Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 186/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8a
journal: Dz.U. 2019 poz 288
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony  Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 22 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2020 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga I. J. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister SWiA", "organ") z [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r., poz. 723, dalej: "ustawa zaopatrzeniowa").

Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następującym stanie sprawy:

I. J. wnioskiem z [...] sierpnia 2017 r. (data wpływu do organu), wystąpił do Ministra SWiA o zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wskazując, że spełnia przesłanki wymienione w ww. przepisie, tj. krótkotrwale służył przed dniem 31 lipca 1991 r., rozpoczął ją w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych

w R. w dniu [...] marca 1989 r., czyli trzy miesiące przed wyborami czerwcowymi

w 1989 r. będącymi początkiem zmian ustrojowych w Polsce. Podniósł, iż wszelkie szkolenia związane z przygotowaniem do służb specjalnych odbył już po 1990 r.,

a niezbędne kwalifikacje uzyskał w demokratycznym Państwie. Poinformował o swoim wielkim zaangażowaniu i poświęceniu wykonywania zadań służbowych w Urzędzie Ochrony Państwa/Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, czego dowodem mogą być liczne pochwały, nagrody czy też odznaczenia.

Organ wskazał, że wnioskodawca został zwolniony ze służby w Departamencie Kontrwywiadu Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w dniu [...] lipca 2016 r. i ma ustalone prawo do emerytury, której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 15c ustawy zaopatrzeniowej. Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu stwierdził, iż wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, od dnia 1 marca 1989 r. do dnia 1 lipca 1990 r., tj. 1 rok, 4 miesiące i 1 dzień. Całkowity okres służby ww. wynosi 28 lat, 5 miesięcy i 1 dzień.

Z kopii kompletnych akt osobowych o sygn. IPN [...]. przekazanych za pismem z 7 lutego 2020 r. przez lnstytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, wynika, iż wnioskodawca rzetelnie wykonywał zadania

i obowiązki w okresie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r.

Z kolei Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w piśmie z dnia 13 lipca 2018 r. przekazał informację dotyczącą przebiegu służby wnioskodawcy wskazując, że z akt osobowych nie wynika, aby były funkcjonariusz uchylał się od wykonywania zadań służbowych i obowiązków, bądź wykonywał je w sposób niewłaściwy. Ponadto został odznaczony w 2003 r. Srebrnym Krzyżem Zasługi, zaś w 2008 r. Medalem Srebrnym za Długoletnia Służbę. Kilkukrotnie awansowano go na wyższy stopień służbowy, a także wielokrotnie podwyższano mu dodatek służbowy do uposażenia. Jednocześnie

z powyższej dokumentacji wynika, że w latach: 1999-2005 oraz 2007-2015 wnioskodawca w ramach pełnionych obowiązków służbowych realizował działania,

w których istniało zagrożenie życia lub zdrowia.

Następnie organ powołał art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej wskazując, że przepis ten nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w pkt 1 i 2 tego przepisu.

Stwierdził, że pojęcie "krótkotrwałość" pełnienia służby, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, wszelako

z zastrzeżeniem jej rozpatrzenia w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Zgodnie z wykładnią językową "krótkotrwałość" jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Synonimy powyższego słowa to: "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).

Natomiast pojęcie "rzetelności" wykonywania zadań w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków. Synonimy tego słowa to m.in. obowiązkowy, oddany, ofiarny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.). Rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. Przy czym zawarty w ww. przepisie zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" ocenić należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza, odnoszący się do kwalifikacji narażenia rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia.

Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że jego obowiązkiem jest ustalenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego ww. przesłanki można uznać za spełnione oraz czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".

Przenosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy organ wskazał, że całkowity okres pełnionej przez wnioskodawcę służby wynosi 28 lat., 5 miesięcy

i 1 dzień. Natomiast służba pełniona przez niego na rzecz totalitarnego państwa to okres 1 roku, 4 miesięcy i 1 dnia, co stanowi niespełna 5% ogółu służby. W ocenie Ministra SWiA, powyższy okres służby na rzecz totalitarnego państwa zarówno w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym - stosunku długości tego okresu do całego okresu służby można uznać za krótkotrwały. Organ stwierdził zatem, że w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka stypizowana w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Dalej organ wyjaśnił, że nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań

i obowiązków przez wnioskodawcę w trakcie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Świadczenie emerytalne wypłacane wnioskodawcy było podwyższone ze względu na służbę w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu. Zatem przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy została spełniona.

Zdaniem organu, wnikliwa analiza akt osobowych wskazuje, iż przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy. Materiał dowodowy (kopia kompletnych akt osobowych ), pozwala bowiem na stwierdzenie, iż zainteresowany utożsamiał się z ustrojem totalitarnym. Jak wyjaśnił organ, skoro wnioskodawca pełnił przez niemal półtora roku służbę na rzecz totalitarnego państwa, to – w jego ocenie z całą pewnością mógł dokładnie zaznajomić się ze specyfiką realizowanych przez niego zadań oraz ich charakterem. Zaznaczył również, iż wnioskodawca w sposób świadomy rozpoczął pracę w strukturze Służby Bezpieczeństwa, zaś później nie podjął żadnych działań mających na celu usunięcie go z etatu SB. lecz kontynuował karierę zawodową w charakterze funkcjonariusza do momentu likwidacji i transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce.

Końcowo zauważył, że aktywność zawodowa byłego funkcjonariusza, przejawiała się w przynależności do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej - masowej partii, ściśle podporządkowanej władzy komunistycznej, umożliwiającej kierowanie autorytarnym państwem.

W tych warunkach decyzją z [...] lutego 2020r., Nr [...], Minister SWiA odmówił wyłączenia wobec wnioskodawcy stosowania przepisów ustawy zaopatrzeniowej.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc w szczególności, że został pozytywnie zweryfikowany przez Komisję, ponadto nie należał do PZPR, a jedynie był kandydatem.

Zaskarżoną decyzją, powołaną na wstępie organ utrzymał w mocy decyzję własną.

Po przedstawieniu sprawy, omówieniu zastosowanych przepisów, wykładni, organ ponownie dokonał analizy przedmiotowej sprawy. Ponownie stwierdził, że wnikliwa analiza akt osobowych otrzymanych z IPN dowiodła, że zainteresowany utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, pełniąc przez niemal półtora roku służbę na rzecz totalitarnego państwa, mógł dokładnie zaznajomić się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem. Minister ponownie podkreślił, że wnioskodawca w sposób świadomy rozpoczął pracę w strukturze Służby Bezpieczeństwa, a potem nie podjął żadnych działań mających na celu usunięcie go z etatu SB, lecz kontynuował karierę zawodową w charakterze funkcjonariusza do momentu likwidacji i transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce. Za istotne uznał, że rozpoczęcie służby w SB nie było efektem odgórnego przeniesienia służbowego, ale wynikało z chęci podjęcia jej przez zainteresowanego. Nie bez znaczenia pozostaje aktywność zawodowa byłego funkcjonariusza, która przejawiała się w przynależności do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Dlatego tez mając na względzie analizę zgromadzonego materiału, organ stwierdził, że osiągnięcia odnotowane wnioskodawcę po dniu 12 września 1989 r. zasługują na aprobatę - jednakże biorąc pod uwagę całokształt służby, a w szczególności jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r., to

w ocenie Ministra SWiA sprawa nie może stanowić "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Organ wyjaśnił jednocześnie, że do wysługi emerytalnej został zaliczony okres przeszkolenia wojskowego od dnia [...] wrzesnia 1987 r. do dnia [...] sierpnia 1988 r., tj.

1 rok. Jednocześnie Minister SWiA wyszczególnił okresy rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., uwzględniając stanowisko Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego zawarte w pismach z dnia 10 lipca 2018 r. oraz z dnia 13 lipca 2018 r., w których wskazał on, że w aktach osobowych wnioskodawcy znajdują się zaświadczenia: nr [...] z dnia [...]lipca 2013 r., nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. stwierdzające, że ww. okresie od dnia [...]stycznia 2011 r. do dnia [...] lipca 2011 r., od dnia [...] kwietnia 1999 r. do dnia [...] października 2005 r., od dnia [...] kwietnia 2007 r. do dnia [...] grudnia 2010 r., od dnia [...] lipca 2011 r. do dnia [...] sierpnia 2012 r., od dnia [...] sierpnia 2012 r. do dnia [...] grudnia 2015 r., podejmował w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu czynności. Ponadto w stosunku do funkcjonariusza nie były prowadzone postępowania dyscyplinarne oraz brak jest danych dotyczących wszczynania i prowadzenia wobec ww. postępowań karnych, karno-skarbowych. Minister SWiA stwierdził, iż służba wnioskodawcy była pełniona rzetelnie, wypełniając tym samym przesłankę określoną

w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.

Poddając ponownie analizę akt osobowych organ doszedł do wniosku, iż przeprowadzona analiza bezsprzecznie dowiodła, iż zainteresowany w okresie od dnia [...] marca 1989 r. do dnia [...] lipca 1990 r. pełnił służbę na stanowisku [...] Wydziału [...] w R. (Wydział ten prowadził m.in. walkę

z działalnością antypaństwową w kraju, odpowiadał za tzw. nadbudowę tj. w rozumieniu marksistowskim sferę niematerialną: ideologię, kulturę, naukę) oraz [...] Wydziału [...] (Wydział ten powstał w miejsce rozwiązanego w 1989 r. Departamentu III MSW i do jego zadań należało m.in.: rozpoznawanie, przeciwdziałanie i zapobieganie niezgodnej z obowiązującym prawem działalności osób lub grup, w tym przebywających na terenie PRL cudzoziemców, dążących do podważenia konstytucyjnego porządku w państwie. Komórka ta koordynowała również ochronę tajemnicy państwowej oraz informowała organy władzy o nastrojach i sytuacji społeczno-politycznej w kraju, a zwłaszcza

o zagrożeniach bezpieczeństwa państwa).

Szczegółowej analizie poddano wniosek o zatrudnienie w SB oraz podtrzymano argumentację przystąpienia wnioskodawcy do PZPR.

Pismem z [...] stycznia 2021 r. I. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra SWiA z [...] grudnia 2020 r. zarzucając naruszenie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej poprzez jego błędną, dowolną interpretację, prowadzącą do stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w ww. przepisie.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji

i zobowiązanie Ministra SWiA do wydania, w terminie określonym przez Sąd, decyzji na podstawie art. 8a ww. ustawy zaopatrzeniowej.

W motywach skargi skarżący podniósł, iż organ błędnie uznał, że przesłanka

z art. 8a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy nie została spełniona. Schematycznie ocenił, że okres służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa nie może zostać uznany za krótkotrwały zwłaszcza wobec wieloletniej służby na rzecz wolnej i demokratycznej ojczyzny. Wskazał, że organ w szczególności skoncentrował się na przynależności do PZPR, treści podania o pracę oraz przydzielenia wnioskodawcy do Wydziału III [...]

w R..

Zdaniem skarżącego Minister SWiA wadliwie uznał, że utożsamiał się on

z ustrojem totalitarnym. Wstępując w struktury SB skarżący nie był bowiem świadomy charakteru i specyfiki służby w tej formacji, nie wnioskował o przyjęcie do III Wydziału SB, to decyzją kadrową został tam skierowany. Skarżący wskazał również, że organ nie rozpatrzył w sposób pełny i wnikliwy całego materiału dowodowego, a zaskarżona decyzja została wydana w sposób arbitralny, z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Minister SWiA wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wynikające z zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 8a ust. 1 powołanej ustawy, (w oparciu o który to przepis została wydana skarżona decyzja) minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na:

(1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz

(2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.,

w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).

Analizując rozpoznawaną sprawę w pierwszej kolejności należało zwrócić uwagę na to, że decyzje wydawane na podstawie powołanego przepisu posiadają charakter fakultatywny i podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, wymaga sprawdzenia, czy organ administracji – Minister, ustalił i rozważył istotne

w sprawie okoliczności faktyczne z punktu widzenia przepisu prawa materialnego, który powinien być w sprawie zastosowany, jak również czy wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, zgodnie z celem danej normy prawnej, oraz czy dokonał wyboru prawidłowej wykładni stosowanego przepisu prawa i czy dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kontroli sądowej podlega

w szczególności uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do wydania decyzji uznaniowej. Ponadto decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego podlega kontroli sądu administracyjnego w zakresie nieprzekroczenia granic tego uznania poprzez podjęcie decyzji w sposób arbitralny, poprzez zastosowanie w sprawie niedozwolonych kryteriów lub błędną wykładnię dopuszczalnych w sprawie przesłanek.

Dlatego, biorąc pod uwagę powyższe, istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ administracji dokonał poprawnej wykładni art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, czy zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, czy dokonał jego rzetelnej oceny, oraz czy efekty ww. działań znalazły odzwierciedlenie

w uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymogami przepisu art. 107 kpa.

W zakresie wykładni art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I OSK 2114/19 podkreślił, iż "należy jej dokonywać z uwzględnieniem wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej. Jest ona kojarzona z koniecznością poszanowania niezbywalnej godności człowieka, który powinien być traktowany przez organy państwa w sposób bezstronny i sprawiedliwy według jednolitej miary dla wszystkich (za W. Sokolewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2018, s. 158). Jednocześnie wskazuje się, że oznacza ona zakaz arbitralności państwa przy określeniu sytuacji prawnej obywateli (por. wyrok TK z dnia 22 grudnia 1997 r., sygn. akt K 2/97). Zasada sprawiedliwości społecznej jest zatem wyznacznikiem zmierzającym do tego, aby Państwo podejmowało wobec swoich obywateli działania, które nie będą miały cech dowolności. Powinna ona uwzględniać indywidualne przypadki, które pozwalają na uwzględnienie szczególnej sytuacji danego podmiotu. Podnosi się w doktrynie, że "w ujęciu art. 2 Konstytucji RP sprawiedliwość społeczna jest celem, który ma urzeczywistniać demokratyczne państwo prawne. Nie jest bowiem demokratycznym państwem prawnym państwo, które nie realizuje idei sprawiedliwości społecznej, przynajmniej pojmowanej jako dążenie do zachowania równego w stosunkach społecznych i powstrzymywania się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów" (P. Tuleja [w:] Konstytucja RP tom I Komentarz do art. 1-86, red. M. Safian, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 243)".

Jak stwierdził NSA w powołanym wyroku "zasada sprawiedliwości społecznej wyeksponowana w treści uzasadnienia (ustawy zaopatrzeniowej) jako podstawa noweli oznacza zatem nakaz formułowania przepisów prawa w taki sposób, aby umożliwiały one obywatelom ochronę słusznie nabytych praw lub uwzględniania przepadków,

w których odebranie pewnych przywilejów byłoby uznane za oczywistą niesprawiedliwość".

Uwzględniając powyższe uwagi o charakterze generalnym Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku przesądził, że "szczególnie uzasadniony przypadek" stanowi jedną przesłankę obejmującą swym zakresem sytuacje wymienione w art. 8a ust. 1 pkt 1 (krótkotrwała służba w organach wymienionych w art. 13b ustawy przed dniem 31 lipca 1990 r.) i art. 8a ust. 1 pkt 2 (rzetelne wykonywanie zadań

i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.), które muszą być spełnione łącznie. "Szczególnie uzasadniony przypadek" może wystąpić również wówczas, gdy uprawniony nie spełnia warunków określonych w pkt 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy, jednakże, jak wynika to z zasady sprawiedliwości społecznej, przepis powinien mieć

w danym przypadku zastosowanie, np. w sytuacjach, gdy służba w formacjach wymienionych w art. 13b ustawy nie charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - konotacji pejoratywnych, a zatem wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu."

Organ, oceniając zatem spełnianie przez uprawnionego warunków do wydania wobec niego decyzji z art. 8a ust. 1 ustawy powinien zbadać nie tylko występowanie okoliczności dotyczących krótkotrwałej służby i rzetelnego wykonywania zadań, ale również ocenić, w sytuacji, gdy nie zostaną one spełnione, czy nie występują inne szczególne okoliczności pozwalające na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 8a ustawy.

Odnośnie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wypowiadał się również Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I OSK 1895/19 stwierdzając, że: sam ustawodawca przyjmuje, że legalna definicja "służby na rzecz totalitarnego państwa" ma w istocie konstrukcję obalanego ustawowego domniemania (...). Nie jest zatem wystarczające dla stosowania restrykcyjnych unormowań ustawy zaopatrzeniowej – co mogłaby sugerować bezrefleksyjna, wyłącznie językowa wykładnia art. 13b w związku

z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej nie uwzględniająca pozostałych unormowań tej ustawy – poprzestanie wyłącznie na ustaleniu "okresów służby na rzecz totalitarnego państwa", lecz konieczne staje się również odkodowanie pełnej treści pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa" znajdującej oparcie w przepisach tej ustawy odczytywanych w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi standardy demokratycznego państwa prawnego."

Pojęcie "państwa totalitarnego" ma z punktu widzenia aksjologii demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) jednoznacznie pejoratywne znaczenie, co oznacza, że charakter taki ma również "służba na rzecz" takiego państwa. "Służba kogoś na czyjąś rzecz" ma charakter zindywidualizowany, odznaczający się osobistym zaangażowaniem i oznacza działalność bezpośrednio ukierunkowaną "na korzyść", "na potrzeby" podmiotu, któremu się służy, co w przypadku służby "na rzecz" państwa

o określonym profilu ustrojowym oznacza zindywidualizowane zaangażowanie się

w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie przez to państwo jego ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji. Służba "na rzecz" państwa nie musi być jednak tożsama ze służbą pełnioną w okresie istnienia tego państwa i w ramach istniejących w tym państwie organów i instytucji. Nie każde bowiem nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie

z zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji.

W ocenie Sądu, powołane wyżej orzeczenia NSA, prowadzą do stwierdzenia, że unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy konkretnego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń

z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji.

Na konieczność precyzyjnego i indywidualnego oceniania czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowiek w ramach kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa" zwrócił uwagę również Sąd Najwyższy

w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 wrzesnia 2020 r., sygn. akt III UZP 1/20.

W analogiczny sposób wypowiedział się NSA w wyrokach: z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 636/20, I OSK 532/20; z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1411/19, I OSK 1569/19, I OSK 1464/19 (publ. CBOSA). Należy więc przyjąć, że przedstawiona powyżej wykładnia art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej ma

w orzecznictwie sądów administracyjnych charakter ugruntowany.

Wykładnia przesłanki "osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b", do jakiej odsyła art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, determinuje również wykładnię określonej w tym przepisie przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków". Należy przyjąć, że przesłanka ta obejmując sytuacje pozostające w związku ze służbą wykonywaną w okresie "służby na rzecz totalitarnego państwa", tj. w granicach wyznaczonych treścią art. 13b w związku z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej, jest zrealizowana wtedy, gdy postawy osoby objętej zakresem art. 13b w związku z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej nie można ocenić pejoratywnie z punktu widzenia standardów demokratycznego państwa prawa.

Wracając jeszcze do wyroku powołanego wyżej, o sygn. akt I OSK 1895/19, należy wskazać, że NSA przesądził, że "brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r." bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia

i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych

w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma –

z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego – konotacji pejoratywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań

i funkcji właściwych państwu totalitarnemu".

W rozpoznawanej sprawie, w zaskarżonej decyzji wskazano, iż analiza zgromadzonego materiału dowodowego, w tym archiwalnych akt osobowych IPN [...], dowiodła, iż skarżący w okresie od dnia [...] marca 1989 r. do dnia [...] lipca 1990 r. pełnił służbę na stanowisku [...]Wydziału III [...]w R. (Wydział ten prowadził m.in. walkę z działalnością antypaństwową w kraju, odpowiadał za tzw. nadbudowę tj. w rozumieniu marksistowskim sferę niematerialną: ideologię, kulturę, naukę) oraz [...]Wydziału [...] (Wydział ten powstał w miejsce rozwiązanego w 1989 r. Departamentu III MSW i do jego zadań należało m.in.: rozpoznawanie, przeciwdziałanie i zapobieganie niezgodnej z obowiązującym prawem działalności osób lub grup, w tym przebywających na terenie PRL cudzoziemców dążących do podważenia konstytucyjnego porządku w państwie.)

W ocenie Sądu okoliczności, które organ wskazał z powołaniem się na akta osobowe skarżącego nie uzasadniają stwierdzenia, że skarżący był zaangażowany

w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Sam fakt zatrudnienia skarżącego w konkretnym Wydziale na stanowisku [...], nie determinuje okoliczności wykonywanych zadań o których wskazuje organ. Sam organ zaznacza czym zajmował się dany Wydział, co jednocześnie nie oznacza, ze takie zadania wykonywał skarżący. Nie można w przekonaniu Sądu przypisywać działalności ogólnej Wydziału jako jednostki do indywidualnych działań konkretnej osoby. Organ nie wskazał jakie to zadania, czy działania skarżącego zatrudnionego

w powołanych wydziałach świadczą o działalności na rzecz totalitarnego państwa.

W tym zakresie Minister SWiA nie wskazał indywidualnych czy skonkretyzowanych działań czy wykonywanych zadań przez funkcjonariusza.

Również za wadliwe Sąd uznaje stanowisko Ministra SWiA, który podanie

o przyjęcie do pracy uznaje za utożsamianie się skarżącego z ustrojem totalitarnym.

Wreszcie Sąd zwraca uwagę, że przedstawione akta administracyjne wraz

z dokumentacją zawierającą część akt osobowych nie wskazują, iż skarżący był członkiem PZPR. Minister wskazuje na Opinię Specjalną (k-60 akt adm.), z której wynika, że skarżący był kandydatem PZPR. Powyższe potwierdza życiorys skarżącego (k-61 akt adm.). Nie zostało zatem wykazane, że skarżący należał do PZPR.

Na marginesie uprzednia przynależność do PZPR nie przeszkadza w dobie obecnego państwa demokratycznego do bycia posłem czy pełnienia funkcji na szczeblu rządowym. Skarżący już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sygnalizował, że nie przynależał do PZPR, a jedynie był kandydatem. Powyższa kwestia wymagała zatem dokładnego zweryfikowania, czego nie zawiera zaskarżona decyzja.

Konkludując w ocenie Sądu, stwierdzić należy, że organ nie dokonał prawidłowej oceny zadań jakie wykonywał skarżący, nie wykazał bowiem, że skarżący wykonując swoje zadania służbowe na stanowisku [...] angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji. Brak takiej oceny zgodnie z przyjętą i przytoczoną przez Sąd powyżej argumentacją uniemożliwia uznanie braku zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Samo wykonywanie pracy o określonym wydziale nie świadczy jeszcze o działaniach zmierzających do budowy państwa totalitarnego.

Powyższe naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 8a ustawy zaopatrzeniowej), jak i prawa procesowego (art. 7, art. 77 i art. 107 kpa.) spowodowały konieczność wyeliminowania z obrotu zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister SWiA uwzględni argumentację prawną wskazaną w uzasadnieniu i dokona właściwej oceny. Dokonując powyższych działań, Minister winien kierować się konstytucyjnymi dyrektywami poszanowania wolności

i sprawiedliwości, co wynika z preambuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd orzekał na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).