Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1208/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1,  art. 3, art. 21 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200 i  art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.), Protokolant spec. Iwona Hoga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi L.W. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz L.W. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) - dalej zwanej "k.p.a.", utrzymująca w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1956 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w [...], ozn. hip. "[...]" o pow. 23.175 m2, stanowiącej współwłasność J. G. i M. B. (pkt 15 orzeczenia).

Zaskarżona decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej.

Wnioskiem z dnia [...] września 1999 r. L. W., E. C. i C. S. wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1956 r. nr [...] w części dotyczącej nieruchomości o pow. 23.175 m2, stanowiącej współwłasność J. G. i M. B.. Zdaniem wnioskodawców kwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia w części dot. pkt 15 w zakresie wniosku C. S. z uwagi na brak legitymacji tego wnioskodawcy (art. 28 k.p.a.).

Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpatrzeniu wniosku L. W. i E. C. decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] maja 1956 r. w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w [...], ozn. hip. "[...]" o pow. 23.175 m2, stanowiącej współwłasność J. G. i M. B. (pkt 15 orzeczenia).

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła L. W. oraz E. C. zarzucając nieuwzględnienie okoliczności w postaci zrealizowania celu wywłaszczenia przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego, uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy innym orzeczeniem ostatecznym, braku wezwania do dobrowolnego odstąpienia od ww. nieruchomości, skierowania orzeczenia wywłaszczeniowego do osoby zmarłej oraz zebranie niepełnego materiału dowodowego.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił także M. Z. zarzucając nieuwzględnienie całości zebranego materiału dowodowego oraz zrealizowania celu wywłaszczenia przez datą wydania orzeczenia wywłaszczeniowego.

Ministra Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r.

Organ przechodząc do weryfikacji orzeczenia w zakresie przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. wskazał, że z akt archiwalnych wynika, iż w odniesieniu do spornej nieruchomości zostało wydane przez Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] maja 1953 r. o nr [...], które zostało uchylone orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1956 r. nr [...]. Wobec powyższego organ stwierdził, że skoro orzeczenie uchylające zostało wydane w tej samej dacie co kontrolowane orzeczenie wywłaszczeniowe, to orzeczenie będące przedmiotem niniejszego postępowania nie rozstrzygało sprawy już rozstrzygniętej innym orzeczeniem, lecz zastąpiło uchylone orzeczenia z 30 maja 1953 r. Tym samym nie zaistniała zatem przesłanka z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Oceniając decyzję przez pryzmat przesłanki wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Minister podkreślił, że rażące naruszenie prawa stanowi oczywiste, wyraźne i bezsporne naruszenie przepisu prawa, tym samym występuje wówczas, gdy proste zestawienie treści przepisu z treścią rozstrzygnięcia wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Sporne orzeczenie z 14 maja 1956 r. zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) – dalej zwanego "dekretem z 1949 r.", zatem w ocenie organu w świetle zgodności z przepisami tego aktu oraz z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania, należy oceniać kwestionowane orzeczenie.

Dekret z 1949 r. regulował m.in. tryb wywłaszczania nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Ową "niezbędność" nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych potwierdzało wydanie przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 ww. dekretu. Przepis ten stanowił, iż zezwolenia na nabycie nieruchomości udzielał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy narodowych planów gospodarczych – na podstawie opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej – jeżeli uznał, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że przewidziane były środki na jej nabycie.

Jak wynika z akt archiwalnych Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił [...] Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w W. zezwolenia z dnia [...] grudnia 1951 r. nr [...] na nabycie nieruchomości pod budownictwo osiedlowe i bazę sprzętu. Z treści zezwolenia wynika, że rozpoznano nim wniosek z dnia [...] grudnia 1951 r., z tego powodu organ uznał, że w rzeczywistości zezwolenie wydano nie wcześniej niż [...] grudnia 1951 r., a wpisanie daty [...] grudnia 1951 r. stanowiło omyłkę pisarską.

Minister zwrócił uwagę, że powyższe zezwolenie wydane zostało w trybie art. 5 dekretu z 1949 r., a więc przed wejściem w życie ustawy zmieniającej ten dekret z dnia 29 grudnia 1951 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25), a tym samym nie wymagało wydania opinii Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej stwierdzającej niezbędność nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Jednocześnie zgodnie z art. 4 ustawy zmieniającej czynności dokonane przed nowelizacją pozostawały w mocy. Tym samym zezwolenie wydane przed nowelizacją dekretu z 1949 r. było skuteczne i potwierdzało niezbędność nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych również na gruncie przepisów po nowelizacji. Ponadto wydanie zezwolenia zostało poprzedzone wnioskiem Centralnego Zarządu Budowy Miast i Osiedli z [...] grudnia 1951 r. nr [...], do którego załączono zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] z dnia [...] grudnia 1951 r. (l.dz. [...]) wydane przez Prezydium Rady Narodowej w [...] oraz zezwolenie Ministra Budownictwa Miast i Osiedli na zgłoszenie ww. wniosku oraz plan sytuacyjny. Wobec powyższego Minister uznał, że nie doszło do naruszenia art. 5 dekretu z 1949 r.

Dalej organ wyjaśnił, że po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości inwestor (wykonawca narodowych planów gospodarczych) obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu (art. 8 ust. 1 dekretu). W rozpoznawanej sprawie wykonawca narodowych planów gospodarczych skierował do właścicieli wywłaszczanych nieruchomości wezwanie zbiorowe z [...] grudnia 1952 r. wskazując, że wskazane nieruchomości, w tym "[...]" są niezbędne do realizacji narodowych planów gospodarczych, a cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu. Jak wynika z akt sprawy, wezwanie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. w dniach

[...] grudnia 1952 r.

Organ wskazał, że jedną z osób wymienionych w ww. wezwaniu był J. G. – właściciel działki nr [...] oraz współwłaściciel działki nr [...] (co do [...] części), natomiast M. B. została pominięta. Zdaniem Ministra skoro z akt archiwalnych nie wynika by J. G. zgodził się na zbycie nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej, to pomięcie M. B. w wezwaniu nie stanowi o rażącym naruszeniu prawa, bowiem z uwagi na brak zgody na zbycie nieruchomości przez J. G. nie było innej możliwości nabycia tych nieruchomości niż przez zastosowanie procedury wywłaszczeniowej. Nie było zaś możliwe zawarcie umowy sprzedaży ze spadkobiercami M. B., gdyż nie dysponowali oni postanowieniem sądu o nabyciu spadku, bowiem zostało ono wydane dopiero w 2001 r. Ponadto niewskazanie konkretnej ceny w wezwaniu przy jednoczesnym odesłaniu do art. 28 dekretu z 1949 r. nie stanowi rażącego naruszenia prawa wg organu z uwagi na treść uchwały NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r. I OPS 2/08. Organ uznał również, iż niezaoferowanie nieruchomości zamiennej w zamian za ww. nieruchomość nie stanowiło rażącego naruszenia prawa albowiem wywłaszczeniu podlegał niezabudowany grunt rolny o pow. 2,3 ha (z ogólne pow. 4,6 ha). Nieruchomość ta nie stanowiła zatem gospodarstwa rolnego ani gruntu zabudowanego domem mieszkalnym jednorodzinny. W konsekwencji wywłaszczona nieruchomość nie spełniała wymogów z art. 30 ust. 1 dekretu z 1949 r.

Z uwagi na powyższe Minister stwierdził, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu z 1949 r.

Badając spełnienie wymogów z art. 17 ust. 3 dekretu z 1949 r. dotyczących złożonego wniosku o wywłaszczenie, organ wskazał, że w aktach archiwalnych nie zachował się wniosek inwestora. Jednakże z treści orzeczenia z 14 maja 1956 r. wynika, że wniosek został złożony 17 stycznia 1953 r., a w aktach znajduje się część z wymaganych załączników, tj. zaświadczenie lokalizacyjne z dnia 17 grudnia 1951 r. nr [...], wezwanie właścicieli nieruchomości wraz z potwierdzeniem wywieszenia oraz mapa sytuacyjna. Biorąc powyższe pod uwagę organ nie stwierdził, aby doszło do naruszenia art. 17 ust. 3 ww. dekretu.

Minister odnosząc się do zgodności przeprowadzonego postepowania z art. 18 dekretu z 1949 r. stwierdził, że wobec zachowania jedynie szczątkowych akt archiwalnych, nie można było dokonać oceny prawidłowości zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w prowadzonym postępowaniu nadzorczym.

W zakresie spełnienia wymagań z art. 20 ust. 1 dekretu z 1949 r. Minister zauważył, że z akt archiwalnych wynika, że Prezydium Rady Narodowej w [...] zawiadomieniem z [...] maja 1953 r. nr [...] (wywieszonym na tablicy ogłoszeń od 19 maja do 4 czerwca 1953 r.) poinformowało o rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wyznaczonej na [...] maja 1953 r. Tym samym uznał, że nie doszło do naruszenia art. 20 ust. 1 dekretu z 1949 r.

Minister wskazując na treść art. 21 ust. 2 dekretu z 1949 r. stwierdził, że kwestionowane orzeczenie zawiera wszystkie wymagane elementy, bowiem określono przedmiot wywłaszczenia przez precyzyjne oznaczenie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa na wniosek Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych W..

Odnośnie art. 21 ust. 1 ww. dekretu organ stwierdził, że z uwagi na szczątkowe akta archiwalne nie jest możliwa ocena spełnienia wymogu przeprowadzenia rozprawy wywłaszczeniowej w prowadzonym postępowaniu. Podkreślił jednak, iż niezachowanie się akt wywłaszczeniowych po 60 latach od wydania orzeczenia nie może prowadzić do domniemania, iż dany dokument nie został w ogóle sporządzony.

Ponadto zdaniem Ministra wskazanie w kwestionowanym orzeczeniu M. B., która zmarła w dniu [...] kwietnia 1955 r. nie stanowiło przejawu rażącego naruszenia prawa, bowiem była ona właścicielem tabularnym (w 3/40 części) działki oznaczonej nr [...] z księgi wieczystej "[...]". Jednocześnie zaznaczył, że stwierdzenie nabycia praw do spadku po ww. zmarłej nastąpiło dopiero w 2001 r. Organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe nie miał zatem możliwości ustalenia jej następców prawnych i skierowania do nich orzeczenia. Ponadto wskazał, że orzeczenie wywłaszczeniowe zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń, w związku z czym ewentualni spadkobiercy mieli możliwość powzięcia informacji o toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym. Jednocześnie zauważył, że zgodnie z treścią art. 26 dekretu z 1949 r., właściciele pozahipoteczni (tj. osoby nieujawnione w księdze wieczystej; w tym przypadku spadkobiercy M. B.) mogli być stronami postępowania wywłaszczeniowego tylko w przypadku zgłoszenia swojego udziału w trybie przewidzianym w tym przepisie. Zasadą był bowiem udział w postępowaniu właściciela tabularnego. W niniejszym przypadku spadkobiercy M. B. nie mogli wziąć udziału w postępowaniu, gdyż nie ujawnili swojego następstwa prawnego po ww. zmarłej w księdze wieczystej, jak również nie zgłosili swojego udziału w postępowaniu legitymując się stosownym orzeczeniem sądu (gdyż takie orzeczenie wówczas jeszcze nie zostało wydane). Organ wywłaszczeniowy nie mógł zaś rażąco naruszyć prawa wskazując M. B. jako współwłaścicielkę tabularną nieruchomości, gdyż działał zgodnie z treścią art. 26 dekretu.

Mając powyższe na uwadze Minister uznał, że nie doszło do naruszenia art. 21 ust. 1 i ust. 2 dekretu z 1949 r.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego zajęcia i zagospodarowania nieruchomości przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, Minister wskazał, że z uwagi na zachowanie się tylko w szczątkowym zakresie akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia, nie można dokonać jednoznacznej oceny prawidłowości działań inwestora, który zrealizował zamierzenie budowlane (budynki mieszkalne dla budowniczych P.) w 1952 r., tj. jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego. Nie można jednak wykluczyć, że zostało wydane - na etapie postępowania przed Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego - orzeczenie zezwalające na niezwłoczne objęcie nieruchomości, gdyż w dniach 10-14 stycznia1952 r. został dokonany opis nieruchomości (co znajduje potwierdzenie w odpisie protokołu z dnia 18 stycznia 1952 r.), który zgodnie z przepisem art. 6 ust. 2 dekretu z 1949 r. był konieczny do skorzystania z przyspieszonego trybu zajęcia nieruchomości. W przypadku zaś objęcia nieruchomości we władanie i zrealizowania inwestycji w powyższym trybie nie można mówić o odpadnięciu przyczyny wywłaszczenia nieruchomości. Minister powołał się przy tym na aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 13.11.2013 r. sygn. akt I OSK 2825/12) z którego wynika, że nie odpada cel wywłaszczenia, chociażby inwestycja została zrealizowana, w przypadku, gdy realizacja celu wywłaszczenia była skutkiem zastosowania przepisów wywłaszczeniowych, nie zaś działania inwestora bez podstawy prawnej. Podkreśla się bowiem, że ratio legis przepisów wywłaszczeniowych nie ogranicza się tylko do realizacji inwestycji, lecz również obejmuje uregulowanie stanu prawnego nieruchomości i wypłatę odszkodowania, a w tym celu konieczne jest wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego.

W opinii organ kwestionowane orzeczenie nie zawiera również wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 4, 5, 6 i 7 k.p.a., bowiem nie zostało skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie, wykonalność kontrolowanego orzeczenia nie budzi wątpliwości, brakuje również podstaw do twierdzenia, iż orzeczenie to w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa.

Podsumowując Minister wskazał, że nie została spełniona żadna z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 k.p.a., zatem brak było podstaw do wyeliminowania kwestionowanego orzeczenia z obrotu prawnego w kontrolowanej części.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wywiodła L. W., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 2 pkt 5 i art. 19 ust. 1 dekretu z 1949 r. poprzez błędne ustalenie, że kwestionowane orzeczenie nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa podczas, gdy w decyzji tej podany został nieprawdziwy cel wywłaszczenia w postaci budowy przez Dyrekcje Budowy Osiedli Robotniczych W. osiedla mieszkaniowego, który w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego był już zrealizowany; decyzja ta była zatem niewykonalna już w momencie jej wydania, a jej niewykonalność miała charakter trwały, skoro rozstrzygnięcie decyzji było już zrealizowanie przed dniem jej wydania, to tym samym decyzja nie mogła zostać wykonana, co oznacza, iż była ona niewykonalna oraz rażąco naruszała przepisy ww. dekretu, co stanowi samoistną przesłankę stwierdzenia jej nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a.;

2) art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1956 r. pomimo, że dotyczy ona sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inna decyzją ostateczną, tzn. decyzją wywłaszczeniową Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1953 r. nr [...], która została uchylona decyzją z 14 maja 1956 r., co oznacza, że decyzja uchylająca wywoływała skutki najwcześniej dopiero [...][ maja 1956 r., zaś co najmniej do tego dnia w obrocie prawnym pozostawało orzeczenie z [...] maja 1953 r.;

3) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1 dekretu z 1949 r. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej pomimo, że okoliczności sprawy wskazują, iż przed jej wydaniem nie doszło do wezwania właściciela do przekazania nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną lub też za cenę określoną według art. 28 ww. dekretu; brak jest bowiem przekonujących dowodów na to, iż wezwanie to zostało w rzeczywistości wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W.; brak wezwania właściciela przed przystąpieniem do wywłaszczenia stanowił zaś rażące naruszenie przepisów ww. dekretu;

4) art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. przez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, pomimo iż została ona skierowana do osoby zmarłej tj. M. B. będącej współwłaścicielką wywłaszczanej nieruchomości w udziale 3/40, wobec czego nie mogła być stroną postępowania i adresatem tego orzeczenia;

5) art. 77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 107 ust. 3 k.p.a. poprzez brak zebrania pełnego materiału dowodowego w sprawie i jego obiektywnej oceny, przy powołaniu się na zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych podczas, gdy zasada ta nie zwalnia w żadnym wypadku organu od obowiązku poszukiwania pełnego materiału dowodowego, także w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, a także o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, i rozpoznanie skargi na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty skargi zasługiwały na uwzględnienie.

Jak wynika z akt sprawy orzeczeniem z dnia [...] maja 1953 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...], na skutek wniosku Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych W. zgłoszonego [...] stycznia 1953 r., orzekło w pkt 15 o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości, oznaczonej hipotecznie "[...]" o pow. 23.175 m2, stanowiącej własność J. G.. Powyższe orzeczenie weszło do obrotu prawnego poprzez doręczenie w formie obwieszczenia w trybie art. 24 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 dekretu z 1949 r. (zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. w dniach [...].06.1953 r., [...].06-[...].07.1953 r., [...].06.-[...].07.1953 r. i [...].09.1953 r. – pismo Prezydium DRN W. z [...] października 1953 r.). Następnie Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z dnia [...] maja 1956 r. nr [...], działając na podstawie art. 100 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341), orzekło w pkt 1 o uchyleniu orzeczenia z dnia [...] maja 1953 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonych w [...] na rzecz Skarbu Państwa. Orzeczenie kasacyjne przekazano Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. [...] maja 1956 r. celem doręczenia go w trybie obwieszczenia poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń na okres 14 dni. W dniu [...] maja 1956 r. Prezydium Rady Narodowej w [...], działając na skutek wniosku Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych W. zgłoszonego [...] stycznia 1953 r., ponownie orzekło o wywłaszczeniu części nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, oznaczonej hip. [...] o pow. 23.175 m2, stanowiącej własność J. G. i M. B. (pkt 15 orzeczenia nr [...]).

Wobec powyższego za trafne należało uznać stanowisko skarżącej, że w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione, czy orzeczenie wywłaszczeniowe z 1953 r. w pkt 15 zostało uchylone orzeczeniem kasacyjnym z 1956 r. Uszło bowiem uwadze Ministra, że z dostępnego materiału dowodowego wynika, że orzeczenie kasacyjne wydane w trybie art. 100 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. (odpowiednik obecnego art. 155 k.p.a.) w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej ([...] maja 1956 r.) nie zostało jeszcze wprowadzone do obrotu prawnego. Z ówczesnych przepisów prawa i treści orzeczenia kasacyjnego nie wynika zaś, że tego typu orzeczenie kasacyjne jest natychmiast wykonalne (art. 74 ust. 3 i art. 80 ust. 1 ww. rozporządzenia) i ostateczne w administracyjnym toku instancji (art. 76 ust. 2 ww. rozporządzenia).

Należało również podzielić stanowisko skarżącej, że w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione, czy orzeczenie z 14 maja 1956 r. zostało wydane celem nabycia przez Skarb Państwa na zasadach wywłaszczenia części nieruchomości J. G. i M. B. ozn. hip. [...] o pow. 23.175 m2, jako niezbędnej w dacie wydania tego orzeczenia dla realizacji narodowych planów gospodarczych (art. 1, art. 3 ust. 1, art. 21 ust. 1 dekretu z 1949 r.), czy też wydanie tego orzeczenia nastąpiło tylko po to, aby aktem tym uregulować na rzecz Skarbu Państwa stan prawny spornego gruntu.

Z uwagi na powyższe Sąd stwierdza, że w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie można uznać, że w dniu [...] maja 1956 r. orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1953 r. w pkt 15 zostało uchylone i wobec tego nie wystąpiła przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Z akt sprawy wynika, że [...] listopada 1951 r. sporządzony został plan sytuacyjno-wysokościowy terenów [...] położonych w [...] w Dzielnicy W.. Na planie tym w obszarze oznaczonym literami A-B-C-D-A, projektowanym pod osiedle mieszkaniowe, znajdowała się nieruchomość o pow. 23.175 m2 ozn. hip. [...] (opinia geodezyjna z [...] stycznia 2015 r. wraz z załącznikami). Zgodnie z zaświadczeniem lokalizacyjnym z [...] grudnia 1951 r., nr [...], Prezydium Rady Narodowej w [...] wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową osiedla pracowniczego na tym terenie dla [...] Dyrekcji Osiedli Robotniczych. Z wniosku [...] Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w W. z [...] grudnia 1951 r. o zezwolenie na nabycie m.in. tego terenu pod budownictwo osiedlowe w trybie dekretu, zezwolenia z [...] grudnia 1951 r. i wniosku terenowego z [...] grudnia 1951 r. wynika, że nabycie spornego terenu pod budowę osiedla [...] jest niezbędne celem realizacji narodowego planu gospodarczego (planu inwestycyjnego na rok 1952) na którego realizację zabezpieczono środki finansowe. W dniu [...] grudnia 1951 r. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego wyraziła zgodę na lokalizację ogólną osiedla mieszkaniowego i bazy sprzętu dla P. (zaświadczenie lokalizacyjne Nr [...]). Jednocześnie w tym samym dniu [...] grudnia 1951 r. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego udzieliła [...] Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w W., jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, zezwolenia na nabycie spornego gruntu pod budownictwo osiedlowe i bazę sprzętu oraz na zbiorowe wezwanie wszystkich właścicieli. Zgodnie z wykazem z dnia [...] stycznia 1952 r. w dniach [...], [...] i [...] stycznia 1952 r. dokonano ustaleń na gruncie J. G., z których wynika, że na terenie o pow. 2 ha 3175 m2 stwierdzono orkę zimową (na pow. 2 ha 3175 m2) i przyorany obornik na pow. 1,5 ha. Na podstawie wezwania zbiorowego z [...] grudnia 1952 r. J. G. został wezwany do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości niezbędnej dla realizacji planu gospodarczego przez zawarcia umowy sprzedaży lub zamiany, które winno nastąpić w terminie 15-dniowym, pod rygorem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego w trybie dekretu z 1949 r. Wezwanie to zostało wywieszono na tablicy ogłoszeń w siedzibie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. w dniach [...] grudnia 1952 r. (zgodnie z pismem Prezydium DRN W. z [...] grudnia 1952 r.). Następnie Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych W. zgłosiła organowi w dniu [...] stycznia 1953 r. wniosek wywłaszczeniowy (wniosek ten nie zachował się w aktach archiwalnych, ale został wskazany w uzasadnieniu orzeczeń wywłaszczeniowych z 1953 r. i 1956 r.). Prezydium Rady Narodowej w [...] w dniu [...] maja 1953 r. skierowało do właścicieli nieruchomości położonych w [...], w tym nieruchomości ozn. hip. [...] o pow. 23.175 m2 (ze wskazaniem właściciel nieznany) w trybie obwieszczenia, zawiadomienie o terminie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wskazując termin rozprawy na [...] maja 1953 r. Orzeczeniem z [...] maja 1953 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] orzekło w pkt 15 o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości, oznaczonej hipotecznie "[...]" o pow. 23.175 m2, wskazując jako właściciela J.G..

Zauważyć należy, iż Prezydium Rządu uchwałą nr [...] z [...] maja 1955 r. przekazało osiedle mieszkaniowe "[...]" w [...] wraz z urządzeniami i pełnym wyposażeniem w zarząd i użytkowanie Ministerstwu Szkolnictwa Wyższego. Nastąpiło to w związku z ofiarowaniem przez Rząd ZSRR Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ww. osiedla, wybudowanego przez ZSRR dla budowniczych P., w celu poprawy warunków mieszkaniowych młodzieży studiującej w szkołach wyższych oraz pracowników nauki, jak również dla stworzenia ośrodka rozwoju życia kulturalnego i sportowego młodzieży. Z wytycznych do planu wykorzystania tego osiedla, stanowiących załącznik do ww. uchwały, wynika m.in., że Minister Szkolnictwa Wyższego ma zapewnić zakwaterowanie ok. 3000 studentów na tym osiedlu oraz podjąć niezwłoczne czynności przygotowawcze dla przejęcia części mieszkalnej osiedla w porozumieniu z pełnomocnikiem Rządu ds. budowy P.oraz administracją radziecką osiedla [...]. Następnie orzeczeniem z [...] maja 1956 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...], działając na podstawie art. 100 rozporządzenia z 1928 r. orzekło w pkt 1 o uchyleniu orzeczenia z [...] maja 1953 r. nr [...]. W tym samym dniu Prezydium Rady Narodowej w [...] ponownie orzekło o wywłaszczeniu części nieruchomości, ozn. hip. [...] o pow. 23.175 m2, stanowiącej własność J. G. i M. B.. Stwierdzenie prawomocności orzeczenia z 1956 r. nastąpiło 12 stycznia 1970 r. W dniu [...] stycznia 1970 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] decyzją nr [...] sprostowało orzeczenie wywłaszczeniowe z 1956 r.

W zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się decyzja o lokalizacji inwestycji nr [...] z dnia [...] czerwca 1974 r. Z kompleksowych wytycznych urbanistycznych stanowiących załącznik do ww. decyzji lokalizacyjnej wynika, że na terenie [...] Akademickich zrealizowano kompleksowo w latach 1950-1951 osiedle mieszkaniowe dla budowniczych P. Wskazano również, że osiedle składa się z budynków jednorodzinnych wolnostojących na wydzielonych działkach, zespołu budynków wielorodzinnych stanowiących budynki mieszkalne i hotelowe dla studentów oraz zespołu budynków usługowych. Z kolei z pisma Urzędu Dzielnicowego W. z [...] listopada 1982 r. wynika, że teren objęty decyzją lokalizacyjną nr [...] z [...] października 1979 r. od 1950 r. pozostaje w użytkowaniu Zarządu Osiedla Akademickiego [...]. O wybudowaniu budynków typu hotelowego na terenie Osiedla [...] w latach 1950-1951 i o władaniu tym Osiedlem przez Ministerstwo Edukacji Narodowej wspomina Raport z oszacowania nieruchomości z [...] stycznia 1994 r. Władanie przez Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego terenem Osiedla [...] od 1955 r. potwierdza też Ministerstwo Edukacji Narodowej w piśmie z [...] sierpnia 1993 r. i [...] lutego 1994 r.

Wobec powyższego zasadnie wskazała skarżąca, że w niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione, czy sporna nieruchomość w okresie od złożenia wniosku o wywłaszczenie do daty wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. była przez cały ten okres niezbędna dla realizacji narodowego planu gospodarczego w postaci budowy osiedla pracowniczego dla budowniczych P., czy też na spornej części nieruchomości już przed złożeniem wniosku wywłaszczeniowego lub wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. to osiedle pracownicze zostało zrealizowane, a infrastruktura osiedlowa została przekazana na potrzeby szkolnictwa wyższego.

W ocenie składu orzekającego okoliczność ta ma istotne znaczenie dla sprawy, bowiem jeżeli już w momencie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego lub w toku postępowania wywłaszczeniowego okazałoby się, że nie istniały lub odpadły powody stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego (nieruchomość od początku była lub w toku postępowania przestała być niezbędna na cel wywłaszczenia), to organ zobligowany byłby do wydania orzeczenia o odmowie wywłaszczenia (art. 21 ust. 1 dekretu z 1949 r.). Zrealizowanie w całości celu wywłaszczenia na nieruchomości przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej powoduje, że stosunki między inwestorem, a właścicielem nieruchomości kształtują się według zasad prawa cywilnego, a roszczenia z tego tytułu należą dochodzić na drodze postępowania cywilnego. W takim przypadku zastosowanie instytucji wywłaszczenia kwalifikowane jest jako rażące naruszenie prawa (por. wyrok NSA Oz. w Warszawie z 7 października 2003 r. sygn. akt I SA 3160/01).

W takiej sytuacji zdaniem Sądu, wbrew temu co twierdzi skarżąca, nie można mówić o trwałej niewykonalności orzeczenia wywłaszczeniowego w momencie jego wydania, gdyż ta przesłanka wiąże się z wadliwie określonym przedmiotem wywłaszczenia, tzn. określonym w ten sposób, że nie jest możliwe wykonanie orzeczenia poprzez wpis nabytego przez Skarb Państwa prawa własności do księgi wieczystej (art. 40 ust. 2 ww. dekretu). Z reguły tego rodzaju kwalifikowana wada decyzji wywłaszczeniowej polega na tym, że dane opisujące nieruchomość wynikające z treści księgi wieczystej są w sposób istotny (niepodlegający rektyfikacji) niezgodne z danymi opisującymi nieruchomość w osnowie orzeczenia wywłaszczeniowego i mapie do celów wywłaszczeniowych, stanowiącej podstawę tego orzeczenia. Tymczasem z akt sprawy wynika, że brak ujawnienia nabycia spornej nieruchomości przez Skarb Państwa w księdze wieczystej wynika nie tyle z wadliwie określonego przedmiotu wywłaszczenia, ale z zaniechania dokonania tego we właściwym czasie.

Wobec tego, że Minister w ramach postępowania odwoławczego nie wyjaśnił w sposób dokładny i wszechstronny opisanych wyżej zagadnień, a eksponowanych w pkt 1 i 2 wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym i mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Sąd nie podzielił natomiast zarzutu skargi o braku wezwania właściciela do dobrowolnego przekazania nieruchomości, bowiem organ prawidłowo uznał, że wezwanie J. G. z dnia [...] grudnia 1952 r. w trybie art. 8 ust. 4 dekretu z 1949 r. do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wezwanie zbiorowe było przekazane do trybu obwieszczenia zgodnie z zezwoleniem z [...] grudnia 1951 r. [...] Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych pismem z [...] grudnia 1952 r. zwróciła się do Dzielnicowej Rady Narodowej W. o wywieszenie na tablicy ogłoszeń wezwania zbiorowego. W odpowiedzi Prezydium DRN W. pismem z [...] grudnia 1952 r. zwróciło wezwania i poinformowało Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych W., że wezwania były wywieszone na tablicy ogłoszeń od [...] do [...] grudnia 1952 r. Okoliczności te tworzą spójny ciąg zdarzeń i nie budzą wątpliwości. W niniejszej sprawie nie było podstaw do zaoferowania J. G. nieruchomości zamiennej tytułem odszkodowania, ponieważ jak wykazała wizja w terenie (styczeń 1952 r.) projektowana do wywłaszczenia część nieruchomości J. G. nie była zabudowana budynkami mieszkalnymi i gospodarskimi, a więc stanowiła grunt rolny, a nie gospodarstwo rolne (wniosek terenowy nr [...], poz. [...] wykazu z [...] stycznia 1952 r.). Natomiast brak wskazania w wezwaniu konkretnej ceny nabycia nie stanowił rażącego naruszenia prawa (por. uchwała NSA z 21 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OPS 2/08).

Jako kolejną przesłankę stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego skarżąca wskazała na fakt skierowania go do osoby zmarłej oraz brak udziału wszystkich następców w postępowaniu wywłaszczeniowym. Poza sporem jest, iż w ocenianym postępowaniu wywłaszczeniowym nie zapewniono udziału następcom prawnym zmarłej w [...] kwietnia 1955 r. M. B., która obok J. G. była współwłaścicielem wyżej opisanej nieruchomości. Spadek po M. B., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] maja 2001 r. sygn. akt [...] Ns [...], nabyli K. Z. i M. Z., natomiast spadek po K. Z. (zmarłym [...] maja 1996 r.) nabyła R. Z. (na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] stycznia 1997 r. sygn. akt [...] Ns [...], a z kolei spadek po R. Z. (zmarłej [...] kwietnia 2010 r.) nabyli A. A. i A. A. (na podstawi aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] maja 2010 r. Rep. A Nr [...]).

Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia zapadającego na gruncie dekretu z 1949 r. ma art. 40 ust. 1. Zgodnie z tym przepisem, orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Orzeczenie to stanowi podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej. Z powyższego wynika, że skutek prawny orzeczenia następował niezależnie od tego, kto był rzeczywiście właścicielem danej nieruchomości w chwili orzekania. Co więcej, skutek ten następował z datą wsteczną (a nie z chwilą, kiedy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna), co zbliża orzeczenie wywłaszczeniowe wydawane na gruncie dekretu z 1949 r. do orzeczeń wywłaszczeniowych wydawanych na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138). O rzeczowym charakterze rozstrzygnięcia o wywłaszczeniu na podstawie dekretu z 1949 r. świadczy również art. 21 ust. 2 tego dekretu, gdzie nie wskazano, jako elementu obligatoryjnego orzeczenia o wywłaszczeniu, osoby aktualnego właściciela nieruchomości (przewidziano natomiast obowiązek ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia oraz wskazania, na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło).

Reasumując stwierdzić należy, że na gruncie dekretu z 1949 r. wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego w sytuacji, w której właściciel ujawniony w księdze wieczystej nie żył (jak to miało miejsce w niniejszej sprawie), a równocześnie nie przeprowadzono postępowania o stwierdzenie spadku, nie oznacza, że decyzja wywłaszczeniowa jest obarczona jedną w wad nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Pominięcie przez organ administracyjny w takim przypadku następców prawnych dotychczasowego właściciela może być co najwyżej rozważane w kategoriach zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Zdaniem Sądu ocena zarzutu wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z rażącym naruszeniem prawa nie może abstrahować od rozwiązań przyjętych w danym akcie prawnym, na podstawie którego wydano orzeczenie oraz rozwiązań innych ustaw, które wówczas obowiązywały (wykładnia systemowa). W aspekcie wykładni systemowej wewnętrznej odwołać się należy m. in. do wyżej już wskazanych art. 40 ust. 1 i art. 21 ust. 2 dekretu z 1949 r., z których wynika, że możliwe było wywłaszczenie nieruchomości o nieustalonym stanie prawnym. Wniosek ten potwierdza również art. 17 ust. 3 pkt 5 dekretu z 1949 r., który reguluje sytuację, gdy wniosek dotyczy nieruchomości nie mającej urządzonej księgi wieczystej i dla której nie jest prowadzony zbiór dokumentów. Na gruncie przytoczonych wyżej przepisów dekretu z 1949 r. nie może budzić wątpliwości, że śmierć właściciela ujawnionego dotychczas w księdze wieczystej oraz nieprzeprowadzenie postępowania spadkowego nie stanowiły przeszkody do przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że dekret z 1949 r., obok wspomnianego wyżej dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., stanowił podstawowy akt prawny dotyczący wywłaszczenia nieruchomości aż do czasu wejścia w życie nowej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zatem przy ocenie zarzutu rażącego naruszenia prawa w odniesieniu do decyzji wywłaszczeniowych, wydanych na podstawie aktów z początku okresu powojennego, nie można pomijać oczywistego faktu, że w tym okresie ustalenie katalogu stron postępowania mogło być z istoty rzeczy utrudnione, a równocześnie zachodziła konieczność zagospodarowania nieruchomości na cele publiczne (por. np. wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., I OSK 1853/17). Należy tu w szczególności mieć na uwadze wielomilionowe straty ludzkie, ogromne zniszczenia m.in. co do ksiąg wieczystych, zmiany granic oraz bezprecedensowe migracje ludności. W takich warunkach przyjęcie, że wywłaszczenie nie jest możliwe w razie nieprzeprowadzenia postępowania spadkowego po zmarłym właścicielu, czyniłoby dekret z 1949 r. aktem dysfunkcjonalnym, uniemożliwiającym w znacznym stopniu odbudowę po zniszczeniach wojennych infrastruktury służącej celom publicznym oraz gospodarce narodowej (por. wyrok NSA z dnia 11 września 2018 r., I OSK 2256/16). Należy również odwołać się do obowiązujących w chwili wydawania przedmiotowego orzeczenia wywłaszczeniowego aktów prawnych regulujących ustrój ksiąg wieczystych oraz postępowanie spadkowe. Na znaczenie tych regulacji w aspekcie zarzutu rażącego naruszenia prawa zwrócił uwagę NSA m.in. w wyroku z 19 czerwca 2018 r., I OSK 1894/16. Zgodnie z art. 29 zd. 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 320), właściciel nieruchomości obowiązany był do ujawnienia swego prawa. Po trzecie, w chwili wydania spornego orzeczenia wywłaszczeniowego obowiązywał art. 46 dekretu z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe (Dz. U. Nr 60, poz. 328). Zgodnie z tym przepisem, w stosunku do osób trzecich, nie roszczących sobie praw do spadku w charakterze spadkobierców, spadkobierca może powołać się na następstwo prawne po spadkodawcy tylko wtedy, gdy uzyskał stwierdzenie swych praw do spadku. W świetle ww. regulacji, odpowiadającym zresztą co do istoty rozwiązaniom przyjętym w kodeksie cywilnym oraz ustawie o księgach wieczystych i hipotece, organ wywłaszczeniowy nie był uprawniony do samodzielnego ustalenia stanu prawnego nieruchomości, dla której prowadzona była księga wieczysta. Ponadto, wobec tego organu osoby uznające się za spadkobierców M. B. mogły udowodnić następstwo prawne wyłącznie prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Tymczasem w niniejszej sprawie spadkobiercy właściciela tabularnego zaniechali przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku (uczynili to dopiero w 2001 r.), podobnie jak nie zadbali o aktualność wpisów w księdze wieczystej (pomimo prawnego obowiązku ujawnienia swojego prawa w tej księdze). W takim przypadku to spadkobiercy M. B., ponoszą odpowiedzialność za skutki swych zaniechań, również w postępowaniu wywłaszczeniowym (zob. np. wyroki NSA z 27 marca 2018 r., I OSK 1016/16 oraz z 21 października 2015 r., I OSK 2535/14).

W konsekwencji stwierdzić należy, że dokonanie na gruncie dekretu z 1949 r. wywłaszczenia nieruchomości w sytuacji, gdy spadkobiercy dotychczasowego właściciela nieruchomości nie ujawnili swych praw w księdze wieczystej ani nie przeprowadzili postępowania spadkowego, nie może być zakwalifikowane jako wydanie decyzji w warunkach nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). w tym jako wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

W niniejszej sprawie nie miała również istotnego znaczenia okoliczność, czy Skarb Państwa dokonał wpisu prawa własności do księgi wieczystej na podstawie orzeczenia wywłaszczeniowego z 1956 r. i obciążenia nieruchomości w późniejszym czasie hipoteką. Badanie legalności ww. orzeczenia w aspekcie wad nieważności z art. 156 § 1 k.p.a. dotyczy bowiem stanu faktycznego i prawnego najpóźniej z daty wydania tego orzeczenia.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ weźmie pod uwagę zaprezentowaną powyżej ocenę prawną oraz wyjaśni i oceni, czy kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1956 r. w dacie jego wydania dotyczyło sprawy już poprzednio rozstrzygniętej orzeczeniem z [...] maja 1953 r. Ponadto rolą organu będzie także ustalenie czy, a jeżeli tak to kiedy na części nieruchomości ozn. hip. [...] o pow. 23.175 m2 zrealizowano osiedle pracownicze dla budowniczych P., oraz ocena tego w kontekście przesłanki "niezbędności" tej części nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Organ odwoławczy zbada również czy zgromadzony dotychczas materiał dowodowy jest wystarczający do wyjaśnienia wskazanych wyżej zagadnień. Jeżeli Minister uzna, że zebrane dowody nie są wystarczające do ustalenia stanu faktycznego sprawy, to z urzędu przeprowadzi uzupełniające postępowanie dowodowe w trybie art. 136 k.p.a., w szczególności w kwestii realizacji infrastruktury osiedla pracowniczego dla budowniczych P., z uwagi na to, że dostępne dowody nie wskazują, czy sporny grunt rolny należący do J. G. i M. B. był zagospodarowany pod konkretne elementy tego osiedla, a jeżeli tak to kiedy. Z akt administracyjnych nie wynika czy zrealizowanie celu wywłaszczenia nastąpiło między grudniem 1951 r., a majem 1952 r. jak twierdzi skarżąca. W zależności od poczynionych ustaleń organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Zważywszy na powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", Sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w punkcie 2. sentencji wyroku, na mocy art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., na które składał się wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł, zwrot kosztów zastępstwa procesowego (480 zł) stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) oraz opłata skarbowa za dokument pełnomocnictwa (17 zł) stosownie do art. 1 ust. 1 pkt 2 oraz pkt IV załącznika do ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1044 ze zm.).