Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 250/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 28, art. 157
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędzia del. WSA Maria Werpachowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1392/09 w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 listopada

2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1392/09 po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. N. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...]

w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Podaniem z dnia [...] czerwca 2008 r. radca prawny M. W. wystąpił

w imieniu J. N. do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...], ul. [...].

Ministerstwo Gospodarki pismem z dnia [...] lipca 2008 r. wezwało wnioskodawczynię do przedłożenia oryginałów lub uwierzytelnionych notarialnie kopii dokumentów potwierdzających tytuł własności do przedmiotowego przedsiębiorstwa,

tj. odpisu z rejestru handlowego, zgłoszeń przemysłu, kart rejestracyjnych, zezwoleń urzędowych itp., wypisu z księgi wieczystej poświadczającego tytuł własności do związanej z ww. przedsiębiorstwem nieruchomości w dacie jej nacjonalizacji, prawomocnego postanowienia spadkowego Sądu Rejonowego z P.

o stwierdzeniu nabycia spadku po A. R. i po L. R., prawomocnych postanowień spadkowych po T. P. i A. P. (pozostałych współwłaścicielach znacjonalizowanej nieruchomości).

Po przedłożeniu przez stronę pisma z dnia [...] sierpnia 2008 r. wraz z pięcioma załącznikami oraz pisma z dnia [...] listopada 2008 r. z dwoma załącznikami, Minister Gospodarki pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. wezwał ponownie pełnomocnika wnioskodawczyni do przedłożenia oryginałów lub uwierzytelnionych notarialnie kopii wskazanych już wcześniej dokumentów. Poinformował, że złożony do akt odpis zaświadczenia Sądu Powiatowego dla Dzielnicy Łódź – [...] w Łodzi z dnia

[...] czerwca 1951 r. nie został opatrzony sądowymi pieczęciami i z tego względu nie może stanowić dowodu. Odpis aktu notarialnego Rep[...] z [...] marca 1939 r. znajduje się natomiast w formie nieuwierzytelnionej kopii. Organ poinformował, jak przy poprzednim piśmie, że nieuzupełnienie wskazanych braków w zakreślonym terminie spowoduje, iż sprawa zostanie rozpoznana w oparciu o istniejący stan faktyczny

i prawny.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] marca 2009 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa,

w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...], ul. [...]. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. utrzymał w mocy wymienioną wyżej decyzję.

Zdaniem organu sam fakt przedłożenia we właściwej formie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] czerwca 1998 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po A. H. R. i L. R. w sytuacji braku udokumentowania, iż A. H. R. był właścicielem omawianego przedsiębiorstwa

i współwłaścicielem nieruchomości, nie stanowi automatycznie dowodu na istnienie interesu prawnego wnioskodawczyni. O istnieniu interesu prawnego w niniejszej sprawie można mówić tylko wówczas, gdy osoba zgłaszająca wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wykaże się określonym uprawnieniem w stosunku do mienia stanowiącego przedmiot skarżonego orzeczenia. Uprawnieniem takim może być wykazanie prawa własności przysługującego poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy. W ocenie organu nie został spełniony przez wnioskodawczynię także wymóg dołączenia do akt sprawy postanowień spadkowych po pozostałych współwłaścicielach znacjonalizowanej nieruchomości, tj. po T. P. i A. P., ewentualnie też po ich nieżyjących spadkobiercach.

Minister wskazał, że do wszczęcia postępowania administracyjnego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. niezbędne jest wykazanie przez wnioskodawcę, że posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności może wystąpić jedynie osoba, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo która żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Udokumentowanie przez J. N. jedynie nabycia praw do spadku po A. H. R., nie dowodzi, że był on, w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu

z dnia [...] lipca 1948 r., właścicielem omawianej tkalni mechanicznej. Organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów, które potwierdzałyby jej legitymację prawną do występowania w sprawie dotyczącej przedmiotowego mienia.

Odnosząc się do zarzutu wnioskodawczyni, iż organ administracyjny nie przeprowadził dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego, Minister podniósł,

że wobec wykazanych przez organ, a nieuzupełnionych przez wnioskodawczynię braków jej wniosku, w przedmiocie nieudokumentowania legitymacji procesowej, uprawniającej do wszczęcia i prowadzenia z jej udziałem postępowania nieważnościowego - organ nie mógł wszcząć takiego postępowania i co za tym idzie, nie mógł też podjąć dalszych czynności procesowych. Podkreślił, że nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku, tym bardziej, gdy dotyczy zasadniczego wymogu proceduralnego, jakim jest wykazanie swojego interesu prawnego.

Decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2009 r. stała się przedmiotem skargi J. N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: art. 28 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż nie jest stroną postępowania i nie wykazała swojego interesu prawnego, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzanie przez organ dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego, art. 78 § 1 k.p.a., poprzez niezałączenie pomimo wniosku strony akt nacjonalizujących, które miały kluczowe znaczenie dla rozwiązania przedmiotowej sprawy oraz nieprzeprowadzenie dowodu

z akt Księgi Wieczystej nr [...], art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodanie przez organ przyczyn, dla których odmówił wiarygodności powołanych dowodów, art. 79 pkt 2 w związku z art. 96 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie poprzez nieuznanie, że przedstawione przez stronę kserokopie poświadczone przez notariusza są dowodem wiarygodnym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu

z dnia [...] lipca 1948 r. wydane zostało w stosunku do przedsiębiorcy A. R. Strona podniosła, że w postępowaniu przed organem na potwierdzenie swojej legitymacji złożyła postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po A. R. Załączono także aktualny odpis z KW dotyczący nieruchomości, na terenie której znajdowało się znacjonalizowane przedsiębiorstwo A. R. W księdze wieczystej są wpisani wszyscy współwłaściciele nieruchomości. Podała, że w piśmie

z dnia [...] lipca 2008 r. pełnomocnik wyjaśnił, iż osoby te nie mają przymiotu strony

w rozumieniu kpa gdyż T. i A. P. (ich poprzednicy prawni) nie byli współwłaścicielami znacjonalizowanego przedsiębiorstwa - [...] A. R. Wskazano, że zaskarżone orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu

z 1948 r. dotyczy całego przedsiębiorstwa a nie tylko nieruchomości. Osobami, którym przysługiwał przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej byli właściciele nacjonalizowanego majątku oraz ich następcy prawni. Podniosła również, że ewentualne akty własności przedsiębiorstwa znajdują się w aktach dotyczących przejęcia przedsiębiorstwa, do których jedyny dostęp ma strona przeciwna. Skarżąca wskazała, że w przypadku wątpliwości co do przedstawionych dowodów Minister Gospodarki powinien był z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy co nie zostało uczynione. Organ nie zebrał w trakcie postępowania żadnych dowodów mających na celu wyjaśnienie sprawy. Wskazano również, że w piśmie z dnia [...] sierpnia 2008 r. strona złożyła wniosek o wystąpienie przez Ministra do archiwum zakładowego, które przechowuje dokumenty, na podstawie których wydane zostało orzeczenie z [...] lipca 1948 r.

o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, jak też wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt Księgi Wieczystej nr [...]. Wnioski te nie zostały uwzględnione przez organ. W uzasadnieniu decyzji brak jest wyjaśnień w tym zakresie. Strona wskazała, że z uwagi na upływ czasu nie jest w stanie skompletować całej dokumentacji. Archiwum Państwowe w Łodzi również nie dysponuje takimi zbiorami. Skarżąca za niezasadne uznała również nieuwględnienie poświadczonego przez notariusza zaświadczenia Sądu Powiatowego dla Łodzi - [...] w Łodzi z dnia [...].06.1951 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżoną

i poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki stwierdził, że wydane zostały one

z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wyroku, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 28 k.p.a., Sąd wskazał, że stroną w świetle powołanego wyżej artykułu jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny,

o jakim mowa w tym przepisie musi być indywidualny, konkretny, aktualny

i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie winno znajdować potwierdzenie

w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (J. Borkowski, B. Adamiak Kodeks postępowania administracyjnego,

s. 225). Interes ten powinien znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego, gdyż mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skuteczne żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (wyrok NSA z dnia 22 lutego 1984r., I SA 1748/85, niepublikowany). Musi też istnieć bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu a normą prawa materialnego,

z której wywodzony jest interes prawny.

Sąd wskazał, że normy prawnej, z której wynikałby interes prawny skarżącej należy poszukiwać w treści ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17 ze zm.). Przepisy te (art. 2 ust. 1 i art. 6 ust.1) odnosiły się do kryterium własności. Właściciele znacjonalizowanych przedsiębiorstw mogą być stronami postępowań

o stwierdzenie nieważności orzeczeń na mocy, których zostali tego prawa pozbawieni. Również następcom prawnym tych osób przysługuje przymiot strony, o ile zostanie wykazana sukcesja praw po byłych właścicielach. Sąd I instancji stwierdził,

że w niniejszej sprawie wnioskodawczyni wykazała, iż jest następczynią prawną A. R. Zwrócił przy tym uwagę, że orzeczenie nr [...] z dnia [...] lipca 1948 r. Ministra Przemysłu i Handlu o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa

w części dotyczącej przedsiębiorstwa w dwóch miejscach wymienia nazwisko R. Pierwszy raz pod numerem [...], gdzie mówi o [...] R. A. –K., ul. [...]. Następnie zaś w punkcie [...], gdzie wymienia [...][...]. Ponownie procedując w sprawie organ winien mieć powyższą okoliczność na względzie ustalając, czy skarżącej przysługuje przymiot strony i rozważyć, czy przymiot ten przysługuje co do przedsiębiorstw wymienionych w obydwu tych punktach.

W ocenie Sądu zasadnie organ przyjął, że nie wystarczy samo wykazanie następstwa prawnego, ale niezbędne jest udowodnienie, że A. R. był właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa lub przedsiębiorstw. Jednakże, bezpodstawnie ciężar dowodowy został w tym zakresie przerzucony w całości na stronę. Z tego względu za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. i 136 k.p.a. Zasada prawdy obiektywnej płynąca z art. 7 k.p.a. i art. 77 §1 k.p.a. wskazuje,

że ciężar dowodu spoczywa na organie administracji. Zasada oficjalności postępowania dowodowego nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie w toku postępowania dowodowego. Bierności takiej nie można zarzucić skarżącej, która

w granicach swoich możliwości przedkładała posiadane dokumenty i wykazywała inicjatywę dowodową. J. N. dołączyła do akt sprawy kserokopię aktu notarialnego z 1937 r. dotyczącego nabycia nieruchomości na której zlokalizowane było przedmiotowe przedsiębiorstwo, postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po A. R., L. R. i ich zmarłym następcy prawnym T. R., odpis księgi wieczystej dotyczący nieruchomości, na której zlokalizowane było przedsiębiorstwo. Minister Gospodarki mimo ciążącego na nim ustawowego obowiązku nie podjął żadnych działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, który pozwalałby na przyznanie lub odmowę przyznania skarżącej przymiotu strony tego postępowania. Zasadnie więc w skardze zarzucono naruszenie art. 136 k.p.a. W toku postępowania skarżąca wnioskowała

o zwrócenie się przez Ministra Gospodarki do właściwego archiwum z prośbą

o nadesłanie akt nacjonalizacyjnych przedmiotowego przedsiębiorstwa, a ponadto złożyła wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt księgi wieczystej nr [...].

Wnioski te nie zostały uwzględnione przez organ administracji. Rozpoznając sprawę organ nie przeprowadził dowodów z powyższych dokumentów, co mogłoby przyczynić się w sposób istotny do prawidłowego rozpoznania sprawy. Okoliczności powyższe świadczą również o naruszeniu art. 78 § 1 k.p.a. Przeprowadzenie dowodu zwłaszcza z akt, na podstawie których dokonano nacjonalizacji przedsiębiorstwa (lub przedsiębiorstw) rozwiałoby wątpliwości co do prawa własności, pozwoliłoby na ustalenie czy postępowanie dotyczyło jednego czy większej liczby przedsiębiorstw, a co najważniejsze czy stanowiły one własność A. R. Okoliczność ta miała istotne znaczenie dla sprawy, organ więc zgodnie z dyspozycją art. 78 § 1 k.p.a. winien wniosek taki uwzględnić. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wbrew dyspozycji zawartej w art. 107 § 3 k.p.a. Minister Gospodarki nie podał z jakich przyczyn

nie przeprowadził postępowania dowodowego we wnioskowanym przez stronę zakresie.

Zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a Sąd uznał za zasadny częściowo. Organ administracji wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jedynie dlaczego nie dał wiary zaświadczeniu z Sądu Powiatowego dla Dzielnicy Łódź -[...] w Łodzi

z dnia [...] czerwca 1951r., albowiem mimo notarialnego poświadczenia dokument ten nie został potwierdzony stosownymi pieczęciami sądowymi. Dokument o którym mowa wyżej nie jest opatrzony bowiem w żadne pieczęci sądowe. Jednakże zauważyć należy, że jest to odpis, od którego pobrano stosowną opłatę. Odpis ten jednak nie został poświadczony za zgodność. Mógł więc budzić wątpliwości organu co do jego zgodności z oryginałem, a faktu tego nie zmienia potwierdzenie go przez notariusza, gdyż potwierdzał on jedynie zgodność kserokopii z odpisem, a powyższe uwagi odnoszą

się do odpisu. W tym zakresie zarzut skarżącej odnośnie naruszenia art. 79 pkt 2 w zw. z art. 96 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 189, poz. 1158 z 2008r. z póź. zm.) jest pozbawiony podstawy. Potwierdzenie, o którym mowa

w art. 96 pkt 2 Prawa o notariacie nie jest bowiem regulacją prawną zmierzającą do sanowania wadliwych dokumentów, ale potwierdzania, że sporządzona kserokopia potwierdzona przez notariusza jest zgodna z okazanym mu dokumentem, a w tym wypadku z odpisem poświadczenia datowanego na [...] czerwca 1951 r.

Sąd stwierdził, że zasadny jest zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. bowiem brak jest wyjaśnienia z jakich względów organ nie dał wiary, a co za tym idzie

nie uwzględnił w procedowaniu innych dokumentów, a w szczególności aktu notarialnego z 1937 r. dotyczącego nabycia nieruchomości.

Powyższe okoliczności skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2009 r. Sąd wskazał,

iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien postępować zgodnie z art. 7 k.pa., 77 k.p.a i 78 k.p.a, a w szczególności zwrócić się do właściwych archiwów celem nadesłania dokumentów odnoszących się do nacjonalizowanego przedsiębiorstwa (lub przedsiębiorstw) i na ich podstawie rozważyć czy wnioskodawczyni przysługuje prawo bycia stroną w niniejszym postępowaniu. Zasadne może okazać się również żądanie skarżącej dotyczące przeprowadzenia dowodu z akt księgi wieczystej nr [...]. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji powinno zaś szczegółowo wyjaśniać kwestie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia

z dnia 6 listopada 2009 r. sygn. akt I V SA/Wa 1392/09 skargę kasacyjną wniósł Minister Gospodarki reprezentowany przez radcę prawnego. Zaskarżając wyrok

w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 77 w związku art. 78 § 1 k.p.a. w związku z art. 36 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż to na organie spoczywa obowiązek wykazania, że osoba zgłaszająca żądanie jest stroną postępowania, co stoi w oczywistej sprzeczności z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2003 r. sygn. akt IV S.A. 445/02, w którym wyrażony został pogląd, iż obowiązek wykazania przymiotu strony w sprawie spoczywa na osobie zgłaszającej żądanie.

b) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 136 k.p.a.

w związku z art. 7 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż organ na etapie postępowania wyjaśniającego (w którym organ sprawdza czy składający wniosek wykazał, iż jest stroną postępowania) winien na żądanie strony lub z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej na wstępie organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego. Odnosząc się do wyroku Sądu I instancji kasator podał, że stanowisko wyrażone w jego uzasadnieniu nie jest trafne. Przywołano definicję strony postępowania administracyjnego (art. 28 k.p.a.) i podniesiono, że do wszczęcia postępowania w trybie art. 156 § 1 k.p.a. niezbędne jest wykazanie przez wnioskodawcę, że posiada on interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Obowiązek wykazania przymiotu strony spoczywa na osobie zgłaszającej żądanie w sprawie, która posiadając interes prawny miałaby legitymację prawną do wystąpienia w niniejszej sprawie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, na podstawie których na własność Państwa przeszło dane mienie. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że w postępowaniu wyjaśniającym, które poprzedza faktyczne postępowanie administracyjne obowiązkiem organu administracji publicznej jest ustalenie, czy strona wnosząca swe żądania, ma do tego uprawniony interes, w rozumieniu art. 28 k.p.a. nie zaś przeprowadzenie postępowania dowodowego opartego o kwerendę zasobów archiwalnych, co jest elementem właściwym dla postępowania co do istoty, do którego

w przedmiotowym przypadku z uwagi na powyższe nie doszło. Samo udokumentowanie ujawnienia nieruchomości, gdzie prowadzone było przedsiębiorstwo, w księgach wieczystych, nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania, wskazanych poprzedników prawnych wnioskodawcy, za mających przymiot strony w sprawie dotyczącej tego przedsiębiorstwa, bowiem zakres znaczenia określenia "przedsiębiorstwo" jest inny niż "nieruchomość". Własność nieruchomości może stanowić przykładowo składnik majątku przedsiębiorstwa. Parcela może być także wykorzystywana przez przedsiębiorstwo na podstawie innego tytułu niż prawo własności. Tym samym, nawet gdyby teoretycznie stronie skarżącej udało się na podstawie właściwych dokumentów wykazać prawo własności do nieruchomości, na której zorganizowane było znacjonalizowane przedsiębiorstwo, to i tak nie stanowiłoby to wciąż podstawy do wszczęcia postępowania administracyjnego, gdyż nadal niezbędne byłoby wykazanie prawa własności do samego przedsiębiorstwa.

Autor skargi kasacyjnej nie zgadzając się z oceną Sądu w zakresie naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. przytoczył fragment decyzji, w której Minister wskazał stronie, iż odpis aktu notarialnego nadesłany został w niewłaściwej formie, zaś odpis zaświadczenia Sądu Powiatowego dla Dzielnicy Łódź [...] w Łodzi nie został opatrzony sądowymi pieczęciami i z tego tytułu, pomimo uwierzytelnienia notarialnego, nie ma wartości dowodowej. Za całkowicie nietrafną kasator uznał ocenę Sądu w przedmiocie naruszenia art. 136 i art. 77 § 1 k.p.a. wyrażającą się w stwierdzeniu, że organ administracyjny nie przeprowadził dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego. Organ nie mógł wszcząć takiego postępowania i co za tym idzie, nie mógł też podjąć dalszych czynności procesowych gdyż wnioskodawczyni nie jest stroną postępowania. Minister Gospodarki wskazał, iż nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego

(art. 77 k.p.a.) nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku, tym bardziej, gdy dotyczy zasadniczego wymogu proceduralnego, jakim jest wykazanie swojego interesu prawnego. Podniesione naruszenia przepisów postępowania przez Sąd I instancji miały istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem prawidłowe zastosowanie tych przepisów zdaniem strony skarżącej skutkowałoby odmiennym rozstrzygnięciem Sądu w przedmiotowej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych

w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, stąd NSA rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 78 § 1, art. 107 § 3, art. 136 oraz art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U.

z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., nie jest trafny i nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności stosuje się przepisy regulujące postępowanie w trybie zwykłym, w tym także przepis art. 28 k.p.a., który w niniejszej sprawie ma kluczowe znaczenie. Zgodnie z tym przepisem, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym i doktrynie prezentowany jest pogląd, że stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2000 r. sygn. akt IV SA 2328/99; Janusz Borkowski [w:] "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz". Wyd. 8, Warszawa 2006, str. 757, 758). Powyższe jest konsekwencją rozpoznawania przez organ nadzoru nowej sprawy

w stosunku do tej załatwionej kwestionowanym orzeczeniem.

Wobec ustalenia przez organ, że istnieje decyzja, której dotyczy wniosek

o stwierdzenie nieważności, w dalszej kolejności ustalić należało, czy żądanie stwierdzenia nieważności pochodzi od legitymowanego podmiotu. Ustalenie w tym zakresie należy do organu rozpatrującego wniosek o stwierdzenie nieważności

i powinno zostać dokonane na podstawie wszystkich dostępnych organowi dokumentów, nie tylko zatem na podstawie informacji przedstawionych przez wnioskodawcę, ale również danych zawartych w aktach postępowania administracyjnego przeprowadzonego w trybie zwykłym, którymi organ dysponuje

z urzędu. Nie sposób wyobrazić sobie bowiem prowadzenia postępowania w trybie nieważnościowym, w tym dokonywania oceny w zakresie istnienia interesu prawnego wnioskodawcy, bez dysponowania przez organ aktami postępowania, które zakończyło się wydaniem kwestionowanego orzeczenia.

Prawidłowo Sąd I instancji stwierdził, iż wnioskodawczyni wykazała, że jest następcą prawnym A. R. Zasadnie Sąd wskazał też, iż bezpodstawne było całkowite przerzucenie na stronę obowiązku wykazania, że A. R. był właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, czy też przedsiębiorstw. Pamiętać należy bowiem, że normy prawnej, z której wynika interes prawny strony należy

w niniejszej sprawie poszukiwać w treści ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17

ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela twierdzenie Sądu I instancji,

że przepisy te odnosiły się do kryterium własności, a właściciele znacjonalizowanych przedsiębiorstw mogą być stronami postępowań o stwierdzenie nieważności orzeczeń, na mocy których zostali tego prawa pozbawieni. Stroną takiego postępowania mogą być także osoby, które są ich następcami prawnymi, o ile zostanie wykazana sukcesja praw po nich.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1948 r. w zakresie określonym przez stronę wszczęte zostało z dniem doręczenia organowi żądania stwierdzenia jego nieważności (art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 61 § 3 k.p.a.). Nie ma racji autor skargi kasacyjnej twierdząc, że wszczęcie postępowania w trybie art. 156 § 1 k.p.a. następuje po wykazaniu przez wnioskodawcę interesu prawnego. Ocena przymiotu strony

w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie ma charakteru wyłącznie formalnego i nie może skutkować odmową wszczęcia postępowania. Ustalenie istnienia tego interesu następuje bowiem po wszczęciu na wniosek postępowania nieważnościowego.

Z uwagi na powyższe całkowicie niezasadne są zarzuty naruszenia przez Sąd

I instancji art. 7, art. 77, art. 78 § 1, art. 107 § 3, art. 136, jak również art. 28 k.p.a. Organ miał bowiem obowiązek podjęcia we własnym zakresie działań zmierzających do prawidłowego rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności. Naczelny Sąd Administracyjny szczególnie podkreśla wagę art. 7 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem,

w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności

i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ma rację autor skargi kasacyjnej, gdy twierdzi, że osoba zgłaszająca żądanie powinna wykazać, że ma interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. W sprawie niniejszej stronie w żaden sposób zarzucić nie można jednak, że nie czyniła starań przedłożenia wszelkich dokumentów, do których miała dostęp. Obowiązek spoczywający w tym zakresie na stronie w żaden sposób nie zwalnia organu administracji publicznej od dokonania samodzielnych ustaleń w tym zakresie. Zasada wyrażona w art. 7 k.p.a. zobowiązuje organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy. Ustalenie istnienia bądź nieistnienia interesu prawnego wnioskodawcy powinno zostać zatem dokonane również w oparciu o akta postępowania zakończonego wydaniem orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1948 r. jeśli w ocenie organu wątpliwości budzi, czy osoba żądająca stwierdzenia nieważności jest następcą prawnym właściciela przedsiębiorstwa przejętego na własność Państwa. Wskazania przy tym wymaga,

że akta postępowania w sprawie przejmowania przedsiębiorstw na własność Państwa mogą zawierać informacje dotyczące właściciela przedsiębiorstwa. Przepis § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) stanowi bowiem, że wnioski o wszczęcie postępowania w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstw, winny zawierać dokładne określenie nazwy i przedmiotu przedsiębiorstw, miejsce jego położenia, dane uzasadniające wszczęcie postępowania oraz, w miarę możności, imię i nazwisko właściciela, jego obywatelstwo, narodowość i miejsce zamieszkania. Jeżeli właścicielem jest osoba prawna, należy podać, w miarę możności, imiona i nazwiska członków zarządu, udziałowców, ich obywatelstwo, narodowość i miejsce zamieszkania.

Wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.