Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 621/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 § 1, art. 134, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 24 ust. 5b, art. 28
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 10, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 8 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Dańczak Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 sierpnia 2022 roku nr 1666/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzja z 5 sierpnia 2022 r. nr 1666/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." odmówił M.B. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 60 978,88 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 03-07,09-11/2000, 01-12/2001, 05,07,09/2002, 05/2003 w łącznej kwocie 47 969,08 zł, w tym z tytułu:

- składek - 11 166,08 zł,

- odsetek liczonych na 11 maja 2022 r. przypadających od ww. składek - 27 674 zł,

- odsetek w kwocie 9129 zł liczonych na 11 maja 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za ww. okres;

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 09-11/2000, 01-12/2001, 05,07,09/2002, 02,05/2003 w łącznej kwocie 9321,58 zł, w tym z tytułu:

- składek - 1827,58 zł,

- odsetek liczonych na 11 maja 2022 r. przypadających od ww. składek - 4480 zł,

- odsetek w kwocie 3014 zł liczonych na 11 maja 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za ww. okres;

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07,09-11/2000, 01-12/2001, 05,07,09/2002, 05/2003 w łącznej kwocie 3688,22 zł, w tym z tytułu:

- składek - 1067,22 zł,

- odsetek liczonych na 11 maja 2022 r. przypadających od ww. składek - 2621 zł.

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmawił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 34 631,53 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 03-07,09-11/2000, 01-12/2001, 05,07,09/2002, 05/2003 w łącznej kwocie 26 363,76 zł z tytułu:

- składek - 7584,79 zł,

- odsetek liczonych na 11 maja 2022 r. - 18 779 zł,

b) ubezpieczenia zdrowotne - za okres 09-11/2000, 01-12/2001, 05,07,09/2002, 02,05/2003 w łącznej kwocie 6 307,58 zł z tytułu:

- składek - 1827,58 zł,

- odsetek liczonych na 11 maja 2022 r. - 4480 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 07,09-11/2000, 01-12/2001, 05,07,09/2002, 05/2003 w łącznej kwocie 1960,16 zł z tytułu:

- składek - 567,16 zł,

- odsetek liczonych na 11 maja 2022 r. - 1393 zł.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Zakładu wskazano, że M.B. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą z przerwami do 30 września 2020 r. Wykreślenia wpisu z rejestru CEIDG dokonano 7 października 2021 r. W związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na jego koncie powstały zaległości.

11 maja 2022 r. do ZUS wpłynął wniosek M.B. o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany poinformował, że działalność gospodarczą "A." prowadził od 1983 r. do lipca 2010 r. Następnie przebywał na zasiłku dla bezrobotnych. Od listopada 2013 r. jest zatrudniony w MOPS w Ł. Ponadto, od 2015 r. do września 2021 r. prowadził działalność "B.", którą zlikwidował z uwagi na ponoszone straty. Wnioskodawca określił wysokość ponoszonych strat, tj. w 2021 r. - 2240 zł, w 2020 r. - 6753 zł oraz dochód w 2019 r. w kwocie 243 zł. Na zaległości za lata 2000-2003 wystawione zostały tytuły wykonawcze 10 października 2005 r., dokonano również zajęcia rachunków bankowych, tj. w 2005 r. w banku PKO BP, w 2010 r. w BRE Banku, w 2011 r. w ING Banku Śląskim. Powyższych zajęć dokonano więc odpowiednio po 5, 10 i 11 latach od powstania zaległości. Przerwa w zastosowaniu przez ZUS kolejnych środków egzekucyjnych sięgała kilku lat. Wnioskodawca podkreślił też, że pomimo likwidacji działalności, braku jakichkolwiek środków na ww. rachunkach, braku aktywności na koncie oraz upływu lat, ww. rachunki nie zostały dotychczas przez ZUS odblokowane, co pociągało za sobą dalsze koszty. Wnioskodawca nie mógł zlikwidować rachunków osobiście z uwagi na ich zajęcie, które okazało się nieskuteczne, ZUS nie wyegzekwował żadnych kwot na poczet zaległości. Pomimo nieskutecznego zajęcia rachunków, nie umorzono postępowania egzekucyjnego przez ponad 10 lat. Dopiero w 2022 r., a więc po 17 latach od daty wystawienia tytułów wykonawczych (w 2005 r.) dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę obejmującego zaległości za 2000 r. Innych działań w niniejszej sprawie co do zaległości za lata 2000–2003 Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie podejmował. Zdaniem wnioskodawcy, organ powinien wydać bez zbędnej zwłoki postanowienie o bezskuteczności egzekucji. W związku z powyższym wnioskodawca zaznaczył, że składki za okres 2000-2003 uległy przedawnieniu. W odczuciu wnioskodawcy, o wysokości odsetek w tak ogromnej kwocie przyczynił się również ZUS, prowadząc postępowanie egzekucyjne w sposób opieszały. Wskazane odsetki przekraczają wysokość prawie 2-letniego wynagrodzenia netto. Wskazał też, że ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne w sposób bardzo przewlekły.

Wnioskodawca wyjaśnił, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Sytuacja związana z pandemią, wysoka inflacja, wzrost kosztów utrzymania i ponoszone straty z prowadzonej wcześniej działalności spowodowały, że nie jest w stanie spłacić tak wysokiej kwoty odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. Od 2019 r. Zakład Pracy potrącał mu zaległości w składkach na ubezpieczenie zdrowotne za lata 2016-2020 r. na podstawie zawiadomienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zajęciu wynagrodzenie za pracę. Wszystkie zaległości z tego tytułu zostały uregulowane. Zatem od 2019 r. wynagrodzenie netto wnioskodawcy oscyluje w granicach kwot ustawowo wolnych od potrąceń. Od listopada 2013 r. jest zatrudniony w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Ł. z wynagrodzeniem 3422 zł brutto, tj. 2395 zł netto, od którego potrącana jest zaliczka na podatek dochodowy, składka na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie. Część poborów jest zajęta przez ZUS, zatem na rękę wnioskodawca otrzymuje ok. 2300 zł. Wnioskodawca jest zatrudniony w ramach umowy o pracę u powyższego płatnika, a podstawa wymiaru składek kształtowała się następująco: za okres 05/2022 - 4004,59 zł brutto, tj. ok. 3024 zł netto, za okres 06/2022 - 4046,25 zł brutto, tj. ok. 3051 zł netto, za okres 07/2022 - 4614,80 zł brutto, tj. ok. 3414 zł netto.

Wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, albowiem od 2015 r. jest z żoną w rozdzielności majątkowej. Dotychczas nie uzyskał żadnych form pomocy. Nigdy też nie korzystał z umorzenia jakichkolwiek należności, jak również z tarcz antykryzysowych oraz instrumentów pomocowych dla firm dotkniętych pandemią. Nie posiada domu, działki, mieszkania, gospodarstwa rolnego, jak i innych praw majątkowych, maszyn, urządzeń i środków transportu, oszczędności, nie zasiada w radach nadzorczych.

Wnioskodawca ma 65 lat i z uwagi na nadciśnienie, cukrzycę i zwyrodnienie kręgosłupa (choroby przewlekłe i trwałe) musi na stałe przyjmować leki, na które wydaje około 180 zł miesięcznie. Ponosi także wydatki, takie jak czynsz i energia - 320 zł, internet i telefon - 100 zł, posiada także do spłaty kredyty na łączną kwotę 650 zł. Zestawiając wysokość otrzymywanego wynagrodzenia oraz kosztów utrzymania z kwotą naliczonych odsetek, wyjaśnił, że spłata już samych odsetek jest dla niego niewykonalna.

Od 1 lipca 2022 r. wnioskodawca otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 3122,55 zł brutto. Ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia egzekucyjne. Do wypłaty przysługuje kwota 2766,52 zł netto.

Oprócz zobowiązań w ZUS wnioskodawca posiada inne zobowiązania pieniężne, tj.: z tytułu zaciągniętych kredytów na okres od 2019 do 06/2022 r. z miesięczną kwotą spłaty w wysokości 460 zł, inne (parabanki) za okres 2019-2023 r. w łącznej kwocie około 6000 zł, z miesięczną kwotą spłaty w wysokości 500 zł. Powyższe zobowiązania są regulowane w formie układu ratalnego. Łączna miesięczna kwota spłaty wynosi 960 zł. Posiada także kredyty do spłaty na łączną kwotę 650 zł.

Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego, za to posiada inne składniki mienia ruchomego w łącznej kwocie około 1000 zł, tj. laptop Lenovo, telefon Huawei.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że należności figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia należności został zawieszony z uwagi na wystawienie tytułów wykonawczych 10 października 2005 r. na FUS za okres: 01/2000, 03/2000-07/2000, 09/2000-11/2000, 01/2001-12/2001, 05/2002, 07/2002, 09/2002, 09/2002, 05/2003, na FUZ za okres: 05/2000 - 11.2000, 01/2001-12/2001, 05/2002, 07/2002, 09/2005, 02/2003, 05/2003, na FP i FGŚP za okres 06-07/2000, 09/2000, 10/2000-11/2000, 10.2001-12/2001, 05.2002, 07/2002, 09/2002, 05/2003. Na podstawie wskazanych tytułów dokonał zajęcia rachunku bankowego wnioskodawcy.

28 października 2005 r. wnioskodawca odebrał odpisy ww. tytułów wykonawczych. Następnie 28 stycznia 2010 r. egzekucja za ww. okres została przekierowana do BRE Banku S.A. Zawiadomienia o zajęciu zostały odebrane przez wnioskodawcę 24 lutego 2010 r., natomiast 22 lutego 2010 r. przez Bank.

20 grudnia 2011 r. egzekucja została przekierowana do ING Banku Śląskiego S.A. Zawiadomienia o zajęciu zostały odebrane przez wnioskodawcę 18 stycznia 2012 r. (doręczenie zastępcze), 9 stycznia 2012 przez Bank. 11 marca 2022 r. ZUS w oparciu o tytuły wykonawcze za okres na FUS od 3/2000 do 7/2000, 09-10/2000 dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w MOPS w Ł. Zawiadomienia o zajęciu zostały odebrane 28 marca 2022 r. przez wnioskodawcę, 15 marca 2022 r. przez pracodawcę. Pismem z 3 kwietnia 2022 r. wnioskodawca wniósł skargę na czynności egzekucyjne. Postanowieniem z 20 maja 2022 ZUS nie wyraził zgody na uchylenie czynności egzekucyjnych. 8 czerwca 2022 r. do ZUS wpłynęło zażalenie na ww. postanowienie. Następnie sprawa, celem rozstrzygnięcia, została przekazana do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi.

Obecnie w stosunku do wnioskodawcy jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne przez ZUS. W okresie ostatnich kilku miesięcy wyegzekwowano kwotę 664 zł.

ZUS rozpatrzył wniosek w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie, tj.: art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Organ stwierdził, że w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zaszły w stosunku do zadłużenia. Z przyczyn oczywistych nie miał również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Poza tym, wysokość zobowiązań przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie miała zastosowania.

Organ, odwołując się do prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, uzyskiwania dochodu z tytułu emerytury w wysokości 3122,55 zł brutto, tj. 2766,52 zł netto, kontynuacji zatrudnienia w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Ł. i uzyskiwania z tego tytułu wynagrodzenia ok. 3 163 zł netto miesięcznie, prowadzonego skutecznie postępowanie egzekucyjnego przez ZUS wobec wnioskodawcy (w okresie ostatnich kilku miesięcy wyegzekwowano kwotę 664 zł), stwierdził, że wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Organ, mając na uwadze art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), ocenił sytuację wnioskodawcy przez pryzmat ww. przepisów, nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Zdaniem ZUS, w sytuacji wnioskodawcy nie zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia wnioskodawcy lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia mu uzyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem ZUS (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do wnioskodawcy zastosowania, ponieważ nie prowadzi już działalności gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową wnioskodawcy, gdy konieczność opłacenia zadłużenia pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Ponadto, w ocenie Zakładu, sytuacja materialna wnioskodawcy nie stanowi podstawy do umorzenia zarówno całości zadłużenia, jak również odsetek od nieopłaconych składek. Wnioskodawca dysponuje dochodem w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego oraz z tytułu zatrudnienia. Jednocześnie nie przedstawił dokumentacji świadczącej o braku możliwości kontytuowania zarobkowania, np. ze względu na trwałe ograniczenia zdrowotne. Zdaniem organu, trudna sytuacja materialna może być przesłanką do umorzenia tylko w przypadku, gdy ma charakter trwały i nieodwracalny, a w przypadku wnioskodawcy taka sytuacja nie zachodzi. Zakład dostrzegł możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek, chociażby niewielkimi kwotami np. w formie zawartego układu ratalnego, bez uszczerbku dla sytuacji materialnej wnioskodawcy, zatem podjęcie decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby przedwczesne. Umorzenie należności naruszyłoby interes publiczny poprzez przyznanie nieuzasadnionej preferencji osobie zobowiązanej względem innych podmiotów gospodarczych, które ponosiły ciążące na nich obowiązki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Skargę na powyższą decyzję złożył M.B., zarzucając:

- brak odniesienia się do wniosku w przedmiocie umorzenia samych odsetek od zaległości składkowych;

- niewydanie zawiadomienia o niezałatwieniu sprawy w terminie i wydanie rozstrzygnięcia po terminie wynikającym z k.p.a.;

- brak ustosunkowania się do zarzutu naliczania odsetek przez okres ponad 20 lat i braku działań w okresie wcześniejszym, czym naruszono zasadę zaufania obywateli do państwa oraz zasadę załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki.

Uzasadniając skargę zobowiązany wskazał, że wniosek o umorzenie należności w całości lub w części złożył 11 maja 2022 r. Termin na jego rozpatrzenie upływał 11 lipca 2022 r. W tym właśnie dniu otrzymał z ZUS zawiadomienie o możliwości zapoznania się z zebranymi dowodami, bowiem postepowanie w sprawie wniosku zostało zakończone. Decyzja została wydana dopiero 5 sierpnia 2022 r. i nie powiadomiono wnioskodawcy o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie wyznaczono nowego terminu jej zakończenia. Zdaniem strony skarżącej ZUS celowo przedłużał postępowanie, bowiem w dnu 11 lipca 2022 r. nie mógł posiadać wiedzy o złożeniu przez stronę wniosku o emeryturę. Nie mógł tez posiadać wiedzy o złożeniu podania do MOPS w Ł. o ponowne przyjęcie do pracy. Tymczasem w decyzji o odmowie umorzenia zaległości i odsetek powołuje się na dochody z pracy i emerytury. Pominięto natomiast fakt niepodejmowania przez ZUS przez ponad 10 lat żadnych działań w przedmiocie odzyskania należności składkowych, tylko "hodowano" odsetki. Ogólna kwota odsetek od zaległości składkowych ponad dwukrotnie przekracza należność główna. Dopiero po 17 latach od daty wystawienia tytułów wykonawczych w 2005 r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę obejmującego zaległości za pracę obejmującego zaległości za 2000 rok. Innych działań w niniejszej sprawie co do zaległości za lata 2000 – 2003 ZUS nie podejmował. Nawet nie ustalił, że skarżący od 2013 roku jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, na mocy § 2 art. 1 w/w ustawy sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wyżej wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność, tj. zgodność z prawem zaskarżonego aktu, a mówiąc ściślej, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przy czym stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Obowiązkiem organu rentowego rozpatrującego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w sytuacji, gdy minął podstawowy termin ustalony dla przedawnienia, jest ustalenie kwoty istniejących należności składkowych, wciąż obciążających skarżącego. Nie może bowiem toczyć się postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności, które już wygasły. Takie postępowanie z chwilą przedawnienia należności z tytułu składek staje się bezprzedmiotowe ( v. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1569/20; wyrok NSA z 7 września 2021 r., sygn. akt I GSK 171/21).

W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek należnych za okres marzec 2000 r. – maj 2003 r.

W ocenie sądu organ prawidłowo ustalił, że należności te nie wygasły, bowiem termin przedawnienia został zawieszony z uwagi na wystawienie 10 października 2005 r. tytułów wykonawczych dotyczących ww. zaległości, a następnie ich doręczenie skarżącemu w dniu 28 października 2010 r. Okolicznością zawieszającą bieg terminu przedawnienia, w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., jest podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Zawieszenie to trwa od podjęcia tej czynności do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przepis ten, w analogicznym brzmieniu, obowiązywał zarówno w dacie podjęcia wskazanych wyżej pierwszych czynności (wystawienia tytułów wykonawczych) jak i w dacie wydania skarżonej obecnie decyzji. Postępowanie egzekucyjne nie zostało dotychczas zakończone.

W art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), dalej: u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020r., poz. 1228 ze zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W cyt. § 3 ust. 1 rozporządzenia, przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje jednoznacznie organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a zatem to strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. Oczywisty jest jednak fakt, że w toku postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 K.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w K.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały materiał dowodowy i dokonał jego prawidłowej oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi.

ZUS nie podważał wiarygodności informacji podanych przez stroną, dotyczących jej sytuacji zdrowotnej i majątkowej. Prawidłowo wskazał, że wysokość dochodów pochodzących z wynagrodzenia za pracę i świadczenia emerytalnego przekraczająca 5 tysięcy złotych, nawet po uwzględnieniu egzekucji komorniczej, znacznie przekracza minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Minimum to w dacie wydawania decyzji wynosiło 1.448,90 zł. (v. informacja Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 30 września 2022 r. dotycząca minimum socjalnego w II kwartale 2022 r.). Organ zasadnie przyjął, że zaległe należności z tytułu składek nie mogą być uregulowane jednorazowo. Przedstawił jednak możliwość dokonania ich spłaty w formie układu ratalnego, uwzględniającego aktualną sytuację życiową skarżącego. Skarżący mimo problemów zdrowotnych nadal pracuje, pobierając jednocześnie świadczenie emerytalne.

Zasadnie organ także uznał, że fakt posiadania zobowiązań kredytowych (960 złotych miesięcznie) nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku spłaty należności względem ZUS. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest w tym zakresie pogląd, że prywatnoprawne zobowiązania nie mogą być przedkładane nad zobowiązania publicznoprawne w postaci należności z tytułu składek (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 552/20, LEX). Konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 291/20, LEX nr 3033064).

ZUS przeprowadził analizę interesów dłużnika i Funduszy Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie sądu trafnie przyjął, iż umorzenie składek naruszałoby interes funduszy i stanowiło uprzywilejowanie skarżącego względem innych ubezpieczonych rzetelnie wypełniających obowiązki płatnicze wobec ZUS.

Długotrwałe prowadzenie postępowania egzekucyjnego mogło narazić ewentualnie interes publiczny, a nie interes dłużnika. Nie zostały bowiem niezwłocznie po wystawieniu tytułów wykonawczych wyegzekwowane środki umożliwiające wypłatę świadczeń innym ubezpieczonym. Skarżący od października 2005 roku wiedział o prowadzeniu wobec niego postępowania egzekucyjnego. Aby uniknąć naliczania odsetek za zwłokę mógł podjąć działania zmierzające do dobrowolnego uregulowania zaległych składek. Do 2010 roku prowadził działalność gospodarczą i część środków finansowych uzyskanych w jej ramach powinien przeznaczyć na spłatę zaległych należności. Istniała też możliwość wystąpienia do ZUS z wnioskiem o ich spłatę w ratach. Skarżący nie podjął jednak działań umożliwiających uregulowania długu w wyżej opisany sposób. Dlatego też nie może być uznany za zasadny zarzut skargi "hodowania" odsetek przez ZUS. Zwiększenie należności odsetkowych spowodowane zostało przede wszystkim brakiem zainteresowania skarżącego spełnieniem spoczywających na nim obowiązków wobec ubezpieczyciela.

ZUS prawidłowo przyjął, że aktualna sytuacja finansowa strony umożliwia spłatę zaległości składkowych w drodze prowadzonej egzekucji, bądź po zawarciu układu ratalnego.

Sąd stwierdza, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyraźnie wskazano, iż sytuacja materialna strony nie stanowi podstawy umorzenia zarówno całości zadłużenia, jak i odsetek od niezapłaconych składek. Ponadto wyjaśniono, iż pobór odsetek za zwłokę oprócz funkcji sankcyjnej stanowi również rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą opłacania składek. Dlatego nie może być uwzględniony zarzut skargi nie odniesienia się przez ZUS do wniosku w przedmiocie samych odsetek od zaległości składkowych.

Organ postępowanie wszczęte wnioskiem z 11 maja 2022 r. zakończył wydaniem decyzji 5 sierpnia 2022 r. Przed wydaniem decyzji wezwał stronę 16 maja 2022 r. do złożenia dodatkowych dokumentów. Ponadto pismem z 11 lipca 2022 r., w trybie art. 10 § 1 k.p.a., poinformował wnioskodawcę o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i dokumentów oraz zgłoszonych żądań. Jeśli strona uważała, że ZUS dopuścił się bezczynności lub prowadzi postępowanie w sposób przewlekły, to uprawniona była do wniesienia ponaglenia na podstawie art. 37 kodeksu postępowania administracyjnego.

Obecnie prowadzone postępowanie przed sądem administracyjnym dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W ramach tego postępowania sąd nie jest władny badać zarzutów bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej, jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na oświadczenia strony skarżącej o braku możliwości technicznych uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu.

bg