Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 81/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151art. 250 par. 1,  art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 41a ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 299
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 grudnia 2021 r. nr 0509-PU.411.132.2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. B.-K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Ke [...]

Uzasadnienie

Decyzją z 27 kwietnia 2021 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zwany dalej "Prezesem KRUS" utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia 16 marca 2021 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia M. F. zadłużenia na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1.01.2019 r. do 3.01.2021 r. w łącznej kwocie 3.596,60 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył podstawę prawną: art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 299; z późn. zm.), zwaną dalej "u.u.s.r."

Wskazał, że 22 lutego 2021 r. M. F. zwrócił się o umorzenie zadłużenia na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1.01.2019 r. do 3.01.2021 r. Swoje żądanie umotywował problemami zdrowotnymi oraz zadłużeniem wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyjaśnił, że uległ wypadkowi, obecnie ma trudności z poruszaniem się i wykonywaniem ciężkich prac. Z tytułu niepełnosprawności legitymował się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nie posiadał żadnego dochodu, nie pracował zawodowo, był zarejestrowany w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku.

Organ ustalił, że wnioskodawca zamieszkiwał z partnerką, która pobierała świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 1.262,96 zł. Na posesji znajduje się dom murowany wraz z budynkiem gospodarczym, nieocieplony, pokryty onduliną, wybudowany w 1960 r. W budynku mieszkalnym znajduje się kuchnia, salon, mały korytarz oraz pomieszczenie na łazienkę. Dom nie posiada instalacji wodno-kanalizacyjnej ani instalacji centralnego ogrzewania. Na posiadanym areale, wnioskodawca uprawiał 0,50 ha koniczyny i 0,10 ha warzyw. Od kwietnia 2020 r. do czerwca 2020 r. pobierał z ośrodka pomocy społecznej świadczenie w kwocie 360 zł. miesięcznie. Nie pobierał dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Nie posiadał maszyn rolniczych, był właścicielem samochodu osobowego Daewoo Tico z 1997 r. Nie osiągał dochodu z gospodarstwa rolnego, natomiast roczny dochód partnerki w 2020 r. wyniósł 15.155,52 zł.

W 2020 r. poniósł wydatki na energię elektryczną 1.408 zł., internet 1.668 zł., abonament tv 660 zł., abonament za telefon 192,96 zł., kartę telefoniczną 300 zł., raty spłaty zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 1.440 zł., wpłaty na Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego 1.000 zł., ubezpieczenie samochodu 504 zł., ubezpieczenie domu 338 zł., usługi rolnicze 1.200 zł., opał 1.200 zł., żywność i środki czystości 3.345 zł. Szacunkowy koszt paliwa 3.600 zł. Wnioskodawca podał, że korzysta z pomocy rodziny w kwocie ok. 3.500 zł. Pomoc ta pochodzi od dzieci i matki.

Przeprowadzona analiza finansowa dochodów i wydatków wykazała, że łączne dochody przekraczają wydatki, które ponosi wnioskodawca. Z analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym z protokołu z wizytacji w gospodarstwie rolnym wynikało, że zadłużenie powstało w wyniku niewywiązywania się z ustawowego obowiązku regulowania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Ponadto, w okresie powstania zaległości w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy nie zaistniały inne zdarzenia losowe, które miałyby wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej i uniemożliwiały regulowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W piśmie z 29 marca 2021 r. wnioskodawca wskazał, że w 2016 r. odziedziczył nieruchomość rolno-budowlaną o pow. 68 arów. W tym okresie prowadził działalność gospodarczą i podlegał ubezpieczeniu w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Nie posiadał żadnych maszyn rolniczych. Za każdą pracę na polu musiał płacić. W związku z wypadkiem w pracy 10 maja 2018 r. przez 182 dni otrzymywał zasiłek chorobowy. Po jego wykorzystaniu, złożył wniosek o świadczenie rehabilitacyjne, które nie zostało przyznane. W wyniku wypadku przy pracy lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznał 20 % uszczerbku na zdrowiu. W tym czasie partnerka straciła pracę i otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych. Z uwagi na problemy zdrowotne partnerki oraz utratę zasiłku dla bezrobotnych, wnioskodawca zwrócił się do ośrodka pomocy społecznej o pomoc. Decyzją z 25 listopada 2019 r. i 27 stycznia r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w D. przyznał zasiłki okresowe na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 marca 2020 r. w łącznej kwocie 738,14 zł. miesięcznie oraz jednorazowe świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 400 zł. Ustalono, że finansami partnerki wnioskodawcy zarządzał syndyk, natomiast zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zostało rozłożone na raty. Na odziedziczonej nieruchomości wnioskodawca wymienił dach, okno, podłączył energię elektryczną i zakupił pompę.

Organ wykazywał, że przedłożona przez wnioskodawcę dokumentacja potwierdzająca poniesione wydatki związane z remontem budynku może stanowić pewne obciążenie budżetu domowego, jednak nie stanowi ona dostatecznej przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności. Wydatki związane z modernizacją budynku mieszkalnego nie są zdarzeniem losowym i ich podejmowanie nie może stanowić podstaw do umorzenia zadłużenia wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Obciążenia finansowe związane z regulowaniem zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie można również uznać jako zdarzenie losowe, gdyż jest ono konsekwencją świadomie podjętych przez stronę wcześniejszych decyzji. O istnieniu ważnego interesu płatnika powinny decydować zobiektywizowane kryteria, a nie samo subiektywne przekonanie płatnika, że jego aktualna sytuacja finansowa stanowi podstawę do umorzenia ciążących na nim zobowiązań. Przez ważny interes płatnika można np. rozumieć przypadek, gdy na skutek uiszczenia zadłużenia płatnik miałby pozostawać bez środków do życia. Z materiałów dowodowych nie wynika, jakoby taka sytuacja miała miejsce. Określenie "ważny interes zainteresowanego" należy rozumieć jako zaistnienie szczególnych zdarzeń losowych, niezależnych od działań danej osoby, powodujących znaczne ograniczenie zdolności płatniczych. Ważnym interesem płatnika, dającym podstawy do udzielenia ulg lub umorzenia całości lub części zadłużenia jest potwierdzenie jego szczególnie trudnej sytuacji bytowej, w której konieczność opłacenia należności zagrażałaby podstawom egzystencji.

Jednocześnie przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie uwzględnia się także stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym. Fundusz składkowy jest funduszem samofinansującym i środki na nim zgromadzone przeznaczane są na wypłatę świadczeń z tytułu choroby lub wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym. Środki z funduszu emerytalno-rentowego przeznaczane są na wypłatę emerytur i rent rolniczych. W interesie społecznym leży zatem zapewnienie środków finansowych w tych funduszach na poziomie gwarantującym płynną wypłatę świadczeń.

Organ wyjaśnił, że ze złożonych 22 lutego 2021 r. oświadczeń wynika, że w bieżącym roku, jak i w ciągu dwóch poprzedzających go lat obrotowych wnioskodawca nie otrzymał pomocy de minimis w rolnictwie. W ocenie organu sytuacja, w jakiej znajduje się wnioskodawca, nie jest wyjątkowa. Nie udokumentował on innych zdarzeń losowych, a okoliczności, na które się powoływał w złożonym podaniu o ponowne rozpatrzenie wniosku w sprawie umorzenia zadłużenia, były uwzględnione przy rozpatrywaniu podania z dnia 22 lutego 2021 r.

Na powyższą decyzję Prezesa KRUS skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył M. F.. Zaznaczył, że z działki o pow. 44 arów nie można się utrzymać. W chwili jej przejęcia był to ugór porośnięty chaszczami i doprowadzenie go do użyteczności wymaga czasu. Skarżący nie posiada żadnych maszyn rolniczych, za każdą pracę na polu musi płacić. Po wypadku w pracy 10 maja 2018 r. otrzymywał zasiłek chorobowy, potem nie uzyskał świadczenia rehabilitacyjnego. Komisja lekarska orzekła, że w wyniku wypadku doznał 20 % uszczerbku na zdrowiu. W tym czasie partnerka straciła pracę i otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych. Zdiagnozowano u niej nowotwór. Skarżący uzyskał informacje, że nie przysługują mu świadczenia socjalne, ponieważ posiada grunty wynoszące 1,03 ha przeliczeniowego. W 2020 r. zaszła konieczność leczenia onkologicznego i stałej opieki nad partnerką. Skarżący posiada zadłużenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, które rozłożone jest na raty. Dom, w którym mieszka, wymagał niezbędnych remontów, co wiązało się z wydatkami. Skarżący nie mógł uzyskać pożyczki, ponieważ nie byłby w stanie jej spłacić.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z 22 czerwca 2021 r. skarżący ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę podniósł, że nie zgadza się z zaskarżonymi decyzjami, ponieważ są dla niego krzywdzące i nie uwzględniają faktów, które ciągle przedstawia. W uzasadnieniu pisma skarżący powtórzył argumentację zawartą w skardze i prezentowaną w toku postępowania.

Wyrokiem z 26 sierpnia 2021 r. (sygn. akt I SA/Ke 330/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z 16 marca 2021 r. [...]

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie a materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został rozpatrzony i oceniony z naruszeniem zasady określonej w art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie było logiczną konsekwencją materiału procesowego zgromadzonego w sprawie. Organ zgromadził bowiem obszerny materiał dowodowy, ale nieprawidłowo go rozpatrzył i ocenił, co miało wpływ na ustalenia w zakresie istnienia przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. Sąd zaznaczył przy tym, że nie jest sporny fakt trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego i jego partnerki. Jednakże w ocenie Sądu sytuacja materialna rolnika, jego stan zdrowia i wynikająca z tego niemożność opłacania składek może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. Zdaniem Sądu okoliczności faktyczne sprawy uzasadniają stanowisko, że sytuacja skarżącego jest wyjątkowo trudna, stwarza zagrożenie bytu i zdrowia skarżącego oraz jego partnerki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Oznacza to tym samym, że wyprowadzone przez organ wnioski co do przesłanki ważnego interesu zobowiązanego nie są prawidłowe, ponieważ nie mają odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym.

Sąd stwierdził, że wskutek nieprawidłowego rozpatrzenia materiału dowodowego i jego oceny, wywiedzione przez organ wnioski pozostają w sprzeczności z faktami wynikającymi z dowodów dotyczącymi sytuacji materialnej, rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego i jego partnerki.

Zdaniem Sądu ustalony przez organ stan faktyczny pozwala na stwierdzenie, że sytuacja skarżącego nie pozwala na spłatę zadłużenia.

Sąd nakazał organowi ponowne rozpatrzenie sprawy i dokonanie oceny zgromadzonego materiału dowodowego zgodnie z przepisami prawa procesowego w kontekście spełnienia przesłanek z art. 41a ust. 1 u.u.s.r.

Przed wydaniem kolejnej decyzji w sprawie, organ przeprowadził 5 listopada 2021 r. wizytację w gospodarstwie rolnym skarżącego. Organ ustalił, że skarżący zamieszkuje z partnerką, która pobiera rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 1.016,03 zł. miesięcznie. Na jego posesji znajduje się dom murowany wraz z budynkiem gospodarczym wybudowany w 1960 r., nieocieplony, pokryty onduliną. W budynku mieszkalnym znajdują się dwa pokoje, w tym jeden z kuchnia, mały korytarz oraz pomieszczenie na łazienkę. Dom nie posiada instalacji wodno-kanalizacyjnej oraz instalacji centralnego ogrzewania. Budynek mieszkalny wymaga kapitalnego remontu. Organ ustalił ponadto, że M. F. na posiadanym areale ziemi uprawia 0,35 ha koniczyny, 0,20 ha warzyw na własne potrzeby. Na pozostałej powierzchni znajdują się budynki. Skarżący nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej i nie pobiera dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nie posiada maszyn rolniczych. Podczas wizytacji skarżący udzielił informacji o zakupionym za kwotę 800 zł. samochodzie marki Mercedes Benz z 1999 r., który wymaga remontu. Partnerka skarżącego leczy się w poradni: neurologicznej, onkologicznej, psychologicznej, natomiast skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, leczy się neurologicznie i u ortopedy a w najbliższym czasie może zostać poddany operacji neurochirurgicznej. Z uwagi na fakt refundacji części leków, skarżący i jego partnerka nie posiadają faktur potwierdzających ponoszone koszty na leczenie. Skarżący złożył organowi oświadczenie, z którego wynika, że nie osiąga dochodu z gospodarstwa rolnego, utrzymuje się z renty partnerki. Miesięczne wydatki bez środków czystości i żywności skarżącego wynoszą 1.128,07 zł.: na energię elektryczną 130,00 zł., opał 150,00 zł., dojazdy do szpitala 150,00 zł., karta telefoniczna 25,00 zł., internet 139,00 zł., abonament tv 55,00 zł., abonament 1,08 zł., wpłaty do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 188,00 zł., śmieci 18,00 zł., gaz do butli co 2 miesiące 75,00 zł., ubezpieczenie samochodu 252,00 zł. co 3 miesiące, ubezpieczenie domu 205,00 zł. co pół roku, podatek 49,00 zł. co kwartał, usługi rolnicze co pół roku 600,00 zł. Powyższe skarżący potwierdził organowi stosownymi dokumentami.

Decyzją z 20 grudnia 2021 r. znak: [...] Prezes KRUS odmówił umorzenia zadłużenia na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 stycznia 2019 r. do 3 stycznia 2021 r. w łącznej kwocie 3.596,60 zł., w tym na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie 2.446,00 zł. (należność główna z odsetkami), na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 1.139,00 zł. (należność główna z odsetkami), koszty upomnienia 11,60 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył poczynione w trakcie wizytacji ustalenia, uznając po stronie skarżącego przesłankę ważnego interesu w umorzeniu zadłużenia. Jednakże pomimo istnienia ważnego interesu w umorzeniu zadłużenia, organ odmówił umorzenia, wskazując przyczyny: brak umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na całkowitą bezskuteczność, co powoduje realną szansę na skuteczne ściągnięcie przynajmniej części zadłużenia; zadłużenie dotyczy krótkiego okresu, tj. wynosi kwotę 3.596,60 zł. i nie jest nadmiernie wysokie w kontekście innych wydatków skarżącego; uwzględnienie stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym. Organ argumentował przy tym, że w interesie społecznym leży zapewnienie środków finansowych w ww. funduszach na poziomie gwarantującym płynną wypłatę świadczeń, a umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników skutkuje obniżeniem środków finansowych tych funduszy, co niekorzystnie wpływa na stan tych funduszy i interes społeczny. Organ rentowy zaznaczył, że umorzenie należności z funduszu emerytalno-rentowego następuje w oparciu o przepisy prawa unijnego dotyczące pomocy publicznej regulowanej przepisami Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 352, str. 9; z późn. zm.). Zgodnie z obwieszczeniem ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 grudnia 2021 r. w sprawie wysokości wykorzystanego krajowego limitu skumulowanej kwoty pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie na dzień 29 listopada 2021 r. został wykorzystany krajowy limit skumulowanej kwoty pomocy de minimis. Okoliczność ta wyklucza możliwość udzielenia pomocy wnioskującemu o pomoc rolnikowi. Organ dodał, że pomoc de minimis poprzez udzielania korzyści finansowych w formie umorzeń winna stanowić incydentalną pomoc w ustabilizowaniu przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika spowodowanej okolicznościami nadzwyczajnymi, noszącymi cechy czynników niezależnych od beneficjenta oraz istnieje pozytywna prognoza co do poprawy wyników prowadzonej produkcji rolniczej. Organ podkreślił przy tym, że sytuacja skarżącego nie jest przejściowa a pomoc nie mogłaby wpłynąć na poprawę kondycji gospodarstwa.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiódł M. F.. Zarzucił organowi, że w procesie podejmowania decyzji nie uwzględnił jego sytuacji życiowej i finansowej, a także wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach zawartych w uzasadnieniu wyroku z 26 sierpnia 2021 r. (sygn. akt I SA/Ke 330/21). Szczegółowo przedstawił okoliczności związane ze swoją sytuacją zdrowotną, materialną, życiową. Wyjaśnił, że z powodu braku środków do życia zdarza mu się korzystać z leków partnerki, z powodu stanu zdrowia nie może podjąć pracy, tym bardziej w swoim zawodzie, który wymaga stania i częstego siłowania się. Nabyty samochód marki Mercedes Benz, z powodu złego stanu technicznego i wysokich koszów naprawy, trafił na szrot. Dodał, że stan zdrowia partnerki nie poprawił się, musi być dla niej opiekunem, ponieważ nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Wskazał na trudne warunki mieszkaniowe, co potwierdzili także pracownicy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, a także przeciwności związane z prowadzeniem gospodarstwa: brak maszyn i narzędzi rolniczych, brak możliwości poniesienia nakładów na gospodarstwo i w konsekwencji trudność w produkcji rolniczej, sprzedaży płodów rolnych.

W odpowiedzi na skargę z 2 lutego 2021 r. organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zadłużenia na ubezpieczenie społeczne rolników.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Z brzmienia powyższego przepisu wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, i ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.

Innymi słowy uznanie administracyjne występuje w sytuacji, gdy norma prawna nie determinuje konsekwencji prawnych w sposób jednoznaczny, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie takiego wyboru organowi administracji (tak w: Prawo administracyjne. Część ogólna, ustrojowe prawo administracyjne, wybrane zagadnienia materialnego prawa administracyjnego pod red. M. Zdyba, J. Stelmasiaka, W. 2020, s. 123). Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy - art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a., następnie jego oceny - art. 80 k.p.a., zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Fakt wydania decyzji administracyjnej w ramach tzw. uznania administracyjnego ogranicza zakres kontroli sądu. Jeśli bowiem norma prawna przyznaje organowi możliwość wyboru rozstrzygnięcia, to każde rozstrzygnięcie mieszczące się w ramach uznania jest zgodne z prawem i nie może być kwestionowane przez sąd.

Sąd administracyjny bada zgodność decyzji z prawem, nie bada jej słuszności, czy celowości. Decyzje takie są wyłączone spod kontroli sądowej w zakresie, w jakim organ administracji – kształtując ich treść – kieruje się uznaniem w granicach przyznanych mu w stosownych przepisach prawa materialnego (tak NSA w wyroku z 28.06.1982 r., SA/Wr 245/82; dostępny na orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena celowości należy już bowiem wyłącznie do organów administracji (szerzej M. Jaśkowska, Uznanie administracyjne w orzecznictwie sądów administracyjnych, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, 2010, Nr 5-6, s.175-176).

Sądowa kontrola takich decyzji polega na badaniu, w jaki sposób organ doszedł do konkretnego rozstrzygnięcia i czy mieści się ono w prawnie określonych granicach.

Sąd kontroluje prawidłowość przeprowadzonego postępowania w kontekście respektowania norm proceduralnych i ogólnych zasad postępowania. W szczególności kontroli podlega sposób zebrania i oceny wszystkich istotnych dla sprawy faktów.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie powinien być zupełny i wyczerpujący, a do tego należycie przeanalizowany.

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że prawomocnym wyrokiem z 26 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 330/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił decyzję Prezesa KRUS i poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z 16 marca 2021 r. odmawiającą M. F. umorzenia należności wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd zarzucił organowi wadliwe rozpatrzenie i ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., które miało wpływ na ustalenia w zakresie istnienia przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. Sąd zobowiązał organ do ponownego rozpatrzenia i oceny zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem norm przepisów prawa procesowego w kontekście spełnienia przesłanek z art. 41a ust. 1 u.u.s.r.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, Prezes KRUS w ponownie prowadzonym postępowaniu zastosował się w pełni do powołanych wytycznych Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z 26 sierpnia 2021 r. Zdaniem Sądu organ, kierując się wytycznymi Sądu, ocenił zgromadzony materiał dowodowy pod kątem istnienia przesłanki ważnego interesu zainteresowanego.

Należy zwrócić uwagę, że pozostawiony organowi wybór rozstrzygnięcia ograniczony jest w samej normie wprowadzającej uznanie, tj. zawartej w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Ustawodawca nakazuje organowi uwzględnienie konkretnych kryteriów w procesie podejmowania decyzji. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ już przesądził, iż po stronie skarżącego istnieje przesłanka "ważnego interesu zainteresowanego". Stanowi to ostatni element procesu stosowania prawa. Uznanie administracyjne następuje bowiem po dokonaniu subsumpcji (podciągnięciu stanu faktycznego pod dyspozycję norm prawnych; tak w: Prawo administracyjne. Część ogólna, ustrojowe prawo administracyjne, wybrane zagadnienia materialnego prawa administracyjnego pod red. M. Zdyba, J. Stelmasiaka, W. 2020, s. 125).

Odmówił jednak uwzględnienia żądania skarżącego, uzasadniając to objęciem zadłużenia skarżącego postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało umorzone ze względu na jego całkowitą bezskuteczność.

Ubocznie należy zauważyć, odnosząc się do stanowiska organu, że umorzenie należności z funduszu emerytalno-rentowego stanowi pomoc publiczną i na dzień 29 listopada 2021 r. został wykorzystany krajowy limit skumulowanej kwoty pomocy de minimis w rolnictwie i rybołówstwie, że ocena tej kwestii nie może być przeprowadzona w procesie wykładni normy prawnej zawartej w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. (tak NSA w wyroku z 21.11.2012 r., II GSK 1636/11; dostępny na orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organ stosujący prawo ważąc interes zainteresowanego musi dokonać oceny jednostkowej, na podstawie normy zawartej w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., bez - co do zasady - odwoływania się do systemu normatywnego. Tym samym bezprzedmiotowa jest w tej sprawie ocena organu, jakoby pomoc publiczna w postaci umorzenia składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników miała stanowić pomoc incydentalną w wyniku przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika przy ustaleniu pozytywnej prognozy co do poprawy wyników prowadzonej produkcji rolniczej.

Podsumowując, organ wydał decyzję administracyjną wynikającą z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

W ocenie Sądu proces decyzyjny organu jest prawidłowy, ponieważ organ miał swobodę co do podjęcia decyzji tej treści w ramach uznania administracyjnego, uzasadniając ją przy tym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., po przyjęciu przesłanki ważnego interesu zainteresowanego w kontekście zgromadzonego w sprawie, obszernego, materiału dowodowego. Uznanie administracyjne wyraża się bowiem w możliwości podjęcia negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu wystąpienia jednej przesłanki z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. (por. wyrok NSA z 25.11.2021 r., III FSK 182/21; dostępny na orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku o oddaleniu skargi.

Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach pomocy prawnej Sąd przyznał w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Składa się na nie kwota 295,20 zł. (kwota 240 zł. powiększona o 23% stawkę VAT).