Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1446/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 września 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. C. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 września 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735), po rozpatrzeniu odwołania M. C. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2021 r., nr [...], orzekającej o odmowie przyznania M. C. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Z. B., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – utrzymało zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia [...] 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy, po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek kasacyjnego rozstrzygnięcia organu odwoławczego, orzekł o odmowie przyznania M. C. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Z. B., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż odpowiadając na wezwanie o z dnia 27 maja 2021 r. M. C. złożyła oświadczenie, iż opiekę nad mamą sprawuje od 13 lat w związku z czym zakończyła zatrudnienie. Ponadto oświadczyła, że jest gotowa do rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna, jednak w przypadku, gdy zostanie zapewnione szybkie przejście z zasiłku dla opiekuna na świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast organ wywiódł, iż nie jest możliwym ustalenie kiedy data niepełnosprawności Z. B. powstała, tym samym nie jest spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano, iż organ jest związany przepisami ustawy i nie ma możliwości działać na zasadzie uznania administracyjnego. Wskazano przy tym, iż pomimo, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014r., sygn. akt: K 38/13, orzekł o niezgodności przedmiotowego przepisu z art. 32 Konstytucji, to jednakże postanowienia te nie zostały wprowadzone do przepisów ustawy, tym samym organ w dalszym ciągu jest związany zakreślonymi przez ustawę granicami prawa. Wskazano również, iż wnioskodawczyni pobiera na matkę zasiłek dla opiekuna, lecz z uwagi na brak spełnienia w/w przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, organ nie zajmuje stanowiska w sprawie ewentualnego zbiegu tych świadczeń.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. C. W odwołaniu wywiedziono, iż decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, w którym wskazano na niekonstytucyjność części normy prawnej w zakresie różnicowania osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, których niepełnosprawność powstała po 26 roku życia. Odwołująca wniosła o uchylenie decyzji w całości i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Działając na skutek odwołania M. C., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 13 września 2021 r., którą utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, że w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, niezasadnymi są twierdzenia organu I instancji, iż w badanej sprawie okoliczność, że nie jest możliwym ustalenie daty powstania niepełnosprawności Z. B., stanowi przesłankę przemawiającą za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Okoliczność powstania niepełnosprawności Z. B. po upływie okresów wskazanych w regulacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowiłaby przesłanki negatywnej do przyznania M. C. świadczenia pielęgnacyjnego w rozpoznawanej sprawie.

Organ odwoławczy wskazał następnie, że organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę przeprowadził czynności wyjaśniające dotyczące spełnienia pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Zakres opieki odwołującej się nad matką został ustalony na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń strony. Ponadto w dniu 15 czerwca 2021 r. M. C. złożyła oświadczenie, iż opiekę nad mamą sprawuje od 13 lat, w związku z czym zakończyła zatrudnienie. Strona zrezygnowała zatem z zatrudnienia lub nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawną matką. Ponadto strona oświadczyła, że jest gotowa do rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna, jednak w przypadku, gdy zostanie zapewnione szybkie przejście z zasiłku dla opiekuna na świadczenie pielęgnacyjne.

Organ odwoławczy podkreślił dalej, że przeszkodą do przyznania odwołującej się wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność pobierania przez M. C. na mocy ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia [...] 2018 r. nr [...] zasiłku dla opiekuna przyznanego bezterminowo, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. B. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Tak długo jak w obrocie prawnym funkcjonowała będzie decyzja przyznająca M. C. prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną matką, organ I instancji nie ma prawnej możliwości przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona w oświadczeniu z dnia 15 czerwca 2021 r. wskazała, iż rezygnuje z zasiłku dla opiekuna, w przypadku otrzymania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. M. C. nie wystąpiła zatem z wnioskiem o uchylenie ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia [...] 2018 r. nr [...] przyznającej stronie prawo do zasiłku dla opiekuna. Nie zostało zakończone postępowanie w sprawie uchylenia prawa do zasiłku dla opiekuna i nadal istnieje przeszkoda prawna w postaci art. 17 ust. 5b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie można zatem zakończyć postępowania w sprawie przyznania odwołującej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu odwoławczego, brak jest podstaw prawnych do przyznania odwołującej się prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż M. C. nie wystąpiła z wnioskiem o uchylenie ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia [...] 2018 r. nr [...], zatem w obrocie prawnym nadal funkcjonuje decyzja przyznająca M. C. prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną matką. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5b ustawy świadczenie pielęgnacyjne wówczas nie przysługuje.

Pismem z dnia 20 października 2021 r. M. C. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna; 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawczym wskazała, iż w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje ona z zasiłku opiekuńczego. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 września 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. C. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła także o zasadzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej. Na zasadzie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także decyzję organu pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c ustawy. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 1-2a ustawy). Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ustawy). Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska organu odwoławczego co do tego, że w okolicznościach niniejszej sprawy podstawą do wydania decyzji odmownej mogło być pobieranie przez skarżącą zasiłku dla opiekuna. W ocenie Sądu, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. W sytuacji zbiegu uprawnień oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru korzystniejszego finansowo świadczenia, celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia wybranego przez stronę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem z uwzględnieniem daty złożenia żądania. Tym samym, dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnieść swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 ustawy. W myśl tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, zwłaszcza gdy mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 października 2021 r., III SA/Kr 511/21, CBOSA oraz powołane tam orzecznictwo).

W niniejszej sprawie skarżąca złożyła oświadczenie o woli rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna w razie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego – także w piśmie z dnia 15 czerwca 2021 r. (wcześniej oświadczenie z dnia 26 stycznia 2021 r.). W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że oświadczenie to mogło być uznane za wniosek o wszczęcie postępowania w celu uchylenia przyznanego decyzją z dnia 17 października 2018 r. prawa do zasiłku dla opiekuna. Na marginesie warto też zauważyć, że ze względu na szczególnie ważny interes strony organ może wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony – a następnie uzyskać stosowną zgodę strony (art. 61 § 2 k.p.a.). Znamienne jest także to, że w zawiadomieniu wystosowanym na podstawie art. 79a k.p.a. organ pierwszej instancji wskazywał na przesłanki określone w art. 17 ust. 1b ustawy – a nie na fakt pobierania zasiłku dla opiekuna. Strona nie miała zatem gwarancji, że razie uchylenia prawa do wspomnianego zasiłku dla opiekuna rzeczywiście świadczenie pielęgnacyjne otrzyma.

Zaskarżona decyzja została zatem wydana z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 ustawy, a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, w razie stwierdzenia w niniejszej sprawie istnienia pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (i zarazem braku innych przesłanek negatywnych) organ powinien – jeżeli strona nie wycofa złożonego oświadczenia o wyborze świadczenia – podjąć działania w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, a następnie wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dodać należy, że ewentualne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno nastąpić zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 2 ustawy – od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. "Ugruntowane już orzecznictwo wskazuje wiele rozwiązań dla eliminacji kumulacji roszczeń, tak, aby osoba uprawniona pobrała należne jej świadczenie w pełnej wysokości. (...) Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżący pobierał zasiłek dla opiekuna, możliwe jest bowiem rozliczenie świadczeń przyznanych za ten okres, z których jedno zostało już wypłacone, poprzez zrekompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku" (powołany wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 października 2021 r.; zob. też np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 grudnia 2021 r., III SA/Kr 727/21, CBOSA).

Należy podkreślić, że weryfikując negatywnie wskazaną przez organ odwoławczy podstawę wydania decyzji odmownej, Sąd nie wypowiada się – ani w sensie pozytywnym, ani w sensie negatywnym – co do tego, czy pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są w niniejszej sprawie spełnione. Kwestia ta nie była wyczerpująco rozważana ani stanowczo rozstrzygnięta w decyzjach obu instancji, toteż Sąd nie jest na obecnym etapie władny jej przesądzać.

Rozpatrując sprawę ponownie organ obowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku oraz wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.