Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 508/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 par. 1, 2, 3, art. 59 par. 1 pkt 1, art. 70 par. 1, art. 75, art. 79 par. 1 i 2, art. 208 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant st. sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 lutego 2013 r. sprawy ze skargi "A" S.A. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 16 października 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za październik 2006 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 11.03.2009r. "A" S.A. w O. (dalej skarżąca, Spółka) wniosła do Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu o stwierdzenie, na podstawie art. 74 i 78 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8 poz. 60 ze zm. - dalej O.p.), nadpłaty w podatku akcyzowym za okres od dnia 01.01.2006r. do dnia 28.02.2009r. na łączną kwotę 965.659 zł i dokonanie zwrotu ww. kwoty wraz z należnymi odsetkami. Do wniosku załączono korekty deklaracji AKC-3 za poszczególne okresy rozliczeniowe, w tym za październik 2006r., w której skorygowano wysokość podatku akcyzowego z tytułu sprzedaży dystrybutorom energii elektrycznej, ujawnioną w deklaracji pierwotnej w kwocie 101.082 zł, która po pomniejszeniu o 1380 zł z tytułu przysługującego zwolnienia energii elektrycznej zużytej w procesie produkcji dała kwotę należnego i wpłaconego z tego tytułu podatku w wysokości 99.702 zł. W korekcie nie ujęła podatku akcyzowego od energii elektrycznej sprzedanej dystrybutorom obejmując wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty te właśnie kwoty, tj. kwoty podatku od energii elektrycznej sprzedanej dystrybutorom.

Decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 27.05.2009r. odmawiająca stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym za omawiany okres została w całości uchylona decyzją Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 29.06.2011r. z tym uzasadnieniem, że organ I instancji uznając za nieprawidłową korektę złożonej deklaracji i wskazując na prawidłową kwotę zobowiązania wykazanego w deklaracji pierwotnej nie wydał decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, po uprzednim wszczęciu z urzędu postępowania wymiarowego. Skoro bowiem zakwestionował kwotę zobowiązania określoną w skorygowanej deklaracji, a ta zastąpiła uprzednio złożoną deklarację, to na podstawie art. 21 § 3 O.p., zachodziła konieczność wydania decyzji wymiarowej. Taki tok postępowania wynika, zdaniem organu odwoławczego, z ukształtowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, gdzie wskazuje się na konieczność określenia w formie decyzji prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego w sytuacji, gdy organ nie zgadza się z wielkością zobowiązania określoną w skorygowanym zeznaniu (np. wyroki z dnia 21.11.2007r., III SA/Wa 1703/07; z dnia 22.02.2007r., II FSK 345/06; z dnia 19.05.2011r., I SA/Ol 208/11; z dnia 18.11.2008r., II FSK 1205/07).

Uwzględniając powyższe stanowisko organu II instancji Naczelnik Urzędu Celnego w Opolu postanowieniem z dnia 26.10.2011r. wszczął z urzędu postępowanie podatkowe w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za sierpień 2006r. i po jego przeprowadzeniu decyzją z dnia 16 grudnia 2011r. wydaną na podstawie art. 208 § 1 O.p. umorzył je jako bezprzedmiotowe wobec stwierdzenia, że "wysokość zobowiązania w podatku akcyzowym obliczona przez organ w przedmiotowym postępowaniu jest taka sama jak wysokość zobowiązania wskazana i zapłacona przez skarżącego w pierwotnie złożonej deklaracji podatkowej".

We wniesionym od tej decyzji odwołaniu pełnomocnik skarżącej wnosząc o jej uchylenie zarzucił naruszenie art. 74 pkt 1 O.p. w zw. z art. 121 § 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie i nieprzyjęcie do stwierdzenia nadpłaty kwot wynikających z wniosku skarżącej o stwierdzenie nadpłaty i załączonej do niego deklaracji korygującej oraz nieokreślenie wysokości zobowiązania podatkowego na podstawie art. 21 § 3 O.p., co naruszało zasadę zaufania do organów podatkowych; art. 75 § 4 O.p. poprzez jego niezastosowanie i niedokonanie zwrotu nadpłaty pomimo istnienia ku temu przesłanek wynikających z niebudzącej wątpliwości skorygowanej deklaracji; art. 21 § 3 O.p. poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego mimo kwestionowania prawidłowości danych wynikających ze skorygowanych deklaracji; art. 208 § 1 O.p. poprzez jego błędne zastosowanie.

Po rozpatrzeniu tego odwołania i ponownej analizie całokształtu okoliczności sprawy Dyrektor Izby Celnej w Opolu decyzją z dnia 16.10.2012r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o umorzeniu postępowania wymiarowego, jednakże za przyczynę umorzenia postępowania w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym uznano prawidłowość złożonej korekty deklaracji AKC-3 dotyczącej spornego okresu rozliczeniowego, a nie – jak uznał Naczelnik Urzędu Celnego – prawidłowość deklaracji pierwotnej.

Uzasadniając zajęte stanowisko organ wskazał na bezsporną w sprawie okoliczność, iż Spółka w okresie objętym postępowaniem była producentem energii elektrycznej, a wyprodukowaną energię przeznaczała w części do sprzedaży, a w części zużywała na potrzeby własne, przy czym w tej części korzystała ze zwolnienia od podatku akcyzowego z uwagi na jej zużycie w procesie produkcji energii elektrycznej. W składanych deklaracjach wykazywała zatem ilości wyprodukowanej, sprzedanej i zużytej na własne potrzeby energii elektrycznej oraz obliczała podatek akcyzowy.

Dalej podkreślono, że obowiązująca w spornym okresie rozliczeniowym ustawa z dnia 23 stycznia 2004r. o podatku akcyzowym zaliczała energię elektryczną do wyrobów akcyzowych, a jako czynności opodatkowane wymieniała - między innymi - sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju, a także zużycie wyrobów akcyzowych na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, zaś podatnikami podatku akcyzowego były podmioty dokonujące czynności podlegających opodatkowaniu. Spółka jako producent, sprzedawca i zużywający energię elektryczną była zatem zgodnie z przepisami tej ustawy podatnikiem podatku akcyzowego i w oparciu o obowiązujące regulacje prawa krajowego prawidłowo rozliczała akcyzę w składanych przez siebie pierwotnych deklaracjach podatkowych.

Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że Rzeczpospolita Polska zobowiązana była także do stosowania prawa unijnego, w tym Dyrektywy Rady 2003/96/WE z dnia 27 października 2003r. w sprawie restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej (Dz.U. UE L 03.283.51 ze zm.) – dalej: [Dyrektywa energetyczna], wyznaczającej państwom członkowskim Unii Europejskiej cele, jakie należy osiągnąć w kwestii opodatkowania energii elektrycznej .

Zgodnie z jej uregulowaniami energia elektryczna i gaz ziemny podlegają podatkom, które stają się wymagalne w momencie dostawy przez dystrybutora lub redystrybutora, a zatem na poziomie wspólnotowym obowiązek podatkowy w przypadku takiego wyrobu akcyzowego, jakim jest energia elektryczna, powstaje w chwili jej dostawy przez dystrybutora lub redystrybutora konsumentowi (ostatecznemu nabywcy). Odmiennie zatem uregulowano w tym zakresie kwestie momentu powstania obowiązku podatkowego, którym w ramach polskich regulacji krajowych była chwila dostawy energii temuż dystrybutorowi lub redystrybutorowi przez jej producenta.

W samej Dyrektywie energetycznej zamieszczono jednakże wskazanie dla Rzeczypospolitej Polskiej, iż w celu dostosowania swojego systemu opodatkowania energii elektrycznej do ram wspólnotowych, może ona stosować okres przejściowy do dnia 1 stycznia 2006r. (art. 18a ust. 9 Dyrektywy). Ponieważ jednak polski ustawodawca nie dokonał stosownych zmian w regulacjach prawa krajowego (ustawie z dnia 23 stycznia 2004r. o podatku akcyzowym), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dawniej Europejski Trybunał Sprawiedliwości) w wyroku z dnia 12 lutego 2009r. sygn. C-475/07 stwierdził, iż Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej z mocy art. 21 ust. 5 Dyrektywy energetycznej, nie dostosowując swojego systemu opodatkowania energii elektrycznej co do określenia momentu wymagalności podatku akcyzowego. Tym samym uznano, że unormowania polskiej ustawy akcyzowej z dnia 23 stycznia 2004r. wskazujące na powstanie obowiązku podatkowego od energii elektrycznej w chwili jej wydania i tym samym dające podstawę do wskazania osoby podatnika tj. producenta "wydającego" energię dystrybutorowi nie odpowiadają regulacjom wspólnotowym.

Organ powołał się na stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in. w wyroku NSA z dnia 11.07.2012r. o sygn. akt I GSK 1005/11, w którym Sąd ten stwierdził, że "za prawidłowy uznać należy pogląd, iż w sytuacji, gdy producent sam nie jest odbiorcą końcowym i nie sprzedaje energii bezpośrednio odbiorcy końcowemu, nie ciąży na nim obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym. Analogiczny pogląd prezentowano także w innych licznych orzeczeniach NSA i można uznać go w tej kwestii za ugruntowaną już linię orzeczniczą (np. wyroki NSA z: 18 maja 2010r., sygn. akt I GSK 875/09; 19 maja 2010r., sygn. akt I GSK 916/09 i I GSK 934/09; 15 kwietnia 2011r., sygn. akt I GSK 97/10; 30 czerwca 2010r., sygn. akt I GSK 1010/09; 21 września 2011r., sygn. akt I GSK 906/10; 4 listopada 2011r., sygn. akt I GSK 688/10; 8 grudnia 2011r., sygn. akt I FSK 73/11; 31 stycznia 201 r., sygn. akt I FSK 332/11)".

Z tych względów, zdaniem organu odwoławczego należało przyjąć, iż skoro w rozpoznawanej sprawie obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym nie obciążał Spółki jako producenta energii elektrycznej z tytułu sprzedaży tejże energii dystrybutorom, to w pierwotnych deklaracjach podatkowych (w tym za sierpień 2006r.) doszło istotnie do wykazania w tej części nienależnego podatku. Ta wadliwość została jednakże usunięta przez samą Spółkę w ramach dokonanej przez nią korekty deklaracji za ten miesiąc, w której nie ujęto już podatku akcyzowego od energii elektrycznej sprzedanej dystrybutorom. Tym samym złożona przez skarżącą wraz z wnioskiem o zwrot nadpłaty korekta deklaracji podatkowej była prawidłowa.

Odnosząc się natomiast do charakteru deklaracji podatkowej Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że jest ona oświadczeniem wiedzy podatnika co do zakresu jego zobowiązania podatkowego i wywołuje skutki podatkowe do czasu, dopóki nie zostanie zakwestionowana przez organy. Jeśli zaś deklaracja zostanie skorygowana, to dane w zakresie tej korekty zastępują dane z deklaracji pierwotnej i wtedy to one są wiążące, o ile nie zostaną zakwestionowane przez organ lub nie zostaną ponownie skorygowane przez samego podatnika. Deklaracja skorygowana jest zatem takim samym oświadczeniem wiedzy podatnika jak deklaracja pierwotna i tak samo jak deklaracja pierwotna może być sprawdzona. Nie ma podstaw ku temu, by korekta deklaracji była traktowana jako dokument tymczasowy, sporządzony przez podatnika tylko na potrzeby postępowania co do stwierdzenia nadpłaty.

A zatem, jeśli w sprawie została złożona korekta deklaracji, to ona, jako akt wiedzy podatnika co do wysokości zobowiązania podatkowego jest dla organu wiążąca i to ona winna być przedmiotem oceny w świetle art. 21 § 3 O.p.

Dlatego też za wadliwe uznano stanowisko Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu o nieskuteczności złożonej deklaracji, gdyż w sprawie nie zachodziły żadne okoliczności wyłączające dopuszczalność złożenia korekty deklaracji, a zatem to ta korekta wskazywała prawidłowe, w ocenie Spółki, wyliczenie zobowiązania podatkowego. Jeżeli zatem organ I instancji zakwestionował wysokość zobowiązania wskazaną w korekcie deklaracji, to winien wydać decyzję określającą prawidłową jego zdaniem kwotę zobowiązania podatkowego, doprowadzając w ten sposób do zniweczenia materialno-prawnego skutku dokonanej korekty.

Pomimo tej błędnej oceny organu I instancji samo rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania, w ocenie Dyrektora Izby Celnej było trafne, a to z uwagi na prawidłowe, z przyczyn wyżej wskazanych, określenie przez skarżącą w ramach samoobliczenia podatkowego wysokości należnego podatku akcyzowego za badany okres rozliczeniowy w korekcie deklaracji dołączonej do wniosku o zwrot nadpłaty, w której nie ujęto już opodatkowania energii elektrycznej sprzedanej dystrybutorom i redystrybutorom.

Wobec uznania za prawidłową złożonej przez samego podatnika korekty wysokości zobowiązania podatkowego brak było podstaw do wydania decyzji określającej wysokość tego zobowiązania na podstawie art. 21 § 3 O.p., dającego organom podatkowym prawne umocowanie do określenia w drodze decyzji wysokości zobowiązania jedynie w sytuacjach w przepisie tym przewidzianych, tj. wówczas, gdy zostanie stwierdzone w postępowaniu podatkowym, że podatnik mimo ciążącego na nim obowiązku nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo, że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji. Żadna z tych sytuacji w tej sprawie nie wystąpiła, przeto wszczęte z urzędu postępowanie wymiarowe należało umorzyć na podstawie art. 208 § 1 O.p. Tym samym rozstrzygnięcie organu I instancji należało uznać za trafne co do istoty, pomimo odmiennych przyczyn je uzasadniających.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do tut. Sądu, w której ustanowiony przez skarżącą pełnomocnik, wnosząc o jej uchylenie w całości, zarzucił naruszenie:

- art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 208 § 1 O.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji umarzającej postępowanie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym w sytuacji, gdy zaistniała przesłanka uchylenia decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy,

- art. 21 § 3 O.p. poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie decyzji w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego,

- art. 121 O.p. poprzez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą zaufania do organów państwa i wydanie decyzji uznającej skuteczność złożonej przez skarżącą korekty deklaracji, podczas gdy w prowadzonym równolegle postępowaniu o stwierdzenie nadpłaty oddalono wniosek , co jest równoznaczne z utratą skuteczności korekty złożonej wraz z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty.

Uzasadniając zarzuty skargi pełnomocnik podniósł, że w prowadzonym równolegle do postępowania wymiarowego postępowaniu o stwierdzenie nadpłaty, wszczętym wnioskiem skarżącej z dnia 11.03.2009r., Naczelnik Urzędu Celnego w Opolu decyzją z dnia 25.07.2012r. odmówił zwrotu nadpłaty. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej z dnia 02.11.2012 r.

Z powyższego powodu, zdaniem pełnomocnika, decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 16.10.2012r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 16.12.2011r. o umorzeniu postępowania podatkowego w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za październik 2006r. należy uznać za nieprawidłową i wydaną z naruszeniem przepisów prawa.

Pełnomocnik wskazał na niebudzącą wątpliwości okoliczność, iż Spółkę, jako producenta energii elektrycznej, nie obciążał obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym z tytułu sprzedaży tej energii jej dystrybutorom, a zatem objęcie tych dostaw podatkiem akcyzowym w pierwotnych deklaracjach podatkowych było nieprawidłowe, a uiszczone w tym zakresie zobowiązanie było nienależne. Prawidłowa wysokość zobowiązania została wykazana w złożonych w dniu 11.03.2009r. korektach deklaracji.

Pełnomocnik zakwestionował stanowisko organu odwoławczego, iż wobec prawidłowości korekty złożonej przez skarżącą wraz z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty, postępowanie w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć. Wywiódł, że skorygowane deklaracje składane równocześnie z wnioskami o stwierdzenie nadpłaty są nieodłącznie związane z tymi wnioskami, a tym samym nie można było przyjąć, że ich byt jest niezależny od tych wniosków. W razie więc odmowy zwrotu (stwierdzenia) nadpłaty deklaracje te nie mogą wywołać samoistnych skutków prawnych. Prowadzi to uznania, że tracą one skuteczność wraz z negatywnym załatwieniem samego wniosku o stwierdzenie nadpłaty, którego stanowiły integralną część. Takie stanowisko wynika jednoznacznie z wyroku NSA z 13.07.2012r., sygn. akt I FSK 23/11.

Według pełnomocnika, dla oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia istotna jest okoliczność, że w prowadzonym równolegle postępowaniu o stwierdzenie nadpłaty w podatku akcyzowym doszło do odmowy jej zwrotu. Brak jest więc podstaw do uznania, że pomimo negatywnego rozstrzygnięcia w zakresie stwierdzenia nadpłaty, złożona korekta deklaracji wywiera samoistne skutki w zakresie wysokości samego zobowiązania podatkowego i jako taka powoduje w tym zakresie bezprzedmiotowość postępowania.

Przyjętą przez Dyrektora Izby Celnej konstrukcję uznał za pozbawioną logiki

i sprzeczną z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa (art. 121 O.p.), gdyż nie można w jednym postępowaniu uznać korekty deklaracji za skuteczną, zaś w innym, którego zakres przedmiotowy jest zasadniczo tożsamy, uznać ją za bezskuteczną i niewywołującą wynikających z niej skutków prawnych.

Dlatego też, jeżeli wskutek wniosku podatnika o zwrot nadpłaty (stwierdzenia nadpłaty) i w związku z weryfikacją tego wniosku oraz korekty deklaracji doszło do wszczęcia postępowania podatkowego, to odmowa zwrotu nadpłaty nie może powodować bezprzedmiotowości postępowania w sprawie określenia zobowiązania podatkowego, o ile w ocenie organu podatkowego to zobowiązanie różni się od wykazanego w pierwotnie złożonej deklaracji tj. deklaracji złożonej po raz pierwszy lub korekcie tej deklaracji bezpośrednio poprzedzającej złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Skoro zatem organ odwoławczy uznał, że zobowiązanie Spółki w podatku akcyzowym odpowiada kwocie wykazanej w złożonej przez nią korekcie deklaracji, to w związku z decyzją o odmowie zwrotu nadpłaty i wyeliminowaniem tej korekty z obrotu prawnego, powinien wydać decyzję określającą wysokość zobowiązania. W konsekwencji organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego umarzającą postępowanie w sprawie określenia zobowiązania podatkowego, naruszył przepisy art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z art. 208 § 1 O.p. oraz art. 21 § 3 O.p.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.

Przyznając fakt równoległego prowadzenia postępowań: w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym oraz w sprawie stwierdzenia nadpłaty, dotyczących tego samego okresu rozliczeniowego stwierdził, że obydwa te postępowania mają charakter odrębny, przy czym to pierwsze ma charakter procedury zasadniczej, a nie odwrotnie, jak wywodzi pełnomocnik skarżącej. Dlatego też nieuprawnionym jest odnoszenie się w niniejszym postępowaniu do ostatecznych rozstrzygnięć w sprawie nadpłaty i do merytorycznej ich zasadności.

Zdaniem organu, przepisy nie różnicują korekt deklaracji w zależności od tego, czy zostają one złożone samoistnie, tj. w trybie przepisów art. 81 O.p., czy też stanowią załącznik do wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Korekta deklaracji w każdym przypadku wskazuje wyrażoną przez podatnika nową kwotę należnego podatku i to ona podlega ocenie organu podatkowego. Wprawdzie w art. 75 § 3 O.p. ustawodawca zobowiązał podatnika do złożenia, równocześnie z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty, skorygowanej deklaracji w przypadkach, o których mowa m.in. w § 2 pkt 1 lit. b tego przepisu, jednakże uregulowanie to w żaden sposób nie wskazuje, że tak złożona korekta deklaracji nie rodzi żadnych skutków prawnych, czy też jest jedynie propozycją należnego podatku.

Powołując się na orzecznictwo NSA Dyrektor Izby Celnej podkreślił ponadto, że jeżeli organ podatkowy nie wyda decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w innej kwocie niż deklarowana przez podatnika, to decyzja odmawiająca stwierdzenia nadpłaty nie wywołuje w zasadzie żadnych konsekwencji podatkowych. Innymi słowy nie jest możliwe orzekanie przez organy podatkowe w sprawie stwierdzenia nadpłaty (pozytywnie lub negatywnie dla wnioskodawcy), bez uprzedniego określenia podatnikowi wysokości zobowiązania podatkowego (wyrok z dnia 21.11.2007 r., III SA/Wa 1703/07, LEX nr 361219, wyrok NSA z dnia 22.02.2007r., sygn. akt II FSK 345/06, LEX nr 216725). Postępowanie w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego oraz postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty podatku stanowią zupełnie odrębne i autonomiczne względem siebie postępowania (np. powołany wyżej wyrok NSA II FSK 345/06 i z dnia 18.11.2008r., II FSK 1205/07; wyroki: z dnia 12.10.2006r., I SA/Bk 283/06; z dnia 18.07.2008 r., VII SA/Wa 107/08; z dnia 21.10.2008r., III SA/Gl 782/08; z dnia 21.09.2011r., I SA/Op 227/11 oraz poglądy doktryny: Komentarz do art. 79 Ordynacji podatkowej (w:) B. Brzeziński, M. Kalinowski, A. Olesińska, M. Masternak, J. Orłowski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Toruń 2007, str. 614-616).

Według Dyrektora Izby Celnej w Opolu również te uzupełniające stanowisko organu, odnoszące się do dodatkowej argumentacji pełnomocnika skarżącej podniesionej w skardze, świadczy o jej niezasadności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 t.j.) [dalej p.p.s.a], sąd uchyla decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że zasadnym było ostateczne umorzenie prowadzonego wobec Spółki z urzędu postępowania w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym, aczkolwiek zarówno skarżąca jak i organ odwoławczy w prezentowanych stanowiskach nie zwrócili uwagi na kwestie związane z przedawnieniem zobowiązania, a tym samym prawa do decyzyjnego określenia jego wysokości na podstawie art. 21 § 3 O.p.

Jak wynika z akt sprawy, wszczęcie wobec Spółki z urzędu postępowania w przedmiocie określenia zobowiązania nastąpiło w związku ze złożeniem przez nią korekty deklaracji na podatek akcyzowy. Rozważenia wymaga zatem to, czy organy, po złożeniu przez skarżącą korekty deklaracji przed upływem okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego, uprawnione były do wydania decyzji określającej to zobowiązanie, ale już po upływie okresu przedawnienia.

Tryb postępowania o stwierdzenie nadpłaty określono w art. 75 O.p., a stosownie do art. 79 § 1 O.p. prawidłowo złożony wniosek o stwierdzenie nadpłaty wszczyna szczególną procedurę podatkową, którą w orzecznictwie określa się jako postępowanie w sprawie o stwierdzenie nadpłaty podatku, którego celem jest odpowiedź na pytanie czy nadpłata powstała i w jakiej wysokości. Jest to postępowanie odrębne od postępowania dotyczącego określenia zobowiązania podatkowego, które zgodnie z art. 21 § 3 O.p. może być wszczynane z urzędu. Na odrębność obu tych postępowań wskazuje w szczególności treść art. 79 § 1 O.p., zgodnie z którym wszczęte postępowanie podatkowe bądź kontrola podatkowa stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nadpłaty dotyczącego tego samego zobowiązania podatkowego. Inny jest zakres obu tych postępowań (por. wyroki NSA sygn. akt II FSK 1753/06, II FSK 1982/11 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA).

Zauważyć przy tym należy, że stosownie do art. 79 § 2 O.p., prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, to zaś - w myśl art. 70 § 1 O.p., przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Podkreślić jednak należy, że ustawodawca, w przypadku instytucji zwrotu nadpłaty określonej w art. 79 O.p, przewidziany w tym uregulowaniu 5 letni okres przedawnienia odniósł do prawa do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty, a nie do samego przedawnienia zobowiązania, o którym mowa w art. 70 § 1 O.p. Zatem, a contrario, w sytuacji gdy wniosek o nadpłatę zostanie złożony przed upływem terminu przedawnienia, organy mogą orzekać również w tym przedmiocie po jego upływie, a postępowanie w takim przypadku nie staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 208 § 1 O.p. Niewątpliwie bowiem, skoro podatnik ma prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty nawet w ostatnim dniu biegu terminu przedawnienia, to oczywistym jest, że taki wniosek nigdy nie mógłby zostać rozpoznany przed upływem terminu przedawnienia samego zobowiązania. Dlatego też celowo w tym przepisie termin przedawnienia powiązano wyłącznie z prawem do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty, a tym samym upływ terminu przedawnienia zobowiązania przewidzianego w art. 70 § 1 O.p, nie stanowi przeszkody w dalszym prowadzeniu tego postępowania.

Odmiennie sytuacja ta przedstawia się na gruncie uregulowania art. 21 § 3 O.p., zgodnie z którym, jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo, że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego.

Odnosząc się do tej kwestii wskazać należy, że zobowiązanie w podatku akcyzowym powstaje w sposób określony w art. 21 § 1 pkt. 1 O.p., tj. z chwilą zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Podatek wykazany w deklaracji, zgodnie z § 2 tego przepisu, jest podatkiem należnym do zapłaty, jednakże organ podatkowy w sytuacji określonej w art. § 3 tego przepisu ma prawo – po przeprowadzeniu stosownego postępowania – wydać decyzję określającą należny podatek w innej wysokości. Z kolei podatnikowi, stosownie do art. 81 O.p., przysługuje prawo skorygowania deklaracji podatkowej, a skorygowana deklaracja zastępuje uprzednią deklarację ze wszystkimi skutkami, łącznie z prawem organu podatkowego do sprawdzenia jej prawidłowości w stosownym postępowaniu.

Prawo organu do weryfikacji prawidłowości samoobliczenia przez podatnika wysokości zobowiązania, dokonanego zarówno w deklaracji podatkowej jak i jej korektach, jest jednakże każdorazowo ograniczone upływem terminu przedawnienia samego zobowiązania, o którym mowa w art. 70 § 1 O.p.

W tym przypadku, odmiennie niż przy wniosku o stwierdzenie nadpłaty, upływ terminu przedawnienia stanowi przeszkodę do dalszego prowadzenia postępowania, które w takim przypadku staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 208 § 1 O.p.

i winno zostać umorzone.

Reasumując, w sytuacji, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa,

a podatnik jest zobligowany do samoobliczenia jego wysokości w ramach deklaracji, organ podatkowy jest uprawniony do weryfikacji samoobliczenia podatnika, ale tylko do upływu terminu przedawnienia określonego w art. 70 § 1 O.p. Z momentem upływu tego terminu prawo organu podatkowego do decyzyjnego określenia wysokości tego zobowiązania ustaje.

Zasada ta obowiązuje także w sytuacjach, gdy jeszcze przed upływem okresu przedawnienia, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie, podatek wynikający z dokonanego przez podatnika samoobliczenia został w całości zapłacony.

W tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 3 grudnia 2012 r. (sygn. akt I FPS 1/12) podjął w składzie siedmiu sędziów NSA uchwałę, że w świetle art. 70 § 1 O.p. i art. 208 § 1 O.p., po upływie terminu przedawnienia nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania podatkowego i orzekanie o wysokości zobowiązania podatkowego, które wygasło przez zapłatę (art. 59 § 1 pkt 1 O.p.).

Skoro zatem do dnia upływu przedawnienia zobowiązania w podatku akcyzowym za październik 2006r. (co nastąpiło z dniem 31.12.2011r.), nie doszło do ostatecznego zakończenia prowadzonego z urzędu wobec skarżącej postępowania w przedmiocie określenia wysokości tego zobowiązania, to po tej dacie winno dojść do umorzenia tego postępowania, na podstawie art. 208 § 1 O.p.

W tej sytuacji nie można podzielić zarzutów skargi, co do podnoszonego naruszenia art. 21 § 3 O.p., poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz tej jej argumentacji która odnosiła się do naruszenia prawa procesowego tj. art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z art. 208 § 1 O.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji umarzającej postępowanie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym, w sytuacji gdy zaistniała przesłanka uchylenia decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy.

Wprawdzie, co Sąd zauważa, ostatecznie w wyniku utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, doszło do umorzenia prowadzonego w sprawie postępowania, co w świetle powyższych rozważań, na etapie postępowania odwoławczego stało się w pełni uzasadnione, jednakże organ I instancji i organ odwoławczy, wskazywał na odmienne powody stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Ta jednakże okoliczność nie mogła być na etapie postępowania sądowego wyłączną podstawą dla uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro samo umorzenie postępowania, co do meritum, było zasadne, aczkolwiek zachodziła inna przyczyna jego bezprzedmiotowości.

W tej sytuacji fakt nieuwzględnienia przez organ odwoławczy okoliczności zaistnienia na tym etapie postępowania przedawnienia zobowiązania, a tym samym prawa do orzekania o jego wysokości na podstawie art. 21 § 3 O.p., nie spowodował wadliwości samego rozstrzygnięcia, skoro w jego wyniku doszło do umorzenia prowadzonego postępowania podatkowego na podstawie 208 § 1 O.p. z uwagi na bezprzedmiotowość.

Tym samym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji musiałoby prowadzić w ponownie prowadzonym postępowaniu do analogicznego rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania, jedynie ze zmienioną argumentacją.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że został on wydany z naruszeniem przepisu prawa materialnego wpływającym na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 litera a-c p.p.s.a.).

Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa materialnego czy procesowego na treść decyzji, a więc ukształtowanych w niej stosunków administracyjnoprawnych materialnych lub procesowych. Sąd, uchylając z tych powodów decyzję, musi zatem wykazać, że gdyby nie doszło do stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne (por. wyrok NSA z dnia 19.10.2011r. sygn. I OSK 915/11 publ. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dlatego też zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. i uchylenie decyzji może nastąpić jedynie wówczas, gdy stwierdzone naruszenie przepisów miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w takim wypadku rzeczą Sądu jest wykazanie, że uchybienie przepisom prawa przez organ orzekający było tak istotne, że przy poprawnym ich zastosowaniu brzmienie osnowy decyzji byłoby lub mogłoby być inne.

W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził takiej wadliwości samej osnowy rozstrzygnięć organów podatkowych, gdyż ostatecznie doszło do umorzenia postępowania, co samo w sobie było rozstrzygnięciem prawidłowym, aczkolwiek jako przyczynę tego stanu rzeczy należało uwzględnić wystąpienie na etapie postępowania odwoławczego ujemnej przesłanki procesowej do orzekania przez organ podatkowy w zakresie przedawnionego zobowiązania podatkowego.

Reasumując, w niniejszej sprawie upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w czasie trwania tego postępowania wykluczył możliwość weryfikacji jego prawidłowości w tym postępowaniu.

Jak jednakże podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2012r., sygn. akt II FSK 523/11 (publ. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), wydanie decyzji wymiarowej, w przypadku złożenia przez podatnika korekty deklaracji podatkowej, nie jest konieczne dla prawidłowej oceny istnienia nadpłaty, w sytuacji, gdy zobowiązanie wygasło na skutek upływu terminu przedawnienia. Wówczas organ podatkowy nie może już wprawdzie określić wysokości należnego podatku wszczynając postępowanie wymiarowe, jednakże nadal jest zobowiązany rozpatrzyć wniosek podatnika w zakresie istnienia nadpłaty. W tym też postępowaniu organ oceniając zasadność żądania zwrotu nadpłaty będzie musiał się także odnieść do kwestii prawidłowości zobowiązania podatkowego.

Jedynie końcowo można zauważyć, że jak wynikało ze stanowiska organu odwoławczego, co zresztą potwierdza także pełnomocnik skarżącej, sama wysokość należności z tytułu podatku akcyzowego wynikająca z dokonanej przez podatnika korekty nie była sporna. Wskazywany w skardze problem dotyczył natomiast zagadnienia procesowego, czy w sytuacji, gdy w ramach odrębnego postępowania dochodzi do odmowy stwierdzenia nadpłaty nie powinno jednak dojść do decyzyjnego określenia wysokości zobowiązania w trybie art. 21 § 3 O.p, skoro według pełnomocnika, złożona korekta traci skuteczność wraz z negatywnym załatwieniem samego wniosku o stwierdzenie nadpłaty, którego stanowiła integralną część.

Mając jednakże na uwadze fakt, że w stosunku do objętego zaskarżoną decyzją zobowiązania nastąpiło już przedawnienie prawa do określenia jej wysokości w formie decyzji organu podatkowego, powyższa kwestia pozostaje bez wpływu na końcową ocenę zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia umarzającego postępowanie w sprawie.

W tym stanie sprawy, skoro zaskarżona decyzja okazała się prawidłowa co do samego rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania podatkowego na podstawie art. 208 § 1 O.p., jako bezprzedmiotowego, skarga podlegała oddaleniu w oparciu o art. 151 p.p.s.a.