Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 115/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant st. sekretarz sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 października 2016 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokat A. J. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 590,40 ( słownie: pięćset dziewięćdziesiąt 40/100 ) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

|

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty Powiatu Z. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], zmieniającą decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w części dotyczącej ustalenia M. D. opłaty za pobyt syna E. P. w Katolickiej Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej "[...]" w G. i ustalającą opłatę za okres do 1 marca 2015 r. do czasu zmiany sytuacji zobowiązanego lub dziecka w kwocie 625,49 zł, z uwzględnieniem ulgi w wysokości 80 %, na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 1a i ust. 2 w związku z art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 332 z późn. zm.), art. 6 pkt 3, pkt 4, pkt 14, art. 8 ust. 1 pkt 1 i pkt 3, ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) oraz Uchwały Rady Powiatu Z. nr [...] z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. woj. dolnośląskiego z 2013 r., poz. 3670).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że małoletni E. P. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt R III Nsm [...] został umieszczony w dniu 25 czerwca 2013 r. w Katolickiej Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej "[...]" w G., gdzie nadal przebywa. Decyzją z dnia 9 kwietnia 2014 r. nr [...] Starosta Powiatu Z. ustalił stronie opłatę za pobyt małoletniego w Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej od dnia 25 czerwca 2013 r. (za okres od 1 lutego 2014 r. w kwocie 302,22 zł).

W piśmie z dnia 26 maja 2015 r. zobowiązany poinformował organ o uiszczaniu bieżących alimentów na rzecz syna, które winny być uwzględnione przy ustalaniu opłaty za pobyt dziecka w Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Starosta Powiatu Z. zmienił decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w części dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt syna w Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej i ustalił opłatę za okres do 1 marca 2015 r. do czasu zmiany sytuacji zobowiązanego lub dziecka w kwocie 625,49 zł, z uwzględnieniem ulgi w wysokości 80 %. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że opłata za pobyt dziecka w Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej wynosi od 1 marca 2015 r. miesięcznie 3.127,43 zł. Odstąpiono od ustalenia opłaty matce dziecka z uwagi na brak wystarczających dochodów. Ustalono, że zobowiązany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i z tytułu zatrudnienia na terenie Niemiec osiąga dochód miesięczny w wysokości ok. 860 Euro oraz pobiera zasiłek rodzinny na syna W. w wysokości 167,46 Euro. Przy ustalaniu opłaty za pobyt syna w Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej od dochodu strony odliczono alimenty płacone na rzecz syna W. w kwocie 200,00 Euro, na rzecz syna B. w kwocie 170,00 Euro oraz syna E. w kwocie 300,00 złotych. Nie uwzględniono natomiast wpłat dokonywanych komornikowi sądowemu w kwocie 200,00 zł miesięcznie z tytułu zaległych alimentów na rzecz syna E. oraz kosztów utrzymania mieszkania w kwocie 300,00 Euro.

W odwołaniu od decyzji strona wniosła o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, ewentualnie orzeczenie co do istoty sprawy, zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, § 8 ust. 1 w związku z ust. 2 uchwały Rady Powiatu Z. z dnia 28 marca 2013 r. Według strony organ niesłusznie nie uwzględnił przy ocenie sytuacji materialnej wpłat w wysokości 200,00 zł miesięcznie komornikowi sądowemu z tytułu zadłużenia alimentacyjnego oraz kosztów opłat czynszowych na terenie Niemiec w wysokości 300,00 Euro miesięcznie. Strona dysponuje miesięcznie skromną kwotą 860,00 Euro oraz 167,46 Euro zasiłku na rzecz dziecka, z czego opłaca alimenty w kwocie 200,00 Euro, 170,00 Euro i 300,00 zł, zadłużenie alimentacyjne w kwocie 200,00 zł, ponosi wydatki na utrzymanie mieszkania w kwocie 300,00 Euro oraz za pobyt syna w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej w kwocie 100,00 zł. Po odliczeniu wydatków pozostaje stronie kwota 912,00 zł miesięcznie, a tak skromny dochód nie wystarczy na pokrycie kosztów pobytu syna w kwocie 625,49 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, wyjaśniając że dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej pomniejsza kwota alimentów, do których świadczenia osoba była zobowiązana w danym miesiącu i które rzeczywiście uiściła w danym miesiącu w związku z obowiązkiem alimentacyjnym. Nie ma natomiast podstaw do pomniejszenia dochodu o uiszczone zadłużenie alimentacyjne. Z pomniejszenia dochodu korzystać może tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie. W innym przypadku, z pomniejszenia dochodu korzystałyby osoby, które nie dostarczają uprawnionym środków utrzymania na bieżąco. Zgodnie z zaświadczeniem komornika sądowego z dnia 16 lutego 2015 r. zobowiązany posiadał zadłużenie alimentacyjne w wysokości 32.679,44 zł, w tym z tytułu alimentów zaległych, odsetek, zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych oraz zaległości względem funduszu alimentacyjnego.

W kwestii definiowania dochodu ustawodawca formułuje odrębne pojęcie na potrzeby pomocy społecznej. Odliczeniu od dochodu nie podlegają zobowiązania finansowe. Dlatego też ponoszone przez skarżącego wydatki na utrzymanie mieszkania w wysokości 300,00 Euro miesięcznie nie podlegają odliczeniu od dochodu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu Z., zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, § 8 ust. 1 w związku z ust. 2 uchwały Rady Powiatu Z. z dnia 28 marca 2013 r. Według strony organy nie ustaliły w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy, nie biorąc pod uwagę, że strona dokonywała wpłat zadłużenia alimentacyjnego komornikowi sądowemu w wysokości 200,00 zł miesięcznie oraz opłat czynszowych w wysokości 300,00 Euro miesięcznie. Ponadto sytuacja materialna strony uległa pogorszeniu w związku ze stresem, wywołanym zaistniałą sytuacją i niemożnością wykonywania należycie powierzonych obowiązków. Stres powoduje, że strona od ponad roku przyjmuje leki na obniżenie ciśnienia. Strona dysponuje obecnie miesięcznie skromną kwotą 586,00 Euro oraz 167,46 Euro zasiłku na rzecz dziecka, z czego opłaca alimenty w kwocie 200,00 Euro, 170,00 Euro i 300,00 zł, zadłużenie alimentacyjne w kwocie 200,00 zł, ponosi wydatki na utrzymanie mieszkania w kwocie 300,00 Euro oraz za pobyt syna w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej w kwocie 100,00 zł. Po odliczeniu wydatków stronie brakuje 257,00 złotych miesięcznie, w pokryciu której pomagają rodzice i rodzeństwo. Tak skromny dochód nie wystarczy na pokrycie kosztów pobytu syna w kwocie 625,49 zł.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór pomiędzy stronami dotyczy nieuwzględnienia przy ustalaniu dochodu strony kwot zaległych alimentów, uiszczanych przez skarżącego do rąk komornika sądowego oraz kosztów utrzymania mieszkania skarżącego.

Zgodnie z § 3 pkt 7 uchwały nr [...] Rady Powiatu Z. z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. woj. dolnośląskiego z 2013 r., poz. 3670) użyte w uchwale określenie "dochód" oznacza dochód ustalony w rozumieniu art. 8 ust. 3 – 13 w związku z art. 6 pkt 3 – 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Natomiast w myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Z powołanego art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że ustawodawca jednoznacznie zdefiniował pojęcie dochodu, a ponadto taksatywnie wymienił składniki, które uwzględnia się przy ustalaniu wysokości takiego dochodu. Oznacza to, że pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszelkie dochody, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z uwzględnieniem pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Katalog obciążeń pomniejszających dochód na gruncie powołanej ustawy ma charakter zamknięty. Przepis art. 8 ust. 3 powołanej ustawy, zawierający regulację szczególną, musi być wykładany ściśle. Zatem jego rozszerzająca wykładnia nie jest dopuszczalna.

Z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, że daje on podstawę do pomniejszenia dochodu wyłącznie o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji pojęcia "alimenty", dlatego do jego wykładni należy zastosować art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika, że obowiązek alimentacyjny - co do zasady - obciąża krewnych i rodzeństwo osób uprawnionych. Obowiązek ten sprowadza się do powinności osoby zobowiązanej do dostarczania osobie uprawnionej środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Krąg osób uprawnionych do takich alimentów wynika z art. 130 i nast. kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Alimenty to zatem świadczenie uiszczane na rzecz osoby uprawnionej przez zobowiązanego w związku z realizacją ustawowego obowiązku określonego w art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Są one przeznaczane na utrzymanie osoby uprawnionej. Należy więc przyjąć, że osoba, o której mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, to jedna z osób wymienionych w art. 130 i nast. kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przy ustalaniu dochodu strony należy zatem uwzględniać wyłącznie alimenty, które świadczy strona, jako osoba zobowiązana do tego z ustawy, na rzecz uprawnionych osób wyszczególnionych w art. 130 i nast. kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wszystkie więc inne należności, niż tak rozumiane alimenty, a więc i należności regulowane komornikowi sądowemu tytułem zaległości alimentacyjnych, nie mogą pomniejszać dochodu. Należy bowiem odróżnić pojęcie "alimentów" od należności regulowanych komornikowi sądowemu tytułem zaległości alimentacyjnych. Te ostatnie są egzekwowane przez komornika sądowego od dłużnika alimentacyjnego i następnie przekazywane osobie, która pokryła koszty utrzymania dziecka, uprawnionego do alimentów. Są to więc odrębne świadczenia, a cel obu wskazanych instytucji jest inny, gdyż funkcją alimentów jest dostarczenie środków utrzymania osobie, która nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, natomiast zaległe alimenty służą zaspokojeniu roszczeń regresowych osoby, która pokryła za dłużnika alimentacyjnego koszty utrzymania dziecka, uprawnionego do alimentów. Zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz osoby uprawnionej nie można zatem utożsamiać ze spłatą zaległych alimentów przez komornika sądowego. Tym samym spłaty przez dłużnika alimentacyjnego zaległych alimentów w żaden sposób nie można traktować jako "świadczenia alimentów na rzecz innej osoby".

Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. z dnia 26 kwietnia 2016 r. wynika, że Komornik Sądowy prowadzi egzekucję zaległości alimentacyjnych z wniosku matki dziecka na podstawie tytułu wykonawczego – wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia 11 kwietnia 2011 r. sygn. akt [...], zasądzającego od skarżącego na rzecz syna rentę alimentacyjną w kwocie 460,00 zł miesięcznie do rąk matki małoletniego.

Nie daje więc podstaw do pomniejszenia, o jakim mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, dokonywana przez dłużnika alimentacyjnego spłata zaległości alimentacyjnych w kwocie 200,00 zł miesięcznie. Prawidłowo oceniły organy orzekające w sprawie, że spłata przez skarżącego zaległości alimentacyjnych przez komornika sądowego nie ma wpływu na wysokość dochodu skarżącego.

Należy wspomnieć, że w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie jest przyjmowana wykładnia art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, którą podziela także skład orzekający w niniejszej sprawie. Z pomniejszenia dochodu do celów ustawy o pomocy społecznej może bowiem korzystać tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie, gdyż istota tego rodzaju świadczenia polega na regularnym dostarczaniu uprawnionemu środków utrzymania. W innym przypadku, z wyjątkowego pomniejszenia dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej korzystałyby osoby, które nie dostarczają uprawnionym środków utrzymania na bieżąco (vide wyrok NSA z dnia 3 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1433/11, wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 904/14, wyrok NSA z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3286/14). Poza tym w przypadku wyższej jednorazowej spłaty zaległości alimentacyjnej wystąpiłoby zagrożenie zniekształcenia wysokości dochodów osiąganych przez dłużnika alimentacyjnego i ich bezpodstawne zaniżenie.

Brak jest również podstaw do pomniejszenia dochodu skarżącego o kwotę 300,00 Euro z tytułu wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania, w tym czynszu mieszkaniowego. Tego rodzaju obciążenia nie zostały bowiem wymienione przez ustawodawcę w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Z tego względu zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz § 8 ust. 1 i ust. 2 uchwały należy uznać za bezpodstawny. W konsekwencji nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, których naruszenia strona upatruje w pominięciu przez organy spłaty zadłużenia alimentacyjnego oraz ponoszenia opłat czynszowych.

Natomiast argumenty dotyczące obecnego obniżenia zarobków, skarżący może powołać przed organem administracyjnym w nowym wniosków o ponowne ustalenie opłaty za pobyt dziecka w Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika z urzędu do przyznania wynagrodzenia w wysokości dwukrotnej stawki. Mając na uwadze nakład pracy pełnomocnika (zapoznanie się z nieobszernymi aktami sprawy, powtórzenie na rozprawie argumentów podnoszonych w skardze) Sąd przyznał wynagrodzenie w wysokości jednokrotnej stawki, tj. 480,00 zł plus VAT.