Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 370/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-07-18 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3, art. 246 par. 2 pkt 2 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za kwiecień 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.


UZASADNIENIE

Skarżąca Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu argumentowała, że prowadzi działalność w zakresie "wychowania przedszkolnego – prowadzenie przedszkola", dochód za 2011 r. przeznaczyła na pokrycie strat z lat poprzednich. Wskazała na straty wynikłe z dokonania inwestycji w przedszkole i zaległości w płatnościach na rzecz ZUS-u i Urzędu Skarbowego w kwocie ponad 41.000 zł, prowadzące do zajęć komorniczych na jej majątku. Oświadczyła, że nie posiada majątku trwałego poza piecem CO i placem zabaw dla dzieci.

W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała kwotę 50.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 46.313 zł – wartość środków trwałych, 124.353,14 zł zysku za rok 2011 oraz stan dwóch jej rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku –

(-) 41.707,99 zł i (+)164,07 zł.

Z dokumentów przedłożonych do akt sprawy wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, że w roku 2011 przychody Spółki wyniosły 719.025,13 zł, natomiast w roku 2010 poniosła ona stratę w kwocie 150.020,07 zł (przy przychodach w wysokości 180.405,10 zł), rozliczaną w ramach odliczenia od dochodu za rok 2011, styczniu, lutym i marcu 2012 r. Dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 36.449 zł, 37.220 zł i 37.102 zł, na bieżąco dokonuje odpisów amortyzacyjnych środków trwałych oraz prowadzi inwestycje krótkoterminowe o wartości 6.255,80 zł. Na rachunkach bankowych strony skarżącej prowadzone są operacje związane z jej działalnością gospodarczą, w tym w zakresie regulowania jej zobowiązań publicznoprawnych, natomiast w okresie od dnia [...] lutego do dnia [...] kwietnia 2012 r. dokonano z nich wypłat na rzecz prezesa jej zarządu tytułem zwrotu pożyczki. Spółka oświadczyła nadto, że wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika z tytułu świadczonej pomocy prawnej będzie w sprawie wymagalne po prawomocnym zakończeniu postępowania przed sądami administracyjnymi, w roku 2010 otworzyła przedszkole kosztem inwestycji w m.in. remont budynku, zakup mebli i zabawek o wartości 300.000 zł, finansowanych ze środków własnych udziałowców i kredytów kupieckich oraz dzięki odroczonym terminom płatności dostawcom towarów i usług. Do swoich zaległości płatniczych strona zaliczyła kwotę 51.058,16 zł wierzytelności względem dostawców oraz kwotę 50.917 zł zaległości z tytułu płatności na rzecz ZUS-u i Urzędu Skarbowego w W.. Nadmieniła również, że jej sytuacja powoli poprawia się i pozwoliła w ostatnim roku na spłatę zaległości w kwocie ponad 100.000 zł.

Z urzędu wskazać należy, że w sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem ze skarg A Sp. z o.o. pod sygn. akt od I SA/Wr 365/12 do I SA/Wr 375/12 wyznaczono wpis sądowy od skarg w łącznej kwocie 4.572 zł, w tym w niniejszej sprawie w kwocie 400 zł.

Postanowieniem z dnia 14 maja 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie od powyższego orzeczenia strona podniosła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pojęcie "dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania" obejmuje również to, co strona mogłaby uzyskać, gdyby planowała ich poniesienie oraz błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że nie wykazała, by nie posiadała dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wywodziła, że z przedstawionych dokumentów, zwłaszcza deklaracji o osiągniętym dochodzie i poniesionej stracie oraz wyciągów bankowych za okresy żądane przez Sąd wynika, iż Spółka od dłuższego czasu przechodzi kryzys, a jej trudna sytuacja nie została wykreowana dla uzasadnienia roszczenia o przyznanie prawa pomocy, lecz jest wynikiem częściowo decyzji ekonomicznych zarządu i panującej recesji gospodarczej. Dodatkowo zaznaczono, że w oświadczeniu z dnia [...] maja 2012 r. strona wskazała swoich wierzycieli oraz wysokość zobowiązań wobec nich, a przedstawiona historia rachunku bankowego pozwoli w sposób przejrzysty prześledzić rodzaje poniesionych przez nią wydatków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Na tej podstawie Sąd, mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, wniosek strony skarżącej rozpoznał ponownie.

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z kolei według art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to na niej ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie wniosku, z zachowaniem szczególnej staranności.

Zdaniem Sądu, koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania względem pracowników, kontrahentów i budżetu państwa. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Nadto, w stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców.

Orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej. Prawo pomocy, finansowane ze środków budżetu państwa, ma bowiem umożliwić ochronę swoich praw na drodze sądowej podmiotom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP).

Przechodząc do analizy przedmiotowego wniosku pod kątem powyższych uwag stwierdzić należy, że argumentacja strony jest niezasadna i nie dostarcza podstaw do uwzględnienia jej żądania. W zakresie sytuacji majątkowej Spółki, z dokumentacji przedłożonej w sprawie, jednoznacznie wynika, że pomimo licznych zobowiązań, nadal prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje z tego tytułu przychody, z których jest w stanie regulować bieżące wydatki. Ponadto po doręczeniu decyzji organu II instancji wydanej w dniu [...] lutego 2012 r., skarżąca już wówczas winna była liczyć się z koniecznością poniesienia wydatków na koszty sądowe. Tymczasem, na co wskazują wydruki rachunku bankowego, w marcu i kwietniu 2012 r., Spółka rozdysponowała kwotę powyżej 30.000 zł przeznaczając ją – jak wynika z tytułu przelewu – na spłatę części pożyczki na rzecz prezesa zarządu. Strona dysponowała więc kwotą wielokrotnie przewyższającą wpis sądowy we wszystkich sprawach wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wynosi łącznie we wszystkich sprawach 4.572 zł .

W ocenie Sądu, strona nie podała także żadnych nadzwyczajnych okoliczności, które by uwiarygodniły jej trudną sytuację finansową. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że Spółka faktycznie dysponuje środkami pieniężnymi wielokrotnie przewyższającymi łączną kwotę kosztów sądowych, co wynika z odnotowanych na rachunku bankowym obrotów działalności gospodarczej. Nie może przy tym twierdzić, że wszelkie koszty działalności są priorytetowe (spłata pożyczek, zaległości podatkowych, ZUS, koszty bieżącej działalności) wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego, gdyż taki sposób rozumowania prowadziłby do wniosku, że jakiekolwiek problemy finansowe przedsiębiorcy winny za każdym razem skutkować przyznaniem prawa pomocy i obciążeniem Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez niego postępowania. Zaznaczyć także trzeba, że Spółka rozwija skalę swojej działalności gospodarczej o czym świadczą załączone rachunki zysków i strat za marzec, kwiecień i maj 2012 r., z których wynika, że z miesiąca na miesiąc zwiększa się zysk netto.

Z tych względów, w ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że obecnie nie posiada żadnych środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na koszty sądowe, i tym samym zasługuje na dofinansowanie ze strony Skarbu Państwa.

Dodatkowo należy wskazać, że fakt wstrzymania przez Sąd zaskarżonej decyzji nie ma znaczenia przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie można bowiem przesłanek do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., utożsamiać z przesłankami, na podstawie których Sąd może orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. W przypadku prawa pomocy Sąd wydaje pozytywne rozstrzygnięcie dla skarżącej, która znajduje się w takiej sytuacji finansowej, że w razie braku zwolnienia od kosztów sądowych nie mogłaby skorzystać z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Dlatego też podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w danej sprawie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 i art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.