Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 120/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1, 3, 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 97 § 1 pkt 4 i art. 284
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 174 pkt 1, art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 203 pkt 1, art. 200, art. 193
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 , art. 5
journal: Dz.U. 2001 nr 124 poz 1361
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz sędzia del. NSA Wiesław Morys (spr.) Protokolant asystent sędziego Justyna Rosińska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 570/09 w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] i poprzedzające je postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2008 r., nr [...], 2. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącego W. Z. kwotę 800 (osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 570/09, oddalił skargę W. Z. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego.

Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że Wojewoda Małopolski postanowieniem z dnia [...] października 2008 r., nr [...], na zasadzie m.in. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte na wniosek W. Z. w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Powiat O. z mocy prawa (na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) własności następujących działek: nr [...], o powierzchni 0,0164 ha, nr [...], o powierzchni 0,0125 ha (KW nr[...]), oraz nr [...], o powierzchni 0,0212 ha (KW nr [...]), położonych w obrębie K., Gmina K., a zajętych pod drogę publiczną, do czasu ustalenia praw do spadku po zmarłym ich właścicielu D. Z. Zobowiązał jednocześnie strony postępowania do dostarczenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym oraz adresów jego spadkobierców. W jego ocenie konieczne jest bowiem wykazanie kręgu spadkobierców właściciela, którym służy przymiot stron postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie W. Z. nie odniosło skutku, gdyż Minister Infrastruktury, postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r., utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu za względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługuje uprawnienie strony, przesądzają przepisy prawa materialnego. Interes prawny wyrażać się powinien w możliwości zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji do konkretnego podmiotu prawa. Powołując się na treść art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. stwierdził, iż organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zgodnie zaś z art. 100 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który zawiesił postępowanie z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4, ma obowiązek wystąpić równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwać stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu. Minister Infrastruktury podkreślił, że w przedmiotowej sprawie organ wojewódzki zawiesił postępowanie z uwagi na konieczność ustalenia spadkobiercy wpisanego do księgi wieczystej właściciela nieruchomości, który jest stroną niniejszego postępowania. Postępowanie dotyczy bowiem stanu faktycznego odnoszącego się do daty 31 grudnia 1998 r. i na tę datę ustala się właściciela lub jego spadkobierców. Ze zgromadzonych akt wynika, że w księgach wieczystych KW nr [...] i KW nr [...] obejmujących przedmiotową nieruchomość, faktycznie ujawniony jest jako właściciel W. Z., jednakże nieruchomość nabył on na podstawie aktów notarialnych z dnia [...] grudnia 1999 r. i z dnia [...] lipca 2003 r., zaś D. Z. zmarł w roku 2008. Zatem nowonabywca nie posiadał prawa własności do przedmiotowej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. Zdaniem organu drugiej instancji skoro od rozstrzygnięcia w sprawie nabycia praw do spadku po D. Z. zależy ustalenie wszystkich stron postępowania, którym zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. i art. 61 § 4 k.p.a. organ winien zapewnić możliwość czynnego udziału w postępowaniu, to kwestia ustalenia następców prawnych osoby zmarłej stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. będące przesłanką zawieszenia postępowania w sprawie.

W. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe postanowienie. Podniósł w niej, że D. Z., którego prawo do nieruchomości ujawnione było w księgach wieczystych w dacie 31 grudnia 1998 r., zmarł dopiero w 2008 r., wcześniej wyzbywając się spornej nieruchomości, a zatem stanowisko Ministra Infrastruktury co do konieczności ustalenia kręgu spadkobierców lub właściciela nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. jest niesłuszne i nielogiczne. Zdaniem skarżącego spełnia on kryteria przyznania odszkodowania określone w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r., bo jest jedynym spadkobiercą mającym prawo do tej nieruchomości. Na dzień dzisiejszy nadal stanowi ona jego własność – od 2002 r. jest on jedynym jej właścicielem. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w motywach wydanego w tej sprawie wyroku stwierdził, iż skarga jest niezasadna, bowiem zarówno zaskarżone postanowienie z dnia [...] marca 2009 r., jak i poprzedzające je postanowienie z dnia [...] października 2008 r., nie naruszają prawa. Sąd I instancji wskazał na treść art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, zgodnie z którym nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Rozstrzygnięcie w trybie powołanego przepisu następuje według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu 31 grudnia 1998 r. W ocenie Sądu w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 73 ust. 1 powołanej powyżej ustawy powinien brać udział podmiot, któremu w dniu 31 grudnia 1998 r. przysługiwał tytuł własności do nieruchomości zajętej pod drogę publiczną lub też jego następcy prawni. Przy czym zaznaczył, że ustalenie następców prawnych zmarłego właściciela nieruchomości może nastąpić w drodze prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 1025 § 2 k.c.). Powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd ten stwierdził, że w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem nieruchomości objętej przedmiotowym postępowaniem był D. Z., który zmarł w dniu [...] kwietnia 2008 r. W. Z. nabył zaś przedmiotową nieruchomość na mocy stosownych aktów notarialnych z dnia [...] grudnia 1999 r., Rep. A nr [...], oraz z dnia [...] lipca 2003 r., Rep. A nr [...]. Nie był zatem właścicielem nieruchomości w dacie [...] grudnia 1998 r. Nie przedstawił również prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym D. Z. W ocenie Sądu I instancji organy orzekające słusznie uznały, że zaistniała przesłanka określona w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., uzasadniająca zawieszenie postępowania toczącego się w trybie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po D. Z. Brak powyższego dokumentu uniemożliwia rozstrzygnięcie wniosku W. Z. o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Powiat O. własności nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...],[...] oraz [...], położonej w gminie K., a zajętej pod drogę publiczną. Dlatego na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. Z. Jako jej podstawę wskazał naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 73 ust. 3 i 4 cytowanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. w związku z art. 73 ust. 1 tej ustawy i w związku z art. 28 k.p.a., poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że osoba, która po dniu 1 stycznia 1999 r. nabyła na podstawie czynności prawnej własność nieruchomości zajętej pod drogę publiczną na warunkach określonych w art. 73 § 1 przedmiotowej ustawy, nie posiada statusu strony w postępowaniu o wydanie decyzji o przejściu prawa własności. Kasator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi w trybie art. 188 P.p.s.a., oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, iż niezasadnym jest wyczekiwanie na zakończenie postępowania spadkowego po D. Z., albowiem to skarżący wnioskodawca W. Z. jest wpisanym do księgi wieczystej właścicielem spornej nieruchomości, któremu służy przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym. Skuteczność przeniesienia własności spornej nieruchomości w drodze czynności prawnej nie była kwestionowana na żadnym etapie postępowania administracyjnego, ani sądowoadministracyjnego. Wskazując na treść art. 28 k.p.a., który określa pojęcie strony oraz na fakt, iż bezspornie wykazał swój interes prawny w toczącym się postępowaniu, dowodził wadliwości zawieszenia postępowania. Zdaniem autora skargi kasacyjnej jedynie W. Z. jako księgowowieczysty właściciel nieruchomości oraz jednostka samorządu terytorialnego mają interes prawny w żądaniu wydania decyzji o przejściu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Powiatu O., jak również ustaleniu stosownego odszkodowania. Uzasadniając swoje stanowisko przytoczył wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie - sygn. akt I SA/Wa 1319/04, i w Gliwicach – sygn. akt II SA/Gl 626/07, w których stwierdzono, iż w sytuacji, gdy nabywca nieruchomości dochowa wymaganych przez prawo formalności, przestrzegając przy tym należytej staranności, objęty jest ochroną wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zdaniem kasatora osoba, która nabyła przez czynność prawną własność nieruchomości zajętej pod drogę publiczną posiada interes prawny w rozstrzygnięciu zarówno kwestii przejścia prawa własności w trybie art. 73 ust. 3 przedmiotowej ustawy, jak i co do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 tej ustawy. Dodatkowo zaakcentował, że skarżący w terminie wskazanym w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy złożył wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania tytułem wywłaszczenia nieruchomości. Dlatego zaskarżony wyrok uważał za chybiony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię wskazanych w niej przepisów. Zarzuciła ona Sądowi I instancji błędne przyjęcie, iż w sprawie administracyjnej zachodzi konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego w celu ustalenia kręgu osób posiadających status strony (spadkobierców właściciela przejętej nieruchomości). Zarzut ten jest usprawiedliwiony. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny. W doktrynie i orzecznictwie od dawna funkcjonuje utrwalony pogląd, wedle którego o tym, czy określonemu podmiotowi przysługuje uprawnienie strony w sprawie przesądzają przepisy prawa materialnego. Z nich bowiem wywodzi się interes prawny determinujący ów status. Wyraża się on w możliwości zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji do konkretnego podmiotu prawa. Dlatego trafnie zarzut w tej materii zakwalifikował autor skargi kasacyjnej jako zarzut naruszenia prawa materialnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego interes prawny skarżącego wynika z istoty uregulowań zawartych w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Zgodnie z art. 73 ust. 1 tej ustawy nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. W myśl ust. 2 tego artykułu odszkodowanie wypłaca gmina w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, a Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg. Podstawą ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1 jest ostateczna decyzja wojewody. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny. Odszkodowanie zaś za tak przejęte nieruchomości zajęte pod drogi ustalane i wypłacane jest przez właściwego starostę na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Trzeba zaznaczyć, że po upływie tego okresu roszczenie wygasa (co nota bene przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07, zostało uznane za zgodne z Konstytucją RP). Cytowana ustawa zastosowała więc konstrukcję wywłaszczenia z mocy prawa, uzasadnioną potrzebą generalnego i jednolitego uporządkowania kwestii własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w różnym okresie czasu i w zróżnicowanych okolicznościach faktycznych. Zajęcie gruntu pod drogę (wybudowanie drogi) spowodowało bowiem nieodwracalny stan i przesądziło o wykorzystaniu zajętej nieruchomości na cel publiczny.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną w niniejszej sprawie w pełni podziela interpretację terminu "właściciel" użytego w art. 73 ust. 4 przywołanej wyżej ustawy dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Gl 626/07 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zdaniem tego Sądu zastosowanie wykładni językowej w przypadku powyższego uregulowania nie prowadzi do sensownego rozumienia normy. Od dnia 1 stycznia 2001 r., tj. od dnia ustalającego początek biegu terminu do składania wniosków przez właścicieli o odszkodowanie, z mocy prawa właścicielem działek zajętych pod drogi jest już Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Okoliczność ta, przy językowym podejściu zmuszałaby do przyjęcia, że wniosek o ustalenie odszkodowania winien zostać złożony przez Skarb Państwa lub gminę, albowiem tym podmiotom przysługuje prawo własności. Jeżeli przez "właściciela" rozumieć zatem wyłącznie podmiot, któremu przysługuje prawo własności, to za pomocą wykładni językowej nie da się uzasadnić, że wniosek ten powinien pochodzić od "poprzedniego właściciela". Takie rozumienie przepisu art. 73 ust. 4 jest dopiero wynikiem wykładni funkcjonalnej i celowościowej. Niewątpliwie przepis ten odnosi się do instytucji odszkodowania, której zadaniem jest rekompensata uszczerbku majątkowego. Jeżeli przeto uwzględnić cel instytucji odszkodowania, wówczas można dowodzić, że "właściciel" w rozumieniu art. 73 ust. 4 to nie "aktualny dysponent prawa własności", lecz jego poprzednik, ten, który poniósł szkodę, doznał uszczerbku majątkowego.

W dalszej kolejności rozważenia wymagało zagadnienie, czy uprawnione do takiej rekompensaty mogą być osoby, których prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej w wyniku zawarcia umowy przeniesienia własności nieruchomości zajętej pod drogę po dniu 31 grudnia 1998 r. Z uwagi na brak ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności przez nabywców z mocy prawa, księgowowieczyści właściciele nieruchomości zajętych pod drogi często nie mieli świadomości, że dana nieruchomość przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i dokonywali obrotu tymi nieruchomościami legitymując się w tej dacie wpisem w księdze wieczystej prawa własności. Nabywcy na podstawie czynności prawnych wpisywani byli do ksiąg wieczystych, gdyż prawo własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nie było jeszcze wówczas ujawnione. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 roku, Nr 124, poz. 1361 ze zm.), księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości (art. 1 ust.1); domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej wpisane jest zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a prawo wykreślone nie istnieje (art. 3 ust. 1 i 2). W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych – art. 5 tej ustawy). Przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece co do zasady chronią zatem nabycie prawa od osoby ujawnionej w księdze wieczystej. Skutkiem instytucji rękojmi wiary ksiąg wieczystych jest m.in. to, że dopóki w księdze wieczystej nieruchomości zajętej pod drogę nie zostanie ujawnione przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub gminy na podstawie ostatecznej decyzji wojewody, dopóty możliwe jest skutecznie prawne zbycie takiej nieruchomości przez właściciela wpisanego w dziale II księgi. W odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości takiej decyzji dotąd nie wydano. Zagadnienie powyższe w jednej ze spraw zostało przedstawione do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. I 0PS 3/09 (publ. ONSAiWSA z 2010 r., nr 3, poz. 44), siedmioosobowy skład Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułował tezę, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd wskazał, iż brak ujawnienia Skarbu Państwa w księdze wieczystej czyni formalnie skutecznym przeniesienie prawa własności nieruchomości. Nowonabywca na mocy ustawy uzyskał wszelkie roszczenia służące zbywcy, podobnie jak spadkobiercy właściciela, gdyż nie ma podstaw do wyłączenia prawa do odszkodowania z masy spadkowej. Wyrok ten zapadł w podobnym stanie faktycznym do stanu ustalonego w niniejszej sprawie, toteż podzielając wyrażone w jego motywach poglądy, można było odnieść go do niniejszej sprawy.

W. Z. złożył w dniu [...] października 2003 r. wniosek o przyznanie odszkodowania za zajętą pod drogę powiatową nieruchomość, zatem to on będzie, zgodnie z przedstawionym powyżej poglądem, beneficjantem wypłaconego przez jednostkę samorządu terytorialnego odszkodowania. A co za tym idzie do tej samej osoby będącej właścicielem nieruchomości winna być skierowana wydana na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy decyzja wojewody o przejściu nieruchomości na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Co prawda postępowanie o odszkodowanie toczyć się może wyłącznie na wniosek, lecz przymiot stron w obu postępowaniach jest identyczny. Pozwala to na przeniesienie wyżej opisanych poglądów na grunt niniejszej sprawy. W konsekwencji czego, skoro w rozpoznawanej sprawie decyzja Wojewody Małopolskiego o przejściu prawa własności na rzecz Powiatu O. opisanych na wstępie działek, stanowiących własność W. Z. (stosownie do wpisu w księgach wieczystych) na mocy zdziałanych z osobą będącą ich właścicielem w dniu 31 grudnia 1998 r. czynności prawnych po tej dacie, dotąd nie zapadła, to Sąd pierwszej instancji nietrafnie uznał, iż organy administracji zgodnie z prawem zawiesiły postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w celu ustalenia spadkobierców byłego właściciela przedmiotowej działki. Pogląd, że tylko z tego tytułu może przysługiwać prawo strony w tym postępowaniu jest błędny. Dodatkowo godzi się wskazać, iż wydanie decyzji deklaratoryjnej zdaje się należeć do obowiązku właściwego organu, zatem winien on dokonywać czynności procesowych zmierzających do tego celu również z urzędu.

Zarzuty skargi kasacyjnej okazały się więc zasadne. Z uwagi na brak naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na postawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, w wyniku czego uchylił również postanowienia organów obu instancji. W dalszym postępowaniu Wojewoda Małopolski w pierwszej kolejności załatwi niezwłocznie sprawę o wydanie decyzji w trybie art. 73 ust. 3 cytowanej ustawy z dnia 13 października 1998 r., a następnie rozstrzygnie wniosek W. Z. o wypłatę należnego odszkodowania za przejęcie nieruchomości zajętej pod drogę po wpisaniu nowego właściciela do księgi wieczystej, uwzględniając przedstawione powyżej rozważania Sądu.

Co mając na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 193 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. O kosztach postępowania orzekł na mocy art. 203 pkt 1 i art. 200 w związku z art. 193 P.p.s.a.