Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 938/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 139 oraz art. 140
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] odmawiającą J. J. umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan sprawy:

W dniu [...] J. J. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP. Wyjaśnił, że przedmiotowe zaległości powstały w trakcie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1.12.2000r. do 31.12.2004r. w ramach tzw. samozatrudnienia, co było warunkiem wykonywania pracy w charakterze nauczyciela-wykładowcy w dwóch odrębnych placówkach oświatowych - A i B. Pomimo prowadzenia dodatkowych usług w ramach obsługi turystycznej oraz podejmowanych nieodpłatnie działań promocyjnych na rzecz miasta, nie udało się uzyskiwać wystarczających dochodów na spłatę wszystkich należności z tytułu prowadzonej działalności - z tego powodu, z dniem 31.12.2004r. zrezygnował z prowadzenia firmy o nazwie C. Decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] uzyskał status osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku, z powodu zaległości w spłacie składek ustalonych przez ZUS. Od tamtej pory pozostaje bez stałego, etatowego zatrudnienia, wykonując jedynie dorywcze prace w ramach zastępstw lub konkretnych zleceń w oparciu o umowę o dzieło - między innymi na tej podstawie uzyskał prawo do rocznego zasiłku dla bezrobotnych, które utracił z dniem 17.04.2010r. Ponadto wnioskodawca wyjaśnił, że od dnia [...], decyzją Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności został uznany za osobę niepełnosprawną, w ramach przyczyn oznaczonych symbolem 03-L, w stopniu umiarkowanym o charakterze stałym. Aktualnie nadal jest osobą bezrobotną, dla której Powiatowy Urząd Pracy nr [...] w Ł. nie jest w stanie znaleźć odpowiedniej pracy. W ostatnim czasie pracował, za minimalne wynagrodzenie, w miejscach znacznie oddalonych od stałego miejsca zamieszkania - tj. Polanica - Zdrój, Wrocław, Gdynia, czy Warszawa. Do wniosku J. J. załączył dokumenty potwierdzające powyższe wyjaśnienia. W piśmie z dnia 19.07.2010r. wnioskodawca wyjaśnił, że od dnia 31.12.2004r. nie posiadał i nie posiada statusu przedsiębiorcy, wniosek o umorzenie należności z dnia [...] dotyczy umorzenia wszystkich należnych kwot za okres od 1.12.2000r. do 31.12.2004r., tj. za okres prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej - jest to pierwszy tego typu wniosek. W okresie od 16.06.1990r. do 5.09.1997r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, zakończoną bez żadnych zadłużeń, w tym również bez żadnych długów wobec ZUS. Zadłużenie wobec ZUS jest wynikiem "konieczności samozatrudnienia, do czego sprowadzały się wymogi ówczesnych decydentów prowadzących prywatne placówki oświatowe, w których prowadził zajęcia i wykłady" - obciążenia takiej formuły pracy okazały się dla zbyt kosztowne i to pomimo prowadzenia innej, dodatkowej działalności turystycznej. Wnioskodawca podał, że w tamtym okresie organizował wiele nieodpłatnych akcji promocyjnych w skali miasta i kraju. Ponadto podał, że otrzymał wyrok Sądu Okręgowego w Ł., dotyczący odwołania od decyzji nr [...], z dnia [...], od którego prawdopodobnie będzie składał apelację. J. J. wyjaśnił, że od dnia 24.11.1983r. jest osobą rozwiedzioną, nie posiada żadnych ruchomości, nieruchomości, ani praw majątkowych. Posiada zobowiązania z tytułu podatków od dzierżawionej nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. [...], które dochodzone są w trybie egzekucyjnym i spłacane w zależności od istniejących możliwości. Nie wie jakie są wydatki z tytułu miesięcznych opłat za mieszkanie, leczenie. Zamieszkuje (jednak nie gospodaruje) wspólnie z synem B. J. i jego matką, M. K. – M..

Organ w toku postępowania wyjaśniającego ustalił, że w dniu [...] ZUS [...] Oddział w Ł. Inspektorat w Ł. wydał decyzję nr [...], określającą należności z tytułu nieopłaconych składek. Wnioskiem z dnia [...] od ww. decyzji J. J. wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł.. Od dnia 8.02.2010r. wnioskodawca był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy nr [...] w Ł., z prawem do zasiłku. W okresie rejestracji nie były przedstawiane mu oferty pracy, ponieważ urząd nie dysponował odpowiednimi propozycjami zatrudnienia. Nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów. Zgodnie z dokumentami zaewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS był zgłoszony do ubezpieczenia jako osoba bezrobotna, nie pobierająca zasiłku. Postanowieniem z dnia [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie złożonego przez J. J. wniosku z dnia [...] o umorzenie należności z tytułu składek. W dniu [...] strona wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania i poinformował, że nie złożyła apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...]. Do pisma została załączana kserokopia wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], oddalającego odwołanie od decyzji z dnia [...]. Postanowieniem z dnia [...] zostało podjęte z urzędu postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. W dniu 13.09.2010r. wnioskodawca oświadczył, że z dniem 3.09.2010r. został wyrejestrowany z PUP nr [...] w Ł. z racji wykonywania pracy w ramach umowy o dzieło - w okresie od 6.09.2010r. do 10.09.2010r.

Decyzja z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Wnioskiem z dnia [...] J. J. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie prośby o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS.

W toku przeprowadzonego dodatkowego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że wnioskodawca nie figuruje w rejestrze ewidencji gruntów i budynków miasta Ł. - pismo wystawione przez Miejski Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Ł. w dniu 7.09.2010r. Od dnia 18.10.2010r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy nr [...] w Ł., bez prawa do zasiłku - wydruk z konta ubezpieczonego z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS wg stanu na dzień 2.11.2010r. W dniu 1.10.2010r. należności z tytułu nieopłaconych składek przez J. J. zostały skierowane do dochodzenia z rachunku bankowego - postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...], z dnia [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

Na powyższą decyzję J. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z dnia 25 lutego 2011r., sygn. akt I SA/Łd 43/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek ma charakter uznaniowy, ale organ musi wskazać jakie inne względy ustawowe przemawiają przeciwko umorzeniu. Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja w istocie nie spełnia tego wymogu. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że z jednej strony organ odwoławczy wywodzi, że ustalona w toku postępowania administracyjnego "aktualna sytuacja finansowa" prowadzi do przyjęcia, że zachodzi przesłanka umorzenia zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r., co oznacza, że organ rentowy stwierdza występowanie sytuacji, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z drugiej strony organy obu instancji nie są w stanie ustalić okoliczności zasadniczej dla zbadania istnienia powyższej przesłanki, a mianowicie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Z akt administracyjnych przedstawionych sądowi, w tym zwłaszcza z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym nie wynika jaka jest sytuacja finansowa wnioskodawcy w dacie składania wniosku o umorzenie. W powyższym wyroku WSA w Łodzi stwierdził, iż należało ustalić: po pierwsze, co dotyczy stanu finansowego - jakie jest źródło utrzymania strony, skoro pozostaje bez pracy i nie gospodaruje wspólnie z nikim, po drugie, co dotyczy stanu rodzinnego - na czym polega wspólne zamieszkiwanie (choć niegospodarowanie) z matką syna, skoro poza jej danymi personalnymi nie zna żadnych innych danych. WSA w Łodzi uznał, że bez ustalenia aktualnego źródła i wysokości utrzymania wnioskodawcy, a także tego czy korzysta z pomocy rodziny, a zwłaszcza najbliższej, tej z którą wspólnie zamieszkuje, niepodobieństwem jest stwierdzenie zaistnienia przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organ wezwał wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień. J. J. wyjaśnił, że od dnia 7.02.2011r. jest na zwolnieniu lekarskim, co uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy do czasu właściwego wyleczenia obecnych dolegliwości kręgosłupa. W związku z długotrwałymi i przewlekłymi schorzeniami laryngologicznymi oraz reumatologicznymi orzeczeniem z dnia [...] został uznany za osobę trwale niepełnosprawną o stopniu umiarkowanym. Ponadto podał w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury ani renty, pobiera zasiłek chorobowy w wysokości 2.105,32 zł, nie posiada żadnych ruchomości, nieruchomości, ani praw majątkowych. Nie posiada zobowiązań wobec innych wierzycieli. W miesiącu maju 2011r. poniósł wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, na które składają się opłaty za: czynsz w wysokości 292,67 zł, energię w wysokości 31,45 zł, telekomunikację w wysokości 70,17 zł. W miesiącu maju 2011r. poniósł również wydatki związane z: leczeniem w wysokości 198,00 zł, wyżywieniem w wysokości 950,00 zł, zakupem środków czystości w wysokości 100,00 zł oraz z zakupem prasy i za przejazdy MPK w wysokości 80,00 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z osobami, z którymi zamieszkuje. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, od dnia 7.02.2011r. przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu dolegliwości kręgosłupa, oraz że wyjście z kryzysu finansowego uzależnione jest od stanu zdrowia.

Ponadto organ ustalił, że w okresie od dnia 27.12.2010r. do 12.02.2011r. J. J. był osobą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc 12.2010r. stanowiła kwota 0,00 zł, za miesiąc 01.2011r. stanowiła kwota 1.727,27 zł., za miesiąc 02.2011r. stanowiła kwota 7.600,00 zł, a za miesiąc 03.2011r. stanowiła kwota 4.071,40 zł. Natomiast od dnia 7.02.2011r. przebywa na zwolnieniu lekarskim - za okres od 7.02.2011r. do 12.02.2011 r. zostało wypłacone wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w wysokości 1.049,28 zł. Po dniu 30.09.2010r. - tj. po dniu odbioru decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek nr [...] nie dokonał żadnych wpłat na poczet nieopłaconych składek ZUS.

W dniu 20.06.2011. wpłynęły do Zakładu potwierdzenia wypłaty wnioskodawcy okresowych świadczeń chorobowych oraz pismo dotyczące rozwiązana z nim umowy dzierżawy nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...].

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie przeanalizował zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej (w tym osiąganych przez stronę dochodów, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy i wskazał, że za okres od 7.02.2011r. do 12.02.2011r. zostało wnioskodawcy wypłacone wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w wysokości 1.049,28 zł., natomiast za okres od 13.02.2011r. do 29.05.2011r. - tj. za 106 dni zostało wypłacone okresowe świadczenie chorobowe w łącznej wysokości 7.853.10 zł, co daje do wypłaty średnią miesięczną kwotę ok. 2.223,00 zł. Organ dokonał też ponownej analizy wydatków strony i stwierdził, że istnieje możliwość egzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek z przysługującego wnioskodawcy zasiłku chorobowego, a więc brak jest spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. W przeciwnym razie byłoby to w sprzeczności z przepisami określającymi wysokość potrąceń jakich można dokonywać z zasiłku chorobowego w oparciu o art. 139 i 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) - z zasiłku chorobowego mogą być dokonywane potrącenia w wysokości 25% świadczenia, przy czym wysokość świadczenia odpowiadająca 50% kwoty najniższej emerytury pozostaje wolna od egzekucji i potrąceń. Wobec czego można założyć, że ustawodawca ustalając powyższą kwestię z pewnością przewidział swoisty próg, który ma zapewnić minimum egzystencji. Aktualnie miesięczny dochód J. J. z tytułu pobieranego okresowego świadczenia chorobowego, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych - tj. zakup żywności, opłaty za media, odzież, obuwie, ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność oraz pozostałe wydatki, wynosi ok. 2.223,00 zł netto i znacznie przekracza minimum socjalne. Minimum socjalne przypadające na osobę w jednoosobowym gospodarstwie pracowniczym, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wynosi aktualnie 940,12 zł. Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie uniemożliwiały i nie uniemożliwiają wnioskodawcy całkowitego podjęcia zatrudnienia. W okresie od 6.09.2010r. do 10.09.2010r. wnioskodawca osiągał dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło, natomiast w okresie od dnia 27.12.2010r. do 12.02.2011r. dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Natomiast aktualnie osiąga dochody z tytułu zasiłku chorobowego, z którego mogą być egzekwowane należności z tytułu składek. Powyższe oznacza, że spłata zadłużenia wobec ZUS, w dłuższym okresie czasu jest możliwa. Organ wskazał, że strona uregulowała zobowiązania z tytułu podatku od dzierżawy nieruchomości, które wg oświadczenia wynosiły ponad 4.300,00 zł., co oznacza, że spłatę zobowiązań wobec innego wierzyciela przedłożył nad spłatę zadłużenia wobec ZUS.

Organ wyjaśnił, że przepisy nie wskazują jednoznacznie co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, jednakże dokonując takiej oceny, zadaniem Zakładu należy przyjąć, że chodzi o niezbędne minimum, wydatki na przeżycie, a nie wydatki poprawiające komfort życia. Zatem opłat podatku od nieruchomości, którą dzierżawił (wysokość podatku za IV kwartał 2010r. wynosiła 357,00 zł.) jak również za usługi telekomunikacyjne w wysokości 72,17 zł nie można zaliczyć do wydatków niezbędnych i koniecznych. Organ uznał, że przypadku J. J. nie zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Nie mają również zastosowania przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 cytowanego rozporządzenia, gdyż nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłyby spowodować, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie wykazał także, że choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiła go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wprawdzie orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności z dnia [...], a następnie z dnia [...], został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (na stałe) i wskazana jest praca w warunkach chronionych, jednakże orzeczenia te nie uniemożliwiały i nie uniemożliwiają całkowicie podjęcia pracy. Ponadto wystawiane na druku ZUS ZLA zwolnienia lekarskie nie oznaczają trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, gdyż druk ten określa dokładnie czas trwania niezdolności do pracy, co potwierdza wskazanie na nim okresu niezdolności do pracy "od dnia do dnia". Ponadto organ wskazał, że w okresie od dnia 6.09.2010r. do 10.09.2010r. wnioskodawca był zatrudniony na podstawie umowy o dzieło, natomiast w okresie od dnia 27.12.2010r. do 12.02.2011r. na podstawie umowy o pracę. Organ wyjaśnił, że opłacanie składek nie jest uzależnione od osiągania dochodów, czy też ponoszenia strat z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, a od gotowości do wykonywania tej działalności.

Ponadto organ stwierdził, iż w przypadku strony nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że umorzenie należności z tytułu składek w chwili obecnej byłoby przedwczesne, tym samym naruszałoby interes publiczny.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący argumentował jak w pismach składanych w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Ponadto podał, że nie znajdują uzasadnienia czynione zarzuty, iż nie zlikwidował prowadzonej działalności gospodarczej, która nie przynosiła dochodów. Nie jest zgodne z prawdą, że systematycznie naruszał prawo poprzez nieopłacanie składek. W trakcie zarejestrowania się jako osoba bezrobotna w 2005r. został pozbawiony zasiłku dla bezrobotnych z powodu niezapłaconych składek, a pomimo tego teraz żąda się od niego zapłacenia wszystkich zaległych składek wraz z odsetkami.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazał, że nie może wypowiedzieć się co do przysługującego zobowiązanemu prawa do wypłaty zasiłku dla bezrobotnego, ponieważ nie leży to w jego gestii. Ponadto organ wskazał, że prowadzone aktualnie przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł. postępowanie egzekucyjne jest skuteczne, bowiem z zasiłku chorobowego należnego zobowiązanemu w dniach 26.07.2011r. i 29.07.2011r. zostały wyegzekwowane należności na poczet nieopłaconych składek w wysokości 485,27 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie organy administracji publicznej nie naruszyły przepisów prawa w sposób określony w art. 145 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który obligowałoby do uchylenia zaskarżonej decyzji, bądź stwierdzenia jej nieważności.

Zaskarżona decyzja wydana została po uchyleniu poprzedniej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Łd 43/11. Stosownie do art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

W myśl art. 28 ust. 1 powołanej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (28 ust. 3).

W tym miejscu wskazać należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Podkreśla się jednak zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej jako k.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność a Sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Sąd dokonując oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego i wyprowadzonych z niego konsekwencji prawnych stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał dogłębnej oceny prawnej ustalonego stanu fatycznego, wykonując tym samym zalecenia WSA zawarte w wyroku z dnia 25 lutego 2011 r.

W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie zachodzi ustawowa przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności, i tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do spostrzeżenia, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wyczerpujący. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący mieszka z synem oraz jego matką. Nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Wykazał, że poniósł koszty związane z utrzymaniem mieszkania w maju 2011 r., tj. opłata za czynsz 292,67 zł, energia 31,45 zł, telekomunikacja 70,17 zł. Skarżący otrzymuje świadczenie chorobowe średnio miesięcznie w kwocie 2.223 zł. Organ stwierdził, że dochód ten jest wyższy niż minimum socjalne. Skarżący uregulował zobowiązania z tytułu podatku od dzierżawy nieruchomości, które wynosiły ok. 4300 zł. Organ nie przeczy, że sprostanie obciążeniu wymaga znacznego wysiłku, jednakże na obecnym etapie postępowania ocenił, że skarżący jest w stanie spłacić zadłużenie. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone aktualnie wobec skarżącego jest skuteczne, bowiem z zasiłku chorobowego należnego zobowiązanemu w dniach 26.07.2011r. i 29.07.2011r. zostały wyegzekwowane należności na poczet nieopłaconych składek w wysokości 485,27 zł.

W ocenie Sądu, wobec powyższych ustaleń, organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności składek. Podjęcie spłaty zaległej należności pogorszy wprawdzie sytuację skarżącego, nie daje to jednak wystarczającej podstawy, aby dług umorzyć. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie stanowisko zaprezentowane w skardze, że sytuacja skarżącego wypełnia dyspozycję art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wprawdzie skarżący zaprzestał prowadzenia działalności, ale posiada stały dochód. W omawianym stanie rzeczy organ słusznie zatem uznał, że uzyskiwanie przez skarżącego comiesięcznego dochodu przemawia za odmową wydania na jego rzecz, niewątpliwie uznaniowej w swym charakterze, decyzji na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Szczegółowe zasady umorzenia, o których mowa wyżej określił w drodze rozporządzenia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne).

Z mocy § 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zgodnie zaś z pkt 3 § 3 umorzenie może nastąpić z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonana przez organ analiza sytuacji finansowej skarżącego, szczegółowo przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie daje podstawy do przyjęcia, że wypełnia ona dyspozycję § 3 pkt 1 powołanego rozporządzenia. Na dochód skarżącego składa się kwota świadczenia chorobowego ok. 2.223 zł. Skarżący zamieszkuje z synem i jego matką. Wprawdzie skarżący twierdzi, ze nie prowadzi z ww. osobami wspólnego gospodarstwa domowego. A zatem ich dochodu nie można brać pod uwagę przy ustalaniu sytuacji finansowej skarżącego, to jednak zauważyć należy, że skarżący nie ponosi pełnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (udokumentował tylko wydatki za miesiąc maj 2011 r., ponadto z żadnych dokumentów nie wynika, że osoby, z którymi zamieszkuje nie ponoszą kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania). Miesięczny dochód skarżącego po odliczeniu wydatków nie pozwala więc przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Argumentem przemawiającym za odmową umorzenia należności na podstawie § 3 pkt 3 powołanego rozporządzenia jest zaś to, że skarżący nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Natomiast udokumentowana choroba skarżącego nie pozbawia go dochodu. Otrzymuje świadczenie chorobowe w kwocie przekraczającej minimum socjalne. Skoro podnoszona przez skarżącego okoliczność jego choroby nie stanowi przeszkody w otrzymywaniu dochodu, zatem nie może stanowić przesłanki umorzenia należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia).

Przesłanką podjęcia decyzji w sprawie umorzenia zaległości składkowej jest sytuacja podatnika istniejąca w chwili podejmowania decyzji, przy czym dłużnik jest zobowiązany do wykazania inicjatywy dowodowej w tym zakresie stosowanie do postanowień § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt GSK 160/10). Prawidłowo zatem organ przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego uwzględnił otrzymywane wcześniej przez niego wynagrodzenie za pracę i brak dokonania jakiejkolwiek spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Z akt administracyjnych wynika również, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego na okoliczność jego sytuacji finansowej. Przeprowadził również szczegółowe postępowanie wyjaśniające dotyczące ww. okoliczności. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Brak zatem uzasadnienia dla zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 80 k.p.a.

Za ustaleniem, czy w danym przypadku występuje ważny interes zobowiązanego przemawiający za umorzeniem zobowiązania z tytułu ubezpieczenia społecznego, winny przemawiać określone zobiektywizowane wartości, społecznie akceptowalna hierarchia tych wartości, a nie subiektywne odczucia zobowiązanego. Uznanie interesu strony za ważny powinno wynikać z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego, a nie z własnego przekonania strony opartego na poczuciu krzywdy, czy nierozumienia przez organ trudnej sytuacji faktycznej. Niewątpliwie, za słuszny interes zobowiązanego należy uznać także zobiektywizowaną sytuację ekonomiczną, wysokość uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków, posiadany majątek.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie organ dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnej oceny dowodów. Odmawiając umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, – wbrew twierdzeniom skargi - nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie mieści się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowuje proporcje pomiędzy ważnym interesem strony i interesem społecznym.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

n.k.