Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 319/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-08-08 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie - art.260 par.1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 246par. 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2017 r.


UZASADNIENIE

Pismem z 10 marca 2017 r. skarżący A. K. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika wniósł skargę decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kwocie 22.704 zł, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, z którą od 16 czerwca 2016 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej oraz z synami: D. (lat 20) i J. (lat 12). Ponieważ wobec jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne utracił płynność finansową oraz posiadany majątek. Podupadł też na zdrowiu i aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Pobierany z ZUS zasiłek chorobowy wynosi 1.400,00 zł, podczas gdy koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz leczeniem to 700,00 zł.

Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono:

- zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia skarżącego wraz z fakturą VAT zakupionych leków;

- zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016 r., gdzie wykazano dochód z prowadzonej działalności rzędu 321.544,99 zł;

- ugodę zawartą z dłużnikiem Sp. jawną A, na podstawie której dłużnik uznał dług w całości wynoszący 538.306,56 zł;

- akt notarialny z dnia [...] r., na mocy którego ustanowiona została służebność mieszkania przy ul. [...] w S. na rzecz skarżącego;

- dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych wydatków czyli opłaty za tzw. media w postaci: podatku od nieruchomości (707,00 zł), wody i odprowadzania ścieków (175,27 zł i 144,68 zł), gazu (148,31 zł), energii elektrycznej (239,76 zł);

- wydruk z B, z którego ustalono, że żona skarżącego posiada zarówno otwarte konto oszczędnościowe, jak również konto [...], którego saldo na dzień 15 maja 2017 r. wynosiło 328,25 zł.

Ponadto w piśmie z dnia 23 maja 2017 r. wyjaśniono, że skarżący nie posiada rachunku bankowego ani decyzji o przyznaniu świadczenia chorobowego. Jego żona nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na jego utrzymaniu.

Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z 7 czerwca 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy w uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na istniejące wątpliwości oraz braki w złożonych oświadczeniach i przedłożonym do akt materiale dowodowym, które do dnia wydania postanowienia nie zostały uzupełnione przyjął, że skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący pismem z 26 czerwca 2017 r. wniósł sprzeciw. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 tekst jedn. ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, oraz że nie wykazał okoliczności wskazanych w tym przepisie a także naruszenie art. 252 § 1 p.p.s.a., przez dokonanie jego błędnej wykładni poprzez uznanie, iż dokumentacja oraz informacje przedłożone przez skarżącego są niewystarczające do przyjęcia wykazania, iż skarżący nie jest wstanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie opisanym we wniosku o prawo pomocy.

Do sprzeciwu skarżący nie dołączył brakującej dokumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy.

Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo.

Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Należy zaznaczyć, że A. K., składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać dodatkowo trzeba, że wpis od skargi należny w niniejszej sprawie wynosi 22.704 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia).

Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.

Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08).

Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i przedłożoną przez skarżącego dokumentację Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny swojej sytuacji finansowej, przez co uniemożliwił ocenę czy znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Związane jest to z niewywiązaniem się skarżącego z powinności rzetelnej odpowiedzi wezwanie referendarza z 11 maja 2017 r. Nadesłanie jedynie kilku z żądanych dokumentów stanowi wybiórcze wykonanie wezwania. Braki w dokumentacji do chwili obecnej nie zostały uzupełnione, co wyklucza kompleksową analizę sytuacji finansowej skarżącego i jego gospodarstwa domowego.

Skarżący w wezwaniu został pouczony o tym, że niezastosowanie się do wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika winien mieć świadomość niekorzystnych konsekwencji nieprzedłożenia kompletnej dokumentacji.

Także do złożonego sprzeciwu skarżący nie załączył żądanych dokumentów pomimo wskazania przez referendarza, że jest to przyczyna odmowy przyznania prawa pomocy.

Wbrew zawartym w sprzeciwie twierdzeniom skarżącego, jakoby wszystkie wątpliwości zostały wyjaśnione stwierdzić należy, że nadal brak jest podstawowych dokumentów umożliwiających ocenę bieżącej kondycji finansowej skarżącego i jego gospodarstwa domowego.

Przede wszystkim, żeby właściwie ocenić bieżące możliwości płatnicze skarżącego należy poddać analizie konta bankowe skarżącego, jego małżonki tak osobiste jak i związane z prowadzona działalnością gospodarczą w kontekście znajdujących się na nich środków a także środki znajdujące się bezpośrednio w kasie w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą.

W związku z analizą dokumentacji uzasadnione wątpliwości budzi oświadczenie skarżącego o braku konta bankowego. Jak chodzi o posiadanie osobistego konta bankowego nie ma tu żadnych ograniczeń, natomiast w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej obowiązujące przepisy zobowiązują do jego posiadania i dokonywania operacji za pośrednictwem rachunku bankowego. Brak jest w zgromadzonym materiale informacji jakoby skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej

Wątpliwości Sądu budzi również niepoparta żadnym materiałem źródłowym informacja, że małżonka skarżącego nie uzyskuje żadnych dochodów w kontekście analizy jej osobistego rachunku bankowego. Na konto, bowiem wpływają środki niewiadomego pochodzenia, tj., wpłaty gotówkowe kwot rzędu kilkuset złotych do dwóch tysięcy jednorazowo, i nie chodzi tu o kwoty przelewane na to konto przez syna, które według oświadczenia skarżącego przekazane zostały na bieżące utrzymanie domu.

Stanowczo więc należy podkreślić, że inne zobowiązania skarżącego nie mają pierwszeństwa przed opłaceniem wpisów od skarg.

Przypomnieć należy, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, stąd powinny być uiszczane w pierwszej kolejności, W ocenie Sądu, skarżący miał możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej, wobec swoich kontrahentów. Tym samym regulowanie zobowiązań skarżącego czy opłacanie jego kontrahentów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może korzystać z pierwszeństwa i usprawiedliwiać obciążeni ogółu obywateli kosztami spraw wszczętych przez skarżącego. Podobnie wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 sierpnia 2016 r. o sygn. I FZ 190/16, stwierdzając, że "nie ma nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze".

Nie do przyjęcia jest więc dokonanie przez skarżącego podziału uzyskanego w 2016 r. dochodu na opłacenie swoich zobowiązań, kontrahentów i bieżących opłat z pominięciem ciążącego na nim obowiązku opłacenia zainicjowanego postępowania sądowego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji obciążanie innych obywateli kosztami procesowymi, gdy skarżący przeznaczył na inne cele środki pieniężne znacznie przekraczające należny w zainicjowanych sprawach wpis sądowy.

Wbrew zarzutowi skarżącego zawartemu w sprzeciwie, Sąd oczywiście zapoznał się z dokumentacją załączoną do pisma z 23 maja 2017 r. jednakże stan zdrowia skarżącego nie należy do ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Reasumując, Sąd stwierdza, że podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogły podważyć poczynionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń oraz ich oceny prawnej. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił wniosek skarżącego, słusznie przyjmując, że informacje podane przez skarżącego jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiega się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący natomiast nie wykazał zaistnienia takich okoliczności.

Jeszcze raz podkreślić należy że ocena, czy zdobycie środków na opłacenie skarg zainicjowanych przed Tut. Sądem jest realna, możliwa jest dopiero, gdy Sąd posiada kompletną, nie budzącą wątpliwości dokumentację w pełni obrazującą sytuację finansową skarżącego i jego gospodarstwa domowego a także spójną z oświadczeniami złożonymi przez skarżącego.

Na marginesie wskazać należy, iż utrzymanie w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy skarżącemu nie wyłącza możliwości złożenia przez A. K. kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy należycie uzasadnionego, gdzie winny zostać w sposób skrupulatny zaprezentowane możliwości płatnicze skarżącego oraz jego żony lub ich brak. A twierdzenia w tym zakresie poparte zostaną odpowiednimi dokumentami źródłowymi.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.