Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 847/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję w zaskarżonej części tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 5, art. 27 ust. 5 i art. 24  ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 145  par. 1  lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla decyzję w zaskarżonej części, tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego "od 1 listopada 2020 r."; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Z. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją

z dnia 20 kwietnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2020r., poz. 256 ze zm.), art. 17, art. 24, art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Z. B., uchyliło w całości decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Burmistrza, z dnia [...] 2021 r., znak: [...] odmawiającą przyznania Z. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - mężem – S. B. i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało Z. B. wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w kwocie 1 830,00 zł miesięcznie (tj. kwocie wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23.10.2019 r. w sprawie kwot świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 (Dz. Urz. RP M.P. z 2019 r. poz. 1067), na okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w kwocie 1 971,00 zł miesięcznie (tj. kwocie wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4.11.2020 r. w sprawie kwot świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (Dz. Urz. RP M.P. z 2020r. póz. 1031) i na okres od 1 stycznia 2022 r. do bezterminowo, w kwotach miesięcznych określonych w obwieszczeniach ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, które podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 15 listopada każdego roku.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Sprawa o przyznanie ww. świadczenia była już przedmiotem postępowania przed Kolegium, które decyzją z dnia [...] 2020 r, znak: [...] uchyliło decyzję wydaną przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2020 r., znak: [...], o odmowie przyznania Z. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji.

W dniu 1 września 2020 r. wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek Z. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem S. B., który zgodnie z orzeczeniem Lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 sierpnia 2017 r., Nr akt: [...] jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że wprawdzie osoba wymagająca opieki, tj. S. B. posiada trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, stwierdzoną orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 sierpnia 2017 r., jednakże orzekając ponownie organ uznał, iż odwołująca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r, w świetle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, podczas gdy niepełnosprawność S. B. powstała w roku 1971, w którym to roku miał on lat 22, jednakże nie był wówczas w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, w związku z czym nie zostały spełnione przesłanki określone we wskazanym wyżej przepisie u.ś.r. uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu I instancji niezależnie od tego, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem i nie podejmuje z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej pomocy nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie prawa. Organ wskazał, że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), ale stoi na stanowisku, że na etapie postępowania administracyjnego przepis ten przez ustawodawcę nie został jednak zmieniony i nadal obowiązuje.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca, zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP. Nadto podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez małżonka dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Po rozpoznaniu przedmiotowego odwołania, Kolegium wydało opisaną na wstępie decyzję, stwierdzając, że decyzję organu pierwszej instancji - jako wadliwą, należało uchylić w całości i orzec o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w sprawie z wniosku Z. B. nie zachodzą przesłanki negatywne, które wykluczałyby jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jednocześnie nie kwestionując faktu sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem S. B. Przy czym zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne ustala się na okres zasiłkowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jednak zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponieważ Z. B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża S. B. w dniu 1 września 2020 r., a na mocy decyzji z dnia 6 listopada 2020 r., znak: [...] w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w ocenie organu odwoławczego począwszy od dnia 1 listopada 2020 r. jedyną przeszkodą w przyznaniu odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego był fakt, iż – zdaniem organu l instancji – okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b u.ś.r wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ wskazał należy, że okoliczność powstania niepełnosprawności u S. B. nie może stanowić przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym Kolegium postanowiło, iż odwołującej należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 listopada 2020 r., tj. od daty zakończenia realizacji decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy na stałe.

Na powyższą decyzję Z. B. reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do WSA w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- naruszenie przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego – niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych – dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku zawierającego między innymi oświadczenie skarżącej o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r , polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego.,

- naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 u.ś.r, co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego i doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej, pomimo dokonania przez nią wyraźnego wyboru świadczenia korzystniejszego już na etapie złożenia wniosku.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i zobowiązanie organów l i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Okoliczność sprawowania opieki, jej zakres oraz fakt spełniania przez skarżącą wszelkich przesłanek wymaganych w celu ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r. nie są kwestionowane przez organ, pozostają bezsporne. Zasadnicze zaś znaczenie ma to, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, na podstawie art. 155 k.p.a. wniosła o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji organu przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania korzystniejszego świadczenia. Tym samym skarżąca – w sposób tak wyraźny jak to możliwe – dokonała wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust. 5 u.ś.r. Skarżąca zaznaczyła przy tym, iż wnosi o uchylenie wymienionej decyzji, jeśli w ocenie organu, jej obowiązywanie uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze skutkiem na dzień poprzedzający dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Formułując wniosek w opisany sposób skarżąca zmierzała do uniknięcia niekorzystnej dla niej sytuacji – wielokrotnie zachodzącej w praktyce orzekania organów administracji i będącej podstawą licznych orzeczeń sądowo-administracyjnych – uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy przy jednoczesnym nieprzyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowałoby pozostawieniem skarżącej bez środków do życia. Zatem kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje wyłącznie to, od kiedy powinno zostać przyznane skarżącej wnioskowane świadczenie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przedmiotową sprawę rozpoznano działając na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z treścią przywołanego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w takim trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym wystąpiła skarżąca, a organ w przewidzianym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

W niniejszej sprawie Sąd dokonując kontroli legalności działalności administracji publicznej w odniesieniu do zaskarżonej decyzji organu II instancji stwierdził, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie, w jakim odmawia skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w okresie, w którym skarżącej przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy. Zdaniem organu pomimo, że wniosek o przyznanie świadczenia wraz warunkowym zrzeczeniem się przysługującego skarżącej zasiłku został złożony w sierpniu 2020 r., to w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Z. B. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec czego Kolegium postanowiło, iż odwołującej należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowane na męża S. B. od dnia 1 listopada 2020 r., tj. od daty zakończenia realizacji decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy na stałe.

Rozpoznając niniejszą sprawę w pierwszej kolejności zważyć należy, iż materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r ustawodawca wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do sprawowania opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w pierwszej kolejności jest jego małżonek, tym samym staje się uprawniony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. W przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b - jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Sytuacja zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uregulowana została natomiast w art. 27 ust. 5 u.ś.r, który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego lub zasiłku dla opiekuna - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem S. B., który zgodnie z orzeczeniem Lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 sierpnia 2017 r., nr akt: [...] jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, iż S. B. od 1971 r. jest na rencie inwalidzkiej z powodu syringomielii. Występują u niego nasilone przykurczę palców obu rąk, szczególnie lewej, znaczne zaniki mięśniowe kończyn górnych, szczególnie przedramion i znaczne osłabienie siły mięśniowej, ręka lewa praktycznie bezużyteczna, upośledzenie funkcji chwytnej również prawej dłoni, wymaga pomocy przy większości czynności wykonywanych za pomocą rąk, w tym przy ubieraniu i rozbieraniu, czynnościach higienicznych. S. B. skarży się na bóle i zawroty głowy, bóle kręgosłupa lędźwiowego, duszności, łatwą męczliwość. Nadto leczony jest z powodu choroby niedokrwiennej serca i nadciśnienia tętniczego. W 2014 r. przebył zawał mięśnia sercowego ściany dolnej, leczony inwazyjnie, w wywiadzie cholecystektomia, pozostaje w stałym leczeniu wielospecjalistycznym. Schorzenie neurologiczne występujące u S. B. jest nieuleczalne i postępujące, powodujące zaburzenie funkcji kończyn górnych i utrwalone z tendencją do pogarszania.

Z. B. pracowała zawodowo do 3 stycznia 2003 r., a po tej dacie opiekowała się mężem, który coraz bardziej podupada na zdrowiu. Obecnie Z. B. – jak oświadczyła pod rygorem odpowiedzialności karnej – sprawuje nad mężem całodobową opiekę bowiem wymaga pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych takich jak ubieranie, rozbieranie, toaleta, spożywanie posiłków, podaż leków, wykonywanie ćwiczeń i stały kontakt z lekarzem, a także wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego Z. B. od 1 maja 2015 r. do 31 października 2020 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad mężem. Po tym okresie nie składała wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Nie ulega wątpliwości, że skarżąca jest osobą, która zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest zobowiązana do sprawowania opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stając się tym samym uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii daty początkowej, od której należało, zdaniem skarżącej, przyznać wnioskowane przez nią świadczenie pielęgnacyjne. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 listopada 2020 r., pomimo, że wniosek skarżącej został złożony w dniu 27 sierpnia 2020 r. (k.12 a.a.) Kolegium nie przyznało świadczenia za okres od 1 sierpnia 2020 do 31 października 2020 r. uznając, że w okresie od daty złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Z. B. na mocy decyzji organu z dnia [...] 2019 r., znak: [...] w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r., była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z opieką nad mężem S. B. legitymującym się trwałą niezdolnością do samodzielnej egzystencji, a świadczenie to zostało zrealizowane. Zdaniem organu, w sprawie zaistniała zatem negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Dokonując wykładni przepisu wskazanego wyżej przepisu Kolegium uznało, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy doprowadziłoby do sytuacji, w której strona otrzymałaby dwa świadczenia opiekuńcze z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą samą osobą.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wnioskowane świadczenie powinno być przyznane począwszy od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek inicjujący postępowanie w sprawie. Podkreślenia wymaga, że skarżąca do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 27 sierpnia 2020 r. dołączyła między innymi, na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r, oświadczenie o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, w przypadku uwzględnienia jej wniosku. Należy wskazać, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, iż w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W rezultacie należy uznać, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń wymienionych w tym przepisie, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego ich pobierania. Wobec tego, sam fakt, że za dany okres przyznano wcześniej, a nawet pobrano specjalny zasiłek opiekuńczy, zasadniczo nie stoi na przeszkodzie przyznania następnie, za ten sam okres, świadczenia pielęgnacyjnego, pod warunkiem, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń. Dlatego dla uniknięcia zbiegu powyższych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna (tak m.in. wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18). Zatem sam fakt uzyskiwania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Użyty w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której danej osobie możliwym byłoby udzielenie co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia (wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18). Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to zadaniem organu jest już tylko urzeczywistnienie woli strony w wydawanej decyzji o przyznaniu świadczenia, a nie czynienie przeszkód w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego, czy przedsiębranie czynności utrudniających stronie skorzystanie z tego uprawnienia. Akcentuje się także, celem zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., że nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. To na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które zagwarantuje wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Dopuszcza się zatem jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (tak np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).

Zdaniem Sądu, skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o jego wyborze w miejsce pobieranego zasiłku dla opiekuna, miała prawo oczekiwać od organów, że podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia. Celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia wybranego przez stronę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem i uwzględnieniem daty złożenia żądania, zapewniając w ten sposób stronie realną możliwość wyboru świadczenia. Tym samym, dokonany przez uprawnioną wybór świadczenia dla niej korzystniejszego powinien odnieść swój skutek zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2852/20).

Ponieważ w przedmiotowej sprawie skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego już w dacie złożenia wniosku świadczenie pielęgnacyjne, to uznanie, że spełnia ona pozytywne przesłanki przyznania jej tego świadczenia winno skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, a nie z trzymiesięcznym opóźnieniem, tylko z tego względu, że w obrocie prawnym pozostawała jeszcze decyzja przyznająca alternatywne świadczenie.

Celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium tego wyboru nie uwzględniło. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie.

Uznać zatem należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r., przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadnia przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zaprzestała pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy.

Raz jeszcze należy podkreślić, że w świetle - ugruntowanego już - orzecznictwa oraz jednoznacznego brzmienia art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek. Skoro zatem w niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek w dniu 27 sierpnia 2020 r., to od tego już miesiąca przysługuje jej świadczenie odpowiadające wysokości świadczenia pielęgnacyjnego.

Zważyć trzeba, iż pozbawienie skarżącej prawa do uzyskania wyższego świadczenia nastąpiło z winy organu I instancji, który odmówił jej tego świadczenia wbrew przepisom prawa, wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego oraz utrwalonemu orzecznictwu sądów administracyjnych. Natomiast organ II instancji, co prawda przyznał wnioskowane świadczenie, ale błędnie oznaczył jego datę początkową, czym utrwalił niekorzystne dla skarżącej skutki rozstrzygnięcia organu I instancji we wskazanym zakresie. Takie stanowisko z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, określonej w art. 8 § 1 k.p.a. jest nie do zaakceptowania. Nadto należy wskazać, że skoro ustawodawca w jasny sposób chciał zapobiec pobieraniu przez uprawnionych równolegle różnych świadczeń, a skarżąca otrzymała specjalny zasiłek opiekuńczy w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 października 2020 r., to na gruncie orzecznictwa istnieje wiele rozwiązań dla eliminacji kumulacji roszczeń, tak, aby osoba uprawniona pobrała należne jej świadczenie w pełnej wysokości. Zatem skarżącej za wyżej wymieniony okres przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o kwotę realnie otrzymanego zasiłku dla opiekuna. Oczywistym, w świetle powyższego wywodu jest, że nie może mieć miejsca sytuacja, w której skarżąca otrzymałaby zarówno specjalny zasiłek opiekuńczy, jak i w pełnej wysokości świadczenie pielęgnacyjne.

W konsekwencji wobec stwierdzonego naruszenia przez Kolegium wymienionych przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, aby ponownie rozpatrując wniosek skarżącej w tym zakresie, organ mógł uwzględnić powyższe stanowisko Sądu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.), na które składa się kwota w wysokości 480 zł z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.