Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 1467/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Anna Łukaszewska – Macioch NSA Jan Paweł Tarno Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi A. S., M. S., Z. S., B. L., D. K., H. K., E. K. i A. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za budynek położony w W. przy ulicy [...] oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA 1467/02

UZASADNIENIE

Starosta Powiatu [...] decyzją nr [...] z dnia [...] października 2001 r., działając na podstawie art. 104 kpa w związku z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) odmówił przyznania odszkodowania za ośmioizbowy budynek stojący dawniej na gruncie nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], pochodzącej z "[...]".

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że nieruchomość o powierzchni [...] m2 położona w W. przy ul. [...], zapisana w "[...]", znajduje się na obszarze objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu (21.11.1945 r.) grunty nieruchomości [...] – w tym grunt przedmiotowej nieruchomości – przeszły na własność gminy W., a od 1950 r. – na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130) – na własność Skarbu Państwa.

Aktualnie grunt przedmiotowej nieruchomości wchodzi w skład stanowiących własność Gminy W. działek ewidencyjnych nr[...] i nr [...] z obrębu [...].

Z zawartej w dniu [...].01.1935 r. umowy kupna-sprzedaży (akt notarialny repertorium nr [...]) wynika, że właścicielką [...] części nieruchomości położonej przy ul. [...] o łącznej powierzchni [...] m2 (w tym [...] m2 pod ulicami) oraz właścicielką znajdujących się na tym gruncie budynków była F. K. Współwłaścicielami pozostałej 1/14 części gruntu byli J. M., K. M., S. M. i M. M.– w częściach równych niepodzielnie.

Wyrokiem z dnia [...].06.1996 r., sygnatura akt [...], Sąd Rejonowy dla W. ustalił, że w dniu 20.11.1945 r. (a więc w przeddzień wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r.) współwłaścicielką 13/14 części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oraz właścicielką znajdujących się na niej budynków (w tym murowanego, mieszkalnego budynku ośmioizbowego ) była F. K.

Byli właściciele nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, a w takim wypadku nieruchomość – wraz ze znajdującymi się na niej budynkami – z mocy prawa przeszła na własność Państwa z dniem wejścia w życie dekretu, to jest z dniem 21.11.1945 r.

Decyzją z dnia [...].05.1968 r., znak: [...], Prezydium Rady Narodowej W. ustaliło na rzecz F. i S. K. odszkodowanie za: 13/14 części działki budowlanej o powierzchni [...] m2, rośliny oraz za budynek składający się z letniej kuchni i pomieszczenia gospodarczego. Nie przyznano natomiast odszkodowania za ośmioizbowy budynek mieszkalny o powierzchni [...] m2, na który byli właściciele otrzymali nakaz przymusowej rozbiórki. W dniu [...].06.1968 r. stwierdzono, że powyższa decyzja jest prawomocna.

Złożonym w dniu 13.11.1992 r. wnioskiem A. S. wystąpił o przyznanie odszkodowania za budynek ośmioizbowy znajdujący się na nieruchomości przy. ul. [...].

Decyzją nr [...] z [...].10.1996 r. znak. [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w W. odmówił przyznania odszkodowania za budynek mieszkalny, który znajdował się na nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], gdyż nie był on domem jednorodzinnym.

Decyzją z dnia [...].12.1996 r. znak: [...] Wojewoda [...] uchylił tę decyzję oraz umorzył postępowanie organu I instancji, ponieważ zawierała merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy już poprzednio zakończonej inną decyzją ostateczną.

Następnie decyzją z dnia [...].08.2000 r. znak: [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność ustalającej odszkodowanie decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...].05.1968 r. znak: [...].

Skierowanym do Starostwa Powiatu W. pismem z dnia [...].06.2001 r. A. S. - w imieniu swoim i pozostałych spadkobierców - ponownie wystąpił o ustalenie odszkodowania za budynek mieszkalny. Swoje następstwo prawne wnioskodawca udowodnił przedkładając:

1) prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...].11.1993 r. sygnatura akt [...], stwierdzające, iż prawo do spadku po F. K. nabyły dzieci: D. K., M. S. i R. K. - po 1/3 części spadku każde z nich,

2) prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...].02.1994 r. sygnatura akt [...], stwierdzające, iż prawo do spadku po M. S. nabyli: mąż A. S., oraz dzieci M. S., Z. S. i B. L. - po 1/4 części spadku każde z nich,

3) prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w N. z dnia [...].01.1994 r., sygnatura akt [...], stwierdzające iż prawo do spadku po R. K. nabyli: żona H. K., oraz dzieci E. K. i A. K. - po 1/3 części spadku każde z nich.

Kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy reguluje obecnie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane tylko z a::

1) gospodarstwo rolne, jeżeli poprzedni właściciel lub ich następcy prawni

zostali pozbawieni faktycznego władania tym gospodarstwem po 5 kwietnia

1958 r.,

2) dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., lub

3) działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu (a więc przed

21.11.1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne,

jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni

faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Na dzień wejścia wżycie dekretu z 26 października 1945 r. (tj. 21.11.1945 r.) przedmiotowa nieruchomość była zabudowana - między innymi - murowanym budynkiem mieszkalnym oraz budynkiem gospodarczym, co wynika z dokumentów:

* sporządzonego w dniu [...].12.1967 r. przez Prezydium [...] Rady Narodowej W. protokołu inwentaryzacyjnego,

* wyroku Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...].06.1996 r., sygnatura

akt: [...], ustalającego stan własności przedmiotowej nieruchomości na

dzień 21.11.1945 r.

Powyższe budynki zostały rozebrane w związku z przeznaczeniem przedmiotowego terenu (zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...]) pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...] " (pismo [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] " z [...].05.1968 r., znak: [...]).

W przypadku nieruchomości zabudowanych odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł na własność Państwa po dniu 5.04.1958 r. Ustawa nie przewiduje natomiast odszkodowania za grunt (działkę) pod takim domem. Grunt pod takim domem przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania.

Budynki znajdujące się na gruncie przy ul. [...] przeszły na własność Państwa z dniem wejścia w życie dekretu - tj. 21.11.1945 r. (a więc przed 5.04.1958 r), bowiem wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nie został przez byłych właścicieli złożony.

Ponieważ jedna z podstawowych przesłanek ustalenia odszkodowania nie została spełniona, nie ma zatem znaczenia, czy budynek mieszkalny znajdujący się na przedmiotowym gruncie zaliczał się do kategorii domów jednorodzinnych.

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2002 r. uchylił decyzję Starosty Powiatu W. nr [...] z dnia [...].10.2001 r. orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za ośmioizbowy budynek znajdujący się na gruncie nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] podał:

decyzją nr [...] z dnia [...].10.2001 r. Starosta Powiatu [...] odmówił przyznania odszkodowania za przedmiotowy budynek, uznając, iż nie spełnia on przesłanek z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Od decyzji tej odwołał się A. S., kwestionując sposób rozstrzygnięcia wniosku odszkodowawczego.

Wojewoda [...] stwierdził, iż zaskarżona decyzja Starosty Powiatu W. nr [...] z dnia [...].10.2001 r. winna być uchylona i to niezależnie od przedstawionych w odwołaniu zarzutów.

Wobec nie złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) budynek przy ul. [...] przeszedł na własność gminy W., a następnie Skarbu Państwa. Nastąpiło to nie w dniu wejścia w życie dekretu (tj. 21.11.1945 r.), jak wykazano w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, lecz w dniu 26 maja 1949 r. tj. po upływie 6-ciu miesięcy od dnia wydania Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. o objęciu gruntu przedmiotowej nieruchomości w posiadanie przez gminę W.

W ocenie organu odwoławczego, powołanie art. 215 ust. 2 jako materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania za nieruchomość [...] nie spełniającą przesłanek określonych w tym przepisie (budynek przeszedł na własność Skarbu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r.) należy uznać za bezpodstawne.

Jest bezsporne, że pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 30 z 1991 r., poz. 127 ze. zm.) sprawa odszkodowań za nieruchomości [...] była przez ówczesnego ustawodawcę uregulowana całościowo.

W myśl art. 83 tej ustawy za gospodarstwa rolne, domy jednorodzinne i działki przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne odszkodowania były ustalane według zasad obowiązujących przy wywłaszczeniach. Natomiast uprawnienia odszkodowawcze przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i w art. 8 dekretu (a więc za wszystkie pozostałe kategorie nieruchomości) zostały wygaszone przepisem art. 82 ust. 1.

Jeśli zatem nieruchomość [...] nie mogła być zaliczona do kategorii wymienionych w art. 83, to w myśl art. 82 ust. 1 odszkodowanie za nią nie przysługiwało, co stwarzało możliwość wydania merytorycznej decyzji orzekającej o odmowie ustalenia odszkodowania. Obowiązująca aktualnie ustawa o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. przejęła regulacje zawarte w art. 83 nadając przepisowi numer 215.

W pozostałej części ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. straciła moc, zgodnie z art. 241 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Dotyczy to także unormowania zawartego w art. 82 ust. 1. Nowa ustawa nie zawiera żadnej regulacji odpowiadającej temu przepisowi. W konsekwencji sprawy odszkodowań za nieruchomości [...] są aktualnie uregulowane jedynie w art. 215. Jest to przepis stanowiący materialnoprawną podstawę wyłącznie pozytywnego rozstrzygnięcia dotyczącego ściśle określonych kategorii nieruchomości i w żadnym przypadku nie może być uznany za podstawę prawną negatywnego rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania za nieruchomości nie objęte zakresem przedmiotowym art. 215 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Skoro zatem, jak wyżej wykazano, budynek przy ul. [...] nie spełnia przesłanek z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sprawie odszkodowawczej powstała sytuacja, w której (wobec braku odpowiednika art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.) nie ma podstaw ani do pozytywnego ani do negatywnego załatwienia sprawy, a więc do jej merytorycznego rozstrzygnięcia. W konkluzji Wojewoda [...] stwierdził, że brak materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia powoduje oczywistą bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego i zaskarżoną decyzję Starosty Powiatu W. nr [...] należało uchylić, samo postępowanie zaś umorzyć na mocy art. 138 § 1 pkt 2 kpa.

Na decyzję Wojewody [...] złożył skargę A. S. i wnosił o przyznanie odszkodowania za budynek ośmioizbowy, który był położony przy ulicy [...] w W. Skarżący uważa, że byli właściciele zostali wywłaszczeni bez decyzji, a zapłacono im odszkodowanie jedynie za grunt i budynek gospodarczy, a nie za budynek mieszkalny ośmioizbowy. Żaden z organów nie wzywał skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. W 1968 r. w budynku mieszkali byli właściciele wraz z rodzinami i zostali wyrzuceni, a wypłacono im odszkodowanie jedynie za grunt, a nie za budynek mieszkalny.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ustawę – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).

Postępowanie w niniejszej sprawie toczy się z wniosku z dnia 4 czerwca 2001 r. o odszkodowanie za budynek ośmioizbowy, który znajdował się na nieruchomości [...] przy ul. [...] nr [...]. Wnioskiem tym skarżący A. S. jednoznacznie sprecyzował swoje żądania, że nie chodzi mu o grunt o powierzchni [...] m2 położony w W. przy ulicy [...], za który już otrzymał odszkodowanie i z tego tytułu nie rości sobie żadnych pretensji, lecz chodzi mu o odszkodowanie za budynek mieszkalny.

Wnosił też o rozpatrzenie sprawy zgodnie ze złożonym wnioskiem.

W związku z tak zakreślonym przedmiotem sprawy budzi poważne wątpliwości zakres rozstrzygnięcia w decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2000 r., nr [...] w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1968 r. o ustaleniu odszkodowania za grunt, nasadzenia i budynek gospodarczy, które to postępowanie, jak wynika z tej decyzji toczyło się na wniosek A. S., a nie z urzędu, a stwierdzona została nieważność całej decyzji, a nie tylko w części odmawiającej odszkodowania za budynek mieszkalny.

Kwestia ta jednak nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a jedynie przedmiotem odrębnego postępowania.

W niniejszej sprawie organ drugiej instancji prawidłowo ustalił, że budynek ośmioizbowy położony w W. przy ulicy [...], w związku z nie złożeniem przez byłych właścicieli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej przeszedł na własność gminy, a następnie Skarbu Państwa po upływie 6 miesięcy od dnia wydania Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. o objęciu gruntu przedmiotowej nieruchomości w posiadanie przez gminę W., to jest w dniu 26 maja 1949 r.

Nie można uznać za trafny zarzut skargi, że organy w trakcie całego postępowania nie żądały od skarżącego przedłożenia wniosku dekretowego, gdyż w aktach sprawy znajdują się akta własnościowe przedmiotowej nieruchomości, w których nie ma takiego wniosku. Również skarżący w toku całego postępowania toczącego się na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntu na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50,poz. 279) nie przedłożył dowodu przeciwnego, chociaż załączył szereg innych dokumentów uzasadniających swoje roszczenie.

W sytuacji zatem, gdy wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] nie został złożony przez byłych właścicieli bądź ich następców prawnych, to odszkodowanie za budynek ośmioizbowy, który jest przedmiotem wniosku skarżącego z dnia 4 czerwca 2001 r. może zostać rozstrzygnięty wyłącznie na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DZ.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), jak prawidłowo ustalił organ pierwszej instancji, to jest na podstawie przepisów prawa materialnego obowiązujących w chwili wydania decyzji administracyjnej. Przepis art. 215 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Oznacza to, że aby można było przyznać odszkodowanie za dom jednorodzinny muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki:

1) grunt i dom podlegał przepisom dekretu

2) grunt przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r.

3) dom był jednorodzinny.

Dla otrzymania odszkodowania za dom jednorodzinny nie jest istotne, kiedy nastąpiła utrata władania, lecz decyduje stan prawny(vide: Gerard Bieniek, Andrzej Hopfer, Zenon Marmaj, Eugeniusz Mzyk, Ryszard Źróbek: Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami Wydanie II, tom II – Zachodnie Centrum Organizacji Zielona Góra 2000 str. 381).

W niniejszej sprawie prawidłowo zostało ustalone na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla W. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] czerwca 1996 r. sygn. akt [...], iż właścicielką budynku murowanego mieszkalnego o ośmiu izbach i powierzchni [...] m2 była F. K. oraz ustaleni zostali spadkobiercy po F. K., którzy brali udział w postępowaniu oraz że grunt podlegał przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Skarżący oświadczył, ze budynek ośmioizbowy użytkowany był przez jego rodzinę do 1968 r. Jednak istotną przesłanką w niniejszej sprawie jest nie stan faktycznego posiadania, lecz stan prawny gruntu i budynku na nim się znajdującego.

Zgodnie z art. 1 powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. wszelkie grunty na obszarze W. przeszły z dniem wejścia w życie tego dekretu na własność gminy W., zaś art. 8 stanowi, że w razie nie przyznania odszkodowania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy, wszystkie budynki położone na gruncie przechodzą na własność gminy, która obowiązana jest wypłacić właścicielowi ustalone w myśl art. 9 odszkodowania za budynki, nadające się do użytkowania lub naprawy.

Przepisy o odszkodowaniach, o których mowa w powołanym art. 9 nie zostały nigdy wydane.

Natomiast z akt sprawy wynika, że Wydział Inspekcji Budowlanej decyzja z dnia [...] lutego 1948 r. L. dz. [...] orzekł , ze budynek murowany zamieszkały przeznaczony jest do rozbiórki, nie jest przeznaczony do adaptacji w zamierzeniach urbanistycznych.

Po rozpatrzeniu odwołania F. K. Ministerstwo Odbudowy –Departament Administracji Budowlanej decyzją ostateczną z dnia [...] kwietnia 1948 r. L.dz. [...] utrzymało w mocy decyzję rozbiórki budynku. Stan prawny budynku został zatem ustalony w dniu [...] kwietnia 1948 r. w ostatecznej decyzji o rozbiórce budynku, a nadto w dniu 26 maja 1949 r., gdy z braku złożenia wniosku dekretowego budynek przeszedł na rzecz gminy, a następnie Skarbu Państwa. Jak wskazano wyżej decydujące znaczenie dla przyznania odszkodowania ma stan prawny budynku, a nie data pozbawienia faktycznego władania to jest rok 1968.

Uznać zatem należy, że odszkodowanie za budynek ośmioizbowy nie może zostać przyznane, gdyż nie została spełniona przesłanka, że grunt przeszedł na rzecz Państwo po dniu 5 kwietnia 1958 r., co prawidłowo ustalił organ pierwszej instancji.

Nie można natomiast podzielić poglądu organu drugiej instancji, że art. 215 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami może stanowić podstawę materialnoprawną jedynie pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy, a więc przyznania odszkodowania. Skoro zatem nie została spełniona przesłanka z tego przepisu należało odmówić przyznania odszkodowania, jak orzekł organ pierwszej instancji, a nie umorzyć postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe.

Sąd uznał jednak, że to naruszenie przepisów postępowania nie miało wpływu na wynik sprawy,

Z tych względów skarga nie mogła być uwzględniona i sąd na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.