Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1635/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 483/20 w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. T. kwotę 1120 (jeden tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 grudnia 2020 r. oddalił skargę K. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 stycznia 2020 r. nr GZ.rn.625.398.2015 w przedmiocie umorzenia postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Pismem z 13 marca 2002 r., skorygowanym wnioskiem z 2 października 2009 r., K. T. wystąpił do Wojewody Podkarpackiego o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 10, poz. 151 ze zm.) dalej: "rozporządzenia MRiRR", decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona na ternie gminy M., obejmująca szereg dawnych parcel gruntowych i budowlanych, uregulowanych w wykazie hipotecznym lwh [...] gm. kat. C., odpowiadających aktualnie działkom nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] do [...], [...], [...], [...], [...] i [...] do [...], stanowiącej 13 września 1944 r. własność K. H. T. (poprzednika prawnego wnioskodawcy), nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) przywoływanego dalej jako: "dekret PKWN".

W następstwie przeprowadzonego postepowania wyjaśniającego Wojewoda Podkarpacki decyzją z 18 listopada 2015 r. orzekł, że ww. nieruchomość podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Decyzja ta była przy tym kolejną wydaną w sprawie, po uprzednim dwukrotnym uchyleniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podejmowanych przez Wojewodę Podkarpackiego decyzji i kierowaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji (odpowiednio decyzjami z 14 listopada 2008 r. i 8 sierpnia 2011 r.)

Od decyzji tej K. T. wniósł odwołanie, po rozpoznaniu którego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 30 stycznia 2020 r. uchylił decyzję Wojewody Podkarpackiego i umorzył w całości postępowanie w sprawie prowadzone przed organem pierwszej instancji. Przyczyną podjęcia tego rodzaju rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że brak jest dowodów pozwalających na niebudzące wątpliwości stwierdzenie, że objęte podaniem nieruchomości przejęte zostały na rzecz Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Zdaniem organu odwoławczego, tylko natomiast w takim przypadku możliwe jest prowadzenie postępowania administracyjnego oraz wydawania w nim merytorycznej decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia MRiRR. Archiwalne dokumenty dotyczące przejęcia przedmiotowej nieruchomości są natomiast niejednoznaczne.

Na powyższą decyzję K. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.). Sąd I instancji zgodził się z Ministrem, że ze zgromadzonych w aktach archiwalnych dokumentów - wbrew temu co wywodzi skarżący - żaden nie pozwala w sposób jednoznaczny zrekonstruować podstawy prawnej przejęcia nieruchomości. Zarówno odpis zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie z 8 lipca 1946 r. L.VII.634/46 (sporządzony przez Sąd Powiatowy w M. 5 lutego 1960 r.), jak i wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie do Sądu Grodzkiego w M. z 8 lipca 1946 r. L.VII/1453/46 - w oparciu o który ujawniono w księdze wieczystej jako właściciela nieruchomości Skarb Państwa - nie są w tej mierze jednoznaczne, gdyż odwołują się do punktów b, c, d i e art. 2 ust. 1 dekretu PKWN. Brak w tych dokumentach przy tym jakiegokolwiek odniesienia do areału przejętej nieruchomości (co ewentualnie mogłoby wskazywać na podstawę objęta lit. e art. 2). WSA zaznaczył, że brak jest w nich także odniesienia do innych okoliczności, które objęte są hipotezą normy prawnej ujętej odpowiednio w punktach b, c i d art. 2 ust. 1 (obywatelstwa właściciela, prawomocnego skazania za przestępstwa tam wymienione, czy konfiskatę nieruchomości). Odpowiedzi na pytanie o rzeczywistą podstawę ujawnienia Skarbu Państwa nie dostarcza również podjęta w tym przedmiocie uchwała Sądu Grodzkiego w M. z dnia 24 sierpnia 1946 r hip. [...], gdyż zarządzono nią wyłącznie dokonanie wpisu w księdze, zgodnie z ww. wnioskiem. Także orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skarbu z 16 września 1960 r. wydane w postępowaniu nacjonalizacyjnym przedsiębiorstwa "M. spółka z o.o. C.", zorganizowanego na przedmiotowej nieruchomości, choć wspomina o przejęciu jej na własność Państwa, nie odnosi się do konkretnej jednostki redakcyjnej art. 2 dekretu PKWN. Z treści z kolei przywoływanego w skardze sporządzonego w 1945 r. arkusza ewidencji rozparcelowanej posiadłości ziemskiej C. o łącznym areale 311 ha, która miała być przejęta na rzecz Skarbu Państwa protokołem z 29 września 1944 r. wynika jedynie, że przejęto wówczas nieruchomości uregulowane w siedmiu różnych księgach hipotecznych, wśród których była także nieruchomość uregulowana w lwh [...]. Nie wskazuje ów dokument natomiast jakiejkolwiek podstawy owego przejęcia. W ocenie Sądu I instancji, nic w tym zakresie nie wnoszą również protokoły związane z nacjonalizacją przywołanego przedsiębiorstwa. Dokumentów, które wprost wskazywałyby na jej przejęcie na zasadzie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN nie przedłożył także skarżący. Wywodził natomiast, że skoro zespół dworsko-parkowy w C. był na tej podstawie faktycznie przejęty - co wykazane zostało w sprawie zakończonej ostateczną decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju w decyzji z 15 czerwca 2016 r. nr GZrn-625-339/13 - analogicznie zadziało się także w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości. Tego rodzaju wnioskowanie nie jest jednak, w ocenie Sądu I instancji, uprawnione. Fakt, że odrębna nieruchomość wieczystoksięgowa zajęta pod zespół dworsko-parkowy (uregulowana w lwh [...]), przejęta została na podstawie ww. przepisu, nie oznacza, że każda inna nieruchomość należąca do tego samego właściciela, automatycznie na tej podstawie była przejmowana. Zwłaszcza, że nieruchomości te nie tylko uregulowane były w odrębnych księgach wieczystych, ale także zasadniczo odmienny był sposób ich wykorzystywania w dacie wejścia w życie dekretu. Ujawnienie do nich własności Skarbu Państwa oparte było przy tym na podstawie odrębnie wydanych zaświadczeń Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego. Zdaniem Sądu I instancji, z tych przyczyn zbędne było sięganie przy rekonstruowaniu stanu faktycznego niniejszej sprawy, do akt sprawy dotyczącej owego zespołu dworsko parkowego. Zresztą skarżący, poza powołaniem się w sposób ogólny na materiał dowodowy zgormadzony w tych aktach (które z racji udziału w postępowaniu były mu znane), nie wskazuje żadnych konkretnych dokumentów w nich zgormadzonych, w oparciu o które można by poczynić odmienne od organu konkluzje. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że materiał źródłowy z okresu wprowadzania w życie reformy rolnej nie pozwala na ustalenie ponad wszelką wątpliwość, że podstawą prawną przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Tej natomiast nie można domniemywać. To z kolei było okolicznością przesądzającą o braku możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego mającego na celu ustalenia, że nie podpadała ona pod jego działanie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł K. T. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 K.p.a. i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z § 5 rozporządzenia MRiRR w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. błędne przyjęcie, że organ zasadnie umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość wynikającą z braku dokumentacji o objęciu (aczkolwiek bezprawnie) nieruchomości K. T., obj. lwh [...] gm. kat. C. działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2019 r., sygn. akt 1 SA/Wa 2060/18, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2018r., 1 OSK 1398/18 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 202lr., sygn. akt I SA/Wa [...]0, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2019r., sygn. akt 1 SA/Wa 1638/18, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2020r., I OSK 2540/19) - orzeczone w podobnych sprawach jak przedmiotowa),

2. art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez:

a) niedostateczne zgromadzenie i nieprawidłową ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w szczególności błędne ustalenie, że objęta postępowaniem administracyjnym nieruchomość została faktycznie objęta w administrację (zarząd) Powiatowego Urzędu Ziemskiego w M. (acz bezprawnie), a zarazem ustalenie, że nie została objęta działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, pomimo iż wynika to wprost z dokumentów zgromadzonych w sprawie, jak i pominięcie faktu, iż brak jest jakichkolwiek dowodów na to, iż przejęto sporną nieruchomość na podstawie innej podstawy prawnej wymienionej w art. 2 ust. 1 lit b, c lub d dekretu (por. tak samo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2018r., I OSK 1398/18), a to wskutek:

• błędnej oceny zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 1946 roku, znak L.VII.634/46, w którym została jako podstawa prawna wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej wymieniona litera ,,e)" art. 2 ust. 1 dekretu;

• błędnej ocenie wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie do Sądu Grodzkiego w M. z dnia 8 lipca 1946r., nr L.VII/1453/46 o wpis prawa własności Skarbu Państwa w whl. [...] gm. kat. C., w którym została jako podstawa prawna wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej wymieniona litera ,,e)" art. 2 ust. 1 dekretu;

• błędnej ocenie sporządzonego przez Sąd Powiatowy w M. w dniu 5 lutego 1960r., Lh [...] (L.hip. [...]) odpisu zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 1946 roku, znak L.VII.634/46 dotyczącego nieruchomości ziemskiej gm. kat C. objęta whl. [...] ks. gr. Sądu Grodzkiego w M., w którym została jako podstawa prawna wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej wymieniona litera ,,e)" art. 2 ust. 1 dekretu PKWN;

• błędnej ocenie protokołu w sprawie przejęcia nieruchomości na reformę rolną majątku K. T. z dnia 28.09.1944r., którego treść została poddana ocenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia 14 listopada 2008 r.;

• błędnej ocenie arkusza ewidencyjnego rozparcelowanej nieruchomości ziemskiej C. sporządzonego w Powiatowym Urzędzie Ziemskim w M. w 1945 r., którego treść została poddana ocenie przez Ministra Rolnictwa w decyzji z dnia 14 listopada 2008 r.;

• błędnej ocenie wpisów widniejących w księdze hipotecznej whl. [...] gm. kat C. prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. Wydział Ksiąg Wieczystych;

- z których to pięciu dokumentów wynika, iż Skarb Państwa dokonał wpisu prawa własności na swoją rzecz w łwh. [...], gm. kat. C. na podstawie art. 2 ust 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a w aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących na jej przejęcie na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b), c) lub d) dekretu PKWN;

b) błędnej ocenie materiału dowodowego, a w zasadzie nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wszczętej na wniosek skarżącego i zakończonej ostatecznie i prawomocnie decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 czerwca 2016 r., nr GZm-625-339/13 utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 21 czerwca 2013 r. (znak: N.VII.7716-4/09) w zakresie punktu pierwszego, tj. że zespół dworsko-parkowy w C. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN;

3. art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w związku z:

a) art. 8 § 1 i § 2 K.p.a. polegające na naruszeniu zasady zaufania obywateli do państwa oraz wydawanych przez nie rozstrzygnięć w podobnych sprawach o takim samym stanie faktycznym i prawnym, a także zasady pewności prawa (zasady uprawnionych oczekiwań) i trwałości aktów administracyjnych, poprzez nierozpoznanie merytoryczne wniosku pomimo dokumentów urzędowych potwierdzających objęcie (aczkolwiek bezprawnie) działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu przedmiotowej nieruchomości jakimi są: (i) zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 1946 r., znak L.VII.634/46 oraz (ii) wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie do Sądu Grodzkiego w M. z dnia 8 lipca 1946 r., nr L.VII/1453/46, co było już przedmiotem oceny przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia 14 listopada 2008 r. i z dnia 8 sierpnia 2011 r. (por. też orzeczone w sprawie Skarżącego wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1264/16 i z dnia 27 stycznia 2020r., sygn. akt IV SA/Wa 2888/19 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2018r., sygn. akt IOSK 949/17);

b) art. 136 § 1 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dodatkowego - uzupełniającego postępowania dowodowego w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie dotyczących kwestii czy nieruchomość objęta lwh. [...] gm. kat. C. była objęta działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretuPKWN, tak jak pozostały majątek K. T., a w szczególności dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy zakończonej wydaniem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji administracyjnej z dnia 15 czerwca 2016 r., nr GZ.m-625-339/13;

c) art. 110 § 1 K.p.a. w zw. z art. 16 § 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w 2008r. i w 2011 r. - obecnie art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a.)

- poprzez ich błędne zastosowanie polegające na tym, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który w przedmiotowej sprawie wydal dwukrotnie decyzje: z dnia 14 listopada 2008 r., nr GZm-057-625-464/02 i z dnia 8 sierpnia 201 lr., nr GZ.m-057-615-185/11, nie uznał się nimi za związany od chwili ich doręczenia lub ogłoszenia, pomimo tego, że o ile kodeks postępowania administracyjnego nie stanowi inaczej, organ nie może zmieniać wydanej przez siebie decyzji (w tym uzasadnienia), chyba że stanie się ona ostateczna i wystąpią przesłanki uzasadniające jej zmianę w jednym z trybów nadzwyczajnych, a w obu tych decyzjach zostało orzeczone, że:

"Rozpatrując ponownie sprawę Wojewoda Podkarpacki powinien merytorycznie rozpoznać wniosek strony."

- oraz poprzez błędne przyjęcie, iż związanie organu wydanymi przez siebie decyzjami nie dotyczy ocen prawnych zawartych w uprzednio wydanych decyzjach, podczas gdy oczywistym jest, iż uzasadnienie decyzji stanowi jej integralną część i stanowi wyjaśnienie rozstrzygnięcia, a zatem owe "oceny prawne" umożliwiają organowi nadzoru oraz sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia;

4) art. 3 § 1 P.p.s.a., art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia niespełniającego ustawowych przesłanek, a w szczególności nieodnoszącego się do wskazanych w skardze zarzutów, tj: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niedostateczne zgromadzenie i nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, tj. błędne ustalenie, że nieruchomość nie została faktycznie (acz bezprawnie) objęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, a to wskutek:

a) błędnej oceny zgromadzonych w sprawie dokumentów, a w szczególności:

• zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 1946 roku, znak L.VII.634/46, w którym została jako podstawa prawna wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej wymieniona litera ,,e)" art. 2 ust. 1 dekretu PKWN;

• wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie do Sądu Grodzkiego w M. z dnia 8 lipca 1946r., nr L.VII/1453/46 o wpis prawa własności Skarbu Państwa w lwh [...] gm. kat. C., w którym została jako podstawa prawna wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej wymieniona litera ,,e)" art. 2 ust. 1 dekretu PKWN;

• sporządzonego przez Sąd Powiatowy w M. w dniu 5 lutego 1960r., Lh [...] (L.hip. [...]) odpisu zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 1946 roku, znak L.VII.634/46 dotyczący nieruchomości ziemskiej gm. kat C. objętej lwh [...] ks. gr. Sądu Grodzkiego w M., w którym została jako podstawa prawna wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej wymieniona litera ,,e)" art. 2 ust. 1 dekretu PKWN;

• protokołu w sprawie przejęcia nieruchomości na reformę rolną majątku K. T. z dnia 28.09.1944 r.;

• arkuszu ewidencyjnego rozparcelowanej nieruchomości ziemskiej C. sporządzonego w Powiatowym Urzędzie Ziemskim w M. w 1945 r.;

• wpisu widniejącego w księdze hipotecznej whl. [...] gm. kat C. prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. Wydział Ksiąg Wieczystych, w którym została jako podstawa prawna wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej wymieniona litera ,,e)" art. 2 ust. 1 dekretu PKWN;

b) nieustaleniu czy K. T. był polskim obywatelem, polskiej narodowości, skoro wywodzi się z jednej najstarszych polskich rodzin, jeszcze z czasów rządów króla Władysława Łokietka;

c) błędnej oceny zeznających w sprawie świadków,

d) niedostatecznym zgromadzeniu istotnych w sprawie dowodów, w szczególności pominięciu wskazanych przez skarżącego dokumentów zgromadzonych w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju z dnia 15 czerwca 2016 r. nr GZm-625-339/13 gdzie stwierdzono, iż cały majątek ziemski K. T. został objęty przez Skarb Państwa działaniem litery e) art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej,

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. § 5 rozporządzenia MRiRR w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego nieuwzględnienie i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, podczas gdy w świetle dwóch uchwał siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt: I OPS 2/06 i z dnia 10.01.201 lr., I OPS 3/10 ww. przepis może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, w sytuacji kiedy wykazano, iż w dokumentach dotyczących przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa wskazana jest jako podstawa litera "e" art. 2 ust. 1 dekretu PKWN; ‘ co miało ten wpływ na wynik sprawy, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi błędnie ustalił, że brak jest dowodów potwierdzających, że w stosunku do nieruchomości właściwe władze państwowe stosowały art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, a nieruchomość została przejęta na podstawie innej litery dekretu;

6. art. 151 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie i oddalenie, mimo istnienia podstaw do jej uchylenia.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, opisane wyżej uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wskutek ich zaistnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oparł swoje rozstrzygnięcie na błędnych przesłankach, czego konsekwencją było błędne oddalenie skargi, mimo istnienia przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 6 dekretu PKWN w zw. z § 5 i 6 rozporządzenia MRiRR, poprzez ich pominięcie pomimo tego, że w zarząd (administrację) państwowy przez Powiatowy Urząd Ziemski w M. działający w imieniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych została objęta cała nieruchomość wymieniona w lwh [...] K. T. (por. tak samo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2018 r., 1OSK1398/18), o czym świadczą takie dokumenty urzędowe jak protokół w sprawie przejęcia nieruchomości na reformę rolną z dnia 28 września 1944 r., zaświadczenie i wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie;

2. art. 6 dekretu PKWN w zw. z § 5 i 6 rozporządzenia MRiRR, poprzez ich błędne niezastosowanie w sprawie, i przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie przyjął, iż nie jest właściwym do merytorycznego orzeczenia w przedmiocie niepodpadania nieruchomości objętej wnioskiem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i niezasadnie umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. wskutek pominięcia, że skutki prawne tego przepisu następowały z mocy samego prawa bez konieczności dokonywania dalszych czynności faktycznych lub prawnych w stosunku do wszystkich nieruchomości ziemskich należących do jednego właściciela spełniających przesłanki stosowania tego przepisu, w tym normę obszarową, z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. oraz przez błędne uznanie, że do prowadzenia postępowania konieczne jest istnienie dowodów potwierdzających, że w stosunku do danej nieruchomości (jej części) właściwe władze państwowe stosowały art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, podczas gdy w rzeczywistości przyjmuje się, iż nawet jeżeli dowody zgromadzone w sprawie nie wskazują, iż podstawę przejęcia stanowiła lit. e) tego dekretu PKWN, to należy wskazać co ją stanowiło,

a ponadto w sprawie istnieją niezbite dowody, że do spornych nieruchomości zastosowano literę e) art. 2 ust. 1 dekretu (por. odpis zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 1946 r. L. VII. 634/46 jak i wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie do Sądu Grodzkiego w M. z dnia 8 lipca 1946 r. L. VII/1453/46).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Rozpatrując sprawę w granicach określonych w art. 183 § 1 P.p.s.a. i nie dostrzegając przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tego artykułu w pierwszej kolejności należało poczynić rozważania na temat przepisu art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN. Zastosowanie tego przepisu warunkowało dopuszczalność przeprowadzenia w sprawie postępowania dotyczącego podpadania pod reformę rolną majątku.

W świetle art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe - przechodziła z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Natomiast w § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm. - dalej w skrócie jako: rozporządzenie), określony został tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Strona mogła się ubiegać o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organem właściwym do orzekania w tym zakresie w pierwszej instancji były wojewódzkie urzędy ziemskie, obecnie wojewodowie. Złożony w niniejszej sprawie wniosek dotyczył właśnie stwierdzenia, że przejęty na rzecz Skarbu Państwa ww. majątek ziemski, obejmujący szereg dawnych parcel gruntowych i budowlanych, uregulowanych w wykazie hipotecznym lwh [...] gm. kat. C., odpowiadających aktualnie działkom nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] do [...], [...], [...], [...], [...] i [...] do [...], stanowiących 13 września 1944 r. własność K. H. T. (poprzednika prawnego wnioskodawcy) nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Sąd I instancji zgodził się z Ministrem, że ze zgromadzonych w aktach archiwalnych dokumentów - wbrew temu co wywodzi K. T. - nie można w sposób jednoznaczny zrekonstruować podstawy prawnej przejęcia opisanej nieruchomości. Podkreślił, że zarówno odpis zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie z 8 lipca 1946 r. L.VII.634/46 (sporządzony przez Sąd Powiatowy w M. 5 lutego 1960 r. Lh [...]) jak i wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Rzeszowie do Sądu Grodzkiego w M. z 8 lipca 1946 r. L.VII/1453/46 - w oparciu o który ujawniono w księdze wieczystej jako właściciela nieruchomości Skarb Państwa - nie są w tej mierze jednoznaczne, gdyż odwołują się jednocześnie do punktów b, c, d i e art. 2 ust. 1 dekretu PKWN. Brak w tych dokumentach jakiegokolwiek odniesienia do areału przejętej nieruchomości (co ewentualnie mogłoby wskazywać na podstawę objęta lit. e art. 2). Kontrolowany Sąd zauważył, że nie ma w nich także odniesienia do innych okoliczności, które objęte są hipotezą normy prawnej ujętej odpowiednio w punktach b, c i d art. 2 ust. 1 (obywatelstwa właściciela, prawomocnego skazania za przestępstwa tam wymienione, czy konfiskatę nieruchomości).

Tymczasem, przyjąć należało, że niejasność zaświadczenia będącego podstawą wpisu do księgi wieczystej nie miała znaczenia dla skutku prawnego przejścia własności nieruchomości. Organy administracyjne oraz Sąd były zobowiązane do odtworzenia rzeczywistej podstawy przejścia na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości, wobec niejasności wspomnianego zaświadczenia także z pomocą innych dokumentów i okoliczności. Oznacza to, że podczas postępowania należało w sposób jednoznaczny wykluczyć, który z powołanych tam przepisów nie był podstawą przejęcia. Tymczasem, zarówno Sąd, jak i organ odwoławczy pominął rozważania w tym zakresie, uznając że występujące niejasności przesądzają o braku podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego mającego na celu ustalenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust.1lit. e dekretu PKWN, a w konsekwencji do konieczności jego umorzenia wobec bezprzedmiotowości.

Takiej konkluzji w dotychczasowym stanie sprawy nie sposób uznać za prawidłową. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w aktach administracyjnych znajdują się dowody, które winny zostać poddane ocenie w kontekście dopuszczalności prowadzenia postępowania administracyjnego, mającego na celu ustalenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

I tak, w co najmniej w dwóch dokumentach, pochodzących z 1945 roku, są zapisy odnoszące się do kwestii porzucenia majątku przez właściciela K. T. wobec opuszczenia Polski wraz z niemieckim okupantem. Mowa tu o dwóch pismach, pierwsze z 11 sierpnia 1945 r. Kierownika Delegatury Tymczasowego Zarządu Państwowego na województwo Krakowskie, drugie z dnia 21 sierpnia 1945 r. Prezesa Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego. Ich oceny w kontekście art.2 ust.1 lit. b-d nie dokonano ani przed organem, ani w trakcie sądowoadministracyjnej kontroli.

Sąd I instancji pominął, że w trakcie postępowania administracyjnego nie próbowano podjąć jakichkolwiek czynności celem ustalenia czy K. T. był obywatelem Rzeszy Niemieckiej, bądź obywatelem polskim narodowości niemieckiej, a wymagała tego przesłanka z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, czy został skazany prawomocnie za zdradę stanu, za pomoc udzieloną okupantowi - tak jak stanowi art. 2 ust. 1 lit. c dekretu PKWN, czy konfiskata nastąpiła z jakichkolwiek innych przyczyn zgodnie z art.2 ust.1 lit. d dekretu PKWN.

Tymczasem, informacje na temat K. T. były dostępne chociażby na powszechnie dostępnych stronach krakowskiego oddziału IPN w postaci opracowania – "K.". Wynika z niego, że w czasie II wojny światowej pomagał polskiemu podziemiu, a po zakończeniu działań wojennych zamieszkał najpierw w Z., a potem w K. W opracowaniu brak jakiejkolwiek informacji pozwalającej przypuszczać, że miały miejsce fakty wskazujące na wyczerpanie przesłanek, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. b-d dekretu. Wydaje się mało prawdopodobne, by tak degradujące społecznie okoliczności jak te o których mowa w tych przepisach, nie zostały ujęte w życiorysie opublikowanym na stronach IPN, jeśliby istniały jakiekolwiek podejrzenia co do ich zaistnienia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w razie braku dowodów pozwalających przyjąć, że przejęcie nastąpiło w oparciu o przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. b, c, d dekretu PKWN koniecznym będzie zawężenie oceny podstaw nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa do przesłanek z art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN. Jednak podczas badania w aspekcie odnoszącym się do tej przesłanki za niedostateczne Naczelny Sąd Administracyjny uznaje podważanie wiarygodności dowodów wyłącznie na tej podstawie, że w archiwalnych dokumentach zaniechano wskazania na art. 2 ust.1 lit. e, poprzestając np. na stwierdzeniu "...nieruchomość na której usytuowane jest przedsiębiorstwo stanowi własność państwową na podstawie art. 2 dekretu z dnia 6 września 1944r o przeprowadzeniu reformy rolnej..." (por. orzeczenie Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia 16 września 1960 r.).

Badanie uwzględnić musi treść całego dokumentu, także poprzez ocenę znaczenia prawnego zawartych tam danych w kontekście art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w niektórych archiwalnych dokumentach odnotowano szczegółowo areał przejętej nieruchomości, powierzchnię poszczególnych użytków, występowanie przedsiębiorstw rolno – spożywczych.

Takie ustalenia są zawarte np. w dokumencie nazwanym "Opis nieruchomości" sporządzonym na dzień 1 kwietnia 1945r. Wskazano w nim, że gospodarstwo ma charakter hodowlano- nasienny, opisano rodzaj występującej na jego obszarze gleby, scharakteryzowano rodzaj i ilość użytków, wskazano na istniejące zakłady przemysłowo - rolne, rodzaj występującej zabudowy, w tym służącej bezpośrednio do produkcji rolnej.

Przy tej okazji zwrócić uwagę należy również na dokument sporządzony w 1945 r. w Powiatowym Urzędzie Ziemskim w M., który nazwano "Akusz ewidencyjny rozparcelowanej posiadłości Ziemskiej – C.", zawierający informacje m.in. odnośnie działek uregulowanych w wykazie hipotecznym lwh [...] . Znajdują się w nim zapisy o ogólnym obszarze posiadłości ziemskiej C., która jak wskazano w dokumencie przeszła na rzecz Skarbu Państwa protokołem odbiorczym z dnia 28 września 1944 r. Opisano w nim rodzaj i obszar występujących w opisanym majątku użytków, wskazano na istnienie zakładów przemysłowo- rolnych: gorzelni z płatkarnią, młyna parowego. Należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym przez Kontrolowany Sąd, że odnotowywanie tego rodzaju danych może przemawiać za tezą, że przejęcie posiadłości ziemskiej nastąpiło w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

W tym stanie rzeczy za skarżącym kasacyjnie przyjąć trzeba, że na obecnym etapie przedwcześnie Sąd I instancji zaaprobował prawidłowość umorzenia postępowania. Do tej pory przeprowadzone czynności nie wykluczyły bowiem dopuszczalności prowadzenia postępowania o ustalenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Zasadny okazał się więc zarzut naruszenia przez organy art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 K.pa. w związku z § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Słusznie autor kasacji zakwestionował ocenę kompletności przeprowadzonych w trakcie postepowania administracyjnego czynności dowodowych, które naruszały art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. wskazując przy tym na naruszenie przez Sąd przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

W tym stanie rzeczy, stwierdzając zasadność przedstawionych wyżej zarzutów, Sąd Odwoławczy miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 P.p.s.a., a w następstwie tego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. do uchylenia zaskarżonej decyzji. Rozstrzygając Naczelny Sąd Administracyjny uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną w stopniu, w jakim, uwzględniając charakter postępowania odwoławczego, Sąd ten może prawomocnie zweryfikować dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolę legalności zaskarżonego aktu, której wyniki przedstawione zostały przez ten Sąd w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom z art.141§ 4 P.p.s.a..

Autor kasacji błędnie zarzucił, że Sąd I instancji pominął naruszenie art. 110 § 1 w związku z art. 16 § 1 i 2 K.p.a. Zgodnie z art. 110 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Oznacza to, że organ nie może zmieniać wydanej przez siebie decyzji, chyba że stanie się ona ostateczna i wystąpią przesłanki uzasadniające jej zmianę w jednym z trybów nadzwyczajnych. W niniejszej sprawie decyzje Wojewody Podkarpackiego z dnia 14 listopada 2008 r, jak i z dnia 8 sierpnia 2011 r. zostały uchylone decyzjami Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Związanie w rozumieniu tego przepisu ustało, skoro oba orzeczenia zostały wyeliminowane w jednym z trybów przewidzianych przepisami prawa. Za wadliwie skonstruowany uznać należało zarzut naruszenia art. 6 dekretu PKWN poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że zarzut ten autor kasacji wadliwie odniósł do ustaleń okoliczności stanu faktycznego. Nie mógł on z tego powodu doprowadzić do skutecznego podważenia wyroku.

Niezasadność części zarzutów nie mogła mieć jednak wpływu na ocenę kontrolowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w punkcie 1 sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione w niniejszym uzasadnieniu rozważania, co do koniecznych ustaleń i oceny ich znaczenia prawnego dla dopuszczalności przeprowadzenia postępowania dotyczącego podpadania pod reformę rolną.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 P.p.s.a.

Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 P.p.s.a.