Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 670/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 234
journal: Dz.U. 2020 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi G.Ć. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie umorzenia w całości postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. G.Ć. (dalej jako: skarżąca) jako współwłaścicielki działki nr ew. [...], położonej przy ul. [...], wniosła o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zmiany stanu wody na gruncie działki nr ew. [...], poprzez odprowadzenie wód na grunty sąsiednie, zmianę kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jej gruncie wód opadowych lub roztopowych ze szkodą dla gruntów działki nr [...]. W treści powyższego wniosku strona wyjaśniła, że właściciel działki nr ew. [...] podnosząc jej poziom zmienił ukształtowanie terenu, co w konsekwencji wpłynęło na zmianę kierunku i natężenia odpływu wód z działki nr [...] ze szkodą dla działki sąsiedniej nr [...]. Powyższe uszkodziło mur oporowy na działce należącej do wnioskodawczyni, stwarzając zagrożenie dla budynku i mienia usytuowanego na tej działce. Strona wniosła jednocześnie o nakazanie właścicielowi gruntu na działce o nr ew. [...] przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. Prezydent Miasta wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stanu wody na gruncie działki nr [...], ze szkodą dla gruntów sąsiednich, tj. działki nr [...].

Na podstawie przeprowadzonych w dniu [...] lipca 2020 r. oględzin przedmiotowego terenu ustalono, że teren niezabudowany działki nr [...] posiada nachylenie w kierunku południowym, w tym działki nr [...]. Wody opadowe z części połaci dachowych odprowadzane są na teren tzw. kaskady z nasadzeniami roślin, z drugiej części budynku odprowadzane są bezpośrednio na teren pokryty trawą. W protokole oględzin podano, że wzdłuż granicy z działką nr [...] wykonana została skarpa o nachyleniu ok. 45° pokryta czarną geowłókniną. Skarpa kończy się przy fundamencie betonowym ogrodzenia działki nr [...]. Widoczny rurociąg Ø11OPVC odprowadzający wody opadowe z części dachu budynku przebiegający wzdłuż ww. skarpy został odcięty. Wzdłuż granicy działki nr [...] z działką nr [...] wykonany jest mur betonowy o szerokości ok. 30 cm. Do muru od strony działki nr [...] przylega stopa skarpy kończąca się ok. 10 cm poniżej muru. Według właścicielki działki nr [...] wody opadowe z terenu działki nr [...] przepływają przez ww. mur na teren jej działki powodując szkody. W poprzednim okresie ogrodzenie z cegły klinkierowej wykonane na murze betonowym uległo zawaleniu i wody opadowe zalewały teren posesji.

W dniu [...] października 2020 r., z uwagi na skomplikowany i wymagający specjalistycznej wiedzy charakter sprawy, na terenie ww. działek odbyły się oględziny z udziałem biegłego, podczas których stwierdzono, że wody opadowe z dachu budynku odprowadzane są rynnami na teren działki nr [...]. Nadto współwłaściciel działki o nr [...] oświadczył, iż w najniższym punkcie przedmiotowa działka została podniesiona o ok. 0,5 m. W opinii hydrologicznej sporządzonej przez powołanego w sprawie biegłego, przy uwzględnieniu archiwalnych map topograficznych w skali 1:10 000 z końca lat 70 ubiegłego wieku oraz analizie hipsometrii terenu działek nr [...] oraz ich sąsiedztwa, a także aktualnym stanie zagospodarowania działek nr [...] stwierdzono, że została dokonana zmiana w ukształtowaniu i zagospodarowaniu terenu na działce nr [...], w jej wyniku nie nastąpiła zmiana kierunku spływu wód opadowych, nastąpiło zwiększenie natężenia ilości spływających wód z działki nr [...] ze szkodą dla działki nr [...]. Biegły wyjaśnił, że spływ wód na działkę nr [...] jest wywołany niekorzystnym położeniem wysokościowym wobec działek sąsiednich. Stan zagospodarowania opiniowanych działek nie pozwala na przywrócenie stanu pierwotnego. Biegły wskazał, że istnieją techniczne i celowe możliwości wykonania urządzeń zapobiegających niewątpliwym szkodom wywoływanym przedostawaniem się wody z terenu działek wyżej położonych na działkę nr [...], w tym wykonanie: - niezbędnych i koniecznych urządzeń przejmujących wody opadowe i roztopowe na poziomie działki nr [...], - odtworzenie poprzedniej wysokości muru oporowego z funkcją retencyjną na granicy działek [...], - niewielkiego podziemnego zbiornika retencyjnego z możliwością rozsączania przejmującego wody z rynien zabudowań działki [...], - ruchomego progu na wjeździe na działkę [...]. Biegły podkreślił jednocześnie, że bez zatrzymania wód opadowych na działce nr [...] każde inne zabiegi techniczne będą bezcelowe.

Współwłaściciel działki nr [...] (dalej jako: uczestnik postępowania) w piśmie z dnia [...] grudnia 2020 r. przedstawił swoje stanowisko w sprawie i stwierdził, że w latach 2001-2003 poprzedni właściciel wykonał adaptację domu w stanie surowym zgodnie z projektem i podniósł poziom gruntu, co zostało zapisane w projekcie budowlanym, zatwierdzonym przez Miasto. Prace zostały wykonane zgodnie z projektem budowlanym, a miasto wydało zgodę na użytkowanie budynku. Uczestnik postępowania wskazał, że z mapy wykonanej do celów projektowych z dnia [...] stycznia 2001 r. wynika, że wysokość gruntu na granicy działek to 41,2 m n.p.m. Taras zaprojektowany został na wysokości 41,95 m n.p.m. Uczestnik postępowania stwierdził, że aktualna wysokość gruntu jest taka sama, jak w roku 2007, tym samym od tamtej pory nie zostały poczynione żadne prace zmieniające wysokość działki. Dalej uczestnik postępowania zaznaczył, że w dniu [...] czerwca 2019 r. w wyniku bardzo intensywnych opadów deszczu zeszła na posesję ogromna ilość masy błotnej/ziemnej wraz z wodą. Woda, która popłynęła dalej, zniszczyła mur z cegieł dzielący posesję od nieruchomości na działce nr [...]. Po zniszczeniu muru z cegieł na granicy działki [...] i działki nr [...] odkryta została pionowa ściana ziemi o wysokości ok. 50 cm, która była zwarta i nie osuwała się od 6 czerwca do 19 października 2019 r. Uczestnik wyjaśnił, że po tym czasie usunął ziemię, odsłonił mur oporowy grubości 30 cm, na którym postawiony był wcześniej mur z cegieł (bez żadnego zbrojenia do muru, jedynie na zaprawę) i obniżył poziom stopy utworzonego zbocza o nachyleniu ok. 45 stopni poniżej muru oporowego o ok. 10 cm. Nowo utworzone zbocze tymczasowo zabezpieczył geowłókniną. W dniu [...] listopada 2019 r. geodeci wykonali pomiar wysokości górnej części muru oporowego. Pomiar to 41,04 m n.p.m. a pomiar wysokości gruntu na nieruchomości uczestnika na terenie płaskim najbliżej zbocza, w miejscu o pierwotnej rzędnej 41,2 m n.p.m. wykazał wartość 41,56 m n.p.m. W treści wniesionego pisma uczestnik postępowania podkreślił, że jego zdaniem to ukształtowanie terenu znajdującego się powyżej jego nieruchomości o powierzchni niecałych 4000 mkw. tworzącego wąwóz, w razie deszczu nawalnego powoduje, że woda spadająca na ten teren spływa dokładnie na jego nieruchomość, która nie przyjmie takiej ilości wody i w konsekwencji płynie w kierunku działki nr [...].

Skarżąca w dniu 28 grudnia 2020 r. (data wpływu do organu I instancji) przedstawiła swoje stanowisko w sprawie, w którym wyjaśniła, że w latach 1996-1998 r. wybudowała mur z cegły żółtej klinkierowej na wysokość 10 cegieł i na długość całej podmurówki, wzmocniony kilkoma prętami zbrojeniowymi celem stabilizacji. Skarżąca podniosła, że obecnie podmurówka poprzez wypuszczenie wód opadowych z rynien 3-kondygnacyjnego budynku na działce [...] oraz stworzeniu przy podmurówce bezodpływowego rowku i dużym pochyleniu działki nr [...] w kierunku działki [...] (należącej do skarżącej), oprócz zalewania jej posesji dodatkowo grozi zawaleniem muru. Skarżąca podniosła, że obecni właściciele działki nr [...] drastycznie zmienili zagospodarowanie swojego terenu i utworzyli z łagodnie opadającej skarpy urwisko z wykopanym u podstawy szerokim i głębokim dołem wypełnionym kamieniami/otoczakami, które nawet w czasie krótkotrwałych, intensywnych opadów przenoszone są na jej posesję.

Uczestnik postępowania w piśmie z [...] stycznia 2021 r. wskazał, że wbrew twierdzeniom skarżącej zniszczeniu uległ murek z cegieł klinkierowych, ułożonych wzdłuż na przemian, posadowiony na nieuszkodzonym murze oporowym szerokości 30 cm. Uczestnik podniósł, że murek z cegieł związany był z murem oporowym jedynie zaprawą cementową, natomiast mur oporowy nie uległ w żaden sposób uszkodzeniu. Uszkodzenie murku z cegieł ma bezpośredni związek ze złożoną ziemią na działce nr [...], przez właściciela działki [...]. Ziemia ta była swego rodzaju tamą, która nie utrzymała potężnej ilości wody. Następnie uczestnik postępowania ponownie przedstawił, że w wyniku intensywnych opadów deszczu mających miejsce w dniu [...] czerwca 2019 r. na jego posesję zeszłą ogromna ilość masy błotnej/ziemnej wraz z wodą. Woda, która popłynęła dalej, zniszczyła murek z cegieł dzielący jego posesję od nieruchomości skarżącej. Uczestnik zwrócił uwagę, że istotne jest w przedmiotowej sprawie określenie co uległo zniszczeniu, ponieważ w zaleceniach biegłego hydrologa widnieje zapis: "odtworzenie poprzedniej wysokości muru oporowego". Nadto uczestnik postępowania wskazał, że skarżąca podała, iż problem z wodą na jej posesji rozpoczął się w roku 2013-2014 od momentu, kiedy to właściciel działki nr [...] na działce nr [...] rozpoczął prace związane z zagospodarowywaniem skarpy, usunął drzewa z korzeniami i jakieś elementy utrzymujące grunt, ewentualnie drenujące grunt, zatem minęło 5 lat od momentu, kiedy skarżąca dowiedziała się o szkodliwym oddziaływaniu na jej grunt i to w sposób pośredni przez nieruchomość należącą do uczestnika i nieruchomość należącą do Miasta.

W dalszej treści ww. pisma uczestnik postępowania odniósł się do opinii biegłego i między innymi podał, że błędne jest twierdzenie, iż teren działki został podniesiony średnio o 0,5 m, bowiem jak wynika z przedłożonej mapki w Operacie technicznym zaznaczony punkt A (graniczny z działką nr [...]) ma wysokość 41,2 m n.p.m., natomiast punkt B (południowo-wschodni narożnik domu uczestnika) ma wysokość 41,66 m n.p.m. Uczestnik podniósł, że punkty te są oddzielone od siebie o ok. 8 m i na tym odcinku został podniesiony teren a odcinek graniczny między działkami należącymi do niego i skarżącej z rowkiem wzdłuż muru oporowego po stronie należącej do uczestnika wynosi 11 m. Uczestnik postępowania zaznaczył także, że jego zdaniem to właściciele nieruchomości o nr ew. [...] dokonali znaczącej zmiany ukształtowania terenu, w związku z wybudowaniem garażu i związanymi z tym pracami, co miało miejsce jeszcze przed zakupem przez niego nieruchomości o nr ew. [...].

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako: k.p.a.) umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stanu wody na gruncie działki nr [...] ze szkodą dla gruntów sąsiednich, tj. działki nr [...] przy ul. [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, że na podstawie art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 310 ze zm., dalej jako: u.p.w.) właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Zgodnie z art. 234 ust. 3 u.p.w. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

Dalej organ I instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z opinii biegłego wynika, że na działce nr [...] dokonano antropogenicznego przekształcenia gruntu, który nie spowodował zmiany kierunku i spływu wód opadowych. Organ podkreślił, że nastąpiło jednak zwiększenie natężenia ilości spływających wód z działki nr [...] ze szkodą dla działki nr [...] spowodowane głównie wodami opadowymi wpływającymi na teren działki nr [...] z działek położonych powyżej tj. nr [...]. Organ powołując się na opinię biegłego stwierdził, że spływ wód na niniejszą działkę jest wywołany niekorzystnym położeniem wysokościowym wobec działek sąsiednich, stan zagospodarowania działki nr [...] i działek sąsiednich nie pozwala na przywrócenie stanu pierwotnego. Organ zauważył, że zgodnie ze stanowiskiem biegłego istnieją techniczne i celowe możliwości wykonania urządzeń zapobiegających niewątpliwym szkodom wywoływanym przedostawaniem się wody z terenu działek wyżej położonych na działkę nr [...], jednak bez zatrzymania wód opadowych na działce nr [...] każde inne zabiegi techniczne będą bezcelowe. Zdaniem organu w związku z brakiem możliwości nałożenia obowiązku wykonania racjonalnego rozwiązania zapobiegającego przedostawaniu się wód opadowych z terenu działki nr [...] na teren działki nr [...] bez rozwiązania problemu zagospodarowania wód opadowych na działce nr [...] sprawę należało umorzyć.

G.Ć. złożyła od powyższej decyzji odwołanie, wnosząc o jej uchylenie oraz o ponowne rozpatrzenie wniosku przez organ I instancji. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w jej ocenie pomimo właściwego ustalenia stanu faktycznego oraz bezspornego dowiedzenia naruszenia art. 234 ust. 1 pkt 1 u.p.w. przez uczestnika postępowania organ I instancji nie wyegzekwował i nie nałożył na uczestnika wykonania obowiązku wynikającego z powyższego przepisu. Zdaniem skarżącej decyzja organu I instancji narusza art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to przepisy obligują organ administracji do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co ma wpływ na wynik sprawy. Według skarżącej podstawowym dowodem w przedmiotowej sprawie była zlecona przez organ I instancji opinia hydrologiczna w zakresie zmiany stanu wody na gruncie działek nr [...] ze szkodą dla działki [...]. Skarżąca zaznaczyła, że w niniejsze sprawie została dokonana zmiana w ukształtowania i zagospodarowania terenu na działce o nr [...], skutkiem czego jest zmiana kierunku spływu wód opadowych oraz zwiększenie natężenia ilości spływającej wód z działki nr [...] ze szkodą dla działki [...]. Według skarżącej organ I instancji umarzając postępowanie usprawiedliwia swoją bezczynność powołując się zalecenia zawarte w opinii hydrologicznej i jednocześnie pozostawia bez reakcji słuszne zastrzeżenia i obawy wnioskodawcy o utratę mienia i zagrożenie życia wbrew istniejącemu prawu. Organ I instancji nie rozważył i nie wziął pod uwagę, że waga dotyczy jednego z wielu możliwych rozwiązań technicznych eliminujących wskazane zagrożenia i zwolnił właściciela działki nr [...] z obowiązku podjęcia czynności, poprzez przyjęcie możliwych technicznie rozwiązań adekwatnych do stwarzanych zagrożeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z [...] marca 2021 r. Organ odwoławczy uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że podstawę decyzji organu I instancji stanowił art. 105 § 1 k.p.a., zaznaczając przy tym, że bezprzedmiotowość postępowania, o której stanowi ww. przepis zachodzi jedynie w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne, pozytywne czy też negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Bezprzedmiotowe może być zatem postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpoznania sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy, a także w sytuacji, gdy stosunek, którego ustalenie jest przedmiotem wszczętej sprawy administracyjnej nie jest stosunkiem administracyjnoprawnym. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy Prawo wodne i przedstawił treść art. 234 tejże ustawy wskazując, że nie każda zmiana stosunków wodnych na gruncie skutkować będzie zastosowaniem art. 234 ust. 3 u.p.w.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z treścią wyroków sądów administracyjnych zmiana o której mowa w powyższym przepisie musy szkodliwie wpływać na grunty sąsiednie. Sama więc zmiana stanu wody na gruncie nie uprawnia jeszcze organu do uwzględnienia żądania strony. Konieczne jest także stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą a szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie. Prowadzone przez organ administracji publicznej w tym przedmiocie postępowanie wyjaśniające ma zatem wykazać czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, które spowodowały zmianę stosunków wodnych oraz czy na skutek tych zmian powstają szkody dla gruntów sąsiednich. Organ II instancji zwrócił uwagę, że hipoteza zawarta w art. 234 ust. 1 pkt 1 u.p.w. odnosi się do rzeczywistego szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, a nie hipotetycznego. Wystąpienie realnej szkody w chwili zainicjowania postępowania jest zatem warunkiem koniecznym do wydania przez uprawniony organ nakazu przywrócenia stanu poprzedniego, albo wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w przypadku zmiany stanu wody na gruncie. SKO nadto wskazało, że ustalenie związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. Z tego powodu w postępowaniu takim przeprowadzany jest dowód z opinii biegłego z zakresu postępowania wodno-prawnego, a treść opinii stanowi materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych dla sprawy ustaleń. Jednocześnie organ odwoławczy powołując się na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Białymstoku z 3 lutego 2009 r., II SA/Bk 609/08, podkreślił, że szkodliwe oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin.

Dalej Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie w dniu [...] lipca 2020 r. dokonano oględzin działek nr [...], następnie w dniu [...] października 2020 r. dokonano oględzin powyższych działek z udziałem biegłego z zakresu hydrologii, przeprowadzono również dowód z opinii biegłego z zakresu hydrologii, w treści której stwierdzono, że nastąpiła zmiana w ukształtowaniu i zagospodarowaniu terenu na działki nr [...], w wyniku której nie nastąpiła zmiana kierunku spływu wód opadowych. Biegły stwierdził, że nastąpiło zwiększenie natężenia ilości spływających wód z działki nr [...] ze szkodą dla działki nr [...], spływ wód na niniejszą działkę wywołany jest niekorzystnym położeniem wysokościowym wobec działek sąsiednich. Kolegium podało, że biegły w treści opinii przedstawił techniczne i celowe możliwości wykonania urządzeń zapobiegających niewątpliwym szkodom wywołanym przedostawaniem się wody z terenu działek wyżej położonych na działkę nr [...], a także stwierdził, że bez zatrzymania wód opadowych na działce nr [...] każde inne zabiegi techniczne będą bezcelowe. W ocenie SKO w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono istnienia związku przyczynowego pomiędzy ww. zmianą a szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie, tj. działkę skarżącej nr [...]. Organ odwoławczy zauważył, że z akt sprawy oraz opinii biegłego jednoznacznie wynika, iż spływ wód na działkę skarżącej jest wywołany niekorzystnym położeniem wysokościowym wobec działek sąsiednich, a stan zagospodarowania opiniowanych działek nie pozwala na przywrócenie stanu poprzedniego.

G.Ć. pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższe rozstrzygnięcie, zarzucając decyzji naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu dowolnej oraz sprzecznej z zasadami logiki oceny materiału dowodowego w postaci opinii sporządzonej przez biegłego poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy zmianą w ukształtowaniu i zagospodarowaniu działki nr [...] a szkodliwym wpływem na grunty sąsiednie, w tym na działkę nr [...] w sytuacji, gdy z opinii wynika, że zmiany ukształtowania i zagospodarowania działki nr [...] spowodowały ponad trzykrotny wzrost natężenia spływu wód opadowych a zwiększenie natężenia ilości spływającej wody z działki nr [...] nastąpiło ze szkodą dla działki nr [...]. Skarżąca podniosła, że z opinii biegłego nie wynika, iż wody opadowe z cztero-kondygnacyjnego budynku działki [...] spuszczane rurami spustowymi wprost na działkę [...] mają zalewać jej mienie i stwarzać zagrożenie dla zdrowia i życia dla niej oraz jej rodziny aż do chwili wybudowania technicznych urządzeń. Nadto zaznaczyła, że właściciel działki [...] od 2019 r. po przeprowadzonych przez siebie robotach budowlanych wyprowadza wody opadowe z dachu swojego budynku, rurami spustowymi, poprzez swój trawnik około 2-3 m wprost na działkę [...], na której znajduje się należący do skarżącej budynek mieszkalny oraz poprzez budowę różnych urządzeń na działce [...] odprowadza stworzonym przez siebie systemem chroniącym swoje tylko mienie w postaci wąwozów, uskoków, drewnianych koryt itp. wody opadowe z działki [...] na działkę [...] (zalewając również niżej położone działki);

- art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym ustalenia w sposób dokładny, jakie należy podjąć czynności w celu zapobiegnięcia powstaniu szkód na działce nr [...], wywołanych przedostawaniem się wody z terenu działek wyżej położonych, w tym działki nr [...],

- art. 105 § 1 k.p.a. polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, iż niniejsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe i z tego względu podlega umorzeniu,

- art. 8 k.p.a., poprzez brak przeprowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej zwłaszcza, że problem wycinki drzew oraz wykopywania podłoża wraz z korzeniami na działkach między innymi [...] zgłaszany jest od 2013 r.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zdaniem skarżącej organ dokonał błędnej interpretacji opinii sporządzonej przez biegłego i podtrzymała stanowisko w całości zbieżne z przedstawionym m.in. w odwołaniu od decyzji. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że jeśli w ocenie organu do podjęcia czynności zmierzających do zapobiegnięcia powstaniu szkód na działce nr [...] konieczne jest współdziałanie właścicieli zarówno działki nr [...] jak i wyżej położonych, to mając na uwadze treść art. 28 k.p.a. organ zobowiązany jest zawiadomić nowo ustalone strony o trwającym postępowaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 310 ze zm., dalej jako: u.p.w.) właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3).

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o unormowanie art. 234 ust. 3 u.p.w. zmierza do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Wskazać jednak należy, że sama zmiana stanu wody na gruncie nie uprawnia jeszcze do tego, aby organ nałożył obowiązki wynikające z powołanego wyżej przepisu, bowiem potencjalne zagrożenie powstania szkody nie spełnia jeszcze przesłanki odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej. Organ w takim postępowaniu nie ma podstaw do poszukiwania wszelkich przyczyn istnienia niezadawalającego stanu wód na gruncie wnioskodawcy. Konieczne jest zatem stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą a szkodą na sąsiedniej nieruchomości, a więc dopiero zaistnienie wszystkich określonych w art. 234 ust. 3 u.p.w. przesłanek stwarza po stronie organu obowiązek wydania nakazu, o którym mowa w tym przepisie (zob. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 marca 2021 r., II SA/Kr 1219/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).

W przeciwnym razie, tj. gdy postępowanie wyjaśniające prowadzi do wniosku, iż brak jest związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stosunków wodnych a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich, należy wydać decyzję odmowną. Sprawy z zakresu stosunków wodnych co do zasady wymagają dla stosowania art. 234 u.p.w. wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenie badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda (wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., II SA/Kr 286/18, CBOSA). Organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną, lecz jego obowiązkiem jest dokonanie oceny tego dowodu. Opinia biegłego, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako: k.p.a.), podlega bowiem ocenie jak każdy inny dowód. Ocena ta nie obejmuje weryfikacji wiadomości specjalnych. Opinie hydrologiczne niewątpliwie oceniane są przez organy, a następnie przez sąd administracyjny, ale przede wszystkim pod względem spełnienia określonych warunków formalnych.

W sprawie zostały przeprowadzone oględziny ([...] lipca 2020 r. i [...] października 2020 r.) oraz została wydana opinia biegłego z zakresu hydrologii z dnia [...] listopada 2020 r.. Z opinii biegłego wynika m.in. że: działka nr [...] jest zabudowana budynkiem mieszkalnym z tarasem; teren działki został podniesiony średnio 0,50 m; całość wód spływających z dachu rynnami oraz tarasu jest odprowadzana bezpośrednio na część niezabudowanej działki; do działki nr [...] w kierunku działki nr [...] kieruje się wody opadowe zgodnie z kierunkiem spadu; wzdłuż granicy pomiędzy działkami po stronie działki nr [...] wykonana jest skarpa z nachyleniem około 45 zabezpieczona geowłókniną, stopa skarpy opiera się o betonowy mur na działce nr [...]; na granicy działek istnieje betonowy mur oporowy, przed uszkodzeniem wyższy o ok. 40 cm (trzy warstwy cegły klinkierowej), ulica dz. [...] z nawierzchnią z polbruku posiada spadek w kierunku wjazdu na działkę nr [...]. Biegły w opinii z dnia [...] listopada 2020 r. uwzględnił stan zagospodarowania działek nr [...] przed zmianami antropogenicznymi oraz po zmianach. Działki pierwotnie były pozbawione jakiejkolwiek zabudowy, układ terenu kształtował naturalny spływ wód powierzchniowych w tym deszczowych z działek nr [...] w kierunku obecnej ulice [...]. Działki posiadają typową hipsografię dla pradoliny rzeki [...] w postaci układu tarasowego. Układ posiadał dwa wyraźnie różniące się poziomy. Poziom górny o dużej pochyłości w kierunku działek niżej położonych [...], o rzędnych od 46,50 m n.p.m. do 50,40 m n.p.m. zakończony dwumetrową skarpą. Z kolei poziom dolny rozpatrywany w ograniczeniu do działek [...] też znacznej pochyłości zawierał się pomiędzy wysokościami 42,00 i 39,00 m n.p.m. Biegły wskazał, że istotne znaczenie na warunki spływu ma i miał poziom górny zlokalizowany w przeważającej części na działce o nr [...] oraz skarpa tego poziomu na działce nr [...]. Są to zlewnie decydujące o ilości wód spływających na działkę [...] a dalej z własnymi wodami działki na niżej położone działki [...]. Natężenie spływu i ilości tych wód przekraczają kilkakrotnie wielkości z działki nr [...]. Zmiany w ukształtowaniu i zagospodarowaniu terenu działki nr [...] spowodowały ponad trzykrotny wzrost natężenia spływu wód opadowych. W konkluzji opinii biegły stwierdził, że na działce nr [...] dokonano antropogenicznego przekształcenia gruntu; w jej wyniku nie nastąpiła zmiana kierunku spływu wód opadowych; nastąpiło zwiększenie natężenia ilości spływających wód z działki nr [...] ze szkodą dla działki (nr [...]).

Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że nie zasługują na uwzględnienie zaprezentowane w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, 8 i 77 k.p.a. oraz art. 80 § 1 k.p.a. Organy bowiem prawidłowo zebrały i przeprowadziły dowody w sprawie i prawidłowo go oceniły. W szczególności uznały za wiarygodną opinię biegłego dla rozstrzygnięcia sprawy.

Należy zauważyć, że skarżąca eksponuje w skardze wynikające z opinii zwiększenie ilości spływających wód na jej działkę. W sprawie istotne znaczenie posiada jednak fakt, że nie został wykazany związek przyczynowy pomiędzy zmianą antropogenicznego przekształcenia gruntu a szkodliwym wpływem na działkę skarżącej. W orzecznictwie wskazuje się, że sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie (wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 lutego 2019 r., II SA/Lu 903/18, CBOSA). W niniejszej sprawie nie zachodzi taka sytuacja. Z opinii biegłego w sposób jednoznaczny wynika również, że spływ wód na działkę nr [...] jest wywołany niekorzystnym położeniem wysokościowym wobec działek sąsiednich. Z kolei z zaleceń biegłego, który wskazał na możliwość wykonania urządzeń zapobiegających wystąpieniu szkód na działce skarżącej, nie można wyprowadzać wniosku, że istnieją podstawy do nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stosunków wodnych na gruncie lub wykonania urządzeń wodnych (art. 234 ust. 3 u.p.w.). Należy także wskazać, że uszkodzenie murku pomiędzy granicą działki skarżącej a działką nr [...] podczas intensywnych opadów nie jest okolicznością istotną w świetle regulacji zawartej w art. 234 ust. 1 i 3 u.p.w. Jak już wyżej podkreślono, ocena zmiany stosunków wodnych wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu stosunków wodnych. Zarówno ustalenie, czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i czy ta zmiana została wywołana działaniem właściciela (właścicieli) gruntu, a także czy spowodowało to szkody, jak i następnie ustalenie sposobu zapobiegania szkodom – przekraczają wiedzę ogólną i wymagają fachowej wiedzy i specjalistycznych wyliczeń. Wskazać należy, że skarżąca nie przedstawiła specjalistycznej opinii wykonanej przez osobę posiadającą wiadomości specjalne w zakresie gospodarki wodnej, która podważałaby wnioski wypływające z opinii biegłego.

W ocenie Sądu w przypadku stwierdzenia, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stosunków wodnych a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich, organ powinien wydać decyzję odmowną w przedmiocie nakazania przywrócenia stosunków wodnych na gruncie lub wykonania urządzeń wodnych, a nie decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego (art. 105 § 1 k.p.a.). Jednakże ta okoliczność nie skutkuje istotną wadliwością wydanych decyzji z uwagi na prawidłowe stanowisko organów odnośnie braku przesłanek uzasadniających zastosowanie art. 234 § 3 u.p.w.

Zdaniem Sądu postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Sąd nie dopatrzył się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.