Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 722/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Ochrona zdrowia
Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 9 ust. 1, par. 10, par. 11 par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: par. 7, par. 8 ust. 1, par. 9 i par. 10
journal: Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
article: art. 235(1)
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 231 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 1974 nr 24 poz 141
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

SENTENCJA

Dnia 18 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2015 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2015 roku Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. znak [...] Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: WPWIS), po rozpoznaniu odwołania B. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O.[...] (dalej: PPIS w O.[...]) nr [...] z dnia [...] 2015 r. znak [...]. Przedmiotowe decyzje rozstrzygnęły o braku podstaw do stwierdzenia u B. K. choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego, tj. choroby wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych określonego w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 1983 r. nr 65, poz. 294, z późn. zm. – dalej: rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych z 1983 r.).

Z uzasadnienia decyzji organu I instancji i uzasadnienia decyzji WPWIS z dnia [...] lipca 2015 r. wynika następujący stan sprawy, znajdujący swoje odzwierciedlenie w aktach postępowania administracyjnego.

Postępowanie dotyczące stwierdzenia u B. K. (dalej również: "strona", "pracownik" lub "skarżący") choroby wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych określonego w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. toczy się od 2001 r. na podstawie przepisów tego rozporządzenia, ponieważ postępowanie zostało wszczęte w okresie obowiązywania tego rozporządzenia, co wynika z przepisu § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367 – dalej: rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych z 2009 r.).

B. K. pracował w przedsiębiorstwie A – w zakładzie w O.[...] (dalej: A) w okresie od 10 marca 1978 r. do 31 stycznia 1994 r. jako elektromonter (z przerwą w latach 1988-1989 z uwagi na urlop bezpłatny w związku z pracą podjętą w [...]), następnie zaś pracował od 1 lutego 1994 r. do 31 stycznia 1998 r. jako specjalista elektromonter środków transportowych, po czym przeszedł na emeryturę.

W okresie zatrudnienia w A do obowiązków strony należało: usuwanie usterek oświetlenia i ogrzewania w składach pociągów przejeżdżających przez stację; bieżąca konserwacja i usuwanie usterek urządzeń oświetlenia i ogrzewania elektrycznego w wagonach osobowych; sprawdzanie, ładowanie i konserwacja akumulatorów w wagonach osobowych; ładowanie akumulatorków do lamp rewidentów; "praca dorywcza w akumulatorowni" przy obsłudze urządzeń sterowniczych "mechanicznej myjni wagonów z użyciem detergentów" i przy obsłudze pieca centralnego w okresie zimowym. Praca w akumulatorowni odbywała się w narażeniu na substancje chemiczne, w tym opary kwasu siarkowego. Na wymienionych stanowiskach pracy nie badano czynników szkodliwych i uciążliwych dla zdrowia; praca elektromontera "wykonywana była w torach czynnych, niejednokrotnie w wymuszonej pozycji ciała z zagrożeniem bezpieczeństwa przy poruszaniu się po torach stacyjnych"; praca wykonywana była w systemie zmianowym. W okresie pracy zawodowej pracownik był poddawany badaniom profilaktycznym; do momentu przejścia na emeryturę strona była zdolna do pracy na stanowisku elektromonter środków transportu. W dniu 20 marca 1998 r. lekarz zakładowy [...] wydał orzeczenie o niezdolności do pracy na stanowisku elektromontera ze względu na ogólny stan zdrowia"; następnie w dniu 30 stycznia 2001 r. skierował pracownika na badania w celu rozpoznania lub wykluczenia choroby zawodowej.

W toku postępowania strona została poddana specjalistycznym badaniom i wydane zostały następujące orzeczenia lekarskie:

- nr [...] z dnia 23 kwietnia 2001 r., uzupełnione pismami z dnia [...] kwietnia 2004 r. i z dnia [...] maja 2004 r. oraz nr [...] z dnia [...] marca 2005 r. – orzeczenia wydane przez A Oddział [...] Medycyna Pracy, [.,..] Zakład Medycyny Pracy, [...] Ośrodek Medycyny Pracy w [...];

- nr [...] z dnia [...] sierpnia 2001 r., uzupełnione pismami z dnia [...] maja 2006 r. i z dnia [...] września 2006 r. – orzeczenia wydane przez A Oddział [...] Medycyna Pracy, Centrum Naukowe Medycyny [...] w [...];

- nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. wraz z korektą orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z dnia [...] lutego 2015 r. – orzeczenia wydane przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi.

Wszystkie wymienione orzeczenia stwierdzały brak podstaw do rozpoznania u strony schorzenia w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego, tj. choroby wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych określonego w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r.

Lekarskie jednostki orzecznicze biorące udział w postępowaniu stwierdziły, że schorzenie stwierdzone u skarżącego nie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, bowiem rozpoznane przewlekłe zapalenie oskrzeli nie może być uznane za chorobę zawodową, albowiem koniecznym warunkiem rozpoznania przewlekłego zapalania oskrzeli jako choroby zawodowej jest wykazanie niewydolności narządu oddechowego. Z treści ostatniego z wydanych orzeczeń lekarskich, tj. orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. wydanego przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, wraz z korektą tego orzeczenia z dnia [...] lutego 2015 r., wynika, że "wartość natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) wyniosła 85% wartości należnej", a "w badaniu gazometrycznym krwi nie ujawniono cech niewydolności oddechowej".

Przed PPIS w O.[...] od dnia 1 lipca 2009 r. toczy się również odrębne postępowanie dotyczące podejrzenia u B. K. choroby zawodowej [...] wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 2009 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy PPIS w O.[...] wydał decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2015 r. o braku podstaw do stwierdzenia u B. K. wyżej opisanej choroby zawodowej wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych określonego w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. PPIS powołał się na wiążące dla organu orzeczenia wydane w przedmiotowej sprawie przez ośrodki medycyny pracy, w tym na orzeczenie nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi wraz z korektą tego orzeczenia z dnia [...] lutego 2015 r. Organ podniósł, że w wyniku przeprowadzonej oceny warunków pracy, w tym narażenia zawodowego, oraz uzyskania orzeczeń ośrodków medycyny pracy, ustalił brak rozpoznania przez biegłych schorzenia mogącego stanowić podstawę do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego. Wobec tego uznał, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo pozostających w związku z wykonywaniem pracy (występowanie narażenia zawodowego) w okresie zatrudnienia strony w A.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący nie zgodził się z twierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie strony organ użył nieprawdziwych, nieodzwierciedlających jego stanu zdrowia sformułowań. Podniósł, że sprawę rozpatrywano bez jego udziału; nie dopuszczono go do dodatkowych wyjaśnień; nie przesłuchano także świadków potwierdzających pracę w akumulatorowni, a jego zdaniem to warunki pracy przyczyniły się do pogorszenia stanu zdrowia. Skarżący kwestionował również orzeczenia lekarskie wydane w przedmiotowym postępowaniu przez ośrodki medycyny pracy, zarzucając nierzetelność i stronniczość lekarzom przeprowadzającym badania i wydającym opinie lekarskie. Domagał się przy tym przeprowadzenia badań w innym ośrodku medycyny pracy. Ponadto wniósł o "przebadanie komisyjne" przez lekarzy specjalistów.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia z dnia [...] lipca 2015 r. WPWIS podzielił ustalenia faktyczne i stanowisko prawne organu I instancji, zaznaczając m.in., że zaskarżona decyzja wydana została w czasie obowiązywania rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 2009 r., lecz zgodnie z § 11 ust. 2 tego rozporządzenia, pomimo wejścia w życie powyższych przepisów z dniem 3 lipca 2009 r., przedmiotowa sprawa podlegała rozpatrzeniu na podstawie przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r.

W ocenie organu II instancji, PPIS w O.[...], ustalając stan faktyczny sprawy, nie naruszył przepisów art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i wbrew twierdzeniom strony ustalenia te zostały oparte m.in. na przeprowadzonych dowodach z zeznań świadków (uprzednio wskazanych przez skarżącego w toku postępowania).

Opinie wydane w niniejszej sprawie przez Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu oraz Instytut Medycyny Pracy w Łodzi organ II instancji uznał za rzeczowe, spójne i logiczne, a poprzedzone zostały wnikliwymi badaniami oraz analizą zgromadzonego materiału dowodowego – dokumentacji medycznej i wyników wywiadu epidemiologicznego.

Organ odwoławczy stwierdził, że z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący został poddany kompleksowym badaniom lekarskim w niezależnych od organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej placówkach medycznych, uprawnionych do wydawania orzeczeń lekarskich w sprawach chorób zawodowych, a wszystkie te jednostki nie znalazły podstaw do rozpoznania u odwołującego choroby zawodowej. Organ podkreślił, że lekarskie jednostki orzecznicze biorące udział w postępowaniu stwierdziły, że schorzenie stwierdzone u skarżącego nie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej; rozpoznane przewlekłe zapalenie oskrzeli nie może być uznane za chorobę zawodową, bowiem koniecznym warunkiem rozpoznania przewlekłego zapalania oskrzeli jako choroby zawodowej jest wykazanie niewydolności narządu oddechowego, a takiego rozpoznania w tym przypadku nie stwierdzono. Podniósł, że orzeczenia lekarskie wydano na podstawie przeprowadzonych badań gazometrycznych krwi oraz dochodzenia epidemiologicznego, w tym również protokołów z zeznań świadków wskazanych przez stronę. Dalej podał, że wobec niespełnienia warunków określonych w przepisach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi stwierdził braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej układu oddechowego. Odnosząc się do tego ostatniego badania, wskazał na to, że PPIS w O.[...] skierował skarżącego na badania do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi jako jednostki orzeczniczej II stopnia i z treści ostatniego z wydanych orzeczeń lekarskich – orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi wraz z korektą tego orzeczenia z dnia [...] lutego 2015 r. – wynika, że wartość natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) wyniosła 85% wartości należnej, a w badaniu gazometrycznym krwi nie ujawniono cech niewydolności oddechowej.

Organ podkreślił, że w opiniach lekarskich wszystkich jednostek biorących udział w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym sformułowano jednoznaczne wnioski o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych, określonego w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r.; lekarskie jednostki orzecznicze stwierdziły, że przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne nie potwierdziły narażenia odwołującego na pyły lub gazy drażniące w stężeniach przekraczających obowiązujące normatywy higieniczne.

WPWIS stwierdził, że dla stwierdzenia u skarżącego wystąpienia choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli konieczne było stwierdzenie niewydolności oddechowej, a takiej cechy jednostka orzecznicza II stopnia u skarżącego nie stwierdziła. W tym zakresie organ wyjaśnił, że w opiniach lekarskich wydanych w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym sformułowano jednoznaczne wnioski o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Podkreślił, że postępowanie diagnostyczno-orzecznicze prowadzone było w niezależnych ośrodkach służby zdrowia, ustawowo powołanych do orzekania w tym przedmiocie.

Organ wobec wyczerpania w toku instancji uprawnienia do przeprowadzenia badań lekarskich – uznał zarazem wniosek strony o przeprowadzenie kolejnych badań za pozbawiony uzasadnienia, bowiem w toku prowadzonego postępowania administracyjnego dotyczącego podejrzenia choroby zawodowej skarżący był badany w niezależnych od organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej placówkach medycznych, uprawnionych do wydawania orzeczeń lekarskich w sprawach chorób zawodowych. Wskazał, że badania miały miejcie w [...] Zakładzie Medycyny Pracy w [...] – placówce orzekającej w I instancji, Centrum Naukowym Medycyny [...] w [...] – placówce orzekającej w II instancji oraz w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi – jednostce uprawnionej do orzekania w sprawach chorób zawodowych w II instancji, do której skarżący został skierowany przez organ I instancji w związku z zarzutami dotyczącymi nierzetelności i stronniczości ośrodków [...] Medycyny Pracy wydających orzeczenia w przedmiotowej sprawie.

Ponadto, odnosząc się do kwestii formalnych, WPWIS stwierdził, że organ I instancji w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji z dnia 25 lutego 2015 r. zastosował niewłaściwy przepis, tj. § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. z 2002 r. nr 132, poz. 1115). Zdaniem organu odwoławczego decyzja z dnia 25 lutego 2015 r. została wydana w czasie obowiązywania rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 2009 r. i zgodnie z § 11 ust. 2 tego rozporządzenia, pomimo wejścia w życie powyższych przepisów z dniem 3 lipca 2009 r., sprawa podlegała rozpatrzeniu na podstawie przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. Uchybienie to organ odwoławczy uznał zarazem za pozbawione istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Podsumowując, organ II instancji podniósł, że w przedmiotowej sprawie zgodnie orzekały wszystkie placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych, w tym wiodąca w kraju placówka naukowo-badawcza w dziedzinie medycyny pracy, tj. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi; żadna z jednostek medycznych upoważnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych lekarskich nie rozpoznała u skarżącego choroby zawodowej.

W ocenie organu dla stwierdzenia choroby zawodowej istotne jest ustalenie, czy zdiagnozowane u pracownika (byłego pracownika) schorzenie, występujące w wykazie chorób zawodowych; rozpoznane u skarżącego przewlekłe zapalenie oskrzeli nie może być rozpatrywane w kontekście choroby zawodowej z uwagi na to, że koniecznym warunkiem rozpoznania przewlekłego zapalania oskrzeli jako choroby zawodowej jest wykazanie niewydolności narządu oddechowego. Rozpoznania takiego w przypadku lekarskie jednostki orzecznicze nie stwierdziły; ponadto przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne nie potwierdziło narażenia strony na pyły lub gazy drażniące w stężeniach przekraczających obowiązujące normatywy higieniczne. WPWIS stwierdził, że wobec niespełnienia warunków określonych w przepisach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w 1983 r. brak jest rozpoznania schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych; tym samym nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek warunkujących stwierdzenie choroby zawodowej. Zarazem organ stwierdził, że w związku z brakiem rozpoznania u skarżącego schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych nie jest istotne występowanie związku przyczynowo-skutkowego między rozpoznanym schorzeniem a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku z sposobem wykonywania pracy w okresie zatrudnienia strony w przedsiębiorstwie [...].

W obszernej skardze (uzupełnionej licznymi załącznikami) B. K., zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 15, art. 77, art. 78 i art. 80 k.p.a., wniósł o zmianę lub ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Nie zgodził się z ustaleniami wywiadu epidemiologicznego, które nie potwierdziły narażenia na pyły lub gazy drażniące w stężeniach przekraczających normatywy higieniczne. Stwierdził, że pomieszczenia akumulatorni [...], gdzie świadczył pracę, nie spełniały wymogów BHP, tj. nie posiadały okien, unosił się w nich duszący, żrący zapach. Zarzucił, że nie uwzględniono w postępowaniu zeznań świadków w zakresie ustaleń warunków pracy. Skarżący utrzymuje, że to warunki pracy przyczyniły się do pogorszenia jego stanu zdrowia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i ustosunkowując się do zarzutów skargi.

W piśmie procesowym z dnia 3 września 2015 r. skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, kwestionując odbycie badań w [...] Centrum Medycyny Pracy w [...] w dniu [...] października 2012 r. Stanowisko to podtrzymał w piśmie procesowym z dnia 29 października 2015 r.

Z kolei skarżony organ w piśmie procesowym z dnia 30 października 2015 r. podtrzymał wcześniej wyrażone stanowisko w sprawie, m.in. wskazując na to, że subiektywne poglądy autora skargi na temat swojego stanu zdrowia musza ustąpić przed opiniami wydanymi w sprawie przez uprawnione lekarskie jednostki orzecznicze, w stosunku do których organ nie ma możliwości samodzielnego weryfikowania wyników przeprowadzonych badań i orzeczeń lekarskich, w których nie rozpoznano u strony jednostki chorobowej wymienionej pod poz. 4 wykazu chorób zawodowych określonego w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r.

Na rozprawie w dniu 18 listopada 2015 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna, bowiem decyzja WPWIS i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej prawidłowo prowadziły postępowanie na podstawie przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. Taki wniosek wynika z faktu, że postępowanie dotyczące stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej związanej z układem oddechowym (schorzeniem oskrzeli) toczy się od 2001 r., a zatem postępowanie zostało wszczęte w okresie obowiązywania tego rozporządzenia. Zgodnie zaś z przepisem § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 2009 r. postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczęte i niezakończone przed dniem 3 września 2002 r., są prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia. Zarazem w § 11 ust. 1 powołane rozporządzenie z 2009 r. stanowi, że z zastrzeżeniem ust. 2 – do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.

Ubocznie jedynie wspomnieć należy, że wcześniejsze rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. z 2002 r. nr 132, poz. 1115) – które zostało wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 (Dz.U. z 2008 r. nr 116, poz. 740) uznane za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – również przewidywało w § 10, że postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Trafnie też organ II instancji zwrócił uwagę na uchybienie PPIS w O.[...] co do zastosowania w sprawie przepisu § 10 rozporządzenia z 2002 r. i zarazem stwierdził brak istotnego wpływu tego uchybienia na wynik sprawy.

Wobec powyższego, ze względu na brzmienie przepisu § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 2009 r., oparcie przez organy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie na podstawie przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. należy uznać za prawidłowe.

Zgodnie z art. 235¹ Kodeksu pracy (w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2009 r., czyli wejścia w życie ustawy z 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Dz.U. nr 99, poz. 825) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Z kolei na gruncie wydanego na podstawie art. 231 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w brzmieniu ówcześnie obowiązującym) rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. za chorobę zawodową była uznawana choroba określona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy (§ 1 ust. 1). Przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględniało się rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt z chorymi zakaźnie lub z materiałem pochodzącym od tych chorych oraz z czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe (§ 1 ust. 2).

W następnej kolejności podkreślić trzeba, że kwestionowana decyzja została wydana na skutek przeprowadzenia niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej dowodów, ich właściwej oceny, prawidłowych ustaleniach faktycznych co do najistotniejszych okoliczności sprawy, które znalazły odpowiedni wyraz w motywach rozstrzygnięć organów obydwu instancji.

Aktualny kształt postępowania diagnostycznego jest zaś taki, że decydujący charakter ma orzeczenie placówki II stopnia, co wynika z brzmienia § 7 ust. 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 2009 r., stanowiącego, że orzeczenie wydane w wyniku ponownego badania jest ostateczne. Podobne wnioski należy również wywieść z analizy przepisów § 7, § 8 ust. 1 i § 9 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r. Ostatnie z powołanych rozporządzeń w § 10 ust. 1 przewidywało, że na podstawie orzeczenia, o którym mowa w § 8, oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego właściwy ze względu na siedzibę zakładu pracy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia.

Orzeczenia lekarskie placówek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych mają charakter opinii biegłego i prawidłowo sporządzone pod względem formalnym są dla organu wiążące. Nie oznacza to jednak, że zakwestionowanie orzeczenia lekarskiego nie jest w ogóle możliwe. Jednakże należy mieć na uwadze, że zakwestionowania orzeczenia lekarskiego można dokonać tylko pod względem formalnym (np. wydanie przez nieuprawnionego lekarza, czy w nieprawidłowej formie). Nie może to jednak dotyczyć treści merytorycznej tych orzeczeń. Zakwestionować orzeczenie lekarskie można także w przypadku, gdy w materiale dowodowym sprawy znajdują się inne orzeczenia lekarskie o odmiennej treści, lecz nawet wówczas organy i sąd nie są uprawnione do zakwestionowania merytorycznie treści orzeczenia, a jedynie mogą domagać się wydania dalszych orzeczeń przez inne uprawnione podmioty w celu ujednolicenia stanowiska (tak NSA w wyroku z dnia 23 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 617/12, LEX nr 1219165, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec tego – w braku racjonalnych podstaw do zakwestionowania rzetelności przeprowadzonych badań, interpretacji ich wyników i ostatecznie wyciągniętych wniosków przez jednostkę orzeczniczą medycyny pracy – za miarodajne dla oceny stanu zdrowia skarżącego należy uznać zarówno konkluzję, jak i motywy orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, tj. jednostki uprawnionej do orzekania w sprawach chorób zawodowych (jako jednostka II instancji), do której skarżący został skierowany przez organ I instancji w związku z zarzutami dotyczącymi nierzetelności i stronniczości ośrodków [...] Medycyny Pracy wcześniej wydających orzeczenia w przedmiotowej sprawie.

Należy przy tym podkreślić, że nie ma żadnych rozbieżności pomiędzy orzeczeniem tego Instytutu nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. wraz z korektą z dnia [...] lutego 2015 r. a wcześniejszymi orzeczeniami jednostek [...] Medycyny Pracy, tj. w: 1) [...] Zakładzie Medycyny Pracy w [...] – orzeczeniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. uzupełnionego pismami z dnia [...] kwietnia 2004 r. i z dnia [...] maja 2004 r. oraz orzeczeniem nr [...] z dnia 7 marca 2005 r. i 2) orzeczeniami Centrum Naukowego Medycyny [...] w [...] – orzeczeniem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2001 r. uzupełnionego pismami z dnia [...] maja 2006 r. i z dnia [...] września 2006 r. Wszystkie wymienione orzeczenia stwierdzały brak podstaw do rozpoznania u strony schorzenia w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego, tj. choroby wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych określonego w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r.

Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest łączne wystąpienie czynników w postaci pracy w warunkach szkodliwych i rozpoznanie schorzenia jako choroby zawodowej przez upoważnioną placówkę lekarską oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy pracą w takich warunkach a chorobą. Brak rozpoznania choroby zawodowej wyklucza jej stwierdzenie przez organ sanitarny, nawet mimo istnienia pozostałych przesłanek. Zatem do uwzględnienia żądania skarżącego w przedmiotowej sprawie dojść nie mogło. W tym miejscu godzi się podkreślić, że narażenie skarżącego na działanie czynników szkodliwych w miejscu pracy, tj. wystąpienie narażenia zawodowego, zostało do pewnego stopnia uznane przez organ I instancji, jednak kwestie te są pozbawione doniosłości prawnej wobec tego podstawowego ustalenia, że stwierdzone u skarżącego schorzenie w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli nie może być uznane za chorobę zawodową, gdyż to byłoby możliwe jedynie w przypadku stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego. Tymczasem wszystkie orzekające w sprawie jednostki medycyny pracy nie stwierdziły u skarżącego tego rodzaju niewydolności. Brak jest jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania diagnozy ośrodków medycznych, wyspecjalizowanych w badaniu chorób zawodowych, w tym związanych z praca w [...]. W konsekwencji, niezależnie od tego jaka była etiologia (przyczyna) wystąpienia u skarżącego rozpoznanego przewlekłego zapalenia oskrzeli, schorzenie to nie może być uznane za chorobę zawodową wymienioną w poz. 4 wykazu chorób zawodowych określonego w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r., skoro nie towarzyszy temu schorzeniu niewydolność narządu oddechowego. Wobec tego dalsze badanie narażenia zawodowego w miejscu pracy skarżącego – w odniesieniu do schorzenia narządu oddechowego – i ewentualnych przyczyn wystąpienia u skarżącego schorzenia oskrzeli (poszukiwania związków pomiędzy przewlekłym zapaleniem oskrzeli a warunkami pracy) było całkowicie bezprzedmiotowe. Co więcej, pozbawione było podstaw pranych i faktycznych żądanie przeprowadzania w stosunku skarżącego kolejnych badań diagnostycznych, skoro wszystkie dotychczas badające stronę jednostki orzecznicze – w tym wskazany przez prawodawcę w § 9 ust. 1 i § 10 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 2009 r. Instytut Medycyny Pracy im. prof. dr. med. Jerzego Nofera w Łodzi, który prowadzi Centralny Rejestr Chorób Zawodowych – nie stwierdziły u skarżącego niewydolności narządu oddechowego. Nie sposób obciążać organów prowadzących postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej obowiązkiem tak długotrwałego prowadzenia postępowania i powoływania coraz nowych dowodów, aż uzyskałyby orzeczenie medyczne zgodne z przeświadczeniem skarżącego co do jego stanu zdrowia. Sąd całkowicie podziela w tym względzie stanowisko skarżonego organu. Ponadto warto zauważyć, że powoływany przez skarżącego brak przeprowadzenia badań diagnostycznych nie wytrzymuje konfrontacji z całokształtem obszernego materiału dowodowego zgromadzonego przez organy orzekające w przedmiotowej sprawie. Dodać należy, że organy w niniejszej sprawie w ogóle nie wypowiadały się na temat domniemanego badania skarżącego w dniu 8 października 2012 r. w [...] Centrum Medycyny Pracy w [...], bowiem podstawowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy nr [...] wraz z korektą z dnia [...] lutego 2015 r. oparte było na badaniach wykonanych przez ten ośrodek w trakcie hospitalizacji skarżącego w Instytucie w dniach 19-24 kwietnia 2009 r. Również orzeczenia ośrodków (jednostek I i II instancji) [...] Medycyny Pracy w sposób oczywisty nie były oparte na powołanym przez stronę domniemanym badaniu, skoro orzeczenia te zostały wydane znacznie wcześniej.

Reasumując wszystkie dotychczasowe rozważania, Sąd stwierdza, że żadna z placówek diagnostycznych nie stwierdziła u skarżącego niewydolności narządu oddechowego, wobec czego nie rozpoznała też choroby zawodowej narządu oddechowego (oskrzeli) – i to nie tylko w kontekście przepisów obowiązujących w dacie stwierdzenia schorzenia oskrzeli u skarżącego, tj. choroby wymienionej pod poz. 4 załącznika (wykazu chorób) do rozporządzenia wykonawczego w sprawie chorób zawodowych z 1983 r., ale i współcześnie obowiązujących przepisów, tj. pod poz. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 2009 r.

Jak to już dostatecznie wyjaśniono w uzasadnieniach decyzji organów sanitarnych obydwu instancji, warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek określonych przepisami rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 1983 r., tj. wykonywanie zatrudnienia w warunkach występowania czynnika szkodliwego dla danego narządu w środowisku pracy oraz ustalenie, że nastąpiło schorzenie (uszkodzenie) tego narządu w postaci objętej wykazem chorób zawodowych, co może być przyczynowo związane z warunkami pracy, w których występował ten szkodliwy czynnik. Ponadto organy – wobec braku uzasadnionych podstaw do zakwestionowania rzetelności i przydatności dowodowej orzeczeń jednostek medycyny pracy – po pozytywnym formalnym zweryfikowaniu tych opinii były w zasadzie związane uzyskanymi orzeczeniami, a szczególnie ostatnim orzeczeniem Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, również przy częściowym uwzględnieniu argumentów skarżącego, prawidłowo ustaliły brak przesłanki w postaci występowania u skarżącego choroby wskazanej pod poz. 4 wykazu chorób z 1983 r., skoro nie została u skarżącego stwierdzona niewydolność narządu oddechowego. Wobec tego pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było rozważanie, czy zdiagnozowane przewlekłe zapalenie oskrzeli mogło zostać spowodowane przez czynniki występujące w środowisku pracy skarżącego.

Dodać należy, że skarżący miał zagwarantowane wszystkie niezbędne uprawnienia procesowe w trakcie postępowania administracyjnego, o czym świadczy obszerność zgromadzonego materiału dowodowego [...], potwierdzająca częściowe uwzględnienie stanowiska skarżącego i poddanie go badaniom diagnostycznym kilku ośrodków medycyny pracy w kierunku rozpoznania choroby zawodowej – schorzenia narządu oddechowego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.