Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 499/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 maja 2022 r., nr SKO Gd/392/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 18 października 2021 r. G. Z. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Prezydenta Starogardu Gdańskiego (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem E. Z.

Decyzją z 17 grudnia 2021 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem E. Z.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że E. Z. legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "KRUS") z 28 lipca 2021 r., zgodnie z którym został uznany za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i okresowo niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Prezydent wskazał, że na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku oraz pozyskanych z KRUS w S. ustalono, że od listopada 2010 r. Wnioskodawczyni pobiera rentę rolniczą z KRUS, która została przyznana w związku z uznaniem jej za osobę okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym na okres od

6 października 2010 r. do września 2012 r. Wskazano również, że po 2010 r. Strona występowała dwukrotnie do KRUS o kontynuację wypłaty renty i dwukrotnie organ orzekający wydawał orzeczenia: 27 września 2012 r. lekarz rzeczoznawca KRUS ponownie uznał Wnioskodawczynię za okresowo całkowicie niezdolną do pracy

w gospodarstwie rolnym do lipca 2014 r., natomiast 12 sierpnia 2014 r. komisja lekarska KRUS uznała Stronę za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym (nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji).

Organ pierwszej instancji podał, że zgodnie z oświadczeniem z 25 listopada 2021 r. w latach 1973-1975 Wnioskodawczyni uczyła się w szkole, w 1975 r. wyszła za mąż,

w kolejnym roku urodził się syn. Od 1976 r. do 2001 r. Strona zajmowała się wychowywaniem dziecka oraz prowadzeniem gospodarstwa domowego, zaś od lutego 2001 r. do listopada 2010 r. wspólnie z mężem prowadziła gospodarstwo rolne. Od listopada 2010 r. Wnioskodawczyni pobiera rentę rolniczą. Strona oświadczyła, że nigdy nie rejestrowała się w urzędzie pracy, nie pracowała na umowę o pracę ani nie podejmowała się prac dorywczych, jednakże na podstawie weryfikacji w systemie SEPI Prezydent ustalił, że w okresie od 16 września 1999 r. do 18 października 2000 r. Wnioskodawczyni dwukrotnie rejestrowała się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna

i dwukrotnie nie stawiła się w wyznaczonym terminie bez podania przyczyny.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji podał, że Strona opiekuje się mężem od marca 2021 r., tj. od jego powrotu ze szpitala. E. Z. chorował na COVID-19 o ciężkim przebiegu, został wypisany do domu w stanie leżącym, z odleżynami drugiego i trzeciego stopnia, niezdolny do samodzielnej egzystencji. Ponadto mąż Wnioskodawczyni choruje na cukrzycę, miażdżycę, niedosłuch, choroby układu krążenia, zawroty głowy, ma problemy z pamięcią. Prezydent wskazał, że E. Z. porusza się za pomocą balkonika lub o lasce, nie schodzi po schodach. Nie potrafi sam się ubrać, zawiązać butów, wymaga pomocy przy utrzymaniu higieny. Nie przygotuje samodzielnie posiłków. Ze względu na niedosłuch ma utrudniony kontakt z innymi osobami. Mąż Wnioskodawczyni jest pod opieką lekarzy specjalistów (psychiatry, kardiologa, diabetologa i pulmonologa), korzysta ze sprzętu ortopedycznego (balkonik, laska, kule), a ponadto z koncentratora tlenu i ciśnieniomierza. Strona podała, że opieka nad mężem polega na myciu, prowadzeniu do toalety (2-3 razy dziennie), ubieraniu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, dawkowaniu i podawaniu lekarstw, utrzymaniu porządku wokół chorego, mierzeniu ciśnienia i poziomu glukozy we krwi (po 3 razy dziennie), zapobieganiu odleżynom, pielęgnacji miejsc po odleżynach. Poza tymi czynnościami, związanymi ściśle z opieką nad mężem, Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe (zakupy, pranie, sprzątanie). Strona podała, że wcześniej pracowała wspólnie z mężem w gospodarstwie rolnym, a rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa nastąpiła ze względu na swoją chorobę i ubieganiem się o ustalenie prawa do renty rolniczej w KRUS.

Zdaniem organu pierwszej instancji w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, skoro Strona oświadczyła, że opiekę nad mężem sprawuje od marca 2021 r. Prezydent podkreślił, że art. 17 u.ś.r. wymaga, aby zakres obowiązków wobec osoby niepełnosprawnej wykluczał z rynku pracy. Chodzi tu

o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia, nawet

w niepełnym wymiarze. Rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy.

Podsumowując Prezydent podniósł, że w niniejszej sprawie została spełniona tylko część przesłanek niezbędnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ pierwszej instancji przyznał,

że Strona jest osobą, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża, E. Z. legitymuje się wymaganym orzeczeniem wydanym przez lekarza rzeczoznawcę KRUS, a Wnioskodawczyni sprawuje stałą, osobistą opiekę nad mężem, której rozmiar jest na tyle duży, że uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Jednakże zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym nie miało żadnego związku

z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, lecz zostało spowodowane stanem zdrowia Strony i wystąpieniem do KRUS z wnioskiem o przyznanie renty rolniczej. Nie została zatem spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Uwzględniając treść orzeczeń lekarza rzeczoznawcy KRUS organ pierwszej instancji wskazał również, że E.Z. nie legitymuje się orzeczeniem, z którego wynikałoby, że jego niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25. roku życia, więc nie została spełniona również przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 4 maja 2022 r. utrzymało ją w mocy.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie ma bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją przez Wnioskodawczynię z zatrudnienia bądź jego niepodejmowaniem a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu małżonkowi wymaganej opieki. Kolegium wskazało, że z dodatkowych ustaleń Prezydenta poczynionych w trakcie środowiskowego wywiadu rodzinnego, jak i z oświadczeń samej Strony wynika bezspornie, że zaprzestała ona pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na własny stan zdrowia i wystąpienie z wnioskiem o przyznanie renty rolniczej, która została jej przyznana decyzją z 23 listopada 2010 r.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z pism KRUS w S. wynika, iż pierwsze orzeczenie w sprawie niepełnosprawności E. Z. zapadło 11 marca 2013 r., wówczas lekarz rzeczoznawca uznał męża Strony za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od 11 marca 2013 r. do marca 2015 r., nie stwierdzając niezdolności do samodzielnej egzystencji. Podobnej treści orzeczenie zapadło 2 marca 2015 r., jak i w kolejnych orzeczeniach: z 29 lutego 2016 r., z 15 marca 2018 r.

i z 30 kwietnia 2020 r. Pierwsze orzeczenie, zgodnie z którym E. Z. został uznany za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym oraz za okresowo całkowicie niezdolnego do samodzielnej egzystencji zapadło 28 lipca 2021 r. Tymczasem w oświadczeniu z 25 listopada 2021 r. Strona podała, że orzeczenie z 2013 r. jest pierwszym orzeczeniem wydanym w sprawie niepełnosprawności męża i że w tej sprawie nie było wcześniejszych orzeczeń.

Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium podniosło, że trudno powiązać rezygnację

z zatrudnienia, czy aktualne niepodejmowanie zatrudnienia z koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu małżonkowi w sytuacji gdy Wnioskodawczyni zaprzestała aktywności zawodowej już od tak długiego czasu, a decyzja o rezygnacji z pracy zarobkowej, jak i o dalszym jej niepodejmowaniu była ściśle związana z jej problemami zdrowotnymi. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że mimo iż art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie reguluje, jaki czas powinien upłynąć od "niepodejmowania zatrudnienia" do "momentu rozpoczęcia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" to mając na uwadze,

że świadczenie pielęgnacyjne stanowi rekompensatę finansową z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia (niepodejmowania pracy zawodowej) stwierdzić należy, że w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę po ustaniu zatrudnienia nie podejmuje pracy zarobkowej

z innych przyczyn (np. własne problemy zdrowotne, opieka nad dziećmi, prowadzenie domu), przy czym niepodejmowanie zatrudnienia trwa od wielu lat, brak jest podstaw do przyjęcia założenia, że po takim długim okresie Strona obecnie podjęłaby pracę bez względu na to, czy zajmuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Mając na względzie powyższe okoliczności Kolegium stwierdziło, że pomiędzy rezygnacją z pracy zawodowej czy też jej niepodejmowaniem a koniecznością zapewnienia opieki niezdolnemu do samodzielnej egzystencji małżonkowi nie zaistniał bezpośredni związek przyczynowy. Organ odwoławczy przyznał, że stan zdrowia i stopnień samodzielności E.Z. jest znacznie ograniczony i uzasadnia konieczność zapewnienia mu stałej opieki w czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych każdego dnia, jednak z uwagi na brak możliwości realnego powiązania zaprzestania czy też niepodejmowania od wielu lat aktywności zawodowej przez Wnioskodawczynię brak było podstaw pozwalających na potwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Podkreślono przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne to świadczenie stanowiące rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia.

Mając na uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest warunkowane łącznym spełnieniem przesłanek ustawowych przewidzianych przepisami u.ś.r.

w zaistniałej sytuacji Kolegium odstąpiło od oceny pozostałych przesłanek określonych przepisami tej ustawy.

W skardze na decyzję organu odwoławczego G. Z., reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej

i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organy, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje.

Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Wniesiono również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Odnosząc się do wskazywanego przez organy braku związku czasowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania przez Skarżącą pracy zawodowej a powstaniem znacznej niepełnosprawności jej męża wskazano, że w kwestii tych ram czasowych wypowiadały się sądy administracyjne, których linia orzecznicza jest zgodna i nie budząca wątpliwości interpretacyjnych. W judykaturze wskazuje się bowiem, że ocena spełnienia przesłanek

z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu,

w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Tym samym,

w przypadku Strony fakt niepodejmowania zatrudnienia w określonych ramach czasowych był spowodowany koniecznością opieki nad mężem. Podkreślono, że Skarżąca świadczy całodobową i pełną opiekę nad mężem. A zatem w okolicznościach przedmiotowej sprawy związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi - Skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia męża nie ma możliwości aktywności zawodowej.

Odwołując się do judykatury podniesiono, że o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Zdaniem Skarżącej zakres sprawowanej przez nią opieki nad mężem jest permanentny

i niekwestionowany, tym samym organy błędnie odmówiły jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie kwestionując permanentnej i stałej opieki organy mimo wszystko wskazały - wbrew zasadom logiki - że brak było podstaw do uznania, czy obecnie Strona podjęłaby pracę.

Podsumowując zarzucono, że wyłączenie Skarżącej z kręgu uprawnionych do uzyskania wsparcia tylko dlatego, że będąc pozbawioną w sposób niekonstytucyjny wsparcia państwa w postaci świadczeń opiekuńczych skorzystała z oferowanej jej możliwości uzyskania jakiejkolwiek pomocy pozwalającej na zapewnienie egzystencji, pozostaje w sprzeczności z aksjologiczną racjonalnością ustawodawcy.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 4 maja 2022 r. utrzymująca

w mocy decyzję Prezydenta Starogardu Gdańskiego z 17 grudnia 2021 r. odmawiającą G. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem E. Z.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym

z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19).

W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek analiza uzasadnień decyzji wydanych przez organy daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność męża Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niego orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

Organy obu instancji uznały natomiast, że w sprawie nie ma bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem)

a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu małżonkowi wymaganej opieki (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Prezydenta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK", "Trybunał") orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro

w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału

z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego

z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 23 listopada 2021 r. oraz dokumentacji medycznej nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące stanu zdrowia zarówno Skarżącej, jak i jej męża oraz zakresu sprawowanej przez Stronę opieki są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy.

O ile sprawowanie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem nie budzi wątpliwości, o tyle jej stan zdrowia uniemożliwia przyjęcie,

że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki. Należy zwrócić uwagę, że podczas wywiadu środowiskowego

w dniu 19 listopada 2021 r. G. Z. podała m.in., że pracowała na gospodarstwie rolnym ponad 20 lat, lecz zrezygnowała z pracy z uwagi na swoją chorobę

i ustalenie prawa do renty w KRUS (renta została jej przyznana w 2010 r.). Skarżąca wskazała, że sama choruje (cukrzyca, choroba kręgosłupa, zawroty głowy), lecz stan zdrowia pozwala jej na opiekę nad mężem. Z oświadczeń samej Skarżącej wynika zatem, że to nie opieka nad mężem jest przyczyną niewykonywania przez nią pracy zarobkowej, lecz stan jej zdrowia. Co istotne, Strona wskazała, że stan zdrowia pozwala jej na opiekę nad mężem, a nie na podjęcie pracy zarobkowej.

W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się bowiem na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA:

z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, czy z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17).

Z akt sprawy wynika, że Skarżąca pobiera rentę od 2010 r. i od tego czasu nie podejmowała zatrudnienia w żadnej formie ani nie deklarowała chęci podjęcia pracy. Trudno jest zatem przyjąć za wiarygodne w okolicznościach sprawy, że Skarżąca, która nie pracowała przez wiele lat i obecnie - mając 65 lat oraz pewne ograniczenia zdrowotne - chciałaby podjąć pracę, lecz powodem niepodejmowania przez nią aktywności zawodowej jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad mężem. Przeciwnie, doświadczenie życiowe wskazuje na to, że celem złożenia w okolicznościach niniejszej sprawy wniosku

o świadczenie pielęgnacyjne jest chęć poprawy niewątpliwie trudnej sytuacji rodzinnej

i dochodowej Strony (uzyskanie wyższego świadczenia), nie zaś rezygnacja czy niepodejmowanie aktywności zawodowej, które powodowane jest koniecznością sprawowania przez Skarżącą opieki nad mężem. Tymczasem istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty - utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej. Musi więc istnieć wyraźny

i bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem

a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, co w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża Skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), należy powtórzyć,

że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Nie można zatem orzekającym w sprawie organom skutecznie zarzucić naruszenia art. 17

ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia braku bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą

z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu małżonkowi wymaganej opieki. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy,

tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad mężem oraz przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez Stronę. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu odpowiada prawu.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 3 akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]