Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1825/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1, 2 i 2a
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia del. WSA Piotr Pietrasz (spr.) Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Minister Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 lipca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 456/12 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od J. W. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 5 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 456/12 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego J. W. kwotę 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Powyższe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym:

W dniu 21 października 2011 r. J. W. (skarżący) wystąpił do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę aplikantów radcowskich. Uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r., Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w P. postanowiła wpisać skarżącego na listę aplikantów radcowskich tej Izby.

Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...] sprzeciwił się wpisowi skarżącego na listę aplikantów radcowskich prowadzonej przez Radę Okręgową Izby Radców Prawnych w P., dokonanemu uchwałą nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia [...] listopada 2011 r.

Minister Sprawiedliwości w toku badania zgodności z prawem dokonanego wpisu ustalił, że z dołączonej do wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich informacji z Krajowego Rejestru Karnego wynika, że wyrokiem z 25 maja 2009 r. Sąd Rejonowy w C. w sprawie sygn. akt II K 27/07 skazał skarżącego za występek z art. 177 § 1 k.k. w związku z art. 178 § 1 k.k. i wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 5 lat, a ponadto na mocy art. 42 § 2 k.k. orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat oraz na mocy art. 47 § 3 k.k. orzekł nawiązkę w kwocie 1.000 zł. na cel społeczny.

W ocenie organu, zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 33 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1983 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), dalej: u.o.r.p. na listę aplikantów radcowskich może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta radcowskiego. Organ podkreślił, że przepis ten zawiera zatem dwie przesłanki pozytywne, od których uzależnione jest wpisanie kandydata na listę aplikantów radcowskich. Pierwsza z nich to nieskazitelność charakteru. Organ powołując się na orzecznictwo podkreślił, że o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste, jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno - moralnej. Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej - nieskazitelność charakteru oznacza bowiem pełną wiarygodność i odpowiedzialność, całkowite zaufanie i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających tę cechę nieskazitelnego charakteru.

Druga przesłanka zawarta w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.o.r.p. to rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Pojęcie to nie zostało zdefiniowane w ustawie o radcach prawnych. Jego treść również ukształtowało orzecznictwo sądów administracyjnych. Na rękojmię składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych. Rękojmia to również taki zespół zachowań osoby starającej się o wpis, które świadczą o jej wiarygodności w sferze zawodowej. Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego należy także rozumieć taki zespół cech charakteru i dotychczasowych zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Kryterium powyższe ma zatem służyć zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu moralnego i zawodowego członka tego samorządu.

Zdaniem organu, w orzecznictwie sądów administracyjnych został przyjęty pogląd, zgodnie z którym, lekceważenie podstawowych zasad obowiązujących wszystkich uczestników ruchu drogowego, świadczy o nieodpowiedzialności i uzasadnia obawę, że taka osoba nie daje gwarancji, iż będzie przestrzegała innych przepisów prawa (wyrok WSA w Warszawie z 27 października 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1407/10). W zakresie posiadania przymiotu nieskazitelnego charakteru wypowiadał się również Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 24 listopada 2008 r., sygn. akt K 66/07 stwierdził, że do czasu pomyślnego zakończenia okresu próby i następującego po nim zatarcia skazania, brak jest podstaw do traktowania osoby, wobec której środek ten zastosowano, jako nieskazitelnej.

Minister Sprawiedliwości wskazał, że skarżący dopuścił się przestępstwa nieumyślnego spowodowania wypadku komunikacyjnego, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała wskazane w art. 157 § 1 k.k. (art. 177 § 1 k.k.), w warunkach określonych w art. 178 § 1 k.k. wskazujących na kwalifikowany typ tego występku, tj. znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia. Za powyższy czyn wymierzono skarżącemu karę 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres próby wynoszący 5 lat, który upływa w dniu 26 października 2014 roku. W ocenie organu, skazanie za tego rodzaju przestępstwo świadczy o tym, że skarżący nie posiada nieskazitelnego charakteru, a tym samym nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a zatem nie może być uznany za osobę spełniającą przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 33 ust. 2 u.o.r.p.

Na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., w której wniósł o jej uchylenie i stwierdzenie, że w/w decyzja nie podlega wykonaniu oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Przedmiotowej decyzji zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania w postaci art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. oraz w zw. z art. 8 K.p.a., polegające na wybiórczej oraz dowolnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez całkowite pominięcie oraz brak jakiejkolwiek oceny znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (dyplom ukończenia studiów, życiorys,) oraz niewystąpienie o przedłożenie opinii pracowniczych oraz z praktyk od pracodawców skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy jedynie w oparciu o uchwałę Nr [...] z [...] września 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej nr II do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. oraz o informację z Krajowego Rejestru Karnego. Naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem prowadzi do wyciągnięcia nieuzasadnionego wniosku, że skarżący nie posiada nieskazitelnego charakteru oraz nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta radcowskiego;

2) przepisów postępowania w postaci art. 81 K.p.a. i art. 10 K.p.a. w zw. z art. 86 K.p.a. i art. 75 § 1 K.p.a. polegające na niezawiadomieniu osoby skarżącego o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych przez co pozbawiono go możliwości zwrócenia uwagi Ministra Sprawiedliwości na potrzebę przeprowadzenia dodatkowych dowodów. Naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia w oparciu o niepełny materiał dowodowy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i błędnych ustaleń faktycznych w sprawie, polegających na uznaniu, iż skarżący nie posiada nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta radcowskiego;

3) przepisów prawa materialnego w postaci art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 33 ust. 2 u.o.r.p. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na nieuzasadnionym uznaniu, iż skazanie danej osoby wyrokiem karnym w każdym przypadku i bez potrzeby rozpatrzenia okoliczności konkretnej sprawy świadczy o tym, że osoba taka nie posiada nieskazitelnego charakteru oraz nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta radcowskiego;

4) przepisów prawa materialnego w postaci art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 33 ust. 2 u.o.r.p. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na nieuzasadnionym uznaniu, iż osoba ubiegająca się o wpis na listę aplikantów radcowskich musi dawać rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Uzasadniając swoją skargę skarżący wskazał, że wydając zaskarżoną decyzję Minister Sprawiedliwości kierował się dowolnymi aspektami składającymi się na nieskazitelny charakter i rękojmię należytego wykonywania obowiązków aplikanta radcowskiego. Decyzja została podjęta automatycznie, bez dokonania obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ zbadał jedynie znaczenie skazania w aspekcie przesłanek art. 24 ust. 1 pkt 5 u.o.r.p., a jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych ocenie podlegać powinny także inne fakty. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 324/09, w którym wskazano, że w ocenie sądu przekonania, iż ktoś jest nieskazitelnego charakteru, a więc że nie jest uczciwy, rzetelny, solidny i prawy nie można budować w oparciu o jednorazowe zachowanie danej osoby lub o pojedynczy fakt mogący stwarzać stan niepewności, czy osoba ta jest nieskazitelnego charakteru. Ocena postawy człowieka kształtuje się na podstawie danych zgromadzonych albo na przestrzeni dłuższego czasu, albo w krótszym czasie, lecz przy wykorzystaniu znaczącego ilościowo i jednoznacznego w swojej wymowie materiału dowodowego. Trudno zatem przypisać w ocenie skarżącego Ministrowi Sprawiedliwości zastosowanie się do art. 77 § 1 K.p.a., bowiem organ ten nie przeanalizował nawet życiorysu oraz kwestionariusza osobowego znajdujących się w aktach sprawy. Z danych zawartych w powyższych dokumentach można było pokusić się o stwierdzenie istnienia wielu pozytywnych przymiotów w osobie skarżącego, takich jak wymienione w definicji pojęcia nieskazitelności charakteru. Ponadto w powyższej dokumentacji zawarty jest opis ścieżki zawodowej skarżącego obejmującej praktyki studenckie w Kancelarii Radcy Prawnego K. W., praktyki absolwenckie w Kancelarii [...] Spółka Partnerska oraz pracę w Kancelarii Prawnej "[...]" K. & S. Sp. K. Wobec istnienia powyższych danych Minister Sprawiedliwości nie dołożył należytej staranności w obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i nie wystąpił do ani jednej wymienionej w powyższych dokumentach jednostki o wyrażenie opinii na temat skarżącego.

Ponadto skarżący podkreślił, że Minister Sprawiedliwości był zobligowany przeanalizować wyrok Sądu Rejonowego w C. w sprawie sygn. akt II K 27/07 podjęty w jego sprawie. Sąd ten wydał wyrok skazujący za popełnienie przestępstwa z art. 177 §1 k.k. w zw. z art. 178 §1 k.k. Sprawstwo skarżącego nie ulega wątpliwości, ale czyn, którego popełnienie Sąd przypisał skarżącemu, jak słusznie zauważył Minister Sprawiedliwości, był popełniony nieumyślnie. Organ władzy sądowniczej zważył, że w realiach popełnienia zarzucanego czynu to nie stan upojenia alkoholem stał się przyczyną wypadku, występowały bowiem inne przyczyny pozostające w związku ze skutkiem wypadku. Nieumyślność popełnienia niniejszego czynu stanowi o braku zamiaru jego popełnienia przez sprawcę. Taką okoliczność należy traktować jako ocenę pozytywną w procesie badania nieskazitelności charakteru, czego z pewnością nie wziął pod uwagę Minister Sprawiedliwości. Świadczy o tym brak jakiejkolwiek wzmianki w zaskarżonej decyzji. Brak w niej odniesienia się do ustalenia przez Sąd Rejonowy w C., że główną przyczyną wypadku, był brak oznakowania drogi a w szczególności znaku nakazującego obniżenie prędkości pojazdu. Ponadto przytoczony wyrok wskazuje okoliczności i czas popełnienia przypisanego czynu. Bezsporne a jakże ważne okazać by się mogło w rozważaniach Ministra Sprawiedliwości, że czyn został popełniony w dniu 11 września 2005 r. Czas jaki upłynął od tego zdarzenia do dzisiejszego dnia z pewnością nie może zostać obojętny dla niniejszego rozstrzygnięcia. Świadczy to o nienaganności życia skarżącego zarówno w sferze prywatnej jak i zawodowej, o prawidłowej postawie wobec wymiaru sprawiedliwości a w szczególności o życiu zgodnie z literą prawa i zasadami współżycia społecznego przez okres sześciu lat. Przytoczone okoliczności należy także wziąć pod uwagę oceniając rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta radcowskiego w aspekcie pojęcia "dotychczasowe zachowanie".

Ponadto odnosząc się do licznego orzecznictwa przywołanego w zaskarżonej decyzji przez Ministra Sprawiedliwości skarżący stwierdził, że jest ono przytoczone w zupełnie odmiennym kontekście, w aspekcie niepodobnych pod żadnym względem sytuacji do ocenianej przez organ sprawy skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, że organ uchybił wskazanym wyżej przepisom, albowiem nie wyjaśnił całokształtu okoliczności sprawy zaś swoje rozstrzygnięcie oparł jedynie na informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Minister Sprawiedliwości nie zbadał okoliczności wypadku, spowodowanego przez skarżącego. Z akt sprawy nie wynika, aby organ zażądał akt sprawy karnej w celu poczynienia dokładnych ustaleń w powyższym względzie. W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości nie zbadał również dotychczasowego przebiegu kariery zawodowej, jego stosunku do wykonywanych obowiązków, zachowania w pracy i w życiu codziennym. Nie dokonał również oceny przestępstwa, za które został skarżący skazany na tle jego postępowania w dłuższym okresie czasu a zwłaszcza po popełnieniu czynu zabronionego po to, aby ustalić i stwierdzić tzw. pozytywnej prognozy w stosunku do skarżącego.

Sąd wskazał także, że z dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Są to cechy wartościujące konkretną osobę w sferze etyczno-moralnej. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie – postępowanie osoby ubiegającej się o wpis do czasu wpisania na listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu zaufania publicznego. Pojęcie rękojmi to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego będzie wykonywany prawidłowo. Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata, radcy prawnego, czy też jak w niniejszej sprawie aplikanta radcowskiego jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. Są to pojęcia jednolite i niepodzielne. W ocenie Sądu, w tej sytuacji o braku przesłanek nieskazitelnego charakteru oraz rękojmi należytego wykonywania stanowiska aplikanta radcowskiego nie może świadczyć jednorazowe naganne zachowanie skarżącego, ale ocenie powinien podlegać cały dotychczasowy okres życia kandydata na aplikanta radcowskiego.

Tak więc - jak dalej wskazuje WSA w W. - obowiązkiem organu jest branie pod uwagę i ocenianie wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis na listę aplikantów radcowskich, a nie tylko jednej okoliczności tj. faktu skazania za jedno przestępstwo nieumyślne i to w dodatku bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności związanych z popełnieniem czynu zabronionego.

Sąd uwzględnił także zarzut naruszenia art. 10 K.p.a., albowiem organ przed wydaniem decyzji nie pouczył skarżącego o jego prawie do złożenia wyjaśnień i dowodów w sprawie. W ocenie Sądu wykazane istotne uchybienia decyzji organu mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dogłębne i wszechstronne wyjaśnienie sprawy pozwoliłoby organowi na jednoznaczne zajęcie stanowiska co do spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 24 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 33 ust. 2 u.o.r.p.

Wobec stwierdzenia, że sprawa nie została wyjaśniona należycie Sąd nie ustosunkował się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, podnoszonych przez skarżącego w skardze.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Sprawiedliwości domagając się jego uchylenia i zwrócenia sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W. oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: P.p.s.a., w zw. z art. 24 ust. 2a u.o.r.p. poprzez jego niezastosowanie skutkujące błędnym uznaniem, że osoba, która w toku postępowania o wpis na listę aplikantów radcowskich nie przedstawiła informacji z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności może zostać wpisana na listę aplikantów radcowskich;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez błędne stwierdzenie, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 K.p.a. oraz art. 8, 10 i 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, podczas gdy te ewentualne naruszenia nie miały żadnego wpływy na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że skarżący przedstawił informację z Krajowego Rejestru Karnego z 12 października 2011 r., z której wynika, że 25 maja 2009 r. został on przez Sąd Rejonowy w C. skazany wyrokiem do sygn. akt II K 27/07 za czyn z art. 178 § 1 k.k. w zw. z art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 42 § 2 k.k., art. 43 § 1 i art. 47 § 3 k.k. Tym samym nie przedstawił on wymaganej przez art. 24 ust. 2a pkt 1 u.o.r.p. "informacji o niekaralności", a zatem nie spełnił pozytywnej przesłanki warunkującej wpis na listę aplikantów radcowskich. Ponieważ wpisanie skarżącego przez organ samorządu na listę aplikantów nastąpiło z naruszeniem art. 24 ust. 2a pkt 1 u.o.r.p. Minister Sprawiedliwości zobowiązany był do wyrażenia sprzeciwu.

W ocenie autora skargi kasacyjnej nie sposób też zaakceptować poglądu Sądu I instancji o tym, że organ winien zbadać okoliczności wypadku spowodowanego przez kandydata, stwierdzić istnienie tzw. pozytywnej prognozy, czy też zbadać stosunek skarżącego do wykonywanych obowiązków oraz jego zachowania w pracy i życiu codziennym. Jest tak dlatego, że Minister Sprawiedliwości nie posiada kompetencji ani do dokonywania oceny okoliczności spowodowania wypadku, ani do stwierdzenia tzw. pozytywnej prognozy w stosunku do skarżącego, albowiem jest to rola sądu karnego. Minister Sprawiedliwości nie ma również legalnych podstaw do badania zachowań kandydata w pracy i życiu codziennym.

Ponadto organ podkreślił, że pogląd Sądu I instancji jest błędny też z tej przyczyny, że przepis art. 312 u.o.r.p. zakreśla Ministrowi Sprawiedliwości 30-dniowy termin na podpisanie sprzeciwu. Ponieważ ten 30 - dniowy termin ma charakter materialny, nie sposób uznać, aby organ w tak krótkim czasie miał zebrać tak rozległe informacje o kandydacie na aplikanta radcowskiego, co wzmacnia tylko tezę o ograniczonym zakresie postępowania dowodowego w sprawie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, jednakże nie wszystkie zawarte w niej zarzuty okazały się usprawiedliwione.

Zgodnie z postanowieniami art. 174 P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), a więc w tych granicach, jakie strona wnosząca ten środek odwoławczy sama nakreśli w ramach podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie.

Wynikająca z art. 183 § 1 P.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w środku prawnym podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia.

Wobec takich regulacji nie ulega wątpliwości, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, lecz uzasadnione jest odniesienie się jedynie do zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna została w sprawie oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a.

W pierwszej kolejności uzasadnione jest odniesienie się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, który okazał się być niezasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska odnośnie naruszenia przez Sąd I instancji postanowień art. 24 ust. 2a u.o.r.p. poprzez jego niezastosowanie skutkujące błędnym uznaniem, że osoba, która w toku postępowania o wpis na listę aplikantów radcowskich nie przedstawiła informacji z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności może zostać wpisana na listę aplikantów radcowskich. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się również z poglądem, że skarżący nie przedstawił wymaganej przez art. 24 ust. 2a pkt 1 u.o.r.p. "informacji o niekaralności", a zatem nie spełnił pozytywnej przesłanki warunkującej wpis na listę aplikantów radcowskich.

Odnosząc się do przedstawionego wyżej zarzutu w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z postanowieniami art. 24 ust. 2a pkt 1 u.o.r.p. do wniosku, o którym mowa w ust. 2, osoba ubiegająca się o wpis obowiązana jest dołączyć informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego opatrzoną datą nie wcześniejszą niż miesiąc przed złożeniem wniosku. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej wskazana regulacja prawna nie określa pozytywnej przesłanki warunkującej wpis na listę radców prawnych (aplikantów radcowskich). Przepis ten wskazuje natomiast na konieczność załączenia do wniosku o dokonanie takiego wpisu, dokumentu w postaci informacji z Krajowego Rejestru Karnego opatrzonej datą nie wcześniejszą niż miesiąc przed złożeniem wniosku.

W sprawie skarżący załączył do wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich informację z Krajowego Rejestru Karnego, a zatem spełnił wymóg określony w art. 24 ust. 2a pkt 1 u.o.r.p. Z informacji tej wynikało, że wyrokiem z 25 maja 2009 r. Sąd Rejonowy w C. w sprawie sygn. akt II K 27/07 skazał skarżącego za występek z art. 177 § 1 k.k. w związku z art. 178 § 1 k.k. i wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 5 lat, a ponadto na mocy art. 42 § 2 k.k. orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat oraz na mocy art. 47 § 3 k.k. orzekł nawiązkę w kwocie 1.000 zł na cel społeczny. Zatem na podstawie wskazanej informacji Minister Sprawiedliwości uzyskał podstawowy dowód na podstawie którego można było dokonać oceny odnośnie nieskazitelnego charakteru i rękojmii prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Ponad wszelką wątpliwość przesłanki pozytywne warunkujące wpis na listę aplikantów radcowskich określono w art. 24 ust. 1 u.o.r.p. Wśród tych przesłanek nie wskazano jednak informacji o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego opatrzonej datą nie wcześniejszą niż miesiąc przed złożeniem wniosku. Nie jest ponadto przesłanką negatywną wpisu na listę radców prawnych skazanie za popełnienie jakiegokolwiek przestępstwa. Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 24 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zatem to nieskazitelny charakter i rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego wynikająca z dotychczasowego zachowania, a nie niekaralność za popełnienie przestępstwa, są przesłankami warunkującymi wpis na listę radców prawnych (aplikantów radcowskich).

Już tylko na marginesie należy wskazać, że gdyby skazanie za popełnienie przestępstwa miało być przesłanką negatywną wpisu na listę radców prawnych (aplikantów radcowskich) ustawodawca zawarłby taką przesłankę wprost w ustawie, tak jak uczyniono to w szeregu innych ustaw (np. zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej, Dz.U. z 2011 r. Nr 41, poz. 214 ze zm., inspektorem kontroli skarbowej może być ten, kto ma nieposzlakowaną opinię i nie został skazany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez błędne stwierdzenie, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 K.p.a. oraz art. 8, 10 i 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, podczas gdy te ewentualne naruszenia nie miały żadnego wpływy na wynik sprawy.

Otóż jak już wskazano na podstawie informacji z Krajowego Rejestru Karnego dotyczącej skarżącego Minister Sprawiedliwości uzyskał podstawowy dowód, na podstawie którego można było dokonać oceny odnośnie nieskazitelnego charakteru i rękojmii prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego skarżącego. Z informacji tej mianowicie wynikało, że skarżący dopuścił się przestępstwa nieumyślnego spowodowania wypadku komunikacyjnego, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała wskazane w art. 157 § 1 k.k. (art. 177 § 1 k.k.), w warunkach określonych w art. 178 § 1 k.k. wskazujących na kwalifikowany typ tego występku, tj. znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia. Za powyższy czyn wymierzono skarżącemu karę 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres próby wynoszący 5 lat, który upływa w dniu 26 października 2014 roku.

Ponadto w skardze do Sądu I instancji skarżący wskazał, że "organ władzy sądowniczej zauważył, że w realiach popełnienia zarzucanego mi czynu to nie stan upojenia alkoholem stał się przyczyną wypadku, występowały bowiem inne przyczyny pozostające w związku ze skutkiem wypadku", potwierdzając, iż kwalifikowany typ popełnionego występku wiązał się ze stanem nietrzeźwości.

Uwzględniając powyższe spostrzeżenia Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że trafnie zatem przyjął organ administracyjny, iż skazanie za tego rodzaju przestępstwo, w takich okolicznościach, świadczy o tym, że skarżący nie posiada nieskazitelnego charakteru, a tym samym nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a zatem nie może być uznany za osobę spełniającą przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 33 ust. 2 u.o.r.p. Nie bez znaczenie jest przy tym fakt, że za powyższy czyn wymierzono skarżącemu karę, jednakże z warunkowym zawieszeniem na okres próby wynoszący 5 lat, który upływa dopiero w dniu 26 października 2014 roku. Przy czym w tej konkretnej sprawie niecelowe okazało się przeprowadzenie dalszego postępowania wyjaśniającego, gdyż ustalenia organu administracyjnego, potwierdzone następnie w skardze do Sądu przez skarżącego, w sposób dostateczny dawały podstawę do przyjęcia, że skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.o.r.p.

W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że sądowa kontrola, w świetle powołanej regulacji, ukierunkowana jest na ochronę subiektywnego porządku prawnego. Przeprowadzenie w tej sprawie dodatkowego postępowania wyjaśniającego nie zniweczyłoby kluczowych ustaleń w tej sprawie, a mianowicie tego, że dopuszczając się popełnienia występku skarżący działał w stanie nietrzeźwości.

W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego dla oceny wystąpienia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.o.r.p. nie ma decydującego znaczenia to, że skarżący dopuścił się przestępstwa nieumyślnego spowodowania wypadku komunikacyjnego. Zauważyć bowiem należy, że już sama okoliczność prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości stanowi poważne naruszenie zasad ruchu drogowego i jest penalizowana przez kodeks karny (art. 187a k.k.). Ponadto, co już sygnalizowano w uzasadnieniu, to okoliczność prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości w istocie stanowiła podstawę do przyjęcia, że skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.o.r.p.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję nie wykazał, ażeby ewentualne naruszenia procedury administracyjnej popełnione przez organ administracyjny, a odnoszące się do postępowania dowodowego, mogły mieć wpływ na rozstrzygniecie tej konkretnej sprawy.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 205 § 2, art. 203 pkt 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) oraz pkt 2 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).