Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1158/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 7, art 8 § 1, art 77 § 1, art 80, art 107 § 3, art 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 725/19 w sprawie ze skargi P.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zobowiązania do zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

9Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 22 stycznia 2020 r., II SA/Łd 725/19, po rozpoznaniu skargi P.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2019 r. nr [...], w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zobowiązania do zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego – uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał na następujące okoliczności sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO), po rozpatrzeniu odwołania P.R., decyzją z [...] lipca 2019 r. uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...] z [...] maja 2019 r. i ustaliło, że kwota wypłacona na dziecko D.R. za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w wysokości 892,13 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego i zobowiązało P.R. do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W uzasadnieniu decyzji SKO, odwołując się do art. 23 ust. 1, art. 2 pkt 7 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670 ze zm.; dalej: u.al.), wskazało, że z załączonych dokumentów wynika, że małoletni D.R. na mocy wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2012 r. [...], jest uprawniony do alimentów od swojego ojca J.R. w wysokości 500 zł miesięcznie. Z uwagi na niewywiązywanie się przez ojca z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka (zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] J.J. z [...] listopada 2018 r. o bezskuteczności egzekucji) osobie uprawnionej, reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego P.R. (matkę), decyzją z [...] grudnia 2018 r. przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego na D.R. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2018 r. do 30 września 2019r. SKO dodało przy tym, że w dniu składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego skarżąca (wniosek z [...] listopada 2018 r.) potwierdziła, że zapoznała się z treścią pouczenia o obowiązku niezwłocznego informowania organu I instancji o każdym przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na przysługujące stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, m.in. otrzymania alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego pod rygorem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W dniu [...] stycznia 2019 r. strona poinformowała organ I instancji, że komornik sądowy w listopadzie i grudniu 2018 r. wpłacił na jej konto pieniądze z tytułu zaległych alimentów. Powyższe oświadczenie, zdaniem SKO, potwierdza dostarczone przez stronę zaświadczenie od komornika o wysokości dokonanych wpłat. Poinformowała także organ I instancji, że nie była świadoma wpłat dokonywanych przez komornika, gdyż rzadko sprawdza stan swojego konta. Następnie SKO wskazało, że z zaświadczenia komornika sądowego z [...] stycznia 2019 r. wynika, że wierzycielowi została przekazana [...] listopada 2018 r. kwota 392,13 zł, w dniu [...] grudnia 2018 r. kwota 150,18 zł i w dniu [...] grudnia 2018 r. kwota 461,31 zł. Organ I instancji w piśmie (doręczonym Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w [...] w dniu [...] stycznia 2019 r.) złożył wniosek o przyłączenie egzekucji zwrotu świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego i odsetek do prowadzonej przez Komornika egzekucji alimentów w oparciu o decyzję z [...] grudnia 2018 r. przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego na D.R. Do wniosku organ dołączył powyższą decyzję oraz informację o rozpoczęciu realizacji decyzji i terminie wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego w poszczególnych miesiącach.

Następnie SKO wskazało, że organ I instancji decyzją z [...] stycznia 2019 r. uchylił w całości decyzję z [...] grudnia 2018 r. przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego na D.R., jako powód wskazując, że egzekucja alimentów jest skuteczna. SKO dodało przy tym, że organ I instancji zawiadomieniem z [...] marca 2019 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji z [...] grudnia 2018 r. były świadczeniami nienależnie pobranymi. Organ I instancji uznał, że kwota wypłacona na dziecko D.R. za okres od 1 listopada 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. w wysokości 1000 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego i zobowiązał P.R. do zwrotu kwoty 1000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W ocenie SKO, okoliczności niniejszej sprawy bezspornie wskazują, że P.R. w listopadzie i w grudniu 2018 r. otrzymała od Komornika sądowego zasądzone na syna alimenty. Natomiast [...] grudnia 2018 r. zostało wypłacone stronie również świadczenie z funduszu alimentacyjnego za miesiąc listopad i grudzień 2018 r. SKO podkreśliło przy tym, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu nie może pobrać od dłużnika alimentów przysługujących za czas trwania okresu świadczeniowego. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że to pierwsze (świadczenie z funduszu) staje świadczeniem nienależnie pobranym. W ocenie SKO ustawodawca nie uzależnia uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty. SKO wskazało, że z istoty świadczenia alimentacyjnego wynika, że jest to świadczenie wypłacane zamiast alimentów, ale tylko w przypadku gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Natomiast gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy zalegle zobowiązania, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2012 r. I OSK 1345/11, LEX nr 1113240). Zdaniem SKO, w tym zakresie odwołująca nie może się tłumaczyć, że nie była świadoma wpłat dokonywanych przez komornika, gdyż rzadko sprawdza stan swojego konta. SKO dodało przy tym, że we wniosku zawarto pouczenie z przytoczeniem treści art. 19 u.al. i wskazaniem, że okolicznością podlegającą zgłoszeniu jest m.in. otrzymanie alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. SKO podkreśliło, że P.R. otrzymała od komornika określone kwoty pieniężne tytułem alimentów, jednocześnie pobierając świadczenia z funduszu. Wobec powyższego brak jest podstaw do przyjęcia, że odwołująca pobierając alimenty z dwóch źródeł nie była świadoma bezprawnego działania.

Jednocześnie SKO uznało za konieczne dokonanie reformacji sentencji decyzji organu I instancji w zakresie wysokości nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w listopadzie 2018 r. oraz obowiązku ich zwrotu. Jak wynika bowiem z akt sprawy, skarżąca w listopadzie 2018 r. otrzymała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł, natomiast od komornika sądowego otrzymała alimenty w wysokości 392,13 zł, co stanowi jedynie część przyznanego świadczenia z funduszu. Wobec takiej sytuacji za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego można uznać tylko kwotę odpowiadającą wysokości alimentów otrzymanych poza kolejnością określoną w art. 28 ust 1 u.al. (por. wyrok WSA w Kielcach z 14 maja 2014 r. II SA/Ke 320/14, LEX nr 1531365).

Ponadto SKO wskazało, że decyzja nie może określać daty, z jaką należność ma być uiszczona, gdyż obowiązek ten obciąża stronę z chwilą, w której decyzja staje się ostateczna i podlega wykonaniu (por. W. Maciejko, Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Sł. Prac. 2008, nr 7, s. 19). Organ II instancji wskazał przy tym, że zgodnie z art. 23 ust 5 u.al. kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła P.R., zarzucając:

1. błędne ustalenie istnienia obowiązku zwrotu otrzymanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, mimo że w treści pisma Komornika przy Sądzie Rejonowym w [...] wynika, że decyzja o zwrocie świadczeń za listopad i grudzień 2018 r. jest bezpodstawna,

2. rażące naruszenie przepisów na zasadzie zastosowania art. 23 ust. 1 u.al. poprzez uznanie obowiązku zwrotu wypłaconego świadczenia z Funduszu, mimo że po jej stronie, jako wierzyciela, nie doszło do powstałej nadpłaty,

3. niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia w tej sprawie, a mianowicie pominięcie stanowiska Komornika Sądowego zawartego w zaświadczeniu z [...] maja 2019 r, które nie zostało przesłane do SKO przez Urząd Gminy w [...].

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, przeprowadzenie dowodu z treści pisma Komornika, o którym mowa wyżej, przesłuchanie Komornika na okoliczność braku nadpłaty w związku z nieotrzymaniem przez wierzyciela należnych świadczeń w styczniu i lutym 2019 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.

Uwzględniając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z 22 stycznia 2020 r. II SA/Łd 725/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że obowiązek orzeczenia przez organ odwoławczy reformacyjne zamiast uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, w sytuacji stwierdzenia jej wadliwości, istnieje wówczas, gdy dokonujący kontroli instancyjnej organ II instancji nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego i nie stwierdził potrzeby przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części.

Powodem uchylenia decyzji organu I instancji przez SKO i wydania innego orzeczenia merytorycznego w kontrolowanej przez Sąd sprawie była konieczność dokonanie reformacji sentencji decyzji organu I instancji w zakresie wysokości nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w listopadzie 2018 r. oraz obowiązku ich zwrotu. Skarżąca w listopadzie 2018 r. otrzymała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł, natomiast od komornika sądowego otrzymała alimenty w wysokości 392,13 zł, co stanowi jedynie część przyznanego świadczenia z funduszu. Wobec takiej sytuacji, zdaniem SKO, za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego można uznać tylko kwotę odpowiadającą wysokości alimentów otrzymanych poza kolejnością określoną w art. 28 ust 1 u.al.

Przyjmując za niebudzący wątpliwości tak ustalony stan faktyczny sprawy, SKO w istocie przemilczało kwestie podnoszone przez skarżącą w kontekście braku podstaw do żądania od niej zwrotu wskazanego świadczenia jako nienależnie pobranego i w żadnej mierze nie odniosło się do wadliwego działania podmiotu wskazanego w zaświadczeniu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] jako podmiot OWW (organ właściwy wierzyciela). Tymczasem stwierdzenia tam przedstawione powinny być wyczerpująco rozważone przez organ odwoławczy w kontekście ich znaczenia dla oceny prawidłowości poczynionych przez organ I instancji ustaleń i prawidłowości skorzystania przez SKO z uprawnienia orzeczniczego, o którym mowa w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w kształcie przyjętym w sentencji zaskarżonej decyzji. W tym względzie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w zaświadczeniu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], załączonym przez skarżącą do odwołania podkreślono, że "w styczniu 2019 r. i w lutym 2019 r. przedstawicielka ustawowa alimentowanego nie otrzymała od komornika rat bieżących alimentów ani żadnych innych środków. Przyczyną tego stanu rzeczy, jak wskazał Komornik, "były kolejne zaniechania po stronie OWW, który nie złożył o czasie wniosku o umorzenie egzekucji na swoją rzecz, w zakresie świadczeń z OWW za okres od stycznia br., pomimo wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty tych świadczeń. Gdyby OWW dopełnił swoich obowiązków i złożył stosowny wniosek o umorzenie egzekucji na swoją rzecz w ww. zakresie, w styczniu i lutym br. zgodnie z przepisami art. 28 ust. 2 u.al., komornik w styczniu i w lutym br. wypłaciłby przedstawicielce ustawowej kwoty jej należne do wysokości alimentów bieżących". Tym samym, w ocenie Komornika, "w styczniu i w lutym br. z przyczyn leżących całkowicie po stronie OWW, przedstawicielka ustawowa nie otrzymała ani świadczeń z fal, ani alimentów od komornika. W związku z tym w powołanym zaświadczeniu Komornik wskazał, że w jego ocenie "decyzja o zwrocie świadczeń za listopad i grudzień 2018 r. jest bezpodstawna, bowiem po stronie wierzyciela nie doszło do powstania nadpłaty (tj. otrzymania podwójnych świadczeń). Skoro bowiem wierzycielka w listopadzie i grudniu otrzymała zarówno świadczenie z fal i alimenty od komornika (wyłącznie wskutek obstrukcji OWW), i z tego tytułu została przez OWW zobowiązana do zwrotu świadczenia (mimo braku wpłat na jej rzecz w styczniu i w lutym 2019 r.), to jednocześnie OWW winien zwrócić komornikowi nienależnie otrzymane kwoty, z tyt. zwrotu wypłaconych świadczeń za styczeń i luty 2019 r., do czego OWW został wezwany i czego nie uczynił. Komornik podkreślił przy tym, że "brak zwrotu nienależnie otrzymanych kwot (wypłaconych na podstawie art. 28 ust. 1 u.al., podczas gdy w styczniu b.r. zastosowanie miał art. 28 ust. 2 tej ustawy, o czym komornik nie wiedział wskutek braku wniosku o umorzenie egzekucji na rzecz OWW w ww. zakresie), skutkuje pokrzywdzeniem małoletniego alimentowanego".

Mając za podstawę przytoczony wyżej art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i powyższe wywody – w ocenie Sądu I instancji – uchylenie decyzji organu I instancji i wydanie orzeczenia merytorycznego o wskazanej treści było przedwczesne, a co za tym idzie nieuprawnione. SKO bowiem bez należytego ustosunkowania się do przedłożonego przez skarżąca dowodu, przedwcześnie orzekło o nienależnie pobranym świadczeniu, dokonując swoistego potrącenia obu świadczeń w zaskarżonej decyzji. W rezultacie skutkami wadliwego działania wskazanego organu określanego w zaświadczeniu jako "OWW" obarczono skarżącą, która składając wymagany wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia z [...] listopada 2018 r. legitymowała się stosownym zaświadczeniem komornika sądowego z 8 listopada 2018 r. o bezskuteczności egzekucji, a następnie poinformowała organ o zaistniałej sytuacji związanej z przekazaniem na jej konto przez komornika zaległych alimentów (vide: notatka służbowa na okoliczność rozmowy ze skarżącą w dniu [...] stycznia 2019 r.), wywiązując się z obowiązków zawartych w pouczeniu znajdującym się w aktach sprawy, stosownie do art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.al., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Definicję "nienależnie pobranego świadczenia" z funduszu alimentacyjnego zawiera z kolei art. 2 pkt 7 u.al., wymieniając sytuacje, w których świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy zakwalifikować jako świadczenie pobrane nienależnie. W rozpatrywanej sprawie organy odwołały się do art. 2 pkt 7 lit. d u.al. Zgodnie z tym przepisem, gdy jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu, oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Stosownie zaś do art. 19 ust. 1 u.al. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia.

W świetle tej regulacji niezbędnym było zatem ustalenie, czy doszło do nienależnie pobranego świadczenia w świadomy przez skarżącą sposób, czy też w wyniku wadliwego działania innych podmiotów w sprawie. W ocenie Sądu brak odniesienia się przez SKO do okoliczności, na które powoływała się skarżąca przedkładając zaświadczenie Komornika Sądowego z [...] maja 2019 r., jak już wyżej stwierdzono, nakazuje uznać tę decyzję za przedwcześnie wydaną. Organ odwoławczy nie spełnił należycie swej roli, jaką przypisał mu ustawodawca na gruncie k.p.a. Jego to bowiem obowiązkiem było odnieść się do wszelkich "nowości" w prowadzonym postępowaniu, w tym zwłaszcza nowego dowodu przedłożonego przez stronę, oczywiście w granicach wynikających z art. 136 k.p.a., względnie rozważenie możliwości wydania decyzji kasatoryjnej w tej sprawie.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd I instancji za w pełni uzasadniony uznał zarzut skargi dotyczący braku szczegółowego odniesienia się przez organ drugiej instancji do dowodu złożonego w toku postępowania, a także złożonych przez stronę wyjaśnień (notatka służbowa sporządzona na okoliczność rozmowy ze skarżącą w dniu [...] stycznia 2019 r.). W szczególności dotyczy to twierdzeń skarżącej – przemilczanych przez organ odwoławczy na etapie rozpoznawania odwołania.

Na kanwie powyższych rozważań zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8 § 1 , art. 77 § 1, art, 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ odwoławczy będzie miał na względzie wskazania zawarte w niniejszym wyroku i stosując się w pełni do przepisów warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego, w tym zasad ogólnych, wyda stosowne rozstrzygnięcie. W tym jeszcze raz dokona analizy treści odwołania i wyjaśnień złożonych przez stronę [...] stycznia 2019 r. i odniesie się do dowodu w postaci wyżej wskazanego zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z [...] maja 2019 r. a następnie wyda decyzję uzasadnioną okolicznościami, stanem faktycznym sprawy i zgromadzonymi dowodami, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w jej uzasadnieniu, sporządzonym stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a. Mając przy tym na względzie, że stwierdzone w zaświadczeniu Komornika wadliwe działanie wskazanego tam organu, w myśl art. 8 § 1 k.p.a., nie mogą być przerzucane na stronę i nie może ona ponosić negatywnych konsekwencji działań przez nią niezawinionych, zwłaszcza w kontekście nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d) u.al.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 22 stycznia 2020 r. II SA/Łd 725/19, wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło mu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., tj. inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2019 r. na skutek przyjęcia braku szczegółowego odniesienia się przez organ drugiej instancji do dowodu złożonego w toku postępowania, a także złożonych przez stronę wyjaśnień (notatka służbowa sporządzona na okoliczność rozmowy ze skarżącą w dniu [...] stycznia 2019 r.). A także, że stwierdzone w zaświadczeniu Komornika wadliwe działanie wskazanego tam organu, w myśl art. 8 § 1 k.p.a., nie mogą być przerzucane na stronę i nie może ona ponosić negatywnych konsekwencji działań przez nią niezawinionych, zwłaszcza w kontekście nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670 ze zm.).

Wskazując na powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także zrzekło się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Zarzuty skargi kasacyjnej odnoszą się do wskazanych przez Sąd I instancji podstaw prawnych uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd Wojewódzki za uzasadniony uznał zarzut skargi dotyczący braku szczegółowego odniesienia się przez SKO do dowodu złożonego w toku postępowania (zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z [...] maja 2019 r.), a także złożonych przez stronę wyjaśnień. Odpowiedzieć należy zatem na pytanie, czy wytknięte organowi przez Sąd Wojewódzki zaniechania w wyjaśnieniu sprawy miały jakikolwiek wpływ na rozstrzygnięcie. Tego bowiem Sąd I instancji nie wykazał. Nie jest bowiem tak, jak twierdzi Sąd I instancji, że "obowiązkiem [organu] było odnieść się do wszelkichw prowadzonym postępowaniu, w tym zwłaszcza nowego dowodu przedłożonego przez stronę", lecz do tych dowodów, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zakres wyjaśnienia sprawy zależy od przesłanek rozstrzygnięcia zawartych w normie materialnej, stanowiącej podstawę prawną orzekania przez organ. W tym przypadku był to art. 2 pkt 7 lit. d) u.al., definiujący jedną z postaci nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobranym świadczeniem są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Zadaniem organu było więc ustalenie, czy osoba uprawniona, której wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego, otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty. Artykuł 28 ust. 1 u.al. określa kolejność zaspokajania z kwoty uzyskanej z egzekucji "w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego", a ust. 2 tego artykułu "po zaprzestaniu wypłaty świadczenia" z funduszu alimentacyjnego. W tej sprawie mamy do czynienia z przypadkiem, o jakim mowa w ust. 1 art. 28 u.al., gdyż chodzi o listopad i grudzień 2018 r., czyli miesiące objęte okresem wypłaty w oparciu o decyzję z 6 grudnia 2018 r. W tym okresie kolejność zaspokajania z kwoty uzyskanej z egzekucji – według art. 28 ust. 1 u.al. – była następująca:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia

- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (pkt 1) są tu przed należnościami wierzyciela alimentacyjnego (pkt 3). Tymczasem skarżąca otrzymała w listopadzie i grudniu 2018 r. od komornika należności wierzyciela alimentacyjnego przed należnościami na rzecz funduszu alimentacyjnego, a więc z naruszeniem kolejności, o jakiej mowa wyżej, będąc pouczoną przy składaniu wniosku o skutkach naruszenia takiej kolejności zaspokajania. Część należności od komornika uzyskała ponadto przed wypłatą świadczeń z funduszu ([...] listopada 2018 r.), a część w tym samym dniu i dnia następnego ([...] i [...] grudnia 2018 r.) – zob. zaświadczenie komornika z [...] stycznia 2019 r. Nie mają przy tym znaczenia wyjaśnienia skarżącej, że nie wiedziała o wpłatach od komornika, bo rzadko sprawdza stan konta. SKO w uzasadnieniu skargi kasacyjnej słusznie wskazuje, że podnoszona przez Komornika Sądowego w zaświadczeniu z [...] maja 2019 r. kwestia, że w styczniu i lutym 2019 r. 2019 r. przedstawicielka ustawowa alimentowanego nie otrzymała od komornika rat bieżących alimentów ani żadnych innych środków, dla rozpoznawanej sprawy nie mogło mieć znaczenia. Od P.R. dochodzony jest bowiem zwrot nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego za okres od [...] listopada do [...] grudnia 2018 r., ponieważ wierzyciel alimentacyjny nie może pobierać tożsamych świadczeń za ten sam okres z dwóch źródeł, a od [...] listopada 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. taka sytuacja miała miejsce i to jest istota sporu. Odmienne zapatrywania na ten problem komornika sądowego nie mają dla sprawy żadnego znaczenia. Dlatego też powody, dla których doszło do uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd I instancji nie znajdują odzwierciedlenia w obowiązkach procesowych organu wynikających z norm prawa materialnego. Wytknięte zaniechanie w wykonaniu takowych obowiązków w żaden sposób nie przekłada się na ostateczny wynik sprawy, zwłaszcza to, co działo się z należnościami uzyskanymi z egzekucji w styczniu i lutym 2019 r., a więc w okresie nie objętym decyzją SKO z 10 lipca 2019 r. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. okazał się więc usprawiedliwiony.

Ponieważ kwota ustalona przez SKO jako nienależnie pobrane świadczenie i obowiązek zwrotu zostały określone poprawnie, nie było przeszkód do uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w oparciu o art. 188 w zw. z art. 193 i art. 151 p.p.s.a. O odstąpieniu od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. uznając, że sytuacja rodzinna skarżącej i przedmiot sprawy wskazują na szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający odstąpienie od obciążania kosztami na rzecz organu.