Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2551/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 22, art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 814/14 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenie pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 19 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 814/14 oddalił skargę M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Chełmie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Chełm, ustalił M. P. kwotę 3085,30 zł nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem J. P. za okres od dnia 1 września 2012 r. do dnia 26 lutego 2013 r.

Od powyższej decyzji M. P. wniosła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie decyzją z dnia [...] lipca 2014r. uchyliło zaskarżoną decyzję w części i ustaliło, że skarżąca w okresie od dnia 1 września 2012 r. do dnia 26 lutego 2013 r. pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 3050,70 zł.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzją z dnia 20 stycznia 2010 r. organ I instancji przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem J. P. w kwocie 520 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 31 stycznia 2014 r. Z dołączonego do akt sprawy wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że skarżąca od dnia 1 września 2012 r. do dnia 26 lutego 2013 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów. Z dniem 27 lutego 2013 r. zawiesiła wykonywanie tej działalności. W ocenie organów administracji wykonywanie przez nią działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 września 2012 r. do dnia 26 lutego 2013 r. spowodowało, że w tym okresie nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne. Z uwagi na to, że organ I instancji przyjął błędną metodę wyliczenia nienależnie pobranego świadczenia Kolegium skorygowało tą kwotę, przedstawiając metodę wyliczenia.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wskazując, że pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wprowadzili ją w błąd, ponieważ mimo zarejestrowania działalności gospodarczej faktycznie jej nie prowadziła. Wobec tego nie osiągnęła żadnego dochodu w okresie prowadzenia działalności.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 814/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę wskazując, że nie ma znaczenia podnoszona przez skarżącą okoliczność, że nie osiągnęła żadnego dochodu w okresie prowadzenia działalności, bowiem w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego nie obowiązuje kryterium dochodowe.

Sąd wskazał, że analizując art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 228, poz. 2255 z późń. zm.) należy dojść do wniosku, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie – z czym wiąże się spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. W ocenie Sądu analiza pouczenia zawartego w decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] stycznia 2010 r. pozwala na uznanie, że skarżąca została prawidłowo pouczona o wskazanej w zaskarżonej decyzji przyczynie utraty prawa do przyznanego świadczenia. W w/w rozstrzygnięciu wskazano bowiem, że skarżąca ma obowiązek poinformować organ o każdej zmianie sytuacji rodzinnej oraz życiowej mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności o podjęciu zatrudnienia. Pouczenie zawierało także informację o tym, że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi stosownie do art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, tj.

1) art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 z późń. zm.), poprzez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że zarejestrowanie we właściwym rejestrze działalności gospodarczej należy utożsamiać z faktem prowadzenia działalności gospodarczej;

2) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że "czynności podjęte przez stronę", w szczególności zarejestrowanie przez skarżącą działalności gospodarczej oraz rzekome niezgłoszenie tego faktu organowi, naruszyły w/w przepis;

3) art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że świadczenia rodzinne otrzymane przez skarżącą należy uznać za nienależnie pobrane w sytuacji, gdy skarżąca została błędnie pouczona obowiązku zgłoszenia powstania okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd skargi w sytuacji naruszenia w/w przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, których to naruszenie Sąd winien wziąć pod uwagę z urzędu;

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit.c oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd skargi w sytuacji zaistnienia błędów proceduralnych organu I i II instancji w postaci niewyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, które przeniknęły do postępowania sądowego, a których to błędów Sąd nie usunął w toku sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem, że sam fakt zarejestrowania działalności gospodarczej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej jest równoznaczny z prowadzeniem działalności gospodarczej. Skarżąca raz jeszcze wskazała, że nie rozpoczęła prowadzenia zarejestrowanej działalności gospodarczej, gdyż nie przyznano jej samochodu w ramach umowy leasingu, od czego uzależniała rozpoczęcie prowadzenia tejże działalności – swym zakresem obejmowała ona bowiem transport drogowy.

Zdaniem skarżącej pobierane przez nią świadczenie było świadczeniem pobieranym należnie, bowiem skarżąca pobierała je jako matka – osoba uprawniona, a spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano ponadto, że skarżąca została pouczona o obowiązku zgłoszenia zmiany stanu faktycznego dotyczącego zatrudnienia, a nie prowadzenia działalności gospodarczej, co – zdaniem skarżącej – nastręcza trudności interpretacyjne i może być różnie rozumiane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna M. P. nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnośnie do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów procesowych: 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art.151 p.ps.a. są to przepisy określające sposób rozstrzygnięcia i jako takie nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Ponadto wskazane normy procesowe wzajemnie się wykluczają. Przepis art.145 pkt 1 lit. a p.p.s.a. sąd pierwszej instancji stosuje, gdy uwzględnia skargę, zaś art.151 p.p.s.a. sąd stosuje, gdy skargę oddala. Sąd pierwszej instancji nie stosował art. 145 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a więc nie mógł też tego przepisu naruszyć.

Jako niezasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art.151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i art.80 k.p.a. dotyczący niewyjaśnienia podstawowej okoliczności, czy skarżąca faktycznie prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 1 września 2012 r. do 26 lutego 2013 r., a także czy została prawidłowo pouczona o obowiązku powiadomienia organu administracji o tym fakcie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca została prawidłowo pouczona o obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji rodzinnej oraz życiowej mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. To ustalenie Sąd oparł na dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych – pouczeniu w decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 20 stycznia 2010r. Istotnie w pouczeniu zawartym w decyzji skarżąca została poinformowana, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie zgodnie z art.25 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poinformowano także skarżącą, że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi. Niezależnie od tego pouczenia na odwrocie wskazanej wyżej decyzji zamieszczono informację, w której w pkt 12 zawarto analogiczne pouczenie z podkreśleniem linią ciągłą. W uzasadnieniu decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] stycznia 2010r. pouczono skarżącą o treści art.17 ust.1 -1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nietrafnie zatem w skardze kasacyjnej wskazano na brak pouczenia skarżącej o obowiązku zgłoszenia powstania okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z brzmienia art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że gdy mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W aktach sprawy brak dowodu na to, że skarżąca zgłosiła organowi pierwszej instancji fakt zarejestrowania działalności gospodarczej, a fakt ten był niewątpliwie – zgodnie z pouczeniem w decyzji organu z dnia 20 stycznia 2010 r. - zmianą sytuacji rodzinnej oraz życiowej mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, skoro prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej jest podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zarzut naruszenia art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych autor skargi kasacyjnej powiązał z art. 2 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej wywodząc, że zarejestrowanie działalności gospodarczej, nie oznacza jej wykonywania. Należy zwrócić jednakże uwagę, że zgodnie z art.14 ust.1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przedsiębiorca ma prawo we wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej określić późniejszy dzień podjęcia działalności gospodarczej niż dzień złożenia wniosku ( art.14 ust.3 wskazanej ustawy). Z wpisem do rejestru działalności gospodarczej wiąże się domniemanie, że dane wpisane do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej są prawdziwe. Jeżeli do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wpisano dane niezgodnie z wnioskiem lub bez tego wniosku, osoba wpisana do rejestru nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej, działającej w dobrej wierze, zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli po powzięciu informacji o tym wpisie zaniedbała wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu ( art.33 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Według znajdującego się w aktach sprawy wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej skarżąca rozpoczęła wykonywanie działalności gospodarczej 1 września 2012 r., zaś zawiesiła jej wykonywanie w dniu 27 lutego 2013 r. Ponadto w treści dokumentu wskazano, że: "wykonywana działalność gospodarcza – transport drogowy samochodów".

Nietrafnie również zarzucono Sądowi pierwszej instancji naruszenie art.30 ust.2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż – jak wywiedziono na wstępie- skarżąca została prawidłowo powiadomiona o obowiązku zgłoszenia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.