując prace rolne na tych gruntach, wykonywał je, jako pracownik, a nie dysponent.

W ocenie organów ARiMR gospodarstwo rolnika zostało utworzone wyłącznie w celu uniknięcia skutków ograniczenia płatności dla beneficjentów posiadających wielkoobszarowe gospodarstwa, i to nie tylko przysługujących w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, lecz również płatności z innych tytułów. Beneficjent działał w ramach sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 Rozporządzenia Nr 1306/2013, stworzonych w sprzeczności z celami wsparcia, co skutkowało odmową przyznania płatności ONW.

Na powyższą decyzję M. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania administracyjnego, mające wpływ na wynik sprawy:

a) art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności poprzez całkowite zaniechanie samodzielnego i niezależnego zebrania własnego materiału dowodowego oraz jego rozważenia, koniecznego dla dokładnego wyjaśnienia sprawy, podczas gdy organ oparł się wyłącznie na dokumentacji pozyskanej z akt postępowania przygotowawczego oraz akt sądowych sprawy karnej ..., które zostały włączone jako materiał dowodowy w sprawie;

b) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów wyrażającą się w mechanicznym

i bezkrytycznym recypowaniu przez organ wszelkich ustaleń poczynionych przez organy ścigania, tj. Komendę Wojewódzką Policji w K. oraz Prokuraturę Okręgową w T., a także przez Sąd Okręgowy w K. w postępowaniu karnym ..., zwłaszcza w sytuacji gdy rzeczone postępowanie karne nie zostało jeszcze prawomocnie zakończone, co w rezultacie doprowadziło organ do błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że w niniejszej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celem danego wsparcia;

c) art. 78 § 1 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku pełnomocnika w przedmiocie odebrania wyjaśnień od skarżącego w późniejszym terminie, aniżeli wyznaczony przez organ, z uwagi na pozostawanie pełnomocnika skarżącego w izolacji domowej w związku z podejrzeniem zakażenia wirusem SARS – CoV-2, co spowodowało naruszenie zasady wysłuchania stron;

d) art. 8 k.p.a., tj. zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, w sytuacji, gdy organ nie potraktował przedmiotowej sprawy w sposób indywidualny i bezstronny, zrównując ją z innymi sprawami dotyczącymi skarżącego jak i dotyczących I. D., D. H. oraz S. S., w których to sprawach ustalone fakty i okoliczności były odmienne;

e) art. 97 § 1 pkt 4) k.p.a. poprzez rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd z uwagi na toczące się przed Sądem Okręgowym w K. postępowanie karne o sygn. ..., w którym skarżący M. P. jest oskarżonym, a dopiero prawomocne orzeczenie sądu w sprawie karnej może stanowić podstawę do uznania w/w osoby za winną zarzucanych mu czynów;

2) prawa materialnego:

a) art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyznać jakichkolwiek korzyści wynikających

z sektorowego prawodawstwa rolnego, gdyż warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa;

b) art. 4 pkt 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r.

w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, dalej jako "Rozporządzenie nr 2988/95" poprzez zastosowanie przewidzianej w nim sankcji pomimo oczywistego braku wystąpienia koniecznych przesłanek, określonych

w hipotezie normy prawnej tam wyrażonej;

c) art. 336 k.c. poprzez uznanie wbrew definicjom, że zachowanie skarżącego nie spełnia kryteriów posiadania i tym samym należy utożsamiać to ze sztucznie wytworzonymi warunkami, co w dalszej kolejności w ocenie organu miało stanowić zamiar oszukańczy po stronie skarżącego, podczas gdy już pobieżna analiza uznanego za wiarygodny w tej części materiału dowodowego w sprawie prowadzi do wniosku, że zachowanie skarżącego i manifestowane przez niego czynności na gruncie stanowią elementarne znamiona posiadania sensu largo, o jakim mowa

w dyspozycji art. 336 Kodeksu cywilnego.

W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że organ dopuścił w sprawie jako dowody wiele notatek urzędowych, w tym notatkę urzędową dotyczącą protokołów przesłuchań pracowników ARiMR, wykonujących czynności służbowe związane

z kontrolą działek R. P. objętych dofinansowaniem. Zastąpił dowód

z przesłuchania świadków zwykłą notatką, co w sposób rażący narusza przepisy.

Z wyjaśnień oskarżonych oraz depozycji świadków wynika, że skarżący był faktycznym posiadaczem zgłoszonych we wnioskach do ARiMR działek. Wykonywał wszelkie prace mające na celu utrzymanie gruntów zgodnie z wymogami - w postaci koszenia, utrzymywania przedmiotowych działek w należytym stanie, systematyczne ich doglądanie, utrzymanie siedlisk. Organ pominął potwierdzające te okoliczności zeznania świadków złożone w sprawie .... T. S. przeprowadzający kontrolę na działkach posiadanych przez M. i M. P. zeznał, że działki w większości były utrzymywane w stanie należytym. Jak wynika z słów świadka, obecność skarżącego na działce w chwili kontroli nie była obowiązkowa. W podobnym charakterze wypowiedział się świadek A. J., który także dokonywał kontroli na działkach oskarżonych. Świadek A. L. zeznał, że na kontroli sprawdza, czy beneficjent zrealizował działania, a nie interesuje go, w jaki sposób to zrobił. E. P. w swoich zeznaniach stwierdziła, że beneficjent może zlecić wykonywanie prac polowych na konkretnych działkach innym podmiotom lub osobom. Świadek S. K. zeznał, że poza nim w koszeniu brał udział również M. P., M. P. oraz D. K. Ostatni z nich potwierdził także wykonywanie prac na polu przez skarżącego. Świadek S. P. wskazał, że działki koszone były przez R., M. P., M. P. w oraz inne osoby wynajęte. Świadek A. K. zeznał, że to ww. oskarżeni wykonywali na działkach prace polegające na koszeniu, a on pomagał im w serwisowaniu maszyn/kosiarek.

Organ miał wiedzę, że to R. P. działał jako ustanowiony w sprawach związanych z ARiMR pełnomocnik. Normalnym i powszechnym zjawiskiem jest uzyskiwanie pomocy od brata, np. poprzez pomoc w weryfikacji wypełnionych przez M. P. deklaracji w wariantach rolno-środowiskowych, a powiązania rodzinne nie oznaczają stanowiska przyjętego przez organ o stworzeniu sztucznych warunków. Nieuprawnione jest wnioskowanie organu na temat rachunków bankowych. Kwoty przekazywane przez ARiMR na te rachunki założone przez M. P. były wypłacane i spożytkowane na utrzymanie działek oraz własne wydatki - zgodnie z zeznaniami skarżącego. Nie ma żadnych dowodów na to, by M. P. kiedykolwiek przekazywał wypłacone środki pieniężne uzyskane z dotacji R. P..

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 78 § 1 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. skarżący wskazał, że darzy zaufaniem konkretnego pełnomocnika i nie wyraził zgody na ustanowienie zastępstwa. W wyniku odmowy przeprowadzenia dowodu

z wyjaśnień skarżącego, strona pozbawiona została możliwości wykazania stosownych okoliczności potwierdzających fakt, że działała w zgodzie z przepisami zarówno prawa krajowego jak i prawa wspólnotowego w zakresie ubiegania się

o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Organ nie potraktował przedmiotowej sprawy w sposób indywidualny

i bezstronny, zrównując sprawę z innymi dotyczącymi I. D., D. H. i S. S.. W przeciwieństwie do tych osób, skarżący faktycznie posiadał zadeklarowane działki i realizował na nich wszelkie prace agrotechniczne zgodnie z wymaganiami.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2021, poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(j.t. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stan faktyczny sprawy, jako prawidłowo ustalony przez organy przyjęto za podstawę rozważań Sądu.

W pierwszej kolejności należy poddać analizie przepisy procesowe stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. Zaskarżoną do Sądu decyzją Dyrektor utrzymał w mocy decyzję Kierownika, który na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję o przyznaniu skarżącemu płatności i odmówił ich przyznania.

Uregulowane w przepisach od art. 145 do art. 152 k.p.a. wznowienie postępowania jest instytucją procesową mającą charakter nadzwyczajny, pozwalającą na ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, gdy postępowanie prowadzące do jej wydania było dotknięte kwalifikowaną wadą procesową. Wady z art. 145 § 1, art. 145a § 1

i art. 145b § 1 k.p.a. są istotnymi wadami postępowania. Wznowienie postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy w celu sprawdzenia, czy jakaś wada postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia. Skutki prawne decyzji wzruszalnych są zatem uznane przez prawo, a nowym aktem pozbawia się jedynie zdolności ich wywoływania w przyszłości.

W sprawie organy wskazały na przyczynę wznowienia zawartą

w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przepis ten może mieć zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe. Po drugie, nowe okoliczności faktyczne lub dowody istnieją w dniu wydania decyzji ostatecznej. Po trzecie, nowe okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję. Nowe okoliczności,

o jakich mowa w przepisie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., przedstawiają określony stan faktyczny i prawny, istniejący w chwili wydawania przez organ decyzji ostatecznej, lecz nieznany organowi z niezależnych od tego organu przyczyn, mający wpływ na status prawny strony, tj. zakres jego praw i obowiązków, a w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia.

Jako nową okoliczność nieznaną Kierownikowi w dniu wydania decyzji

o przyznaniu płatności Dyrektor wskazał brak faktycznego posiadania przez skarżącego działek zadeklarowanych do płatności i brak prowadzenia przez niego samodzielnej działalności rolniczej. Fakt ten nie był znany organowi na dzień wydania decyzji z .... Organ miał jedynie wiedzę co do okoliczności, że działki deklarowane przez skarżącego były własnością jego brata R. P.. Sam fakt posiadania gruntów i składanie na nie wniosków o przyznanie płatności nie przesądza o złamaniu przepisów, dopiero przeprowadzone postępowanie prokuratorskie oraz zeznania świadków wykazały nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji z ...., a nieznane organowi. Informację o braku faktycznego posiadania przez skarżącego działek zadeklarowanych do płatności

w związku ze sztucznym podziałem gospodarstwa przez R. P. na kilka mniejszych gospodarstw Kierownik podjął dopiero 18 grudnia 2019 r., kiedy otrzymał zawiadomienie o przesłaniu aktu oskarżenia. Pozyskanie wiedzy o tym fakcie, było istotną okolicznością w rozumieniu przywołanego przepisu, którą organ decyzyjny musiał mieć na uwadze przy podejmowaniu decyzji, gdyż warunkowała ona wysokość przyznanych stronie płatności. Ujawnienie tej okoliczności uprawniało Kierownika do wznowienia postępowania w sprawie płatności, o które ubiegała się strona. Zaistnienie przedstawionej przesłanki wznowienia postępowania przesądzało z kolei o konieczności uchylenia pierwotnej decyzji i wydania nowego orzeczenia stosownie do art. 151 § 2 k.p.a.

Przechodząc do zasadniczej osi sporu należy podnieść, że Sąd orzekający

w przedmiotowej sprawie w pełni podziela ocenę Dyrektora, że zgromadzony

w aktach sprawy materiał dowodowy dawał podstawę do odmowy przyznania skarżącemu płatności.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW, płatność ONW przysługuje rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013

z 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)

i uchylającym Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347

z 20.12.2013, str. 487 ze zm.), położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c Rozporządzenia Nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające Rozporządzenie Rady (WE) Nr 637/2008

i Rozporządzenie Rady (WE) Nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r.,

str. 608, ze zm.), posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha. W myśl § 2 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia ONW, płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych na których jest położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a Rozporządzania Nr 1306/2013 o powierzchni, co najmniej 0,1 ha.

Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 Rozporządzenia Nr 1307/2013, do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

a) "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą;

b) "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego;

c) "działalność rolnicza" oznacza:

i. produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;

ii. utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu

o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub;

iii. prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.

Powyższe regulacje wskazują na posiadanie, jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku. Stosownie do art. 336 kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Jednak dla uzyskania płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych

w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ale ponadto należy je rolniczo użytkować (por. np. wyrok NSA z 17 stycznia 2008 r. II GSK 227/07, wyroki dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak bowiem wynika z regulacji unijnych

i krajowych, istota płatności obszarowych wyraża się w udzielaniu pomocy tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Zatem ustawowa przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest powiązana z tytułem prawnym wnioskodawcy do nieruchomości, ale ma związek z faktycznym władztwem nad gruntem rolnym, co polega na jego rolniczym użytkowaniu. W związku z tym decyzje administracyjne dotyczące przyznania bądź odmowy przyznania płatności bezpośrednich mogą być podejmowane po uprzednim ustaleniu, czy producent rolny jest czy nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku. Poza posiadaniem ustawodawca wymaga utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej, co wyraźnie wskazuje na faktyczne, rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dacie składania wniosku (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2011 r. II GSK 1287/10). Dla przyznania płatności istotne jest czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem, przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z ustawy (por. wyrok NSA z 7 marca 2012 r. II GSK 88/11). Pojęcie posiadania na gruncie ustawy

o płatnościach należy interpretować w drodze wykładni celowościowej,

z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Jak już wyżej podniesiono, jako posiadanie gruntów rolnych,

w kontekście przyznania dopłat do gruntów, należy zatem rozumieć faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Istotą płatności obszarowych jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony, utrzymuje te grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas. Chodzi tu

o realne decydowanie o tym, co rolniczo na tym terenie dziać się powinno. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie.

W okolicznościach niniejszej sprawie istotne są ponadto regulacje zawarte

w art. 4 ust 3 Rozporządzenia nr 2988/95 oraz art. 60 Rozporządzenia

nr 1306/2013. Zgodnie z pierwszym z ww. przepisów działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Stosownie zaś do art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Powyższe przepisy oznaczają, że organ je stosujący zobowiązany jest wykazać okoliczności, które potwierdzałyby: po pierwsze, uzyskanie szeroko rozumianych korzyści rolnych przez rolnika, po drugie, stworzenie przez niego (wespół z innymi podmiotami) sztucznych warunków do ich uzyskania i po trzecie, że uzyskanie tych korzyści jest sprzeczne z wspólną polityką rolną.

Jak wynika z tez wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z 12 września 2013 r., sygn. akt C-434/12, do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny

w wyroku z 20 listopada 2017 r. II GSK 1462/17 podniósł, że do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena wniosków złożonych przez pozostałych beneficjentów. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności. Stanowisko, że przy ocenie sztucznego stworzenia warunków nie można ograniczać się tylko do oceny działań samego beneficjenta, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny również w wyrokach z 14 listopada 2014 r. II GSK 2576/14 i II GSK 2579/14. Wskazał, że ustalenie stworzenia sztucznych warunków gospodarowania odnosi się do działań pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne. Podkreślił, że oceniając tą kwestię należy się oprzeć nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Stworzenie sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności to stworzenie takich warunków, które w określonym stanie faktycznym nie mają żadnego innego racjonalnego uzasadnienia poza uzyskaniem korzystniejszej sytuacji w zakresie płatności od tej, jaką miałby beneficjent, gdyby takich warunków nie stworzył.

Zdaniem Sądu organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów warunkujących przyznanie omawianej płatności, w tym w szczególności, wbrew zarzutom skargi, przesłanki posiadania przez rolnika gospodarstwa rolnego. W konsekwencji organ stwierdził, że skarżący nie był uprawniony do przyznania mu wnioskowanych płatności, ponieważ faktycznie nie posiadał działek zadeklarowanych do płatności

i nie prowadził samodzielnie działalności rolniczej. Brał bowiem udział w tworzeniu sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności. W sprawie sztuczne stworzenie warunków polegało na utworzeniu kilku podmiotów powiązanych, na które "przeniesiono" (tylko we wniosku o przyznanie płatności) posiadanie gruntów należących wcześniej do R. P. w taki sposób, by uzyskać płatności większe aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Nastąpiło w ten sposób wykreowanie stanu faktycznego pozwalającego na zawyżenie wysokości płatności.

Powyższych ustaleń organ dokonał w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania.

W tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z art. 27 ust. 1 Ustawy, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany

w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Z kolei stosownie do art. 27 ust. 2 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z treści wymienionych regulacji wynika, że modyfikują zasady postępowania

w sprawach dotyczących przyznania płatności, ograniczając szereg obowiązków organu administracyjnego. W szczególności dotyczy to obowiązku dążenia do prawdy obiektywnej i rozłożenia ciężaru dowodu. W postępowaniu w sprawie płatności, toczącym się z wniosku rolnika, organ ma ograniczony obowiązek wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Powyższe przepisy ustanawiają więc dla omawianej kategorii spraw wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. w art. 77 k.p.a. Zasada ta mówi, że organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W przypadku pomocy finansowej z tytułu płatności ONW obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Ograniczono też stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 k.p.a.), a także zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Jednak z uwagi na nałożony na organ obowiązek stania na straży praworządności (art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy), organ nie jest zwolniony z wszelkich obowiązków dowodowych. W szczególności dotyczy to spraw, w których następuje pozbawienie prawa do płatności ze względu na sztuczne tworzenie warunków.

W sprawach tego rodzaju ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na organie, natomiast obowiązkiem strony jest wykazanie spełnienia warunków do przyznania płatności.

Z kolei art. 80 k.p.a. statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznacza on organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych

i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie proces decyzyjny organu spełnia powyższe wymagania. Na potwierdzenie tezy, że skarżący faktycznie nie posiadał działek zadeklarowanych do płatności i nie prowadził samodzielnie działalności rolniczej, a relacje pomiędzy skarżącym a R. P. wskazują na sztuczne tworzenie warunków uprawniających do przyznania płatności, organy podatkowe obu instancji przedstawiły w uzasadnieniach swoich decyzji szereg ustaleń oraz argumentów. Wskazały na konkretne środki i źródła dowodowe (zeznania świadków

i podejrzanych: M. P., S. S., I. D., D. H., H. S., P. N., W. Z., S. K., D. K., L. K., S. P.; oświadczenie R. P., notatki urzędowe; akt oskarżenia z 23 grudnia 2019 r., protokoły z rozpraw karnych, akta sprawy o przyznanie płatności na 2016 r. R. P., wniosek

o wpis do ewidencji producentów M. P.) oraz kryteria, jakimi się kierowały dokonując oceny dowodów.

Tezę organu, według której skarżący był fikcyjnym posiadaczem działek zadeklarowanych do płatności i nie prowadził samodzielnie działalności rolniczej potwierdza okoliczność, że dokonywał koszenia na działkach "deklarowanych" do płatności przez S. S., D.H., I. D., R. P., M. P. jak i "swoich", na zlecenie brata, R. P.. Materiał dowodowy nie dawał podstaw do uznania, że skarżący posiadał decyzyjność jak, gdzie i kiedy wykosić łąki, komu i kiedy zlecić prace polowe, który fragment łąki pozostawić nieskoszony, tj. że "zarządza gospodarstwem rolnym". To R. P. był faktycznym użytkownikiem zgłoszonych przez skarżącego działek rolnych, bowiem to R. P. w pełni o nich decydował, zarządzał gdzie, co i kiedy ma być wykonane, jaki program mam być na nich realizowany. Powyższe potwierdzają zeznania L. K., S. K., D. K., S. P. Skarżący nie miał wpływu na realizowany w gospodarstwie program rolno-środowiskowo-klimatyczny - nie wnioskował o przygotowanie planu działalności rolnośrodowiskowej i ekspertyzy przyrodniczej, co wynika m.in. z zeznań H. S., P. N. Skarżący nie decydował o terminie i sposobie koszenia łąk, nie posiadał zaplecza mechanicznego koniecznego do uprawy gruntów rolnych, nie ponosił kosztów związanych z obsługą maszyn i urządzeń, nie płacił podatku rolnego (oświadczenie R. P. z 27 lutego 2020 r.). Skarżący ponadto posiadał znikomą wiedzę na temat spraw związanych z przyznaniem płatności, w tym w zakresie wniosków składanych w Agencji. Dokumentacja była wypełniana przez Ł. J. na zlecenie R. P., a skarżący jedynie ją podpisywał (wydruk rozmów telefonicznych prowadzonych w okresie 10 września 2016 r. – 8 grudnia 2016 r. pomiędzy R. P. a Ł. J.).

Powyższych ustaleń nie podważają powołane w skardze zeznania pracowników Agencji: T. S., A. J., A. L., E.P. Z zeznań tych wynika bowiem jaki jest zakres kontroli, tj. kontrolujący sprawdzają czy prace zostały wykonane, czy działki były utrzymywane w stanie w jakim jest to wymagane. Kontrolujących nie interesuje kto te prace wykonał. Należy zgodzić się z argumentacją, że rolnik wnioskujący o płatność nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach. Nie musi stosownych zabiegów agrotechnicznych wykonywać osobiście. Może zlecać ich wykonanie osobom trzecim. W świetle przywołanej wyżej definicji posiadania istotne jednak jest aby to rolnik samodzielnie "zarządzał gospodarstwem rolnym": decydował komu i jakie prace zleca, jakie rośliny uprawiać, jakie nasiona wysiewać, jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych. W niniejszej sprawie ustalono natomiast, że skarżący takich decyzji nie podejmował. Istotą płatności do gruntów rolnych jest to, że są przyznawane rolnikowi, który rzeczywiście użytkuje grunty.

Stanowisko organu potwierdza ponadto analiza rachunków bankowych należących do skarżącego (notatka urzędowa z 10 września 2019 r.). Wynika z niej, że rachunki te zostały otwarte i wykorzystywane jedynie w celu realizacji środków

z ARiMR, innych przelewów na ww. kontach nie ujawniono. Ponadto z powyższej analizy wynika, iż po otrzymaniu wpłat z ARiMR M. P. w niedługim okresie czasu dokonywał wypłat sumy kwot wpływających z ARiMR i przekazywał je R. P..

Jak prawidłowo ponadto podniósł organ istotną w sprawie okolicznością jest wyrok Sądu Okręgowego w K. z ... (sygn. akt ...),

w którym skarżący został uznany za winnego zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał, że M. P. wykonując prace rolne na tych gruntach wykonywał je jako pracownik, a nie dysponent.

O fikcyjnym posiadaniu przez skarżącego zadeklarowanych do płatności działek świadczy ponadto okoliczność złożenia wniosku przez M. P. do ewidencji producentów i podanie w nim, w rubryce "miejsce zamieszkania i adres albo siedziba i adres wnioskodawcy", adresu firmy R. P. D.

Jak wyżej wskazano okoliczność, że skarżący był fikcyjnym posiadaczem działek zadeklarowanych do płatności związana jest z faktem, że brał udział

w tworzeniu sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności.

Sąd stwierdza, że organ wykazał elementy, które w świetle wyżej przywołanych orzeczeń pozwalają na przyjęcie, że doszło do nieuprawnionego pobrania płatności z uwagi na stworzenie sztucznych warunków gospodarowania. Brat skarżącego R. P. utworzył bowiem kilka podmiotów powiązanych

(w tym. m.in. skarżącego, S. S., D. H., I. D.), na które "przeniesiono" (tylko we wniosku o przyznanie płatności) posiadanie gruntów należących wcześniej do R. P. w taki sposób, by uzyskać płatności większe aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono.

R. P. pomimo podziału gospodarstwa w celu złożenia kilku odrębnych wniosków na kilka osób, traktował je i prowadził jako jedno gospodarstwo - faktycznie to R. P. nadal zajmował się całością tego gospodarstwa, nadzorował prowadzenie dokumentacji, w tym zakresie i to on kontaktował się z Ł. J. w zakresie wniosków o płatności, poprawek do tych wniosków. Kontaktował się również z H. S. i P. N. w zakresie sporządzenia planów działalności rolnośrodowiskowej i ekspertyz przyrodniczych. To na adres jego firmy doręczana była dokumentacja dotycząca nie tylko jego wniosków, ale także wniosków S. S., D. H., I. D., M. P. i M. P. Ponosił koszty sporządzenia ww. dokumentacji. Nadzorował wykonywanie prac polowych. Zatrudniał pracowników S. K. i D. K. Zlecał im wykonywanie prac. Płacił za te usługi. Posiadał zaplecze maszynowe niezbędne do prowadzenia tak dużego gospodarstwa oraz ponosił koszty związane z jego prowadzeniem - zakup oleju napędowego, maszyn, serwisowanie ich i naprawa, itp. Z zeznań S. S. wynika, że wszelkie kwestie związane z dopłatami uzgadniane były z R. P.. Wiedziała również, że podobnie jak w stosunku do niej również inne osoby są zaangażowane w ten proceder. Wszystkie te gospodarstwa były ściśle powiązane osobowo, organizacyjne i ekonomicznie. Organy wykazały powiązania osobowe pomiędzy R. P. a pozostałymi osobami. Choć osoby te prowadziły formalnie odrębne gospodarstwa, były ze sobą ściśle powiązane prawnie i finansowo.

W efekcie organy prawidłowo przyjęły, że celem umów dzierżawy gruntów był podział gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, by w ten sposób ominąć stawki degresywne i zakaz podejmowania nowych zobowiązań oraz aby uzyskać zwiększone płatności do gruntów rolnych. Tego rodzaju system składania wniosków o płatność przez skarżącego i inne podmioty miał jedynie na celu uzyskanie

w ogólnym rozrachunku wyższych płatności, co jest sprzeczne z celami wsparcia unijnego.

Z powyższego wynika, że skarżący stanowił dla R. P. jeden

z podmiotów, którym posługiwał się w celu uzyskania wyższych korzyści z płatności do gruntów rolnych, niż jakie otrzymałby, gdyby jedynie on wnioskował o płatności, co potwierdza tezę organu, że skarżący nie spełnił podstawowej przesłanki przyznania płatności określonej w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW w związku

z art. 4 ust. 1 Rozporządzenia Nr 1307/2013, tj. nie posiadał faktycznie działek zadeklarowanych do płatności i nie prowadził samodzielnie działalności rolniczej.

Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma zarzut naruszenia art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego (UE) nr 1306/2013 oraz art. 4 pkt 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 poprzez ich zastosowanie. Jak wyżej wskazano bowiem bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania skarżącemu płatności było niespełnienie podstawowej przesłanki przyznania tej płatności określonej w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW w związku z art. 4 ust. 1 Rozporządzenia Nr 1307/2013. Odmowa nie stanowiła natomiast sankcji z art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego (UE) nr 1306/2013.

Podsumowując, wbrew zarzutom skargi, co wykazano wyżej organy podatkowe wyczerpująco zebrały materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania zaskarżonej decyzji oraz dokonały jego wszechstronnej i prawidłowej oceny. Stan faktyczny i prawny sprawy zostały ustalone zgodnie z wymogami zawartymi

w k.p.a., a w szczególności w art. 77 § 1 k.p.a. (obowiązek zebrania całego materiału dowodowego).

Nie naruszono ponadto art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli) i art. 8 (zasada zaufania do władzy publicznej). Skarżący podniósł je w kontekście wykorzystania

w toku postępowania wznowieniowego materiałów z postępowania przygotowawczego i karnego. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Nie ma tym samym żadnych przeszkód aby dowody zgromadzone w postępowaniu karnym, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy w postępowaniu administracyjnym, stanowiły dowód

w postępowaniu wznowieniowym. Taka sytuacja zaszła w niniejszej sprawie, w której szeroki zakres materiału dowodowego pochodził właśnie ze wspomnianego źródła. Sąd stwierdził przy tym, wbrew twierdzeniom skarżącego, że organ dokonał własnej oceny materiału dowodowego zebranego w trakcie postępowania przygotowawczego oraz akt sądowych sprawy karnej.

Zdaniem Sądu nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów wyrażającą się w mechanicznym i bezkrytycznym recypowaniu przez organ wszelkich ustaleń poczynionych przez organy ścigania. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że prawidłowo odstąpiono od ponownego wzywania i przesłuchiwania świadków, którzy złożyli już zeznania. Istotne okoliczności w sprawie zostały już bowiem udowodnione za pomocą innych dowodów. Materiał zgromadzony w postępowaniu karnym stanowił spójną i logiczną całość, pozwalającą na uznanie go za wiarygodny, a zeznania oskarżonych

i zeznania świadków zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej i w jego ocenie były wiarygodne.

Skarżący natomiast ograniczył się do złożenia ogólnikowych wyjaśnień, którymi w żaden sposób nie wskazał na konkretne, logiczne i spójne fakty, które potwierdziłyby jego argumentację i stanowisko w sprawie, że w 2016 r. samodzielnie prowadził działalność rolniczą we własnym gospodarstwie rolnym. Nie podważył skutecznie dokonanej przez organy oceny wyżej omówionych dowodów, a nade wszystko nie przedstawił wniosków dowodowych wskazujących na to, że nie doszło do stworzenia sztucznych warunków. W szczególności cel ten nie mógł być osiągnięty przez forsowanie własnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oderwaniu od wymowy, kontekstu i wzajemnych relacji dowodów

i okoliczności, które legły u podstaw dokonania niewątpliwych, istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń. Skarżący do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie przedstawił żadnych dowodów przemawiających za tym, że samodzielnie prowadził działalność rolniczą na działkach zgłoszonych do dopłat. W związku

z tym zeznania skarżącego, że sam uprawiał swoje gospodarstwo, tj. pokrywał koszty paliwa i napraw maszyn, przy koszeniu działek korzystał z pomocy brata

i bratanka, a środki z dopłat wykorzystywał na własne potrzeby i utrzymanie gospodarstwa organ prawidłowo ocenił jako lakoniczne i ogólnikowe.

Podsumowując, ocena materiału dowodowego dokonana przez organ odwoławczy była prawidłowa, a zarzuty sformułowane w treści skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Skarżący jedynie polemizuje z dokonaną przez organ oceną materiału dowodowego, która to polemika nie dowodzi naruszenia procedury administracyjnej.

Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd z uwagi na toczące się przed Sądem Okręgowym w K. postępowanie karne. Wymaga bowiem wyjaśnienia, że postępowanie w sprawie przyznania płatności jest odrębnie prowadzonym postępowaniem, w którym, jak wyżej wyjaśniono, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Prawomocny wyrok w sprawie karnej nie stanowi zagadnienia wstępnego wymaganego do podjęcia przez organ Agencji rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności. W procedurze administracyjnej nie istnieje konstrukcja prawa, która nakazuje uznać za wiarygodny materiał dowodowy tylko wtedy, kiedy został oceniony prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Organy w sprawie niniejszej prowadziły własne postępowanie dowodowe i dokonały samodzielnej oceny materiału dowodowego, po części wspólnego i tożsamego z tym, którym dysponował sąd okręgowy.

Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 78 § 1 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku pełnomocnika w przedmiocie odebrania wyjaśnień od skarżącego w późniejszym terminie z uwagi na pozostawanie pełnomocnika skarżącego w izolacji domowej w związku z podejrzeniem zakażenia wirusem SARS – CoV-2, co spowodowało naruszenie zasady wysłuchania stron.

Z akt sprawy wynika bowiem, że taki wniosek w niniejszej sprawie nie został złożony, a skarżący złożył wyjaśnienia w Agencji 24 czerwca 2020 r. w obecności swojego pełnomocnika.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak

w sentencji wyroku.