Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 216/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.61a par 1; art. 63 par 2; art. 64 par 2; art. 14 par 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz r.pr. A. Z., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...].01.2011 r. Prezes ARiMR ustalił J. G. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości 12460,80 pln.

2. We wniosku z dnia 18.01.2011 r. – postulując umorzenie należności – wskazał na nieprozumienia w rodzinie, sytuację materialną, niską rentę chorobową (650 pln) i ponoszenie zobowiązań alimentacyjnych (40 pln egzekwowanych przez komornika).

3. Decyzją z dnia [...].07.2011 r. Prezes ARiMR nie uwzględnił żądania i uznał, że brak jest podstaw do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W efekcie wniesionego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił to rozstrzygnięcie i decyzją z dnia [...].01.2012 r. umorzył kwotę 7476,48 pln należności wraz z odsetkami.

4. Pismem z dnia 7.05.2012 r. J. G. ponownie zwrócił się o umorzenie pozostałej kwoty zaległości powołując się na wiek (55 lat), stan zdrowia i wysokość renty (690 pln), z której komornik potrąca 340 pln tytułem egzekucji zobowiązań alimentacyjnych. Następnie ww. opisał dolegliwości na które cierpi, a także okoliczności niefortunnego przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz syna. Na koniec dodał: "Byłbym zadowolony, gdyby ktoś z urzędu przyjechał i zapoznał się na miejscu z moją sytuacją i ocenił moje możliwości płatnicze".

5. Postanowieniem z dnia [...].06.2012 r. – stosowanie do treści art. 61a k.p.a. – Prezes ARiMR odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego.

W motywach wskazano, że fakt znajdowania się strony w ciężkiej sytuacji materialnej oraz zdrowotnej nie stanowi przesłanki do umorzenia należności, jest ono utrudnione z uwagi na treść art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z 21.06.2005 r., który wskazuje, iż umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności pobranych ze środków pochodzących z EFRROW oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie możliwe jest dopiero po zakończeniu realizacji PROW na lata 2007-2013. Dalej zwrócono uwagę, że kwestia objęta żądaniem została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19.01.2012 r.

6. W efekcie wniesionego zażalenia wskazany wyżej Organ postanowieniem z dnia [...].08.2012 r. uchylił zaskarżony akt administracyjny. Minister w uzasadnieniu wskazał, że Organ I instancji " w sposób nieuprawniony dokonał merytorycznej oceny żądania Strony, naruszając tym samym treść art. 61a k.p.a.", a zatem zachodzi potrzeba przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Prezesa ARiMR.

7. Decyzją z dnia [...].10.2012 r. Prezes ARiMR odmówił umorzenia należności J. G. – w wysokości 4984,32 pln wraz z odsetkami. W motywach wskazał racje, które przemawiają za takim rozstrzygnięciem.

Z uwagi na fakt niedopuszczalności odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał postanowienie w trybie art. 134 k.p.a.

8. Pismem z dnia 24.07.2013 r. Skarżący kolejny raz wniósł o umorzenie zadłużenia w kwocie 7043,57 pln, "z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną, życiową, zdrowotną, obowiązek alimentacyjny oraz 2 uczących się dzieci. Żyję samotnie, jestem z żoną w separacji, aktualnie trwa sprawa rozwodowa, nie mam znikąd pomocy w życiu, jedynie tyle co wspomoże mnie z emerytury moja 92 letnia matka, która jest także ciężko chora i wymaga stałego leczenia (...). Zostałem skrzywdzony i materialnie wykorzystany przez moje dzieci z wyjątkiem syna A. (...). W tej chwili nic nie mam i nie stać mnie na zapłatę tak ogromnej kwoty".

Następnie zażądał aby pracownik ARiMR OR w [...] "przyjął do protokołu szczegółowe zeznanie w zakresie wyczerpującym zagadnienie pod kątem wymagań podstaw, jakie muszą być spełnione aby wniosek o umorzenie należności odpowiadał kompleksowo wszystkim wymogom formalnym i aby bez zbędnej zwłoki została rozpoznana sprawa". Na koniec wskazał, że nie stać go na wyjazd do Warszawy; nie zna tego miasta i odczuwa – w dużym skupisku ludzi – strach, że się zgubi.

9. Postanowieniem z dnia [...].09.2013 r. Prezes ARiMR – stosownie do treści art. 61a § 1 k.p.a. – odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w kwestii umorzenia należności, o których była mowa w pkt 8 uzasadnienia.

W motywach wskazano, że we wniosku Strona nie podniosła żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie w sprawie, a zatem ma zastosowanie art. 61a k.p.a. (żądanie dotyczy już sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia 29.10.2012 r. przez Prezesa ARiMR w [...]).

W kwestii delegowania pracownika ARiMR do umożliwienia J. G. złożenia wyjaśnień do protokołu wskazano, że kwestia umarzania należności została uregulowana rozporządzeniem RM z 21.12.2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach WPR (Dz. U. Nr 258, poz. 1747). Tam zostały określone wymogi formalne wniosku, a także wskazano, że Organy administracji publicznej nie mają obowiązku informowania rolników o treści aktów normatywnych, które zostały prawidłowo opublikowane.

Odpowiadając zaś na prośbę strony wskazano, że J. G. ma możliwość złożenia w BP ARiMR w [...] wniosku o umorzenie należności; powinien on zawierać informacje wskazane w § 8 pkt 1 ww. rozporządzenia RM.

W efekcie wniesionego zażalenia (do którego załączono skierowanie do szpitala z 3.04.2013 r.) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżony akt administracyjny. Posiłkując się poglądami doktryny i orzecznictwa Minister wskazał, że "strona podniosła argumenty tożsame z argumentami podniesionymi w piśmie z dnia 7.05.2013 r., które zainicjowało postępowanie wydaniem przez Prezesa ARiMR decyzji z dnia [...].10.2012 r. W obu powołanych pismach strona wskazuje bowiem na zły stan zdrowia, który uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, brak środków finansowych na pokrycie zadłużenia wobec ARiMR oraz ponoszenie wydatków związanych z kupnem artykułów pierwszej potrzeby, a także brak wsparcia ze strony rodziny". To dowodzi, że "Strona – w niezmienionym stanie faktycznym – swym pismem z dnia 24.07.2013 r. wniosła o ponowne wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie rozstrzygniętej uprzednio ostateczną decyzją Prezesa ARiMR z [...].10.2012 r."

W ocenie Ministra wniosek o umorzenie należności zawierał wszystkie wymagane elementy, a zatem nie było potrzeby stosowania treści art. 64 § 2 k.p.a.

10. W skardze – żądającej uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia należności bądź przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia – J. Gramadzki wskazał, że błędnie przyjęto, że:

a) na Skarżącym ciąży jakakolwiek należność przypadająca agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Uzasadniając zarzut Skarżący wskazuje, że jego żona - K. G., z którą Skarżący pozostaje w stanie faktycznej separacji, działając wspólnie i w porozumieniu z jego synami (poza A. Gr.), doprowadziła pozaprawnymi działaniami do darowania gospodarstwa rolnego synom Skarżącego, co spowodowało, że nie dotrzymał on zobowiązania ONW. Zdaniem Skarżącego, nie można zatem obarczać go winą za czynności, które de facto zostały dokonane przez jego żonę na jego szkodę i z premedytacją. Uzasadniając powyższy zarzut, Skarżący podniósł również, że należność ustalona mu decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...].01.2011 r. uległa przedawnieniu w dniu 19.01.2012 r.,

b) brak jest podstaw do umorzenia przez organy administracji orzekającej w sprawie kwoty płatności nienależnie pobranych przez Skarżącego w ramach PROW 2007-2013, podczas gdy sytuacja materialna Skarżącego uzasadniała umorzenie całości zadłużenia ustalonego decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...].01.2011 r.,

c) w przedmiotowej sprawie z uwagi na ustanowiony, decyzją Prezesa ARiMR z dnia 29.10.2012 r., stan rzeczy osądzonej w przedmiotowej sprawie brak jest możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia należności ustalonej Skarżącemu decyzją Prezesa ARiMR z dnia 13.01.2011 r. W opinii Skarżącego na skutek wydania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z dnia [...].01.2012 r. umarzającej kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 7476,48 zł przyznanych Skarżącemu w ramach PROW 2004-2006 w przedmiotowej sprawie ukształtował się nowy stan faktyczny, w którym ciążąca na Skarżącym należność wynosi 4984,32 zł wraz z odsetkami za opóźnienie. Ponadto Skarżący jako przesłankę dopuszczającą ponowne wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia należności ustalonych decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...].01.2011 r. wskazał na stale pogarszający się stan zdrowia, który pogorszył jego możliwości płatnicze.

11. Z kolei pełnomocnik Skarżącego – pismem z dnia 12.08.2014 r. – wniósł o uchylenie postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].12.2013 r.

W uzasadnieniu zwrócono uwagę:

I. W kwestii wydanych postanowień, że:

Postanowieniem z dnia [...].09.2013 r. Prezes ARiMR odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie, uzasadniając że sprawa została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...].10.2012 r. Następnie, w wyniku rozpatrzenia zażalenia Strony z dnia 14.10.2013 r. postanowieniem z dnia [...].12.2013 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "MRiRW") utrzymał w mocy postanowienie Prezesa ARiMR o odmowie wszczęcia postępowania.

W obu ww. postanowieniach powołano się na art. 61a § 1 k.p.a., wskazując, że organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przypadku, gdy kierowane do organu żądanie jednostki dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej. Zarówno Prezes ARiMR, jak i MRiRW, zwrócili uwagę, że w sprawie zachodzi "tożsamość sprawy", tj. toczy się ona między tymi samymi stronami, w tym samym przedmiocie i dotyczy tego samego stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym.

Powyższe organy administracji publicznej uznały twierdzenia J. G. odnośnie nowego stanu faktycznego za "gołosłowne". Oba organy słusznie jednak zauważyły, że w piśmie z dnia 24.07.2013 r. Strona zwróciła się z prośbą o możliwość ustnego złożenia szczegółowych wyjaśnień odnośnie sprawy, tak aby wniosek o umorzenie należności był kompletny. Prośba ta została jednak całkowicie pominięta. Ani Prezes ARiMR, ani też MRiRW nie zadali sobie trudu wysłuchania Strony, która jak wynika z szeregu załączonych do akt sprawy dokumentów jest poważnie chora. Uniemożliwiono jej ustne uzupełnienie swojego wniosku, m. in. poprzez doprecyzowanie o jaką zmianę okoliczności faktycznych chodziło.

W ten sposób naruszono podstawowe zasady postępowania administracyjnego, tj. zawartą w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej oraz w art. 10 k.p.a. zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Prezes ARiMR nie dał Stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań, pomimo że Strona wyraźnie zwróciła się o to z prośbą. Nie zwrócił uwagi, że Strona jest w ciężkiej sytuacji nie tylko zdrowotnej, ale także rodzinnej i nie może liczyć na wsparcie w prowadzonym postępowaniu żony i dzieci. W ten sposób nie podjął wskazanych w art. 7 k.p.a. wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a co za tym idzie nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. Tym samym wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania niezgodnie z art. 80 k.p.a., tj. nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Pełnomocnik zwrócił też uwagę, że w niniejszej sprawie naruszony został także art. 12 § 1 k.p.a., stanowiący, że organy administracji publicznej powinny wnikliwie działać w sprawie.

Prezes ARiMR nie wezwał Strony do złożenia wyjaśnień, pomimo że taką możliwość daje mu art. 14 § 2 k.p.a., który stanowi, że sprawy mogą być załatwiane ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawa nie stoi temu na przeszkodzie. Zgodnie z doktryną zwrot " gdy przemawia za tym interes strony" jest równoznaczny z tym, że "strona się na to zgadza". W niniejszej sprawie mamy do czynienia z czymś więcej – Strona, nie tylko zgadzała się, ale także wnosiła o jej ustne wysłuchanie.

II. Odnośnie decyzji odmawiającej umorzenia należności ustalonych na mocy decyzji z dnia [...].01.2011 r.:

Odnośnie decyzji Prezesa ARiMR z dnia [...].10.2012 r. odmawiającej umorzenia należności pełnomocnik wskazał, co następuje:

a) W decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19.01.2012 r., umarzającej należność w kwocie 7476,48 zł wypłaconej J. G. w ramach PROW 2004-2006 i jednocześnie odmawiającej umorzenia należności w kwocie 4984,32 zł w ramach programu PROW 2007-2013, powołano się na art. 33 pkt 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r., który stanowił , że Państwo Członkowskie może zdecydować o wstrzymaniu procedury windykacji po zakończeniu programu rozwoju obszarów wiejskich, na warunkach przewidzianych w art. 32 ust. 6.

W powyższej decyzji wyraźnie przyznano, że powyższy przepis jest w zasadzie jedyną przeszkodą do umorzenia należności w kwocie 4984,32 zł, gdyż – jak podkreślono w decyzji – zaistniał fakt uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, tj. spełniony został warunek § 3 ust. 1 pkt 5 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r.

Pełnomocnik zwrócił uwagę na wyrok WSA w Warszawie z dnia 26.03.2013 r. sygn. akt V SA/Wa 2419/12, w którym Sąd ten orzekł m. in., że wyżej cytowany warunek z art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005, tj. konieczność zakończenia programu rozwoju obszarów wiejskich, nie może być interpretowany w sposób, który wyklucza możliwość zastosowania § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. W sprawie objętej ww. wyrokiem była spełniona dodatkowa przesłanka, tj. kwota nienależnie pobranych płatności nie przekraczała 100 euro, niemniej jednak Sąd nie traktował tych warunków jako koniecznych do spełnienia łącznie, w wyniku czego uchylił zaskarżoną decyzję MRiRW.

O braku konieczności spełnienia wszystkich warunków łącznie świadczy także decyzja MRiRW z dnia 19.01.2012 r. umarzająca względem J. G. należność w kwocie 7476,48 zł wypłaconą w ramach PROW 2004-2006, pomimo niespełnienia przesłanki zawartej w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, aby umarzana należność była niższa od kwoty 100 euro.

b) Podkreślenia - zdaniem pełnomocnika – wymaga fakt, że od dnia 1.01.2014 r. obowiązują nowe przepisy w zakresie finansowania wspólnej polityki rolnej, a mianowicie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 z dnia 17 grudnia 2013 r. Powyższym rozporządzeniem uchylone zostało rozporządzenie Rady WE nr 129/2005, na które powoływano się w decyzjach odmownych umorzenia należności w kwocie 4984,32 zł. Obecnie art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady WE nr 1290/2005 został zastąpiony art. 54 i 56 rozporządzenia nr 1306/2013. Ust. 3 art. 54 stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:

- w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony

(i) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 euro, nie licząc odsetek; lub

(ii) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 150 euro, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;

- w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

Fakt niemożliwości odzyskania należności został wprost przyznany w wyżej przywołanych decyzjach organów administracji publicznej. Został on także szeroko i szczegółowo udokumentowany w materiałach dołączonych do akt niniejszej sprawy.

Jednocześnie pełnomocnik zwrócił uwagę, że art. 56 rozporządzenia nr 1306/2013 stanowi, że anulowane kwoty finansowania unijnego w ramach EFRROW i kwoty odzyskane, wraz z odsetkami, są ponownie przypisywane do danego programu. Jednakże unijne środki finansowe anulowane lub odzyskane mogą być ponownie wykorzystane przez państwa członkowskie jedynie na operację w ramach tego samego programu rozwoju obszarów wiejskich oraz pod warunkiem że kwoty te nie zostaną ponownie przeznaczone na operacje, które były przedmiotem dostosowania finansowego. Po zakończeniu programu rozwoju obszarów wiejskich państwo członkowskie przekazuje odzyskane kwoty do budżetu Unii. W ww. przepisach nie zachowano konieczności spełnienia przesłanki zakończenia programu.

12. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami wydanych w sprawie postanowień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne- podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obowiązującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwieniem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje – w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych – kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem – co do zasady – zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publiczne, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparaty administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

III. W powyższym kontekście – stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. – należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażące, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy.

IV. W pierwszej kolejności zwrócić uwagę należy, że poza kognicją Sądu pozostaje kwestia zrelacjonowana w pkt 11.II uzasadnienia, albowiem dotyczy ona – po pierwsze – ostatecznej decyzji z dnia 29.10.2012 r., która została wydana przez Prezesa ARiMR, której nie zaskarżono we właściwy sposób, a – po drugie – dotyczy rozważań o charakterze materialnoprawnym. Niniejsza sprawa zaś ma za ocenę legalność postanowień wydanych w sprawie – co oznacza, że badany będzie jedynie wymiar formalnoprawny.

V. Zaskarżone postanowienia – odnosząc się do argumentacji Skarżącego – są prawidłowe.

Stosownie do treści art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten przewiduje zatem dwie przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy do organu administracji publicznej zostanie wniesione tego rodzaju żądanie. Pierwsza z tych przesłanek ma miejsce w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną postępowania. Natomiast druga ma miejsce w sytuacji, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Nie budzi żadnych wątpliwości , że przepis art. 61a § 1 k.p.a. stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m. in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie jednostki dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej (tożsamość sprawy). Tak przyjmuje się zarówno w literaturze przedmiotu (por. B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; Warszawa 2011 r.; teza 6 do art. 61a), jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 4.04.2013 r., sygn. akt II SA/LU, LEX 1310579; WSA w Olsztynie z dnia 13.12.2011 r., sygn. akt II SA/Ol 1893/11). W razie bowiem wydania decyzji dotyczącej tej sprawy, tj. toczącej się w tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami , rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (res iudicata) i dotyczącą tego samego stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy organ administracji publicznej stwierdza nieważność takiej decyzji (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.) (por. wyr. WSA w Szczecinie z dnia 29.11.2011 r., II SA/Sz 872/12, LEX nr 1241502).

VI. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy należy podkreślić, że Skarżący w swym wniosku z dnia 24.07.2013 r. wniósł o umorzenie ciążącego na nim zadłużenia wobec ARiMR z uwagi na "bardzo trudną sytuację materialną, życiową oraz zdrowotną oraz na obowiązek alimentacyjny wobec dzieci". Podkreślić zatem należy, że okoliczności wskazywane przez Skarżącego w jego wniosku z dnia 24.07.2013 r. były tożsame z okolicznościami podnoszonymi w piśmie z dnia 7 maja 2012 r. inicjującym postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia [...].10.2012 r., która ustanawia w przedmiotowej sprawie stan rzeczy osądzonej. Również w zażaleniu na postanowienie z dnia [...].09.2013 r. Skarżący (który najlepiej zna przecież swoją sytuację materialno-bytową) nie wskazał na żadne nowe okoliczności faktyczne mogące stanowić podstawę umorzenia należności. Postawiona zaś w przedmiotowym zażaleniu teza, że Skarżący okoliczności takie podawał, jednakże nie były one szczególnie doniosłe, należy uznać za gołosłowne, bowiem nie znajdują one potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Ponadto brak jest podstaw, aby za Skarżącym przyjąć, że organ I instancji winien był wezwać Skarżącego do uzupełnienia jego wniosku z dnia 24.07.2013 r., co mogłoby prowadzić do wskazania przez niego okoliczności uzasadniających ponowne wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. podanie nie czyni zadość wymaganiom przewidzianym w przepisach prawa należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem , że nieusunięcie braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że wniosek Strony spełniał wymagania podania określone w art. 63 § 2 k.p.a., a także zawierał informacje o aktualnej sytuacji majątkowej dłużnika oraz podanie przyczyn ubiegania się o umorzenie należności. Biorąc pod uwagę powyższe, w przedmiotowej sprawie, brak było zatem przesłanek, aby wezwać Stronę (pisemnie, bądź też ustnie do protokołu) do uzupełnienia braków formalnych jej pisma z dnia 24.07.2013 r.

VII. Wobec powyższego wskazać należy, że skoro wniosek Skarżącego z dnia 24.07.2013 r. dotyczy sprawy już rozstrzygniętej decyzją ostateczną Prezesa ARiMR z dnia [...].10.2012 r., wydaną na podstawie cyt. § 4 ust. 1 oraz § 3 ust. 2 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21.12.2010 r., w żaden sposób niewzruszoną (res idicata), to brak było podstaw do ponownego wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych przez Stronę płatności w ramach PROW 2007-2013, które zostały ustalone Stronie w odrębnym postępowaniu decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...].01.2011 r.

Co zaś się tyczy zarzutów podniesionych przez Skarżącego , w części w jakiej kwestionuje on w ogóle obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności, podkreślić należy, że ciążąca na Skarżącym należność ustalona została w odrębnym postępowaniu decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...].01.2011 r., której prawidłowość nie może być kwestionowana w ramach niniejszego postępowania.

VIII. Za nietrafny należy również uznać podnoszony przez Skarżącego zarzut przedawnienia, bowiem kwota ciążącej na Skarżącym należności ustalona została ww. decyzją z dnia [...].01.2011 r., co w przedmiotowej sprawie wyklucza upływ pięcioletniego okresu przedawnienia przewidzianego w art. 70 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm.). Pomijając powyższe, podnieść należy, że w przypadku, gdy należność ciążąca na Skarżącym uległaby przedawnieniu, to oznaczałoby to z mocy prawa, bez konieczności wydawania żadnych decyzji, że przestał istnieć stosunek zobowiązaniowy pomiędzy Skarżącym i ARiMR. Agencja płatnicza, chociaż niezaspokojona, nie miałaby już podstaw do egzekwowania od Skarżącego kwoty nienależnie pobranych płatności, a ewentualne dobrowolne spełnienie tego zobowiązania przez Skarżącego prowadziłoby do powstania nadpłaty, która podlegałaby zwrotowi. W tej sytuacji, przedawnienie należności ustalonej Skarżącemu decyzją z dnia [...].01.2011 r. (wobec bezprzedmiotowości takiego postepowania) nie mogłoby prowadzić do wszczęcia jakiegokolwiek postępowania w sprawie umorzenia Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności.

IX. W kwestii podnoszonych przez Skarżącego nieprozumień rodzinnych wskazać należy, że nie podlegają one ocenie Sądu. To samo dotyczy motywów działania jego żony i dzieci w zakresie przekazania gospodarstwa rolnego następcy.

X. Odnośnie argumentacji pełnomocnika Skarżącego – w zakresie uniemożliwienia ustnego uzupełnienia wniosku "poprzez doprecyzowanie o jaką zmianę okoliczności faktycznych chodziło" – wskazać trzeba, że Skarżący mając taką świadomość (co wynika chociażby z motywów postanowienia Organu I instancji) mógł to uczynić na piśmie przy okazji składanego zażalenia. Warto zwrócić uwagę na to, iż Skarżący nie jest osobą aż tak nieporadną, albowiem w podaniu o umorzenie należności z dnia 7.05.2012 r. prawidłowo wskazał na istotne okoliczności, a także dołączył kilkadziesiąt dokumentów (k. 36-74 akt administracyjnych).

Jest rzeczą oczywistą, że nie wyjaśnienia Skarżącego będą decydujące dla pozytywnego rozstrzygnięcia, a dokumenty, które będą świadczyć o zmianie stanu faktycznego uniemożliwiającego wydanie decyzji pozytywnej w kwestii umorzenia należności. Tej staranności – jaką wykazał Skarżący dokumentując istotne kwestie dokumentami we wniosku z dnia 7.05.2012 r. – można było oczekiwać także w niniejszej sprawie.

XI. W konsekwencji należało przyjąć, że nie naruszono ani treści art. 7, ani 10 k.p.a. Organy obu instancji prawidłowo też w niniejszej sprawie stosowały dyrektywę pisemności; art. 14 § 2 k.p.a. w tego typu sprawach nie ma zastosowania. Wskazać należy, że złożenie wyjaśnień do protokołu jest wyrazem hołdowania zasadzie pisemności; nie może być utożsamiane ustnym załatwieniem spraw w rozumieniu art. 14 § 2 k.p.a.

XII. Zdaniem Sądu nie naruszono też treści art. 77 § 1 i 80 k.p.a. bowiem Organy obu instancji dokonały wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, który znajdował się w aktach. Skoro Skarżący go nie uzupełnił, to – co zrozumiałe – nie mógł on podlegać ocenie.

XIII. Mając na uwadze powyższe wskazać trzeba, że Skarżący może złożyć kolejny wniosek o umorzenie należności tyle, że powinien załączyć dokumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Nawet gdy żądanie zostanie złożone ustnie do protokołu (art. 63 § 1 k.p.a.), to Skarżący nie uniknie udokumentowania wniosku, z czego powinien zdawać sobie sprawę. Nowe okoliczności, w zestawieniu z wcześniej poczynionymi ustaleniami w ostatecznych decyzjach zna tylko Skarżący; Organy administracyjne go, w zakresie realizacji tego obowiązku, nie zastąpią.

XIV. Uwzględniając treść art. 151 i 250 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.