Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 813/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie : NSA Izabela Dobosz (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2008 r. sprawy ze skargi D.M. i W.M. na decyzję Wojewody z dnia [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego W.M. kwotę 200 zł ( dwieście złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Starosty O. z dnia [...] stycznia 2007 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 104 § 1, art.107 § 1, art. 109 § 1 k.p.a. odmówiono zwrotu na rzecz D.M. i W.M. nieruchomości składającej się z parceli gruntowych [...], [...] [...] o powierzchni [...] ha położnej w O. , obręb [...] dla której w Sądzie Rejonowym w O. , w Wydziale V Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta nr [...], gdzie właścicielem jest Gmina Miasta O.

Organ w uzasadnieniu streścił dotychczasowy przebieg sprawy, która rozpoczęła się dnia [...] kwietnia 1993 r. wnioskiem państwa M. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako p. gr. [...] i p.gr. [...], i stwierdził, że w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, wydane zostały dwa zupełnie różniące się charakterem akty prawne. Pierwszym była decyzja administracyjna z dnia [...] stycznia 1987 r. Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami, Rolnictwa, Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa Urzędu Miejskiego w O. znak: [...] o wywłaszczeniu nieruchomości w gminie kat. [...] z przeznaczeniem pod realizacje osiedla mieszkaniowego "[...]" w O.

W decyzji tej wpisano jako właściciela hipotecznego wywłaszczonych nieruchomości tj. p.gr. [...] i p.gr. [...] o łącznej powierzchni [...] m2 M M. . Natomiast D. i W.M. wskazano jako użytkowników wywłaszczonych parcel, zaznaczono przy tym, że odszkodowanie zostanie przekazane do depozytu sądowego.

Następnie w dniu [...] 1989 r. sporządzono akt notarialny [...], w którym W. i D.M. sprzedali Państwu - Urzędowi Miejskiemu w O. działkę gruntową oznaczoną jako p.gr. [...] o pow. [...] ha (za kwotę [...] zł), która powstała ze zniesienia p.gr. [...] do p.gr. [...] a następnie podziału p.gr. [...] na p.gr. [...] i p.gr [...]. Następnie organ streścił wyniki postępowania, w trakcie którego próbowano uchylić decyzję wywłaszczeniową, względnie ustalić nieważność umowy notarialnej. Obydwie próby spotkały się z niepowodzeniem.

W toku postępowania ustalono, iż poprzednia właścicielka wywłaszczonych nieruchomości M.M. miała w decyzji z dnia [...] stycznia 1987 r. ustalone odszkodowanie w kwocie [...] zł, które miało zostać wpłacone do depozytu sądowego. Sąd Rejonowy w O. ustalił jednak, że taki depozyt nie pojawił się w skorowidzach z lat 1986 - 1995. Jednocześnie wnioskodawcy oświadczyli, że nie otrzymali odszkodowania za grunty wywłaszczone a jedynie zostało im wypłacone " odszkodowanie ustalone w akcie notarialnym".

Na potrzeby prowadzonego postępowania została sporządzona przez Przedsiębiorstwo Geodezyjne A. dokumentacja geodezyjna z dnia [...] 2003 r., z której wynika, że dawnej p.gr. [...] odpowiada p.gr. [...] p.gr. [...] i p.gr. [...].

W uzasadnieniu decyzji przytoczono również poprzednie decyzje jakie w sprawie zapadały, a także streszczono wyniki postępowania o ustalenie, iż Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości [...] i [...].

Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2006 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w O. oddalił powództwo z powodu braku po stronie powodowej (Skarbu Państwa - Starosty O. ) legitymacji czynnej do wytoczenia powództwa o ustalenie.

Stwierdzono również, na podstawie odpisu z księgi wieczystej nr [...] iż prawo własności p.gr. [...] o pow. [...] m2 wpisano dnia [...] 1988 r. na rzecz W.M. i D.M. , na prawach ustawowej wspólności, na podstawie aktu własności ziemi z daty O. [...] 1975 r. nr [...]. Natomiast dla p. gr. [...], [...] i [...] które odpowiadają dawnej p.gr. [...] w Sądzie Rejonowym w O. , prowadzona jest księga wieczysta nr [...], gdzie prawo własności ujawnione jest na rzecz Gminy Miasta O.

W trakcie postępowania ustalono, że p.gr. [...] pierwotnie ujawniona była w kw [...], następnie p.gr. [...] została odłączona do kw [...], gdzie w dziale II wpisana była własność Państwa - Urzędu Miejskiego w O. Podstawą wpisu prawa własności w tym przypadku była umowa sprzedaży z dnia [...] 1989 r.

W umowie tej brak jest informacji, że nieruchomość została zbyta w trybie sprzedaży wywłaszczeniowej. W jednym z akapitów ujawniono, że przedstawicielka Państwa okazała decyzję Wojewody . nr [...] znak: [...] z dnia [...]1987 r. zatwierdzającą stan realizacyjny dotyczący budowy osiedla "[...]" w O.

Organ, opierając się na poglądach doktryny i orzecznictwa dokonał analizy art. 136 i 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dochodząc do wniosku, iż brak podstaw do przyjęcia, że doszło do "wywłaszczenia", gdyż należy rozumieć przez nie władcze odjęcie prawa własności lub innego prawa rzeczowego w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, a nie nabycie nieruchomości dla realizacji celu publicznego w drodze umowy cywilnoprawnej (powołano się m.in. na uchwałę SN z dnia 24 września 1992 r., sygn. akt III AZP 11/92). W niniejszej sprawie umowa sprzedaży nie miała charakteru transakcji "wywłaszczeniowe - przymusowej" ani też z umowy tej nie wynika, że została ona sporządzona w związku z prowadzonym postępowaniem wywłaszczeniowym.

W związku z tym, zdaniem Starosty O. nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające rozważenie zwrotu nieruchomości.

W odwołaniu od tej decyzji W. i D.M. zarzucają naruszenie art. 216 ust.2 pkt.3, art.136 ust.3, art. 137 ust.1 i art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem o zwrot nieruchomości albo o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podnoszą, że rozważania organu opierają się na orzecznictwie i literaturze sprzed 2003 roku, nieaktualnym świetle obowiązującego od dnia 22 września 2004 roku art. 2161 ust.2 pkt 3 cytowanej ustawy. Od tej daty istnieje możliwość zwrotu nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

Decyzją Wojewody z dnia [...] 2008 r., znak: [...] wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z zm.) oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ stwierdził, że w obrocie prawnym istnieją dwa akty prawne będące podstawą przejęcia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a mianowicie decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami, Rolnictwa, Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa Urzędu Miasta w O. z dnia [...] stycznia 1987 r., znak: [...] o wywłaszczeniu nieruchomości w Gminie kat. [...] z przeznaczeniem pod realizację osiedla mieszkaniowego "[...],, w O. , którą wywłaszczono parcele katastralne p.gr. [...] i p.gr. [...] o łącznej powierzchni [...] m2, stanowiące własność hipoteczną M.M. . Za powyższą nieruchomość ustalono w decyzji wywłaszczeniowej odszkodowanie w wysokości [...] zł, jak również istnieje umowa sprzedaży z dnia [...] 1989 r. parceli gruntowej [...] o pow. [...] ha ( za cenę [...] zł) stanowiąca podstawę wpisu prawa własności tej działki na rzecz Państwa- Urzędu Miejskiego w O.

Organ II instancji, powołując się na treść art. 112 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zajął stanowisko, że zwrot nieruchomości może nastąpić tylko wtedy, gdy została ona "wywłaszczona", tj. gdy zostało odjęte prawo własności (lub odjęte też prawo użytkowania wieczystego albo zniesienie innych praw rzeczowych związanych z nieruchomością) w toku postępowania administracyjnego w formie indywidualnej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Skoro zaś nieruchomość składająca się z p.gr. [...], p.gr.[...], p.gr. [...] została zbyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dobrowolnej umowy sprzedaży, nie można mówić o wywłaszczeniu, ani tym samym orzekać o zwrocie takiej nieruchomości. Nawet gdyby we wspomnianym akcie notarialnym z dnia [...] 1989 r. za podstawę prawną przyjęto przepisy ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, nakazujące przed wywłaszczeniem nabyć w miarę możliwości nieruchomość w drodze umowy cywilnoprawnej, to i tak zwrot takiej nieruchomości w drodze administracyjnej nie przysługiwałby, gdyż na przeszkodzie stoi konstrukcja art. 133 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 216 tej ustawy, który determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona". Zdaniem organu chodzi tu wyłącznie o instytucję wywłaszczenia sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej. Wymieniona w art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami umowa sprzedaży na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. z 1974 r. nr 10 poz. 64) jest wyjątkiem od ogólnej zasady wywłaszczania w drodze decyzji administracyjnej, dotyczy tylko i wyłącznie tej sytuacji, dlatego też nie może być interpretowana rozszerzające.

W skardze do WSA W. i D.M. wnoszą o uchylenie decyzji organu l i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżących organ II instancji postępuje niekonsekwentne uznając, że decyzja wywłaszczeniowa istnieje, ale nie istnieje w zakresie jej skutków prawnych. Skoro organ uznaje, że decyzja wywłaszczeniowa istnieje, to nieruchomość, której zwrotu skarżący żądają, została jednakże wywłaszczona. Wobec powyższego, skarżący są podmiotami uprawnionymi do żądania zwrotu tejże nieruchomości, organy nie zakwestionowały faktu zbędności wywłaszczonej działki na cel wywłaszczeniowy, ani też twierdzeń skarżących, iż na przedmiotowej działce do chwili obecnej nie zostało wybudowane osiedle mieszkaniowe. Skarżący podnoszą, że organy niezasadnie powołują się na orzecznictwo pochodzące sprzed zmiany przepisów tj. sprzed 22 września 2004 r. Obecnie art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa na podstawie ustaw określonych taksatywnie w tym przepisie. Do ustaw tych należy ustawa z dnia 25 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (pod rządami której została wydana zarówno decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...]1987 r., jak i sporządzony akt notarialny z dnia [...] 1989 r.). Sporna nieruchomość na podstawie art. 216 ust.2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zostaje zatem zrównana z nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a jej zwrotu można dochodzić także jeżeli podstawą nabycia przez Skarb Państwa jest umowa zawarta w trybie cytowanej ustawy z dnia 12 marca 1985 r. Sporna działka w chwili jej sprzedaży była zagrożona wywłaszczeniem, co potwierdza decyzja z dnia [...] 1987 r., jak i powołanie się w akcie notarialnym na taki sam cel zawarcia umowy, tj. przeznaczenie spornej działki na budownictwo wielomieszkaniowe. Skarżący podkreślają również, że w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne o zwrot przedmiotowej działki toczy się już od 15 lat.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosi o jej oddalenie, pozostawiając do uznania Sądu kwestię oceny prawidłowości wydanej przez organ odwoławczy decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Sądowa kontrola wykazała zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Skarżący mają rację, podnosząc, że sprawa ciągnie się już 15 lat. Tym niemniej należy zauważyć, że w tym czasie toczyły się różnorakie postępowania, między innymi o wznowienie postępowania, o umorzenie postępowania wywłaszczeniowego, o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji wywłaszczeniowej, o bezczynność, i tego typu podobne, a postępowanie było kilkakrotnie zawieszane. Toczyły się również postępowania przed sądem cywilnym. Niewątpliwie do tych licznych postępowań przyczyniła się niecodzienna sytuacja jaka wyniknęła z wywłaszczenia i sprzedaży tej samej nieruchomości.

W wyroku NSA z dnia 9 listopada 2001 r. (l SA 646/00), którego ustalenia są zgodnie z art. 153 p.p.s.a. wiążące dla organu, przyjęto iż dopiero w 1998 r. zakończyło się postępowanie wznowieniowe wznowione bez wniosku z 1987 r., a wniosek o zwrot nieruchomości nie został od 1993 r. rozpatrzony. Dopiero od tego wyroku, a ściślej od dnia [...] stycznia 2002 r. można mówić o kontynuacji postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, zawieszonego jeszcze w 1995 r.

Niewątpliwie również istotne znaczenie w sprawie ma zmiana stanu prawnego od 22 września 2004 r., na co powołują się zasadnie skarżący. Doszło bowiem od tego momentu do uzupełnienia art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., nr 261 poz. 2603, tekst jednolity) o ust. 2 pkt 3 przewidujący odpowiednie stosowanie rozdziału 6 działu III tejże ustawy do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r., nr 30 poz. 127 ze zm.). Decyzje zatem wydane po 22 września 2004r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492) muszą uwzględniać nowy stan prawny. Tymczasem decyzja Starosty O. z dnia [...] 2007 r., a przede wszystkim decyzja Wojewody z dnia [...] 2008 r. abstrahują w ogóle od zmiany stanu prawnego a nawet zdają się takiej zmiany nie dostrzegać, odwołując się wyłącznie do art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W tym miejscu należy podzielić pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 20 grudnia 2007 r. (l OSK 1863/06), iż przepis art. 216 ust.2 pkt.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2063) o odpowiednim stosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy "dotyczy także nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy zawartej z właścicielem nieruchomości, po wyznaczeniu przez organ, na podstawie art. 53 ust. 2 w zw. z art. 50 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U.Nr 22, poz. 99), terminu do zawarcia umowy. W obszernej wykładni przepisu art. 216 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami NSA odnosząc się do pojęcia nieruchomości "nabytych na rzecz Skarbu Państwa" stwierdza, że przejmowanie i nabywanie nieruchomości na własność Państwa w związku z wyznaczeniem terenów budowlanych następowało w różnych formach: decyzji administracyjnych, przejęcia z mocy prawa i na podstawie umowy. "Nabycie" nieruchomości ma zdaniem NSA, w rozważanym kontekście charakter cywilnoprawny a "wywłaszczenie" i "przejęcie" są sposobami uzyskania własności właściwymi dla prawa publicznego, w tym administracyjnego. NSA w omawianym orzeczeniu zwraca jednakże uwagę, iż "ocena, czy nieruchomość nabyta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie może abstrahować od ustalenia, czy nieruchomość ta była przedmiotem procedury wywłaszczeniowej", bowiem hipotezą art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie są objęte przypadki nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości, jeśli umowa została zawarta bez żadnego związku z zamiarem wywłaszczenia nieruchomości w celu przeznaczenia terenu między innymi pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne lub uspołecznione budownictwo mieszkaniowe. Taką umowę można było by określić jako zawieraną w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ale nie na jej podstawie".

W niniejszej sprawie stan faktyczny, choć nie do końca wyjaśniony przez organy, pozwala jednakże stwierdzić, że istniał związek pomiędzy zbyciem nieruchomości w drodze umowy, a zamiarem wywłaszczenia terenu pod budowę osiedla "[...]" w O. Na stronie [...] akt administracyjnych znajduje się oferta w sprawie sprzedaży nieruchomości z dnia [...] 1986 r. (wysyłana do wszystkich stron postępowania) powołująca się na art. 8 i 50 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 z 1985r.) oraz art. 60 k.c., zawiadamiająca, że części nieruchomości stanowiącej własność danej osoby przeznaczone zostały na mocy decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, na cele inwestycyjne. W tej sytuacji Wojewódzka Dyrekcja Inwestycji w B. j Oddział Rejonowy w W. zwraca się do tej osoby z propozycją " dobrowolnego odstąpienia przedmiotowej nieruchomości za cenę określoną w myśl powołanej wyżej ustawy oraz przepisów między innymi uchwały WRN w B. nr [...] z dnia [...] 1985 r. w sprawie ustalenia zasad odszkodowania za wywłaszczone grunty położone na terenie województwa b. ". W ofercie zawiadamiano również, że oczekuje się pisemnej odpowiedzi w terminie 14 dni, a w razie odpowiedzi odmownej WDI-Oddział Rejonowy W. wystąpi "z wnioskiem o wywłaszczanie nieruchomości". Oferta zawiera szczegółowy załącznik (k. [...] akt administracyjnych) adresowany już do M.M. , w którym oznaczono parcele [...] i [...], określono cel wywłaszczenia "realizacja osiedla mieszkaniowego "[...]", powołano się na decyzję o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia [...] 1983 r. oraz pismo z dnia [...] 1985 r. i określono cenę kupna na kwotę [...] zł. Tego rodzaju oferta była przyjmowana w warunkach przymusowych, gdyż była składana pod groźbą wywłaszczenia. Jak słusznie zauważa NSA w cytowanym wyroku z dnia 20 grudnia 2007 r. "pozycja właściciela nieruchomości, co do której podjęto czynności inicjujące postępowanie wywłaszczeniowe była słabsza, niż po noweli z dnia 29 września 1990 r.", która rozbudowała na tyle procedurę, że "nie sprowadzała się ona do ultimatum stawianego właścicielowi nieruchomości", który zgodnie z art. 53 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, mógł jedynie dostosować się do propozycji sprzedaży nieruchomości w wyznaczonym przez organ terminie. Konieczność zachowania w trakcie zawarcia umowy wymogów prawa cywilnego, wynikające z art. 158 k.c. w związku z art. 8 ust.1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie zmienia faktu, iż "zarówno kompetencja organu administracyjnego jak i podstawa proceduralna oraz materialne przesłanki związane z przeznaczeniem terenu (art.50 ust.1 pkt 2 i 3) znajdują oparcie w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości" (cyt. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2007 .

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz.127 z zm.) przewidywała w art.69 ust.1, iż "przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Państwa następuje z dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna." Dopiero ostateczna decyzja o wywłaszczeniu stanowiła podstawę do dokonania w księdze wieczystej odpowiednich wpisów (zgodnie z art. 70 ust.1 tej ustawy).

Materiał dowodowy zgromadzony w aktach jest co prawda niekompletny, ale nie można wykluczyć, że decyzja o wywłaszczeniu z dnia [...] 1987 r., nie stała się ostateczna, co wyjaśnić może pojawienie się następnie aktu notarialnego z dnia [...] 1989 r., na podstawie którego dopiero dokonano wpisu prawa własności na rzecz SP-UM w O. Za nieostatecznością wspomnianej decyzji przemawiać może pismo podpisane W.M. z dnia [...] marca 1987 r. (k.[...] akt administracyjnych), które ma wszystkie znamiona odwołania o decyzji wywłaszczeniowej. Ponadto decyzja o wywłaszczeniu została wywieszona na tablicy ogłoszeń dnia [...] stycznia 1987 r. (k. [...] akt administracyjnych) a powinna zostać doręczona, co wynika z pouczenia od tej decyzji. Decyzja ta (kserokopia) nie zawiera klauzuli o prawomocności, ani też o ostateczności. Natomiast w decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] 1995 r. (uchylonej przez Wojewodę B. ) jest mowa o prawomocności tejże decyzji. Okoliczności te powinny zostać zbadane w toku dalszego postępowania, tym bardziej, że skarżący na rozprawie przed WSA w dniu [...] 2008 r. oświadczyli, że przypadkowo dowiedzieli się o tym, że ich działka została wywłaszczona, a wcześniej żadne zawiadomienia o wywłaszczeniu nie były kierowane do poprzedników prawnych (chodzi o M. M. ).

Nie zmienia to jednakże faktu, iż zdaniem Sądu nie można mówić w rozpatrywanej sprawie o dobrowolnym odstąpieniu przedmiotowej nieruchomości w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa. Zwrócił na to uwagę NSA orzekający w niniejszej sprawie co do wznowienia postępowania sugerując, iż należy rozpoznać wniosek skarżących o zwrot nieruchomości.

Wniosek ten jednakże w toku obecnego postępowania nie został rozpoznany zgodnie z przepisami. Organy nie badały przesłanek zwrotu, o których mowa w art. 136 i nast. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 tekst jednolity) wychodząc z błędnego, jak się okazało założenia, że skoro nie ma mowy w niniejszej sprawie o wywłaszczeniu, to ocena wspomnianych przesłanek i dochowanie stosownej procedury jest zbędne. Naruszono przez to art. 7 i 77 k.p.a., które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy w trosce m.in. o słuszny interes obywateli oraz wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego.

W toku dalszego postępowania organy powinny przede wszystkim określić przedmiot zwrotu. Jak wynika z wyroku NSA z 9 listopada 2001 r. skarżący we wniosku z dnia [...] kwietnia 1993 r. (k. [...] akt administracyjnych) domagali się zwrotu p. gr. [...] i [...]. Tymczasem z uchylonej decyzji Kierownika U.M. w O. z dnia [...] 1994 r. wynika, że dnia [...] października 1994 r. wpłynął wniosek o zwrot p. gr. [...] (powstałej w wyniku zniesienia p.gr. [...] do parceli gruntowej [...] a następnie podziału tejże p. gr. [...] na p.gr. [...] i [...] przy ul. [...] w dzielnicy [...] w O. ). Z akt sprawy wynika, że p.gr. [...] pozostała we władaniu wnioskodawców (k. [...] akt administracyjnych).

Zwrócił na te nieścisłości uwagę już poprzednio Wojewoda w decyzji z dnia [...] 2005 r.

Należy również zbadać pozostałe przesłanki ewentualnego zwrotu nieruchomości wynikające z art. 136 i nast. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 tekst jednolity), gdyż zgodnie z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153 poz. 1270).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.o.p.s.s.