Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 216/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2017-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: 59 ust.1 oraz art. 61 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant referent stażysta Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] grudnia 2016 roku numer [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], o ustaleniu dla J. K. opłaty za pobyt jej matki H. K. w Domu Pomocy Społecznej "K." w S. w kwocie 727,69 zł miesięcznie.

Decyzja SKO w S. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], ustalił J. K. opłatę za pobyt jej matki H. K. w Domu Pomocy Społecznej "K." w S. w wysokości 727,69 złotych miesięcznie, począwszy od dnia 30 września 2016 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ w pierwszej kolejności powołał się nas treść przepisów dotyczące odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, tj. art. 54 ust. 1, art. 58 ust. 1 oraz art. 60 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930 z późn.zm.). Następnie wyjaśnił, że H. K. z uwagi na stan zdrowia, przebywa w Domu Pomocy Społecznej "K." w S. od dnia [...] września 2016 r. na podstawie decyzji o skierowaniu z dnia [...] września 2016 r., nr [...], oraz decyzji o umieszczeniu z dnia [...] września 2016 r., nr [...] .Powołując się w dalszej kolejności na zarządzenie Prezydenta Miasta S. z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], zgodnie z którym średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej "K." w S. od 1 marca 2016 r. wynosi 2.878,80 zł, organ stwierdził, że H. K. została ustalona odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 70 % jej dochodu wynoszącego 1.069,00 zł x 70 % = 748,93 zł. W związku z tym, iż kwota ta nie pokrywa całego kosztu utrzymania w DPS organ wskazał, że różnicę między ponoszonym kosztem przez mieszkankę DPS, a kosztem utrzymania w pierwszej kolejności powinna pokrywać rodzina. Z ustaleń organu wynikało, że H. K. jest wdową, a zobowiązanymi do ponoszenia opłaty są: (1) mieszkanka domu w wysokości 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; (2) zstępni przed wstępnymi - w wysokości różnicy między opłatą mieszkanki, a kosztem utrzymania domu, tj. (a) T. D. - córka, (b) J. K. - córka (c) A. K. - syn, (d) B. W. - córka; (e) I. C. - córka; (f) K. Z.- córka; (3) gmina - z której osoba została skierowana w przypadku, gdy odpłatność wnoszona przez osobę umieszczoną nie pokrywa w pełni średniego comiesięcznego kosztu utrzymania w DPS.

Na podstawie przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ ustalił, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą na zasadach ogólnych i pobiera świadczenia emerytalne, z czego łączny dochód w miesiącu wrześniu 2016 r. wyniósł 10.167,38 zł i znacznie przekracza 300 % kryterium dochodowego. Na tej podstawie organ uznał, że skarżąca kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Pomimo, że J. K. deklarowała gotowość ponoszenia kosztów w wysokości 1/6 kosztów pobytu matki, to organ w oparciu o ustalenia sytuacji pozostałych dzieci doszedł do przekonania, że dochody osiągane przez J. K. i T. D. - córki H. K., kwalifikują je do ponoszenia odpłatności w wysokości pełnej różnicy między kosztem utrzymania, a opłatą wnoszoną przez mieszkankę w wysokości 727,69 zł miesięcznie, tj. (2.878,80 zł - 748,93 zł - 674,50 zł : 2 osoby).

Organ końcowo wskazał, że w wyniku rozpoznanej sytuacji materialnej na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych przeprowadzonych z I. C. i K. Z. ustalono, iż miesięczny dochód kształtuje się poniżej 300% odpowiedniego kryterium dochodowego i nie daje podstaw do podejmowania działań zmierzających do obciążenia w/w opłatą za pobyt matki w DPS. W stosunku do B. W. organ zastosował przepisy wynikające z art. 64 cyt. ustawy, zaś wobec syna A. K. uznał, że nie ma możliwości przeprowadzenia postępowania administracyjnego, ponieważ w/w przebywa poza granicami kraju.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła J. K.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I Instancji. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 59 ust.1 oraz art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyjaśniając, że do zwrotu wydatków za pobyt w DPS w pierwszej kolejności zobowiązany jest mieszkaniec domu, następnie małżonek, zstępni, wstępni oraz gmina, z której osoba została skierowana. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, zdaniem SKO, że w sytuacji gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 powołanej ustawy w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności.

W przedmiotowej sprawie ustalona została odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "K." H. K. jej córce J. K. w wysokości 727,69 zł miesięcznie. Zdaniem Kolegium skarżąca niewątpliwie należy do kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, dochód skarżącej stanowi dochód uzyskany z tytułu świadczenia pobieranego z ZUS z miesiąca września 2016 r. w wysokości brutto 2.396,28 zł (po odliczeniu zaliczki na podatek 199,00 zł, oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne 215,67 zł dochód ten wyniósł 1.981,61 zł) oraz dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, wg informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. za 2015 r. w wysokości 8.185,77 zł, a więc dochód w łącznej kwocie wyniósł 10.167,38 zł. Uwzględniając zapis art. 61 ust. 2 lit. b cyt. ustawy, iż kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, Kolegium uznało, iż opłatę J. K. za pobyt matki w DPS od dnia jej umieszczenia, tj. [...] września 2016 r. organ I instancji ustalił w prawidłowej wysokości 727,69 zł miesięcznie, tj. (2.878,80 zł - 748,93 zł - 674,50 zł - 727,69 zł = 727,69 zł) po uwzględnieniu ustalonej opłaty dla mieszkańca domu H. K. oraz pozostałych zstępnych B. W. oraz T. D., które zostały zobowiązane do ponoszenia odpłatności odrębnymi decyzjami.

Odnosząc się z kolei do zarzutów zawartych w odwołaniu SKO wskazało, że ponowne przeprowadzenie postępowania wobec mieszkańca domu (H. K.) nastąpić może dopiero wtedy, gdy zmieni się sytuacja dochodowa mieszkańca DPS lub też innych osób zobowiązanych. Jednakże zarzut, że organ nie wniósł roszczenia alimentacyjnego względem A. K. i A. U. na rzecz H. K., w trakcie postępowania administracyjnego o ustalenie odpłatności T. D. jest bezpodstawny. Ustawa o pomocy społecznej nie narzuca bowiem obowiązku organowi wytaczania powództwa alimentacyjnego względem rodziny zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za DPS.

Za niesłuszne Kolegium uznało także pozostałe zarzuty skarżącej wskazując, że organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń sytuacji dochodowej skarżącej i wydał decyzję zgodnie z obowiązującym przepisami.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła J. K., w której zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 34 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 110 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że postępowanie organu I i II instancji ograniczono do zbadania sytuacji finansowej części osób, jednakże nie zbadano sytuacji finansowej A. K., który nie przebywa w kraju. Niezbadana została również kwestia darowizn dokonanych przez H. K. na rzecz A. K. oraz I. i A. C.. Organy nie uwzględniły powyższych informacji oraz nie wytoczyły powództwa o roszczenie alimentacyjne zgodnie z artykułem 110 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca wyjaśniła, że H. K. została umieszczona w domu pomocy społecznej na koszt innych osób najbliższych, którzy wyłącznie własną pracą osiągają większe własne dochody niż obdarowani A. K. i A. U. (spadkobierczyni A. C. i obdarowana przez I. C.). Skarżąca zwróciła też uwagę, że pomimo faktu, iż zobowiązanymi do ponoszenia kosztów utrzymania H. K. jest jej szóstka dzieci, to organy obu instancji powstrzymały się od zbadania sytuacji finansowej jednego z dzieci – A. K., pomimo faktu, iż informacja ta ma ogromne znaczenie do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Organ nie zbadał również kwestii darowizn dokonanych przez H. K. na rzecz A. K. i I. i A. C. (i ich córki A. U.). W zaistniałej sytuacji uzasadnione było skorzystanie przez organ z art. 110 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, gdyż konstrukcja art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że zstępni obowiązani są do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej po pierwsze w kolejności za mieszkańcem domu, po drugie nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W ocenie wnoszącej skargę dochody H. K. powiększone o dochody z zasądzonych alimentów mogą zwolnić z opłat zarówno skarżącą oraz T. D. jak i gminę. Dlatego w zaistniałych okolicznościach organ I instancji nie wytaczając powództwa o roszczenie alimentacyjne nie tylko niesprawiedliwie przerzucił ciężar utrzymania H. K. na skarżącą oraz T. D. ale i naraził gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej na koszty, których można unikać.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty, są zasadne.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm.) oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). W art. 61 ust. 1-3 ustawy zostały określone zasady dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz podmioty obowiązane do ponoszenia tych opłat. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy, obowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym gmina i osoby określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Jednocześnie w ustępie 2 art. 61 ustawy ustawodawca określił granice obciążenia poszczególnych grup podmiotów odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej. Powołany przepis ustawy o pomocy społecznej stanowi bowiem, że mieszkaniec domu (przedstawiciel ustawowy małoletniego mieszkańca) ponosi odpłatność w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu (dochodu małoletniego dziecka). Przepis ma funkcję ochronną. Nie pozwala na bezwzględne żądanie całości opłaty od mieszkańca, którego dochody własne odbiegają od średniego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej. Jeżeli kwota odpowiadająca 70% dochodu własnego mieszkańca nie pokrywa pełnej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, następuje ustalenie podmiotów obowiązanych do jej uiszczenia z kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy. Poza tym art. 61 ust. 3 ustawy określa, że w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społeczne, przy czym gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Zgodnie natomiast z art. 104 ust. 3 ustawy wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy dochody przebywającej w DPS H. K. nie wystarczają na pokrycie wszystkich kosztów jej przebywania w tej placówce, zaszła zatem potrzeba ustalenia pozostałych kosztów od szóstki jej dzieci. Organy przeprowadziły stosowne postępowania, oddzielnie w stosunku do każdego z dzieci i wydały rozstrzygnięcia, na mocy których opłaty te ustaliły w stosunku do J. K. w kwocie 727,69 zł, w stosunku do T. D. w kwocie 727,69 zł, w stosunku do B. W. w kwocie 674,50 zł i zwolniły ją zarazem z ponoszenia tych opłat, w stosunku do I. C. i K. Z. umorzyły postępowania, natomiast w stosunku do A. K. nie zakończyły postępowania i nie wydały żadnego rozstrzygnięcia.

W tym miejscu zauważenia wymaga, że jak trafnie wskazano w wyroku WSA w Opolu z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 419/13, z mocy art. 59 u.p.s. zarówno skierowanie do domu pomocy społecznej, jak i ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Przewidziany w art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być jednak skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w wyżej wymienionych przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64 u.p.s., w całości lub w części z ustalonej opłaty. Z uwagi jednak na to, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s., ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie, za dopuszczalne uznać należy również, w sytuacji np. konieczności udzielenia w trybie pilnym pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej, określenie obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w odrębnej decyzji w stosunku do beneficjenta tej formy pomocy społecznej o skierowaniu do domu pomocy społecznej i ponoszeniu opłat a w odrębnej decyzji w stosunku do osób spośród dalszych zobowiązanych, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 410/15). Ponadto zauważenia wymaga, że przepisy u.p.s. dotyczące odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie nakazują ustalenia obowiązku wszystkich osób zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułują bowiem tzw. współuczestnictwa materialnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 937/15).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy mamy do czynienia właśnie z taką sytuacją. W decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] września 2016 r. o skierowaniu H. K. do DPS ustalono jedynie jej odpłatność za pobyt w tej placówce. Zachodziła zatem potrzeba ustalenia pozostałej części opłat od podmiotów do tego zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 u.p.s. Podmiotami tymi, co jest bezsporne, są dzieci H. K. Podkreślenia więc wymaga, że wskazany przepis zawiera zamknięty krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione w nim podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. Zasada kolejności przyjęta w przepisie art. 61 ust. 1 u.p.s. oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, przez którą osoba została skierowana. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s., ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 26/15). O ile więc kolejność dotyczy podmiotów wskazanych powyżej, o tyle nie można mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia takich opłat przez kilkoro zstępnych, jak to ma miejsce w sprawie niniejszej. Każdy bowiem z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia tych opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Jak trafnie bowiem wskazano w wyroku NSA z dnia 2 września 2016 r., sygn. akt I OSK 1006/14, wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zależna jest od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki. Bez znaczenia pozostaje natomiast ilość osób obowiązanych do ponoszenia przedmiotowej opłaty, gdyż jedynym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, jest ich sytuacja dochodowa.

W tym miejscu podkreślenia jednak wymaga, że o ile w takim postępowaniu (postępowaniach) obowiązek ponoszenia opłat przez każdego zstępnego jest zindywidualizowany, może on jednak wpływać na odpowiedzialność w tym zakresie pozostałych zstępnych (por. cyt. już wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 937/15). Inaczej bowiem przedstawia się sytuacja, gdy osiągane dochody kilku zobowiązanych pozwalają na obciążenie ich tylko częścią tych opłat, a inaczej, gdy są oni w stanie ponieść całość tej opłaty, a nawet więcej. Wydaje się być bezspornym, że łączna wysokość ustalonych opłat od zobowiązanych nie może przekraczać kwoty miesięcznej opłaty za utrzymanie mieszkańca w DPS, tak samo jak łączna kwota obciążenia zobowiązanych z tytułu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej nie może być wyższa niż koszty poniesione z tego tytułu przez gminę (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 766/12). A zatem w sytuacji, gdy tylko jeden z zobowiązanych lub kilku z nich są w stanie ponieść pełną wysokość opłaty, organ administracji nie jest uprawniony do arbitralnego dokonania wyboru takiej osoby lub osób i tylko w stosunku do niej (lub do nich) prowadzić postępowanie. W takiej sytuacji organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 410/15).

W sprawie niniejszej organy ostatecznie obciążyły opłatami tylko J. K. i T. D., nie wyjaśniając przy tym, czy zobowiązanym do ponoszenia tej opłaty i w jakiej wysokości, nie jest także A. K. A przecież w sytuacji odpowiedzialności tej osoby, miałoby to bezpośredni wpływ na wysokość opłat obciążających te dwie pierwsze osoby. Zarzut zatem skarżącej dotyczący naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., polegający na niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, jest zasadny. Naruszenie wskazanych przepisów, a także naruszenie przy tym art. 107 § 3 k.p.a., mogło mieć, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., istotny wpływ na wynik sprawy. Pominięcie przez organy przy ustalaniu opłat A. K., będącego osobą spośród tego samego kręgu osób zobowiązanych (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.) do ponoszenia opłat za pobyt H. K. w domu pomocy społecznej, stanowi także naruszenie art. 59 ust. 1 u.p.s. i art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., które to naruszenie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., miało wpływ na wynik sprawy.

Niezasadne są natomiast zarzuty skargi dotyczące ustalenia dochodów matki skarżącej i sprowadzające się do tego, że organy winny uwzględnić w nich jej ewentualne roszczenia w stosunku do osób obdarowanych. Podobnie jak odpowiedzialność finansowa z tytułu kosztów pobytu w domu pomocy społecznej osób mieszących się w kręgu określonym w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. jest niezależna od zasad dziedziczenia (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 1 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 700/11), tak samo rzecz się ma z ewentualnymi roszczeniami H. K. względem niektórych jej dzieci z tytułu dokonanych na ich rzecz darowizn. Kwestii tych w niniejszym postępowaniu organy nie mogły badać.

Jako całkowicie niezasadny należy uznać również zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 110 ust. 5 u.p.s. Z przepisu tego wynika, że kierownik ośrodka pomocy społecznej może wytaczać na rzecz obywateli powództwa o roszczenia alimentacyjne. Zauważenia jednak wymaga, że funkcją tego przepisu jest aktywizowanie rodziny niewywiązującej się z obowiązków na rzecz osób najbliższych, gdyż pomoc społeczna powinna znajdować zastosowanie tylko wtedy, gdy mimo własnej aktywności takiej osoby i wsparcia rodziny nie może ona przezwyciężyć trudności. Jeżeli istnieją więc osoby, które zgodnie z obowiązkiem alimentacji mogą dostarczyć osobie potrzebującej niezbędnych środków utrzymania, to ich powinności wyprzedzają świadczenia z pomocy społecznej. W postępowaniu natomiast toczącym się na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zastosowanie mają wyłącznie reguły przewidziane w art. 61 ust. 1, 2 i 3 u.p.s. Trafnie zatem organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w niniejszym postępowaniu przepis art. 110 ust. 5 u.p.s. nie miał zastosowania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji weźmie pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązany będzie uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów. Przede wszystkim organ rozważy, czy w zaistniałym stanie faktycznym, w którym jedna lub kilka z osób zobowiązanych jest w stanie ponieść pełną wysokość brakującej opłaty za pobyt ich matki w DPS, oraz w związku z niewyjaśnieniem sytuacji odpowiedzialności A. K. w tym zakresie, nie zachodzi potrzeba łącznego rozpoznania sprawy z udziałem J. K., T. D. i A. K. Celowości łącznego rozpoznania sprawy w stosunku do tych trzech osób nie sprzeciwia się nawet to, że A. K. może ewentualnie obowiązku takiego nie ponosić w związku z niespełnianiem kryterium dochodowego. Dopuszczalne jest bowiem rozstrzygnięcie w jednej decyzji o ustaleniu obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i o odmowie zwolnienia z tejże opłaty. Przyjęciu takiego stanowiska za prawidłowe nie stoi na przeszkodzie fakt zawarcia przez ustawodawcę materialnoprawnych przesłanek ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej (art. 61 u.p.s.) oraz przesłanek zwolnienia od tego obowiązku (art. 64 u.p.s.) w odrębnych przepisach u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 410/15).

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.