Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 70/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 212
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2010 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności zaświadczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. R. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] stwierdzającej nieważność zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia [...] października 1998 r. nr [...] potwierdzającego J. T. i E. G. prawo do otrzymania ekwiwalentu za nieruchomości pozostawione przez A. i E. T. na dawnych Kresach Wschodnich utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Organ przedstawił następująco stan faktyczny:

W dniu 22 listopada 1989 r. J. T. i E. G. złożyli do Urzędu Miejskiego w G. podanie o zrealizowanie rekompensaty za mienie pozostawione w B. nad B. przez rodziców Państwa A. i E. małżonków T..

W dniu 6 października 2005 r. J. T. i E. G. złożyli do Wojewody [...] wniosek o ujawnienie w rejestrze uprawnień wynikających z zaświadczenia Urzędu Rejonowego w G. z dnia 26 października 1998 r. nr [...].

Z potwierdzonego za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] listopada 1961 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po M. S., zmarłej w dniu 17 czerwca 1957 r. w B. nad B. przypada dzieciom: W. B. z domu S., N. S. z domu S., A. K. z domu S. po 2/14 części, Z. P. z domu S. w 3/14 częściach, T. K. z domu S. w 1/14 części, E. T. w 2/14 częściach i A. T. z domu S. w 2/14 częściach na własność.

Z postanowienia Sądu Powiatowego w S. z dnia [...]grudnia 1961 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po E. T., zmarłym w dniu 9 września

1946 r. przypada na mocy ustawowego dziedziczenia wdowie A. T. w 2/8 częściach, E. z T. G. w 3/8 częściach, J. T. w 3/8 częściach jako dzieciom. Z ww. postanowienia wynika również, że E. T. zmarł 9 maja 1946 r. w niewiadomym miejscu.

Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] października [...] r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po A. T., zmarłej w dniu 7 sierpnia 1978 r., ostatnio stale zamieszkałej w G. na podstawie ustawy nabyły dzieci: J. T. i E. G. w częściach równych każdy w ½ części spadku.

Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] marca 2008 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po E. G., zmarłej w dniu 28 stycznia 2007 r., ostatnio stale zamieszkałej w M., na podstawie ustawy nabyły dzieci spadkodawczyni: E. K., H. R., J. G., dzieci J. i E. – po 1/3 części.

Z kopii zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Powiatowego Oddziału w B. z dnia 24 maja 1946 r. l.dz. [...] wynika, że "na nazwisko C. E. figuruje jej matka C. A. ur. 1905 r. z synem J. ur. 1938 r. zarejestrowani w tut, Urzędzie pod pozycją Nr [...] i [...]."

Z protokołu przesłuchania świadków z dnia 28 września 1989 r. M. M. oraz Z. M. w Urzędzie Miejskim w B. P. wynika, że J. T. z rodzicami A. i E. T. oraz siostrą E. T. zamieszkiwali w swoim domu w B. nad B. przy ul. [...]. Dom był drewniany, kryty blachą, posiadał 4 pokoje, 2 kuchnie, w całości był podpiwniczony, o powierzchni około [...] m2, znajdował się na działce o powierzchni około [...] m2, na której znajdowała się również szopa drewniana, o powierzchni ok. [...] m2, kryta blachą, na działce rosło również 5 drzew owocowych oraz znajdował się ogródek warzywny. Ponadto z ww. przesłuchania wynika, że Rosjanie spisywali nazwiska fonetyczne i nazwisko T. zapisali jako C..

Z dowodu ubezpieczeniowego Nr [...] Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych z dnia [...] czerwca 1936 r. wynika, że M. S. właścicielka budynku ubezpieczała nieruchomość znajdującą się w B. przy ul. [...] od dnia 21 czerwca 1936 r.

Z operatu pozostawionej nieruchomości położonej w mieście B., powiat B., województwo [...] przy ul. [...] sporządzonego przez J. I. - rzeczoznawcę majątkowego posiadającego uprawnienia nr [...] czerwca 1998 r. wynika, że wartość ww. nieruchomości wynosi [...] zł.

Zaświadczenie Urzędu Rejonowego w G. z dnia 26 października 1998 r.

nr [...] potwierdza, że osobami uprawnionymi do otrzymania ekwiwalentu zgodnie z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741) za nieruchomości pozostawione w miejscowości B. nad B. przy ul. [...], które były własnością A. i E. małżonków T. są: J. T. i E. G. każde z nich w 1/2 części, zgodnie z operatem szacunkowym, wartość pozostawionego mienia wynosi [...] zł.

Zawiadomieniem z dnia 13 lutego 2009 r. nr [...] Wojewoda [...] poinformował J. T., H. R., E. K. i J. G. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności zaświadczenia wydanego przez Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia 26 października 1998 r. nr [...] oraz o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań, zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów.

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 158 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 7 ust. 3 i art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

(Dz. U Nr 169, poz. 1418 ze zm.) decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. stwierdził nieważność zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia

[...] października 1998 r. potwierdzającego J. T. i E. G. prawo do otrzymania ekwiwalentu za nieruchomości pozostawione przez A. i E. T. na dawnych Kresach Wschodnich. W szczególności organ I instancji stwierdził, że "testament domowy" pozostawiony przez M. S. spisany przez notariusza w B. nad B. w dniu 14 sierpnia 1939 r. nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że A. i E. T. byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Natomiast z postanowienia Sądu Powiatowego w W.z dnia [...] listopada 1961 r. sygn. akt [...] wynika, że M. S. ostatnio zamieszkiwała i zmarła w dniu 17 czerwca 1957 r. w B. nad B., a zatem nie repatriowała się na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi pozostawiając tam nieruchomość gruntową wraz z zabudowaniami.

Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Skarbu Państwa wniosła H. R., kwestionując zasadność decyzji organu wojewódzkiego podnosząc jednocześnie, iż rozstrzygnięcie Wojewody [...] jest dla niej krzywdzące.

Z brzmienia art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w dacie wydania zaświadczenia przez Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia [...] października 1998 r. nr [...] wynika, że:

"1. Na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo miały otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość pozostawionych nieruchomości.

2. Jeżeli wartość pozostawionych nieruchomości przewyższa wartość nieruchomości, o których mowa w ust. 1, nabytych jako ekwiwalent, różnica może być zaliczona na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki zabudowanej budynkiem, przeznaczonym na prowadzenie działalności handlowej lub usługowej, na pracownię do prowadzenia działalności twórczej, domem letniskowym, garażem albo działki przeznaczonej pod tego rodzaju zabudowę.

3. W razie zaliczenia wartości nieruchomości, o których mowa w ust. 1, nie stosuje się przepisów art. 62 i 109.

4. Zaliczenie wartości nieruchomości, o których mowa w ust. 1, następuje na rzecz właściciela tych nieruchomości lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego.

5. W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione.

6. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposób zaliczania na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej i ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali, stanowiących własność Skarbu Państwa, wartości nieruchomości pozostawionych na terenach nie wchodzących w skład obszaru państwa oraz sposób ustalania wartości tych nieruchomości".

Organ podnosi, że prawo do spadku przechodzi na spadkobiercę z chwilą śmierci spadkodawcy, a zatem testament M. S. nabrał mocy z chwilą wydania przez Sąd Powiatowy w W. postanowienia z dnia [...] listopada 1961 r.

sygn. akt [...] o nabyciu po niej spadku. W związku z tym, że M. S. nigdy się nie repatriowała na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie pozostawając przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie mogła też nabyć prawa do rekompensaty, a tym samym jej spadkobiercy takiego prawa również nabyć nie mogli.

Wobec powyższego organ stwierdził, że Kierownik Urzędu Rejonowego w G. wydając zaświadczenie z dnia z dnia [...] października 1998 r. naruszył rażąco art. 212 ust. 1 ww. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7 k.p.a.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2009 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła H. R. wnosząc o jej uchylenie i utrzymanie ważności zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w G..

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 146 § 1 k.p.a. wywodząc z jego treści, że zaświadczenia nie można uchylić, ponieważ od daty jego wydania upłynęło 10 lat, wobec tego zdaniem skarżącej decyzja unieważniająca nie ma mocy prawnej, przeprowadzenie powierzchownie i w sposób wybiórczy analizy dowodów z pominięciem istotnych elementów dotyczących opuszczenia majątku, własności budynku i śmierci E. T.. Skarżąca ponadto podniosła, że zgodnie z art. 46 § 1 k.c. nieruchomościami są również budynki trwale związane z gruntem, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności, a art. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty mówi o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Zdaniem skarżącej (przyjmując bardzo formalną interpretację prawa spadkowego), z zapisów testamentu, jak i dowodu ubezpieczeniowego jednoznacznie wynika, że właścicielami budynku byli E. i A. T., więc nawet pomijając wartość działki należało wziąć pod uwagę wartość samej oficyny. Skarżąca przywołuje tragiczne dzieje swojej rodziny, zesłanie do K. oraz tragiczną śmierć ojca w T..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzupełniająco organ stwierdził, że jego zdaniem organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż "testament domowy" z dnia 14 sierpnia 1939 r. pozostawiony przez M. S. nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że A. i E. T. byli właścicielami budynku oficyny znajdującej się w B. przy ul. [...] i tym samym nabyli prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia tej nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Natomiast sama M. S. zdaniem organu właścicielka przedmiotowej nieruchomości zamieszkiwała i zmarła w dniu 17 czerwca 1957 r. w B. nad B., nie repatriując się na obecne tereny RP. Nie zostawiła zatem żadnej nieruchomości, dlatego też nie mogła nabyć prawa do rekompensaty. Prawa takiego nie mogli zatem nabyć także jej spadkobiercy i dlatego Kierownik Urzędu Rejonowego w G. wydając zaświadczenie rażąco naruszył art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7 kpa. Tym samym organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu pierwszej instancji w tej kwestii.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że sąd administracyjny dokonuje w zakresie swojej właściwości kontroli zaskarżonych aktów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem materialnym oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.

Badając przedmiotową sprawę w powyższym zakresie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należy podkreślić, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktów administracji publicznej jest postępowaniem nadzwyczajnym godzącym w zasadę ich trwałości. Dlatego też organ administracji publicznej obowiązany jest do zachowania szczególnej staranności podczas prowadzenia takiego postępowania oraz ścisłego stosowania obowiązujących przepisów prawa.

Odnosząc te rozważania do przedmiotowej sprawy Sąd uznał, że organ prowadząc postępowanie nie naruszył powyższych zasad.

Poza sporem pozostaje okoliczność, że M. S. poprzedniczka prawna skarżącej i uczestników postępowania zmarła dopiero w dniu 17 czerwca 1957 r. w B. nad B.. Natomiast z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach sprawy wynika wprost, że to ona była właścicielką nieruchomości położonej w B. nad B. przy ul. [...]. Świadczą o tym takie dokumenty jak projekt budowlany i pozwolenie na budowę drewnianej oficyny z dnia [...] sierpnia 1928 r., oraz dowód ubezpieczenia nieruchomości z dnia [...] czerwca 1936 r. gdzie jako jej właściciel figuruje M. S.. Wprawdzie z "testamentu domowego" sporządzonego 14 sierpnia 1939 r. wynika, że M. S. zapisuje E. i A. T. (zięciowi i córce) część nieruchomości o pow. [...] m2 znajdującej się poza domem frontowym, stwierdzając jednocześnie, że chociaż budynek znajdujący się w tym miejscu figuruje na nią to został wybudowany ze środków własnych E. i A. T.. Dokument ten jednak nie ma znaczenia prawnego dla przedmiotowej sprawy, ponieważ M. S. zmarła dopiero w 1957 r. w B., zatem jak słusznie zauważył organ nigdy nie była repatriantką i nie opuściła majątku, nie nabywając tym samym prawa do rekompensaty. Dlatego też jej spadkobiercy także nie nabyli takiego prawa. Natomiast testament powyższy dopiero po śmierci M. S. nabrał mocy prawnej. Z uwagi na powyższe zarzuty skargi należy uznać za niezasadne. Sąd nie kwestionuje, że sporna oficyna została wybudowana ze środków własnych poprzedników prawnych skarżącej, ale zgodnie z prawem nigdy nie stanowiła ich własności. Tragiczne losy rodziny T., zakończone repatriacją do Polski nie mogą jednak mieć znaczenia w kwestii uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP w związku z wojną, skoro prawnie nigdy nie byli właścicielami domu, w którym mieszkali i który zmuszeni byli opuścić. Dlatego też Kierownik Urzędu Rejonowego w G. wydając w dniu [...] października 1998 r. zaświadczenie potwierdzające J. T. i E. G. prawo do otrzymania ekwiwalentu za nieruchomości pozostawione przez ich rodziców A. i E. T. na dawnych Kresach Wschodnich rażąco naruszył obowiązujące wtedy prawo dotyczące tej kwestii tj. art. 212 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1997 r., Nr 115, poz. 741) i dlatego organ słusznie stwierdził jego nieważność.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.