Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1397/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.24 ust.4,art.28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędziowie NSA Ludmiła Jajkiewicz Wojciech Kręcisz (spr.) Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 217/12 w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników oraz odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od L. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 217/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę L. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników oraz odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

L. K., wnioskiem z [...] sierpnia 2011 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: ZUS) o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych w całości, ewentualnie o umorzenie odsetek od tych zaległości w całości. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją oraz przedawnieniem części zobowiązań. Dodatkowo podniósł, że nie prowadzi działalności gospodarczej z powodu jej likwidacji, nie posiada też jakiegokolwiek majątku na zaspokojenie zaległości i nie ma możliwości do przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.

Decyzją z [...] października 2011 r. ZUS orzekł: w punkcie I. o umorzeniu postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od stycznia do maja, lipiec, od września do października i grudzień 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł, w punkcie II. zaś, o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za powyższy okres w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z obowiązującym stanem prawnym umorzenie składek na ubezpieczenia, w części finansowanej przez ubezpieczonych za zatrudnianych przez wnioskodawcę pracowników jest niedopuszczalne ze względu na przepis art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, który rozstrzyga kwestie umarzania należności z tytułu składek.

Odnośnie punktu II sentencji wyjaśnił natomiast, że ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 r., został wprowadzony dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, do których stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W konsekwencji 10-letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 2002 r. jeśli nie uległy przedawnieniu i nie wygasły przed dniem 1 stycznia 2003 r., jak i zobowiązań powstałych od dnia 1 stycznia 2003 r.

Wnioskiem z dnia 21 listopada 2011 r. skarżący zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazał na zarzut dotyczący przedawnienia zaległych składek. Ponadto podniósł, ze działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego została zlikwidowana i obecnie nie ma on jakiegokolwiek majątku na zaspokojenie zaległości.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2011 r.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia organ wskazał, że z dniem 1 stycznia 2003 r. ustawodawca wprowadził 10-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek, w stosunku do należności, które na dzień wprowadzenia zmiany nie uległy przedawnieniu na skutek upływu5-letniego terminu przedawnienia. W rozpoznawanej sprawie, 5-letni termin przedawnienia należności za okres od stycznia do maja, lipca, od września do października oraz grudnia 1999 r., funkcjonujący do dnia 31 grudnia 2002 r., upływał po dniu 1 stycznia 2003 r. W związku z czym do tych należności stosuje się 10-letni okres przedawnienia, bez konieczności wystąpienia okoliczności o których mowa w ust. 5 art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. W stosunku do ww. należności nie upłynął również 10-cio letni termin przedawnienia, bowiem bieg terminu został zawieszony, zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z dniem 6 października 2008 r. w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego ze świadczenia rentowego.

Ponadto organ odwoławczy podał, że art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi zamknięty katalog ustawowych przesłanek, w przypadku spełnienia których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Zakład nadmienił również, że wnioskodawca posiada majątek nieruchomy opisany w [...] oraz uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł brutto. Z przedmiotowego świadczenia prowadzone jest postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], z którego uzyskiwane są kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. w zw. z art. 23 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) poprzez niewłaściwe zastosowanie, w wyniku czego nie uwzględniono faktu przedawnienia zobowiązania w składkach na ubezpieczenia społeczne powstałych przed 1 stycznia 2003 r. Nadto przedmiotowej decyzji zarzucił stronniczość, ponieważ pomimo udowodnienia w całości braku jakichkolwiek środków do życia oraz potwierdzeniu tej sytuacji w postępowaniu dowodowym przez ZUS odmówiono bezpodstawnie umorzenia zaległości. W związku z tym pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie obydwu decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest zasadna.

Sąd wskazał, że odnośnie umorzenia zaległości z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, które w części są finansowane przez płatnika, jak i w części finansowane przez ubezpieczonych - pracowników, na podstawie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, postępowanie tym zakresie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, ponieważ organ pozbawiony jest możliwości orzekania w tym zakresie.

Sąd I instancji wskazał również, że biorąc pod uwagę obowiązujący do 1 stycznia 2003 r. 5-letni okres przedawnienia, żadne zaległości skarżącego nie przedawniły się przed 1 stycznia 2003 r. Oznacza to, że w momencie wejścia w życie nowych przepisów wprowadzonych ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw zobowiązania skarżącego nie były przedawnione. Jeśli w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy – tym samym powstaje nowy termin przedawnienia. Nie dochodzi tu – wbrew zarzutowi skargi – do działania prawa wstecz, albowiem zobowiązanie jest nadal takie samo. Ustawodawca nie możne jedynie wydłużyć terminu przedawnienia roszczenia, który już upłynął. W takim wypadku dochodziłoby do działania prawa wstecz, albowiem wygasłe roszczenie "odżyłoby" na nowo (tak w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2007 r. (sygn. I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266). W uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r. sygn. II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), również uznano, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych.

Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji wskazał, że należności skarżącego, które nie uległy przedawnieniu do 31 grudnia 2002 r., podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003r.

Sąd badając sprawę w zakresie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia zaległych należności składkowych uznał za prawidłową ocenę organu, że stan finansowy skarżącego wskazuje na brak przesłanki całkowitej nieściągalności składek, o jakiej jest mowa w art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości około [...] zł, posiada na zasadzie współwłasności z żoną mieszkanie o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość o powierzchni [...] m² (hipoteka przymusowa na sumę [...] zł.). Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną J. K. (rozdzielność majątkowa), stałe wydatki związane z utrzymaniem, to jak wskazał skarżący, miesięczne opłaty w kwocie [...] zł., leczenie [...] zł. oraz jedzenie i ubranie w kwocie [...] zł.

Sąd podniósł, że na obecnym etapie sprawy – wbrew zarzutom skargi – nie zachodzi więc sytuacja braku jakichkolwiek perspektyw na zaspokojenie zaległych zaległości składkowych wobec ZUS. Podał, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w ramach egzekucji prowadzonej przez Naczelnika US [...] wyegzekwowano w październiku 2011 r. kwotę [...] zł, podobnie w listopadzie 2011 r.

Za trafne Sąd uznał stanowisko organu, że w sprawie nie zostały również spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W aktach sprawy brak jest dowodów, z których wynikałoby, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawcy, nie jest on w stanie uregulować zaległości z tytułu należności wobec ZUS, jak również, że pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Sąd podkreślił również, że ewentualna zmiana sytuacji zobowiązanego i wystąpienia w niej nowych okoliczności, uprawnia go do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległych należności.

L. K. zaskarżył powyższy wyrok wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. z 2007 r. Dz.U. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym z dnia przed 1 stycznia 2003 r. w zw. z art. 23 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074) poprzez niewłaściwe zastosowanie, w wyniku czego nie uwzględniono faktu przedawnienia zobowiązania w składkach na ubezpieczenie społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r.,

- art. 28 ust. 1 i nast. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich pominięcie w wyniku czego, osobie która nie posiada żadnego majątku odmówiono prawa umorzenia zaległości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a., terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze.

Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a mianowicie na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną i wykładnię niewłaściwe zastosowanie.

Merytoryczną ocenę stawianych w skardze kasacyjnej zarzutów, w kontekście przepisu 183 § 1 w związku art. 174 pkt 1 w związku z art. art. 176 p.p.s.a., a także w kontekście sposobu, w jaki zarzuty te zostały postawione i uzasadnione przez autora skargi kasacyjnej, poprzedzić należy następującym, i koniecznym w rozpoznawanej sprawie wyjaśnieniem.

Mianowicie, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast podnosząc zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada/nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź, jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa materialnego ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, dlaczego powinien być zastosowany (por. np. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1554/09).

Co przy tym istotne, ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Jeżeli bowiem zmierza on do podważenia tych ustaleń, jako błędnych, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Wskazana forma naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (por. wyrok NSA z 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2391/11). Ponadto, zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczenia poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1116/12).

Z punktu widzenia skuteczności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, w kontekście przepisów art. 183 § 1, art. 174 i art. 176 p.p.s.a., szczególnego podkreślenia wymaga również, że przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Sąd kasacyjny nie może zastępować strony i precyzować czy, uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych. Nie jest też uprawniony, ani zobowiązany poszukiwać za stronę naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2321/11). Stąd też, skarga kasacyjna musi spełniać ustawowe wymogi określone w art. 176 w związku z art. 174 p.p.s.a. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. Warunek przytoczenia podstawy kasacyjnej i jej uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd drugiej instancji do domyślania się, który przepis prawa autor kasacji miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12).

Istota sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie odnosi się do oceny zasadności stanowiska Sądu I instancji, że decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wydana została bez naruszenia prawa. Sąd I instancji za prawidłowe uznał bowiem stanowisko organu, że wymienione należności za okres od stycznia do maja, lipca, od września do października oraz grudnia 1999 r., o umorzenie których wystąpiła strona, nie uległy przedawnieniu, a ponadto, że prawidłowe jest stanowisko organu odnośnie do braku spełnienia przesłanek do ich umorzenia, które określone zostały w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Wobec tak zarysowanej istoty sporu prawnego - zwłaszcza, gdy uwzględnić w tej mierze, przedstawione powyżej uwagi wstępne - postawione w skardze kasacyjnej zarzuty uznać należy za pozbawione usprawiedliwionych podstaw, a tym samym również, za nieskuteczne.

Odnosząc się do pierwszego z nich, a mianowicie zarzutu naruszenia art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r., w związku z art. 23 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, zwraca uwagę to, że autor skargi kasacyjnej upatruje niewłaściwe zastosowanie wymienionych przepisów w nieuwzględnieniu "faktu przedawnienia zobowiązania w składkach na ubezpieczenie społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r."

Zarzut ten nie jest usprawiedliwiony, ani też skuteczny.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, gdy chodzi o jej art. 1 pkt 9 zmieniony został art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który uzyskał brzmienie, zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Zmiana ta, jak wynika z treści art. 23 ustawy nowelizującej, weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r.

W związku z tym, że w przywołanej ustawie nowelizującej, ustawodawca nie zawarł przepisów intertemporalnych, skarżący argumentował, że w tego rodzaju sytuacji doszło do naruszenia zasady lex retro non agit, co w konsekwencji prowadzi do wniosku – jak zdaje się to wynikać z uzasadnienia skargi kasacyjnej – że należności o umorzenie których wystąpiła strona powinny być uznane za już przedawnione, albowiem powinien mieć do nich zastosowanie termin przedawnienia określony przepisem art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu sprzed nowelizacji, a mianowicie termin 5-letni.

W tej mierze wyjaśnić należy, że zgodnie z ogólną zasadą prawa intertemporalnego w razie wątpliwości, czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Jest ona związana z regułą kolizyjną lex posterior derogat legi priori, która ma zastosowanie, gdy lex posterior nie jest hierarchicznie niższa niż lex priori. Stosowanie tej zasady uzasadniane jest domniemaniem, że ustawa nowa powinna być lepszym odbiciem aktualnych stosunków normatywnych, bardziej dostosowanym do aktualnego stanu prawnego. Jest ona wyrazem woli ustawodawcy powziętej później, niż wola ustawodawcy, której wyrazem był wcześniejszy akt normatywny.

Nowa rzeczywistość w zakresie rozmiaru zadłużenia płatników składek i realnych możliwości wywiązania się z ciążących na nich zobowiązań z tytułu składek oraz sytuacji finansowej ubezpieczeń społecznych w kontekście celu, któremu ubezpieczenia te mają służyć, może doprowadzić do zmiany niektórych elementów zakreślających ramy czasowe istnienia zobowiązania. Jednym z takich elementów jest instytucja przedawnienia. Przy tym, bezpośrednie stosowanie nowej ustawy nie wiąże się w tym zakresie z wprowadzeniem nowych zobowiązań, czy reaktywacją zobowiązań wygasłych. Mamy tutaj do czynienia z działaniem ustawodawcy stanowiącym o wprowadzeniu, co do zasady, dłuższego terminu przedawnienia należności z tytułu składek.

Oznacza to, że stosowanie wprost przepisów o przedawnieniu, wprowadzonych ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek powstałych przed 1 stycznia 2003 r., nie stanowi naruszenia zasady lex retro non agit, o ile nowy termin przedawnienia nie jest odnoszony do sytuacji, w których termin przedawnienia minął (por. w szczególności wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2009 r., sygn. akt 15/09; zob. również wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 106/12). Stanowisko to, znajduje również swoje odzwierciedlenie w poglądzie prawnym Sądu Najwyższego, których w uchwałach z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 i z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, wyjaśnił, że do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, a ponadto, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z dnia 18 grudnia 2002 r., ma zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych.

Przedstawione podejście interpretacyjne, odnośnie do konsekwencji zmian wprowadzonych ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, tj. odnośnie do konsekwencji zmian regulacji prawnych dotyczących instytucji przedawnienia, znajduje swoje potwierdzenie, również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, z którego wynika, że zakres obowiązywania przepisu należy analizować funkcjonalnie, tj. w ścisłym związku z jego stosowaniem w czasie. Ma to szczególne znaczenie wówczas, gdy brak jest oddzielnych przepisów intertemporalnych. W takim bowiem przypadku - wbrew potocznym intuicjom - nie zachodzi brak regulacji kwestii intertemporalnej (luka co do przepisów intertemporalnych). Sytuacja taka przesądza natomiast o bezpośrednim skutku ustawy nowej. Tak więc i wobec braku regulacji intertemporalnej kwestia międzyczasowa jest rozstrzygnięta, tyle że na korzyść zasady bezpośredniego stosowania ustawy zmieniającej (por. orzeczenie z dnia 11 kwietnia 1994 r., K 10/93, OTK 1994 nr 1, poz. 7; wyrok TK z dnia 1 lipca 2003 r., P 31/02, OTK ZU-A 2003 nr 6, poz. 58).

Wobec powyższego, omawiany zarzut skargi kasacyjnej uznać należy za pozbawiony jakichkolwiek usprawiedliwionych podstaw.

Nie jest on zasadny, ani też skuteczny i z tego powodu, że gdyby skonfrontować jego uzasadnienie z przedstawionymi powyżej argumentami, zdaje się również, że autor skargi kasacyjnej nie uwzględnia tej istotnej okoliczności, że czym innym jest retroaktywność prawa, rozumiana w sensie ścisłym, jako nakaz stosowania "nowego" prawa do faktów, czy też stanów i sytuacji prawnych już zrealizowanych i zamkniętych pod rządami "dawnego" prawa, a czym innym jest jego retrospektywność rozumiana, jako stosowanie prawa "nowego" dla sytuacji zawiązanej pod rządami prawa "dawnego", ale tylko odnośnie do oceny i następstw prawnych objętych tą sytuacją faktów, które zaistniały od momentu wejścia w życie "nowego" prawa. Spostrzeżenie to, ma istotne znaczenie, zwłaszcza gdy w tym względzie podkreślić, że strona wystąpiła o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia do maja, lipca, od września do października oraz grudnia 1999 r., które uwzględniając pierwotnie obowiązujący termin ich przedawnienia upływałby dopiero po dniu 1 stycznia 2003 r., z którym to dniem weszła również w życie ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, wprowadzając dziesięcioletni okres przedawnienia tych należności.

Natomiast zarzut niewłaściwego zastosowania - jak to wskazano w skardze kasacyjnej - "art. 28 ust. 1 i nast. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich pominięcie w wyniku czego, osobie która nie posiada żadnego majątku odmówiono prawa umorzenia zaległości", jest nieskuteczny z następujących powodów.

Uchybia on przedstawionym na wstępie, a wynikającym z art. 174 pkt 1 i art. 176 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. wymogom odnoszącym się do poprawności przytoczenia podstaw kasacyjnych. Tym samym, postawiony we wskazany sposób zarzut nie mógł stanowić przedmiotu jego merytorycznej oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przypomnieć należy bowiem - co wyraźnie i stanowczo podkreślono już na wstępie - że sąd kasacyjny nie może zastępować strony i precyzować czy, uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne. Nie jest też uprawniony, ani zobowiązany poszukiwać za stronę naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny.

Niezależnie od przedstawionej powyżej oceny, która omawiany zarzut dyskwalifikuje, zwrócić należy uwagę również i na to, że naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie autor skargi kasacyjnej wiąże z pominięciem przez Sąd I instancji określonych faktów. Oznacza to, że tak postawiony i skonstruowany zarzut adresowany jest wobec stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji za podstawę wyrokowania w rozpoznawanej sprawie. W sytuacji, gdy jak podkreślono to wyżej, zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczenia poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, a autor skargi kasacyjnej nie podniósł naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to również i z tego powodu, omawiany zarzut kasacyjny nie mógł odnieść skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą.

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.