Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 840/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1,3,3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Inne z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Wnioskami z dnia [...] marca 2015r., [...] lipca 2015r. oraz [...] października 2015r. skarżący wniósł o umorzenie należności składkowych powołując się na trudną sytuację materialną.

2. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...] Inne Oddział w B. po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...] marca 2015r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres lipiec 2009r. – listopad 2010r., styczeń 2011r. – luty 2015r. w kwocie [...]zł; składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 2009r. – listopad 2010r., luty 2011r. – luty 2015r. w kwocie [...]zł; składek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres luty 2010r. – listopad 2010r., luty 2011r. – luty 2015r. w kwocie [...]zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] kwietnia 2015r. w kwocie [...]zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...]zł.

3. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...] Inne Oddział w B. po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...] lipca 2015r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres lipiec 2009r. – listopad 2010r., styczeń 2011r. – czerwiec 2015r. w kwocie [...]zł; składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 2009r. – listopad 2010r., luty 2011r. – czerwiec 2015r. w kwocie [...]zł; składek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres luty 2010r. – listopad 2010r., luty 2011r. – czerwiec 2015r. w kwocie [...]zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] lipca 2015r. w kwocie [...]zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...]zł.

4. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...] Inne Oddział w B. po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...] października 2015r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres lipiec 2009r. – listopad 2010r., styczeń 2011r. – wrzesień 2015r. w kwocie [...]zł; składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 2009r. – listopad 2010r., luty 2011r. – wrzesień 2015r. w kwocie [...]zł; składek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres luty 2010r. – listopad 2010r., luty 2011r. – wrzesień 2015r. w kwocie [...]zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] października 2015r. w kwocie [...]zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...]zł.

5. P. z dnia 2,3 i [...] maja 2016r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

6. Po rozpoznaniu wniosków skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] października 2016r. organ utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek z dnia [...] kwietnia 2016r. o nr [...].

W uzasadnieniu organ podał, że rozpatrywał sprawę na podstawie art. 28 ust 3 pkt 5 i 6 oraz ust. 3a ustawy z dnia [...] października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 - dalej "u.s.u.s."), gdyż inne przesłanki z art. 28 w sprawie nie zaistniały. Organ wskazał, że stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez ZUS z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zaznaczył, że dopiero zaistnienie którejkolwiek z powyższych przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności, a nawet wówczas oznacza to dla organu tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek (tzw. uznanie administracyjne), a nie obowiązek ich umorzenia.

Organ ustalił, że w stosunku do majątku skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w B. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego S. K., który do dnia wydania skarżonej decyzji nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Zatem nie stwierdzono dotąd, że zachodzi przesłanka umorzenia należności w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej art. 28 ust. 3 pkt. 5 ustawy s.u.s.

Organ przywołując art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stwierdził, że daje on możliwość umorzenia należności, pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 - dalej "rozporządzenie"), wydanym na podstawie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ dodał, że to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, iż zachodzi okoliczność stwarzająca możliwość umorzenia należności.

Organ podał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która na przestrzeni ostatnich trzech lat pozwoliła na wypracowanie niewielkiego zysku. Zamieszkuje wraz z matką, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł. Skarżący nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Zdaniem organu skarżący nie wykazał również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Ponadto skarżący pomimo, że powołuje się na problemy zdrowotne, jednak nie przedstawił dowodów potwierdzających ten stan rzeczy. Skarżący pomimo, że powołuje się na trudną sytuacje finansową to nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. Ponadto skarżący nie powołał się na żadne okoliczności uniemożliwiające bądź ograniczające podjęcie pracy zarobkowej.

7. W skardze do sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie umorzenia zaległych składek ZUS. Podniósł, że spełnia przesłanki ustawowe do umorzenia tych należności, gdyż jest osobą biedną i bez dochodów. Skarżący wskazał, że jego matka czeka na operacje kolana i nie może sama funkcjonować w związku z czym skarżący musi się nią opiekować. Ponadto skarżący wskazał, że Urząd Skarbowy sprawdził, że nie posiada on majątku oraz oszczędności, to samo potwierdzili komornicy.

8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

9. W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2016r. skarżący podniósł, że postępowanie egzekucyjne trwające już kilka lat w jego sprawie powinno zostać umorzone po sześciu miesiącach bezskutecznej egzekucji. Zdaniem strony ZUS łamie prawo poprzez swoich pracowników w tej sprawie blokując bezprawnie umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami, które zdaniem skarżącego w znacznej części się przedawniły.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

10. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.

10. Regulacje prawne normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, które stanowiły podstawę analizy zasadności żądania strony o ich umorzenie zawarte są w art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia. Uzupełniająco trzeba również wskazać, że stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Podstawowym przepisem w sprawie umorzenia składek ZUS, jest art. 28 u.s.u.s. umożliwiający umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek (ust. 1), w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a.

Zgodnie z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

- dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825) co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, że kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Zaskarżona decyzja zdaniem Sądu została wydana po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania dowodowego i bez naruszenia przepisów prawa procesowego. Organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, a po dokonaniu jego oceny prawidłowo uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącego

W rozpatrywanej sprawie ZUS stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzi przesłanka "całkowitej nieściągalności" we wskazanym powyżej rozumieniu. Zdaniem Sądu jest to wniosek prawidłowy. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w stosunku do majątku skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w B. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego S. K., który do dnia wydania skarżonej decyzji nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Skarżący powyższej okoliczności nie podważa. W tym kontekście stawia zarzut, że postępowanie egzekucyjne trwające już kilka lat w jego sprawie powinno zostać umorzone po sześciu miesiącach bezskutecznej egzekucji (pismo procesowe skarżącego z dnia [...] grudnia 2016r.). odnosząc się do powyższego wskazać należy skarżącemu, że Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania zagadnienia czy postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. Zatem skoro z majątku skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego S. K., który do dnia wydania skarżonej decyzji nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego to za trafne należy uznać stwierdzenie organu o niewystąpieniu w przedmiotowej sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Ponadto zdaniem Sądu brak przesłanek wymienionych w pkt 1-2, 4-6 tego przepisu w realiach tej sprawy nie budzi wątpliwości.

Za prawidłowe również Sąd uznaje ustalenia organu w zakresie odmowy umorzenia zaległych składek w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca stworzył organom, w ramach uznania administracyjnego, możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ stanął na stanowisku, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek do orzekania o umorzeniu należności. Należy wskazać, że takie ustalenie determinuje odmowę udzielenia ulgi, a rozstrzygnięcie nie zostaje oparte na uznaniu administracyjnym.

Odnosząc się do zebranego w tym zakresie materiału dowodowego, organy ustaliły, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która na przestrzeni ostatnich trzech lat pozwoliła na wypracowanie niewielkiego zysku. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych zeznań podatkowych za lata 2012-2015 PIT-36 wynika, że za powyższe okresy rozliczeniowe skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód w kwotach od [...] zł do [...] zł. Skarżący jest kawalerem, pozostaje we wspólnym gospodarstwie z matką, która otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł. Skarżący nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, które zajmuje wspólnie z matką. Skarżący nie korzysta z żadnych form wsparcia dla osób, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Skarżący nie wykazał, by jego stan zdrowia wymagał szczególnych koniecznych nakładów finansowych, jak również by z tego tytułu miał ograniczone możliwości zarobkowania.

Oceniając przedstawioną wyżej sytuację w kontekście przesłanki rozporządzenia, która nakazuje ocenić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zdaniem Sądu organy zasadnie uznały, że okoliczności faktyczne sprawy nie uzasadniają wniosku, że taka przesłanka zaistniała. Nie chodzi w niej bowiem o subiektywne odczucie dolegliwości związanej z posiadaniem długów w ogóle, lecz szczególne okoliczności, które taką sytuację czynią. Skarżący jest osobą stosunkowo młodą (ur.[...]r.), jak wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych zeznań podatkowych za lata 2012-2015, prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi znikomy dochód. Podkreślenia jednak wymaga, że skarżący nie wyjaśnił, dlaczego nie poszukuje innych możliwości zarobkowania. Skoro prowadzona działalność gospodarcza de facto generuje przyrost zadłużenia wobec Skarbu Państwa z tytułu nieopłacania należnych składek. W sytuacji skarżącego dochody, które osiąga (ok. [...] zł miesięcznie) pozostają na poziomie niższym, niż najniższe krajowe wynagrodzenie. Płynie stąd wniosek, że każde zatrudnienie (w tym za najniższe wynagrodzenie, które często postrzegane jest jako nieatrakcyjne finansowo) wypada lepiej, niż prowadzona działalność gospodarcza. Efektem dokonywania takich wyborów przez skarżącego nie może być jednak zwalnianie skarżącego z ciążących na nim obowiązków publicznoprawnych w zakresie odprowadzania należności ubezpieczeniowych. Stanowiłoby to bowiem nieuzasadnione uprzywilejowywanie skarżącego w stosunku do osób, które tak układają swoją aktywność, by wywiązywać się z ciążących na nich obowiązków publicznoprawnych.

Organ zasadnie uznał również, że w sprawie nie zachodziły pozostałe dwie przesłanki umorzenia postępowania tj. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia wymaga, iż skarżący pomimo, że powoływał się na problemy zdrowotne, to nie przedstawił dowodów potwierdzających powyższą okoliczność. Zasadnie, zdaniem Sądu, organ uznał, że w obecnej chwili nie ma przesłanek prawnych do ostatecznej rezygnacji z należności.

Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.