Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1337/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Powołane przepisy: article: 79 ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi J. B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2009 r. nr brak numeru w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2009 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącej J. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA) w [...] z dnia [...] lutego 2009 r., podjętą niejednogłośnie (6 głosów za, przeciw 2 i 2 wstrzymujące się) na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002 Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.; dalej: p.o.a.), § 8 ust. 1 oraz § 19 ust. 1 uchwały nr 22/2005 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 3 września 2005 r. – Regulamin aplikacji adwokackiej (z późn. zm.):

- stwierdzono nieprzydatność apl. adw. J. B. do wykonywania zawodu adwokata,

- skreślono apl. adw. J. B. z listy aplikantów adwokackich Izby [...].

Po rozpatrzeniu w dniu [...] maja 2009 r. odwołania aplikantki Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA) postanowiło jednogłośnie w głosowaniu tajnym zaskarżoną uchwałę utrzymać w mocy.

W uzasadnieniu przypomniano, że p. B. została wpisana na listę aplikantów uchwałą ORA w [...] z dnia [...] września 2007 r. Kolokwium po pierwszym roku aplikacji zostało przeprowadzone w dniach [...]-[...] października 2008 r. i miało formę ustną. Pani B. otrzymała z niego ocenę łączną niedostateczną, na co złożyły się trzy oceny negatywne i jedna pozytywna.

Aplikantka w dniu [...] listopada 2008 r. przystąpiła do kolokwium poprawkowego - testu pisemnego, z którego otrzymała również ocenę niedostateczną (trzy oceny negatywne i jedna pozytywna).

Aplikantka zwróciła się do ORA jeszcze przed kolokwium poprawkowym o udzielenie jej urlopu dziekańskiego, który przyznano jej decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. W ocenie ORA urlop nie zwolnił jednak aplikantki od obowiązku zdania kolokwium, obejmującego zaliczony rok szkoleniowy.

ORA zgromadziła w aktach opinie o aplikantce (pozytywne) oraz umożliwiła jej wypowiedzenie się w trybie § 8 ust. 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej.

Uzasadniając swe rozstrzygnięcie, ORA wskazała na przepisy art. 79 ust. 2 p. o a., § 8 i § 19 ust. 1 Regulaminu i stwierdziła, że przesłanka w postaci negatywnego wyniku kolokwium rocznego stanowi samodzielną podstawę stwierdzenia nieprzydatności aplikantki do wykonywania zawodu. Kolokwium jest najważniejszym sposobem weryfikacji wiedzy aplikantki i jej przygotowania do zawodu. Ostrość sankcji, wywołanej niezaliczeniem kolokwium, jest współmierna do rangi okoliczności, których konsekwencję stanowi. Dwukrotne niezdanie kolokwium oznacza trwałą niekompetencję aplikantki i brak wiedzy warunkującej prawidłowe wykonywanie zawodu.

Poważne braki w wiedzy aplikantki nie mogą być aprobowane w sytuacji, gdy może ona podejmować typowe dla zawodu adwokata czynności zawodowe, takie jak udzielanie porad, redagowanie pism oraz zastępstwo procesowe. Dla dobra wymiaru sprawiedliwości i ochrony interesu publicznego samorząd adwokacki zobowiązany jest czuwać nad przebiegiem aplikacji i przestrzeganiem kryteriów wysokiej jakości świadczonej pomocy prawnej.

ORA zbadała również kwestię prawnej dopuszczalności późniejszego uzupełnienia przez aplikantkę braku tego elementu aplikacji, jaki stanowi kolokwium roczne. ORA stwierdziła, że zgodnie z Regulaminem nie ma możliwości kolejnego powtórzenia kolokwium, jak również - powtarzania roku szkoleniowego. Zatem osoba, która nie zdała kolokwium, nie mogłaby być uznana za osobę, która odbyła aplikację adwokacką ani uzyskać zaświadczenia uprawniającego do zdania egzaminu adwokackiego. Skutkowałoby to z kolei koniecznością skreślenia jej z listy aplikantów na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 p. o a.

ORA przeprowadziła także analizę pozostałych danych o przebiegu aplikacji, a także przyczyn uzyskania negatywnego wyniku przez aplikantkę. ORA uznała, że pozytywne opinie o p. B. świadczą o predyspozycjach innych niż wiedza teoretyczna, i stanowią jeden z wielu, jednak niewystarczający element warunkujący kontynuację aplikacji.

Co do przyczyn niepowodzenia, wskazanych przez aplikantkę, ORA stwierdziła, że nie mogą one stanowić wystarczającego usprawiedliwienia dla negatywnych ocen. Aplikantka nie sygnalizowała uprzednio jakichkolwiek przeszkód w odbywaniu aplikacji, a tylko podanie odpowiednich okoliczności do wiadomości ORA mogło spowodować udzielenie urlopu czy przesunięcie terminu kolokwium. Przystąpienie do kolokwium mimo niewłaściwego doń przygotowania nie da się pogodzić z wymogiem odpowiedzialności, koniecznym dla prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Od uchwały ORA odwołała się p. B., wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty.

Uchwale tej zarzuciła:

- naruszenie art. 79 ust. 2 p. o a. poprzez uznanie jej za nieprzydatną do wykonywania zawodu w oparciu o wyniki nieprawidłowo przeprowadzonego kolokwium, jak również błędną wykładnię § 19 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej;

- nieuwzględnienie trudnej sytuacji osobistej skarżącej, a przez to naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a.;

- naruszenie zasady równego traktowania aplikantów wskutek wyznaczenia niektórym z nich trzeciego terminu kolokwium.

Skarżąca wskazała, że § 18 ust. 1 Regulaminu (w wersji obowiązującej do dnia 31 sierpnia 2008 r.) nakazywał przeprowadzenie kolokwium rocznego "na zakończenie każdego roku szkoleniowego". Zdaniem skarżącej, kolokwium winno się odbyć w ramach roku szkoleniowego, trwającego do 30 czerwca, lub bezpośrednio po jego upływie. Przeprowadzenie egzaminu dopiero w dniu 20 października jest sprzeczne z Regulaminem i stawia aplikanta przed koniecznością rozpoczynania kolejnego roku szkoleniowego, mimo nieznajomości wyniku kolokwium, oraz zmusza go do ponoszenia opłat za szkolenie.

Pani B. podniosła, że musiała przystąpić do kolokwium poprawkowego mimo udzielenia jej urlopu dziekańskiego. Urlop ten został udzielony w związku z ważnymi przyczynami, którymi były: przerwanie praktyki w kancelarii patronki, podjęcie innego zatrudnienia, trudna sytuacja materialna oraz choroby dziecka. Według skarżącej, udzielenie urlopu pozbawiło ją nie tylko uprawnień, ale i obowiązków aplikanta, w tym - obowiązku zdawania kolokwium rocznego. Problemy, które stanowiły podstawę do wystąpienia o urlop, p. B. sygnalizowała swojej patronce już we wrześniu 2008 r.

Według skarżącej, negatywny wynik kolokwium nie obliguje do podjęcia uchwały o nieprzydatności do zawodu. Niezaliczenie przez nią kolokwium nie świadczy o jej trwałej niekompetencji. Ponadto legitymuje się pozytywnymi opiniami patronki oraz zwierzchników z okresu praktyk, co zostało zignorowane przez ORA.

Skarżąca powołała się na okoliczności świadczące o jej trudnej sytuacji osobistej i materialnej, w tym na koniczność zatrudnienia poza kancelarią. Podkreśliła, że względy te anonsowała uprzednio członkom ORA i one właśnie zadecydowały o udzieleniu jej urlopu, a także usprawiedliwiają niemożność prawidłowego przygotowania do kolokwium.

Skarżąca wreszcie wskazała, że aplikantom ostatniego roku ORA, wbrew stanowisku wyrażonemu w uzasadnieniu niniejszej uchwały, wyznaczyła trzeci termin kolokwium.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uznało, że wynik kolokwium rocznego jest najbardziej obiektywnym, a także najbardziej kompleksowym kryterium poziomu przygotowania merytorycznego aplikanta zarówno do wykonywania zawodu (w zakresie wynikającym z przepisów), jak też do kontynuowania szkolenia. O jego szczególnej randze świadczy redakcja § 19 ust. 1 Regulaminu (pierwszoplanowa i samodzielna przesłanka stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do zawodu), jak też sankcja związana z jego niezaliczeniem.

Umiejętnościami, warunkującymi możliwość kontynuowania aplikacji, aplikant winien wykazać się kumulatywnie, a nie wybiórczo. Nie są więc wystarczające pozytywne opinie o przebiegu praktyk i szkolenia, dobra opinia patrona czy wykazanie się aktywnością społeczną. Wiedza teoretyczna musi być traktowana jako fundament i punkt wyjścia dla podejmowania praktycznych czynności związanych z wykonywaniem zawodu. Niedopuszczalne byłoby akceptowanie sytuacji, w której samorząd adwokacki, przyjmując do wiadomości okoliczność niedostatecznego poziomu wiedzy aplikanta, akceptuje kontynuowanie przez niego aplikacji, z założeniem występowania przed sądem, kontaktów z klientami itp. licząc na to, że braki teoretyczne w toku praktyki uda się zatuszować lub że wskutek korzystnego biegu zdarzeń nie wyjdą na jaw.

Konieczność łącznego spełnienia przesłanek niezbędnych dla pozostania na aplikacji powoduje, że argumentacja zawarta w odwołaniu p. B. nie może być uwzględniona. ORA wzięła pod uwagę zgromadzone pozytywne opinie o aplikantce i przeanalizowała ich znaczenie, jednak nie mogły one przesądzić o swego rodzaju "zniwelowaniu" konsekwencji wywołanych przez niezdane kolokwium. Prezydium NRA zauważa również, że opinie wydane w toku roku szkoleniowego nie tylko odnoszą się do innych umiejętności, niż te badane w trakcie kolokwium, ale również sporządzane są w warunkach sprzyjających bardziej korzystnej prezentacji aplikantki - w toku codziennych zajęć wykonywanych pod nadzorem patrona (czy innego zwierzchnika w czasie praktyk), w sytuacji nie tak stresującej jak egzamin. Jednakże specyfika pracy adwokata powoduje, iż wykonywanie zawodu nader często wiąże się ze stresem, presją czasową itp., zatem dla sprawdzenia umiejętności radzenia sobie z właściwymi dla adwokata zadaniami bardziej miarodajna jest właśnie stresowa sytuacja, wynikająca ze zdawania kolokwium, niż codzienna praca pod nadzorem opiekuna.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącej dotyczący naruszenia § 18 ust. 1 Regulaminu. Przepis ten nie wskazywał granicznej daty dla przeprowadzenia kolokwium rocznego; wymogiem było wyznaczenie go "na zakończenie" roku szkoleniowego, a więc po wyczerpaniu toku nauki. Kolokwia nie mogą odbywać się w okresie wakacji aplikanckich (1 lipca - 30 września), zaś data 20 października była jednym z wcześniejszych, możliwych terminów po upływie tych wakacji.

Skarżąca wskazała na negatywną konsekwencję zbyt późnego, jej zdaniem, przeprowadzenia kolokwium, w postaci konieczności ponoszenia opłat za kolejny rok szkoleniowy. Nie podniosła jednak, w jaki sposób październikowa data kolokwium miałaby się przyczynić do jego negatywnego wyniku. Prezydium NRA nie dostrzega więc ani formalnego, ani merytorycznego uzasadnienia dla podniesionego zarzutu.

Odnosząc się do kwestii zdawania kolokwium poprawkowego w okresie urlopu dziekańskiego Prezydium NRA wskazało, że urlop dziekański, zgodnie z § 5 ust. 5 Regulaminu, polega na przerwie w zajęciach przewidzianych programem aplikacji, zaś aplikant nie może wykonywać zadań zleconych przez patrona, zastępować go przed sądami oraz odbywać praktyk w organach wymiaru sprawiedliwości (§ 3 ust. 2 pkt a i c), natomiast może uczestniczyć w szkoleniu (§3 ust. 2 pkt b). Regulamin nie normuje wprost zagadnienia przystępowania do kolokwiów; wykładnia celowościowa i systemowa nakazuje traktować jako oczywistość możność niezdawania kolokwiów obejmujących materiał tych lat szkoleniowych, które są objęte urlopem. Jednakże dopuszczalne, a nawet wskazane jest zaliczenie już odbytego roku szkoleniowego poprzez zdanie kolokwium rocznego. Skarżąca otrzymała urlop dotyczący II roku aplikacji; I rok powinna więc zwieńczyć egzaminem, ponieważ uczestniczyła w szkoleniu z zakresu tego roku aplikacji, zdawała kolokwia cząstkowe i nie doznała przeszkód w uczestniczeniu w nauce i praktyce aż do zakończenia I roku. Przesuwanie terminu kolokwium rocznego, i to poprawkowego, na kolejny rok lub dwa zrywałoby konieczną ciągłość pomiędzy szkoleniem i egzaminem i przedłużałoby niepewność co do statusu aplikanta ponad konieczną miarę.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej co do merytorycznych przyczyn udzielenia jej urlopu, zarazem - w jej przekonaniu - usprawiedliwiających negatywny wynik kolokwium, Prezydium NRA zauważyło, że wniosek p. B. z dnia [...] listopada 2008 r. nie zawiera jednoczesnej prośby o przesunięcie terminu kolokwium, zaś jednym z istotnych powodów wystąpienia o urlop są względy finansowe (niemożność ponoszenia opłaty), nie wpływające z kolei w żadnym stopniu na zdolność przygotowania się do egzaminu.

Prezydium NRA zwraca też uwagę, że kolokwium roczne weryfikuje wiedzę zdobywaną w toku minionego roku szkoleniowego (tu: do 30 czerwca 2008 r.), nie zaś - we wrześniu czy październiku kolejnego roku. Problemy finansowe i rodzinne, uniemożliwiające kontynuację aplikacji, skarżąca zgłosiła dopiero jesienią 2008 r., a zatem nie powinny one wpływać na ocenę możliwości właściwego przygotowywania się do kolokwium w czasie I roku.

Zarzut skarżącej co do wyznaczenia niektórym aplikantom ostatniego roku dodatkowego terminu kolokwium, niezależnie od braku jakiegokolwiek choćby uprawdopodobnienia go przez odwołującą się, nie może być uwzględniony z uwagi na niewykazanie ewentualnego wpływu tej okoliczności na wynik kolokwium p. B. i rozstrzygnięcie jej sprawy. ORA rozpoznała kwestię przydatności skarżącej do wykonywania zawodu wedle indywidualnych przesłanek, jej dotyczących i uzasadniających podjęcie określonego rozstrzygnięcie wobec tej właśnie aplikantki.

Skargę na powyższą uchwałę złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie aplikantka, zarzucając powyższej uchwale naruszenie art. 6 K.p.a. poprzez:

1. naruszenie art. 79 § 2 p.o.a. poprzez uznanie aplikanta adwokackiego nieprzydatnym do wykonywania zawodu adwokata, na podstawie:

a) uznania, iż przeprowadzono zgodnie z obowiązującymi przepisami kolokwium roczne, podczas gdy z § 18 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej z dnia 3 września 2005 r. w zw. z § 1 ust. 3 Regulaminu wynika, że wyznaczenie pierwszego terminu kolokwium rocznego w dniu 20 października 2008 r. było sprzeczne z obowiązującymi normami w tym zakresie, gdyż egzamin ten winien być wyznaczony na koniec roku szkoleniowego, który skończył się 30 czerwca 2008 roku.

b) błędną wykładnię § 5 ust 5-8 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez uznanie, iż, przeprowadzono zgodnie z obowiązującymi przepisami poprawkowe kolokwium roczne, podczas gdy wcześniej udzielono aplikantowi adwokackiemu urlopu dziekańskiego.

c) błędną wykładnie § 19 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej, poprzez przyjęcie, że przepis ten uściśla przepisy p.o.a. stanowiąc, iż niezaliczone kolokwium roczne staje się podstawą do uznania nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu adwokata.

2. nieuwzględnienie sytuacji osobistej, zawodowej i materialnej J. B., która to sytuacja była podstawą do nie podejmowania przedmiotowej uchwały, a tym samym naruszenie art. 7 K.p.a., w zw. z art. 77 § 1, w zw. z art. 80 oraz w zw. z art. 107 § 3 K.p.a.

3. naruszenie zasady równego traktowania aplikantów adwokackich, wynikającej z art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez wyznaczenie części aplikantom trzeciego terminu kolokwium rocznego, z jednoczesną odmową w/w prawa pozostałym aplikantom.

4. naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w zakresie udzielenia zgody na trzecie podejście do kolokwium rocznego aplikantom ostatniego roku i uznanie, iż powyższe nie zostało choćby uprawdopodobnione, podczas gdy z dokumentacji znajdującej się w ORA w [...] powyższa okoliczność bezspornie wynika.

Podnosząc powyższe zarzuty, aplikantka wniosła o uchylenie uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2009 r.

Jednocześnie skarżąca, widząc możliwość polubownego załatwienia sprawy, w związku z uznaniem, iż w sposób właściwy nie zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające przez NRA, na podstawie art. 115 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a), wniosła o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego pomiędzy stronami, celem wyjaśnienia i rozważenia okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz przyjęcia przez strony ustaleń co do sposobu jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa.

Ponadto skarżąca wnosi o przyznanie jej pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych, wskazując, iż nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

Odnosząc się do argumentów podniesionych w zaskarżonych uchwałach ORA w [...] i NRA skarżąca podniosła, co następuje.

Zdaniem skarżącej, uchwała ORA z dnia [...] lutego 2009 r., została podjęta na podstawie przeprowadzonego niezgodnie z obowiązującymi przepisami kolokwium rocznego. Termin przedmiotowego kolokwium został wyznaczony uchwałą ORA w [...] na dzień [...] października 2008 r.

Zgodnie z § 18 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej "na zakończenie każdego roku szkoleniowego aplikant składa kolokwium roczne z przedmiotów objętych szkoleniem. Program szkolenia może przewidywać kolokwia częściowe. Plan, zakres, zasady, oraz formę i termin)' kolokwiów częściowych ustala kierownik szkolenia. "

Definicja roku szkoleniowego została zawarta w § 1 ust. 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej, który stanowi, iż: "Rok szkoleniowy trwa od 1 października do 30 czerwca roku następnego."

Mając na uwadze normy zawarte w w/w przepisach należy stwierdzić, iż ORA prawidłowo procedując winna wyznaczyć termin kolokwium rocznego najpóźniej na dzień 30 czerwca 2008 r. bądź bezpośrednio po tym dniu. Wyznaczenie terminu kolokwium rocznego w trakcie już kolejnego roku szkoleniowego, po upływie ponad trzech miesięcy od daty zakończenia starego roku szkoleniowego, stoi w sprzeczności z zapisami Regulaminu aplikacji adwokackiej i jednocześnie narusza prawo aplikanta do prawidłowego rozpoczęcia kolejnego roku szkoleniowego z dniem pierwszego października ze wszystkimi tego następstwami w tym koniecznością ponoszenia opłaty rocznej. W związku z powyższym należy uznać, iż zawarty w § 18 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej zwrot: "Na zakończenie...". wskazuje, iż niedopuszczalne jest dowolne wyznaczanie terminu przeprowadzenia kolokwium rocznego. Inne rozumienie ww. przepisu, nasuwałoby pytanie czy okręgowe rady adwokackie miałyby kompetencje do wyznaczania terminu kolokwium w każdej nieokreślonej przyszłości po zakończeniu roku szkoleniowego. Zdaniem skarżącej, na tak postawione pytanie należałoby odpowiedzieć "nie". Należy, bowiem pamiętać, iż Regulamin aplikacji adwokackiej nakłada na aplikanta zarówno obowiązki, jak i prawa. Zapisy dotyczące terminów przeprowadzania kolokwium także mu te prawa gwarantują. Istotnym w niniejszej sprawie jest fakt, iż wyznaczenie kolokwium rocznego na dzień 20 października 2008 r. skutkowało także koniecznością wyznaczenia terminu poprawkowego w okresie późniejszym. ORA w Gdańsku, wyznaczyła egzamin poprawkowy na dzień 12 stycznia 2009 r. Takie postępowanie doprowadziło do kuriozalnej sytuacji, w której aplikant adwokacki, podchodzący do zaliczania kolokwium rocznego zgodnie z wyznaczonymi terminami, kończył pierwszy semestr drugiego roku, ponosił opłatę roczną za szkolenie a jednocześnie nie miał zaliczonego pierwszego roku aplikacji adwokackiej.

Zdaniem skarżącej, prawidłowy tok postępowania w przedmiotowej sprawie winien wyglądać w sposób następujący:

a) wyznaczenie terminu kolokwium rocznego do 30 czerwca 2008 r.

b) w razie niezaliczenia tegoż kolokwium, ewentualna egzamin poprawkowy w terminie do 30 września 2008 r.

c) wpisanie aplikanta adwokackiego na kolejny rok szkoleniowy rozpoczynający się z dniem 1 października 2008 r. wraz z pobraniem opłaty rocznej.

Przeprowadzenie egzaminu rocznego niezgodnie ze wskazanym harmonogramem skutkować winno uznaniem, iż kolokwium roczne dotknięte jest sankcją nieważności, a zatem nie powinno być także podstawą do wykreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich.

Na marginesie skarżąca wskazała, iż przedstawiony niniejszym pismem tok procedowania został doprecyzowany zmianami w Regulaminie Aplikacji Adwokackiej, uchwalonymi przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 14 czerwca 2008 r., obowiązującymi od dnia 1 września 2008 roku. Zwrot "Na zakończenie..." został zastąpiony zwrotem ..Przed zakończeniem każdego roku szkoleniowego, w terminie ustalonym przez NRA aplikant składa kolokwium roczne". Takie sformułowanie wskazanego przepisu nie nasuwa już żadnych wątpliwości związanych z terminem przeprowadzenia rocznego kolokwium, które winno odbyć się do dnia 30 czerwca każdego roku.

Zdaniem skarżącej, uchwała ORA z dnia [...] lutego 2009 r. została podjęta na podstawie przeprowadzonego niezgodnie z obowiązującymi przepisami poprawkowego kolokwium rocznego, po udzieleniu aplikantowi adwokackiemu urlopu dziekańskiego i nakazaniem mu przystąpienia do ww. kolokwium, tj. z naruszeniem § 5 ust. 5-8 Regulaminu aplikacji adwokackiej z dnia 3 września 2005 r.

Na podstawie, uzasadnionego wniosku o udzielenie aplikantce urlopu dziekańskiego z dnia 3 listopada 2008 r., z którym wystąpiła zgodnie ze zmienionym w dniu 14 czerwca 2008 r., a obowiązującym od 1 września 2008 r. Regulaminem aplikacji adwokackiej, Dziekan ORA w [...] w dniu [...] listopada 2008 r. udzielił aplikantce urlopu dziekańskiego.

Następnie w dniu [...] listopada 2008 r. uchwałą ORA w [...] aplikantka została zobowiązana do przystąpienia w dniu [...] stycznia 2009 r. do kolokwium poprawkowego.

Zgodnie z zapisami zawartymi w § 5 ust. 5 - 8 Regulaminu aplikacji adwokackiej, oraz w/w z art. 3 ust. 2 lit. a i c tegoż Regulaminu, w trakcie odbywania aplikacji adwokackiej, z ważnych powodów na wniosek aplikanta udzielany jest mu urlop dziekański, na okres nieprzekraczający 2 lat szkoleniowych. Podczas niniejszego urlopu szkoleniowego aplikant jest zwolniony z ponoszenia opłaty rocznej za szkolenie, jak również patron nie może mu powierzać zadań i ćwiczeń praktycznych oraz upoważniać go do występowania przed Sądem. Udzielenie urlopu dziekańskiego oznacza, iż aplikantowi została wyrażona zgoda na przerwę w odbywaniu zajęć, w których ten nie uczestniczy. W § 5 ust. 5 Regulaminu wyraźnie sprecyzowano, iż powodem udzielenia przedmiotowego urlopu są tylko i wyłącznie ważne powody podniesione przez aplikanta. W związku z pozytywnym rozpatrzeniem wniosku aplikanta przez Dziekana ORA należy stwierdzić, iż takie powody z wszelką pewnością wystąpiły. Okolicznościami, które spowodowały konieczność wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem były:

a) przerwanie praktyki w Kancelarii Adwokackiej,

b) podjęcie za zgodą ORA zatrudnienia poza Kancelarią Adwokacką,

c) trudna sytuacja materialna,

d) częste choroby córki J. C.,

e) chęć pomocy mężowi R. C., będącemu aplikantem adwokackim ostatniego roku Izby w Gdańsku, w prawidłowym przygotowaniu się do egzaminu adwokackiego.

Mając powyższe na uwadze, tj. w związku z udzieleniem z ważnych powodów urlopu dziekańskiego, skarżąca wskazała, iż na okres do dwóch lat odebrano, za jej zgodą, uprawnienia związane z byciem aplikantem adwokackim, ale także zwolniono ją z wszelkich obowiązków przewidzianych szkoleniem, w tym także z zwolniono ją z obowiązku zdawania kolokwium rocznego. Wykładnia celowościowa i systemowa zastosowana przez NRA, znajdująca się w uzasadnieniu uchwały, jest błędna.

Skarżąca podniosła, iż zgodnie z zapisem zawartym w § 5 ust. 7 Regulaminu aplikacji adwokackiej, urlop dziekański winien rozpoczynać się z początkiem roku szkoleniowego i upływać wraz z jego końcem. Skoro więc urlop dziekański został jej udzielony już od roku szkoleniowego 2008/09, to należy stwierdzić, iż nie powinna ona być egzaminowana w trakcie tegoż urlopu. Z całą pewnością nakazanie aplikantowi zdawanie kolokwium rocznego w dniu [...] stycznia 2009 r., przy wcześniejszym uznaniu, iż jako jedną z podstaw udzielanie mu urlopu dziekańskiego było niezawinione przerwanie pracy w Kancelarii Adwokackiej, a tym samym pozbawienie możliwości praktyk, jest niezgodne zarówno z postanowieniami Regulaminu Aplikacji Adwokackiej oraz ideą urlopu dziekańskiego. Taka wykładnia jest, zdaniem skarżącej, prawidłowa.

Zdaniem skarżącej, usankcjonowanie wniosku o udzielenie urlopu dziekańskiego, z przyczyn wymienionych przez skarżącą, daje podstawy do uznania za nieważne wyniki jej egzaminu z dnia [...] października 2008 r.

Ponadto skarżąca podkreśliła, iż aplikant adwokacki, nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji błędnego procedowania ORA. Niewątpliwie niewłaściwym procedowaniem w niniejszej sprawie było spóźnione wyznaczenie zarówno terminu pierwszego kolokwium, jak i poprawkowego kolokwium rocznego, w trakcie udzielonego urlopu dziekańskiego.

Na marginesie skarżąca podniosła, iż twierdzenia zawarte w uzasadnieniu uchwały ORA w [...], dotyczące braku sygnalizacji przeszkód w zdawaniu kolokwium rocznego, ewentualnym udzieleniu urlopu oraz przesunięciem terminu kolokwium, w świetle złożonego wniosku o urlop dziekański nie znajdują odzwierciedlenia w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Skarżąca podniosła, iż o konieczności wzięcia przez nią urlopu dziekańskiego poinformowała swojego patrona już we wrześniu 2008 r.

Skarżąca podniosła też, iż nie może zgodzić się z twierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu uchwały z dnia [...] lutego 2009 r., mówiącymi, iż § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej stanowi, że: ...negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej stanowią podstawę do stwierdzenia przez Okręgową Radę Adwokacką nieprzydatności do wykonywania zawodu".

Cytowany w uzasadnieniu uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej § 19 ust. 1 jest zapisem nieobowiązującego już Regulaminu. Od dnia 1 września 2008 r. § 19 ust. 1 brzmi następująco:

"...Podstawą do stwierdzenia przez Okręgową Radę Adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu może być w szczególności: negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona, negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej."

W związku z powyższym skarżąca wskazała, iż dalsze tezy w tym zakresie zawarte w uzasadnieniu uchwały odnoszą się do nieobowiązującego przepisu i nie zasługują na uwzględnienie.

Jednakże, w ocenie skarżącej, zgodnie z literalnym brzmieniem ustęp 19 § 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej w żaden sposób nie obliguje do podjęcia uchwały o nieprzydatności do zawodu na podstawie nie zaliczenia kolokwium rocznego. Przedmiotowy ustęp wskazuje jedynie jakie mogą być przesłanki do podjęcia niniejszej uchwały. Żadna ze wskazanych przesłanek nie wyróżnia się od pozostałych. Zdaniem skarżącej, są one równoważne. W związku z powyższym skarżąca wskazała, iż wprawdzie nie zaliczyła kolokwium rocznego, jednakże nie oznacza to trwałej niekompetencji do wykonywania zawodu adwokata. Skarżąca podkreśliła, iż egzamin miał na celu sprawdzenie wiedzy praktycznej, której skarżąca w związku z okolicznościami podniesionymi w niniejszym odwołaniu nie miała. Odzwierciedleniem powyższego był wniosek o udzielenie urlopu dziekańskiego, którego celem miało być również uzyskanie po upływie jego okresu niezbędnych umiejętności potrzebnych do wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.

Jednocześnie skarżąca wskazała, iż pomimo nie posiadania zgłębionej praktyki aplikanta adwokackiego, w związku z wykonywanymi czynnościami uzyskała pozytywną opinię zarówno od patrona, jak i w związku z odbywaniem praktyk w prokuraturze i sądach. Powyższe zostało zupełnie zignorowane przez członków ORA.

Aplikantka podkreśla, iż zgodnie z § 6 Regulaminu aplikacji adwokackiej odbyła 6-miesięczne praktyki w prokuraturze i sądach, do których została skierowana przez ORA. Po odbytych praktykach każdorazowo uzyskiwała pozytywną opinię wyznaczonej osoby, pod kierunkiem, której odbywała praktykę. Całkowicie nie zgadza się z tezą przedstawioną w uzasadnieniu, zgodnie z którą ,,pozytywne opinie, wysławione .........świadczą jedynie o predyspozycjach innych niż wiedza teoretyczna i stanowią jeden z wielu, ale nie wystarczających element warunkujący kontynuacje nauki". Niezrozumiałym jest dla aplikantki lekceważący stosunek do opinii osób, które w bezpośredni i namacalny sposób były w stanie przekonać się o jej umiejętnościach, tj. sędziów i prokuratorów, na których polecenie, w ramach ćwiczeń praktycznych sporządzała uzasadnienia oraz redagowała inne pisma.

Członkowie ORA, podejmując uchwalę z dnia [...] lutego r. o uznaniu aplikantki za nieprzydatną do wykonywania zawodu adwokata oraz wykreśleniu z listy aplikantów adwokackich, naruszyli przepisy zawarte w K.p.a., które przy rozpatrywaniu spraw nakazują w sposób wyczerpujący zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Twierdzenia zawarte w uzasadnieniu uchwały, iż aplikantka nie sygnalizowała istnienia przeszkód w odbywaniu aplikacji adwokackiej w świetle wniosku o udzielenia urlopu dziekańskiego, innych wniosków kierowanych do ORA oraz akt osobowych będących w posiadaniu Rady wskazują, iż uchwała została podjęta bez wszechstronnego zapoznania się z materiałem dowodowym, na podstawie błędnych przesłanek. Znalazło to odzwierciedlenie także w uchwale NRA, która w ogóle nie odniosła się do powyższego zarzutu.

W związku z powyższym aplikantka podniosła, że bezpośrednio po uzyskaniu pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką rozpoczęła poszukiwanie patrona, pod którego kierunkiem mogłaby odbywać aplikację adwokacką i w następstwie tych starań w połowie września 2007 r. rozpoczęła nieodpłatną praktykę w Kancelarii Adwokackiej adwokata A. D. w [...].

W dniu [...] listopada 2007 r. pomiędzy apl. adw. a patronem została zawarta umowa o odbywanie aplikacji adwokackiej, zaakceptowana przez ORA w [...].

Zgodnie z postanowieniami niniejszej umowy, aplikantka była zobowiązana do odbywania aplikacji adwokackiej w Kancelarii patrona w okresie od [...] listopada 2007 do [...] grudnia 2007 trzy razy w tygodniu, w godzinach od 9 do 17, a od [...] stycznia 2008 r. cztery razy w tygodniu w godzinach od 9 do 17. Za wykonywane obowiązki nie miała otrzymywać żadnego wynagrodzenia. W związku z powyższym, aplikantka wystąpiła do ORA o zwolnienie jej z konieczności ponoszenia opłaty rocznej za szkolenie aplikantów. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż na dochód jej rodziny (mąż, córka) składa się wynagrodzenia męża apl. adw. R. C. zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, oraz czynsz z tytułu wynajmu lokalu. Łączny dochód rodziny wynosił ok. 1200 zł netto. Jednakże ORA w [...] nie znalazła podstaw do zwolnienia zarówno aplikantki, jak i jej męża, z przedmiotowej opłaty i nakazała jej uiszczenie w sześciu ratach.

W związku z zaistniałą sytuacją aplikantka zwróciła się do patrona z prośbą o uregulowanie wynagrodzenia za wykonywaną pracę. Niestety, mimo iż oczywistym było, że umowa nosiła znamiona stosunku pracy, regulowanego przepisami prawa pracy, patron odmówił wypłaty wynagrodzenia. Zmuszona sytuacją materialną oraz warunkami proponowanymi przez patrona, tj. koniecznością przebywania w Kancelarii Adwokackiej cztery razy w tygodniu po osiem godzin dziennie bez prawa do wynagrodzenia, w dniu [...] stycznia 2008 r., za porozumieniem stron apl. adw. rozwiązała umowę o odbywanie aplikacji adwokackiej w Kancelarii patrona, jednocześnie tracąc patrona.

W związku z faktem, iż w styczniu 2008 r. niemożliwym było znalezienie patrona, który byłby w stanie zatrudnić aplikanta za wynagrodzeniem, aplikantka podjęła - za zgodą ORA - zatrudnienie jako pracownik cywilny w W. w [...] w sekcji zamówień publicznych. W międzyczasie, zgodę na bycie patronem aplikantki wyraziła adwokat A. K. O fakcie podjęcia zatrudnienia poza Kancelarią Adwokacką, jak i nowym Patronie, aplikantka poinformowała ORA.

Od stycznia 2008 r., będąc w nowej sytuacji, możliwość zdobywania przez aplikantkę praktycznych umiejętności zawodowych uległa znacznemu ograniczeniu. Z uwagi na podjęcie (za zgodą Dziekana ORA w [...]) zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu w R. w [...], odbywanie aplikacji ograniczało się do udziału w zajęciach szkoleniowych, jak i wypełnianiu nielicznych zadań zleconych mi przez patrona.

Reasumując, w związku z koniecznością ponoszenia przez aplikantkę opłaty rocznej za aplikację adwokacką połączoną z niemożnością znalezienia w połowie roku szkoleniowego nowego patrona oferującego wynagrodzenie, oraz trudną sytuacją materialną aplikantka zmuszona była znacząco ograniczyć możliwość praktyki zawodu adwokata.

Jednocześnie, w trakcie roku szkoleniowego 2008 roczna córka J. C. aplikantki wielokrotnie chorowała, co rodziło konieczność poświęcenia jej wzmożonej uwagi i czasu.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdając sobie sprawę z trudności sytuacji w jakiej się znalazła, w tym m.in. brakiem praktyki koniecznej w odbywaniu aplikacji adwokackiej, aplikantka postanowiła wystąpić z wnioskiem o udzielenie urlopu dziekańskiego podnosząc wskazane niniejszym pismem argumenty. Udzielony urlop dziekański dawał jej nadzieję na odłożenie w jego okresie potrzebnej kwoty pieniędzy niezbędnej do ponoszenia opłaty rocznej oraz na ewentualne znalezienie stałego zatrudnienia w Kancelarii Adwokackiej.

W związku z powyższym aplikantka podniosła, że twierdzenia zawarte w uchwale ORA w [...], iż jej członkowie nie mieli żadnych sygnałów o trudności w odbywaniu przez nią aplikacji adwokackiej są w sprzeczności ze składanymi przez nią wnioskami, dokumentami znajdującymi się w aktach osobowych oraz w związku z wysłuchaniem jej oświadczenia złożonego na posiedzeniu ORA w dniu [...] lutego 2009 r.

Przedstawiony stan faktyczny nie daje również podstaw do twierdzenia, iż aplikantka jest nieprzydatna do wykonywania zawodu adwokata. Takie twierdzenie byłoby uprawnione, gdyby mając możliwość stałego praktykowania w Kancelarii Adwokackiej, aplikantka nie zaliczyła kolokwium rocznego. Nie mając jednak takowej możliwości wydaję się, iż nie powinno stwierdzać się nieprzydatności aplikantki z uwagi na brak przesłanek takiego wnioskowania.

Nadto apl. adw. podniosła, że ORA w [...] wykazała się niekonsekwencją, jeśli chodzi o ilość terminów egzaminów udzielanych poszczególnym aplikantom. W doręczonym aplikantce uzasadnieniu uchwały ORA z dnia [...] lutego 2009 r. podniesiono, iż "Wobec możliwości 2-krotnego zdawaniu kolokwium, niezaliczenie go oznacza trwałą niekompetencje aplikanta, niedostateczna znajomość przepisów i brak wiedzy warunkującej możliwość prawidłowego wykonywania zawodu. Osoba taka rokuje negatywnie w zawodzie adwokata, co czyni ją do tego zawodu nieprzydatną. ", natomiast w stosunku do aplikantów ostatniego roku Rada uczyniła wyjątek wyznaczając im trzeci termin kolokwium rocznego, pomimo wcześniejszego uzyskaniu dwukrotnie negatywnych wyników. Przywołana praktyka ORA w [...] narusza podstawową zasadę równości wobec prawa i pozbawia poszczególnych aplikantów równych szans na uzyskanie dostępu do zawodu.

Nadto NRA rozpatrując powyższy zarzut nie przeprowadziła w tym zakresie postępowania wyjaśniającego.

Jednocześnie z uzasadnienia uchwały wynika, iż zdaniem NRA zarzut ten nie ma wpływu na sytuację skarżącej. W związku z powyższym skarżąca wskazała, iż nie skarży wyników kolokwiów, a uchwałę wykreślającą ją z listy aplikantów.

Skoro co do części aplikantów przeprowadzono III termin kolokwium i na podstawie tak zdanego egzaminu wpisano ich na kolejny rok aplikacji, to nie wyznaczenie III terminu skarżącej w sposób oczywisty narusza jej prawa jako aplikanta, gdyż podobnie jak koledzy winna mieć możliwość kolejnego podejścia do zdawania kolokwium.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o zobowiązanie ORA w [...] o przedłożenie protokołów z kolokwiów za rok szkoleniowy 2007/2008 aplikantów adwokackich T. K. i A. I.

Jednocześnie skarżąca wnosi o zobowiązanie NRA bądź ORA w [...] do przekazania jej akt osobowych, w których znajdują się wszystkie dowody powołane niniejszą skargą.

Skarżąca wnosi także o przyznanie jej pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych, wskazując, iż nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

W odpowiedzi na skargę NRA wniosła o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA z dnia [...] maja 2009 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2009 r., utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2009 r., stwierdzającej nieprzydatność apl. adw. J. B. do wykonywania zawodu adwokata oraz dokonującą skreślenia w/w z listy aplikantów adwokackich Izby [...].

Zaskarżonej uchwale zarzucono naruszenie postanowień Konstytucji RP (art. 32), przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 K.p.a., w zw. z art. 77 § 1, w zw. z art. 80 oraz w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., a także przepisów prawa materialnego, tj. art. 79 § 2 p.o.a., jak również wewnętrznych przepisów korporacyjnych (aktów kierownictwa wewnętrznego), obowiązujących członków samorządu adwokackiego, o charakterze generalnym, a w szczególności § 18 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej z dnia 3 września 2005 r. w zw. z § 1 ust. 3, a także § 5 ust 5-8 Regulaminu.

Sąd co do zasady podziela przedstawione zarzuty.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP - poprzez wyznaczenie części aplikantom trzeciego terminu kolokwium rocznego, z jednoczesną odmową w/w prawa pozostałym aplikantom, a co za tym idzie – naruszenie zasady równości wobec prawa, Sąd stwierdza, że nie jest w stanie ocenić zasadności tego zarzutu, gdyż organy samorządu adwokackiego nie dokonały stosownych wyjaśnień w tym zakresie. W tej sytuacji ocena zgłoszonego zarzutu nie może być przez Sąd dokonana. Jednocześnie nie sposób podzielić argumentacji przedstawionej w uchwale Prezydium NRA, iż skarżąca nie uprawdopodobniła zarzutu (podając fakty i nazwiska aplikantów II roku), i że nie ma on wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Dalej, odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, a w szczególności art. 7 K.p.a., w zw. z art. 77 § 1, w zw. z art. 80 oraz w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., zgłoszonych przez skarżącą w kontekście jej sytuacji osobistej – rodzinnej i majątkowej, należy zauważyć, że sytuacja ta jest w znacznej mierze spowodowana zmianą zasad przyjmowania na aplikację, w wyniku których wielu nowych aplikantów miało kłopoty ze znalezieniem patrona. Z całą pewnością nie jest wyjściem z tych trudności zatrudnianie nowych aplikantów praktycznie bez wynagrodzenia. Sąd nie wierzy, by praktyka ta nie była znana Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...]. Sąd uważa również, że apl. adw. p. J. B. w wystarczającym stopniu uprawdopodobniła fakt, iż jej trudności osobiste – rodzinne i majątkowe były znane ORA w [...], uprawdopodobniły jej wniosek o udzielenie urlopu dziekańskiego i powinny być wzięte pod uwagę przy ustalaniu obowiązku zdawania kolokwium rocznego. Okręgowa Rada Adwokacka nie rozważyła też w żaden sposób – co podniosła aplikantka -rozbieżności między znajdującymi się w aktach osobowych bardzo dobrymi opiniami z przebiegu pracy w zakresie praktycznego przygotowania do zawodu a merytorycznym poziomem wiedzy wynikającym z niezaliczonego kolokwium. Ocena nieprzydatności skarżącego do zawodu jedynie ze względu na negatywny wynik kolokwium była dowolna i nie znajdowała potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. W tym stanie rzeczy Sąd uznał zarzuty procesowe skarżącej za zasadne.

W konsekwencji Sąd uznał, że organy samorządu adwokackiego obu instancji - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 K.p.a. - nie podjęły kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, uwzględniając interes społeczny i słuszny interes strony. W uzasadnieniu uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zabrakło należytego ustosunkowania się do szeregu zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej. Stanowiło to naruszenie zasad określonych w art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 §3 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy zauważyć, że zgodnie z art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Treść tego przepisu została także przeniesiona do § 8 regulaminu aplikacji adwokackiej (uchwała nr 50/2006 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 25 listopada 2006 r. w sprawie ustalenia jednolitego tekstu Regulaminu aplikacji adwokackiej opracowanego na podstawie uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 3 września 2005 r. oraz uchwały nr 31/2005 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2005 r.). Wspomnianą nieprzydatność do zawodu precyzuje § 19 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej, zgodnie z którym podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu może być w szczególności: negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej. Każda z tych przyczyn może stanowić ( w ocenie organów samorządu adwokackiego – samodzielną) przesłankę stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Należy jednak zwrócić uwagę, że z § 8 ust. 3 Regulaminu wynika jednoznacznie, że podjęcie uchwały o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów adwokackich następuje po zapoznaniu się przez okręgową radę adwokacką z opinią patrona oraz po umożliwieniu wypowiedzenia się przez aplikanta, który ma zostać skreślony. W rozpatrywanej sprawie wymóg ten został spełniony wyłącznie formalnie, a skreślenie nastąpiło mimo dobrej opinii patrona i bez wnikliwego pochylenia się nad problemami aplikantki, której sytuacja jest – jak to już Sąd stwierdził – pochodną rozwiązań systemowych. W ocenie Sądu potwierdza to dodatkowo zgłoszone przez aplikantkę zarzuty naruszenia w tym postępowaniu przepisów prawa procesowego.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z ostatnich wyroków (z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt II GSK 590/10), wydanym w podobnym stanie faktycznym jak rozpatrywana, "Organy korporacyjne (...) przyjęły, że wobec regulacji zawartej w § 19 regulaminu, ziszczenie się jednej z przesłanek wymienionych w tym przepisie, w niniejszej sprawie negatywny wynik kolokwium rocznego, automatycznie powoduje skutek w postaci skreślenia z listy aplikantów adwokackich. W efekcie wyłączyły celowość dokonywania ustaleń w zakresie innych okoliczności dotyczących rokowań odnośnie przydatności do zawodu adwokata. Tego rodzaju wykładnia w istocie zmienia charakter decyzji (uchwały) podejmowanej na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze z uznaniowej na związany."

Tymczasem, jak stwierdza w powołanym wyroku NSA "Prawidłowo odczytywane wymienione przepisy ustawy i regulaminu prowadzą do odmiennych wniosków. Zachowanie uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia, o jakim mowa w art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, wymaga przyjęcia, że występowanie przesłanki lub przesłanek wymienionych w § 19 regulaminu odbywania aplikacji może stanowić przyczynę skreślenia z listy aplikantów adwokackich pod warunkiem dokonania oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji. Taka wykładnia jest powodem, dla którego uznać należy za prawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji uznającego za konieczne dokonanie ustaleń w zakresie przebiegu aplikacji (...) oraz odzwierciedlenia w uzasadnieniach decyzji dokonanych ustaleń i zastosowania kryteriów uznania administracyjnego. Wobec tego słuszne było wskazanie jako podstawy prawnej wyroku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i wskazanie jako naruszonych art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a."

W konsekwencji należy uznać, odwołując się do powołanego wyżej wyroku NSA, iż podniesiony również przez skarżącą zarzut naruszenia art. 79 § 2 p.o.a. poprzez uznanie aplikanta adwokackiego nieprzydatnym do wykonywania zawodu adwokata był zasadny.

Odnosząc się do podniesionych przez skarżącą zarzutów naruszenia wewnętrznych przepisów korporacyjnych obowiązujących członków samorządu adwokackiego, określonych w powołanym wyroku NSA jako "akty kierownictwa wewnętrznego o charakterze generalnym", a w szczególności § 18 ust. 1 i 3 (dotyczących terminu kolokwium rocznego), § 5 ust 5-8 (dotyczących udzielenia urlopu dziekańskiego w kontekście obowiązku zdawania kolokwium rocznego), a także § 19 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej (poprzez przyjęcie, że niezaliczone kolokwium roczne staje się samodzielną podstawą do uznania nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu adwokata), Sąd podzielił wykładnię tych przepisów dokonaną przez aplikantkę.

Sąd jest zobowiązany zwrócić w szczególności uwagę na brzmienie § 19 ust. 2 regulaminu, w myśl którego "Nieusprawiedliwione nieprzystąpienie aplikanta do kolokwium częściowego oraz rocznego jest równoznaczne w skutkach z negatywnym wynikiem kolokwium." W ocenie Sądu zapis ten – przy istniejących uwarunkowaniach i żądaniu przystąpienia do kolokwium, przy oczywistym braku przygotowania - postawił aplikantkę w sytuacji niedopuszczalnego wyboru, z którego wyjściem było w każdej sytuacji skreślenie z listy aplikantów adwokackich.

Już tylko ubocznie warto zauważyć, że o ile zawarta w art. 58 pkt 12 lit. b Prawa o adwokaturze delegacja do uchwalenia Regulaminu aplikacji adwokackiej nie budzi wątpliwości, o tyle poszczególne rozwiązania przyjęte w tym regulaminie zdają się pozostawać w sprzeczności z rozwiązaniami ustawowymi. Dobitnym przykładem takiej rozbieżności jest treść § 19 ust. 1 Regulaminu w jego obecnym brzmieniu, stanowiąca "rozwinięcie" postanowień art. art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Ten ostatni przepis mówi wprost, że "2. Okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata." Treść tego przepisu pozostała niezmieniona od czasu przyjęcia ustawy. Zgodnie z ustawą, przesłanka nieprzydatności do zawodu, odnosząca się do stanu faktycznego, stanowi więc – w razie jej stwierdzenia – podstawę do wydania decyzji w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów; sama nieprzydatność jest stanem faktycznym i nie wymaga potwierdzenia w formie odrębne decyzji (tak: NSA w powołanym wyżej wyroku). Natomiast zgodnie z § 19 ust. 1 Regulaminu, podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu może być w szczególności: negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej. Poszerza to w sposób istotny zakres przesłanek ocennych stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata, dając znaczną władzę – w ocenie Sądu: wbrew zamierzeniom ustawy – patronowi i kierownikowi szkolenia.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 oraz 205 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.