Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2100/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. z  art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 200
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Joanna Skiba, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. L. i M. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz A. L. i M. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda Mazowiecki zaskarżoną decyzją z 8 lipca 2021 r. nr 2021/2021 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania A. L. i M. L. (Skarżący) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 17 marca 2021 r. Nr 101/BM/WWO/DW/2021 o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość gruntową położoną w W. w dzielnicy W., oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,2099 ha w obrębie [...], wydzieloną na podstawie decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 2 maja 2018 r. nr 318/2018.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent m. st. Warszawy ww. decyzją z 2 maja 2018 r., po rozpatrzeniu wniosku Skarżących zatwierdził podział części nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], położonej w dzielnicy W., jako zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy [...] - część I, zatwierdzonym uchwałą nr [...] Rady W. z dnia 7 maja 2015 r. (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2015 r., poz. 5226), skorygowanym rozstrzygnięciem nadzorczym nr LEX-1.4131.122.2015.MO Wojewody Mazowieckiego z dnia 8 czerwca 2015 r., w sposób przedstawiony na mapie z projektem podziału wchodzącej w skład operatu technicznego wpisanego w dniu 8 listopada 2018 r. do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego o identyfikatorze [...], która stanowi załącznik do decyzji. W wyniku tego podziału została wydzielona m. in. działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,2099 ha. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 17 maja 2018 r. W jej uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z zapisami ww. planu zagospodarowania przestrzennego projektowana działka nr [...] położona jest w liniach rozgraniczających tereny ulic (dróg publicznych) oznaczonym symbolem [...] Trasa [...].

Z uwagi na to, że nie doszło do uzgodnienia wysokości należnego odszkodowania za przejętą działkę nr [...], o którym stanowi art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) w dniu 23 października 2019 r. Skarżący wystąpili do Wojewody Mazowieckiego za pośrednictwem Biura Mienia Miasta i Skarbu Państwa Urzędu W. o ustalenie i wypłatę odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 w zw. z art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, za ww. nieruchomość.

Prezydent m. st. Warszawy ww. decyzją z 17 marca 2021 r. odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za ww. nieruchomość - działkę nr [...] wydzieloną na podstawie decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 2 maja 2018 r. nr 318/2018.

W uzasadnieniu stwierdził, zgodnie z treścią księgi wieczystej [...] prawo własności nadal przysługuje dotychczasowym właścicielom tej działki. W sprawie tej nie wystąpił więc skutek określony w art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wydzielenie tej działki nie spowodowało naruszenia istoty prawa własności. Brak jest zatem przesłanki do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi konsekwencję odjęcia prawa własności nieruchomości. Samo wydzielenie działki należy bowiem uznać za czynność techniczną, mającą na celu ułatwienie przyszłego postępowania, dotyczącego budowy Trasy [...].

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Skarżących Wojewoda Mazowiecki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że z treści art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że podstawowe znaczenie dla przyznania odszkodowania ma treść decyzji zatwierdzającej projekt podziału, bowiem to na podstawie tej decyzji dochodzi do wydzielenia działki gruntu pod drogę publiczną, która przechodzi z mocy prawa odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna. Prawo do uzyskania odszkodowania dotyczy więc wyłącznie działek wydzielonych - w wyniku dokonanego podziału - pod drogi publiczne.

Organ odwoławczy podkreślił, że z treści decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości musi jednoznacznie wynikać, że działka gruntu została wydzielona pod drogę publiczną. Brak wskazania w decyzji podziałowej art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przesądza o tym, że podział nie został dokonany w tym trybie. Ponadto, dopóki przejście prawa nie jest potwierdzone wpisem w księdze wieczystej, podmiot publiczny nie może legitymować się w relacjach z innymi osobami i organami tytułem prawnym do nieruchomości przeznaczonej pod drogę, a zatem nie można mówić o wymagalności roszczenia odszkodowawczego. Wprawdzie Prezydent m. st. Warszawy zawiadomił w dniu 5 kwietnia 2019 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie XV Wydział Ksiąg Wieczystych, że obecnie właścicielem nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], to jest działki nr [...] z obrębu [...], powstałej w wyniku zatwierdzenia podziału jest Miasto W., a podstawą nabycia prawa własności jest art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jednakże nie dokonano wpisu prawa własności działki ew. nr [...] na rzecz Miasta W.. Dlatego organ odwoławczy uznał rozstrzygnięcie organu I instancji za prawidłowe.

W skardze do WSA w Warszawie Skarżący zaskarżyli powyższą decyzję w całości wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi przedstawili szczegółowo stan faktyczny sprawy, w której została wydana w dniu 2 maja 2018 r. Decyzja Prezydenta m.st. Warszawy nr 318/2018 zatwierdzająca projekt podziału działki [...] na [...] o pow. 0,2099 ha i [...] o pow. 0,0016 ha. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 17 maja 2018 r. W związku z tym, że podział nieruchomości wydzielał działkę pod drogę publiczną, która z mocy prawa przechodziła na własność gminy W., złożyli w dniu 25 lipca 2018 r. do Wydziału Wywłaszczeń i Odszkodowań Biura Mienia Miasta i Skarbu Państwa Urzędu W. podanie w trybie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami o uzgodnienie z organem wysokości odszkodowania, które do negocjacji zaproponowane zostało przez Skarżących w kwocie 987.565 zł, określonej w sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego operacie szacunkowym dla działki [...]. Nieuzgodnienie wysokości odszkodowania spowodowało, że Skarżący złożyli wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości, którego organy obu instancji niezasadnie im odmówiły w wydanych w tej sprawie decyzjach.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może natomiast orzekać w kwestiach wykraczających poza przedmiot zaskarżenia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04).

Kontrola legalności wydanych w sprawie decyzji przeprowadzona przez Sąd w oparciu o powołane kryterium wykazała, że decyzje te nie są zgodne z prawem.

Zaskarżoną decyzją z 8 lipca 2021 r. nr 2021/2021 Wojewoda Mazowiecki po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Skarżących utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 17 marca 2021 r. o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość gruntową położoną w W. w dzielnicy W., oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,2099 ha w obrębie [...], wydzieloną na podstawie decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 2 maja 2018 r. nr 318/2018.

Podstawę materialnoprawną decyzji o odmowie przyznania Skarżącym odszkodowania stanowiły przepisy art. 98 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 130 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odmowę ustalenia odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami za nieruchomość przejętą przez jednostkę samorządu terytorialnego organy uzasadniły tym, że z decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 2 maja 2018 r. nr 318/2018 zatwierdzającej podział nie wynika w sposób jednoznaczny, czy sporna działka nr [...] została wydzielona - w wyniku dokonanego podziału - pod drogę publiczną, a ponadto, że nie można mówić o wymagalności roszczenia odszkodowawczego dopóki przejście prawa własności nie jest potwierdzone wpisem w księdze wieczystej.

Ocena powyższych kwestii stanowi więc istotę rozpoznawanej sprawy.

Rozstrzygnięcie powyższych kwestii wymaga odwołania się do treści art. 98 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. (...) Właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział (ust. 2 art. 98). Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości (ust. 3 art. 98).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami został złożony w dniu 25 lipca 2018 r. w związku z tym, że działka nr [...] została wydzielona pod drogę publiczną - Trasę [...] decyzją Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z 2 maja 2018 r. nr 318/2018 o podziale części nieruchomości, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], położonej w dzielnicy W., jako zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego rejonu ulicy [...] - część I, zatwierdzonym uchwałą nr [...] Rady W. z dnia 7 maja 2015 r.

W podstawie prawnej tej decyzji organ wskazał art. 93 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 96 ust. 1, art. 97 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 99 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzja ta została wydana na wniosek złożony przez właścicieli nieruchomości (m. in. Skarżących). To, że w podstawie prawnej decyzji podziałowej nie został powołany art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie oznacza, że wskutek podziału nie nastąpiło wydzielenie działki pod drogę publiczną. Przepis art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami określa bowiem wyłącznie skutek podziału nieruchomości dokonanego w trybie art. 93 i n. tej ustawy (vide wyrok NSA z dnia 2 października 2019 r., sygn. akt I OSK 159/18).

Uwzględniając powyższy stan faktyczny i prawny Sąd nie podziela stanowiska organów wyrażonego w wydanych w sprawie decyzjach z obydwu zakreślonych na wstępie i stanowiących istotę tej sprawy powodów.

Po pierwsze, wbrew twierdzeniu organów, w powołanej decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z 2 maja 2018 r. nr 318/2018 znajduje się jednoznaczne stwierdzenie, że "projektowana działka nr [...] położona jest w liniach rozgraniczających tereny ulic (dróg publicznych) oznaczonym symbolem [...] Trasa [...]". Z tego stwierdzenia wynika więc, że sporna działka nr [...] została wydzielona pod drogę publiczną.

Po drugie zaś wbrew stanowisku organów, przejście na podmiot publicznoprawny własności działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne następuje z mocy samego prawa, a zatem bez potrzeby wydawania w tym zakresie odrębnej decyzji czy osobnego rozstrzygnięcia. Z treści cytowanego art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprost wynika bowiem, że skutek w postaci przejścia prawa własności następuje z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne.

Z kolei przepis art. 98 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanawia obowiązek ujawnienia w księdze wieczystej przez właściwy organ prawa własności działki przejętej pod drogę publiczną. Wpis w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny. Nieujawnienie prawa własności przez nowego właściciela nie może mieć więc wpływu na ocenę, czy doszło do przejścia prawa własności działki gruntu wydzielonej pod drogę publiczną, czy też nie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 327/06).

Wpis prawa własności działki ew. nr [...] na rzecz Miasta W. w księdze wieczystej nie warunkuje więc prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za tę nieruchomość.

Na marginesie tylko Sąd zauważa, że z akt sprawy wynika, że Prezydent m. st. Warszawy zawiadomił w dniu 5 kwietnia 2019 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie XV Wydział Ksiąg Wieczystych, że obecnie właścicielem nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], to jest działki nr [...] z obrębu [...] powstałej w wyniku zatwierdzenia ww. podziału jest Miasto W., a podstawą nabycia prawa własności jest art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które miało wpływ na wynik sprawy i dlatego skargę należało uwzględnić.

Skoro w sprawie administracyjnej poddanej kontroli Sądu została wydana decyzja Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z 2 maja 2018 r. nr 318/2018 zatwierdzająca podział nieruchomości, skutkująca przejściem na Miasto W. prawa własności nieruchomości - ww. działki nr [...], a skutek ten - co jeszcze raz należy podkreślić - nastąpił z mocy prawa i decyzja ta uzyskała przymiot ostateczności, to organy rozstrzygając ponownie sprawę z wniosku Skarżących o ustalenie i wypłatę odszkodowania za tę nieruchomość, uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w tym wyroku.

Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania na rzecz Skarżących w pkt 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając zwrot wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.