Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3665/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia NSA - Ewa Jóźków, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odsetek oraz wypłaty kosztów zastępstwa adwokackiego I. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

J. T. złożył w dniu [...] maja 1996 r. w Urzędzie Celnym w W. wniosek o dokonanie odprawy celnej ostatecznej samochodu ciężarowego marki [...] z [...] r. o nr nadwozia [...] oraz o dokonanie wymiaru należności celnych i podatkowych. Wnioskujący oświadczył , że pojazd nabył na giełdzie samochodowej w miejscowości S., a brak odprawy celnej uniemożliwia jego rejestrację i użytkowanie.

Dyrektor Urzędu Celnego w W. w dniu [...] lipca 1996 r. wydał decyzję nr [...], na mocy której przedmiotowy pojazd został dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym i z tego tytułu zostały wymierzone należności celne oraz dokonano wymiaru podatku w łącznej kwocie 20.892,20 zł . Jednocześnie, kolejną decyzją wydaną w dniu [...] lipca 1996r. w tym samym ,co decyzja z dnia [...] lipca 1996r. przedmiocie i o tym samym numerze, Dyrektor Urzędu Celnego w W. dokonując dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym przedmiotowego pojazdu, należności celne i podatkowe wymierzył w łącznej kwocie 8.455, 40 zł. Zainteresowany dokonał wpłaty należności celnych i podatkowych w powyższej kwocie.

Po ujawnieniu faktu wydania decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, Prezes Głównego Urzędu Ceł, decyzją wydaną w dniu [...] sierpnia 1997 r. działając z urzędu stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia [...] lipca 1996r.

W dniu [...] stycznia 2001 r., J. T. wystąpił do Urzędu Celnego w W. o zwrot uiszczonej ( jak określił we wniosku z tytułu cła) , kwoty 8. 455,40 zł , anulowanie wyliczonej przez organ celny dopłaty i odsetek, a kolejnym pismem z [...] maja 2001r. zainteresowany wystąpił o uchylenie, w trybie wznowienia postępowania, decyzji o dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym przedmiotowego pojazdu, wymiarze cła i podatków,. Wnioskujący uzasadniając swoje wystąpienie wyjaśnił , że wyszły na jaw nowe okoliczności nieznane organowi, który wydał decyzję - pojazd posiadał przerobione numery nadwozia i pochodził prawdopodobnie z kradzieży

Na powyższy wniosek postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. organ celny wznowił postępowanie celne w sprawie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia [...] lipca 1996r.

Na podstawie materiałów sporządzonych przez Prokuraturę Rejonową w R. organ celny ustalił, że samochód ciężarowy marki [...] z [...] r. o nr nadwozia [...] w dniu [...] października 1998 r. został zatrzymany przez funkcjonariuszy Komendy Rejonowej Policji w R. w związku z podejrzeniem, że pochodzi z kradzieży. Z przeprowadzonej ekspertyzy mechanoskopijnej numerów identyfikacyjnych pojazdu stwierdzono ich przerobienie .

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że [...] o ww. numerach fabrycznych został dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym dnia [...] marca 1996 r. według zgłoszenia celnego SAD nr [...] na rzecz Sp. z o.o. C. z siedzibą w W., a następnie zakupiła go B. M. i na jej szkodę został jej skradziony.

Prokuratura Rejonowa W. postanowieniem z dnia [...] lipca 1996 r. umorzyła śledztwo w sprawie włamania i kradzieży samochodu wobec niewykrycia sprawców przestępstwa. W toku przeprowadzonych dalszych czynności wyjaśniających ustalono, że w dniu [...] maja 1996 r. ww. pojazd o przerobionych numerach nadwozia zakupił J. T. od osoby podającej się za obywatela H., a następnie umową zawartą w dniu [...] grudnia 1996 r. użyczył go firmie P.P.H.U. M. s.c. z R..

Dyrektor Urzędu Celnego w W. działając na podstawie art. 245 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2001 r. uchylił w całości decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 1996 r. o dopuszczeniu ww. pojazdu do obrotu i wymiarze należności celnych. Wskazał, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wszczęte na wniosek Strony w trybie art. 240 Ordynacji podatkowej bezspornie wskazuje na fakt, iż samochód marki [...] zakupiony przez Pana J. T. został już wcześniej dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym według zgłoszenia celnego SAD nr [...] na rzecz sp. z o.o. C. z siedzibą w W..

Jednocześnie Dyrektor Urzędu Celnego odmówił zwrotu cła uiszczonego na podstawie powyższej decyzji, uzasadniając to tym, że art. 246 § 4 ustawy Kodeks celny dopuszcza możliwość zwrotu lub umorzenia należności celnych na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat, licząc od dnia jego powiadomienia o tych należnościach . Organ celny wskazał, że decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 1996 r., którą Dyrektor Urzędu Celnego w W. dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym przedmiotowy pojazd i z tego tytułu wymierzył należności celne, strona otrzymała w dniu [...] sierpnia 1996 r. wobec tego trzyletni termin do złożenia wniosku o zwrot cła w trybie art. 246 § 4 upłynął z dniem [...] sierpnia 1999 r.

Dyrektor Izby Celnej w W. po rozpatrzeniu zarzutów zawartych w odwołaniu strony decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r. uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2001 r. w części dotyczącej odmowy zwrotu cła, umarzając postępowanie w tym zakresie, a w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte jedną z wad enumeratywnie określonych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Przedmiotem ww. postępowania nadzwyczajnego jest kontrola prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ celny, wynikiem którego było wydanie przez ten organ decyzji. Oznacza to, że w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania możliwe jest jedynie ponowne rozstrzygniecie sprawy tożsamej pod względem podmiotowym, przedmiotowym i podstawy prawnej ze sprawą, która była przedmiotem rozpatrzenia i zakończyła się wydaniem decyzji.

W ocenie organu odwoławczego, postępowanie zakończone decyzją ostateczną Dyrektora Urzędu Celnego w W. nr [...] z dnia [...] lipca 1996 r. nie dotyczyło kwestii zwrotu cła, a zatem decyzja wskutek wznowienia postępowania nie mogła zawierać rozstrzygnięcia w tym zakresie.

W dniu [...] grudnia 2003 r. cło w kwocie 4.249,00 zł uiszczone na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. nr [...] zostało stronie zwrócone.

Pismem z dnia [...] stycznia 2004 r., J. T., działając przez pełnomocnika, wystąpił do Dyrektora Izby Celnej w W. z "wnioskiem o zapłatę odsetek oraz odszkodowanie".

Z treści ww. pisma wynikało, że żądanie dotyczy:

- zwrotu podatku importowego w wysokości 491 zł,

- zwrotu podatku VAT w wysokości 3.714,20 zł,

- zapłaty odsetek od kwoty 8.455,40 zł uiszczonej w związku z dopuszczeniem do obrotu na polskim obszarze celnym samochodu marki [...],

- zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w kwocie 400 zł.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż nieważność decyzji, na podstawie której wnioskodawca zapłacił cło i należności podatkowe w kwocie 8.455,40 zł została stwierdzona przez Prezesa GUC już w 1997 r. natomiast na skutek wydania decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania strona poniosła szkodę, bowiem gdyż łącznie z cłem dokonała zapłaty podatków do do zapłaty których nie była zobowiązana. W związku z powyższym na zasadzie art. 260 § 1 Ordynacji podatkowej wnosi o zapłatę uiszczonych podatków, odsetek od kwoty 8.445,40 zł, liczonych od dnia wpłaty oraz kosztów zastępstwa adwokackiego.

Decyzją z dnia [...] września 2004r. nr [...] wydaną na podstawie art. 207 i art. 260 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa ( Dz.U. Nr 137 poz. 926 ze zm.) w zw. z art. 262 Kodeksu celnego Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił przyznania odsetek od kwoty 8.455, 40 zł oraz odmówił wypłaty kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie 400 zł .

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Celnej wskazał, że dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w trybie administracyjnym może nastąpić jedynie w przypadkach wymienionych w art. 260 §1 i §2 Ordynacji podatkowej i w tym zakresie ustawodawca odnosi się do przepisów kodeksu cywilnego. Zdaniem organu, w sprawie niniejszej określone powołanym wyżej przepisem Ordynacji podatkowej okoliczności nie zachodzą gdyż organ II instancji decyzję z dnia [...] listopada 2003r., wydał w trybie odwoławczym utrzymując w mocy decyzję organu I instancji. Zatem decyzja nie została uchylona w skutek wznowienia postępowania i nie stwierdzono jej nieważności jak też nie zaistniała sytuacja , że decyzji nie można było uchylić lub stwierdzić jej nieważności z przyczyn wymienionych w art. 245§1 pkt 3 lit b lub 247 §2 Ordynacji podatkowej . W dalszej części uzasadnienia decyzji Dyrektor Izby Celnej powołał przepis art. 250 §3 ustawy Kodeks celny zgodnie z którym od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie płaci się odsetek , chyba ze niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. W ocenie organu zastosowanie powyższego przepisu jako podstawy do zwrotu odsetek od zwróconych należności celnych nie ma zastosowania ponieważ , jak przyjął organ celny, wnioskodawca nie zachował należytej staranności wymaganej przy transakcjach zakupu używanego pojazdu i w związku z tym bezpośrednio przyczynił się do powstania błędu polegającego na wydaniu decyzji z dnia [...] lipca 1996r. , na mocy której przedmiotowy pojazd został dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym i tego tytułu zostały wymierzone należności celne oraz dokonano obliczenia podatku. Dyrektor Izby nie zgodził się również z argumentacją strony ,iż nieważność decyzji stwierdzającej istnienie należności w kwocie 8.455,40 zł została stwierdzona w 1997r. i wówczas organ celny winien z urzędu zwrócić stronie należności celno- podatkowe. Wskazał, że uiszczona przez J. T. w dniu [...] sierpnia kwota 8.455,40 zł została zarachowana na poczet należności wynikających z decyzji z dnia [...] lipca 1996r.

Powyższa decyzja doręczona została pełnomocnikowi strony w dniu [...] października 2004r. z pouczeniem wynikającym z art. 261 §4 Ordynacji podatkowej.

Pismem z dnia [...] listopada 2004 r. J. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Zarzucając organowi celnemu naruszenie prawa i interesu prawnego skarżącego, a w szczególności naruszenie przepisu art. 250 § 2 i § 4 Kodeksu celnego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu swego stanowiska podniósł, że w konsekwencji uchylenia decyzji organu celnego I instancji w przedmiocie odmowy zwrotu cła, i umorzenia postępowania celnego w tym zakresie, cło w kwocie 4249 zł zostało mu w dniu [...] grudnia 2003r. zwrócone Z tego względu we wniosku z [...] stycznia 2004r. domagał się wypłacenia odsetek od powyższej kwoty. Zdaniem skarżącego, mimo że w piśmie znalazło się słowo " odszkodowanie", to z jego treści wynikało jednoznacznie, że chodzi o zwrot odsetek. Skarżący podniósł, że tego rodzaju żądnie nie jest oparte o przepisy kodeksu cywilnego. Organ celny błędnie jednak traktując wniosek jako żądanie zwrotu odszkodowania nie rozpoznał istoty sprawy i nie wyjaśnił czy stronie należą się odsetki od zwróconego cła za jaki okres i w jakiej wysokości.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił iż przedmiotowy wniosek strony reprezentowanej przez adwokata , określający precyzyjnie zakres swojego żądania organ celny potraktował jako żądanie wypłaty odszkodowania na podstawie art. 260 § 1 Ordynacji podatkowej a nie jako wniosek o wypłatę odsetek, o których mowa w art. 250 § 2 i § 4 ustawy Kodeks celny. Mając na uwadze przepis art. 261 §4 Ordynacji podatkowej , zdaniem Dyrektora Izby Celnej , na skarżoną decyzję nie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W oparciu o treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W tym zakresie kompetencje Sądu sprowadzają się do ustalenia , czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Z tego punktu widzenia , w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie może się ostać.

Na wstępie, rozważenia wymaga postawiony przez organ celny w odpowiedzi na skargę ( mimo wniosku o jej oddalenie - a więc merytoryczne rozpoznanie sprawy), zarzut braku dopuszczalności skargi na decyzję będącą przedmiotem sprawy. Organ celny wywodzi, podnosząc w odpowiedzi na skargę, że decyzją , jak sam określił w "sprawie odsetek i odszkodowania" z dnia [...] września 2004r. orzekł o odmowie roszczenia odszkodowawczego strony w myśl zasad określonych w art. 260 Ordynacji podatkowej. A zatem mając na uwadze treść art. 261 §4 Ordynacji podatkowej powyższa decyzja nie może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego, zaś stronie przysługuje w takim przypadku prawo wniesienia powództwa do sądu powszechnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji Jednakże w świetle podjętego przez organ celny, w przedmiotowej decyzji rozstrzygnięcia i jego uzasadnienia wniosek taki nie jest uprawniony. Po pierwsze wskazać należy, decyzja Dyrektora Izby Celnej rozstrzyga w swej sentencji o odmowie zwrotu odsetek., co nie może być utożsamiane z uwagi na brzmienie art. 261 §1 z odmową, zapłaty odszkodowania, a po drugie w uzasadnieniu swego stanowiska organ celny rozważa także brak podstaw do zaspokojenia żądania strony w myśl zasad określonych art. 250 Kodeksu celnego. Skoro w przedmiocie zwrotu należności celnych i rozstrzygania w tym zakresie również o odsetkach organem właściwym jest na zasadzie art. 252 ( 1)Kodeksu celnego, dyrektor izby celnej, decyzja wydana w niniejszej sprawie, będąc decyzją ostateczną może być zaskarżona do sądu administracyjnego w trybie art. 52 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W ocenie Sądu oparcie przedmiotowej decyzji na przepisie art. 260 Ordynacji podatkowej wskazanym jako podstawa prawna decyzji, w świetle zawartego w niej rozstrzygnięcia i uzasadnienia rażąco narusza przepisy prawa materialnego - art. 260 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego jak również regulację zawartą w art. 250 ustawy Kodeks celny, a postępowanie, które doprowadziło do wydania wadliwej decyzji uchybia przepisom art. 121 art. 122 Ordynacji podatkowej. i zasadom postępowania w sprawach celnych określonych art. 262 K. cel. i nast.

Wymaga podkreślenia, że odpowiedzialność odszkodowawcza organu określona art. 260 Ordynacji podatkowej przewiduje odszkodowanie za poniesioną "rzeczywistą" szkodę" za wadliwe działanie organu administracyjnego w sytuacji zaistnienia przesłanek w przepisie tym określonych. Zgodnie z art. 261 §1 ordynacji do odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego z wyłączeniem art. 418 i art. 420 (1). Postępowanie podatkowe ( celne) w tym zakresie jest prowadzone w jednej instancji i w przypadku niezaspokojenia roszczenia strony otwiera przed nią drogę sądową dochodzenia tego roszczenia. Natomiast w myśl regulacji zawartej w art. 250 Kodeksu celnego, postępowanie w przedmiocie zwrotu należności celnych i odsetek od zwracanych kwot prowadzi dyrektor izby celnej na podstawie przepisów Kodeksu celnego - art. 262 i następnych , z odpowiednim zastosowaniem przepisów działu IV Ordynacji podatkowej, co oznacza , w myśl z art. 262 (1 ) §1 K. cel, że od decyzji dyrektora izby celnej, wydanej w tym przedmiocie , przysługuje odwołanie do tego samego organu , a po wyczerpaniu środków zaskarżenia skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika we wniosku z dnia [...] stycznia 2004r. zatytułowanym "o odsetki i odszkodowanie" faktycznie jako podstawę swego roszczenia wskazał na przepis art. 260 Ordynacji podatkowej. Treść pisma wskazywała jednoznacznie na żądanie zapłaty odsetek od należności celnych zwróconych stronie i zwrot uiszczonych należności podatkowych. Jednocześnie powyższe żądanie określone zostało mianem "odszkodowania". Skarżący we wniosku nie wskazał na inne żądanie zapłaty odszkodowania w związku z uchyleniem decyzji o wymiarze cła i podatków. Organ celny bez wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych w celu uzyskania podstawy do trafnego zastosowania przepisu prawa , błędnie przyjmując, że strona wskazała precyzyjnie zakres swojego żądania, rozpoznał sprawę w trybie wskazanego w podstawie prawnej rozstrzygnięcia - art. 260 Ordynacji podatkowej , jednocześnie rozstrzygając w decyzji de facto nie o odpowiedzialności odszkodowawczej , a o odmowie przyznana odsetek od kwoty należności celnych i podatkowych , które swej istocie , nie stanowią odszkodowania, o którym mowa w art. 260 Ordynacji podatkowej. Z prawnego punktu widzenia są natomiast pewnego rodzaju wynagrodzeniem za korzystanie z należących do innej osoby pieniędzy.

W uzasadnieniu swego stanowiska organ celny przedstawił argumenty o braku podstaw do przyznania odszkodowania , zawarł pouczenie o przysługującym skarżącemu prawie do dochodzenia roszczenia na drodze postępowania przed sądem powszechnym.

Jednakże zwrócić należy uwagę, iż w dalszej części uzasadnienia decyzji Dyrektor Izby celnej szeroko odnosi się do braku możliwości zastosowania art. 250 §3 Kodeksu celnego, jako podstawy zwrotu odsetek od zwróconych skarżącemu należności celnych. Rozstrzygniecie de facto o odsetkach od zwróconych należności celnych z powołaniem jako podstawy prawnej przepisu art. 260 Ordynacji podatkowej przewidującej odpowiedzialność odszkodowawczą, z przytoczoną w uzasadnieniu argumentacją stanowi rażące naruszenie prawa materialnego jak również zasad postępowania w sprawach celnych - 121, 122 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego i rażącego naruszenia art. 262(1 ) K.cel.

Przyjmując, iż czynności postępowania organu celnego i istota załatwienia sprawy są w swej treści zaprzeczeniem powołanej wyżej regulacji prawnej Wojewódzki Sąd Administracyjny, w oparciu o przepisy art. 145 §1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02 Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) w zw. z art. 247 §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej orzekł jak w sentencji.