Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 917/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 1 pkt 1,3 i 4,  art. 88 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1098
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - t.j.
article: art. 145 par. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi T. S.A. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.OS/41.9/100/2022/2727/AK w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 6917 (sześć tysięcy dziewięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.OS/41.9/100/2022/2727/AK Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "SKO"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. po rozpoznaniu odwołania z 07.02.2022 r. spółki T S.A. z siedzibą w K. przy ul. [...] Oddział w G., od decyzji Prezydenta Miasta J., z 26.01.2022 r. znak sprawy: [...], którą orzeczono w następujący sposób:

"orzekam

1.1 Wymierzyć T. S.A. z siedzibą w K. przy ul. [...], administracyjną karę pieniężną w wysokości 35.271,00 zł (słownie: trzydzieści pięć tysięcy dwieście siedemdziesiąt jeden zł 00/100), za usunięcie bez uzyskania wymaganego zezwolenia drzew w ilości 14 szt. tj.: 4 szt., drzew gatunku dąb szypułkowy o obw. 91 cm, 62 cm, 74 cm, 119 cm, 2 szt. drzew gatunku grab pospolity o obw. 28 cm, 40 cm, 3 szt. drzew gatunku wierzba iwa o obw. 59 cm, 85 cm, 74 cm, 2 szt. drzew gatunku olcha czarna o obw. 74 cm, 2 pnie o obw. (59 cm + 54 cm), 1 szt. drzewa gatunku lipa szerokolistna o obw. 57 cm 2 szt. drzewa gatunku wiśnia ptasia o obw. 67cm, 40 cm z terenu nieruchomości położonej w J. przy ul. [...] - działka nr 1.

1.2 Wymierzyć spółce T. S.A. z siedzibą w K. przy ul. [...], administracyjną karę pieniężną w wysokości 10.120,00 zł (słownie: dziesięć tysięcy sto dwadzieścia zł 00/100), za zniszczenie 3 szt. drzew z gatunku dąb szypułkowy o obw. 48 cm, 51 cm, 85 cm, z terenu nieruchomości położonej w J. przy ul. [...] - działka nr 1.

2.2 Odroczyć na okres 5 lat termin płatności za zniszczenie drzew wymienionych w pkt. 1.2 niniejszego orzeczenia.

1.3 Wymierzyć spółce T. S.A. z siedzibą w K. przy ul. [...], administracyjną karę pieniężną w wysokości 10.668,00 zł (słownie: dziesięć tysięcy sześćset sześćdziesiąt osiem zł 00/100), za uszkodzenie 1 szt. drzew gatunku dąb szypułkowy o obw. 254 cm, z terenu nieruchomości położonej w J. przy ul. [...] - działka nr 1.

2.3 Odroczyć na okres 5 lat termin płatności za uszkodzenie drzewa wymienionych w pkt. 1.3 niniejszego orzeczenia w wysokości 7.467,60 zł (słownie: siedem tysięcy czterysta sześćdziesiąt siedem zł 60/100)."

orzekło

"1. uchylić zaskarżoną decyzję w punkcie 2.2 o treści; "Odroczyć na okres 5 lat termin płatności za zniszczenie drzew wymienionych w pkt. 1.2 niniejszego orzeczenia."

i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy w następujący sposób;

"2.2 Odroczyć na okres 5 lat termin płatności za zniszczenie drzew wymienionych w pkt. 1.2 niniejszego orzeczenia w wysokości 70 % kwoty 10.120,00 zł (słownie: dziesięć tysięcy sto dwadzieścia zł 00/100), tj. 7 084, 00 zł (słownie: siedem tysięcy osiemdziesiąt cztery zł 00/100)"

oraz

2. uchylić zaskarżoną decyzję w punkcie 2.3 o treści; "Odroczyć na okres 5 łat termin płatności za uszkodzenie drzewa wymienionych w pkt. 1.3 niniejszego orzeczenia w wysokości 7.467,60 zł (słownie; siedem tysięcy czterysta sześćdziesiąt siedem zł 60/100)" i w tym punkcie o nr. 2.3. umorzyć zaskarżoną decyzję jako bezprzedmiotową.

3. w pozostałym zakresie pozostawić zaskarżoną decyzję w mocy"

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniu 02.07.2020 r. wpłynęło do organu I instancji pismo właścicieli działki 1 znajdującej się przy ul. [...] w J. w sprawie usunięcia drzew z powyższej działki bez wiedzy i zgody właścicieli, do którego zostały dołączone zdjęcia wykonane w dniu 30.06.2020 r. przy ulicy [...] - wyjazd z działki nr 2 (aktualny nr działki 3). Prace wycinkowe prowadzone były w dniu 30.06.2020 r. równocześnie na ww. działce, jak i na działkach z nią sąsiadujących należących do Miasta J. Prace były prowadzone wzdłuż całego pasa przebiegającego pod linią energetyczną wysokiego napięcia 110 kV od ul. [...] do ul. [...]. Po uzyskaniu tych informacji organ I instancji podjął czynności wyjaśniające, a następnie pismem z 24.08.2020 r. zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej spółce T. S.A. z siedzibą w K. przy ul. [...] za usunięcie drzew bez zezwolenia i zniszczenie drzew rosnących na terenie nieruchomości przy ul. [...]. W toku postępowania ustalił, że usunięcia i zniszczenia drzew na działce nr 1 dokonała spółka E Sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej: "E."), która wykonywała prace na zlecenie spółki T. S.A. z siedzibą w K.. Następnie organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, wydał decyzję, którą wymierzył spółce T. S.A. z siedzibą w K. przy ul. [...] administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzew bez zezwolenia i za zniszczenie drzew, która została zaskarżona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony działającej przez pełnomocnika, Kolegium decyzją z 12.08.2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, a sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji przeanalizował wszystkie dowody w powyższej sprawie i ustalił, że wycinki dokonał T. S.A. W konsekwencji takiego ustalenia organ I instancji wydał decyzję z 26.01.2022 r. znak sprawy: [...]. Decyzja organu została wydana na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1, 3 i 4, ust. 2, 3, 4, 5, art. 89 ust. 1 i 2 u.o.p. oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usuniecie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r. poz. 1330) dalej: "rozporządzenie".

Ustalając gatunki i obwody wyciętych lub zniszczonych drzew oraz wysokość kar organ I instancji oparł się na opinii rzeczoznawcy Międzynarodowego Towarzystwa Uprawy i Ochrony Drzew w zakresie dendrologii, ochrony i uprawy drzew (ekspertyza w aktach sprawy

W konsekwencji takiego ustalenia łączna wysokość kary wyniosła 56.059 zł. Organ I instancji podzielił karę na dwie części, ponieważ uznał, że stopień zniszczenia drzew wymienionych w pkt 1.2 decyzji nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz odroczył termin płatności wymierzonej kary na okres 5 lat - zgodnie z art. 88 ust. 4. u.o.p. Ponieważ zgodnie z art. 88 ust. 5 u.o.p. w przypadku uszkodzenia drzewa powodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa, odroczenie terminu płatności kar wymierzonych za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% wysokości kary organ orzekł w pkt. 2.3 odroczyć na 5 lat zapłacenie wymierzonej kary za uszkodzenie drzewa wymienionego w pkt. 1.3 niniejszego orzeczenia tj.: kwoty 7.467,60 zł.

Ponadto organ I instancji ustalił, że wśród usuniętych drzew znalazły się drzewa, które zagrażały bezpieczeństwu i funkcjonowaniu urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.) – dalej: "k.c.". Ponieważ zgodnie z art. 86 ust.1 pkt 4 u.o.p. - nie nalicza się opłat za usunięcie takich drzew lub krzewów, organ ustalił administracyjną karę pieniężną w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było, w myśl art. 89 ust. 1 u.o.p.

Pismem z dnia 01.06.2021 r. strona, działając przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach.

W treści odwołania strona zarzuciła decyzji organu I instancji naruszenie przepisów:

1. postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik niniejszego postępowania tj. naruszenia ar. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż T. S.A. dopiero w odwołaniu wskazywało, iż nie miało wiedzy na temat wycinki drzew na działce 1 w sytuacji, gdy przez cały czas trwania postępowania w szczególności składanych pismach T. S.A. jednoznacznie wskazywała, iż prace na linii energetycznej M. 110 kV T. S.A. powierzyła firmie E., która zgodnie z zapisami umowy znajdującej się w aktach sprawy miała uzyskać zgody na wejście w teren i wycinkę.

2. postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik niniejszego postępowania tj. naruszenia ar. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych wyrażający się w nałożeniu kary administracyjnej na spółkę T. SA w K. a nie na podmiot, który był posiadaczem nieruchomości oraz faktycznie dokonał wycinki tych drzew tj. E., w sytuacji gdy sama spółka na żądanie podmiotu dokonującego wycinki - pracowników E. T.P. i L.S. cofnęła wniosek o zezwolenie na wycięcie drzew na działce 1 ;

3. art. 88 ust 1 pkt 2 i ust 2 w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w nałożeniu kary administracyjnej na spółkę T. S.A. z siedzibą w K. w sytuacji, gdy spółka ta nie dokonała wycinki drzewa, nie miała wiedzy, że drzewa te zostały wycięte bez uprzedniego uzyskania zezwolenia, jak również nie była posiadaczem przedmiotowej nieruchomości w chwili dokonania wycinki, przez co kara winna być nałożona na podmiot zajmujący się wycinką drzew pod liniami energetycznymi.

Stawiając powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.OS/41.9/100/2022/2727/AK z 23 lutego 2017 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w pkt. 2.2 i 2.3 oraz nadało im nową treść a w pozostałym zakresie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało po dogłębnej analizie przepisów praw amaterialnego – ustawy o ochronie przyrody i rozporządzenia oraz stanu faktycznego sprawy wskazało, że raz jeszcze przeprowadziło postępowanie, w zakresie w jakim postępowanie to przeprowadził organ I instancji i ustaliło, że zaskarżona decyzja w punkcie 2.2 i 2.3 sentencji zawiera wady. W ocenie Kolegium, wady w zaskarżonej decyzji w ww. punktach, nie dają jednak podstaw do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wobec powyższego Kolegium po przeprowadzeniu postępowania w sprawie postanowiło orzec w oparciu o 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylić zaskarżoną decyzję w zakresie punktu 2.2 sentencji tej decyzji i orzec co do istoty sprawy w tym punkcie oraz uchylić zaskarżoną decyzję w zakresie punktu 2.3 sentencji tej decyzji i w tym punkcie umorzyć postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe.

Dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie procesowe tego organu w przedmiotowej sprawie było co do zasady prawidłowe. W toku postępowania organ I instancji przeprowadził bowiem postępowanie dowodowe zgodnie z przepisami prawa. Również w ocenie Kolegium ustalenia dowodowe dokonane przez organ I instancji w toku tego postępowania były prawidłowe i Kolegium je podziela. Zdaniem Kolegium w świetle materiału dowodowego zebranego przez ten organ, strona naruszyła przepisy art. 83 ust. 1 pkt 2 oraz art. 87a u.o.p. Organ I instancji wypełnił także zalecenia wskazane przez Kolegium w uprzednio wydanej decyzji, choć nie ustrzegł się błędów, które jednak w ocenie organu odwoławczego nie miały istotnego wpływu na wynik postępowania.

W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie został popełniony delikt administracyjny, określony w art. 88 ust. 1 pkt 1 oraz 3 i 4 u.o.p., który podlega karze obliczanej zgodnie z 89 ustawy, przy czym w przypadku deliktu o którym mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 i 3 jest to jednokrotność opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, gdyż organ I instancji ustalił, że na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy, gdyby udzielono zezwolenia, usunięcie drzew byłoby zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty. Natomiast w przypadku deliktu określonego w art. 88 ust. 1 pkt 4 ustawy karę obliczono zgodnie z art. 89 ust. 2 ustawy jako iloczyn wysokości opłaty za usunięcie drzewa, o której mowa w art. 84 ust. 1 ustawy i współczynnika 0,6. W przypadku deliktów, o których mowa w art. 88 ust. 1 i 3 ustawy, dla dokonania wyliczenia kary, przyjęto metodę określoną w art. 89 ust. 4 ustawy, z uwagi na pozostawienie w terenie pni drzew. Zdaniem Kolegium również prawidłowo organ I instancji ustalił zakres podmiotowy sprawy. Dokonując merytorycznej oceny rozstrzygnięcia organu I instancji Kolegium podzieliło stanowisko tego organu co do jednoczesnej możliwości orzekania o kilku delikatach tj. usunięciu drzew bez zezwolenia (pkt. 1.1 sentencji decyzji - dot. 14 drzew), zniszczeniu drzew (pkt 1.2, 2.2. sentencji decyzji - dotyczy 3 drzew), uszkodzeniu drzewa (pkt 1.3, 2.3. sentencji decyzji - dotyczy 1 drzewa). W ocenie Kolegium taka praktyka jest dopuszczalna i Kolegium ją aprobuje. Organ odwoławczy wskazał jednak organowi I instancji, że o ile w toku postępowania organ ten poinformował odwołującą się stronę, że toczy się postępowanie administracyjne w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za popełnienie deliktu polegającego na usunięciu drzew bez zezwolenia oraz zniszczeniu, o tyle o wymierzeniu administracyjnej kary pieniężnej za uszkodzenie drzewa strona dowiedziała się dopiero w treści zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium uchybienie to nie było istotne i w żaden sposób nie wpłynęło na prawa strony, gdyż co do uszkodzonego drzewa toczyło się postępowanie w przedmiocie jego zniszczenia, a tylko ustalony mniejszy ubytek środowiskowy (uszkodzenie dotyczy mniejszej powierzchni korony) zadecydował, że strona zamiast zostać ukarana za popełnienie deliktu polegającego na zniszczeniu drzewa, ukarana została za popełnienie deliktu polegającego na jego uszkodzeniu. Akceptując co do zasady rozstrzygnięcie organu I instancji Kolegium wyjaśniło, że w sprawach w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za delikty, o których mowa w art. 88 ust. 1 ustawy stroną jest zgodnie z przepisem art. 88 ust. 2 tej ustawy, posiadacz nieruchomości, albo właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., albo inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. Powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23.10.2009 r., sygn. akt II OZ 908/09 (Lex nr 572060) Kolegium wskazało, że stroną przedmiotowego postępowania jest wyłącznie sprawca, który popełnił czyn zagrożony karą pieniężną przez ustawę. Kolegium przywołało także wyrok Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie z dnia 4.07.2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1078/17, (Lex nr 2393400) i stanowisko wynikające z tego wyroku dotyczące odpowiedzialności właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, za usunięcie drzewa bez zezwolenia. Kolegium zwróciło uwagę, że orzeczenie to zostało zakwestionowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17.11.2019 r., sygn. akt II OSK 3169/17 (Lex nr 2761949), to jednocześnie Sąd ten nie podważył ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, co do podmiotu odpowiedzialnego za popełniony delikt. NSA wskazał, że jeśli "jedynym podmiotem zobowiązanym do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu zagrażającego funkcjonowaniu urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, jest właściciel tych urządzeń, to nie powinno być kwestionowane, że tylko ten podmiot może być podmiotem sankcji za nielegalne (bez wymaganego zezwolenia) usunięcie drzewa lub krzewu w związku z zagrożeniem funkcjonowania tych urządzeń. Jak wskazało Kolegium pogląd ten nawiązuje do utrwalonego już orzecznictwa Naczelnego Sądu, który przyjmuje, że podmiotem sankcji z art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. może być tylko ten podmiot, który jest uprawniony do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z danej nieruchomości i przywołało przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2012 r., II OSK 2320/10, ONSAiWSA 2013, z. 1, poz. 10; oraz z dnia 5 października 2012 r., II OSK 1060/11, Lex nr 1218398).

Przenosząc stanowisko sądów na grunt rozpatrywanej sprawy Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się umowa na usługę wycinki drzew pod liniami WN i SN Nr [...] zawarta w dniu 18.07.2018r. pomiędzy T. S.A. z siedzibą w K. przy ul. [...], a Konsorcjum firm: E. Sp. z o.o. z siedzibą w B., [...], Członkowie E. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w B., [...], K.M. przedsiębiorca prowadzący działalność pod firmą: "E" K.M. z siedzibą w [...] oraz A.M. przedsiębiorca prowadzący działalność pod firmą: "P" A.M. z siedzibą w B, [...]. Następnie Kolegium dokonało analizy zapisów umowy, z której wynika, że strona zleciła E. wykonanie wycinki drzew, krzewów i podrostów m.in. pod linią energetyczną [...] 110 kV, która zgodnie z zapisami umowy znajdującej się w aktach sprawy miała uzyskać wszelkie zgody na wejście w teren i wycinkę, również uzyskiwane w drodze postepowań administracyjnych.

W wyniku analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym protokołu z rozprawy przeprowadzonej w dniu 12.10.2020r. oraz przesłuchania świadków: S.M., M.S., L.S., których zeznania były spójne i logiczne, składane pod rygorem odpowiedzialności karnej i niezakwestionowane w sposób skuteczny przez stronę Kolegium ustaliło, że usunięcia 14 drzew bez zezwolenia, zniszczenia 3 szt. drzew i uszkodzenia 1 szt. drzewa dokonała spółka E. Sp. z o.o. z siedzibą w B., [...] działająca na zlecenie strony. Strona powierzyła bowiem jej wykonanie usługi wycinki drzew, krzewów, podrostów i gałęzi w pasach czynnych linii elektroenergetycznych SN i WN na mocy umowy Nr [...] zawartej w dniu 18.07.2018 r. Wykonawca ten dokonał także usunięcia drzew na sąsiedniej działce nr 2 na podstawie zezwolenia udzielonego przez Marszałka Województwa Śląskiego decyzją nr [...] z 8.06.2020 r. w związku z zagrożeniem bezpieczeństwa przesyłu.

Zdaniem organu odwoławczego postanowienia umowy cywilnoprawnej łączącej stronę jako właściciela urządzeń z podmiotem działającym na jej zlecenie nie mają znaczenia dla zakresu podmiotowego odpowiedzialnością administracyjno-karnej na podstawie art. 88 ust. 2 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1 i art. 83 ust. 1 pkt 2 oraz art. 88 ust. 1 pkt. 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody. Jak wskazano odrębnym bowiem zagadnieniem jest ewentualne istnienie w takim przypadku roszczeń regresowych właściciela linii energetycznej do pracowników lub podwykonawców, ale jest to sprawa cywilna, a strony ww. Umowy uregulowały te kwestię w § 5 pkt. 5 Umowy.

W ocenie Kolegium z uwagi na zebrany w sprawie materiał dowodowy strona jest podmiotem, na którego należało nałożyć administracyjną karę pieniężną za popełnienie deliktów administracyjnych z art. 88 ust. 1 pkt 1, 3 i 4 u.o.p.

Kolegium stwierdziło, że przy wymierzaniu administracyjnej kary pieniężnej za powyższe delikty, organ I instancji dopuścił się uchybień, które musiały skutkować, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyleniem zaskarżonej decyzji w zakresie pkt. 2.2 sentencji tej decyzji i orzeczeniem co do istoty sprawy w tym zakresie oraz uchyleniem zaskarżonej decyzji w zakresie pkt. 2.3 sentencji tej decyzji i w tym punkcie umorzeniem postępowania pierwszej instancji jako bezprzedmiotowego.

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 88 ust. 3 u.o.p., uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna. Wskazać przyjdzie, że zgodnie z cyt. art. 88 ust. 4 ustawy, termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 pkt 3 odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności. W myśl ust. 5 tego artykułu, w przypadku, o którym mowa w ust. 4, odroczenie terminu płatności kar wymierzonych za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% wysokości kary. W art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy jest zaś mowa o zniszczeniu drzewa lub krzewu, za które ustawodawca przewidział administracyjną karę pieniężną. Jednocześnie Kolegium przywołując komentarz do ustawy (Gruszecki Krzysztof, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. V, Opublikowano: WKP 2021, LEX/el) wskazało, że zgodnie z postanowieniami art. 88 ust. 3 u.o.p. regułą jest, że uiszczenie kary pieniężnej wymierzonej na podstawie art. 88 ust. 1 u.o.p. następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja ustalająca wysokość kary stała się ostateczna. Na podstawie jednak art. 88 ust. 4 u.o.p. termin ten podlega odroczeniu na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności. W obecnym stanie prawnym możliwość odroczenia terminu płatności odnosi się jedynie do kar za zniszczenie drzew, wymierzanych na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. Oznacza to, że możliwość taka została wyłączona w stosunku do pozostałych kar wymierzanych na podstawie art. 88 ust. 1 u.o.p.

W związku z powyższym Kolegium orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji w punkcie 2.2 i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy w następujący sposób: "2.2 Odroczyć na okres 5 lat termin płatności za zniszczenie drzew wymienionych w pkt. 1.2 niniejszego orzeczenia w wysokości 70 % kwoty 10 120,00 zł (słownie: dziesięć tysięcy sto dwadzieścia zł 00/100), tj. 7.084, 00 zł (słownie; siedem tysięcy osiemdziesiąt cztery zł 00/100)".

W ocenie Kolegium całkowicie niezgodne z prawem było odroczenie kary za uszkodzenie 1 sztuk drzewa gatunku dąb szypułkowy o obw. 254 cm, z terenu nieruchomości położonej w J. przy ul. [...] - działka nr 1 w punkcie 2.3 decyzji organu I instancji. Odroczenie takie pozbawione było podstawy prawnej. W związku z powyższym Kolegium orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji w punkcie 2.3 i w tym punkcie o nr. 2.3. umorzeniu zaskarżonej decyzji organu I instancji jako bezprzedmiotowej.

Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie nie zaszły również przesłanki do zastosowania instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu, uregulowanej w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.

Jak wyjaśniło Kolegium, w rozpatrywanej sprawie, waga i okoliczności naruszenia prawa polegającego na niedopełnieniu obowiązku ciążącego na podmiocie, w wyniku czego doszło do uszczerbku przyrodniczego w środowisku, nie są znikome. Zdaniem Organu odwoławczego działania strony odwołującej się w sprawie nie ułatwiały wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i nie pomagały organom administracyjnym w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Również rozmiar uszczerbku w środowisku nie jest znikomy. Doszło bowiem do usunięcia 14 drzew, zniszczeniu 3 drzew oraz uszkodzeniu 1 drzewa, o niewątpliwej wartości przyrodniczej, krajobrazowej i rekreacyjnej. W związku z czym nie sposób było przyjąć, iż waga naruszenia prawa jest znikoma. Ponadto Kolegium stwierdziło, że strona dopuściła się popełnienia deliktów kilkukrotnie, bowiem usunięcie każdego drzewa bez zezwolenia, zniszczenie i uszkodzenie kolejnych stanowi naruszenia prawa i wypełnia dyspozycję art. 88 ust. 1 pkt 1, 3 i 4 ustawy. Kolegium stwierdza zatem, że strona dopuściła się wielokrotnego naruszenia przepisów prawa, które były podstawą do jej ukarania, popełnienie kilku deliktów świadczy, iż nie zaprzestała ona naruszenia prawa. Brak zatem podstaw od odstąpienia od nałożenia na ten podmiot kary również z uwagi na fakt, że strona nie zaprzestała naruszeń prawa i popełniała kolejne delikty.

Z decyzją Kolegium nie zgodziła się skarżąca, która działając przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wniosła o jej uchylenie w całości i przekazanie do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. naruszenie prawa materialnego art. 88 ust 1 pkt 1 w związku z art. 83 ust 1 u.o.p., poprzez przyjęcie, iż stroną odpowiedzialną za delikt jest T. S.A w K. oraz przyjęcie, że w sprawie zostały spełnione przesłanki do wymierzenia skarżącej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia, podczas gdy skarżąca T. S.A w K. nie miała wiedzy jakie czynności podejmują osoby trzecie w przedmiocie wycinki drzew, podczas gdy E. zgodnie z postanowieniami umowy ze skarżącą był podmiotem uprawnionym do uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew, o którym mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, co tym samym uniemożliwia ukaranie T. S.A w K. na podstawie wskazanej podstawy prawnej.

2. naruszenie przepisów art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przy dokonywaniu oceny całokształtu materiału dowodowego i błędne przyjęcie, że stroną odpowiedzialną za delikt jest T. S.A i na ten podmiot może być nałożona kara za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia w sytuacji, gdy wykonawca prac E. samowolnie podjął decyzję o wycięciu drzew bez zgody właścicieli nieruchomości ani właściciela urządzeń, nie konsultował jej w żaden sposób ze skarżącą, ani nie uzyskał jego zgody na wycinkę.

Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że dowody zgromadzone w toku postępowania pozwalają na ustalenie , że ani ona ani właściciele nieruchomości nie mieli wiedzy ani nie wyrażali zgody na prace wycinkowe na nieruchomości oznaczonej nr 1. Zdaniem skarżącej kara pieniężna za usunięcie drzew bez zezwolenia jest nakładana na podmiot uprawniony do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew zarówno wtedy, gdy podmiot ten sam dokonał usunięcia drzew, jak też i wtedy, gdy wiedział o zamiarze wycięcia drzew przez osobę trzecią i godził się na takie działanie. W okolicznościach sprawy nie można pomijać bezpośrednio wynikającego z materiału dowodowego faktu, że E. zgodnie z umową z T. S.A było uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o wyrażenie zgody na wycinkę drzew a także iż skarżąca nie miała wiedzy na temat wycięcia drzew w toku realizacji umowy przez E., skoro wniosek w przedmiocie wydania decyzji o wycięcie drzew na działce 1 położonej w J. został przez pełnomocnika skarżonej cofnięty. W tych uwarunkowaniach brak jest podstaw do obciążenia skarżącej odpowiedzialnością za wycięcie drzew bez zezwolenia. Zadaniem skarżącej, skoro pracownik E. a jednocześnie pełnomocnik skarżącej cofnął wniosek o zezwolenie na wycięcie drzew na działce nr 1 położonej w J., to przyjąć należy, iż skarżąca nie może odpowiadać za działania dokonane poza jej wiedzą i zgodą.

W ocenie skarżącej zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż wniosek o wycięcie drzew z działki objętej niniejszym postępowaniem został przez skarżącą cofnięty a postępowanie zostało umorzone wobec powyższego jeżeli osoba trzecia usunęła drzewa bez wiedzy zleceniodawcy w tym wypadku skarżącej i poza jej zakresem zlecenia w sposób, któremu zleceniodawca nie mógł zapobiec, wtedy odpowiedzialność administracyjną można przypisać wykonawcy prac.

Skarżąca nie zgadza się również ze stanowiskiem Kolegium, że sankcja w postaci kary za wycięcie drzew jest oderwana od zawinienia. Zdaniem skarżącej prawidłowa wykładnia systemowa przepisów dotyczących kar administracyjnych określonych w przepisach działu IV A k.p.a. oraz w ustawie o ochronie przyrody, które w istocie pełnią funkcję represyjną, podobnie jak w przypadku prawa karnego, prowadzi do wniosku, że nałożenie kary musi dotyczyć podmiotu któremu można przypisać winę. Pojęcie winy z kolei najbardziej szczegółowo definiuje prawo karne które jest częścią systemu prawa publicznego.

W ocenie skarżącej interpretacja art 88 ust. 2 u.o.p., z której wynika, że jedynie posiadacz gruntu, a w realiach rozpatrywanej sprawy tożsamy z właścicielami, może uwolnić się od odpowiedzialności, jest jawnie sprzeczna z zasadą równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, skoro zarówno na posiadaczu nieruchomości jak i na właścicielu urządzeń spoczywa ten sam ustawowy obowiązek uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew.

Skarżąca podniosła także, że organy orzekające w sprawie nie dokonały ustaleń w zakresie tego, czy podmiot który wyciął drzewa dysponował zgodą na zajęcie nieruchomości czy to wydaną przez właścicieli działki czy też przez właściwy organ administracji.

Kolegium w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), stanowiąc, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 cytowanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 tej ustawy sądy te rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

Mając na uwadze powyższe trzeba stwierdzić, że kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nie jest zgodna z prawem.

W ocenie Sądu organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy sprawy, ale dokonał niewłaściwej wykładni art. 88 ust. 2 u.o.p.

Materialnoprawną podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 88 ust. 1 pkt. 1, 3 i 4 u.o.p., który przewiduje kary za zniszczenie drzew lub krzewów (w znaczeniu nadanym tym pojęciom w przepisach dotyczących zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów), albo ich usunięcie bez wymaganego zezwolenia. W myśl tego przepisu wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza karę pieniężną za zniszczenie drzewa lub krzewu i za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa.

Zdaniem Sądu istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do jednego zagadnienia tj. legitymacji do poniesienia odpowiedzialności administracyjnej za wycięcie drzew bez zezwolenia, ich zniszczenia lub uszkodzenia. Zdaniem skarżącej, przedmiotowa kara administracyjna winna być nałożona nie na nią a na podwykonawcę tj. E. Sp. z o.o. z siedzibą w B.

Jak stanowi art. 88 ust.1 u.o.p.

"1. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za:

1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia;

2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;

3) zniszczenie drzewa lub krzewu;

4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa;

5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16;

6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8."

Zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. W niniejszej sprawie chodzi o wycięcie drzew zlokalizowanych na działce nr 1 znajdującej się przy ul. [...] w J.. Z materiału dowodowego sprawy wynika bezspornie, że wycięcia bez zezwolenia drzew na wskazanej wyżej nieruchomości dokonali pracownicy E.. Dokonali tego również bez wiedzy i akceptacji właścicieli działki. W tym zakresie Sąd zgadza się z oceną dokonaną przez organy orzekające w sprawie. Zeznania świadków S.M., M.S., L.S. były spójne i logiczne oraz potwierdziły fakt dokonania wycinki drzew na działce nr 1 przez pracowników tego podmiotu. Kolejnym faktem istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest okoliczność złożenia w dniu 19.08.2019 r. przez E. wniosku do Prezydenta Miasta J. o zezwolenie na wycięcie drzew na działce nr 1 i następnie cofnięcie tego wniosku w dniu 25.03.2020 r. Konsekwencją złożonego wniosku było umorzenia postępowanie przez organ I instancji w sprawie wydania zezwolenia na wycięcie drzew na wnioskowanej działce. Z tą chwilą po stronie E. jako wykonawcy zlecenia i jednocześnie pełnomocnika skarżącej istniała świadomość braku legalnej możliwości wycięcia drzew na działce nr 1. Trafnie organ I instancji zauważył w uzasadnieniu decyzji, że "firma pracująca na zlecenie T. S.A. mogła mieć ujętą wycinkę w planach albo nie wprowadziła korekty do planu wycinki. W związku z powyższym należy sądzić, że pracownicy, którzy mogli mieć błędnie wyznaczoną granicę lub dostali informację od przełożonych, że mają ciąć pod linią usunęli pomyłkowo drzewa z działki 1, na którą T. S.A. nie miał zezwolenia. Pan L.S. na pytanie, kiedy była wykonywana wycinka drzew na działce 2 graniczącej z działką 1 odpowiedział, że w związku z dużą rotacją pracowników oraz uzależnieniem przygotowania prac od zgody dyspozycji ruchu wysokich napięć mogło to być w całym okresie obowiązywania umowy, czyli od VIII 2018 do XII 2020 r. Z powyższego można wnioskować, że firma wykonująca wycinkę na zlecenia T. S.A. nie prowadzi, dokładnych rejestrów, kto kiedy i gdzie wykonywał prace, co jest dodatkowym argumentem przemawiającym za tym, że usuniecie drzew na działce zostało wykonane pomyłkowo przez firmę wykonującą prace wycinkowe na zlecenie T. S.A. O braku dokładnych rejestrów może świadczyć również pismo z dnia 30.03.2021 r. otrzymane od Wydziału Mienia i Nadzoru Właścicielskiego w miejscu, w którym stwierdzono, że firma E. Sp. z o.o. występująca w imieniu T. S.A. na żadnym etapie nie zgłaszała Miastu J. planów prac wycinkowych. Mimo wielokrotnych monitów nie uzyskano stosownych informacji."

Sąd orzekający w sprawie zgadza się z powyższą oceną organu I instancji, że do wycięcia, zniszczenia i uszkodzenia drzew na działce nr 1 mogło dojść pomyłkowo (niejako przy okazji wycinki na działkach sąsiednich).

Odnosząc się do kluczowego zagadnienia w sprawie, w ocenie Sądu, wykładnia art. 88 ust. 2 u.o.p. nie może prowadzić do wniosku, że w przypadku właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c. jego odpowiedzialność za wycięcie, zniszczenie lub uszkodzenie drzew jest bezwarunkowa a takie stanowisko zostało zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium stwierdziło, "że zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody jedynie posiadacz nieruchomości może uwolnić się od odpowiedzialności administracyjno-karej przewidzianej w art. 88 ustawy, jeśli zostanie wykazane, że inny podmiot działał bez jego zgody. Powyższa przesłanka egzoneracyjna nie odnosi się jednak do właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, jeśli usunięcie drzew lub krzewów następuje w związku z zagrożeniem funkcjonowania tych urządzeń."

W uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z 26 listopada 2018 sygn. akt II SA/Gl 729/18 (przywołanym przez organ I instancji) zostało zawarte stanowisko, "iż fakt wykonywania prac przez wyspecjalizowaną firmę nie wyłącza odpowiedzialności posiadacza nieruchomości bądź właściciela urządzeń o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli wiedział on o tych działaniach i się na nie godził." Sąd zwraca uwagę na ostatnią część tego stanowiska. Przypisanie odpowiedzialności zleceniodawcy nie może mieć miejsca, jeżeli zleceniodawca nie widział o działaniach zleceniobiorcy lub się na nie godził. Podobne stanowiska zostały zawarte w innych orzeczeniach sądów administracyjnych np. w powołanym przez organ II instancji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 04.07.2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1078/17, (Lex nr 2393400). WSA w Warszawie wyraził pogląd, "że odpowiedzialność administracyjna zasadniczo nie jest oparta na zasadzie winy, a jest odpowiedzialności obiektywną. Jedynie wykazanie, że wycinka drzew odbyła poza jakąkolwiek kontrolą i wiedzą właściciela nieruchomości lub urządzeń, może być rozważane jako okoliczność egzoneracyjna. Sytuacja taka jednak w sprawie nie zachodzi. W szczególności nie budzi wątpliwości, że podwykonawca skarżącej nie przekroczył w sposób oczywisty zakresu zlecenia (np. wyciął, niejako przy okazji, drzewa nie objęte zleceniem przygotowanym przez skarżącą)."

Problem z ustaleniem odpowiedzialności za usunięcie drzewa bez zezwolenia w sytuacji korzystania z pomocy osób trzecich dostrzeżony został również w doktrynie prawa administracyjnego. Wywód komentatora dotyczy wprawdzie posiadacza nieruchomości, jednak zdaniem Sądu jest on także aktualny w stosunku do właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c.

"Sytuacja będzie dość prosta, jeżeli sprawcy usunięcia z posiadaczem nie łączy żaden stosunek prawny. Dużo trudniej będzie przedstawiała się sytuacja wówczas, gdy posiadacza nieruchomości ze sprawcą deliktu administracyjnego łączy jakaś umowa. W takim przypadku organ prowadzący postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary będzie bowiem musiał przeanalizować jej postanowienia i dokonać oceny, czy do usunięcia drzew doszło w ramach łączącej strony umowy, czy też z jej naruszeniem, uprawniającym do przyjęcia, że do usunięcia drzewa lub krzewu doszło bez zgody posiadacza nieruchomości. Siłą rzeczy analiza taka będzie musiała być zindywidualizowana i będzie bardzo trudna, gdyż w wielu przypadkach z pozoru drobne elementy mogą mieć wpływ na to, kto i na jakiej podstawie będzie ponosił odpowiedzialność administracyjną." (Gruszecki Krzysztof, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. V).

W ocenie Sądu słusznie skarżąca podniosła w skardze, że "interpretacja art. 88 ust. 2 u.o.p., z której wynika, że jedynie posiadacz gruntu, a w realiach rozpatrywanej sprawy tożsamy z właścicielami, może uwolnić się od odpowiedzialności, jest jawnie sprzeczna z zasadą równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, skoro zarówno na posiadaczu nieruchomości jak i na właścicielu urządzeń spoczywa ten sam ustawowy obowiązek uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew."

W świetle powyższych wywodów i przyjętego stanowiska Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie oparły swoje rozstrzygnięcia w oparciu o błędną wykładnię art. 88 ust. 2 u.o.p.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekający w sprawie, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Prowadząc ponowie postępowanie Kolegium dokona oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem stanowiska Sądu w zakresie wykładni art. 88 ust. 2 u.o.p. i wyda decyzję w stosunku do pomiotu odpowiedzialnego za popełnione delikty administracyjne będące przedmiotem rozpatrywanej sprawy.

O kosztach postępowania są orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.