Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 22/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 34 § 1a
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędziowie: NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), WSA del. Alicja Polańska, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 września 2016 r. sygn. akt I SA/Bk 591/16 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 30 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku na rzecz O. S.A. z siedzibą w W. kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 września 2016 r. sygn. akt I SA/Bk 591/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę A. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 30 czerwca 2015 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podstawą prawną orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.". Z wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że pismem z dnia 30 czerwca 2015 r. pełnomocnik A. S.A. wniósł zarzuty do egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Burmistrza Miasta S. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. działając na podstawie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014, poz. 1619, dalej powoływana jako: "u.p.e.a.") zwrócił się o zajęcie stanowiska przez wierzyciela – Burmistrza Miasta S. - w sprawie zarzutów do prowadzonej egzekucji. Zarzuty dotyczyły następujących okoliczności:

1) egzekucja została podjęta w zakresie obowiązku już wykonanego,

2) egzekucja została podjęta w zakresie nieistniejącego obowiązku, gdyż organ nie doręczył skarżącej Spółce decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego za 2009 r.,

3) obowiązek będący przedmiotem egzekucji był niewymagalny ze względu na niedoręczenie decyzji pierwszoinstancyjnej oraz z uwagi na to, że decyzji pierwszoinstancyjnej nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności,

4) egzekucja należności jest niedopuszczalna w sytuacji, gdy obowiązek został już wcześniej wykonany, a ponadto nie doręczono decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego za rok 2009 oraz nie nadano jej rygoru natychmiastowej wykonalności,

5) zastosowano niedopuszczalny środek egzekucyjny w sytuacji, w której obowiązek został wcześniej wykonany,

6) egzekucja została podjęta na podstawie tytułu wykonawczego, który nie spełnia wymagań określonych w art. 27 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r. Burmistrz Miasta S. ocenił powyższe zarzuty jako niedopuszczalne. Po rozpatrzeniu zażalenia Spółki, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r. uchyliło zaskarżone postanowienie w całości. Stwierdziło, że zarzuty podjęcia egzekucji w zakresie nieistniejącego obowiązku są niedopuszczalne, gdyż organ nie doręczył Spółce decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego za rok 2009 oraz w stosunku do obowiązku, który był niewymagalny ze wzglądu na niedoręczenie decyzji pierwszoinstancyjnej oraz z uwagi na to, że decyzji tej nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności; wyraziło stanowisko, że nieuzasadnione są zarzuty podjęcia egzekucji w zakresie obowiązku już wykonanego (w zakresie należności głównej w postaci zaległości podatkowej za rok 2009 oraz odsetek za zwłokę od tej należności), niedopuszczalności egzekucji w sytuacji, gdy obowiązek został wcześniej wykonany, a ponadto - nie doręczono decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego za rok 2009 oraz nie nadano jej rygoru natychmiastowej wykonalności, zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego w sytuacji, w której obowiązek został wcześniej wykonany oraz podjęcia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który nie spełnia wymagań określonych w art. 27 u.p.e.a. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy zaznaczył, że rację ma strona skarżąca, że między sentencją zaskarżonego postanowienia a treścią jego uzasadnienia zachodzi sprzeczność, jednak nie dotyczy to całego uzasadnienia. Kolegium podniosło, że Burmistrz Miasta prawidłowo wykazał w argumentacji dotyczącej zarzutu prowadzenia egzekucji wobec nieistniejącego i niewymagalnego obowiązku, że - na dzień wystawienia tytułu wykonawczego (tj. 27 listopada 2014 r.) - istnienie egzekwowanej należności - kwestie te były przedmiotem prowadzonych postępowań administracyjnych. Zarówno bowiem kwestia doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i kwestia doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji wymiarowej rygoru natychmiastowej wykonalności były zagadnieniami wstępnymi w postępowaniach prowadzonych przez organ wyższego stopnia, w związku z wniesionymi środkami zaskarżenia. Ustalenie, że egzekwowany obowiązek nie istnieje lub jest niewymagalny z powodu niedoręczenia ww. aktów, byłoby właśnie rozpatrywaniem merytorycznym tych zagadnień, które są przedmiotem postępowania podatkowego, a to - w świetle art. 34 § 1a u.p.e.a. - nie może mieć miejsca w ramach rozpatrywania zarzutów i wyrażania stanowiska co do nich przez wierzyciela.

Kolegium uznało za nieuzasadniony zarzut oparty na twierdzeniu, że egzekwowany obowiązek został wykonany, gdyż do wykonania obowiązku doszło dopiero w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego (czyli po wszczęciu egzekucji). Spółka zgłaszając 30 grudnia 2014 r. zarzut oparty na wykonaniu obowiązku nie wskazała żadnego dowodu dobrowolnego uiszczenia należności określonej decyzją wymiarową z dnia 3 listopada 2014 r.

Kolegium odmiennie niż organ I instancji oceniło zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Organ odwoławczy wskazał, że już w poprzednim postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015 r. podniesiono, że przepis art. 33 pkt 6 u.p.e.a. dotyczy sytuacji, w których przedmiotem postępowania egzekucyjnego jest obowiązek, wobec którego nie zachodzą przesłanki, o jakich mowa w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a., ale z obowiązującego prawa wynika, że nie podlega on egzekucji administracyjnej. W związku z tym, że organ I instancji mimo podobnej argumentacji ocenił niniejszy zarzut jako niedopuszczalny, Kolegium uchyliło postanowienie i orzekło zgodnie z obowiązującym prawem.

Organ odwoławczy zaznaczył również, że w przepisach art. 3 i 3a u.p.e.a. nie ma mowy o dopuszczalności egzekucji. Stąd też brak doręczenia odpowiedniego tytułu egzekucyjnego może skutkować tym, że obowiązek nie powstanie, a obowiązek podlegający wykonaniu z mocy samej ustawy nie stanie się wymagalnym. Oznacza to, że nie będzie mógł być egzekwowany z innych powodów niż niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Zaistnienie takich okoliczności, zdaniem organu, nie ma nic wspólnego z niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej w rozumieniu art. 33 pkt 6 u.p.e.a. Z tego względu zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej jest bezzasadny.

Zarzut kwestionujący dopuszczalność zastosowania środka egzekucyjnego wskazanego w tytule wykonawczym przez wierzyciela, oparty na tezie, że niedopuszczalne jest stosowanie środka egzekucyjnego wobec obowiązku, który został wykonany (art. 7 § 3 u.p.e.a.), jest również zdaniem organu bezzasadny.

W ocenie Kolegium zarzut ten oparty został na twierdzeniu, że egzekwowany obowiązek został wykonany, a ta kwestia nie była i nie jest przedmiotem żadnego z postępowań jurysdykcyjnych. Natomiast nic nie wskazuje na to, że egzekucja została wszczęta po dobrowolnym wykonaniu przez Spółkę obowiązku w zakresie podatku od nieruchomości za rok 2009 wobec miasta S.

Kolegium wskazało, że uchylając poprzednie postanowienie Burmistrza wydane w niniejszej sprawie zaleciło ustalić, czy w dniu wystawiania tytułu wykonawczego oraz w dniu zastosowania środka egzekucyjnego, wierzyciel lub organ egzekucyjny dysponowali dowodem wykonania egzekwowanego obowiązku. Próby wyjaśnienia tej kwestii - jak wynika z akt przekazanych Kolegium - nie zostały podjęte przez wierzyciela. Organ odwoławczy zaznaczył, że to na zobowiązanym zgłaszającym zarzut zastosowania środka egzekucyjnego wobec osoby, która wykonała egzekwowany obowiązek, spoczywa ciężar udowodnienia, że zrealizował go przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Ponieważ tego nie uczyniono, należało ocenić przedmiotowy zarzut jako bezzasadny.

Zdaniem Kolegium, także zarzut niespełnienia wymogów art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., jest nietrafny. Istotnym jest bowiem jedynie to, czy tytuł wykonawczy odpowiada wymaganiom treściowym wskazanym w art. 27 u.p.e.a. Organ odwoławczy nie zaakceptował również tezy o niedopuszczalności stawiania w sprawie zarzutu opartego na art. art. 33 pkt 10 u.p.e.a Trafna jest natomiast ocena, że zawarcie w tytule wykonawczym stwierdzenia, że obowiązek w nim określony jest wymagalny, nie świadczy o tym, że tytuł ten nie spełnia wymagań art. 27 u.p.e.a.

Na powyższe postanowienie skarżąca Spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o jego uchylenie oraz poprzedzającego go postanowienia wierzyciela z dnia 5 maja 2015 r. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 34 § 1a u.p.e.a., przez stwierdzenie niedopuszczalności zarzutu nieistnienia obowiązku oraz braku wymagalności w sytuacji, w której wymagały one merytorycznego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 1 października 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 999/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę Spółki na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 30 czerwca 2015 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W uzasadnieniu postanowienia WSA podniósł, że w świetle aktualnego brzmienia art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. nie przysługuje skarga na postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w trakcie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 19 maja 2016 r. sygn. akt II FSK 154/16 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu NSA stwierdził, że WSA nadmiernie skupił uwagę na odróżnieniu zachowania terminu do wniesienia skargi od jej dopuszczalności, pominął natomiast, że p.p.s.a. określa jednoznacznie, jakie działanie należy uznać za wniesienie skargi. WSA pominął zwłaszcza regulację zawartą w art. 83 § 3 p.p.s.a. Wskazał, że za dzień wniesienia skargi należy uznać dzień, w którym oddano pismo w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego. Uwzględnienie art. 83 § 3 p.p.s.a. oznacza, iż postępowanie zostało wszczęte w dniu, w którym skarga podlegała kognicji WSA (zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r.).

Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał, że skarga jest niezasadna. Sąd zgodził się z organem odwoławczym, że zarzut podjęcia egzekucji w zakresie obowiązku przedawnionego nie mógł być rozpatrywany w przedmiotowej sprawie, gdyż kwestia ta jest przedmiotem postępowania prowadzonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w związku z wniesionym odwołaniem od decyzji określającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r. Mając powyższe na uwadze oraz konieczność oceny przez organ w postępowaniu wymiarowym czy doszło do przedawnienia obowiązku, czy też bieg okresu przedawnienia uległ przerwaniu, chociażby z uwagi na konieczność weryfikacji podstaw zobowiązujących organ do umorzenia postępowania wymiarowego, niewątpliwe zaszła podstawa do stwierdzenia niedopuszczalności tego zarzutu z uwagi na przywoływaną treść art. 34 § 1a u.p.e.a. – zatem jedyny zarzut skargi został oceniony przez Sąd jako bezzasadny. W tym stanie rzeczy, uznając za chybiony jedyny zarzut skargi i stwierdzając brak innych naruszeń prawa warunkujących uchylenie zaskarżonego postanowienia, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji. Zarzuciła, że zaskarżony wyrok został wydany z mającymi istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniami prawa procesowego, tj.:

1) art. 141 związku z art. 3 § 1 i art. 133 § 1 p.p.s.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. przez błędne oznaczenie przedmiotu rozpatrzenia w trybie zarzutów wobec egzekucji, a także przez niewyjaśnienie, dlaczego zarzuty wobec egzekucji są przedmiotem "odrębnych postępowań", a także przez nieodniesienie się do argumentacji zawartej w skardze na postanowienie SKO w Białymstoku;

2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 34 § 1a u.p.e.a., przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której wymagała ona uwzględnienia ze względu na to, że wbrew stanowisku SKO (i Sądu) zgłoszone przez skarżącą zarzuty nieistnienia obowiązku (z powodu niedoręczenia egzekwowanej decyzji do momentu wszczęcia egzekucji), a także braku wymagalności (gdyż egzekucję podjęto w sytuacji, w której do momentu jej podjęcia nie doręczono ani egzekwowanej decyzji, ani nie nadano jej - jako nieostatecznej - rygoru natychmiastowej wykonalności) należało rozpatrzyć merytorycznie, nie zaś stwierdzić ich niedopuszczalność, gdyż nie były one przedmiotem rozpatrzenia w innym postępowaniu (sądowym, administracyjnym ani podatkowym).

W konsekwencji wniosła o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie od SKO w Białymstoku kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego.

Strona przeciwna nie wystosowała odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy przypomnieć, że analogiczny do rozstrzyganego w niniejszej sprawie problem był przedmiotem rozstrzygania przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przy tożsamych zarzutach skargi kasacyjnej NSA wyrokiem z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 1464/16, uwzględnił zarzuty Spółki i uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela argumentację w nim zawartą, w związku z czym poniższe ustosunkowanie się do zarzutów skargi kasacyjnej stanowi powtórzenie wywodów zawartych w cytowanym wyroku.

Według postanowień art. 34 § 1 u.p.e.a. wierzyciel zajmuje stanowisko w sprawie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, przy czym w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a., stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Zatem dla organu egzekucyjnego wiążące jest stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów, których podstawą jest: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku, 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej, 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4, 4) błąd co do osoby zobowiązanego, 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym, 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1.

Zarzuty zawarte w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. dotyczą informacji, których dysponentem jest wierzyciel. To wierzyciel wie, czy np. obowiązek wygasł, czy nie istnieje z innych przyczyn, czy został prawidło określony, albo czy jest on wymagalny. Dlatego ustawodawca zdecydował, iż to wierzyciel a nie organ egzekucyjny zajmuje stanowisko w przedmiocie zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym oraz że stanowisko to jest wiążące dla organu egzekucyjnego.

Przyjęte w niniejszej sprawie przez Sąd pierwszej instancji i SKO stanowisko, iż ani wierzyciel, ani organ egzekucyjny nie są uprawnieni lub zobowiązani do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym stoi w oczywistej opozycji do regulacji prawnych zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro bowiem przepisy te uprawniają zobowiązanego do wniesienia zarzutów dotyczących wymagalności i zasadności obowiązku (art. 33 § 1) i zobowiązują organ do rozpoznania tych zarzutów (art. 34 § 1), to nie znajduje podstaw prawnych stanowisko, iż ani wierzyciel ani organ egzekucyjny nie jest władny zarzuty rozpoznać.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela prezentowanego w zaskarżonym wyroku poglądu, iż zarzuty podjęcia egzekucji wobec nieistniejącego i niewymagalnego obowiązku nie mogą być przedmiotem oceny w ramach postępowania prowadzonego przez wierzyciela. Kwestia istnienia obowiązku była bowiem przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego przez wierzyciela. Takie ograniczenie odnośnie do rozpoznania zarzutu nieistnienia obowiązku nie wynika ani z przepisów prawa, ani z istoty postępowania egzekucyjnego. Przede wszystkim nie można wykluczyć takiej sytuacji, iż obowiązek nie istniał w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Sytuację tę przewidział ustawodawca przyznając zobowiązanemu uprawnienie do wniesienia, w bardzo krótkim czasie od doręczenia tytułu wykonawczego (7 dni) zarzutów, w tym zarzutu nieistnienia obowiązku. Zauważenia wymaga, iż w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. obok przesłanek takich jak wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie – wskazano nieistnienie obowiązku. Każda z przesłanek wymienionych przed przesłanką nieistnienia obowiązku jest w rzeczy samej tożsama z nieistnieniem obowiązku, zatem zakładając racjonalizm ustawodawcy (biorąc też pod uwagę termin w jakim zarzut nieistnienia obowiązku może być wniesiony), należy przyjąć, iż w omawianym zarzucie chodzi o nieistnienie obowiązku z każdej przyczyny, która czyni egzekucję bezzasadną. Przyczyna bezzasadności egzekucji może istnieć w dniu jej wszczęcia, może też wystąpić po jej wszczęciu. Instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym służy ochronie zobowiązanego, a ta wyraża się w tym, że właściwy organ bada, czy egzekucja zasadnie jest prowadzona, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ochrona ta zostałaby zniweczona, gdyby uznać, że niedopuszczalne jest sprawdzenie, czy obowiązek istniał lub był wymagalny w dacie wszczęcia egzekucji. Zatem istota egzekucji nie stoi na przeszkodzie zbadaniu zasadności zarzutu nieistnienia obowiązku w dacie wszczęcia egzekucji, a przepisy prawa wręcz nakazują rozpatrzenie tego zarzutu.

Badanie, czy obowiązek istnieje lub czy występuje brak jego wymagalności nie musi być równoważne z kontrolą sprawy podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela dość oczywisty pogląd, iż w ramach postępowania egzekucyjnego nie mogą być kontrolowane kwestie rozstrzygnięte w odrębnym postępowaniu podatkowym, ale zauważa też, iż nie każde nieistnienie obowiązku i nie każdy przypadek braku jego wymagalności musi prowadzić do weryfikacji decyzji określających obowiązki poddane egzekucji. W większości przypadków wystarczy bowiem czynność materialno-techniczna, której realizacja pozwala na ustalenie, czy zobowiązanie istnieje, a jeśli tak, to czy jest ono wymagalne.

W rozpoznanej sprawie skarżąca nieistnienie obowiązku i brak jego wymagalności, a także niedopuszczalność egzekucji wiązała z niedoręczeniem jej przed podjęciem czynności egzekucyjnych decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego oraz postanowienia o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Zarówno doręczenie decyzji wymiarowej, jak i postanowienia o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, ma fundamentalne znaczenie dla prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W obrocie prawnym istnieje tylko i wyłącznie decyzja doręczona (art. 212 O.p.), czyli dopóki decyzja nie zostanie doręczona, dopóty nie wywołuje ona żadnych skutków, w tym, nie może być poddany egzekucji określony w niej obowiązek. Wykonaniu nie podlega decyzja nieostateczna, chyba że nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności (239a O.p.). Jeśli więc nawet nieostateczna decyzja została doręczona, ale postanowienie o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności nie zostało doręczone stronie, wówczas egzekucja jest niedopuszczalna (art. 212 w zw. z art. 219 O.p.).

Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji obowiązkiem wierzyciela było sprawdzenie, czy zarzuty skarżącej są zasadne – ich zasadność oznaczałaby bezzasadność egzekucji. Sprawdzenie, czy przed wszczęciem egzekucji ww. decyzja i postanowienie zostały doręczone stronie nie może być traktowane jako umożliwienie zobowiązanemu podważenia decyzji, jak stwierdził to Sąd pierwszej instancji, ani nie prowadzi do badania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, jak przyjęło SKO. Sprawdzenie, czy akty te zostały doręczone przed wszczęciem egzekucji jest zwykłą czynnością materioalno-techniczną, która nie prowadzi do podważenia obowiązku określonego decyzją, a ma na celu jedynie sprawdzenie, czy obowiązek istnieje (czy jest decyzja określająca obowiązek), czy obowiązek jest wymagalny (czy postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało doręczone), zatem czy egzekucja jest dopuszczalna.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej, w szczególności zarzuty dotyczące naruszenia art. 34 § 1a u.p.e.a.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 203 pkt 1 p.p.s.a.