Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1090/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art.3ust.1 lit.B i art. 6 ust.1 w zw. § 1 lit A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów ( DzuUz 1974r. nr 3, poz. 7 ze zm.)
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art.145 § 1 pkt 1 lit c, art.141 § 4, art.3 § 1i2 , art.1, art.145 § 1pkt 1 lit. c, art.153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz del.NSA Elżbieta Makowska Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2011r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Gospodarki i [...] Spółki z.o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 84/10 w sprawie ze skargi Z. Z. i J. M. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 84/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi Z. Z. i J. M. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. nr [...] (pkt I sentencji), stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1959 r. nr [...] (pkt II sentencji) oraz zasądził od Ministra Gospodarki na rzecz skarżących Z. Z. i J. M. solidarnie kwotę 547 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt III sentencji).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...], Minister Gospodarki, po rozpatrzeniu wniosku Z. Z. i J. M. - następców prawnych I. M. i H. Z. tj. właścicielek znacjonalizowanych nieruchomości o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. o odmowie stwierdzenia nieważności 1) orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "[...]" o łącznej powierzchni 2,1379 ha oraz 2) orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1959 r., nr [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego tego przedsiębiorstwa.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister stwierdził, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.), powoływanej dalej także jako ustawa nacjonalizacyjna, przedsiębiorstwo pod nazwą "[...]" stanowiło własność I. M. oraz H. Z. - córek A. T. Siedziba Fabryki mieściła się w S., powiat [...], przy ul. [...]. Zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia [...] października 1946 r., na mocy § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa (Dz. U. Nr 17, poz. 114) wciągnięto fabrykę do wykazu nr [...] przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, który został ogłoszony w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...] z dnia [...] listopada 1946 r. (poz. [...]). W odniesieniu do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w terminie określonym w § 28 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. H. Z. i I. M. zgłosiły zarzuty. Podniosły, że nawet w okresie "najwyższej koniunktury" zakład nie zatrudniał ponad 100 pracowników przy produkcji na jedną zmianę, a zatem nie było podstaw do przejęcia tego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Wojewódzka Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. postanowieniem z dnia [...] maja 1947 r., wydanym na podstawie § 47 rozporządzenia, po rozpatrzeniu zarzutów H. Z, oraz I. M., zgłoszonych wobec umieszczenia ich przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw przeznaczonych do upaństwowienia, postanowiła przedstawić właściwemu ministrowi wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu tego przedsiębiorstwa na własność Państwa w trybie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, albowiem uznała, że przedsiębiorstwo to zatrudniało przed wojną powyżej 100 pracowników i że "obecny stan maszyn jest o 40% wyższy w porównaniu do przedwojennego". H. Z. i I. M. odwołały się od tego postanowienia do Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w W. W odwołaniu wyjaśniły, że "zakład ani przed wojną, ani obecnie nie zatrudniał i nie jest w stanie zatrudnić na jedną zmianę więcej jak 80-90 pracowników produkcyjnych". Podniosły, że według opinii z dnia 19 sierpnia 1946 r. sporządzonej przez biegłego E. W., teoretyczna zdolność zatrudnienia w tym przedsiębiorstwie wynosi 85-90 pracowników na jedną zmianę. Wyjaśniły, że w lutym 1946 r. w Fabryce Mebli zatrudnionych było 102 pracowników fizycznych (na dowód czego przedstawiły zaświadczenie Ubezpieczalni Społecznej w P.), jednakże nie wszyscy byli zatrudnieni byli przy normalnym toku produkcji. W przypadku zakwalifikowania przedsiębiorstwa do nacjonalizacji, jego właścicielki wniosły o "wyłączenie wilii mieszkalnej i ogrodu, które nie miały łączności z przedsiębiorstwem".

Główna Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw postanowieniem z dnia [...] stycznia 1948 r. zatwierdziła postanowienie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia [...] maja 1947 r. z tą zmianą, że nie objęto upaństwowieniem domu mieszkalnego oraz ogrodu położonych przy przedsiębiorstwie, jako niestanowiących przynależności przedsiębiorstwa. Komisja uznała bowiem, że przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić ponad 100 pracowników na jedną zmianę, a zatem stosownie do § 1 pkt 6 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 1946 r. spełnia warunki przejęcia na rzecz Państwa. W konsekwencji w dniu [...] maja 1948 r. Minister Przemysłu i Handlu, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5, art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej wydał orzeczenie nr [...] o przejęciu na własność Państwa m.in. "[...]" w S. Orzeczenie to zostało opublikowane w Monitorze Polskim Nr [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu [...] października 1948 r.

Prowadząc postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. Minister Gospodarki wskazał, że materialnoprawną podstawą przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa był art. 3 lit. b ust. 1 i 5 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z § 1 pkt 6 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. Nr 2, poz. 7), pozwalający na przejęcie przez Państwo przedsiębiorstw przemysłowych - stolarni budowlanych i meblarskich - jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników. Organ podkreślił, że za "zdolność zatrudnienia" należy przyjąć rzeczywistą zdolność zatrudnienia w danym przedsiębiorstwie w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., tj. 5 lutego 1946 r., przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego znajdującego się w tym dniu na wyposażeniu przedsiębiorstwa, niezależnie od przysługującego do niego tytułu własności.

W związku z powyższym w toku postępowania wyjaśniającego pozyskano dokumenty archiwalne wskazujące pośrednio lub bezpośrednio na zdolność zatrudnienia w [...] przekraczającą kryterium ustawowe tj. kwestionariusz z 1946 r., postanowienie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia [...] maja 1947 r., postanowienie Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia [...] stycznia 1948 r. oraz zaświadczenie z Ubezpieczalni Społecznej w P. z dnia [...] stycznia 1948 r., w którym stwierdzono, że w lutym 1946 r. fabryka zgłosiła do ubezpieczenia 102 pracowników fizycznych.

Odnosząc się do dokumentacji wskazującej na niższą zdolność zatrudnienia w fabryce, niż 100 pracowników na jedną zmianę przy produkcji, tj.

1) pisma H. Z. oraz I. M. z dnia 5 grudnia 1946 r., w którym stwierdziły, iż nawet w okresie najwyższej koniunktury zakład nie zatrudniał ponad 100 pracowników przy produkcji na jedną zmianę,

2) pisma z dnia 12 sierpnia 1947 r. w którym prokurent przedsiębiorstwa – K. M. stwierdził, że w przedsiębiorstwie zatrudnionych jest co prawda 114 pracowników, jednakże bezpośrednio przy produkcji pracuje 87 osób,

3) opinii E. W. - rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. dla przemysłu stolarskiego i meblowego z dnia 19 sierpnia 1946 r. w której biegły określił zdolność zatrudnienia wg stanu w dniu 5 lutego 1946 r. na 85-90 pracowników,

4) stanowiska stron wyrażonego w odwołaniu od postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia [...] maja 1947 r., że nie wszyscy zatrudnieni w dniu 5 lutego 1946 r. pracownicy to pracownicy zatrudnieni przy produkcji, Minister stwierdził, że nie są one wiarygodne, albowiem wskazują na rzeczywiste zatrudnienie, a nie rzeczywistą zdolność zatrudnienia. Dlatego nie mogą służyć do ustalenia zdolności zatrudnienia jako przesłanki nacjonalizacji przedsiębiorstwa.

Niezależnie od powyższych źródeł organ prowadzący postępowanie nadzorcze zasięgnął w tym zakresie opinii rzeczoznawcy w zakresie technologii i organizacji produkcji przemysłowej dr inż. W. T., który stwierdził, że [...] na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dacie 5 lutego 1946 r. zatrudniała 124 pracowników. Zdaniem organu opinia ta jest szczegółowa, pełna i profesjonalna, oparta na faktycznie istniejącym stanie przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r., a ponadto nie zawiera wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz znajduje potwierdzenie w archiwalnym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Minister podkreślił, że nie można zarzucić biegłemu przyjęcia zbyt wysokich wskaźników zatrudnienia na jedną zmianę przy poszczególnych urządzeniach. Do ustalenia zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa biegły przyjął pełen zestaw maszyn i urządzeń, jakie znajdowały się w przedsiębiorstwie w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej (tj. maszyny sprzed 1939 r. i wprowadzone w okresie II wojny światowej niezależnie od tego, czyją stanowiły własność) i odniósł je do powierzchni zabudowy.

Z tych też przyczyn Minister Gospodarki dopuścił opinię jako kluczowy dowód w sprawie i uznał, że orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "[...], pow. [...]" nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Organ nadzoru, orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko i zaprezentowaną argumentację prawną. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dotyczących uznania opinii sporządzonej przez biegłego W. T. za podstawowy i wiarygodny dowód w sprawie, Minister Gospodarki stwierdził, że wbrew stanowisku skarżących, opinii tej nie można odmówić mocy dowodowej. W ocenie organu opinia w wiarygodny sposób określiła zdolność zatrudnienia pracowników na jedną zmianę w przedsiębiorstwie [...] w dniu 5 lutego 1946 r. Zatrudnienie to zostało obliczone w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń (w tym także tych, które stanowiły mienie poniemieckie), przy uwzględnieniu ciągu technologicznego oraz na podstawie danych o powierzchni przemysłowej i wyposażenia, nadto tzw. metodą wskaźnikową. Zdaniem organu wyjaśnienie w sposób nie budzący wątpliwości istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych spowodowało, że nie zachodziła konieczność dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego.

Ustosunkowując się do zarzutu skarżących dotyczącego terminu wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego, organ nadzoru stwierdził, posiłkując się orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, że datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa. Przedsiębiorstwo o nazwie "[...]" zostało umieszczone w wykazie czternastym przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa, opublikowanym w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] listopada 1946 r. Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji niniejszego przedsiębiorstwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., a wiec zgodnie z wymogiem art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Z. Z. i J. M., zaskarżyli ostateczną decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucili organowi naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że [...]zzzzzzzzz kwalifikowała się do przejęcia na rzecz Państwa ze względu na zdolność zatrudnienia;

2. art. 3 ust. 1 lit. b oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w związku z § 1 lit. a pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i szkoleniowym (Dz. U. z 1947 r. Nr 3 poz. 7 ze zm.), polegające na błędnym przyjęciu, iż ustalając zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę w przedsiębiorstwie należy brać pod uwagę także urządzenia i narzędzia poniemieckie;

3. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., przez błędne przyjęcie, że przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r.;

Na tej podstawie skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. oraz o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Minister Gospodarki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Odnosząc się do kwestii wydania zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1959 r., nr [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa [...], Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.), albowiem w obecnym stanie prawnym właściwym do prowadzenia sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1959 r., nr [...], dotyczącego zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego tego przedsiębiorstwa jest Minister Środowiska.

Ponadto Sąd wskazał, iż art. 19 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Obowiązek przestrzegania właściwości dotyczy także właściwości instancyjnej, czyli właściwości do weryfikacji decyzji w toku instancji oraz weryfikacji w trybach nadzwyczajnych. Zasady ustalania właściwości instancyjnej reguluje art. 17 k.p.a. Organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest - w myśl art. 157 § 1 k.p.a. - organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Stosownie zaś do art. 2 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 5 powołanej ustawy o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa orzekał właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister. Zatem bez wątpienia organem właściwym do stwierdzenia nieważności wyżej opisanego orzeczenia - w myśl art. 157 § 1 k.p.a. - jest organ naczelny - właściwy minister, bowiem orzeczenie to wydane zostało przez Ministra (Leśnictwa). Na mocy dekretu z dnia 11 lipca 1956 r. o utworzeniu urzędu Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (Dz. U. Nr 30, poz. 139), doszło do połączenia urzędu Ministra Leśnictwa oraz Ministra Przemysłu Drzewnego i Papierniczego w urząd Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego. Do zakresu działania utworzonego urzędu Ministra - zgodnie z art. 2 powołanego dekretu - należały sprawy zagospodarowania i ochrony lasów, sprawy zalesienia nieużytków i zadrzewienia kraju, sprawy państwowego gospodarstwa leśnego, sprawy przemysłu zapałczanego, papierniczego i innych przemysłów opartych na surowcu drzewnym, sprawy gospodarki drewnem, sprawy łowiectwa oraz sprawy ochrony przyrody. W dniu 12 listopada 1985 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 listopada 1985 r. o zmianach w organizacji oraz zakresie działania niektórych naczelnych i centralnych organów administracji państwowej (Dz. U. Nr 50, poz. 262), mocą której utworzono urząd Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej (art. 2 ust. 1 tej ustawy), a zniesiono urząd Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (art. 9 ust. 1 pkt 4 tej ustawy). Według art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 listopada 1985 r. do zakresu działania Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej zaczęły należeć sprawy objęte dotychczas zakresem działania Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego [...], a w szczególności sprawy gospodarki leśnej i ochrony lasów oraz przemysłu tartacznego, płyt i sklejek oraz przerobu płodów leśnych. Następnie ustawami z dnia 20 grudnia 1989 r., które weszły w życie z dniem 1 stycznia 1990 r., utworzono urzędy: Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, zaś zniesiono urząd Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej (Dz. U. Nr 73, poz. 434) oraz Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (Dz. U. Nr 73, poz. 433). Artykułem 8 ustawy o utworzeniu Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej skreślono art. 2 ustawy z dnia 12 listopada 1985 r. o zmianach w organizacji oraz zakresie działania niektórych naczelnych i centralnych organów administracji państwowej. Z kolei zgodnie z art. 2 ustawy o utworzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, wymieniony Minister realizował politykę państwa w zakresie ochrony środowiska i jego racjonalnego kształtowania, leśnictwa, zadrzewień i łowiectwa, a także gospodarki zasobami naturalnymi, w tym zasobami wodnymi i geologicznymi. Do zakresu działania Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa - stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o utworzeniu tego urzędu - należały w szczególności sprawy gospodarki zasobami naturalnymi, lasów, gospodarki leśnej, ochrony gruntów leśnych i zadrzewień. W dniu 1 kwietnia 1999 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (tj. Dz. U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437 ze zm.), która w art. 79 między innymi stanowiła, iż minister właściwy do spraw środowiska wykonuje zadania i kompetencje należące dotychczas do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa - z wyjątkiem spraw, które przechodzą do zakresu działania ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej. Dalej w art. 89 uchwalono, iż Ministrowie powołani w skład Rady Ministrów na zasadach obowiązujących przed dniem wejścia w życie ww. ustawy wykonują swoje zadania i kompetencje do czasu ustalenia szczegółowego zakresu działania ministrów kierujących określonym działem. Ministerstwa utworzone lub działające na podstawie dotychczasowych przepisów - w myśl art. 91 ust. 1 ww. ustawy - działają na podstawie tych przepisów do czasu wydania nowych przepisów na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o której mowa w art. 3 ust. 1. Do tego czasu miały zachować moc przepisy ustaw wymienionych w art. 96, w tym przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1989 r. o utworzeniu urzędu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (Dz. U. Nr 73, poz. 433 ze zm.). Nadto ustawa o działach administracji rządowej w art. 28 ust. 1 stanowiła, iż dział środowisko obejmuje sprawy m. in. gospodarki zasobami naturalnymi i leśnictwa, którym kieruje minister właściwy do spraw środowiska. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 października 1999 r., które weszło w życie z dniem 10 listopada 1999 r. - wydanym na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów (Dz. U. Nr 82, poz. 929) - utworzono Ministerstwo Środowiska (Dz. U. Nr 91, poz. 1017). Według rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Środowiska (Dz. U. Nr 216, poz. 1606), Minister Środowiska kieruje takimi działami administracji rządowej jak gospodarka wodna i środowisko.

Mając na względzie poszczególne zakresy kompetencji wymienionych wyżej Ministrów, w okresie od wydania orzeczenia z dnia [...] listopada 1959 r. do dnia wydania przez Ministra Gospodarki zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, iż obecnie ministrem właściwym do rozpatrzenia sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia dotyczącego zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego ze względu na rodzaj przejętego przedsiębiorstwa, jest Minister Środowiska.

Niezależnie do powyższego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "[...], pow. [...]" o łącznej powierzchni 2,1379 ha. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ administracji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązany jest na podstawie art. 7 i 77 k.p.a., nie wykazując należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zebrane natomiast w sprawie dowody ocenił z naruszeniem zasady zawartej w art. 80 k.p.a. tj. swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji uzasadnienia wydanych decyzji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Wyjaśniono, że jak zasadnie podkreślał Minister Gospodarki, niniejsze postępowanie administracyjne toczyło się w tzw. trybie nadzwyczajnym natomiast strona domagała się stwierdzenia nieważności określonego orzeczenia. Postępowanie nadzorcze ma na celu zbadanie czy kontrolowane orzeczenie jest dotknięte wadą wskazaną w art. 156 § 1 k.p.a. i żadne inne okoliczności nie mogą być przedmiotem badania przez organ. W szczególności postępowanie to nie ma na celu ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem. Natomiast co do zaistnienia przesłanki rażącego naruszenia prawa przyjmuje się - i jest to ugruntowane stanowisko reprezentowane zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - że przesłanka ta jest spełniona wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźniej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa. Zadaniem orzekającego w sprawie Ministra Gospodarki było zatem wyjaśnienie, czy w dacie [...] lutego 1946 r. spełnione zostały ustawowe przesłanki do przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa na rzecz Państwa. Podstawą przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa był art. 3 lit. b ust. 1 i 5 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z § 1 pkt 6 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. Nr 2, poz. 7), pozwalający na przejęcie przez państwo przedsiębiorstw przemysłowych - stolarni budowlanych i meblarskich - jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników. Decydujące znaczenie w sprawie jak zaznaczył Sąd ma zatem jednoznaczne wyjaśnienie czy w dacie [...] lutego 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników. Minister Gospodarki opierając swoje rozstrzygnięcie przede wszystkim na sporządzonej w sprawie opinii rzeczoznawcy w zakresie technologii i organizacji produkcji przemysłowej: dr inż. W. T., stwierdził, że [...] na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dacie 5 lutego 1946 r. zatrudniała 124 pracowników. Zdaniem organu opinia ta jest szczegółowa, pełna i profesjonalna, oparta na faktycznie istniejącym stanie przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r., a ponadto nie zawiera wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz znajduje potwierdzenie w archiwalnym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Jednocześnie Minister, odnosząc się do dokumentacji powoływanych przez skarżących, z których wynikało, iż zakład nie zatrudniał przy produkcji na jedną zmianę ponad 100 pracowników, uznał że nie są one wiarygodne, albowiem wskazują na rzeczywiste zatrudnienie, a nie rzeczywistą zdolność zatrudnienia. Dlatego jak zaznaczono nie mogą służyć do ustalenia zdolności zatrudnienia, jako przesłanki nacjonalizacji przedsiębiorstwa.

W ocenie Sądu powyższe działania Ministra Gospodarki naruszają podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Biorąc pod uwagę, iż mamy do czynienia z postępowaniem nadzwyczajnym, w którym należy dokonać oceny wydanego w 1948 r. orzeczenia, zdaniem Sądu, prowadzący postępowanie administracyjne Minister Gospodarki zobowiązany był w pierwszej kolejności oprzeć się na materiałach źródłowych pochodzących z tamtego okresu, które w niniejszej sprawie zachowały się dość licznie. Strona skarżąca powoływała się m.in. na pismo H. Z. oraz I. M. z dnia 5 grudnia 1946 r., w którym stwierdziły, iż nawet w okresie najwyższej koniunktury zakład nie zatrudniał ponad 100 pracowników przy produkcji na jedną zmianę, pismo z dnia 12 sierpnia 1947r. w którym prokurent przedsiębiorstwa – K. M. stwierdził, że w przedsiębiorstwie zatrudnionych jest co prawda 114 pracowników, jednakże bezpośrednio przy produkcji pracuje 87 osób, opinię E. W. - rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. dla przemysłu stolarskiego i meblowego z dnia 19 sierpnia 1946 r. w której biegły określił zdolność zatrudnienia wg stanu w dniu 5 lutego 1946 r. na 85-90 pracowników, stanowisko stron wyrażone w odwołaniu od postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia 21 maja 1947 r., że nie wszyscy zatrudnieni w dniu 5 lutego 1946 r. pracownicy to pracownicy zatrudnieni przy produkcji.

O ile część z tych dokumentów rzeczywiście wskazuje na faktyczną zdolność zatrudnienia, to jednak nie budzi wątpliwości Sądu, iż opinia E. W. -rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. dla przemysłu stolarskiego i meblowego z dnia 19 sierpnia 1946 r. odwołuje się do zdolności zatrudnienia wg stanu w dniu 5 lutego 1946 r. i wynika z niej, że zakład mógł zatrudnić 85-90 pracowników. W opinii zawarte również zostały istotne informacje dotyczące stanu technicznego fabryki w dacie jej sporządzania. Organ nie ocenił, czy zatem pozostałe dokumenty wskazujące na faktyczne zatrudnienie nie stanowią w istocie potwierdzenia stanowiska zawartego w opinii co do możliwości zatrudnienia.

Ponadto organ dysponując dwiema sprzecznymi opiniami biegłych nie mógł uchylić się od dokonania ich oceny, a racjonalne wydawało się w tej sytuacji powołanie kolejnego biegłego o co wnioskowała strona skarżąca przez cały okres postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu na uwzględnienie zasługuje również zarzut strony skarżącej, iż wyjaśnienia wymaga kwestia uwzględnienia przy obliczaniu zdolności zatrudnienia znajdujących się w przedmiotowym przedsiębiorstwie maszyn niemieckich. Ustalenia wymaga okoliczność, czy były to maszyny zakupione przez właścicieli, a zatem, czy stanowiły część składową znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. W przypadku odmiennych ustaleń zdaniem Sądu, maszyny te nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa, albowiem nie stanowiły jego własności.

W ocenie Sądu Minister Gospodarki z wyraźnym naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśnił więc czy w dacie 5 lutego 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo zdolne było zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników, a zatem czy spełnione zostały ustawowe przesłanki jego znacjonalizowania.

Zdaniem Sądu dopiero uzupełnienie materiału dowodowego, a następnie jego ocena zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 k.p.a. pozwoli na ustalenie stanu faktycznego i podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Ponadto sąd wskazał, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 k.p.a. organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przepis ten wyraża równocześnie zasadę prawdy obiektywnej jak też zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ prowadzący postępowanie musi dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych. W orzecznictwie wskazuje się iż "organ administracji państwowej, dysponując sprzecznymi ze sobą zeznaniami stron i świadków, nie może uchylić się od oceny wiarygodności tych dowodów, a tym samym i od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Jeżeli spośród dwóch twierdzeń jedno jest prawdziwe, a drugie fałszywe, należy dokonać stosownego wyboru, wskazując kryteria, jakimi kierował się organ uznając daną okoliczność za udowodnioną". Powyższa ocena - zdaniem Sądu - musi znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia wydanej decyzji.

Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku, Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, których w niniejszej sprawie nie poczyniono.

W tym stanie rzeczy – na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd I instancji orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji. Koszty postępowania Sąd zasądził na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wywiedli [...] Spółka z o.o. w W. oraz Minister Gospodarki.

We wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze kasacyjnej [...] Sp. z o.o. w W. zaskarżył wskazany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. orzeczeniu temu zarzucił:

1. w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego obrazę:

a) art. 3 ust. 1 lit. B oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w zw. z § 1 lit. A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i szkoleniowym (Dz. U. z 1947 r. Nr 3 poz. 7 ze zm.), poprzez błędną wykładnię polegającą, na przyjęciu, iż do ustalenia zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę w przedsiębiorstwie "[...], pow. [...]" nie należy brać pod uwagę urządzeń i narzędzi poniemieckich wchodzących w skład przedmiotowego przedsiębiorstwa, w przypadku gdyby okazało się, że nie stanowiły one jego własności, podczas gdy z powołanych wyżej przepisów wbrew zapatrywaniom Sądu I Instancji w żaden sposób nie wynika, iż przy ustaleniu zdolności zatrudnienia znacjonalizowanego przedsiębiorstwa należało brać pod uwagę wyłącznie urządzenia oraz narzędzia stanowiące jego własność, a w konsekwencji nie wynika z powołanych wyżej przepisów, iż potencjału tego nie mogły tworzyć inne urządzenia oraz narzędzia, z których znacjonalizowane przedsiębiorstwo mogło korzystać na podstawie innych tytułów prawnych (najem, dzierżawa itp.) lub nawet na zasadzie ich faktycznego posiadania;

2. w zakresie naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy wskazano na naruszenie:

a) art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. polegające na uchyleniu decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], pomimo, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki ich uchylenia, albowiem Minister Gospodarki wyjaśnił, iż w dacie 5 lutego 1946 r. przedsiębiorstwo "[...]" było zdolne zatrudniać przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników, co w konsekwencji oznacza, iż zostały spełnione ustawowe przesłanki nacjonalizacyjne przewidziane w ustawie nacjonalizacyjnej;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.

polegające na sporządzeniu uzasadnienia zawierającego błędne ustalenia faktyczne oraz błędną ocenę stanu faktycznego, co doprowadziło do nadania znaczenia oraz mocy dowodowej 1) pismu H. Z. oraz I. M.z dnia 5 grudnia 1946 r., 2) pismu prokurenta znacjonalizowanego przedsiębiorstwa z dnia 12 sierpnia 1947 r., 3) opinii E. W. - rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. z dnia 19 sierpnia 1946 r. oraz 4) stanowisku stron wyrażonym w odwołaniu od postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia [...] maja 1947 r., które zdaniem Sądu I Instancji Minister Gospodarki powinien był wziąć pod uwagę, podczas gdy Minister Gospodarki prawidłowo pominął je, jako pozbawione wiarygodności;

c) art. 3 § 1 i 2 oraz art. 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd I Instancji swego ustrojowego obowiązku kontroli zaskarżonych decyzji Ministra Gospodarki pod względem zgodności z prawem, co doprowadziło do błędnego uznania, iż postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób nieprawidłowy.

Jednocześnie autor tej skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącej [...] Spółki z o.o. w W. kosztów wywołanych wniesieniem niniejszej skargi kasacyjnej według norm przepisanych.

Natomiast Minister Gospodarki we wniesionej skardze kasacyjnej zaskarżył przedmiotowy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w części uchylającej zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. nr [...] i zarzucił mu:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 77 k.p.a. (Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu również cały art. 77 k.p.a.) polegające na stwierdzeniu, że organ naruszył w/w przepisy poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz niewykazanie należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, podczas gdy stan faktyczny niniejszej sprawy nie budził wątpliwości, a materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób należyty,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. polegające na stwierdzeniu, że organ naruszył w/w przepis poprzez ocenę dowodów z

naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, podczas gdy organ przy

dokonaniu oceny nie naruszył zasady wyrażonej w art. 80 k.p.a.,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegające na stwierdzeniu, że organ naruszył w/w przepis poprzez nienależyte wyjaśnienie przede wszystkim podstawy faktycznej swoich decyzji, podczas gdy uzasadnienie obu uchylonych decyzji spełniało wszystkie wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że organ naruszył przepisy postępowania poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, podczas gdy jeden z braków w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy Sąd ustalił dopiero na skutek dokonania błędnej, odmiennej niż organ, wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w zw. z § 1 lit. A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U z 1947 r. Nr 2, poz. 7) polegającej na przyjęciu, że przy obliczaniu zdolności produkcyjnej nacjonalizowanego przedsiębiorstwa nie powinny być brane pod uwagę maszyny niemieckie, albowiem nie stanowiły własności właścicieli przedsiębiorstwa i tym samym nie stanowiły części składowej nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, podczas gdy przy obliczaniu zdolności zatrudnienia przedsiębiorstwa, które podlegało przejęciu przez Państwo na podstawie w/w przepisu należało uwzględniać przedsiębiorstwo, które obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania niezależnie od tego czyją stanowiły własność,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na braku wyjaśnień co do zastosowanych przepisów prawa tj. art. 3 ust. 1 lit. B ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w zw. z § 1 lit. A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym,

- art. 153 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na zawarciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oceny prawnej i wskazań, które są błędne (a błędna ocena prawna jest wynikiem błędnej wykładni przepisów prawa) i zobowiązują organ do podjęcia czynności naruszających przepisy prawa.

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w zw. z § 1 lit. A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U z 1947 r., Nr 2, poz. 7) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w skład przedsiębiorstwa, o którym mowa w tych przepisach wchodzą tylko te składniki, które stanowiły własność jego właściciela, podczas gdy przy obliczaniu zdolności zatrudnienia przedsiębiorstwa, które podlegało przejęciu przez Państwo na własność należało uwzględniać przedsiębiorstwo, które obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania niezależnie od tego czyją stanowiły własność.

Jednocześnie organ wniósł o uchylenie powyższego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także orzeczenie o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych.

W pismach procesowych z dnia 29 kwietnia oraz z dnia 10 oraz 12 maja 2011 r. pełnomocnik Z. Z. oraz J. M. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki i odrzucenie skargi [...]Spółka z o.o. w W. z uwagi na wniesienie jej przez podmiot nieuprawniony alternatywnie zgłaszając w tym zakresie również wniosek o jej oddalenie jako niezasadnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej ustawy. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Natomiast podkreślić w tym miejscu należy, iż art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej p.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Zatem oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez sąd za bezzasadną. Skarga kasacyjna jest bezzasadna i podlega oddaleniu w dwóch przypadkach: a) gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, co oznacza, że sąd nie stwierdził naruszeń wskazanych w art. 174; oraz b) gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Oczywiście dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części – por. wyr. NSA z 20 stycznia 2006 r., I OSK 344 i 345/05, oba niepublikowane.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest częściowo błędne. Niemniej jednak zasadność rozstrzygnięcia Sądu I instancji zawarta w zaskarżonym wyroku skutkowała oddaleniem obu wniesionych skarg kasacyjnych. Jednocześnie zauważyć należy, iż jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego ( lub częściowo błędnego) uzasadnienia odpowiada prawu przestaje wiązać ocena prawna zawarta w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, oczywiście w określonym zakresie tj. w całości lub części. Zostaje ona zastąpiona oceną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem w przypadku, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną na podstawie art. 184, ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną ocenę prawną niż Sąd I instancji, to ocena ta jest wiążąca dla organów oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego, tak jak ocena prawna, o której mowa w art. 99 przep. wprow. – wyr. NSA z 18 sierpnia 2004 r., FSK 207/04, OSP 2005, nr 2, poz. 18 oraz ONSA i WSA 205, nr 5, poz. 101).

Niemniej jednak przystępując do rozpoznania wniesionych w tej sprawie skarg kasacyjnych należało w pierwszej kolejności odnieść się do wniosku pełnomocnika Z. Z. i J. M. zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną o odrzucenie skargi kasacyjnej Spółki z o.o. [...], z powodu braku legitymacji skargowej tego podmiotu do wywiedzenia skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania nadzwyczajnego w zakresie stwierdzenia nieważności były dwa orzeczenia:

- nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa "[...]",

- Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego przedsiębiorstwa "[...]"

Pozostaje niespornym w okolicznościach rozpoznawanej sprawy to, że skarżąca Spółka nie była stroną postępowania zwykłego w obu wyżej wymienionych postępowaniach administracyjnych. Natomiast z analizy akt administracyjnych wynika, iż stosownie do umowy notarialnej z dnia [...] grudnia 2003 r. Rep. [...] zawartej na podstawie art. 453 kodeksu cywilnego (datio in solutum) [...] Spółka z o.o. z siedziba w S. przeniosła na rzecz [...] Spółka z o.o. własność nieruchomości, której dotyczy przedmiotowe postępowanie. Zatem skarżąca Spółka z o.o. [...] jest użytkownikiem wieczystym terenu, którego wskazane wyżej orzeczenia nacjonalizacyjne dotyczyły jak również właścicielem budynków na nim posadowionych.

We wszczętym przez spadkobierców właścicieli "[...]" postępowaniu o stwierdzenie nieważności tych orzeczeń [...] Spółka z o.o. była stroną tego postępowania albowiem doręczno temu podmiotowi wszystkie rozstrzygnięcia zapadłe w sprawie. Również na etapie postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca Spółkę z o.o. uczestniczyła w tym postępowaniu a w efekcie doręczono jej również odpis zaskarżonego wyroku wraz z uzasadnieniem.

Okoliczności powyższe jednakże co do zasady nie przesadzają jeszcze o legitymacji skargowej a Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z uchwałą tego Sądu z dnia 11 kwietnia 2005 r. sygn. akt OPS 1/04, rozpoznając skargę kasacyjną, może z urzędu badać czy skarga ta została wniesiona przez stronę (art. 173 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie z treści przywołanej wyżej uchwały wynika, że pojęcie "strony" jest kategorią prawa materialnego. Oznacza to, że interes prawny wnoszącego skargę kasacyjną musi znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego powszechnie obowiązującego, ale także może mieć swoje źródło w przepisach o postępowaniu. Tym samym status strony postępowania sądowoadministracyjnego nie może wynikać li tylko z faktycznego traktowania jakiegokolwiek podmiotu jako strony. Nie można zatem przyjąć, że skarga kasacyjna została skutecznie wniesiona, jedynie z tego powodu, że wojewódzki sąd administracyjny zawiadomił określoną osobę o terminie rozprawy a następnie doręczył jej odpis wyroku z uzasadnieniem. W takim wypadku nie jest bowiem spełniony warunek, aby skarga kasacyjna mogła być merytorycznie rozpoznana, bo jak już wcześniej zauważono, tylko podmiot rzeczywiście i obiektywnie legitymujący się interesem prawnym może domagać się jego ochrony przed sądem administracyjnym, bez względu na to, czy jest to sąd I, czy II instancji.

Natomiast jak wynika z utrwalonych poglądów judykatury w postępowaniu o stwierdzenie nieważności stosuje się art. 28 i 64 § 2 k.p.a. a stroną jego jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. – porównaj wyrok NSA z dnia 10 listopada 2004 r. OSK 802/04 (ONSAiWSA2005 r., nr 3 , poz.53). Pogląd ten jest konsekwencją rozpoznawania przez organ nadzoru nowej sprawy w stosunku do załatwianej kwestionowaną decyzją, dlatego też otwiera się następnie dla wszystkich stron tego postępowania droga weryfikacji takiej decyzji w trybach nadzwyczajnych oraz kontroli sądowej ( porównaj uchwałę SN z 15 grudnia 1984 r. sygn. akt III AZP 8/83 ,OSNCP 1985, nr 10, poz. 143)

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca Spółka ma interes prawny w prowadzonym postępowaniu o stwierdzenie nieważności wskazanych wyżej rozstrzygnięć nacjonalizacyjnych, gdyż skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności tych orzeczeń mogą mieć wpływ na realizowane aktualnie uprawnienie właścicielskie do spornego terenu (użytkowanie wieczyste terenu i własność budynków) wynikające przecież z Kodeksu cywilnego. Odmienna interpretacja legitymacji skargowej dla [...]Spółki z o.o. z siedzibą w W. w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie pozostawałaby w kolizji z art. 45 ust. 1 Konstytucji R.P. a więc deklarowanym tą normą prawem do Sądu.

Dlatego też wobec wyżej przedstawionych rozważań nie zasługuje na uwzględnienie wniosek pełnomocnika Z. Z. i J. M. o odrzucenie skargi kasacyjnej skarżącej Spółki wobec braku legitymacji skargowej. Nawet gdyby teoretycznie uznać, że takiej legitymacji skarżąca Spółka nie miałaby, to i tak nie można by było wniesionej skargi odrzucić. Nie można bowiem odrzucić skargi kasacyjnej z tego powodu, że została wniesiona przez podmiot niebędący stroną, jeżeli podmiot ten został dopuszczony do udziału przed wojewódzkim sądem administracyjnym i brał udział w tym postępowaniu jako strona. W takiej sytuacji Sąd badając przymiot strony na rozprawie może wyłącznie oddalić wniesioną skargę.

Przechodząc do dalszych rozważań zauważyć należy, iż w rozpoznawanej sprawie wniesiono dwie skargi kasacyjne, różniące się przede wszystkim zakresem zaskarżenia albowiem skarga kasacyjna Ministra Gospodarki skarży wyłącznie pkt I wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. nr [...], natomiast skarga Spółki z o.o. [...] kwestionuje wyrok Sądu I instancji w całości, odnosząc go również do pkt II zaskarżonego orzeczenia a dotyczącego stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki w zakresie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1959 r. nr [...].

Skarga [...] Spółka z o.o. z siedzibą w W. mimo, że kwestionuje zaskarżony wyrok w całości to nie zawiera w odniesieniu do pkt. II przedmiotowego rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jakichkolwiek zarzutów zarówno w petitum jak i uzasadnieniu kasacji . Nie wyjaśniono również przyczyn zaskarżenia kwestionowanego wyroku w tej części. Punkt II zaskarżonego wyroku co już wyżej zaznaczono dotyczy natomiast stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r. w części dot. odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1959 r. nr [...] wobec przyjęcia zaistnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. a więc wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie z naruszeniem przepisów o właściwości.

Nie przedstawienie we wniesionej skardze zarzutów jak i uzasadnienia do objętego kasacją pkt II wyroku Sądu I instancji powoduje, iż skarga ta w opisanym zakresie nie odpowiada w pełni wymogom z art. 176 p.p.s.a. W istocie tak sformułowana skarga kasacyjna nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na odniesienie się do kwestionowanego pkt II wyroku z dnia 16 marca 2010 r. a niezależnie od powyższego takie braki w istocie oznaczają, że skarżący kasacyjnie podziela stanowisko Sądu I instancji w opisanym zakresie skoro nie wykazuje żadnego naruszenia prawa z tym związanego.

Natomiast mając na uwadze powyższe braki w skardze kasacyjnej Spółki zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy jedynie informacyjnie zauważyć, że prawidłowo Sąd I instancji orzekł w pkt II zaskarżonego wyroku o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r. w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1959 r. nr [...] bowiem organem właściwym do prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia nie był Minister Gospodarki lecz Minister Środowiska. Przedstawione w tym zakresie uzasadnienie Sądu w sposób jednoznacznie prawidłowy z powołaniem się na właściwe przepisy kompetencyjne wskazuje na naruszenie właściwości organu administracji orzekającego w tej sprawie w odniesieniu do orzeczenia z dnia [...] listopada 1959 r. Naruszenie zaś każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Tym samym wykazanie w tym zakresie zaistnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. jest prawidłowe, co prowadzi do konkluzji, że rozstrzygnięcie Sądu I instancji zawarte w pkt II wyroku odpowiada prawu.

Prawu odpowiada również rozstrzygniecie Sądu I instancji zamieszczone w jej pkt I a dotyczące uchylenia zaskarżonych decyzji odmawiających stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r., nr [...].

Uchylając zaskarżone decyzje w tym zakresie Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ administracji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego był zobowiązany na podstawie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nie wykazując dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Stąd zasadnie również przyjęto, że naruszono normę art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Do takiego stanowiska prowadzi analiza zaskarżonych decyzji w konfrontacji z aktami administracyjnymi sprawy.

Niespornym pozostaje okoliczność, że w niniejszym postępowaniu mamy do czynienia ze sprawą w trybie nadzwyczajnym - stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. nr [...]

Stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc) od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą (jest to konsekwencja przyjęcia konstrukcji nieważności względnej). Dla oceny decyzji nie są istotne przepisy prawa materialnego z daty stwierdzenia nieważności, lecz przepisy obowiązujące w dacie wydania orzeczenia.

Decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem.

Mając na uwadze charakter przedmiotowego postępowania podkreślić należy, że zasadnicze znaczenie ma zatem stan prawny obowiązujący w chwili jego wydania jak również zgromadzony w aktach sprawy, dość liczny materiał źródłowy (dowodowy) pochodzący z tamtego okresu, który co prawidłowo wskazano w zaskarżonym wyroku, organ winien w pierwszej kolejności ocenić.

Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności zadaniem orzekającego w sprawie Ministra Gospodarki było wyjaśnienie, czy w dacie 5 lutego 1946 r. spełnione zostały ustawowe przesłanki do przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa na rzecz Państwa.

Podstawą przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa był art. 3 lit. b ust. 1 i 5 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w związku z § 1 pkt 6 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. Nr 2, poz. 7), pozwalający na przejęcie przez państwo przedsiębiorstw przemysłowych - stolarni budowlanych i meblarskich - jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników. Tym samym w zaskarżonym wyroku zasadnie przyjęto, że decydujące znaczenie w sprawie miało jednoznaczne wyjaśnienie czy w dacie 5 lutego 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników.

Jednakże tej zasadniczej okoliczności wbrew stanowisku zawartemu w obu skargach kasacyjnych nie wyjaśniono w tej sprawie w zgodzie z regułami procedury administracyjnej co zasadnie zostało podniesione w zaskarżonym wyroku a konstatacja ta stanowiła podstawę uchylenia zaskarżonych decyzji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Dlatego też zarzuty obu skarg kasacyjnych naruszenia przepisu art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 , 80 i 107 § 3 k.p.a. jak i art. 141 § 4 w z art. 7, 77 i 80 k.p.a. w oznaczonym wyżej zakresie nie zasługiwały na uwzględnienie.

Przede wszystkim jest niesporne, że skoro przedmiotowe postępowanie dotyczyło stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r. to podstawowe znaczenie miał materiał dowodowy w oparciu, o który podjęto w tej dacie rozstrzygnięcie nacjonalizacyjne. Zatem rozstrzygając w nowym postępowaniu w oparciu o stan prawny z daty podjęcia w/w orzeczenia należy również poddać wnikliwej analizie materiał dowodowy zgromadzony w tamtym postępowaniu. Natomiast organ administracji rozstrzygający w sprawie pominął tenże dość licznie zgromadzony materiał dowodowy, marginalizując w zasadzie wszystkie dokumenty na które powoływali się wnioskodawcy. Uznano bowiem, że dokumenty archiwalne takie jak :

1) pismo H. Z. oraz I. M. z dnia 5 grudnia 1946 r., w którym stwierdziły, iż nawet w okresie najwyższej koniunktury zakład nie zatrudniał ponad 100 pracowników przy produkcji na jedną zmianę,

2) pismo z dnia 12 sierpnia 1947 r. ,w którym prokurent przedsiębiorstwa – K. M. stwierdził, że w przedsiębiorstwie zatrudnionych jest co prawda 114 pracowników, jednakże bezpośrednio przy produkcji pracuje 87 osób,

3) zaświadczenie z Ubezpieczalni Społecznej w P. z dnia 19 stycznia 1948 r. , w którym stwierdzono, iż w miesiącu lutym 1946 r. na koncie fabryki zgłoszono do ubezpieczenia 102 pracowników fizycznych,

4) orzeczenie E. W. - rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. dla przemysłu stolarskiego i meblowego z dnia [...] sierpnia 1946 r. w której biegły określił zdolność zatrudnienia wg stanu w dniu 5 lutego 1946 r. na 85-90 pracowników,

5) stanowiska stron wyrażonego w odwołaniu od postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia [...] maja 1947 r., że nie wszyscy zatrudnieni w dniu 5 lutego 1946 r. pracownicy to pracownicy zatrudnieni przy produkcji,

nie są wiarygodne, albowiem wskazują na rzeczywiste zatrudnienie, a nie rzeczywistą zdolność zatrudnienia stąd też nie mogły służyć do ustalenia zdolności zatrudnienia jako przesłanki nacjonalizacji przedsiębiorstwa. Uznano, że jest to wyłącznie materiał poglądowy. Jednocześnie organ wskazał, że analiza wartości dowodowej wszystkich materiałów źródłowych nie pozwala na jednoznaczne określenie czy omawiane przedsiębiorstwo spełniało kryteria jego upaństwowienia przez ustawę nacjonalizacyjną zatem powołano biegłego, który miał przesądzić o zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie [...] na jedną zmianę roboczą przy produkcji na dzień 5 lutego 1946 r. w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że Minister Gospodarki oparł swoje rozstrzygnięcie w istocie wyłącznie na sporządzonej w sprawie opinii rzeczoznawcy w zakresie technologii i organizacji produkcji przemysłowej: dr inż. W. T., który uznał, że [...] na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dacie 5 lutego 1946 r. zdolna była zatrudnić 124 pracowników. Zwrócić zatem w tym miejscu należy uwagę na to, że zasadą jest to, iż organ nie jest związany opinią biegłego gdyż to organ decyduje o załatwieniu sprawy. Nadając więc w/w opinii biegłego walor bezwzględnie wiążący nad innymi dowodami w sprawie, w sytuacji kiedy należało skonfrontować tę opinię ze zgromadzonym w sprawie materiał źródłowym, organ orzekający naruszył wskazane w zaskarżonym wyroku przepisy art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.

Wbrew stanowisku organu nie wszystkie dowody źródłowe w sprawie wskazywały na faktyczne zatrudnienie w [...], to zaś nie pozwalało uznać tych dokumentów generalnie za nie posiadające waloru wiarygodności, co słusznie przyjął Sąd I instancji. Dowodem takim, który musi być należycie oceniony w kontekście rzeczywistej zdolności zatrudnienia na jedną zmianę roboczą przy produkcji w [...] na dzień 5 lutego 1946 r. jest niewątpliwie orzeczenie zaprzysiężonego rzeczoznawcy Izby Przemysłowo – Handlowej w P. do spraw przemysłu stolarskiego i meblowego E. W. z dnia 19 sierpnia 1946 r. opracowane w dwóch wariantach. Każde z tych orzeczeń dotyczy zdolności zatrudnienia według stanu przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r., i wynika z niego, że mogło ono zatrudniać w tym czasie 85-90 pracowników. Orzeczenie to zostało uznane przez Sąd I instancji za opinię biegłego. Stanowisko to można ewentualnie podzielić mając na uwadze przepisy art. 57do 64 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) uznając, że powołanie biegłego nastąpiło na wniosek ówczesnych stron postępowania. Niemniej jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to dokument w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia nacjonalizacyjnego. Poza tym jest to jeden z kluczowych dowodów twierdzeń wnioskodawców o braku podstaw do wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego a do tego jeszcze sporządzony przez osobę, która legitymowała się właściwymi kompetencjami do jego opracowania. W nowym postępowaniu więc zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Tak więc nie można odmówić wiarygodności temu dokumentowi i zdyskredytować go przyjmując twierdzenie skarżącego Ministra Gospodarki, że jest to dokument prywatny.

Tym samym orzeczenie E. W. jest dowodem w sprawie, który jak zasadnie wskazano w motywach zaskarżonego wyroku musi być skonfrontowany z innymi dowodami źródłowymi. Jednakże przede wszystkim niezbędne jest wyjaśnienie występującej rozbieżności przy obliczaniu zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w przedmiotowym przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1946 r., w orzeczeniu E. W. wynoszącej 85-90 osób, zaś w opinii biegłego dr inż. W. T. określanej na poziomie 124 osób. Kwestia ta niewątpliwie musi być ostatecznie wyjaśniona w prowadzonym postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Dlatego też w tym celu organ administracji winien rozważyć potrzebę sporządzenia opinii uzupełniającej, w której powołany już biegły wnioski końcowe w sprawie odniesie do wskazanego wyżej dowodu w postaci orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1946 r. i innych materiałów źródłowych z nim powiązanych, bądź też ewentualnie powoła innego biegłego, który przy uwzględnieniu materiałów źródłowych wyżej wskazanych raz jeszcze kompleksowo oceni zdolność zatrudnienia [...] na dzień 5 lutego 1946 r. Dokonanie tych ustaleń jest niezbędne aby zgromadzić cały materiał dowodowy i należycie go ocenić, natomiast zaniedbanie tego obowiązku przez organ orzekający w sprawie nie pozwalało na pozostawienie zaskarżonych decyzji w obrocie prawnym, stąd też zasadnie zostały uchylone zaskarżonym wyrokiem. Takie właśnie przesłanki powinny spowodować uchylenie zaskarżonych decyzji gdyż tylko tak należycie zebrany i oceniony materiał dowodowy pozwalał na jednoznaczne wyjaśnienie czy w dacie 5 lutego 1946 r. przedmiotowa [...]była zdolna zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników a więc kwestii podstawowej dla zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Natomiast Sąd I instancji uwzględniając zarzut strony skarżącej wadliwie wskazał w motywach kwestionowanego wyroku, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przy obliczaniu zdolności zatrudnienia wyjaśnienia wymaga kwestia znajdujących się w przedmiotowym przedsiębiorstwie maszyn niemieckich w szczególności to czy były one zakupione przez właścicieli a więc czy stanowiły część składową znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Również Sąd wadliwie wnioskował, w tym zakresie uznając, że w przypadku poczynienia negatywnych ustaleń to maszyny niemieckie nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa albowiem nie stanowiły własności przedsiębiorcy.

Takie błędne uzasadnienie wynika przede wszystkim z nieuwzględnienia przy określaniu wskazań co dalszego postępowania rozwiązań zawartych w art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przepis art. 6 tej ustawy nacjonalizacyjnej prawidłowo odczytany wraz z § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) prowadził wyłącznie do takiego wniosku, że przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, niezależnie od tego czyją stanowiły własność. Taka wykładnia cytowanych wyżej przepisów ustawy nacjonalizacyjnej i przepisów wykonawczych do tej ustawy wynika z utrwalonych poglądów w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego – porównaj wyrok NSA z dnia 14 maja 1998 r. sygn. akt IV SA 628/98 publikowany w zbiorze Lex nr 45929 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2001 r. sygn. akt I CKN 1350/98 publikowane OSNC 2002/3/41). Przedstawione rozważania prowadzą zatem do konkluzji, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy niezależnie od wskazanej już wyżej potrzeby rozważenia ewentualnego uzupełnienia opinii biegłego czy też sporządzenia jej przez innego biegłego w opisanym przedmiocie, organ administracji nie będzie zobowiązany do czynienia ustaleń w odniesieniu do maszyn niemieckich znajdujących w znacjonalizowanym zakładzie bowiem maszyny te jako składnik niezbędny do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa muszą być uwzględnione w opracowywanej opinii niezależnie od tego czyją stanowiły własność.

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny wskazując na wadliwość uzasadnienia Sądu I instancji we wskazanym zakresie przy jednoczesnym uwzględnieniu rozważań zawartych we wstępnej części tego uzasadnienia co do potrzeby uzupełnienia postępowania dowodowego w przywołanym wyżej zakresie uznał, że zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Dlatego też wskazane w obu skargach kasacyjnych zarzuty naruszenia prawa materialnego i częściowo prawa procesowego odnoszące się do tego błędnego stanowiska Sądu I instancji nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

W tych warunkach Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze treść przepisu art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji oddalając obie wniesione w tej sprawie skargi kasacyjne.