Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1691/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 156  par. 1  pkt 2 i  par. 2,
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 365  par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2019 r. sprawy ze skargi R. I. i R. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2016 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wnioskiem z [...] maja 1987 r. B. S., K. S., B. I. i M. I. wystąpili o zatwierdzenie podziału działki nr [...], położonej w W. przy ul. [...].

Postanowieniem z [...] lipca 1987 r., nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy [...] poinformował o możliwości podziału ww. nieruchomości, oznaczonej jako działka [...], w sposób przewidziany we wstępnym projekcie podziału. W orzeczeniu tym wskazał, że działka nr [...] przeznaczona została pod budowę ulicy.

Następnie organ ten zatwierdził projekt podziału ww. nieruchomości, oznaczonej jako działka ewidencyjna [...], na działki o nr [...], [...] i [...] decyzją z [...] września 1987 r., nr [...]. Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowił art. 12 ust. 3 ww. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99).

Kolejnym orzeczeniem z [...] stycznia 1989 r. organ ustalił odszkodowanie za wskazaną działkę nr [...] na rzecz B. i K. S. oraz B. i M. I.. Zostało ono wypłacone.

Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z [...] listopada 1987 r., sygn. akt Ns [...] orzekł o zniesieniu współwłasności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] w ten sposób, że działkę nr [...] przyznał na własność, na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowej, B. S. i K. S., działkę nr [...] przyznał na własność, na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowej, M. I. i B. I., zaś działkę nr [...] przyznano na współwłasność małżonkom S. oraz małżonkom I..

B. i M. I. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z [...] września 1987 r. podnosząc, że orzeczenie o zatwierdzeniu podziału nieruchomości oparte było na błędnej podstawie prawnej, gdyż przepis art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. nie mógł mieć zastosowania do podziału nieruchomości, dokonywanego na wniosek właściciela. Ponadto stwierdzili, że decyzja ta nie zawiera uzasadnienia przejęcia z mocy prawa części działki na rzecz Skarbu Państwa - a tylko cel publiczny mógłby stanowić podstawę takiego rozstrzygnięcia.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] września 1987 r., w części orzekającej o przejęciu działki nr [...] na własność Skarbu Państwa.

Następnie, po rozpoznaniu wniosku B. i M. I. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2008 r., nr [...], uchyliło w całości swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. i orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] września 1987 r.

Państwo R. i R. I. wnieśli skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd ten wyrokiem z 24 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1467/08 uchylił decyzje Kolegium z dnia [...] lipca 2008 r. i poprzedzające ją rozstrzygnięcie z [...] grudnia 2007 r., wskazując na uchybienia formalne obu decyzji oraz naruszenie art. 139 kpa. Stwierdził, że Kolegium powinno dokonać wyjaśnień odnośnie treści pierwotnego wniosku stron, a w rozważaniach uwzględnić zapisy szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego Osiedla [...] w W..

W ponownie prowadzonym postępowaniu, podczas rozprawy administracyjnej, która odbyła się [...] maja 2010 r., R. i R. I. sprecyzowali swój wniosek i wskazali, że domagają się stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z [...] września 1987 r. w całości, zaś Państwo B. i K. S. - w części orzekającej o przejściu działki nr [...] na własność Skarbu Państwa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2010 r., nr [...] orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z [...] września 1987 r.

R. I. i R. I. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W rozpoznaniu tego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] września 2011 r., nr [...] uchyliło ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2010 r., i orzekło o stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z [...] września 1987 r., w części w której orzeczono o przejęciu na własność Państwa działki nr [...], w pozostałej zaś części orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z [...] września 1987 r.

Wyrokiem z 20 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2335/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Państwa R. i R. I. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...], a następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 13 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2517/12, uchylił ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 czerwca 2012 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd II instancji stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa, gdyż nie została ona wyjaśniona na tyle, aby można było powiedzieć, że decyzja podziałowa jest dotknięta wadą nieważności tylko w tej części, która mówi o przejęciu na własność Państwa działki nr [...]. Dodał, że w postępowaniu nadzorczym kwestia konieczności wydzielenia działki pod drogę w zgodzie z Planem ogólnym z 1987 r. w ogóle nie była badana.

Wyrokiem z 11 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2077/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając uprzednio opisaną skargę uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2011 r. oraz decyzję z [...] października 2010 r.

Ponownie rozpoznając przedmiotowy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2016 r., nr [...] orzekło o wydaniu decyzji z naruszeniem prawa orzeczenia [...] września 1987 r., gdyż uznało, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji z przyczyny określonej w art. 156 § 2 kpa.

Kolegium stwierdziło, że dokonany podział nieruchomości nie był zgodny z planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego m. [...], a decyzja rażąco narusza prawo. Podniosło, że kwestia przejścia własności działki wydzielonej pod budowę ulicy nie podlegała załatwieniu przez organ administracji.

W ocenie organu w sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, gdyż postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z [...] listopada 1987 r. działkę [...] przyznano na współwłasność małżonkom S. i małżonkom I..

R. I. i R. I. wnieśli o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazali, że Kolegium nie odniosło się do wniosków i twierdzeń zawartych w piśmie z [...] marca 2015 r. Ponadto konieczne jest przeprowadzenie analizy przesłanek jakimi kierował się Sąd Rejonowy w W., wydając postanowienie z dnia [...] listopada 1987 r. o przyznaniu własność niezabudowanej działki nr [...] oraz dowodu z opinii biegłego z zakresu kartografii lub urbanistyki, celem stwierdzenia jakie było przeznaczenie terenu, na którym znajduje się dz. ew. nr [...], na dzień wydania kwestionowanej nadzorczo decyzji i komu miało służyć wydzielenie z niej działki pod drogę. Ponadto do oceny, czy nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, konieczne jest uwzględnienie intencji ówczesnych współwłaścicieli, a była nią wola równego podziału nieruchomości na dwie działki. Ponadto wskazali, że stwierdzając wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych Kolegium pominęło, iż przedmiotowa decyzja stanowiła o przejściu działki ew. nr [...] na rzecz Skarbu Państwa. Przy czym prawomocne postanowienie sądu powszechnego z [...] listopada 1987 r. było wydane później i jako takie było konsekwencją decyzji podziałowej i miało charakter deklaratoryjny. Możliwe jest więc stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej.

Decyzją z [...] czerwca 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2016 r., nr [...].

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że decyzja z [...] września 1987 r. w sposób rażący naruszała prawo - tj. przepis art. 12 ust. 1 ww. ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania ww. orzeczenia. Ponadto orzeczenie to wydano częściowo bez podstawy prawnej - tj. z naruszeniem art. 12 ust. 5 ww. ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Zgodnie z obowiązującym wówczas brzmieniem pierwszego z powołanych przepisów podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Druga zaś norma stwierdzała, że grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem przechodzą na własność Państwa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Kolegium podniosło, że podziału przedmiotowego gruntu dokonano niezgodnie z obowiązującym w dniu wydania decyzji podziałowej Miejscowym Planem Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego Miasta [...]. Ponadto - wobec niezawarcia w planie zapisów o konieczności zapewnienia nowoprojektowanym działkom dostępu do drogi publicznej, jak też braku wyrysowanych w jego części graficznej szczegółowych linii rozgraniczających dróg, ustaliło, że nie było konieczne wydzielenie dz. ew. nr [...], w celu zapewnienia działkom nr [...] i [...] dostępu do drogi publicznej. Obie te nieruchomości dostęp taki posiadały.

Ponadto organ wyjaśnił, że decyzję tę wydano częściowo bez podstawy prawnej, gdyż w świetle utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, przewłaszczenie nieruchomości zajętej pod drogę następuje z mocy prawa z dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu podziału stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne - zatem orzekanie w tym przedmiocie w decyzji podziałowej dotknięte jest wadą nieważności, z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa - jako wydanej bez podstawy prawnej.

Kolegium stwierdziło ponadto, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne. Unieważnienie decyzji podziałowej nie spowoduje zaistnienia stanu prawnego sprzed jej wydania. Dzielona nieruchomość stanowiła współwłasność [...] osób. Natomiast w sferze cywilnoprawnej do zniesienia współwłasności doszło dopiero w drodze postanowienia Sądu Rejonowego w W. z [...] listopada 1987 r., sygn. akt [...] Ns [...]. Unieważnienie decyzji podziałowej spowoduje więc, że nieruchomość ponownie stanowiłaby jedną całość, ale jednocześnie nie zniweczy skutków ww. postanowienia sądu powszechnego. Postanowienie, w którym sąd orzeka o zniesieniu współwłasności ma bowiem charakter konstytutywny (art. 624 kpc.).

Odnosząc się do zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów skarżących Kolegium zważyło, iż Kolegium przeanalizowało cały materiał dowodowy w sprawie, w tym pismo z dnia [...] marca 2015 r., a okoliczności podnoszone w tym piśmie dowodzą, że przedmiotową decyzję podziałową wydano z rażącym naruszeniem prawa. Skoro okoliczność ta została udowodniona, to nie przeprowadzono kolejnych dowodów na jej potwierdzenie.

Z kolei wnioskowana przez skarżących analiza przesłanek, jakimi kierował się Sąd Rejonowy w W., wydając postanowienie z dnia [...] listopada 1987 r., wykracza poza ramy postępowania nieważnościowego.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli R. I. i R. I.. Zarzucili mu

1) naruszenie przepisu art. 156 § 2 kpa, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że po wydaniu decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] września 1987 r. nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, co ma uniemożliwiać stwierdzenie nieważności tej decyzji;

2) naruszenie przepisów art. 77 § 1 oraz art 7 kpa, poprzez:

a) błędne i niepoparte materiałem dowodowym ustalenie, że w dacie wydania decyzji z [...]września 1987 r. Plan Szczegółowy osiedla [...] zatwierdzony uchwałą z dnia [...] października 1978 r., nie obowiązywał,

b) nieustalenie prawidłowej i faktycznej pierwotnej treści wniosku poprzedników prawnych wnioskodawców, w zakresie podziału działki nr [...],

c) niepodjęcie żadnych czynności dowodowych (a w tym pominięcie wniosku dowodowego skarżących o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego), w celu ustalenia, że w dacie wydania decyzji z 1987 r. obowiązujący plan zagospodarowania przestrzennego nie pozwalał na podział działki o ówczesnym nr [...] na mniejsze działki;

3) naruszenie przepisów art. 7, 8, 9 i 127 § 1 kpa, poprzez ich niezastosowanie przy wydaniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji błędne uznanie, że wydanie decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy [...], pomimo zastosowanego względem poprzedników prawnych wnioskodawców przymusu, i pomimo niezgodności decyzji z pierwotnym brzmieniem wniosku i pozbawienia wnioskodawców prawa do odwołania, nie narusza w rażący sposób przepisów prawa.

Wobec powyższego wnieśli o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżący uzasadnili, że decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa, bowiem w sprawie nie zgromadzono całego materiału dowodowego. Decyzja nie realizuje zaleceń sądów administracyjnych, zawartych w wydanych w sprawie wyrokach.

Podnieśli, że wystąpili do organu o podział ich nieruchomości na dwie równe działki, a wniosek z dnia [...] maja 1987 r. był wynikiem przymusu zastosowanego przez urzędnika, a nie woli stron.

Odnośnie naruszenia przepisu art. 156 § 2 kpa, w ocenie skarżących, w sprawie nie mamy do czynienia z nieodwracalnymi sutkami prawnymi. Okoliczność późniejszego zniesienia współwłasności działek, jakie powstały po podziale nie ma znaczenia dla niniejszego postępowania i nie można wiązać "odwracalności" skutków prawnych decyzji od skutków prawnych wywołanych innymi czynnościami w sferze prawa cywilnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, gdyż zaskarżona do Sądu decyzja jest zgodna z prawem.

W piśmie procesowymi z [...] czerwca 2019 r. B. S. i K. S. wskazali, że podział działki nr [...] został dokonany na zgodny wniosek współwłaścicieli, a decyzja zatwierdzająca podział nie była skarżona. Decyzja podziałowa wywołała nieodwracalne skutki prawne, ponieważ wydzielone nieruchomości podlegały dalszym podziałom.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

skarga okazał się bezzasadna.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2018 r., którym utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2016r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 1987 r. dotyczącej zatwierdzenia podziału nieruchomości.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie orzekał już sąd wojewódzki oraz Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z powyższego przepisu wynika, że Sąd rozstrzygając ponownie sprawę zobowiązany jest do uwzględnienia dotychczasowych ustaleń zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i prawomocnych orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a przeprowadzając kontrolę legalności działań podejmowanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględnić wskazania zawarte w tych wyrokach.

Mając powyższe na uwadze zważyć należy, iż w ostatnim wyroku który zapadł w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z 11 września 2014 r., zgodnie z oceną prawną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2014 r., wskazano, że kwestia wydzielenia działki pod drogę w zgodzie z Planem ogólnym z 1987 r. w ogóle nie była przez organ badana, a przepisy wówczas obowiązujące nie przewidywały automatycznego wydzielenia działek pod drogę przy wydawaniu decyzji podziałowej. Konieczna była zatem ocena czy kwestionowany podział był zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.

Zatem w świetle zawartych w wyroku wskazań organ nadzoru zobligowany był rozważyć, czy decyzja z [...] września 1987 r. spełnia ww. warunek tj. czy podział spełniał warunek zgodności z obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego. Zdaniem sądu, organ obowiązkowi temu sprostał, gdyż przeprowadził dogłębną i drobiazgową analizę przepisów i obowiązującego wówczas planu zagospodarowania i przestrzennego m. [...] i doszedł do wniosku, że wydzielenie działki nr [...] nie było konieczne w celu zapewnienia dostępu do drogi publicznej projektowanym działkom nr [...] i [...], bowiem działki te posiadały dostępu do drogi – ul. [...]. Powyższa analiza doprowadziła organ do konstatacji, że ww. decyzja Naczelnika Miasta i Gminy [...] z [...] września 1987 r. zawiera wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, gdyż rażąco narusza prawo tj. art. 12 ust. 1 i 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym na dacie wydawania kwestionowanej decyzji ( Dz. u. z 1985 r. nr 22 poz. 99 ze zm. ). Taka konkluzja organu jest zatem zgodna z wnioskiem skarżących, którzy cały czas wskazywali, że decyzja z [...] września 1987 r. rażąco narusza prawo. W tej sytuacji niezrozumiały, a przy tym niezasadny jest zarzut skargi, który dotyczy błędnego ustalenia przez organ, że w dacie wydawania kwestionowanej decyzji podziałowej nie obowiązywał Plan szczegółowy osiedla "[...]". Kwestia ta miałby znaczenie i byłaby by przedmiotem oceny sądu, gdyby organ nie stwierdził wystąpienia wady rażącego naruszenia prawa, a jest przecież odwrotnie.

Należy w tym miejscu podnieść także, że niezależnie od rodzaju przesłanki stwierdzenia nieważności, nie można stwierdzić nieważności decyzji, która wywołała nieodwracalne skutki prawne. W płaszczyźnie prawa administracyjnego przesłankę "nieodwracalnego skutku prawnego" należy rozpatrywać przez uwzględnienie możliwości prawnej odmiennego uregulowania sytuacji prawnej jednostki od tej, która została ukształtowana decyzją dotkniętą wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 (B. Adamiak, Glosa do uchwały SN z 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, OSP 1993, nr 5, poz. 104). Przyjmuje się, że decyzja wywoła nieodwracalny skutek prawny wówczas, gdy organ administracji nie będzie uprawniony ani przez przepisy prawa materialnego, ani przez przepisy proceduralne do odwrócenia, cofnięcia lub zniesienia tego skutku przez wydanie decyzji. Pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych, o którym mowa w art. 156 § 2, należy rozpatrywać w płaszczyźnie prawa obowiązującego, nie nawiązując do sfery faktów. Dla oceny skutków decyzji administracyjnej, dotkniętej wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności, jest prawnie obojętne, czy istnieją faktyczne możliwości cofnięcia następstw wykonania decyzji (wyrok NSA z dnia 13 lutego 2014 r., II GSK 1884/12, LEX nr 1450707). Wskazać bowiem należy, że w orzecznictwie i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, według którego decyzja wywołuje nieodwracalne skutki prawne, gdy ani przepis prawa materialnego ani przepisy procesowe, stanowiące podstawę orzekania organu administracji publicznej, nie czynią tego organu właściwym do cofnięcia tego skutku decyzji (uchwała NSA z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96, ONSA 1997 r. z. 2 poz. 49 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/94, OSN AP 1992 r., z. 12, poz. 211).

U podstaw stwierdzenia nieodwracalności skutku prawnego w odniesieniu do aktu wywołującego skutki w sferze prawa cywilnego tkwi właśnie to, że administracja nie dysponuje odpowiednimi instrumentami, aby tego rodzaju skutek odwrócić. Szczególnie ma to miejsce w sytuacji, gdy decyzja administracyjna wywarła pośredni skutek w sferze prawa cywilnego, tj. gdy stała się podstawą dokonania (nieodwracalnych dla organu) czynności prawa cywilnego. Nie budzi wątpliwości to, że w przypadku skutków cywilnoprawnych są one możliwe do cofnięcia wówczas, gdy wadliwa decyzja administracyjna wywołała je w sposób bezpośredni, a nie doszło do nich w sposób pośredni, np. przez zawarcie umowy sprzedaży. Stąd nieodwracalność skutków prawnych odnosić się może do decyzji wywołujących skutki pośrednie w sferze prawa cywilnego (Małgorzata Jaśkowska, Komentarz do art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX). Jeszcze raz należy podkreślić, że nieodwracalność skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a., polega na tym, że organ administracji nie ma możliwości w ramach swoich kompetencji zmienić skutku, który nastąpił po wydaniu decyzji. Nieodwracalny skutek prawny to taki zatem, którego organ administracji nie może wyeliminować dostępnymi sobie środkami w procesie administracyjnym (wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r. sygn. I OSK 2454/12 LEX nr 1574638, wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r. sygn. I OSK 2639/14 LEX nr 1769265.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy zauważyć, że postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] listopada 1987 r. sygn. akt [...] NS [...] orzeczono o zniesieniu współwłasności nieruchomości położonej w W. przy ul [...] w ten sposób, że B. S. i K. S. przyznano na zasadach wspólności ustawowej działkę nr [...], zaś działkę nr [...] przyznano na tych samych zasadach M. I. i B. I., działkę [...] przyznano na współwłasność małż. S. oraz małżonkom I..

W tym miejscu należy odwołać się do art. 365 § 1 k.p.c, który zgodnie z art. 13§2 k.p.c. ma zastosowanie również do postępowania nieprocesowego. W myśl art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy aspekt (prawomocność w sensie pozytywnym) oznacza, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to przyjęto we wcześniejszym prawomocnym wyroku, co gwarantuje poszanowanie dla orzeczenia sądu ustalającego lub regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia. Określone w art. 365 § 1 k.p.c. związanie stron, sądów oraz innych organów i osób treścią prawomocnego orzeczenia wyraża nakaz przyjmowania przez nie, że w objętej nim sytuacji stan prawny przedstawiał się tak, jak to wynika z sentencji wyroku. Natomiast, negatywna strona prawomocności materialnej polega na wykluczeniu możliwości ponownego rozpoznania sprawy między tymi samymi stronami, co do tego samego przedmiotu. Jest to negatywna przesłanka procesowa, określana jako powaga rzeczy osądzonej, czyli res iudicata, która została uregulowana w art. 366 K.p.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt I UK 191/10 LEX nr 896481, z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt II PK 302/08, LEX nr 513001 oraz z dnia 15 listopada 2007 r., sygn. akt II CSK 347/07, LEX nr 345525).

Jak już wyżej podkreślono, stwierdzenie nieważności decyzji nie może mieć miejsca ze względu na trwałość rozstrzygnięć administracyjnych, wywołujących nieodwracalne skutki prawne. Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. W wyniku podziału dz. nr [...] na trzy działki ([...], [...] i [...]) decyzją kwestionowaną w postępowaniu nadzorczym, te trzy działki stały się przedmiotem sądowego postępowania o zniesienia współwłasności, w którym to postępowaniu zapadło prawomocne postanowienie o zniesieniu współwłasności. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej organ nie ma prawa badać, oceniać, podważać orzeczenia sądu. Dopóki wyrok (lub postanowienie wydawane w postępowaniu nieprocesowym) sądu są obowiązujące, wywierają też określone skutki- w tym przypadku tym skutkiem jest zniesienie współwłasności pomiędzy małż. I. i S.. A jak wyżej podkreślono wskazano, wywołanie przez decyzję skutków cywilnoprawnych, których organ nie jest w stanie odwrócić własnym działaniem, stanowi przesłankę niweczącą stwierdzenie nieważności decyzji ze względu na nieodwracalność skutków prawnych.

Niezależnie od powyższego stanowiska należy zauważyć, że okolicznością bezsporną (podnoszoną na całym etapie postępowania administracyjnego) jest fakt że B. i M. I. są byłymi właścicielami działki nr [...] (obecnie [...]), aktualnymi właścicielami ww. działki stali się na drodze czynności cywilnoprawnej R. I. [1] i R. I. [2]. W wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 848/16 Naczelny Sąd Administracyjny (publik. CBOSA) wprost stwierdził, że bezpośrednim skutkiem prawnym podziału nieruchomości jest utworzenie nowych bytów ewidencyjnych - nowych odrębnych działek gruntu o określonych numerach i granicach. Dopóki właścicielem nowoutworzonych działek pozostaje jedynie właściciel (lub współwłaściciele) działki podlegającej podziałowi (i nie zaszły inne szczególne okoliczności) nie ma podstaw, aby przyjąć, że skutek prawny decyzji podziałowej ma charakter nieodwracalny. Ewentualne wycofanie decyzji podziałowej z obiegu prawnego prowadzi bowiem do przywrócenia poprzedniej numeracji oraz poprzedniego wpisu do ewidencji podzielonej działki, bez wpływu na istotę przysługującemu właścicielowi prawa własności. Odmiennie jednak należy oceniać skutki prawne decyzji podziałowej, jeśli w efekcie dalszego obrotu prawnego poszczególne działki stały się własnością różnych podmiotów. Dlatego w przypadku tego typu zmiany stosunków własnościowych dotyczących podzielonych działek, skutek prawny decyzji podziałowej należy więc uznać za nieodwracalny w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Ta okoliczność przemawia również za prawidłowością stanowiska organu dotyczącego wystąpienie przeszkody do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 1987 r.

Tym samym argumenty podniesione w skardze, w istocie stanowiące polemikę ze stanowiskiem organu, odnoszące się do braku wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych, należy uznać za niezasadne.

Wreszcie za niezasadny należy uznać zarzut "nie ustalenia prawidłowej i faktycznej pierwotnej treści wniosku poprzedników prawnych wnioskodawców w zakresie podziału działki nr [...]", co miało świadczyć o nie uwzględnieniu zaleceń zawartych w wydanych w sprawie wyrokach NSA i WSA, w szczególności w wyroku WSA o sygnaturze akt I SA/Wa 1467/08. W żadnym z wyroków wydawanych przez sąd wojewódzki jak też Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiotowej sprawie nie było zalecenia zbadania prawidłowej i faktycznej pierwotnej treści wniosku w zakresie podziału działki nr [...]. We wspomnianym wyroku WSA z 24 lutego 2009 r. o sygnaturze akt I SA/Wa 1467/08 sąd wyraźnie wskazał, że w sprawie nie została w sposób jednoznaczny wyjaśniona treść żądania stron zawarta we wniosku o wszczęcie postępowania nadzorczego, a wniosku o podział działki nr [...].

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

-----------------------

7