Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2704/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28, 30, 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 2, 152, 119 pkt 1 i 120
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 8
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego E. D. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 1985 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 1985 r., nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] kwietnia 1986 r., zostało przejęte na własność Państwa gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, w skład którego wchodziły działki nr [...], nr [...] i nr [...] położone w obrębie wsi [...], stanowiące własność J. D. Równocześnie organ orzekł o wyłączeniu i pozostawieniu jako własność J. D. działki gruntu, na której wzniesiono budynek mieszkalny i budynki gospodarcze o pow. [...] ha, oznaczonej jako nr [...] oraz inwentarza żywego i martwego. Ponadto obciążył działkę nr [...] służebnością gruntową w zakresie niezbędnym do korzystania z niej.

Pismem z dnia 22 lipca 2009 r. E. D. - jako spadkobierca K. i J. D. - wystąpił o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 1985 r. wskazując, że gospodarstwo rolne, które zostało przekazane na własność Państwa, nie było w całości własnością J. D.

Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważność decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 1985 r.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, tj. aktu nadania Powiatowej Komisji [...] w [...] z dnia [...] grudnia 1947 r., nr [...] oraz orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa z dnia [...] października 1954 r. wynika, że przedmiotowe gospodarstwo stanowiło własność J. D. W związku z powyższym przekazanie przez J. D. całości gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości [...] na rzecz Państwa uprzednio wskazanym orzeczeniem Naczelnika Gminy [...], nastąpiło zgodnie z przepisami prawa.

E. D. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Podniósł, że przedmiotowe gospodarstwo rolne nie było w całości własnością J. D., bowiem wchodziło w skład majątku wspólnego K. i J. małżonków D. W dacie uprawomocnienia się orzeczenia o wykonaniu aktu nadania osoby te były małżeństwem. Na poparcie swojej argumentacji wnioskodawca przywołał orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1969 r., sygn. akt III CZP 10/69.

Po rozpoznaniu powyższego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...].

W uzasadnieniu wskazał, że materialno-prawną podstawę decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 1985 r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.). Stosownie do wskazanych przepisów w wypadku braku następcy lub, gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia a także, gdy następca został uznany przez sąd za niegodnego przejęcia gospodarstwa, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo.

W aktach sprawy znajduje się akt notarialny zrzeczenia własności nieruchomości z dnia [...] marca 1962 r., Nr Rep. [...], z którego wynika, że K. D. na zasadzie wspólności ustawowej jest współwłaścicielką nieruchomości składających się z działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] - ponieważ przedmiotowe nieruchomości J. D. nabył prawomocnym orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania w czasie małżeństwa z pieniędzy dorobkowych. Przy czym organ dodał, że znany jest mu pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z dnia 7 marca 1969 r., sygn. akt III CZP 10/69 (publ. OSNC 1970, nr 4, poz. 53) - zgodnie z którym gospodarstwo rolne, nadane w czasie trwania małżeństwa na rzecz jednego z małżonków w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279) oraz dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78) wchodzi w skład majątku wspólnego obojga małżonków.

Okoliczność ta pozostaje jednak bez znaczenia, gdyż zgodnie z odpisem z księgi wieczystej KW nr [...] z dnia [...] maja 1984 r. przedmiotowe gospodarstwo rolne w całości stanowiło własność J. D. Podkreślił, że księga wieczysta ustala stan prawny nieruchomości i uzasadnia domniemanie, iż ujawnione w niej prawo jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Powyższe wynika z dyspozycji art. 1 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.). Kwestionowanie zaś treści ksiąg wieczystych wykracza poza kompetencje organu administracji - bowiem tylko i wyłącznie sąd wieczysto-księgowy może dokonywać zmian w treści księgi i zgodnie z art. 10 ust. 1 ww. ustawy w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nie istniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.

Pominięcie K. D. i brak jej wniosku o przejęcie gospodarstwa za emeryturę nie można traktować jako rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, bowiem takie naruszenie prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył E. D. -wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy Ministrowi do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że organ powołał się na związanie go treścią księgi wieczystej, w której wpisany jako właściciel był jedynie J. D. - co stoi w sprzeczności z zasadami poprawnej wykładni. Do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji dołączył bowiem akt nadania gospodarstwa rolnego na rzecz J. D. oraz orzeczenie o wykonaniu tego aktu nadania, a także odpis skrócony aktu małżeństwa J. D. i K. D., z którego wynika, że osoby te były małżeństwem jeszcze przed uzyskaniem wspomnianego aktu nadania, a w całym tym okresie obowiązywała miedzy nimi wspólność ustawowa. Zatem z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ww. osoby stały się współwłaścicielami gospodarstwa rolnego na prawach wspólności łącznej. Kwestia przynależności w takich przypadkach gospodarstwa do majątku wspólnego wynika z przepisów prawa i jest oczywista zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1969 r., sygn. akt III CZP 10/69, OSNC 1970/4/53). Stąd nieuwzględnienie tego faktu stanowi rażące naruszenie prawa. Nie można dokonywać wykładni niezgodnej z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zwłaszcza, gdy jest ono powszechnie aprobowane w doktrynie. Zaś brak wpisu w księdze wieczystej nie ma żadnego znaczenia z punktu widzenia stosunków własnościowych. Dokonana przez Ministra wykładnia prawa niezgodna z zasadami logiki jest nieprawidłowa i jako taka nie może być akceptowana.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi, bowiem nie wskazano w niej na żadne nowe okoliczności wpływające na sposób rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Natomiast art. 119 ww. ustawy stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli:

1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania;

2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Wniesiona skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Poza sporem pozostaje okoliczność, że w każdym postępowaniu administracyjnym winny brać udział wszystkie podmioty, które posiadają przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa, zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa i stanowiskiem doktryny stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki decyzji (np. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r., sygn. akt II SA 2164/92, ONSA 1995 nr 1 poz. 32, wyrok 7 sędziów NSA z dnia 13 października 2003 r., sygn. akt OSA 4/03, opubl. ONSA 2004/1/3) - przy czym interes prawny musi być osobisty, własny, indywidualny, konkretny i oparty o przepis prawa administracyjnego.

Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa), Zgodnie z art. 8 kc zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. W konsekwencji w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania; nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie akty administracyjne.

W przedmiotowej sprawie na etapie postępowania organ nie zweryfikował w sposób prawidłowy stron postępowania, bowiem doręczył decyzje A. B. Tymczasem, w dniu wydania decyzji zarówno pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2012 r., jak i drugiej instancji z dnia [...] sierpnia 2013 r. osoba ta nie żyła. Zmarła ona w dniu [...] marca 2011 r. - co wynika z przedłożonego sądowi odpisu skróconego aktu zgonu nr [...].

Powyższe oznacza, iż w toku postępowania administracyjnego orany prowadzące postępowanie naruszyły prawo w sposób wskazany w art. 156 § 1 pkt 2 kpa - zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z udziałem zmarłego A. B., do którego skierowano wydane akty administracyjne zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji, co musiało skutkować stwierdzeniem nieważności tych decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983 r., sygn. akt II SA 261/83).

Tego rodzaju uchybienie wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd zgodnie z art. 119 § 1 ppsa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i właściwe określi strony postępowania. Następnie skieruje do nich podjętą w sprawie decyzję.

Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał jej merytorycznie pod względem zgodności z prawem, uznając to za przedwczesne.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 w związku z art. 210 § 2 ww. ustawy.