Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 926/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.28 ust.2
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Alicja Polańska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi Z.O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] .


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2021 r., znak sprawy: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej: "Organ") utrzymał w mocy decyzję nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z [...] kwietnia 2021 r., którą odmówiono Z. O. (dalej: "Strona", "Skarżący") umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym sprawy.

Dnia [...] grudnia 2020 r. Strona zwróciła się do Organu z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W jego uzasadnieniu wskazała, że pismem z [...] listopada 2020 r. została poinformowana o figurującym na koncie zadłużeniu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strona podkreśliła, że powodem powstania zadłużenia była błędna informacja uzyskana od pracownika ZUS w kwestii obowiązku regulowania składek w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim. Nadto dodała, że do dnia zawieszenia działalności, przebywając na zwolnieniu lekarskim opłacała jedynie składkę na ubezpieczenie zdrowotne. W opinii Strony, nie ponosi ona żadnej odpowiedzialności za powstałe zadłużenie.

Strona wskazała, że od [...] r. jest osobą niepełnosprawną, bowiem [...] r. miała poważny wypadek samochodowy i od dnia wypadku utrzymuje się z renty powypadkowej. Nadmieniła, że z uwagi na stan zdrowia prowadzona działalność nie przynosiła oczekiwanych rezultatów finansowych. Z otrzymywanej renty tj. ok. [...] zł nie zawsze wystarczy na zakup leków. Strona dodała, że nie ma innego majątku, z którego mogłaby uregulować przedmiotowe zadłużenie. Podkreśliła przy tym, że żałuje, iż nie zawiesiła działalności już w [...] r. bowiem Jej stan zdrowia już w [...] r. nie pozwalał na prowadzenie firmy. Jako argument przemawiający za zastosowaniem umorzenia należności jest zdaniem Strony wysokość zadłużenia, która wobec stanu finansów Zakładu stanowi kwotę stosunkowo niewielką.

W dniu [...] marca 2021 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych,

Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ zdaniem Organu:

- w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ze zm. - zw. dalej: u.s.u.s.).

- Strona nie wykazała, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego;

- Strona nie wskazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- Strona nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dnia [...] kwietnia 2021 r. do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wpłynął wniosek Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu wniosku Strona oświadczyła, że po zapoznaniu się z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, odniosła wrażenie, że nie pochylono się w sposób choćby dostateczny nad Jej wnioskiem i sytuacją życiową, a uzasadnienie wskazuje, że interes Skarżącego nie został w ogóle rozważony tak jakby a priori założono, że umorzenie zaległości jest nie możliwe ze względu na interes ZUS. Strona podkreśliła, że Jej sytuacja życiowa nie ma tu żadnego znaczenia. W tym stanie rzeczy, Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy w sposób wnikliwy i merytoryczny, a nie pobieżnie przepisując uzasadnienie z innych spraw.

Strona poprosiła o wyjaśnienie znaczących rozbieżności co do wysokości Jej zadłużenia w ZUS. W załączeniu podała załącznik do pisma z [...] listopada 2020 r., w którym wyszczególnione było, że z tytułu ubezpieczeń społecznych, Strona była winna kwotę [...]zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł, a w decyzji Strona była już winna z tego tytułu, kwotę [...]zł, a odsetki wynosiły już [...] zł. Ubezpieczenie społeczne - zadłużenie na dzień [...] listopada 2020 r. wyniosło [...] zł., a w decyzji była to już kwota [...]zł. Fundusz Pracy [...] zł, a w decyzji widniała już kwota [...]zł.

Strona wskazała, że jak na okres niespełna 5 miesięcy, przyrost zadłużenia jest galopujący, przy czym dane w załączniku są porównywalne np. z kwotami wskazanymi w dotyczącym rozliczenia wpłat poczynionych przez nią w roku [...] Tym samym, Strona zakwestionowała wysokość swojego zadłużenia wskazanego w zaskarżonej decyzji.

Skarżący podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym trwałym [...] % uszczerbkiem na zdrowiu, od [...] marca 2019 r. ma zawieszoną działalność gospodarczą. Dzięki przypomnieniu dokonanym przez ZUS z [...] kwietnia b.r., Skarżący złożył przez internet wniosek o wykreślenie z rejestru przedsiębiorców, bowiem ze względu na swój stan zdrowia nigdy już nie powróci do wykonywania jakiejkolwiek działalności gospodarczej. W chwili obecnej, Skarżący nie ma żadnego źródła dochodów i mieć nie będzie. Skarżący będzie się starać o rentę specjalną. Do [...] r. Skarżący otrzymywał rentę z PZU S.A., z tytułu całkowitej utraty możliwości zarobkowej, jednak ze względu na zaległości alimentacyjne, Strona zawarła z PZU ugodę i dzięki niej spłaciła w całości zobowiązania alimentacyjne. Skarżący ma [...] lat, orzeczony stopień niepełnosprawności i trwały uszczerbek na zdrowiu w wysokości [...] %. Skarżący dodał, że w ZUS w B. otrzymał bodaj w roku [...] dwie bardzo ważne informacje:

1. że Skarżący ma rentę spoza systemu ubezpieczeń społecznych wobec czego, nie ma obowiązku opłacania składek społecznych,

2. druga to taka, że przebywając na zwolnieniu lekarskim, Skarżący nie płaci składek ZUS.

Niestety Skarżący dowiedział się, że obie informacje nie były prawdziwe.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Organu I instancji, Skarżący dowiedział się, że ZUS nie jest instytucją mającą za zadanie wyrównanie bilansu zysków i strat wynikających z nieprzemyślanych decyzji. Skarżący chciałby się więc zapytać, która Jego decyzja była nieprzemyślana.

Skarżący dodał, że dowiedział się również, że ze względu na swój wiek, stopień niepełnosprawności oraz orzeczenie o całkowitym braku możliwości zarobkowych ze względu na stan zdrowia, ZUS widzi możliwości odzyskania zadłużenia. Dla Organu niezrozumiałym było również, że osoba prowadząca działalność nie jest w stanie sama śledzić wszystkich przepisów i ich zmian. Zdaniem Skarżącego, zmian tych nie są w stanie śledzić nawet prawnicy, a co dopiero osoba niepełnosprawna, która próbuje prowadzić działalność, bo nie ma za co żyć, gdyż otrzymuje na rękę, po potrąceniu alimentów, [...] zł miesięcznej renty. Uprzednio przez [...] lat była to kwota [...]zł. Skarżący dodał, że przedsiębiorca udając się do ZUS po informacje zakłada, że są one prawdziwe i zgodne z prawem. W Jego przypadku okazało się, że stało się inaczej.

Skarżącego zastanawia brak odniesienia się Organu, że Jego zadłużenie w ponad 95% powstało w miesiącach, w których przebywał na zwolnieniu lekarskim.

Do wniosku Skarżący dołączył załącznik do dokumentu nr [...] z [...] listopada 2020 r.

Ponadto, w toku postępowania, Skarżący przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z [...] sierpnia 2021 r. oraz zeznanie podatkowe [...] za 2020 r.

Opisaną na wstępie, decyzją z dnia [...] października 2021 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymał w mocy decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z [...] kwietnia 2021 r., odmawiającą Skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Odnosząc się do zarzutów Skarżącego w sprawie zakwestionowania wysokości stanu należności, Organ uznał, że zadłużenie wykazane w decyzji ZUS z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] jest prawidłowe. Ponadto wskazał, że w toku postępowania wykazano, że decyzja określająca zadłużenie nr [...] z [...] sierpnia 2021 r. zawiera błędne zadłużenie. W związku z tym, ZUS Oddział w S. niezwłocznie wyda decyzję zmieniającą, określającą wysokość zadłużenia oraz wystosuje do Skarżącego poprawne rozliczenie konta z podziałem wpłat. Zdaniem Organu, otrzymana odpowiedź rozwieje wszelkie wątpliwości Skarżącego, dotyczące stanu zadłużenia na Jego koncie.

Organ wskazał, że z przedłożonego przez Skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej (zwany dalej "RON") z [...] sierpnia 2021 r. wynika, że: Skarżący jest żonaty; nie pracuje zarobkowo i nie pobiera świadczeń emerytalnych, bądź rentowych; Skarżący nie posiada także dochodu z innych źródeł oraz nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłku z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący ponosi miesięczne koszty związane z leczeniem w wysokości powyżej [...] zł; gospodarstwo domowe prowadzi z żoną D. O., która jest bezrobotna oraz z córką K. O., która się uczy; Skarżący nie posiada innych zobowiązań finansowych; Skarżący nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Nadto, Skarżący nie widzi prognoz na poprawę swojej sytuacji materialnej ze względu na stan zdrowia i nie ma możliwości uregulowania należności. Skarżący ma orzeczony trwały uszczerbek na zdrowiu w wysokości [...]%, od [...] r. Skarżący nie ma możliwości zarobkowych.

Organ wskazał, że w celu rozpatrzenia sprawy, korzystano z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, [...].

Analizując powyższą dokumentację, Organ przyjął powyższe dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że: zgodnie z CEIDG dnia [...] kwietnia 2021 r. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej A. Z. O. w zakresie pozostałej działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej, gdzie indziej nieskalsyfikowanej, obecnie Skarżący nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Skarżący nie widnieje jako właściciel żadnego pojazdu, ani nieruchomości. Żona Skarżącego - D. O. od [...] lipca 2021 r. jest zgłoszona wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego przez Powiatowy Urząd Pracy w Ś., jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych, wcześniej od [...] r. do [...] r. była zgłoszona przez PUP w Ś. jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych.

Jak ustalono, Dyrektor Oddziału ZUS w S. nie prowadzi obecnie w stosunku do Skarżącego, postępowania egzekucyjnego na rzecz wyegzekwowania przedmiotowych należności.

Organ wskazał, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Powołując następnie treść art. 24 ust 5b oraz art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Organ wskazał, że wobec wymaganych na dzień złożenia wniosku zaległości podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia:

- od [...] listopada 2020 r. tj. daty odbioru przez Skarżącego, wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia do daty uprawomocnienia się decyzji z [...] marca 2021 r.

Zatem, dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Następnie Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s., należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy, których treść powołał. Wskazał przy tym, że stanowią one zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Organ dodał także, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek, automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku Skarżącego:

- przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

- przesłanki określone w art. 28 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe.

- przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 3, nie zachodzi, ponieważ Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak:

- żaden uprawniony do tego organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności, nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na następców prawnych Skarżącego;

- przesłanka określona w art. 28 pkt 4a nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 5 nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 pkt 6 nie zachodzi, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS w S. nie prowadzi w stosunku do Skarżącego postępowania egzekucyjnego. Jednak nie można jednoznacznie stwierdzić, że w przypadku wszczęcia egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ: żaden uprawniony do tego organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności, nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na następców prawnych Skarżącego, na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy.

Organ podkreślił przy tym, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Organ wskazał następnie, że postępowanie w przedmiocie umorzenia ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie Organ bada, czy w sprawie występują przesłanki warunkujące umorzenie. W wypadku, gdy stwierdzi, że przesłanki nie występują to Organ nie ma wyboru rozstrzygnięcia i ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia należności. Natomiast w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia, Organ przystępuje do drugiego etapu, a więc w tym etapie ma uprawnienie, a nie obowiązek podjąć swobodnie wybrane przez siebie orzeczenie.

Powołując następnie art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wskazał, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zastrzegł przy tym, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria.

Zdaniem Organu, zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Powoływane przez Skarżącego okoliczności dotyczące otrzymania błędnej informacji w Oddziale ZUS w B. czy złego stanu zdrowia powodującego, że działalność nie przynosiła oczekiwanych dochodów i od [...] r. została zawieszona, nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Po pierwsze, to na, płatniku ciąży obowiązek dopilnowania obowiązku opłacania składek. Jako osoba prowadząca działalność gospodarczą Skarżący miał obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania. Organ nie może ponosić konsekwencji za niewiedzę i niedopilnowanie spraw przez samych płatników. Po drugie, postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i określenia wysokości wskazanego obowiązku, jak również postępowaniem w przedmiocie ustalenia przebiegu ubezpieczenia okresów prowadzenia pozarolniczej działalności, w której powstał dochodzony obowiązek przez podmiot obowiązany. Nie jest to postępowanie w sprawie rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek. Są to bowiem postępowania odrębne z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, podlegające kontroli sądu powszechnego, a organ nie ma kompetencji do badania istnienia należności z tytułu składek w tym postępowaniu.

Odnośnie zamknięcia działalności gospodarczej Organ wskazał, że jak sam Skarżący oświadczył, najpierw zawiesił swoją działalność z uwagi na fakt, że nie przynosiła satysfakcjonujących dochodów. Następnie, dzięki przypomnieniu dokonanemu przez ZUS [...] kwietnia br., Skarżący złożył przez internet wniosek o wykreślenie z rejestru przedsiębiorców, ponieważ ze względu na stan zdrowia nigdy już nie powróci Skarżący do wykonywania jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Zatem, Organ stwierdził, że zamknięcie działalności nie było spowodowane żadnym nadzwyczajnym wydarzeniem.

Organ dodał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej Skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS.

Odnośnie niepełnosprawności Skarżącego Organ oświadczył, że podchodzi ze zrozumieniem do problemów zdrowotnych Skarżącego. Jednak zdaniem Organu, brak jest podstaw, by stwierdzić, że uniemożliwiają one Skarżącemu uzyskiwanie dochodu, z uwagi na fakt, że Skarżący otrzymywał rentę z tytułu utraty możliwości zarobkowych, z której dobrowolnie zrezygnował, podpisując ugodę i spłacając w ten sposób zaległości alimentacyjne.

W ocenie Organu, jeśli problemy zdrowotne faktycznie uniemożliwiają Skarżącemu uzyskiwanie dochodu, to Skarżący powinien starać się o przyznanie świadczenia z tego tytułu lub w odwrotnym przypadku zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Z dokonanych ustaleń wynika zaś, że Skarżący zwrócił się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Jednak ZUS zmuszony był odmówić jej przyznania z uwagi na fakt, że Skarżący nie stawił się na badanie Lekarza Orzecznika ZUS, pomimo trzykrotnego wezwania. Ponadto, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący oświadczył, że będzie starał się o przyznanie renty specjalnej – dotychczas jednak Skarżący nie zwrócił się z takim wnioskiem.

Zdaniem Organu, nie można zatem stwierdzić, że Skarżący jest w chwili obecnej całkowicie pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżący nie powołał się też na sprawowanie opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. W związku z powyższym Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka ciężkiej choroby dłużnika lub sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. Organ wyjaśnił przy tym, że wspomniany stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu.

Następnie Organ wskazał, że z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w [...] r., Skarżący uzyskał ze stosunku pracy dochód w wysokości [...] zł; z pozarolniczej działalności gospodarczej Skarżący poniósł stratę w wysokości [...] zł, z praw autorskich dochód w wysokości [...] zł, z innych źródeł dochód w wysokości [...] zł. W [...] r. Skarżący nie uzyskał żadnego przychodu/dochodu. Z oświadczenia Skarżącego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która nie osiąga żadnego dochodu. Potwierdzają to informacje zawarte w systemie informatycznym ZUS. Żona Skarżącego pobierała zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł, od [...] r. do [...] r. Jak ustalił Organ, na utrzymaniu Skarżącego i żony, pozostaje córka K. O. ([...] lat), która obecnie uczy się. Organ założył, że Skarżący pobiera na córkę świadczenie wychowawcze z programu 500+, w wysokości [...] zł. Ponadto, Skarżący opłaca alimenty na córkę J. ([...] lat). Nadto, Skarżący zgodnie z oświadczeniem, ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości powyżej [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, Skarżący nie wykazał posiadania innych zobowiązań finansowych.

Organ skonfrontował dochód Skarżącego z kwotą minimum socjalnego ustaloną przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, która dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego za [...] r. została ustalona na kwotę [...]zł. Jak wskazał Organ, obecnie jedynym wykazywanym dochodem w gospodarstwie domowym Skarżącego jest świadczenie wychowawcze z programu 500+ w wysokości [...] zł.

Organ wskazał, że dochód w gospodarstwie domowym Skarżącego plasuje się na poziomie niższym od wskazanego minimum socjalnego. Jednak taka sytuacja wynika z świadomych działań Skarżącego i można stwierdzić, że nie ma charakteru permanentnego. Po pierwsze, Skarżący świadomie podpisał ugodę z ubezpieczycielem, który wypłacał Mu rentę z tytułu niezdolności do pracy. Podejmując taką decyzję Skarżący zdaniem Organu, musiał mieć pomysł i plan, z jakiego źródła utrzymywać się będzie po rezygnacji z wypłacanej co miesiąc renty. Poza tym, Skarżący nie stawił się na badania Lekarza Orzecznika, a wniosku o rentę specjalną nie złożył. W obecnej sytuacji, zdaniem Organu, Skarżący powinien starać się o przyznanie świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, bądź też jeśli stan zdrowia umożliwiałby wykonywanie pracy i nie otrzymałby takiego świadczenia powinien Skarżący podjąć pracę zarobkową. Przekonanie o tym, że sytuacja rodziny ulegnie zmianie Organ opiera również na fakcie, że żona Skarżącego zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna. Zatem, jak wskazał Organ, można sądzić, że żona Skarżącego (lat [...]) podejmie w przyszłości pracę.

Organ zwrócił również uwagę na fakt, że pomimo uzyskiwania bardzo małych dochodów Skarżący nie podnosi, że nie wystarcza mu środków na opłacanie miesięcznych opłat, takich jak rachunki, opłaty.

Ponadto Organ wskazał, że Skarżący uregulował swoje inne zobowiązania finansowe, a jednocześnie prosi o umorzenie należności składkowych. Organ podkreślił przy tym, że obowiązek zapłaty alimentów jest ważny, jednak spłata należności alimentacyjnych nie może stanowić przesłanki do umorzenia.

W ocenie Organu, w niniejszej sprawie trudno doszukać się cech wyjątkowości. ZUS widzi perspektywę na poprawę sytuacji w gospodarstwie domowym Skarżącego.

Zdaniem Organu, w sytuacji podjęcia przez Skarżącego i jego żonę odpowiednich działań są Państwo w stanie zapewnić rodzinie dochód wyższy od wyżej wymienionego minimum socjalnego. W tej sytuacji byłby Pan w stanie spłacać niniejsze zadłużenie w formie układu ratalnego. Zatem dopóki ZUS upatruje szansę na poprawę sytuacji Skarżącego, podjęcie decyzji o umorzeniu byłoby sprzeczne z dobrze pojętym interesem publicznym. Jednocześnie skoro Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, to sytuacja Skarżącego, nie jest na tyle trudna, aby spłata zadłużenia pozbawiła rodzinę Skarżącego, środków do życia.

W ocenie Organu, zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna Skarżącego całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] października 2021 r. , Skarżący wniósł o uchylenie wydanych decyzji w całości i o umorzenie zaległości, za których powstanie winny jest ZUS udzielając Skarżącemu błędnych informacji i pouczeń.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że w korespondencji do ZUS wielokrotnie wskazywał, że jestem osobą niepełnosprawną, która na skutek niskiej i nierewaloryzowanej przez ubezpieczyciela renty, była zmuszona podjąć próbę prowadzenia działalności gospodarczej. Próba ta nie powiodła się ze względu na stan zdrowia, czego najlepszym dowodem jest wielość zwolnień lekarskich jakie znajdują się w aktach ZUS obejmujących swoimi okresami - okresy za które żądane są od Skarżącego obecnie składki ZUS.

Skarżący dodał, że część składek objętych decyzją z dnia [...] października 2021 r. jest już przedawniana, a pozostałe wyjaśnienia Skarżący złoży przed Sądem.

W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wniósł o oddalenie skargi, rozstrzygnięcie sprawy także pod nieobecność organu, przeprowadzenie dowodów z dokumentów zawartych w aktach postępowania przed ZUS oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych.

Pismem procesowym z dnia [...] grudnia 2021 r. Skarżący rozwinął argumentację skargi. Skarżący ponownie wskazał, że około końca [...] r. w inspektoratach ZUS w B., G. i chyba w N. M. L. został poinformowany, że skoro otrzymuje świadczenie rentowe z poza systemu ZUS to nie musi opłacać ZUS za wyjątkiem składki zdrowotnej. Nadto, Skarżący dodał, że w [...]% okresów za które nie opłacił składek, był na zwolnieniach lekarskich. W związku z tym, Skarżący wniósł o przeprowadzenie przez Sąd dowodu na tą okoliczność poprzez zobowiązanie ZUS do przedstawienia szczegółowego zestawienia i porównania okresów za które składek nie uiścił ze okresami przebywania przez Skarżącego na zwolnieniach lekarskich.

Skarżący wskazał również, że nie jest prawdziwe twierdzenie pełnomocnika ZUS, który twierdzi, że Skarżący zrezygnował z otrzymywania renty z tytułu utraty możliwości zarobkowych. Prawda jest prozaiczna. Otóż Skarżący zdecydował się na zawarcie ugody z ubezpieczycielem tylko dlatego, że na skutek pogarszającego się stanu zdrowia, chciał pospłacać zaległości alimentacyjne i uregulować inne zobowiązania finansowe, które powstały w latach [...], kiedy to otrzymywał na rękę kwotę [...]zł. Wbrew twierdzeniom Organu, Skarżący nie posiada również żadnego majątku.

Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm. - dalej w skrócie "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, czyli badają zaskarżone akty pod względem zgodności z prawem, w tym decyzje administracyjne. Z treści art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi, czyli kontroli sądowej, jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...].10.2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...].04.2021 r., którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, gdyż - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - nie wystąpiły przesłanki nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423 z późn. zm. - zwanej w skrócie "u.s.u.s."), a także nie wystąpiły okoliczności określone w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 - zwanego w skrócie "rozporządzeniem", uzasadniające umorzenie należności oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zatem, Organy uznały, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na zastosowanie wnioskowanej przez Skarżącego ulgi przez umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek (jak wynika z akt sprawy za poszczególne okresy rozliczeniowe 2016 r. do 2018 r.), przy czym kwestionowana wysokość zaległości jest przedmiotem odrębnej decyzji nr [...] z dnia [...].04.2021 r., i jest również kwestionowana w skardze).

Nie budzi wątpliwości, że decyzja wydawana w trybie art. 28 u.s.u.s., jak i w trybie § 3 ust. 1 rozporządzenia, są decyzjami o charakterze uznaniowym.

W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku organ, który może, ale nie musi, wydać rozstrzygnięcia pozytywnego dla zobowiązanego. Należy jednak podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego orzeczenia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia wnioskowanych należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

Jakkolwiek ustawodawca pozostawił organom swobodę w podejmowaniu rozstrzygnięcia, to nie może budzić wątpliwości, że jest ono uwarunkowane koniecznością dokonania szczegółowej analizy prowadzonej sprawy pod kątem wskazanych w przepisie dyrektyw wyboru oraz prowadzenia postępowania zgodnie z przepisami procedury, w rozpoznawanej sprawie - przepisami K.p.a. Dlatego też sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a mianowicie, czy Organ zebrał materiał dowodowy wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i rozważył wszystkie występujące w sprawie okoliczności, które mogą mieć istotny wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Sąd badający zaskarżoną decyzję bada zatem, czy nie nosi ona cech dowolności, a więc, czy Organ rozstrzygający w sprawie zebrał dostatecznie materiał dowodowy w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego (tutaj, art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia) i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych występujących w badanej sprawie, a także, czy właściwie uzasadnił swoje stanowisko.

Przepis art. 107 § 3 K.p.a. stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś rozstrzygnięcia odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z rozstrzygnięć takich musi zatem wynikać między innymi,

że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja ZUS oraz poprzedzająca ja decyzja Organu I instancji wymagały uchylenia, gdyż Organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 7 K.p.a., i wbrew wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 K.p.a., nie przedstawił argumentacji przekonującej do podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia wnioskowanej należności w kontekście okoliczności występujących w badanej sprawie.

Mimo, że w rozpoznawanej sprawie Organy obu instancji podjęły działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego gromadząc dowody w celu ustalenia wystąpienia ustawowych przesłanek, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, i zajęły stanowisko co do każdej przesłanki z osobna, to jednak, w ocenie Sądu, rozważenie tych przesłanek nie jest pełne i wystarczające, co w konsekwencji uniemożliwiło Sądowi pełną kontrolę co do tego, czy w sprawie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Analizując materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że sprawa wymaga ponownej dogłębnej oceny z uwzględnieniem wszystkich okoliczności występujących w badanej sprawie, i z tego też powodu uwzględnił skargę.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie została przeprowadzona gruntownie i starannie analiza wszystkich okoliczności występujących w sprawie, wadliwie bowiem uznano bez przekonującego uzasadnienia, że w stosunku do Skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek niezbędnych do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), jak i brak okoliczności uzasadniających umorzenie należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia, podczas gdy z załączonej do akt sprawy dokumentacji lekarskiej jednoznacznie wynika, że stan zdrowia Skarżącego (lat 56, wykonywał pracę [...] - cierpi na [...]) pogarsza się i nie rokuje zmiany na lepsze. Już z informacji lekarskiej z dnia [...].06.2011 r., sporządzonej przez lekarza internistę, specjalistę medycyny pracy, I. C.-M., wynika bowiem, że po wypadku komunikacyjnym w [...] r., w toku którego doznał rozległego urazu [...], co skutkowało uszkodzeniem [...], a także uszkodzeniem [...], co doprowadziło m. in. do [...] - zmiany te mają charakter trwały i nie rokują poprawy. Rozpoznano [...]. Od czasu wypadku pojawiły się zawroty głowy i zaburzenia równowagi. Stwierdzono zaniki [...]. Zmiany, obejmujące [...], już w [...] roku zostały zakwalifikowane jako trwałe, nie rokujące wyleczenia. W [...] r. orzeczono bezwzględny zakaz obciążania wzroku oraz ewentualnie pracę lekką. Nadto - jak wynika z ww. informacji lekarskiej z dnia [...].06.2011 r. - odnosząc się do wskazania co do podnoszenia kwalifikacji zawodowych, lekarz internista, specjalista medycyny pracy, I. C.-M. wskazała, że zdumienie budzi wskazanie podnoszenia kwalifikacji zawodowych, gdyż opiniowany jest wykształcony, jest [...] i ze względu na uszkodzenie oka, praca przy monitorze ekranowym jest przeciwwskazana, gdyż dłuższa fiksacja wzroku na odległości monitora, tj. ok. 60 cm, doprowadziłaby do dalszego upośledzenia wzroku. Jeżeli zaś podnoszenie kwalifikacji miałoby oznaczać wyuczenie pracy robotnika (pracownika fizycznego), jest to niespójne z wynikami dotyczącymi trwałego uszkodzenia [...]. Skarżący ma bowiem zawroty głowy oraz zaburzenia równowagi. Ma problemy z wykonywaniem pracy w pozycji stojącej. Jednocześnie obserwuje się [...], która dyskwalifikuje go do wielu prac fizycznych w związku z zagrożeniami bezpieczeństwa pracy. Końcowo lekarz stwierdził, że podejmowane działania lecznicze są nieskuteczne w związku z trwałością zmian powypadkowych. Nadto, z pozostałej dokumentacji lekarskiej, w tym z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...].01.2018 r. wynika, że Skarżący cierpi także na inne dolegliwości ([...]).

Na podstawie już samej załączonej do akt dokumentacji medycznej wywieść można, że stan zdrowia Skarżącego nie ulegnie poprawie, a wręcz przeciwnie, stan jego zdrowia sukcesywnie się pogarsza, co wskazuje, że nie jest w ogóle zdolny do podjęcia jakiejkolwiek pracy, co z kolei przekłada się na zdolność spłaty zadłużenia z tytułu składek.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nadto wynika, że z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w [...] r. Skarżący uzyskał ze stosunku pracy dochód w wysokości [...] zł; z pozarolniczej działalności gospodarczej Skarżący poniósł stratę w wysokości [...] zł, z praw autorskich dochód w wysokości [...] zł, z innych źródeł dochód w wysokości [...] zł. W [...] r. Skarżący nie uzyskał żadnego przychodu/dochodu. Z oświadczenia Skarżącego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która nie osiąga żadnego dochodu. Potwierdzają to informacje zawarte w systemie informatycznym ZUS. Żona Skarżącego pobierała zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł w okresie [...] r. Jak ustalił Organ, na utrzymaniu Skarżącego i żony, pozostaje córka K. O. ([...] lat), która obecnie uczy się. Organ założył, że Skarżący pobiera na córkę świadczenie wychowawcze z programu 500+, w wysokości [...] zł. Ponadto, Skarżący opłaca alimenty na córkę J. ([...] lat). Nadto, Skarżący zgodnie z oświadczeniem, ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości powyżej [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, Skarżący nie wykazał posiadania innych zobowiązań finansowych.

Nadto, Organ skonfrontował dochód Skarżącego z kwotą minimum socjalnego ustaloną przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, która dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego za [...] r. została ustalona na kwotę [...] zł. Natomiast, jak wskazał Organ, obecnie jedynym wykazywanym dochodem w gospodarstwie domowym Skarżącego jest świadczenie wychowawcze z programu 500+ w wysokości [...] zł.

Co istotne, Organ wskazał przy tym, że dochód w gospodarstwie domowym Skarżącego plasuje się na poziomie niższym od wskazanego minimum socjalnego. Jednak taka sytuacja, zdaniem Organu, wynika ze świadomych działań Skarżącego i można stwierdzić, że nie ma charakteru permanentnego, gdyż, po pierwsze - Skarżący świadomie podpisał ugodę z ubezpieczycielem, który wypłacał Mu rentę z tytułu niezdolności do pracy. Podejmując taką decyzję Skarżący, zdaniem Organu, musiał mieć pomysł i plan, z jakiego źródła utrzymywać się będzie po rezygnacji z wypłacanej co miesiąc renty. Poza tym - Skarżący nie stawił się na badania Lekarza Orzecznika, a wniosku o rentę specjalną nie złożył. W obecnej sytuacji, zdaniem Organu, Skarżący powinien starać się o przyznanie świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, bądź też jeśli stan zdrowia umożliwiałby wykonywanie pracy i nie otrzymałby takiego świadczenia powinien Skarżący podjąć pracę zarobkową. Przekonanie o tym, że sytuacja rodziny ulegnie zmianie, Organ oparł również na fakcie, że żona Skarżącego zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna. Zatem, zdaniem Organu można sądzić, że żona Skarżącego (lat [...]) podejmie w przyszłości pracę.

Już same te okoliczności wskazują, że Organ nie dokonał dogłębnej analizy sytuacji Skarżącego w kontekście przesłanek przewidzianych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek

Poza sporem jest w sprawie, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie pozostałej działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej, jednak od dnia [...].04.2021 r. zaprzestał prowadzenia tej działalności gospodarczej. Z akt sprawy nie wynika także, by Skarżący i jego rodzina korzystała z pomocy społecznej.

Niewątpliwie zatem, sytuacja osobista Skarżącego jest trudna i złożona, zarówno pod względem zdrowotnym, materialnym, jak i rodzinnym, w związku z tym wymaga szczególnego podejścia i oceny.

Podkreślenia przy tym wymaga kwestia w przedmiocie uznania administracyjnego. Problematykę tę niejednokrotnie już podejmował Naczelny Sąd Administracyjny, m. in. w wyroku z 19 marca 1981 r., sygn. akt SA 234/81, w którym stwierdził, że: 1) zaniechanie przez organ administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona powołuje się na określone ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji; 2) uprawnienie organu administracji państwowej do wydawania decyzji o charakterze uznaniowym, nie zwalnia tegoż organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej pod względem prawnym i faktycznym.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że w analizowanej sprawie nie wykazano się prawidłowym rozumieniem "uznania administracyjnego". Dokonując ponownej oceny okoliczności występujących w sprawie należy szczegółowo zbadać i przeprowadzić wnikliwą analizę obecnej sytuacji zdrowotnej Skarżącego, która w istocie ma wpływ na całą jego sytuację materialną, jak i jego rodziny, a tym samym na możliwość zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych i jego rodziny. Wobec niewątpliwie trudnej sytuacji osobistej Skarżącego, należy również uwzględnić - przy ponownej analizie sprawy - istotę (cel) ubezpieczenia społecznego, a mianowicie, że system ubezpieczeń społecznych jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego, nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny.

A zatem, badając ponownie sytuację zdrowotną, majątkową i rodzinną Skarżącego, należy dokonać tego bardziej wnikliwie niż dotychczas, przy czym należy uwzględnić, czy rzeczywiście Skarżący ma realne możliwości podjęcia pracy zarobkowej; czy stan zdrowia Skarżącego w ogóle pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jest to uzasadnione tym bardziej, że z załączonej do akt sprawy dokumentacji lekarskiej wynika, że ze względu na stan zdrowia Skarżący w istocie już od kilku lat jest niezdolny do podjęcia pracy zarobkowej. Należy uwzględnić, czy z uwagi na stan zdrowia Skarżący nie wymaga np. opieki osób trzecich, lub występują sytuacje, w których nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Do istotnych okoliczności, które powinny być wzięte pod uwagę jest także, jaki zawód (kwalifikacje) faktycznie posiada Skarżący i czy faktycznie ma on możliwości podjęcia pracy w zakresie swojego wykształcenia. Ponadto, wymaga zbadania zdolność do zarobkowania oraz wykształcenie żony Skarżącego, stan jej zdrowia i wiek. W przypadku zaś stwierdzenia, że Skarżący ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia, twierdzenia te nie mogą być gołosłowne, muszą być wykazane dowodami. W związku z tym, że Organ podniósł, że Skarżący zwrócił się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, jednak ZUS był zmuszony odmówić jej przyznania z uwagi na niestawiennictwo Skarżącego na badanie Lekarza Orzecznika ZUS, mimo 3-krotego wezwania, a nadto podniósł, że będzie się starał o przyznanie renty specjalnej, Organ powinien wyjaśnić przyczyny takiego zachowania.

Podczas ponownego badania sprawy konieczne jest kierowanie się przesłankami uprawniającymi do umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki za zwłokę od tych składek) przewidzianymi w art. 28 u.s.u.s., ale w szczególności w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że o ile decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne może być wydana z powodu ich całkowitej nieściągalności, o tyle decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami tychże składek, może być wydana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jednak może zapaść tylko wtedy "jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", jak wymaga tego przepis § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, co w szczególności ma miejsce w razie wykazania zaistnienia którejkolwiek z sytuacji przewidzianej w tym przepisie. Należy przy tym zwrócić uwagę, że wprawdzie w przypadku ustalenia wystąpienia obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność - art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ważny interes osoby zobowiązanej - art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), ustawodawca pozostawił Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w przypadku zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, nadając tym samym podejmowanym w tym zakresie decyzjom charakter tzw. decyzji uznaniowych, to nie oznacza na gruncie materialnoprawnych przesłanek tych decyzji, ściśle określonych przez prawodawcę, że uznaniowy charakter takiej decyzji ("może umorzyć") pozwala na swobodną dowolność tego organu w stosowaniu omawianej ulgi, sprowadzającą się do odmowy jej zastosowania, i to w sytuacji, gdy Organ niespornie ustalił, że Skarżący zaprzestał prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku (nieruchomego, ruchomego), zatem, że wystąpiła przesłanka nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., a jednocześnie nie rozważył niemożności zapłaty należności ze względu na stan zdrowia Skarżącego, jego stan majątkowy i sytuację rodzinną (żona bezrobotna i dziecko w wieku szkolnym), w kontekście, czy zapłata tych należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Mając zatem na uwadze, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotne jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi.

Brak starannego i rzetelnego rozważenia i indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji Skarżącego, w szczególności zdrowotnej, która niewątpliwie ma wpływ na jego sytuację materialną i jego rodziny (i która niewątpliwie nie nosi znamion sytuacji przejściowej) z punktu widzenia skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, powoduje, że zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności.

W rozpoznawanej sprawie Organ nie dokonał niezbędnych ustaleń, w szczególności co do faktycznej sytuacji Skarżącego i jego rodziny, w tym co do ich kwalifikacji, realnych możliwości zarobkowych Skarżącego i jego żony, a w szczególności obecnego stanu zdrowia Skarżącego, przy uwzględnieniu istotnych okoliczności, że Skarżący, mimo niewątpliwie złego stanu zdrowia od [...] r., nie korzystał wraz z rodziną z środków pomocy społecznej, lecz podjął trud prowadzenia działalności gospodarczej, co wymaga rozważenia na gruncie art. 7 K.p.a., czy odmowa umorzenia należności składkowych w okolicznościach występujących w przedmiotowej sprawie w istocie leży w interesie społecznym, a więc, czy nie będzie skutkowała koniecznością uruchomienia pomocy publicznej w innej formie.

Jak wynika bowiem z założenia Organu (bo nawet nie z ustaleń), dochody Skarżącego i jego rodziny ograniczają się w istocie do świadczenia na dziecko 500+, co niewątpliwie, po pierwsze - nie jest przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny, a po drugie - nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, ale jednocześnie pozwala domniemać, że Skarżący i jego rodzina korzysta pomocy osób trzecich (pozapublicznej). Okoliczność ta powoduje konieczność rozważenia w ramach uznania administracyjnego, czy w okolicznościach faktycznych występujących w badanej sprawie zaległe składki mogą być umorzone, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Nie dokonano ustaleń, czy opłacenie należności z tytułu składek, nawet w części, pogłębiłoby i tak bardzo trudną sytuację Skarżącego i jego rodziny, pozbawiając wszystkich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Innymi słowami, czy zapłata zaległości przez Skarżącego, z uwagi na jego problemy zdrowotne, jest w ogóle możliwa, i czy leży w interesie społecznym.

Rozpoznając zatem sprawę ponownie, Organ zobowiązany będzie w pierwszej kolejności zbadać, zgodnie z przepisami art. 7 oraz art. 77 K.p.a., w sposób wyczerpujący aktualną sytuację Skarżącego i jego rodziny, w szczególności obecny stan zdrowia Skarżącego, a także kwalifikacje żony (czy istnieje realna możliwość podnoszenia kwalifikacji w sytuacji chorego męża), a następnie ocenić, w świetle zebranego materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), czy istnieją przesłanki umorzenia, w tym przewidziane w art. 28 u.s.u.s., ale w szczególności w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia. Dokonując oceny przesłanek wymienionej w pkt 1 i 2 § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Organ dokładnie ustali faktyczną sytuację Skarżącego, uwzględniając wiek Skarżącego i jego żony, stan zdrowia, łączne dochody pozostałe na prowadzenie wspólnego gospodarstwa, które, jak wskazał Organ, cyt.: "(...) plasuje się na poziomie niższym od wskazanego minimum socjalnego", w tym na konieczne wydatki całej rodziny. Organ także szczegółowo rozważy, czy przymusowa spłata należności spowoduje zagrożenie egzystencji Skarżącego i jego rodziny oraz konieczność skorzystania z pomocy społecznej. Organ podatkowy więc przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w celu usunięcia wszystkich istniejących w badanej sprawie wątpliwości, uwzględni wiążącą go sądową ocenę prawną sprawy i wskazania Sądu co do kierunku postępowania, stosownie do art. 153 P.p.s.a., i w ponownej ocenie sprawy przedstawi wyczerpującą motywację rozstrzygnięcia, stosownie do art. 11 K.p.a. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek wątpliwości co do okoliczności faktycznych istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy zaistniałych na gruncie już zgromadzonego materiału dowodowego, w celu ich usunięcia Organ ma obowiązek przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe uzupełniające materiał dowodowy w sprawie (art. 77 § 1 K.p.a.), przy czym Organ administracji nie może ograniczyć się do oczekiwania na przedstawienie przez stronę dowodów potwierdzających jej żądanie, lecz powinien aktywnie dążyć do wyjaśnienia sprawy (zob. np. wyrok NSA z 17 maja 1994 r., SA/Lu 1921/93), co jednak nie zwalnia strony z obowiązku współprzyczynienia się do zapewnienia pełnego (wyczerpującego) zebrania materiału dowodowego – w drodze złożenia wyjaśnień lub przytoczenia innych dowodów w sprawie. Następnie Organ w sposób wyczerpujący rozpatrzy cały materiał dowodowy dokonując kompleksowej oceny całokształtu okoliczności występujących w sprawie. Nadto, rozpoznając ponownie niniejszą sprawę, Organ powinien mieć na uwadze, że interes społeczny nie zawsze przekłada się ponad słuszny interes obywateli (strony), co do zasady jest on równoważny, ale o tym decydują zawsze okoliczności faktyczne występujące w konkretnym przypadku. Z punktu widzenia struktury i celów postępowania administracyjnego należy przyjąć, że interes społeczny i słuszny interes obywateli są prawnie równorzędne, wobec czego organ administracji nie może kierować się założeniem o nadrzędności interesu społecznego nad interesem obywatela (zob. np. W. Dawidowicz, Zarys procesu..., s. 44–45; A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, komentarz do art. 7, teza 1). Pierwszeństwo interesu społecznego nad słusznym interesem strony nie jest wynikiem jego nadrzędności rozumianej w sposób formalny i mechaniczny, ale wynikiem stwierdzenia, że istniejący w konkretnym przypadku interes społeczny jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (zob. tezę pierwszą wyroku SN z 18 listopada 1993 r., III ARN 49/93, OSNCP 1994, nr 9, poz. 181). Słuszny interes strony powinien być uwzględniony przez organ administracji aż do granic kolizji z interesem społecznym (zob. np. wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57; wyrok NSA z 13 stycznia 1995 r., II SA 1691/93, Prok. i Pr. 1995, nr 9, poz. 44; wyrok NSA z 18 stycznia 1995 r., SA/Wr 1386/94, POP 1996, nr 6, poz. 181). Organ, badając interes społeczny ze słusznym interesem strony, powinien więc uwzględnić szczególną sytuację osobistą Skarżącego, zwracając przede wszystkim uwagę, że problemy zdrowotne Skarżącego rozpoczęły się w [...] roku i nadal trwają, a lekarz w istocie stwierdził, że podejmowane działania lecznicze są nieskuteczne w związku z trwałością zmian powypadkowych, co ma przełożenie na zdolność zarobkowania, w tym na całą sytuację materialną rodziny (żona bezrobotna, dziecko w wieku szkolnym), a w konsekwencji na możliwość spłaty zaległości z tytułu składek (nawet, jeżeli żona podejmie zatrudnienie, czy ewentualnie pozwoli to na doprowadzenie stanu dochodów rodziny do wysokości ponad minimum socjalne, a w konsekwencji na spłatę zaległości bez uszczerbku dla zobowiązanego i jego rodziny).

W tych okolicznościach sprawy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a) i c) P.p.s.a., uwzględnił skargę jako w pełni uzasadnioną i uchylił decyzje Organów obydwóch instancji.

Sąd nie orzekł w przedmiocie kosztów sądowych, gdyż niniejsza sprawa z Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS jest zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., zaś strona skarżąca nie była reprezentowana przez pełnomocnika.

Niniejsza sprawa, ze względu na brak zgody wszystkich stron postępowania sądowoadministracyjnego na przeprowadzenie rozprawy na odległość, z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku, została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 grudnia 2021 r. wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wiązanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.), o czym poinformowano obie strony postępowania, wskazując na możliwość przedłożenia dodatkowego stanowiska w sprawie.

Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl