Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2316/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2020 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego G. D. kwotę 697 zł (słownie sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 14 lutego 2019 r. G. D. (dalej: "skarżący") wystąpił do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "Prezes UODO", "organ") ze skargą na niezgodne z prawem przetwarzanie jego danych osobowych, a także naruszenie obowiązku informacyjnego przez Wspólnotę Mieszkaniową Budynku przy ul. [...] w K. (dalej: "uczestnik postępowania", "Wspólnota"). Skarżący wniósł o usunięcie jego danych osobowych przetwarzanych bez podstawy prawnej, zakazanie przetwarzania jego danych osobowych przy użyciu monitoringu wizyjnego budynku przy ul. [...] w K., a także nałożenie kary pieniężnej na administratora.

W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że uczestnik postępowania [...] listopada 2018 r. podjął uchwałę nr [...] o zainstalowaniu monitoringu wizyjnego w ww. lokalizacji. Skarżący sprzeciwił się tej uchwale, podnosząc (w piśmie z [...] listopada 2018 r.), że nie został w niej wskazany cel ani sposób przetwarzania danych osobowych za pomocą monitoringu wizyjnego. 1 stycznia 2019 r. skarżący zauważył, że założono monitoring. Wówczas w skierowanym do Wspólnoty piśmie z [...] stycznia 2019 r. (data wpływu do uczestnika postępowania: [...] stycznia 2019 r.) ponownie wyraził swój sprzeciw wobec przetwarzania jego danych osobowych.

W odpowiedzi na ten sprzeciw Wspólnota (pismem z 30 stycznia 2019 r.) poinformowała skarżącego, że monitoring będzie działał od [...] lutego 2019 r., a więc w tej dacie rozpocznie się przetwarzanie danych. Ponadto informacja o zasadach i sposobie przetwarzania monitoringu została przekazana do wiadomości mieszkańców w dniu 29 stycznia 2019 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej, drogą elektroniczną (mailem) oraz poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń.

Skarżący podkreślił, że dopiero po jego sprzeciwie z [...] stycznia 2019 r. uczestnik postępowania postanowił dopełnić obowiązku informacyjnego. Zaznaczył również, iż informacje: kto jest administratorem danych, inspektorem ochrony danych osobowych, jaki jest zasięg monitoringu powinny znajdować się w uchwale. Wedle dostarczonej skarżącemu informacji, na inspektora ochrony danych osobowych wyznaczono spółkę cywilną, co nie spełnia wymogów określonych w art. 37 ust. 5 i art. 39 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych - Dz. Urz. UE L 119 z 4 maja 2016 r., str. 1 ze zm.; dalej: "RODO").

Skarżący zarzucił też Wspólnocie naruszenie art. 5 ust. 1 (rzetelny i przejrzysty sposób przetwarzania danych osobowych), art. 12 (przejrzyste informowanie i przejrzysta komunikacja w zakresie przetwarzania danych osobowych) oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2 RODO (pełna klauzula obowiązku informacyjnego). Tymczasem uczestnik postępowania wywiesił (już po rozpoczęciu nagrywania) mało widoczną, czarno-białą tabliczkę, na której zamieszczono piktogram kamery oraz lakoniczną informację o administratorze danych osobowych.

W toku postępowania prowadzonego przez Prezesa UODO (zainicjowanego skargą skarżącego z 14 lutego 2019 r.), uczestnik postępowania w piśmie z [...] marca 2019 r. przedstawił informację o sposobie funkcjonowania monitoringu wizyjnego. W tym zakresie podał, że od 1 lutego 2019 r. prowadzi monitoring wizyjny (jedynie obraz) i przetwarza dane osobowe w postaci wizerunków osób przebywających w miejscach objętych zasięgiem monitoringu, tj.: wejście przez bramę główną, przedsionek przy skrzynkach na listy, podwórko ze śmietnikami, oba wejścia na dach. Nie jest objęte monitoringiem wejście do lokalu skarżącego. Wspólnota nie dokonała oceny skutków dla ochrony danych osobowych, ponieważ wdrożony monitoring wizyjny nie mieści się w wykazie rodzajów operacji przetwarzania danych osobowych wymagających oceny skutków przetwarzania dla ich ochrony, opublikowanym przez Prezesa UODO 17 sierpnia 2018 r.

Wspólnota podała także, że podstawa prawna przetwarzania danych osobowych (określona w art. 6 ust. 1 lit. f RODO) wynika z prawnie usprawiedliwionych interesów administratora danych osobowych, gdyż służy zapewnieniu bezpieczeństwa osób i mienia w budynku przy ul. [...] w K. z uwagi na coraz częstsze kradzieże i wtargnięcia osób nieuprawnionych na dach. Dostęp do danych ma wyłącznie administrator danych osobowych, ewentualnie właściwe służby (policja, prokuratura, sąd) w przypadku dewastacji, kradzieży czy pojawienia się osób podejrzanych. W razie potrzeby będą też przekazywane osobom poszkodowanym. Nagrania będą przechowywane przez okres trzech miesięcy.

Przy piśmie z 1 kwietnia 2019 r. uczestnik postępowania przedłożył organowi poświadczony odpis uchwały z [...] listopada 2018 r. nr [...] wraz z wynikami głosowania oraz odpis uchwały z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] o wyborze Zarządu Wspólnoty.

Natomiast w piśmie nadanym 23 maja 2019 r. (data wpływu do organu: 28 maja 2019 r.) Wspólnota przedstawiła sposób przechowywania nagrań z monitoringu, przedłożyła potwierdzenie spełnienia obowiązku informacyjnego wobec skarżącego, jak również wyjaśniła w jaki sposób obowiązek ten spełniła względem pozostałych mieszkańców budynku przy ul. [...] w K.

Jednocześnie poinformowała, że [...] lutego 2019 r. zniszczono kamery monitoringu przez ich odcięcie od zasilania (przecięcie przewodu elektrycznego), przy czym sprawca nie został uchwycony przez kamery. Natomiast [...] marca 2019 r. doszło do ponownego zniszczenia (w ten sam sposób) naprawionych kamer, a monitoring zrejestrował sprawcę – skarżącego. [...] maja 2019 r. po raz kolejny został przecięty przewód elektryczny (w puszkach) od zasilania kamer przez skarżącego – jak wykazał monitoring. W dniu [...] marca 2019 r. uczestnik postępowania złożył zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej [...] w K. o możliwości popełnienia przestępstwa.

W dalszej kolejności Wspólnota podała, iż [...] maja 2019 r. ok. godz. 22:10 doszło do celowego wywołania zwarcia instalacji elektrycznej, a także włamania do pomieszczenia, w którym znajduje się urządzenie rejestrujące oraz kradzieży tego sprzętu. Z uwagi na wcześniejsze zwarcie instalacji, monitoring nie zarejestrował sprawcy. W konsekwencji tego zdarzenia, uczestnik postępowania nie prowadzi monitoringu wizyjnego. O tym ostatnim zdarzeniu zawiadomił prokuraturę. Dodał, że w kwietniu i maju 2019 r., kiedy monitoring był sprawny, celowo zniszczono domofon, co uniemożliwiało wejście do budynku za pomocą kodu; kilkukrotnie zamykano bramę wejściową na klucz; dwukrotnie dochodziło do zwarcia instalacji elektrycznej, wskutek czego brak było prądu (w tym światła) na klatkach schodowych. W tym czasie skarżący samowolnie założył skobel na wejście do pomieszczenia z urządzeniem rejestrującym.

Jednocześnie uczestnik postępowania wyraził zamiar zakupu nowego sprzętu rejestrującego oraz nowych drzwi do pomieszczenia, gdzie będzie znajdował się ten sprzęt.

Decyzją z [...] lipca 2019 r. Prezes UODO, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1781) w związku z art. 57 ust. 1 lit. a) i lit. f) RODO, umorzył postępowanie.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił poczynione w sprawie następujące ustalenia faktyczne:

1) skarżący jest członkiem Wspólnoty;

2) uchwałą z [...] listopada 2018 r. nr [...] Wspólnota podjęła decyzję o instalacji monitoringu w budynku przy ul. [...] w K.;

3) w grudniu 2018 r. w budynku Wspólnoty został zainstalowany monitoring składający się z 16 kamer rejestrujących bramę wejściową do budynku, przedsionek przy skrzynkach na listy, podwórko ze śmietnikami, dwa wejścia na dach oraz poszczególne piętra kamienicy, monitorując wejścia do tych lokali, których właściciele lokali wyrazili taką wolę. Dane przechowywane są przez 3 miesiące od dnia ich utrwalenia w pomieszczeniu, do którego wstęp ma tylko Zarząd Wspólnoty. Nagrania z monitoringu udostępniane są organom ścigania, a w razie potrzeby poszkodowanym,

4) rejestrator monitoringu znajduje się w pomieszczeniu, o którym wiedzą wyłącznie członkowie Wspólnoty i które jest chronione zamkiem typu Yale. Dodatkowo rejestrator umieszczony jest w puszce ochronnej, do której klucz ma firma serwisująca urządzenie;

5) [...] stycznia 2019 r. skarżący złożył do Wspólnoty sprzeciw przeciwko instalacji monitoringu;

6) [...] stycznia 2019 r. Wspólnota spełniła wobec mieszkańców obowiązek informacyjny dotyczący przetwarzania ich danych osobowych w związku z instalacją monitoringu poprzez przesłanie pisma informacyjnego za pośrednictwem Poczty Polskiej, mailem oraz poprzez wywieszenie go na tablicy ogłoszeń przy bramie wejściowej;

7) jako inspektora danych osobowych Wspólnota wskazała [...] s.c. Zarząd i Administracja Nieruchomości, ul.[...], [...] K., który to podmiot jednocześnie pełni funkcję zarządcy nieruchomości przy ul. [...] w K.;

8) w związku z włamaniem i kradzieżą sprzętu rejestrującego w dniu [...] maja 2019 r. obecnie Wspólnota nie prowadzi monitoringu wizyjnego.

Następnie Prezes UODO stwierdził, że decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia ma okoliczność, iż dane osobowe skarżącego w zakresie wizerunku nie są aktualnie przetwarzane przez Wspólnotę (wobec kradzieży urządzeń rejestrujących). Powołując się na treść art. 105 § 1 k.p.a. oraz stanowisko doktryny, Prezes UODO wskazał, że ustalenie zaistnienia przesłanki, o której mowa w ww. przepisie, zobowiązuje go do umorzenia postępowania, bo nie ma podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a dalsze prowadzenie postępowania stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Bezprzedmiotowość postępowania może być także - tak jak w niniejszej sprawie - wynikiem zmiany stanu faktycznego sprawy.

Odnosząc się do kradzieży urządzeń monitorujących, na których utrwalony został wizerunek nieokreślonej ilości osób, w tym skarżącego, organ podał, iż rozważy w tym zakresie podjęcie z urzędu stosownych działań przewidzianych przepisami o ochronie danych osobowych, w szczególności w kwestii związanej z prawidłowym zabezpieczeniem przetwarzanych danych osobowych przez Wspólnotę, mających na celu wyjaśnienie kwestii ewentualnego ich naruszenia. Przy czym stroną postępowania wszczętego z urzędu jest wyłącznie podmiot kontrolowany, dlatego organ nie będzie miał obowiązku informowania skarżącego o poczynionych podczas postępowania ustaleniach i sposobie jego zakończenia.

Powyższą decyzję skarżący uczynił przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. przez zaniechanie przez organ wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodnego oraz niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a w szczególności:

• brak przeprowadzenia wizji lokalnej i oględzin terenu, na którym zainstalowano monitoring, brak przesłuchania świadków, a tym samym przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia jedynie wyjaśnień jednej strony, tj. Wspólnoty,

• całkowite nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, że Wspólnota naruszyła obowiązki informacyjne wymagane przepisami RODO, a spóźnione informacje przekazane mieszkańcom były niepełne i nie spełniały wymogów określonych przepisami rozporządzenia,

• pominięcie i nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, że Wspólnota dopełniła obowiązku informacyjnego dopiero pismem z [...] marca 2019 r. oraz z [...] kwietnia 2019 r. skierowanym tylko i wyłącznie do organu, z pominięciem mieszkańców kamienicy przy ul. [ ...] w K.,

• pominięcie i nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, że Wspólnota planowała dokonać prawidłowego zabezpieczenia monitoringu dopiero po dokonaniu jego kradzieży;

b) art. 8 k.p.a. przez prowadzanie postępowania w sposób podważający zaufanie obywatela do organów Państwa;

c) art. 105 w związku z art. 104 § 2 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w sytuacji, gdy nie było podstaw do zastosowania tego przepisu i brak wydania rozstrzygnięcia, czy Wspólnota naruszyła obowiązki informacyjne wymagane przepisami RODO oraz czy spóźnione informacje przekazane mieszkańcom spełniały obowiązki informacyjne wymagane przepisami rozporządzenia, tym samym organ nie rozstrzygnął sprawy co do istoty w całości;

d) art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłową konstrukcję uzasadnienia decyzji, w szczególności brak szczegółowego wyjaśnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, niewyjaśnienie faktów i niewskazanie dowodów na jakich organ oparł swoje rozstrzygnięcie, brak analizy i wskazania na jakiej podstawie organ uznał, że Wspólnota spełniła wobec mieszkańców obowiązek informacyjny dotyczący przetwarzania danych osobowych, oraz czy informacje przekazane mieszkańcom spełniały obowiązki informacyjne wymagane przepisami RODO.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Ponadto na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") skarżący zażądał przeprowadzenia dowodu z 4 sztuk fotografii - na okoliczność: nieprawidłowego zabezpieczenia miejsca przechowywania sprzętu rejestrującego, nieprawidłowego przechowywania nagrań z monitoringu, objęcia monitoringiem wejścia do mieszkania skarżącego oraz niezamykania drzwi do pomieszczenia, w którym znajdował się sprzęt rejestrujący,

W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, iż wprawdzie skarżący dołączył do swojej skargi dowody mogące świadczyć o niezgodnym z prawem przetwarzaniu jego danych osobowych, lecz kluczowe jest to, że w toku przeprowadzonego postępowania, w związku z odebraniem wyjaśnień od Wspólnoty wyniknęły nowe okoliczności, co do których skarżący nie miał zastrzeżeń.

Na rozprawie w dniu 23 lipca 2020 r. Sąd oddalił zawarty w skardze wniosek dowodowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie bowiem Prezes UODO, wydając zaskarżoną decyzję, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postepowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postepowania odpowiednio w całości albo w części. W doktrynie i orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, przyjmującej formę decyzji administracyjnej lub postanowienia, ingerencji organu. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. Bezprzedmiotowość może mieć miejsce w szczególności, gdy brak jest przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również w sytuacji, gdy nie istnieje podstawa prawna do wydania aktu administracyjnego w zakresie żądania wnioskodawcy.

W świetle regulacji normatywnych zawartych w ustawie o ochronie danych osobowych oraz RODO, brak jest przepisu, który dawałby podstawę do wydania decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy organ nie stwierdzi naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych. Brak jest w szczególności takiego przepisu, który dawałby podstawę do oddalenia skargi, czy też odmowy uwzględnienia żądania w nim wyrażonego w sytuacji, gdy nieprawidłowości w ogóle nie wystąpiły, jak również wtedy, gdy wprawdzie naruszenie trwało przez jakiś czas, jednakże ustało przed zakończeniem postępowania prowadzonego przez Prezesa UODO.

Na gruncie niniejszej sprawy taka konkluzja jest co najmniej przedwczesna.

Z akt administracyjnych wynika, że organ prowadził postępowanie zainicjowane wnioskiem (skargą) skarżącego z 14 lutego 2019 r., jednakże – po powzięciu wiadomości z pisma uczestnika postępowania o demontażu monitoringu i zaprzestaniu rejestrowania obrazu (data wpływu ww. pisma do organu: [...] maja 2019 r.) – uznał, iż wystąpiła zmiana stanu faktycznego uprawniająca go do umorzenia postępowania.

Sąd nie podziela tego stanowiska, zresztą bardzo lakonicznie uzasadnionego. Okoliczność zdemontowania urządzeń składających się na monitoring wizyjny w dniu [...] maja 2019 r., nie uprawnia Prezesa UODO do zaprzestania oceny legalności przetwarzania danych osobowych skarżącego w sytuacji niedokonania pełnych ustaleń faktycznych niezbędnych do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. W szczególności organ nie ustalił, czy z okresu funkcjonowania monitoringu zachowały się jakieś nagrania, a jeśli tak, to czy Wspólnota je posiada. Z pism uczestnika postępowania wynika również, iż dochodziło do różnego rodzaju dewastacji urządzeń monitorujących, które naprawiano, a [...] maja 2019 r. doszło do kradzieży z włamaniem (poprzedzonych wywołaniem zwarcia instalacji elektrycznej), ale nie wiadomo, czy cały sprzęt rejestrujący został skradziony. Należy także dokładnie ustalić okres (okresy), w których działał monitoring.

Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem ww. przepisów postępowania administracyjnego, co skutkowało jej uchyleniem.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ dokona pełnych i niebudzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a następnie podda go ponownej ocenie – w kontekście treści skargi z 14 lutego 2019 r., w tym żądania usunięcia przez Wspólnotę danych osobowych skarżącego oraz zarzutu niedochowania obowiązku informacyjnego.

Oceniając wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, Prezes UODO powoła w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł oraz wskaże przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zważy przy tym, że decyzja nie może pozostawiać wątpliwości co do zasadności przesłanek, którymi organ kierował się, załatwiając sprawę w określony sposób (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.).

Uwzględniając treść art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd oddalił zawarty w skardze wniosek dowodowy jako zbędny do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania obejmujących wpis sądowy od skargi, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa, Sąd postanowił w punkcie drugim sentencji wyroku w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.