Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 109/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz decyzję tego organu
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2,3,3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 109/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 marca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędziowie: WSA Piotr Głowacki, WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2016 r., sprawy ze skargi Z. K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 27 listopada 2015 r. Nr [..], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami, , - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję -, , ,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 listopada 2015 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku Z.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z dnia 12 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od października 2010 r. do marca 2011 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie 4.238,35 zł oraz składek na Fundusz Pracy za ten sam okres wraz z odsetkami w łącznej kwocie 398,91 zł.

Wniosek o umorzenie powyższych należności zobowiązany uzasadnił trudną sytuacją majątkową. Wyjaśnił, że nie posiada żadnego źródła dochodu, ani majątku, od początku 2014 r. ma status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Choroba psychiczna nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia i normalną egzystencję. Nie posiada też stałego miejsca pobytu, obecnie mieszka u kolegi.

Decyzją z dnia 12 października 2015 r., nr [...] Zakład odmówił umorzenia wnioskowanych należności uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 z późn. zm.) oraz art. 28 ust. 3a tej ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podkreślił, że cierpi na przewlekłą chorobę psychiczną od 2009 r. Brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jest spowodowany tym, że został przekroczony osiemnastomiesięczny miesięczny okres składkowy. Wyjaśnił też, że nie figuruje już w Centralnej Ewidencji Pojazdów, gdyż odnalazła się umowa z dnia 2 maja 2005 r.

Organ rozpoznając sprawę ponownie, przedstawił na wstępie stan faktyczny sprawy wskazując, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą z przerwami w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 30 marca 2011 r., w ramach której doprowadził do powstania zaległości składkowych opisanych w decyzji. Zobowiązany aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje, jest zarejestrowany od 3 stycznia 2014 r. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i mieszka u kolegi. Jedynym źródłem dochodu jest pomoc rodziny w kwocie 800 zł miesięcznie. Natomiast na stałe koszty utrzymania określone również na kwotę 800 zł, składają się koszty leków w kwocie 200 zł i inne wydatki. Zobowiązany oświadczył, że posiada inne zobowiązania wobec banków i urzędu skarbowego, nie sprecyzował jednak ich wysokości. Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej. Organ ustalił ponadto, że zobowiązany figuruje w rejestrze Ksiąg Wieczystych jako współwłaściciel nieruchomości [...] oraz zgodnie z informacją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Departamentu Ewidencji Państwowych z dnia 15 września 2015 r. figuruje jako właściciel samochodu osobowego marki FIAT 126P, rok prod. 1991. W latach 2010-2014 zobowiązany nie składał zeznań podatkowych, nie posiada zaległości podatkowych, jednocześnie wystąpił w dniu 7 maja 2008 r. jako spadkobierca.

Przechodząc do oceny sytuacji zobowiązanego wyjaśniono na wstępie, że warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi w razie zaistnienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem organu nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wniosku w oparciu o powyższy przepis. Zaległe należności składkowe nie są bowiem dochodzone w ramach postępowania egzekucyjnego, w związku z czym nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem takiego stwierdzenia może jedynie dokonać organ prowadzący postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie ustalono, że zobowiązany posiada nieruchomość, mogącą stanowić źródło egzekucji, a co za tym idzie nie można przyjąć, że egzekucja byłaby nieskuteczna.

Następnie rozważono okoliczności faktyczne przez pryzmat rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które w § 3 stanowi, że ZUS może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest wstanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W tym aspekcie zarzucono, że zobowiązany nie wykazał, iż spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazano, że na wnioskodawcę został nałożony ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Strona nie podejmująca próby udowodnienia swojej sytuacji materialnej musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami mogącymi wyniknąć z takiego postępowania. Zobowiązanego nie dotknęła żadna klęska żywiołowa i zdaniem organu zobowiązany nie wykazał również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wprawdzie przedłożona dokumentacja potwierdza wystąpienie u zobowiązanego choroby, jednak nie przedłożył on aktualnego orzeczenia o stopniu niezdolności do pracy. Znajdująca się w aktach opinia sądowo-psychiatryczna z 28 kwietnia 2015 r., w której biegły uznał zobowiązanego za okresowo częściowo niezdolnego do pracy na 2 lata, nie jest wystarczająca do uznania zobowiązanego za osobę niezdolną do podjęcia zatrudnienia. Jak wynika bowiem z art. 12 ustawy z dnia z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Ocena czy ubezpieczony jest niezdolny do pracy powinna uwzględniać także obiektywną możliwość podjęcia przez niego dotychczasowego lub innego zatrudnienia, zgodnie z poziomem kwalifikacji, wykształcenia, wieku i predyspozycji. Niezdolność do pracy nie wyklucza jednak takiej osoby z rynku pracy bowiem poprzez realizowaną przez Państwo politykę pomocy niepełnosprawnym, osobom takim przyznano szereg uprawnień umożliwiających skuteczne konkurowanie na rynku pracy z osobami pełnosprawnymi.

Zdaniem organu nie można przyjąć, że zobowiązany nie może uzyskiwać dochodu umożliwiającego spłatę należności. W pierwszej kolejności powinien on wystąpić z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności, co znacznie zwiększy jego szansę na znalezienie zatrudnienia. Ewentualne umorzenie należności powinno być poprzedzone działaniami zmierzającymi do próby ich spłaty. Dopiero udokumentowanie faktycznej niemożności spłaty zadłużenia pomimo aktywności i podejmowanych prób znalezienia zatrudnienia, czy też innych form polepszenia sytuacji materialnej, umożliwi podjęcie pozytywnego rozstrzygnięcia.

Odnośnie do pojazdu ujawnionego CEPiK przyjął, iż obecnie zobowiązany nie jest już jego właścicielem. Natomiast co do posiadanych długów cywilnych organ wskazał, że w takiej sytuacji umorzenie należności publicznoprawnych byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

Od powyższej decyzji zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, raz jeszcze powołując się na swoją sytuację zdrowotną. Skarżący podniósł, że jest leczony w poradni psychiatrycznej, posiada skierowanie do szpitala psychiatrycznego i w tej chwili oczekuje na przyjęcie. Odnosząc się do wskazania zawartego w decyzji, że skarżący powinien uzyskać orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, podniósł on, że ubiegał się o przyznanie renty inwalidzkiej. Pomimo uzyskania opinii biegłego, potwierdzającej jego schorzenie i niezdolność do pracy, uzyskanie renty nie było jednak możliwe z uwagi na przekroczenie osiemnastomiesięcznego okresu składkowego. Skarżący wspomniał też o długach, które posiada względem banków i które zostały sprzedane firmie windykacyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Zgodnie z kolei z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Mając powyższe na względzie należy podnieść, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1969 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – dalej k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, nosi bowiem znamiona dowolności, a ocena okoliczności sprawy dokonana przez organ rentowy jest rażąco sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Ponadto organ rentowy błędnie zinterpretował przesłanki całkowitej nieściągalności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W kontekście tak brzmiących przepisów nie sposób uznać argumentacji organu rentowego sprowadzającej się do stwierdzenia, że skoro należności składkowe, których umorzenia skarżący się domaga, nie są dochodzone w ramach postępowania egzekucyjnego, to nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, a więc zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Zwrócić bowiem należy uwagę na treść art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przepisu tego wynika, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Ponadto podnieść należy, że organ stwierdzając przesłanki całkowitej nieściągalności winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11, wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14).

Na gruncie niniejszej sprawy organ wprawdzie wskazał, że skarżący posiada nieruchomość lokalową (o pow. 35 m2 położoną w Tarnowie), niemniej jednak ZUS zdaje się nie dostrzegać, że skarżący jest jedynie współwłaścicielem tej nieruchomości w ¼ części. Egzekucja z nieruchomości pozostającej we współwłasności jest zaś niezwykle utrudniona, doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że raczej nie znajdzie się taki potencjalny jej nabywca, który chciałby kupić udział w zamieszkałym lokalu i w ten sposób pozostawać we współwłasności z obcą osobą i przebywać z nią pod jednym dachem, zwłaszcza w kontekście twierdzenia skarżącego, który z rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. przed tut. Sądem potwierdził, iż w lokalu tym zamieszkuje jego matka wraz z wnukiem i prawnukiem.

Okoliczności te organ rentowy winien zatem rozważyć, wyjaśnić i wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W opinii Sądu organ dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 3 przedmiotowego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego (...), pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu skarżący w niniejszej sprawie wykazał stosownymi dokumentami w sposób wystarczający, że cierpi na schorzenie, które uniemożliwia mu zarobkowanie. W aktach sprawy znajduje się bowiem opinia sądowo-psychiatryczna z 28 kwietnia 2015 r., z której wynika jednoznacznie, że oprócz licznych schorzeń w postaci upośledzenia funkcji kończyny górnej prawej w wyniku uszkodzenia pourazowego nerwu środkowego prawego, choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa, uszkodzenia mięśnia sercowego z zaburzeniami rytmu, nadciśnienia, niewydolności zastawki mitralnej, choroby niedokrwiennej serca, żylaków podudzia lewego, cech osteopenii, bóli i zawrotów głowy, zespołu cieśni nadgarstka, skarżący cierpi od wielu lat (i pozostaje w stałym leczeniu) na zaburzenia depresyjne i nerwicę lękową, które upośledzają funkcjonowanie w stopniu znacznym i powodują okresową niezdolność do pracy. Organ rentowy niezasadnie wymaga od skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności uznając, że dopiero takim dokumentem zobowiązany udowodniłby wystąpienie przewlekłej choroby pozbawiającej go możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera żadnej gradacji dowodów, bowiem z art. 75 § 1 wynika, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Dlatego opinia sądowo-psychiatryczna, którą przedłożył skarżący do akt niniejszej sprawy jest wystarczającym dowodem na okoliczności w niej wskazane. Choroba, która mogłaby uzasadniać umorzenie należności musi mieć charakter przewlekły, a więc taki, który wyłącza zobowiązanego z codziennego funkcjonowania i nie pozwala mu na zajęcie się sprawami zawodowymi, z którą to sytuacją mamy do czynienie w odniesieniu do skarżącego, co jednoznacznie i ponad wszelką wątpliwość wynika z opinii sądowo-psychiatrycznej.

Dalsze dywagacje organu rentowego odnośnie do ewentualnych możliwości przekwalifikowania się skarżącego, czy konieczności podejmowania przez niego aktywności w celu znalezienia zatrudnienia i polepszenia tym samym jego sytuacji finansowej są nieuprawnione i pozbawione jakichkolwiek podstaw. Skoro skarżący z uwagi na przewlekłą chorobę i pozostałe liczne schorzenia nie jest w stanie normalnie funkcjonować w społeczeństwie, dodatkowo ma 60 lat, to trudno w takiej sytuacji wymagać od niego aktywizacji zawodowej. Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości, lub nawet ich całkowite wykluczenie. Również samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Tymczasem skarżący, jak wynika z akt sprawy jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, bez jakichkolwiek dochodów, funkcjonuje tylko i wyłącznie dzięki pomocy rodziny i kolegi, u którego zamieszkuje w ten sposób zaspakajając najpotrzebniejsze i podstawowe potrzeby życiowe. Fakt niekorzystania z instytucjonalnej pomocy społecznej, wbrew argumentacji organu, nie świadczy o tym, że jego sytuacja materialna i życiowa jest poprawna. Zwłaszcza, że na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. skarżący przedłożył do wglądu Sądowi decyzję o przyznaniu zasiłku.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni przepisu statuującego przesłanki całkowitej nieściągalności, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący występował w sprawie osobiście, bez fachowego pełnomocnika, zaś z mocy art. 239 pkt 1 lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.