Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 13/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Anna Jarosz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. R., J. K., A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2017 r. (nr [...]) Wojewoda (dalej też jako "Wojewoda" lub "organ I instancji") po rozpatrzeniu odwołania M. R., J. K. oraz A. K. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z [...] listopada 2015 r. (znak [...]) [błędniej określonej w rubrum zaskarżonej decyzji jako decyzja z "[...] grudnia 2014 r." – uw. Sądu] orzekającą o odmowie spadkobiercom Z. P. i A. K. – tj.: M. R., J. K., A. K., H. M., T. M., P. M. i D. M. – zwrotu nieruchomości położonych w K. (obręb [...], arkusz mapy [...]), stanowiących własność Miasta K. i oznaczonych jako: część działki nr [...] o pow. całkowitej [...] ha; działka nr [...] o pow. [...] ha; działka nr [...] o pow. [...] ha; część działki nr [...] o pow. całkowitej [...] ha; część działki nr [...] o pow. całkowitej [...] ha; część działki nr [...] o pow. całkowitej [...] ha; część działki nr [...] o pow. całkowitej [...] ha, wobec nie uznania tych nieruchomości za zbędne na cel wywłaszczenia.

Zaskarżona decyzja Wojewody, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] lipca 2013 r., uzupełnionym pismem z [...] sierpnia 2013 r., ad G., działając w imieniu M. R., J. K. oraz A. K., wniósł o zwrot nieruchomości nabytej w części na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego rep. A nr [...] z [...] stycznia 1969 r. oraz w części wywłaszczonej na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w P. - Urzędu Spraw Wewnętrznych z [...] lutego 1961 r. znak [...], która to nieruchomość stanowiła pierwotnie współwłasność Z. P. oraz A. K.. W toku postępowania do wniosku przyłączyli się pozostali spadkobiercy ww. osób. Wojewoda wyjaśnił, że Prezydium WRN w P. ww. decyzją z [...] lutego 1961 r., wydaną w trybie przepisów ustawy z [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70; dalej w skrócie "u.z.t.w.n."), wywłaszczyło część nieruchomości o pow. [...] m2 położonej w K. przy [...] nr [...] (dawniej ul. [...]), stanowiącej współwłasność Z. P. oraz A. K.. N. Z. P. oraz R. K., działając w imieniu własnym i małoletnich dzieci: A. K., J. K. i M. K., ww. aktem notarialnym z [...] stycznia 1969 r. zbyli na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium Powiatowej Rady N. nieruchomość zabudowaną o pow. [...] m2 położoną w K. przy Al. [...] nr [...].

Dalej organ II instancji wskazał, iż nieruchomość wywłaszczona orzeczeniem Prezydium WRN w P. z [...] lutego 1961 r., zapisana w tabeli likwidacyjnej pod nr [...] z przeznaczeniem pod budowę bloków mieszkalnych dla pracowników Kopalni Węgla Brunatnego "K.", oznaczona na planie sytuacyjnym z 1959 r. jako działka nr [...] o pow. [...] m2, stanowi obecnie części działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi: [...], [...], [...] i [...]. Natomiast nieruchomość nabyta na podstawie aktu notarialnego z [...] stycznia 1969 r. na rzecz Skarbu Państwa, z przeznaczeniem pod przebudowę i adaptację na budynek administracyjny Prezydium Miejskiej Rady N. w K., w szczególności na Urząd Stanu Cywilnego (łącznie z salą ślubów), stanowi obecnie część działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi: [...], [...] i [...].

Wojewoda zaznaczył, że w dniu [...] września 2015 r. odbyły się oględziny nieruchomości, w protokole których wskazano, że:

1. Działka oznaczona nr ewid. [...] stanowi drogę asfaltową wraz z chodnikiem i urządzonymi przejściami dla pieszych, przeznaczona do ruchu pieszo-jezdnego. Nieruchomość uzbrojona jest w większość sieci infrastruktury technicznej, kanalizację deszczową, sanitarną, c.o., sieć wodociągową i telefoniczną.

2. Część działki oznaczonej nr ewid. [...] stanowi urządzone przejście dla pieszych.

3. Część działki oznaczonej nr ewid. [...] stanowi drogę publiczną o nawierzchni asfaltowej, dwupasmową z wyznaczonym przejściem dla pieszych i urządzoną instalacją oświetleniową. Stanowi fragment ul. [...]. [...].

4. Działka oznaczona nr [...] stanowi urządzony chodnik wykonany z kostki brukowej wraz z krawężnikami i nasadzeniami drzew – zieleń przy budynku.

5. Na części działki oznaczonej nr [...] posadowiony jest budynek mieszkalny wielorodzinny, IV kondygnacyjny, trzyklatkowy, z częścią usługową zlokalizowaną na parterze budynku od strony ul. [...]. [...]. Działka gruntu o płaskim ukształtowaniu terenu oraz regularnym, zbliżonym do prostokąta kształcie.

6. Część działki oznaczonej nr [...] zabudowana jest blokiem mieszkalnym, wielorodzinnym, IV kondygnacyjnym, trzyklatkowym. Ponadto część działki stanowi fragment infrastruktury budownictwa osiedlowego (tereny zielone wraz z nasadzeniami drzew i krzewów, fragment chodnika).

7. Część działki oznaczonej nr [...] stanowi fragment zieleni miejskiej z urządzoną infrastrukturą techniczną – chodnik, oraz obiektami małej architektury (kosze na śmieci, ławki, latarnie), w części tereny zielone z nasadzeniami drzew.

Pismem z [...] września 2015 r. P. K. poinformował, iż działka nr [...] i [...] (częściowo) leży w pasie drogowym ul. [...]. [...], natomiast działki nr [...] i [...] leżą w pasie drogowym ul. [...]. Ww. nieruchomości drogowe zaliczone są do kategorii dróg powiatowych.

W dalszej części uzasadnienia organ II instancji wskazał, że przedmiotem postępowania o zwrot wywłaszczonych nieruchomości są m.in. nieruchomości stanowiące działki nr: [...], [...], [...] i [...]. Celem wywłaszczenia tych nieruchomości było nabycie terenu pod budowę bloków mieszkalnych Kopalni K., objętych zaświadczeniem lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] grudnia 1958 r., wydanym przez Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w P.. Podmiot ubiegający się o wywłaszczenie wskazał, że już [...] października 1958 r. za zgodą właścicieli nieruchomości, Dyrekcja Budowy O. Robotniczych w P. przejęła podlegającą wywłaszczeniu nieruchomość, niezbędną we wskazanym zakresie do wykonywania zadań wynikających z zatwierdzonych planów gospodarczych. Już z uzasadnienia decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w P. z [...] lutego 1961 r. wynika, że przedmiotowa nieruchomość położona była w obrębie powstającego osiedla mieszkaniowego i została już uprzednio zabudowana. Ponadto, jak wskazał Wojewoda, w zakresie tych nieruchomości Starosta K. (dalej też jako "Starosta" lub "organ I instancji") po dokonaniu oględzin stwierdził m.in., że w chwili obecnej "na części działki oznaczonej nr [...] posadowiony jest budynek mieszkalny wielorodzinny, IV kondygnacyjny, trzy klatkowy, z częścią usługową zlokalizowaną na parterze budynku od strony ul. [...]. [...]. Działka gruntu o płaskim ukształtowaniu terenu oraz regularnym, zbliżonym do prostokąta kształcie. Część działki oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] stanowi drogę publiczną o nawierzchni asfaltowej, dwupasmową z wyznaczonym przejściem dla pieszych i urządzoną instalacją oświetleniową. Stanowi fragment ul. [...]. [...]. Część działki oznaczonej nr [...] zabudowana jest blokiem mieszkalnym, wielorodzinnym, IV kondygnacyjnym, trzy klatkowym. Ponadto część działki stanowi fragment infrastruktury budownictwa osiedlowego - tereny zielone wraz z nasadzeniami drzew i krzewów, fragment chodnika. Część działki oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] stanowi urządzone przejście dla pieszych". W związku z tym Wojewoda zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, iż pod pojęciem "celu wywłaszczenia" rozumieć należy nie tylko zabudowę pod mieszkalnictwo sensu stricto, ale również przestrzeń i infrastrukturę towarzyszącą temu celowi.

Dalej organ II instancji powtórzył, że już z uzasadnienia orzeczenia o wywłaszczeniu z [...] lutego 1961 r. wynika, iż inwestycja w postaci budowy bloków mieszkalnych została zlokalizowana na przedmiotowej nieruchomości zaświadczeniem Wydziału Architektury i Nadzoru Budowlanego Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w P. Nr [...] z [...] grudnia 1958 r. Przedmiotowa nieruchomość położona była w obrębie powstającego osiedla mieszkaniowego i została już zabudowana, zaś zajęcie opisanego gruntu nastąpiło w drodze porozumienia zawartego pomiędzy właścicielami nieruchomości, a Dyrekcją Budowy O. Robotniczych w P.. Z pozyskanej przez organ I instancji dokumentacji, tj. mapy określającej plan podziału nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, zapisanej w tabeli likwidacyjnej nr [...], wyraźnie wynika, iż na części nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania (obecnie działki ewid. nr [...] i [...]) zlokalizowane zostały bloki mieszkalne będące w budowie. Z zebranej dokumentacji wynika również, że budynkom mieszkalnym usytuowanym na nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków (obręb [...]) poprzednio nr [...] (obecnie część działki nr [...] i [...]) otrzymały numery porządkowe Plac [...] i Al. [...] [...].

W ocenie Wojewody organ I instancji słusznie stwierdził, że budowa osiedla mieszkaniowego zawsze obejmuje oprócz lokalizacji bloków, także całą infrastrukturę techniczną niezbędną do funkcjonowania osiedla. Nie można budować osiedla mieszkaniowego bez urządzeń służących mieszkańcom, bez których nie mogłoby ono prawidłowo funkcjonować. A w konsekwencji organ ten słusznie przyjął, że w zakresie ww. działek cel wywłaszczenia – jakim była budowa bloków mieszkalnych Kopalni K., objętych zaświadczeniem lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] grudnia 1958 r. wydanym przez Prezydium WRN w P. – został zrealizowany w zakresie objętym treścią wywłaszczenia.

Poza tym, jak zauważył Wojewoda, zwrot nieruchomości nie jest możliwy w sytuacji, gdy zajęta jest ona pod drogę publiczną. A taki stan faktyczny ma miejsce w odniesieniu do działek nr [...], [...], [...] oraz [...], stanowiących przedmiot niniejszego postępowania.

Następnie Wojewoda stwierdził, że przedmiotem postępowania o zwrot wywłaszczonych nieruchomości są również nieruchomości stanowiące działki nr: [...], [...] i [...]. W zakresie ww. działek – wywłaszczonych aktem notarialnym – zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż Prezydium Powiatowej Rady N. w K. uchwałą nr [...]/68 z dnia [...] października 1968 r., działając na podstawie art. 6 u.z.t.w.n. oraz uchwały nr [...] Rady Ministrów z dnia [...] maja 1965 r. o zasadach planowania, finansowania i realizacji urządzeń towarzyszących w uspołecznionym budownictwie mieszkaniowym typu miejskiego (M.P. Nr 27 poz. 159) postanowiło nabyć na rzecz Skarbu Państwa zabudowaną nieruchomość położoną w K. przy Al. [...] nr [...], oznaczoną na planie geodezyjnym nr [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,[...] ha. W uzasadnieniu ww. uchwały wskazano, iż zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej z [...] sierpnia 1968 r. nr [...] wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium PRN w K. budynek mieszkalny wchodzący w skład nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. [...] [...], przeznaczony został do przebudowy i adaptacji na budynek administracyjny Prezydium Miejskiej Rady N. w K.. W szczególności zamierzano tam umieścić Referat Administracyjny oraz Urząd Stanu Cywilnego łącznie z salą ślubów. Ze wskazanego dokumentu wynika również, że budynki gospodarcze miały ulec likwidacji, zaś część terenu przeznaczona została na drogę do już będących w budowie gmachów sądu i prokuratury, Komitetu Powiatowego PZPR oraz w przyszłości gmachu Prezydium. Powyższe potrzeby uzasadniały potrzebę wykupu całej nieruchomości, na co właściciele nieruchomości wyrazili zgodę. W konsekwencji na podstawie aktu notarialnego z [...] stycznia 1969 r. Skarb Państwa nabył nieruchomość o pow. [...] ha z przeznaczeniem pod przebudowę i adaptację na budynek administracyjny Prezydium Miejskiej Rady N. w K. w szczególności na Urząd Stanu Cywilnego ("USC") łącznie z salą ślubów. W stosunku do nieruchomości stanowiącej działki nr [...] i [...] wskazane zostało ich obecne przeznaczenie – droga publiczna. Natomiast działka nr [...] obecnie stanowi fragment zieleni miejskiej z urządzoną infrastrukturą techniczną – chodnikiem oraz obiektami małej architektury (kosze na śmieci, ławki, latarnie; w części zaś tereny zielone z nasadzeniami drzew.

W związku z tym Wojewoda stwierdził, iż na wskazanych częściach nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia. Urząd Stanu Cywilnego w K. funkcjonował na wywłaszczonej nieruchomości przez okres 25 lat, tj. od roku 1971 do 1996. Dla prawidłowego funkcjonowania USC niezbędny był nie tylko budynek, jako siedziba urzędu, ale także towarzysząca infrastruktura, w tym także tereny zielone, parkingi, czy ciągi piesze. Organ II instancji zgodził się z twierdzeniem Starosty, że odbywające się w budynku uroczystości zawierania związków małżeńskich charakteryzowały się wysoką podniosłością wydarzenia, a zatem konieczne było zapewnienie klientom odpowiednich warunków i właściwego poziomu świadczonych usług.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję Wojewody wnieśli M. R., J. K. i A. K. (zwani też dalej łącznie "Skarżącymi"), zastępowani przez ad G., który zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. rażące naruszenie art. 136 w zw. z art. 137 w zw. z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 782 ze zm.; dalej w skrócie "u.g.n."), poprzez ich niewłaściwie zastosowanie i uznanie, że nieruchomości objęte wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonych zostały w całości przeznaczone na cel wskazany w akcie wywłaszczeniowych i są niezbędne dla tego celu;

2. rażące naruszenie art. 136 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i nie orzeczenie o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości;

3. rażące naruszenie art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. polegające na błędnej wykładni i braku analizy, czy na całej wywłaszczonej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia, kiedy został on zrealizowany;

4. nie wyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy, w szczególności: celu inwestycji, jej zakresu, kiedy rozpoczęto i zakończono inwestycje, co było planowane przy inwestycji, kiedy powstały poszczególne obiekty i urządzenia znajdujące się na wywłaszczonych nieruchomościach;

5. nie wyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy, tj. ustalenia obszaru niezbędnego do realizacji inwestycji i odniesienie się do granic wywłaszczonych nieruchomości;

6. rażące naruszenie art. 7, art. 70 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności ustalenia, w jakim zakresie została zrealizowana inwestycja na poszczególnych nieruchomościach i jaki był plan realizacji inwestycji.

W związku z tym zarzutami Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżanej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji w całości, a także o zasądzenie na rzecz Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł m.in., że organ w żaden sposób nie ustalił, kiedy zakończono realizację inwestycji, jaki dokładny był zakres tej inwestycji, co wchodziło w plan inwestycji, jakie budynki czy urządzenia infrastruktury. Nadto organ nie wskazał, kiedy powstały budynki i inne urządzenia infrastruktury, czy jest to część osiedla, czy było to zaplanowane w przedmiotowej decyzji o wywłaszczeniu. Poza tym organ nie wskazał, kiedy powstała droga (np. prowadząca do budynków gmachów sądu i prokuratury, komitetu powiatowego PZPR) i nasadzenia, kiedy zakończyła się inwestycja i czy została zrealizowana zgodnie z planem inwestycji i celem określonym w decyzji. W dalszej kolejności organ nie wskazał, kiedy została rozpoczęta przebudowa i adaptacja na budynek administracyjny Prezydium Miejskiej Rady N. w K., tj. na Referat Administracyjny oraz Urząd Stanu Cywilnego łącznie z salą ślubów. Ponadto organ nie ustalił, jaki był obszar niezbędny do realizacji celu zawartego w wywłaszczonej decyzji, nie przeanalizował planu realizacji zagospodarowania (który wyznaczał przestrzenne granice celu wywłaszczenia), nie przedstawił wielkości nieruchomości, jaka pozostała własnością wnioskodawców po wywłaszczeniu decyzją z 1961r., nie odniósł się do dokumentu sporządzonego w dniu [...] maja 1968 r. i nie analizuje stanu faktycznego z planem usytuowania osiedla i planów realizacji z dnia [...] grudnia 1958 r.

W ocenie Skarżących wobec braku ustalenia przez organ obszaru realizacji inwestycji budowli osiedla robotniczego nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że wywłaszczona nieruchomość w całości została wykorzystana zgodnie z celami wywłaszczenia określonymi w art. 137 u.g.n. Zdaniem Skarżących sporne działki zostały użyte na inny cel niż cel wywłaszczenia, co stanowi o zbędności nieruchomości w normatywnym rozumieniu tego warunku, wynikającym z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Warunkiem zwrotu bowiem jest niezrealizowanie celu wywłaszczenia. Nie jest nim realizacja innego celu publicznego, który również mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. W szczególności nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, że skoro na częściach tych nieruchomości znajduje się m.in. infrastruktura techniczna, nasadzenia zieleni, to nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z decyzją wywłaszczeniową. Organ w żaden sposób nie ustalił, kiedy powstały drogi, nasadzenia, budynki, w szczególności czy zostały one zagospodarowane w terminie 10 lat od decyzji o wywłaszczeniu, zgodnie z art. 137 u.g.n., i czy były one planowane w decyzji o wywłaszczeniu, jakiego rodzaju są drogi czy osiedlowe, powiatowe, inne.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu [...] maja 2018 r. pełnomocnik Skarżących podtrzymał wnioski i wywody skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Wojewody z [...] października 2017 r. (nr [...]) oraz, na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z [...] listopada 2015 r. (znak: [...]) o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, Sąd nie dopatrzył się przy ich wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności którejkolwiek z tych decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych opierając się na całym możliwym do pozyskania materiale dowodowym, zebranym zgodnie z zasadami rządzącymi postępowaniem wyjaśniającym w procedurze administracyjnej, w związku z czym ów materiał i oparte na nim ustalenia faktyczne stanowiły wiarygodną i pełną podstawę do poczynienia wszechstronnej oceny okoliczności sprawy oraz subsumcji przepisów prawa. Z powyższych względów zarzuty skargi dotyczące braków w ustaleniach stanu faktycznego sprawy nie zasługiwały na uwzględnienie. Tym bardziej, że szereg okoliczności, których niewyjaśnienie zarzucił pełnomocnik Skarżących – przede wszystkim w zakresie precyzyjnego określenia terminów rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych prac (przedsięwzięć) związanych z realizacją celów wywłaszczenia – nie miały istotnego znaczenia w kontekście relewantnego w sprawie stanu prawnego (o czym niżej).

Podstawę prawną kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147, z późn. zm.; w skrócie "u.g.n."). Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Natomiast w myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W niniejszej sprawie ekspropriacji dokonano na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w P. z [...] lutego 1961 r. (Nr [...]) oraz aktu notarialnego z [...] stycznia 1969 r. (Nr Rep. [...]) – w ten sposób, że:

- na podstawie ww. orzeczenia, Prezydium WRN w P., z powołaniem się na przepisy art. 1, art. 14 i art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70; w skrócie "u.z.t.w.n.), wywłaszczyło na rzecz Państwa nieruchomość o pow. [...] m2, położoną w K. przy Al. [...] [...] (dawniej ul. [...]), stanowiącą współwłasność Z. P. i A. K.;

- na podstawie ww. aktu notarialnego, Skarb Państwa nabył od Z. P. oraz spadkobierców zmarłej A. K., nieruchomość o pow. [...] ha, położoną w K., w tym budynek przeznaczony do przebudowy i adaptacji na budynek administracyjny Prezydium Miejskiej Rady N. w K., w szczególności na Urząd Stanu Cywilnego oraz budynki gospodarcze przeznaczone do likwidacji z uwagi na przeznaczenie pozostałej części terenu do zabudowy m.in. obiektami komunikacyjnymi, tj. ulicami.

Ponadto wskazać należy, iż nieruchomość:

- wywłaszczona ww. orzeczeniem Prezydium WRN w P. stanowi obecnie części działek oznaczonych numerami ewid.: [...] o pow. całkowitej [...] ha, zapisanej w KW nr [...] jako własność Miasta K.; [...] o pow. całkowitej [...] ha, zapisanej w KW nr [...] jako własność Miasta K.; [...] o pow. całkowitej [...] ha, zapisanej w KW nr [...] jako własność Miasta K., [...] o pow. całkowitej [...] ha, zapisanej w KW nr [...] jako własność Miasta K.;

- nabyta na podstawie ww. aktu notarialnego stanowi obecnie: działkę nr ewid. [...] o pow. [...] ha, zapisaną w KW nr [...] [...] jako własność Miasta K.; część działki nr ewid. [...] o pow. całkowitej [...] ha, zapisanej w KW nr [...] [...] jako własność Miasta K.; działkę nr ewid. [...] o pow. 0[...] ha, zapisanej w KW nr [...] [...] jako własność Miasta K..

Jest poza sporem, iż konieczną przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (w całości albo w części), określoną w art. 136 ust. 3 u.g.n., jest to, aby dana nieruchomość albo jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przywołany przepis – jak i pozostałe przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. poświęcone zwrotowi wywłaszczonych nieruchomości – znajdują odpowiednie zastosowanie w rozpoznawanej sprawie na mocy art. 216 ust. 1 u.g.n., w myśl którego przepisy ww. rozdziału stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie m.in. art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów skargi dotyczących nie zbadania przez organy, kiedy rozpoczęto i kiedy dokładnie zrealizowano przedsięwzięcia składające się cel (cele) wywłaszczenia, wskazać należy, że wyrażony w art. 216 ust. 1 u.g.n. nakaz stosowania przepisów art. 136–art. 142 u.g.n. "odpowiednio" implikuje wniosek, iż w przypadku nieruchomości wywłaszczonych (verba legis: "przejętych lub nabytych") na rzecz Skarbu Państwa przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, na których przed tym dniem został zrealizowany cel wywłaszczenia – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, według niewadliwych ustaleń organów (o czym niżej) – przy ocenie, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel wywłaszczenia, nie stosuje się terminów określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (zob. wyrok WSA z 21.11.2013 r., IV SA/Po 927/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA").

Rozwijając i motywując to stanowisko należy zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, zgodnie z którym art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed [...] września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (OTK-A 2014, nr [...], poz. 31; Dz. U. z 2014 r. poz. 376). W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wyjaśnił, że "zgodnie z sentencją niniejszego wyroku, nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia [...]." Również w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że w przypadku ustalenia, iż na danej nieruchomości został zrealizowany cel jej nabycia przed złożeniem wniosku o jej zwrot i jednocześnie przed dniem [...] stycznia 1998 r., okoliczność, kiedy ten cel zrealizowano, nie ma znaczenia prawnego. Jakkolwiek bowiem w art. 137 ust. 1 u.g.n. zdefiniowano przesłanki zbędności nieruchomości na cel jej wywłaszczenia (wskazując, że pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany), to w przypadku zrealizowania tego celu przed dniem [...] stycznia 1998 r., terminy określone w powołanym przepisie nie znajdują zastosowania (por. wyroki NSA: z 22.03.2013 r., I OSK 1981/11; z 08.05.2013 r., I OSK 2205/11; z 04.12.2014 r., I OSK 902/13 – dostępne w CBOSA).

Z powyższych względów zarzuty nieustalenia przez organy dokładnych terminów przystąpienia do realizacji celów wywłaszczenia ani zakończenia ich realizacji nie mogły, w okolicznościach niniejszej sprawy, odnieść zamierzonego skutku. Organy nie miały bowiem obowiązku, ani potrzeby, ustalania – jak tego oczekiwali Skarżący – czy dochowano terminów, o których mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n.

W świetle powyższych uwag oraz treści cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego kluczowym w przedmiotowej sprawie pozostało ustalenie celu (celów) wywłaszczenia spornych nieruchomości oraz tego, czy owe cele zostały zrealizowane.

W tym zakresie Sąd podziela ustalenia organów, iż celem wywłaszczenia nieruchomości odebranej orzeczeniem Prezydium WRN w P. z [...] lutego 1961 r. (obecnie części działek nr: [...], [...], [...] i [...]) było nabycie terenu pod budowę bloków mieszkalnych KWB K., objętych zaświadczeniem lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] grudnia 1958 r. wydanym przez Prezydium WRN w P.. Podkreślić należy, iż z akt sprawy wynika, że podmiot ubiegający się o wywłaszczenie przyznał, że już [...] października 1958 r., za zgodą właścicieli nieruchomości, Dyrekcja Budowy O. Robotniczych w P. przejęła podlegającą wywłaszczeniu nieruchomość, niezbędną we wskazanym zakresie do wykonywania zadań wynikających z zatwierdzonych planów gospodarczych. Na podkreślenie zasługuje również fakt, że już z samego uzasadnienia ww. orzeczenia z [...] lutego 1961 r. wynikało, iż przedmiotowa nieruchomość położona była w obrębie powstającego osiedla mieszkaniowego i została już uprzednio zabudowana.

W związku z tym od razu należy zaznaczyć, że uprzednie rozpoczęcie, a nawet ukończenie realizacji określonej inwestycji nie stało na przeszkodzie późniejszemu wywłaszczeniu nieruchomości na cele związane z tą inwestycją. Jak się bowiem trafnie wskazuje w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z przepisów art. 3 u.z.t.w.n. – w tym z jego ust. 1, w brzmieniu: "Wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych" – wynika, iż wywłaszczenie nie było uwarunkowane wyłącznie planowaniem nowej inwestycji, z którą wiązałaby się konieczność wykonania określonych robót budowlanych. Realizacja celu wywłaszczenia mogła polegać na używaniu nieruchomości wskazanych w akcie wywłaszczeniowym, zgodnym z ww. przepisem (zob. np. wyroki NSA: z 13.09.2016 r., I OSK 2827/14; z 09.06.2017 r., I OSK 2151/15 – CBOSA).

Jak wynika z akt sprawy, a w szczególności z protokołu oględzin nieruchomości, na części działki nr [...] posadowiony jest budynek mieszkalny wielorodzinny, czterokondygnacyjny, trzyklatkowy, z częścią usługową zlokalizowaną na parterze budynku od strony ul. [...]. [...]. Podobnie część działki nr [...] zabudowana jest blokiem mieszkalnym, wielorodzinnym, czterokondygnacyjnym, trzyklatkowym. P. jej część stanowi fragment infrastruktury budownictwa osiedlowego (tereny zielone wraz z nasadzeniami drzew i krzewów, fragment chodnika). Z kolei część działki nr [...] stanowi urządzone przejście dla pieszych, zaś część działki nr [...] stanowi drogę publiczną o nawierzchni asfaltowej, dwupasmową z wyznaczonym przejściem dla pieszych i urządzoną instalacją oświetleniową.

Oceniając realizację celu wywłaszczenie w opisanym wyżej zakresie należy mieć na uwadze, że zgodnie z utrwalonym od lat, na kanwie podobnych spraw, orzecznictwem sądów administracyjnych, celu wywłaszczenia nieruchomości pod budowę osiedla mieszkaniowego w żaden sposób nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla, w postaci budynków handlowych, usługowych oraz urządzeń towarzyszących, takich jak: ciągi komunikacyjne, parkingi, boiska i inne urządzenia. O. mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące jego mieszkańcom (por. np. wyroki NSA: z 07.09.2007 r., I OSK 1324/06; z 03.09.2010 r., I OSK 1537/09; z 30.01.2018 r., I OSK 670/16 – dostępne w CBOSA). Zatem przy ocenie realizacji celu, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględniać nie tylko budowę typowych obiektów mieszkalnych, ale również budowę infrastruktury osiedla (ciągi komunikacyjne, sieci wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze oraz tereny zieleni osiedlowej) niezbędnej lub przydatnej do jego prawidłowego funkcjonowania.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie tylko posadowienie budynków mieszkalnych na działkach nr [...] i [...], ale również urządzenie terenów zielonych, chodników czy też ulicy (działki nr [...], [...]), stanowiło realizację celu wywłaszczenia.

A skoro tak, to wbrew zarzutom skargi obecnie nie było konieczne drobiazgowe wyjaśnianie przez organy administracji, czy i ewentualnie jaki był szczegółowy, pierwotnie planowany zakres przedmiotowej inwestycji oraz dokładne, pierwotnie projektowane usytuowanie jej poszczególnych elementów.

Tym bardziej, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie podkreśla się, iż: "Osiedle mieszkaniowe jest pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanistycznym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. [...] Z powyższych względów nie można również, co do zasady wykluczyć możliwości by na terenie osiedlowym, na przestrzeni czasu w przyszłości powstał obiekt bardziej potrzebny jego mieszkańcom (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 846/13; ttps://cbois.nsa.gov.pl). Kwestia ustalenia celu wywłaszczenia pozostaje zatem w ścisłym związku z problematyką możliwego rozszerzenia lub modyfikacji przeznaczenia nieruchomości określonego w decyzji wywłaszczeniowej, co w konsekwencji powoduje, że zmiana ta nie będzie traktowana jako wykorzystanie nieruchomości na cel niezgodny z celem wywłaszczenia. Rozważając ten problem Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 stycznia 1988 r. sygn. akt III AZP 11/87 (por. T. Woś, Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Wyd. LexisNexis, Warszawa, 2004, s. 213) uznał, że należy odróżnić zmianę celu wywłaszczenia od modyfikacji tego celu. Za zmianę celu Sąd uznał jakościową zmianę inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości. Modyfikację zaś celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniająca jego charakteru" (zob. wyrok NSA z 21.04.2016 r., I OSK 1519/14, CBOSA). W podobnym duchu utrzymane jest stanowisko, w którym – po przypomnieniu, że zakres koniecznych w konkretnej sprawie ustaleń faktycznych zależy od okoliczności stanowiących przesłanki zaistnienia skutków prawnych oraz że w przypadku żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przesłankę taką stanowi stan zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia, zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. – trafnie wskazuje się, iż w odniesieniu do inwestycji o złożonym, kompleksowym charakterze, których funkcjonowanie związane jest z istnieniem zróżnicowanej zabudowy i funkcji obszarów, realizowanych etapami [a taką inwestycją jest, w ocenie Sądu w niniejszym składzie, budowa osiedla mieszkaniowego] możliwe jest dokonywanie zmian w koncepcjach zagospodarowania. Jeżeli zatem wywłaszczenie następuje na jakiś określony, założony cel, to mające miejsce na etapie realizacji zmiany szczegółowego zagospodarowania i nadane funkcje nie świadczą o zbędności terenu dla celu wywłaszczenia (zob. wyrok NSA z 14.06.2017 r., I OSK 2625/16, CBOSA).

Dodatkowo, w odniesieniu do działki nr [...], wypada zauważyć, że przeznaczenie (a ściślej: faktyczne zajęcie) wywłaszczonej nieruchomości (w całości albo w części) pod drogę publiczną wyklucza możliwość zwrotu tej nieruchomości (odpowiednio: w całości albo w odnośnej części). Z art. 2 u.g.n. wynika bowiem, że przepisy tej ustawy, w tym także dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, nie mogą naruszać innych ustaw w zakresie gospodarki nieruchomościami. Zgodnie z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 2222, z późn. zm.; w skrócie "u.d.p.") drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa (ust. 1), zaś drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy (ust. 2). Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 05 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 345/12 (CBOSA): "regulacja zawarta w tym przepisie uniemożliwia możliwość zwrotu nieruchomości prowadzącego do nabycia jej własności przez osobę fizyczną, skoro wynika z niej zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz innych podmiotów, aniżeli Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Dlatego też nawet w razie zbędności [...] wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub umowie zawartej w oparciu o art. 6 ustawy z dnia [...] marca 1958 r., w sytuacji, gdy stanowi ona w dacie orzekania drogę publiczną lub jej część, stosownie do ustawy o drogach publicznych nieruchomość nie podlega zwrotowi. Zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym, przez określenie to należy rozumieć zajęty pas gruntu w ramach linii rozgraniczających drogę obejmujących zarówno jezdnię, jak i chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, zieleń przydrożną, a także usytuowane na nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, dotyczy to zatem usytuowania na nieruchomości pasa drogowego lub jego części – art. 4 pkt 1, art. 5, art. 6 i art. 22 ustawy o drogach publicznych. [...] W świetle określonego w art. 2a cyt. ustawy o drogach publicznych zakazu przenoszenia na własność osoby fizycznej gruntu, na którym urządzono drogę, kategoria ulicy pozostaje bez znaczenia, istotnym natomiast jest, że stanowi ona drogę publiczną".

W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym protokół z oględzin nieruchomości oraz pismo z Urzędu Miasta, pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że działka nr [...] stanowi drogę publiczną. Jak wynika z akt sprawy, działka ta leży w pasie drogowym ul. [...] Maja, która jest zaliczona na mocy uchwały nr [...] Zarządu Województwa z dnia [...] maja 2005 r. do kategorii dróg powiatowych (droga nr [...]P o przebiegu: od skrzyżowania z ul. [...] - [...] do skrzyżowania (ronda) ul. [...] - [...]). Działka ta, stanowiąca fragment ul. [...] Maja, zgodnie z załącznikiem nr [...] do rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia [...] maja 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: bialskopodlaskim, chełmskim, kaliskim, konińskim, koszalińskim, leszczyńskim, lubelskim, olsztyńskim, opolskim, tarnobrzeskim i zamojskim (Dz. U. Nr 24, poz. 117) na dzień [...] grudnia 1998 r. była ulicą miejską zaliczoną do kategorii dróg wojewódzkich.

Również działka nr [...], leżąc częściowo w pasie drogowym ul. [...] [...], stanowi w tej części drogę publiczną, o takim samym statusie, jak ww. działka nr [...].

Powyższe rozważania należy odpowiednio odnieść również do części działek nr [...] i [...], które leżą w pasie drogowym ulicy [...], zaliczonej do kategorii dróg powiatowych. Zgodnie z ww. uchwałą nr [...] ul. [...] jest drogą powiatową o numerze 6058P i przebiegu: od skrzyżowania z ul. [...] do skrzyżowania z ul. [...]. Analizowane działki, stanowiące ul. [...], zgodnie z ww. załącznikiem nr [...] do rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia [...] maja 1986 r. na dzień [...] grudnia 1998 r. były ulicą miejską zaliczoną do kategorii dróg wojewódzkich.

Ponadto należy mieć uwadze, że według ustaleń z oględzin, działka nr [...] stanowi drogę asfaltową wraz z chodnikami i urządzonymi przejściami dla pieszych, przeznaczoną do ruchu pieszo-jezdnego. Jest uzbrojona w większość sieci infrastruktury technicznej, jak: kanalizacja deszczowa, sanitarna, CO, nn, sieć wodociągowa i telefoniczna. Część działki nr [...] stanowi drogę asfaltową, urządzone przejście dla pieszych, a część działki nr [...] stanowi drogę publiczną o nawierzchni asfaltowej, dwupasmową z wyznaczonym przejściem dla pieszych i urządzoną instalacją oświetleniową drogową. Natomiast działka nr [...] stanowi urządzony chodnik wykonany z kostki brukowej wraz z krawężnikami.

Powyższe, w ocenie Sądu, pokazuje, że ww. części nieruchomości będących przedmiotem niniejszego postępowania stanowią "drogę" w rozumieniu ustawy o drogach publicznych, tj.: "budowlę wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym" (art. 4 pkt 2 u.d.p.). W tym miejscu należy jeszcze zwrócić uwagę, że na podstawie mapy sytuacyjno-wysokościowej w skali 1:1000 oraz mapy zasadniczej w skali 1:1000 wykonanej w dniu [...] listopada 1973 r., na podstawie zdjęć lotniczych oraz pomiarów uzupełniających z 1971 r. organy słusznie uznały, iż ciągi komunikacyjne na działkach nr [...], [...], [...], [...] istniały w dacie wytworzenia ww. dokumentu.

Odnosząc się natomiast do zasadności odmowy zwrotu działki nr [...], w pierwszej kolejności wskazać należy, iż podstawę nabycia tej nieruchomości stanowiła uchwała nr [...]/68 z dnia [...] października 1968 r. Prezydium Powiatowej Rady N. w K., na mocy której Prezydium, działając na podstawie art. 6 u.z.t.w.n. oraz uchwały nr [...] Rady Ministrów z dnia [...] maja 1965 r. o zasadach planowania, finansowania i realizacji urządzeń towarzyszących w uspołecznionym budownictwie mieszkaniowym typu miejskiego (M. P. Nr 27 poz. 159) postanowiło nabyć na rzecz Skarbu Państwa zabudowaną nieruchomość położoną w K. przy Alejach [...] nr [...], oznaczoną na planie geodezyjnym nr [...], [...], [...] o łącznym obszarze [...] ha, stanowiącą własność Z. P. i spadkobierców A. K.. W tej uchwale Prezydium PRN w K. wskazało, że zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej z [...] sierpnia 1968 r. nr [...] wydanej przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium PRN w K. budynek mieszkalny wchodzący w skład nieruchomości położonej w K., Aleje [...] [...], przeznaczony został do przebudowy i adaptacji na budynek administracyjny Prezydium Miejskiej Rady N. w K.. W szczególności zamierzano tam umieścić Referat Administracyjny oraz Urząd Stanu Cywilnego łącznie z "salą ślubów". Ponadto ze wskazanego dokumentu wynika, iż budynki gospodarcze miały ulec likwidacji a część terenu przeznaczona została na drogę do już będących w budowie gmachów Sądu i Prokuratury, Komitetu Powiatowego PZPR oraz w przyszłości gmachu Prezydium. Powyższe potrzeby uzasadniały wykup całej nieruchomości, na co właściciele nieruchomości wyrazili zgodę.

Jak wynika z akt sprawy, inwestycja w postaci rozbudowy i adaptacji budynku (byłego już) Urzędu Stanu Cywilnego w K. realizowana była przez Prezydium PRN w K. najprawdopodobniej w latach 1970-1971, a sam USC funkcjonował w budynku przy ul. [...] Maja w K. do czerwca 1996 r. W niniejszej sprawie należy mieć również na względzie, że Urząd Stanu Cywilnego w K. w piśmie z [...] sierpnia 2015 r. wskazał, iż na podstawie danych zawartych w archiwalnym albumie pamiątkowym ustalono, że USC funkcjonował na ul. [...] [...] od [...] lipca [...], kiedy to nastąpiło uroczyste otwarcie nowej siedziby i zawarcie związku małżeńskiego przez pierwszą parę. Z powyższych informacji wynika, iż USC usytuowany był na nieruchomości wywłaszczonej niezmiennie przez 25 lat.

W związku z tym należy zaznaczyć, że choć odnośne przepisy u.g.n. nie zastrzegają wyraźnie – jak czynił to art. 34 ust. 1 u.z.t.w.n. – że zwrócona może być tylko nieruchomość, która nigdy nie została użyta na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie, to analiza orzecznictwa trybunalskiego i sądowoadministracyjnego pokazuje, że również obecnie taki warunek obowiązuje. W ww. orzecznictwie trafnie się bowiem stwierdza, że nie można mówić o zbędności nieruchomości i obowiązku jej zwrotu, jeśli nieruchomość została prawidłowo wykorzystana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, a następnie tej realizacji zaprzestano lub nieruchomość przeznaczono na inne cele, włączając w to rozporządzenia tą nieruchomością na rzecz osób trzecich (zob.: wyrok TK z [...].12.2012 r., P [...], OTK-A 2012, nr [...], poz. 135; wyrok NSA z [...].03.2015 r., I OSK [...], CBOSA).

Poza tym część działki oznaczonej nr [...] stanowi fragment zieleni miejskiej z urządzoną infrastrukturą techniczną (chodnik) oraz obiektami małej architektury (kosze na śmieci, ławki, latarnie), a w części – tereny zielone z nasadzeniami drzew.

W ocenie Sądu słusznie wskazały organy, iż dla prawidłowego funkcjonowania USC niezbędny był nie tylko sam budynek, jako siedziba urzędu, ale także towarzysząca infrastruktura, w tym także tereny zielone, parkingi, ciągi piesze itp. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż odbywające się w tym budynku uroczystości zawierania związków małżeńskich cechowała istotna podniosłość, zatem konieczne było zapewnienie tym wydarzeniom odpowiedniej oprawy. W konsekwencji również urządzenie na części działki wywłaszczonej terenów zielonych w otoczeniu budynku USC – analogicznie, jak ma to miejsce w przypadku realizacji infrastruktury towarzyszącej budynkom mieszkalnym – uznać należy za realizację celu wywłaszczenia.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia, iż cele, dla których dokonano wywłaszczenia (przejęcia) nieruchomości, o których zwrot ubiegali się Skarżący, zostały zrealizowane, a ponadto na części nieruchomości urządzono drogi publiczne, nie było podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżących o zwrot wywłaszczonych nieruchomości – co trafnie stwierdziły organy administracji obu instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.