Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 395/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy orzeczenie Wójta Gminy P. odmawiające K.M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem

Jak wynikało z akt sprawy Skarżąca w dniu 18 lutego 2022 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem Z.M.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił ustalenia wnioskowanego uprawnienia. W uzasadnieniu wskazał na art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.), stwierdzając, że niepełnosprawność męża Skarżącej powstała po wskazanym w ustawie okresie, co wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Zaznaczał, że nie ma wątpliwości odnośnie sprawowania opieki nad mężem przez Stronę, co potwierdził przeprowadzony wywiad środowiskowy.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało brzmienie art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 u.ś.r. oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. orzekające o niezgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie różnicowania prawa do spornego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Ta zatem okoliczność w opinii organu odwoławczego nie mogła stanowić podstawy odmowy przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia. W dalszych wywodach nie negował uprawnienia podmiotowego Skarżącej – jako współmałżonki do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co szeroko uzasadnił. Rozważając przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przywołał treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i wynikający z niego związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem zatrudnienia. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ wskazał, że świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę, nie stanowi dodatkowego źródła przychodów, ale jest należne za rezygnację z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ta zaś winna być stała lub długoterminowa wykluczająca możliwość jednoczesnego wykonywania pracy.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy organ wskazał, że niespornie mąż Skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...], wydanym do dnia [...]. Stwierdzono w nim, że nie na się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a jej stopnień (znaczny) datuje się na [...]. Przyczyną powstania niepełnosprawności były choroby neurologiczne. Do akt złożono również orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy do dnia [...] (od dnia [...]) i samodzielnej egzystencji do dnia [...] (od dnia [...]).

Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że mąż Skarżącej choruje na nadciśnienie i cukrzycę typu 2. W październiku 2020 r. przebył zakażenie wirusem COVID -19 w związku z czym był hospitalizowany przez kilkanaście dni, w tym czasie był wentylowany przy pomocy respiratora. Z dokumentacji leczenia szpitalnego wynika, że stan pacjenta (po pobycie na oddziale intensywnej terapii i przekazaniu na oddział wewnętrzny) był dobry, stabilny, pacjent był przytomny, w logicznym kontakcie samodzielnie oddychający. W okresie od [...] do [...] mąż Skarżącej przebywał w szpitalu w Jaworze z powodu udaru niedokrwiennego mózgu z niedowładem połowicznym prawostronnym, ustępującym. W okresie od dnia [...] do dnia [...] mąż Strony przebywał na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej Szpitala Rehabilitacyjnego w P.

Z przedłożonego do akt sprawy zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] wynika, że mąż Skarżącej wymaga stałej opieki drugiej osoby, nie jest w stanie samodzielnie przygotować posiłku, umyć się, ubrać, używa pieluchomajtek, wymaga pomocy w chodzeniu i toalecie.

Z przeprowadzonego w dniu [...] wywiadu środowiskowego wynika, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, zaś Strona sprawuje całodobową opiekę nad mężem. Po przebytym udarze wymaga on – pomimo przebytej rehabilitacji – stałej opieki oraz pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu i zaspokajaniu codziennych oraz podstawowych potrzeb życiowych. Wspomniane schorzenia i niepełnosprawność sprawiają, że wymaga on pomocy drugiej osoby przy wykonywaniu najprostszych czynności dnia codziennego, tj. przy ubieraniu, dbaniu o higienę osobistą, przygotowaniu posiłku, pomiarze ciśnienia i poziomu cukru, przyjmowaniu leków, przemieszczaniu się, opłacaniu rachunków, wizytach lekarskich. Powyższą opiekę sprawuje małżonka, która nie pracuje zawodowo i nie deklaruje podjęcia jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na stan zdrowia męża. Nie może liczyć na pomoc córki, która sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym pięcioletnim synkiem, pobierając z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne.

Z przedłożonych dokumentów obrazujących przebieg zatrudnienia Strony wynikało, że w latach 1982 – 1991 r. była zatrudniona w różnych firmach, od 1991 r. do 2018 r. (z przerwami) była zarejestrowana w PUP, od dnia [...] do dnia [...] i od dnia [...] do dnia [...] i od [...] do dnia [...] była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w G. w P. (wykonywanie usług opiekuńczych).

Mając na uwadze wskazane okoliczności organ odwoławczy ocenił, że nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ostatnia umowa zlecenia została rozwiązana w dniu [...], a zatem jeszcze zanim mąż Skarżącej zachorował na COVID-19, z którego to powodu był hospitalizowany (październik 2020 r.). Nie wystąpiła zatem przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

Nadto w opinii organu brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad mężem. Organ nie negując ciężkiego przebiegu choroby wywołanej wirusem COVID-19 oraz udaru, który utrudnia mężowi Strony codzienne funkcjonowanie, stwierdził, że zakres sprawowanej przez Stronę opieki nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia. Organ wyjaśnił, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności nakazuje automatyczne przyjęcie, że opieka wyklucza podjęcie zatrudnienia przez opiekuna, co może nastąpić choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mąż Strony szereg podstawowych czynności wykonuje samodzielnie, nie jest osobą leżącą, porusza się przy pomocy sprzętu ortopedycznego, nie wymaga karmienia, samodzielnie przyjmuje wcześniej przygotowane leki. Potrzebuje pomocy żony przy toalecie ciała, ubieraniu, dbaniu o higienę osobistą, przygotowaniu posiłku, pomiarze ciśnienia i poziomu cukru, robieniu zastrzyku z insuliny, wymianie pieluchomajtek, przygotowaniu leków, przemieszczaniu się, opłacaniu rachunków i wizytach lekarskich. W opinii organu opieka ta może być wykonywana w różnych porach dnia, a Strona nie wykonuje czynności wymagających stałej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż mąż nie wymaga leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych, cewnikowania czy karmienia. Zakres czynności opiekuńczych Strony to w znacznej mierze prace związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, co charakteryzuje także osoby pracujące. Opieka nie jest zatem sprawowana w sposób ciągły, absorbujący w stopniu uniemożliwiającym zatrudnienie w ogóle. Część z podanych czynności nie musi być wykonywana codziennie lub prze cały dzień, mogą być one zgrupowane w pewnych porach dnia. Organ zauważał, że część czynności mogłaby być realizowana w formie usług opiekuńczych świadczonych przez powołane do tego instytucje.

Nadto organ wskazał, że okoliczności związane z zakresem opieki nie zostały przez Stronę poparte wystarczająco dokumentacją medyczną, która potwierdziłaby złożone oświadczenia dotyczące tej kwestii. Organ wskazał, że z epikryzy leczenia szpitalnego w J. w okresie od [...] do dnia [...] wynika, że mąż Strony leczony w związku z udarem mózgu został wypisany w stanie ogólnym dobrym. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej w P. w okresie od [...] do dnia [...] wynika, że przy przyjęciu do szpitala mąż Skarżącej nie chodził nawet z pomocą balkonika, siedział na wózku i łóżku bez podparcia, potrafił przenieść się z wózka na łóżko, wstać z łóżka z asekuracją, dłoń prawa niepełnosprawna, kończyny górne w niedowładzie spastycznym. Po leczeniu fizjoterapeutycznym uzyskano znaczna poprawę samopoczucia chorego, pacjent został spionizowany, chodzi samodzielnie (na dłuższy dystans z balkonikiem), siła mięśniowa kończyn została wzmocniona, mowa stała się wyraźniejsza. Pacjenta wypisano do domu w stanie poprawy.

Organ wskazał, że nie przedstawiono dokumentacji potwierdzającej, że od sierpnia 2021 r. stan zdrowia pacjenta uległ istotnemu pogorszeniu, co uzasadniałoby rezygnację z zatrudnienia.

W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga mąż nie wyklucza podjęcia zatrudnienia; art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że Skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego wobec braku związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Podniosła również naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik postępowania poprzez błędną wykładnię art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.), przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie wbrew treści orzeczenia z dnia [...] o stopniu niepełnosprawności i konieczności sprawowania stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, że mąż Strony nie wymaga stałej opieki żony, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

Strona wnioskowała o uchylenie decyzji w całości i ustalenie na rzecz Strony świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 1 lutego 2022 r. ewentualnie uchylenie decyzji do ponownego rozpoznania. Wnioskowała także o zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Strona, powołując się na zasady postępowania administracyjnego, wywodziła, że w sprawie dokonano błędnej, a przede wszystkim dowolnej oceny materiału dowodowego w kwestii czasookresu opieki nad mężem oraz możliwości podjęcia zatrudnienia. Zwracała uwagę na orzeczenie o niepełnosprawności męża i zwarte tam wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki wymagającej pomocy osób trzecich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dokument ten ma walor urzędowego, a organy nie są uprawnione do podważania jego treści. Nie są także upoważnione do ustalania daty powstania niepełnosprawności oraz czy zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczności udzielania pomocy. Zatem w tym zakresie organ wyszedł poza zakres posiadanych kompetencji. Z orzeczeń właściwych organów wynika, że chory wymaga stałej opieki. Nadto przesłanka ta jest spełniona jeśli opiekun pozostaje w stałej dyspozycji podopiecznego, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Przeprowadzony wywiad środowiskowy wykazał, że mąż Strony nie jest samodzielny, wymaga nadzoru, podawania i przygotowania posiłków, robienia zakupów, dawkowania leków i pomocy przy wszystkich czynnościach higienicznych, załatwianiu spraw urzędowych, zatem trudno pogodzić opiekę z podjęciem pracy zarobkowej. W konsekwencji Strona zarzucała naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że nie musi sprawować stałej opieki nad mężem i może podjąć zatrudnienie.

Nadto organ nie negował faktu, że Strona faktycznie sprawuje opiekę nad osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającej opieki w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, taka zaś jest przesłanka wynikająca z art. 17 u.ś.r. uzasadniająca przyznanie świadczenia. Strona przywołała definicję niezdolności do samodzielniej egzystencji zamieszczoną w art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych.

Strona dostrzegała, że część z wykonywanych czynności jest mniej absorbująca, to jednak nie można odmawiać prawa do świadczenia jeśli osoba niepełnosprawna ma problemy z samodzielnym załatwianiem podstawowych spraw życiowych. Podkreślała, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera pojęcia sprawowania opieki, wskazując jedynie, że ma być stała lub długoterminowa. Powyższe nie oznacza, że ma być to opieka świadczona bez przerwy, jej wyznacznikiem jest stałość w sensie trwałości i rozciągłości w czasie.

Odnosząc się do braku powiązania między rezygnacją z pracy a opieką wskazała, że przesłanką jest także niepodejmowanie przez nią pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Sąd podziela korzystne dla skarżącej stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

W zakresie pozostałych uwarunkowań przyznania wnioskowanego świadczenia Sąd podziela pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji, stwierdzający, że Strona nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem zatrudnienia) nie wystąpił wymagany związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Dla przejrzystości wywodu niezbędne jest przywołanie istotnych w sprawie przepisów, tu art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z jego brzmieniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Celem tego przepisu było częściowe wynagrodzenie – poprzez ww. świadczenie – osobom zdolnym do pracy faktu rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym w ustawie. Nie jest to zatem świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodzi tu także o jakąkolwiek opiekę ale taką, której zakres, natężenie wykluczy możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest zakres czynności osoby wymagającej opieki, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej pomocy osoby trzeciej. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy bowiem tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA). Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, orzeczenia dostępne w CBOSA).

Zatem – wbrew zarzutom formułowanym w skardze - organy ustalające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Najistotniejszym jednak i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

I wreszcie zasadne jest zbadanie aktywności i możliwości zawodowych osoby sprawującej opiekę, czy istotnie rezygnacja z zatrudnienia (jej niepodejmowanie) wiązała się z koniecznością sprawowania opieki. W tym aspekcie konieczne jest przeanalizowanie dotychczasowego przebiegu zatrudnienia, związków czasowych między zatrudnieniem (rezygnacją z niego) a okolicznościami, które spowodowały konieczność sprawowania opieki oraz możliwości podjęcia zatrudnienia.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywiedziono w treści zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez Stronę świadczenia. Zebrany materiał aktowy nie daje podstaw do wywodzenia, że zakres czynności podejmowanych przez Stronę względem jej męża wpisuje się w ustawowy zapis stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia (nie podejmuje pracy). Przypomnieć bowiem trzeba, że ustawodawca nie wymaga aby możliwość zatrudnienia odnosiła się pracy w pełnym wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że niewątpliwe opisane w okolicznościach faktycznych sprawy schorzenia i stan zdrowia męża Skarżącej wymagają wsparcia i pomocy innych osób, to jednak – jak wynika z zebranej w sprawie dokumentacji, także oświadczeń Skarżącej, ale przede wszystkim dokumentacji medycznej – mąż Skarżącej część czynności jest w stanie wykonać samodzielnie, a to z kolei wyklucza istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad mężem a możliwością podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy).

Zasadnie organ ocenił, że część z opisanych przez Stronę obowiązków jakie pełni w zawiązku z opieką nad mężem wpisuje w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które obciążają większość osób wykonujących prace zarobkowe. Pranie, sprzątanie, gotowanie, mycie naczyń, podawanie posiłków, przynoszenie opału, czy palenie w piecu, załatwienia spraw urzędowych nie stanowią przeszkody w podjęciu zatrudnienia, są czynnościami życia codziennego.

Pozostałe zaś czynności szczegółowo opisane w oświadczeniu Skarżącej z dnia 11 marca 2022 r. ściśle związane z pomocą mężowi zasadniczo grupują się w okresach porannych i wieczornych lub mogą być wykonywane w dowolnej porze dnia, chodzi tu o pomoc w toalecie, ubieraniu, podawaniu leków, mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru, pomoc przy spacerach (mąż porusz się na wózku inwalidzkim), czy czytaniu książek.

Z dalszej dokumentacji zebranej w sprawie wynika, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a mąż Skarżącej (ur. w 1961 r.) choruje na od kilku lat na nadciśnienie tętnicze, cukrzyce typu 2, kamicę pęcherzyka żółciowego. W 2002 r. zachorował na Covid-19, z tego tytułu był hospitalizowany (ciężka niewydolność oddechowa). Nadto w lutym 2021 r. przeszedł udar niedokrwienny mózgu z niedowładem połowicznym prawostronnym, po którym wymagał rehabilitacji i stałej opieki. Z wywiadu środowiskowego wynika, że mąż Skarżącej porusza się na wózku inwalidzkim lub przy pomocy innej osoby – Skarżącej, która sama opiekuje się mężem.

Natomiast z dokumentacji medycznej załączonej do akt sprawy (w szczególności dokumentu leczenia szpitalnego na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej Szpitala Rehabilitacyjnego w P.) wynika, że mąż Skarżącej został skierowany do wskazanego szpitala po przebytym udarze, gdzie przebywał od dnia [...] do dnia [...]. Z epikryzy zawartej w tym dokumencie wynikało, że leczeniem fizjoterapeutycznym uzyskano znaczną poprawę samopoczucia chorego, pacjent spionizowany, chodzi samodzielnie, na dłuższy dystans z balkonikiem, siła mięśniowa wzmocniona, mowa wyraźniejsza. Utrzymuje się jeszcze spowolnienie psycho–ruchowe. Bark prawy z mniejszymi dolegliwościami bólowymi. Pacjent wypisany do domu w stanie poprawy.

Powyższe zaświadczenie wskazuje, że mąż Skarżącej, po leczeniu fizjoterapeutycznym chodzi samodzielnie, jedynie na dłuższe dystanse potrzebuje pomocy sprzętu rehabilitacyjnego. Niepełnosprawność kończyny górnej (wynikającej ze schorzenia barku prawego) utrudnia wykonywanie części czynności samodzielnie ale ich nie wyklucza, chodzi np. o samodzielne spożywanie posiłków. W tym z resztą zakresie Strona nie wskazywała na konieczność pomocy.

Oceniając przedstawione okoliczności faktyczne należy dostrzec, że zakres podejmowanych przez Stronę czynności opiekuńczych nie absorbuje jej w ciągu całego dnia. Pomoc świadczona mężowi dotyczy czynności, które zasadniczo podejmowane są rano i wieczorem (pomoc w ubieraniu, kąpieli, przygotowaniu posiłków, podaniu leków, czy pomiaru ciśnienia, pomocy w ćwiczeniach rehabilitacyjnych).

Wskazywane przez Skarżącą okoliczności związane pomocą przy przemieszczaniu się przez męża w obrębie domu (do toalety) nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji medycznej przedłożonej przez Skarżącą.

Należy zatem zaaprobować wyrażany w zaskarżonej decyzji pogląd, że Skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana opieka, jej zakres i natężenie nie wyklucza rezygnacji, czy niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jak już wskazano nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazujących na treść orzeczeń o niepełnosprawności i niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, jak już zaznaczono we wcześniejszych rozważaniach, stanowią one potwierdzenie przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ale nie są wyłączną podstawą jego przyznania. Organy administracji nie są uprawnione do ich podważania przyjmując ich walor dowodowy, co nie uchyla konieczności zbadania dalszych przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r., czyli związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem w związku z rezygnacją z pracy w celu sprawowania opieki, a nie w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, co także już podkreślano. Słowem sam fakt sprawowania opieki nad osobą legitymującą się wskazanym orzeczeniem nie jest wystarczającą przesłanką do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wbrew zarzutom skargi na żadnym etapie organ nie podważał wskazanych orzeczeń odnoszących się do niepełnosprawności, jak też konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ustalenia i ocena dotyczyła wyłącznie wskazanego związku przyczynowego, o którym w mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tym samym chybiony jest zarzut wyjścia przez organ poza zakres posiadanych kompetencji.

Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Tym samym poza wywiadem środowiskowym ocenie podlegały także inne zebrane w sprawie dowody, takie jak powołany dokument medyczny donoszący się w sposób profesjonalny i rzeczowy do stanu zdrowia i zakresu samodzielności męża Skarżącej po ostatniej przebytej chorobie. Zasadnie zatem organy wsparły się na jego treści oceniając istotne dla sprawy fakty. W aktach sprawy znajduje się także zaświadczenie lekarskie z dnia [...], które jednak nie jest tak szczegółowe jak powołany dokument leczenia rehabilitacyjnego.

Końcowo konieczne jest odniesienie się do powoływanej w zaskarżonej decyzji okoliczności, tj. związku czasowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Uznając brak i tego powiązania (pomiędzy zaprzestaniem pracy, a sprawowaniem opieki nad mężem), organ wskazał, że Skarżąca zaprzestała pracy w dniu [...], zaś mąż był hospitalizowany z powodu zachorowania na Covid-19 w październiku 2020 r. A zatem Strona wypowiedziała umowę zlecenia na kilka miesięcy przed hospitalizacją męża. Ta argumentacja w opinii Sądu pomija istotne fakty. Mianowicie z akt sprawy wynika, że potwierdzona orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji męża Skarżącej powstała w dniu 29 września 2020 r. Natomiast Skarżąca z ostatniego zatrudnienia zrezygnowała z dniem 23 września 2020 r., a nie z dniem 21 lipca 2020 r. (data ta odnosi się innej umowy). Jakkolwiek data rezygnacji z pracy jest wcześniejsza niż podana w orzeczeniu to odległość ta wynosi zaledwie kilka dni (osiem dni). W tej sytuacji bez wskazania, co konkretnie było przyczyną powstania niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji męża skarżącej wykluczenie istnienia omawianego związku czasowego jest obarczone ryzykiem. Uchybienie to jednak nie wpływa na wynik sprawy, a to za sprawą braku opisanego na wstępie związku przyczynowego pomiędzy zakresem opieki a rezygnacją z zatrudnienia.

Poza stwierdzonym błędem w zakresie ustaleń faktycznych w sprawie nie sposób dopatrywać się zgłaszanych w skardze zarzutów procesowych, zebrano istotne dowody i właściwie je oceniono zapewniając Stronie czynny udział w postępowaniu. Brak zatem podstaw do formułowania zarzutu naruszenia zasady praworządności i informowania stron, zaś w skardze Strona nie objaśnia na czym konkretnie zarzuty te miałby się wspierać.

Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynika sprawy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę strony oddalił w całości jako bezzasadną.