Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 264/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2009-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7 art. 10 par. 1 art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa, Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu [...] i miasta [...] z siedzibą w K. z dnia [...] nr [..], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego T.M. kwotę [...] ([...]) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] i miasta [...] z siedzibą [...] z dnia [...] nr [...] odmawiającą T.M. przyznania płatności bezpośrednich na rok 2004.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że dniu w 15 czerwca 2004 r. T.M. złożył w Biurze Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004. We wniosku zadeklarował działki rolne położone na 66 działkach ewidencyjnych, zlokalizowanych w województwie [...]. W dniu 4 października 2004 r. w gospodarstwie producenta rolnego została przeprowadzona kontrola na miejscu, w toku której na działkach oznaczonych identyfikatorami A, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, R, S, T, U, W, X, Y, Z, AA, AB, AC, AD, AH, AG, Al, AJ, AM, AN, AO, AP, AR, AS, AT, AU, AW, AX, AY, AZ, BA, BB, BC, BD, BE, BF, BG, BH, BI, BJ, BK, BL, BM, BN, BO, BP, BR, BU, stwierdzono brak dobrej kultury rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Na działce oznaczonej identyfikatorem E stwierdzono, iż zadeklarowany gatunek rośliny uprawnianej (łąki, pastwiska - 8,58 ha; UPO) jest niezgodny ze stwierdzonym w trakcie kontroli na miejscu (ugór - 5,87 ha; JPO). Działek oznaczonych jako D i BT nie skontrolowano z uwagi na brak dostępu do nich, gdyż działka była ogrodzona. Ponadto, w wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, iż powierzchnia, kwalifikująca się do przyznania płatności do gruntów rolnych, wyniosła zaledwie 0,97 ha, co w stosunku do powierzchni zadeklarowanej do płatności - 31,49 ha, spowodowało zawyżenie powierzchni zadeklarowanej we wniosku o 3.146,39%. W związku z zawyżeniem deklaracji powierzchni działek rolnych w stosunku do stwierdzonej w trakcie czynności kontrolnych, Kierownik Biura Powiatowego Agencji wydał decyzję z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, w oparciu o przepisy RK (WE)

nr [...] z dnia [...] oraz RK (WE) nr [...] z dnia [...], od której to decyzji T.M. złożył odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji. W treści odwołania podniósł, iż kontrola w jego gospodarstwie została przeprowadzona

w sposób nierzetelny, a ustalenia zawarte w protokole nie odzwierciedlają stanu faktycznego w jego gospodarstwie, wobec czego, wyniki z przeprowadzonej kontroli nie mogą być podstawą do wydania decyzji odmawiającej mu przyznania płatności do gruntów rolnych za rok 2004. Wskutek tego odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji skierował gospodarstwo producenta do ponownej kontroli na miejscu, z uwagi na fakt, iż producent nie będąc obecnym przy kontroli, nie otrzymał w sposób prawidłowy protokołu z czynności kontrolnych, przez co nie został mu zagwarantowany udział w każdym stadium postępowania i nie umożliwiono mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. W trakcie czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniu 23 maja 2005 r. po raz kolejny stwierdzono szereg nieprawidłowości na działach rolnych, zgłoszonych do objęcia systemem dopłat bezpośrednich, w tym na działce oznaczonej we wniosku producenta identyfikatorem A stwierdzono, iż cała powierzchnia działki nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., co - na podstawie art. 143b pkt 4 i 5 RR (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. - wykluczyło działkę z objęcia ją płatnością w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej. Także, na działce oznaczonej we wniosku identyfikatorem F, stwierdzono, iż cała powierzchnia działki nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., co także wykluczało ją na podstawie ww. przepisów z płatności. Ponadto, na działkach oznaczonych we wniosku producenta rolnego identyfikatorami: G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, R, S, T, U, W, X, Y, Z, AA, AB, AC, AD, AH, AG, Al, AJ, AM, AN, AO, AP, AR, AS, AT, AU, AW, AX, AY, AZ, BA, BB, BC, BD, BE, BF, BG, BH, BI, BJ, BK, BL, BM, BN, BO, BP, BR, BU stwierdzono, iż cała powierzchnia działek także nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., co wykluczało je z tej samej przyczyny z płatności w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej. Natomiast, na działce oznaczonej we wniosku producenta identyfikatorem E stwierdzono, iż zadeklarowany gatunek rośliny uprawnianej (łąki, pastwiska - 8,58 ha; UPO) jest niezgodny ze stwierdzonym w trakcie kontroli na miejscu (ugór - 5,87 ha; JPO). Z uwagi na stwierdzoną grupę upraw niższą (JPO), aniżeli deklarowana (UPO), działkę wykluczono z płatności. Również, na działce oznaczonej we wniosku identyfikatorem BS stwierdzono, iż zadeklarowana powierzchnia działki rolnej (0,18 ha) jest większa od stwierdzonej w trakcie kontroli na miejscu (0,00 ha). Z uwagi na zawyżenie powierzchni zgłoszonej do płatności, wykluczono kontrolowane działki z płatności. Natomiast, działek oznaczonych identyfikatorami D i BT nie skontrolowano, gdyż były to działki ogrodzone zabudowaniami, na których stoją maszyny rolnicze i nie było do nich dostępu. Działki nie zostały zakwalifikowane do płatności z uwagi na brak stwierdzonej uprawy. Stan faktyczny zastany na działce był widoczny w materiale zdjęciowym, załączonym do akt. W dniu 15 kwietnia 2005 r. T.M. osobiście odebrał kopię protokołu z czynności kontrolnych z dnia

4 października 2004 r.

W wyniku rozpoznania odwołania T.M., Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...].

T.M. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji ze względu na ich wydanie bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia

8 marca 2006 r. o sygn. akt I SA/Sz 564/05 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa. Sąd uznał, że decyzje te zostały wydane

z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odwołując się do uregulowania art. 10 § 1 K.p.a., zgodnie

z którym, organ administracji państwowej ma obowiązek zagwarantowania stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zagwarantowania stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz przedstawionych zarzutów, Sąd wskazał, że z obowiązku tego organ I instancji nie wywiązał się. Sąd uznał także, że zarówno organ I jak i drugiej instancji nie wypełniły w swoim działaniu dyspozycji zawartych w treści przepisu art. 107 § 3 K.p.a., albowiem w treści wydanej decyzji powinno znaleźć się pełne odzwierciedlenie zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia, czego organy nie uczyniły. Według Sądu, organ odwoławczy naruszył również zasadę dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą z mocy prawa jest zobowiązany do ponownego rozpatrzenia merytorycznie sprawy, co oznacza, że nie może poprzestać na kontroli decyzji organu I instancji.

Konkludując, Sąd wskazał także, że uzasadnienia decyzji nie może zastąpić dokumentacja fotograficzna działek, załączona do akt sprawy.

Rozpatrując ponownie wniosek o przyznanie płatności, Kierownika Biura Powiatu [...] i miasta K. z siedzibą w K. decyzją z dnia

[...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia

18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.), art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 rozporządzenia Komisji (WE)

nr 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003 r. ustanawiającego środki przejściowe dla stosowania w odniesieniu do 2004 r. rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999

w zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji, art. 32 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe przepisy w zakresie stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli dla niektórych schematów pomocowych Wspólnoty ustanowionego na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 3508/92, art. 143b pkt 4 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia

29 września 2003r. ustanawiającego wspólne zasady dla mechanizmów bezpośredniego wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone mechanizmy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001, odmówił T.M. przyznania płatności na rok 2004 z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej (kod EFOiGR 050212020000001, krajowa pozycja budżetowa 99999999999) oraz Uzupełniającej Płatności Obszarowej - inne (kod EFOiGR 050404000000401, krajowa pozycja budżetowa 00003301038).

W uzasadnieniu decyzji organ ten wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych w dniu 23 maja 2005 r., ustalono, iż działki rolne (oznaczenia literowe odpowiadają oznaczeniom we wniosku): A, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O P, R, S, T, U, W, X, Y, Z, AA, AB, AC, AD, AH, AG, Al, AJ, AK, AL, AM, AN, AO, AP, AR, AS, AT, AU, AW, AX, AY, AZ, BA, BB, BC, BD, BE, BF, BG, BH, BI, BJ, BK, BL, BM, BN, BO, BP, BR, BU nie były użytkowane rolniczo na dzień 30 czerwca 2003 r., co wynika z fotografii, stanowiących załączniki do protokołu z dnia 23 maja 2005 r., gdyż na zdjęciach widać kilkuletnie samosiewy drzew (sosny, świerki i brzozy), liczne krzaki i trwałe zachwaszczenie, a - zgodnie z Decyzją Rady Unii Europejskiej z dnia 22 marca 2004 r. zmieniającą Akt dotyczący przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w Traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej w następstwie reformy wspólnej polityki rolnej (opubl. Dz.U. L 93 z 30 marca 2004 r.) - obszar użytków rolnych nowego Państwa Członkowskiego, objęty systemem jednolitej płatności obszarowej, stanowi część wykorzystywanych użytków rolnych utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., niezależnie od tego, czy w tym dniu była na nich prowadzona produkcja czy też nie, oraz, jeśli jest to właściwe, jest dostosowany zgodnie z obiektywnymi kryteriami określonymi przez to nowe Państwo Członkowskie po zatwierdzeniu przez Komisję (art. 143 b).

Ponadto, organ wskazał, że zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej, stosowanego do sprawy na mocy art. 53 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, utrzymywaniem gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska jest:

1. uprawa roślin lub ugorowanie - w przypadku gruntów ornych;

2. koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie

do dnia 31 lipca - w przypadku łąk;

3. koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie

do dnia 30 września - w przypadku łąk trzęślicowych, zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych

i poprawy dobrostanu zwierząt;

4. wypasanie zwierząt w okresie wegetacyjnym traw lub koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca

- w przypadku pastwisk.

Ponadto, organ ten wskazał, że - zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia

18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i z art. 143b pkt 4 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. oraz rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r.

(Dz. U. Nr 65, poz. 600 ze zm.) - te uchybienia wykluczają prawo producenta

w odniesieniu do działki rolnej w części, na której stwierdzono nieprawidłowości, do ubiegania się o przyznanie płatności w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej, czyli systemu płatności jednolitych oraz wszelkich innych systemów pomocy ustanowionych zgodnie z tytułem IV rozporządzenia (WE) nr 1782/2003,

z wyjątkiem systemów ustanowionych, zgodnie z rozdziałem 7, 11 oraz 12 tego tytułu.

Dalej, organ wyjaśnił, że co do działki rolnej E, z przeprowadzonej kontroli wynika, iż zadeklarowany gatunek rośliny uprawianej na tej działce (łąki, pastwiska) jest niezgodny ze stanem faktycznym stwierdzonym w trakcie kontroli na miejscu. Stwierdzony rodzaj użytkowania nie kwalifikuje się do płatności JPO ani UPO, albowiem jak wynika z materiału dowodowego na działce nie było łąki. Zgodnie zaś

z art. 2 pkt 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 łąką (trwałym użytkiem zielonym) jest grunt zajęty pod uprawę trawy lub innych upraw zielnych naturalnych lub powstałych w wyniku działalności rolniczej (zasianych), nie włączony

do płodozmianu przez pięć lat lub dłużej. Według organu, stwierdzone uchybienia wykluczają w części, na której stwierdzono nieprawidłowości, działki rolne z płatności JPO i UPO, na podstawie art. 2 pkt 1a rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i art. 2 pkt 2 Ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych.

Odnosząc się natomiast do działki rolnej BS, organ podał, że zadeklarowana powierzchnia działki rolnej wynosi 0,18 ha. W wyniku kontroli na miejscu w dniu

23 maja 2005 r. stwierdzono, że zadeklarowana powierzchnia nie kwalifikuje się

do płatności JPO i UPO z uwagi na kilkuletnie samosiewy drzew, liczne krzaki

i trwałe zachwaszczenie, ponadto powierzchnia stwierdzona jest mniejsza niż minimalna powierzchnia działki rolnej uprawniona do płatności (0,10 ha), co obliguje organ do wykluczenia działki rolnej z płatności JPO i UPO. Ponadto, działki rolne E

i BS ze względu na położenie w jednym kompleksie pomierzono razem, a następnie powierzchnię zmierzoną przyjęto do działki rolnej E. Co do działek rolnych D i BT,

w trakcie kontroli na miejscu stwierdzono, że działki zadeklarowane we wniosku nie spełniają kryteriów definicji działki rolnej zawartej w art. 2 pkt 1a rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r.,

w rozumieniu których działka rolna to zwarty obszar gruntu o powierzchni co najmniej 0,10 ha, na którym jeden rolnik prowadzi jedną grupę upraw. Na fotografiach widać, iż na działkach znajdują się zabudowania gospodarskie i mieszkalne, nie zaś obszar gruntu, na którym prowadzona jest grupa upraw. Powyższe skutkować musiało odmową przyznania płatności na działki D i BT.

Reasumując, organ stwierdził, że w wyniku przeprowadzonej kontroli ustalono, że powierzchnia należna do wnioskowania o przyznanie płatności bezpośrednich (jednolitej i uzupełniającej) wynosi 0,97 ha. Cała wnioskowana powierzchnia wynosiła 31,49 ha. Zatem, różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną we wniosku,

a stwierdzoną (kwalifikującą się do płatności) wynosiła 30,52 ha (31,49 - 0,97), co stanowiło zawyżenie powierzchni deklarowanej we wniosku o 3146,39 % w stosunku do powierzchni stwierdzonej. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r.

o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych w związku z art. 51 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, okoliczność ta skutkuje odmową przyznania płatności. Płatności bowiem przysługują posiadaczowi gospodarstwa rolnego, na będące

w jego posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, przy czym powierzchnia gospodarstwa kwalifikująca się do dopłat nie może być mniejsza niż 1,0 ha, zaś minimalna powierzchnia działki rolnej kwalifikująca się do dopłat nie może być mniejsza niż 0,1 ha.

Organ także wskazał, że dał wiarę wynikom kontroli i zaznaczył, że w toku postępowania wnioskodawca nie kwestionował autentyczności fotografii załączonych do akt sprawy; podnosił jedynie, że kontrole odbyły się bez uprzedzenia, bez jego udziału, jednakże organ nie dał wiary temu oświadczeniu, gdyż z wyjaśnień pracowników dokonujących kontroli wynika, że wnioskodawca był uprzedzony

o kontroli, tam gdzie uprzedzenie takie było wymagane, także w przypadku ponownej kontroli wielokrotnie podejmowano próby powiadomienia wnioskodawcy. W sytuacji, w której, na mocy przepisów szczególnych (art. 17 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001) uprzedzenie takie nie było wymagane, kontrolujący przeprowadzili kontrolę bez udziału wnioskodawcy.

Następnie, organ powołując się na art. 17 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 wskazał, że kontrola na miejscu jest niezapowiedziana, dopuszcza się wcześniejsze powiadomienie ograniczone do absolutnie niezbędnego minimum pod warunkiem, że cel kontroli nie jest zagrożony, powiadomienie takie, poza odpowiednio uzasadnionymi przypadkami, nie przekracza 48 godzin. Organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie producent rolny był poinformowany

o terminie kontroli gospodarstwa, ponieważ kontrola obejmowała sprawdzenie spełnienia wymogów ONW, a zatem miał on obowiązek w niej uczestniczyć lub upoważnić do uczestnictwa inną osobę lub pełnomocnika.

Ponadto, organ wskazał, że art. 17 pkt 3 rozporządzenia Komisji (WE)

nr 2419/2001 stanowi, że jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwi przeprowadzenie kontroli na miejscu, stosowny wniosek lub wnioski o pomoc

są odrzucane. W przepisach brak jest uregulowań dotyczących terminu przeprowadzenia kontroli gospodarstwa. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie płatności zobowiązał się do udostępniania osobom upoważnionym

do wykonywania czynności kontrolnych wstępu na teren gospodarstwa rolnego

(bez ograniczeń terminowych), a także okazania wszystkich niezbędnych dokumentów potwierdzających dane zawarte we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.

Według organu, w sprawie w stosunku do gruntów rolnych o powierzchni 30,52 ha deklarowanych do płatności obszarowych, kontrola gospodarstwa stwierdziła brak dobrej kultury rolnej, w związku z czym, odmowa dotyczyć musiała wszystkich wnioskowanych działek i płatności.

W odwołaniu od powyższej decyzji T.M. wniósł o uchylenie decyzji oraz wydanie decyzji przyznającej dopłaty. Według niego, organ w decyzji nadal nie uwzględnił wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie, zgodnie z którymi, postępowanie zmierzające do wydania decyzji administracyjnej powinno być przeprowadzone w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z poszanowaniem zasad postępowania zawartych w przepisach art. 7, 77 § 1, 10 § 1 i art. 10 § 3, a dokumentacja fotograficzna działek, załączona do akt, nie może zastąpić uzasadnienia decyzji.

Ponadto, T.M. podniósł, że nie zgadza się z wynikami przeprowadzonej kontroli na miejscu, albowiem na działkach zgłoszonych do płatności (położonych w obrębie [...]) dokonywał, zgodnie z wymogami prawnymi wykaszania traw, usunął znaczną ilość drzew w latach 2002 i 2003 (niepodlegających ustawie o ochronie przyrody), usunął pozostałe drzewa w wieku od koło 5 lat do około 20 lat w 2004 r. i 2005 r., tj. drzewa podlegające ochronie na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody oraz, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa z 2004 r. o utrzymaniu gruntów w dobrej kulturze, natomiast, na pozostałym obszarze wykosił trawy w wymaganym prawem terminie; podał także, że na tym terenie nie rosły drzewa ani krzewy. W związku tym, nie zgodził się z wynikami kontroli przeprowadzonej w roku 2005, podczas której stwierdzono, iż na działkach nie była prowadzona działalność rolnicza od 30 czerwca 2003 r. T.M. zarzucił również, iż nie jest możliwe, aby komisja, która przeprowadzała kontrolę w maju 2005 r. mogła stwierdzić, że latem 2004 r. nie były skoszone trawy. Podniósł także, że brak możliwości przeprowadzenia kontroli na ogrodzonych działkach D i BT nie może stanowić przesłanki do uznania, że te działki nie istnieją.

W wyniku rozpoznania odwołania T.M., Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ww. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie, organ odwoławczy wskazał, że w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającym wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników (Dz.U. UE.E.03 270. L) dodany został tytuł IVA "Wprowadzenie systemów wsparcia w nowych państwach członkowskich", a w nim przepis art. 143b, który reguluje System Jednolitej Płatności Obszarowej. Zgodnie z art. 143b ust. 4, obszar użytków rolnych nowego Państwa Członkowskiego objęty system jednolitej płatności obszarowej stanowi część wykorzystywanych użytków rolnych utrzymywanych

w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., niezależnie od tego czy w tym dniu była na nich prowadzona produkcja czy też nie. Przy czym "wykorzystywane użytki rolne" oznaczają całkowity obszar obejmujący grunty orne, trwałe użytki zielone, trwałe plantacje, ogródki przydomowe tak jak zostały ustalone przez Komisję (EUROSTAT) dla jej celów statystycznych. Z kolei art. 143 b ust. 5 stanowi, iż do celów przyznania płatności w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej, wszystkie działki rolne odpowiadające kryterium określonym w ust. 4 kwalifikują się do tych płatności. Zgodnie zaś z przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r.

o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, przysługują płatności (art. 2 ust. 1). Producent rolny, chcąc ubiegać się o płatności do gruntów rolnych, zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, powinien wypełnić wniosek, w którym należy złożyć oświadczenie o powierzchni użytków rolnych, będących w jego posiadaniu, które są utrzymywane w dobrej kulturze rolnej. Wysokość płatności w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn deklarowanej przez rolnika powierzchni kwalifikującej się do objęcia płatnościami, po uwzględnieniu wszelkiego rodzaju zmniejszeń z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości i stawek płatności na 1 ha tej powierzchni.

Organ odwoławczy dalej wyjaśnił, że zasady przeprowadzania kontroli wniosków o płatności bezpośrednie do gruntów rolnych określa rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG)

nr 3508/92. Rozporządzenia to przewiduje, że kontrole administracyjne oraz kontrole na miejscu są przeprowadzane w sposób zapewniający skuteczną weryfikację zgodności wniosków o płatności z warunkami, zgodnie z którymi przyznawana jest pomoc. Jednocześnie, w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 2199/2003 z dnia

16 grudnia 2003 r. ustanawiającego przejściowe środki działania dla celów stosowania w roku 2004 rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie mechanizmu jednolitej płatności powierzchniowej wobec Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji, określone zostały sankcje dla rolników

z tytułu nieprawidłowych powierzchni działek rolnych, wykrytych w trakcie kontroli jak i z tytułu nieprzestrzegania minimalnych wymagań utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, określonych przez każde z państw członkowskich. Zgodnie

z rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 2199/2003, jeżeli w wyniku kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu stwierdzona różnica między powierzchnią zgłoszoną, a powierzchnią uprawnioną przekracza 3%, ale nie przekracza 30% powierzchni uprawnionej, kwota do przyznania w ramach systemu jednolitej płatności powierzchniowej, ulega redukcji na dany rok o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeżeli różnica będzie przekraczać 30% powierzchni uprawnionej, rolnikowi nie jest przyznawana żadna pomoc na dany rok. Natomiast, jeżeli zostanie dowiedzione, iż różnice między powierzchnią zgłoszoną we wniosku, a powierzchnią uprawnioną, wynikają z zamierzonych i świadomych działań rolnika, pomoc do której rolnik mógłby być uprawniony nie jest przyznawana na dany rok kalendarzowy, gdy różnica przekracza w powierzchni deklarowanej w stosunku do stwierdzonej wynosi 20%.

Następnie, organ wskazał, że w celu zweryfikowania poprawności złożonego przez skarżącego wniosku, w dniu 23 maja 2005 r. została przeprowadzona kontrola na miejscu. Najistotniejszą kwestią było ustalenie w trakcie kontroli, czy dane podane przez T.M. we wniosku o płatności bezpośrednie są zgodne ze stanem faktycznym oraz stwierdzenie, czy na całym obszarze przestrzegane są wymagania definiujące dobrą kulturę rolną.

W wyniku kontroli ustalono nieprawidłowości, które wskazują w sposób bezsporny, że producent nie spełnił wymagań art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. Podczas kontroli przeprowadzonej przez inspektorów na działkach rolnych nie było śladów prowadzenia działalności rolniczej. Na większości działek rolnych stwierdzono odłóg (który nie kwalifikuje się do płatność). Liczne zadrzewienie występujące na działkach zgłoszonych do płatności, są dowodem na to, iż nie była na nich prowadzona produkcja rolna, a tym samym nie został spełniony podstawowy warunek przyznania pomocy, jakim jest prowadzenie działalności rolniczej na gruntach w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (art. 2 ust. 1 ustawy). Istotą płatności obszarowych jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty, tzn. dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony itp., w celu utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Według organu, utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze, to przede wszystkim pewne standardy gospodarowania na użytkach rolnych i zielonych, dzięki którym możliwa będzie ochrona wód i gleb, zapobieganie ekspansji chwastów ruderalnych (wieloletnich),

a także tworzenie wartościowych łąk i pastwisk. Rolnicy powinni stosować zasady dobrej kultury rolnej, nie dlatego, że są do nich zobligowani z mocy prawa, ale przede wszystkim dlatego, że jest to podstawowy element prowadzenia produkcji rolnej, który zapewnia utrzymanie odpowiedniej produktywności czynników produkcji oraz opłacalność gospodarstw.

Organ ten także wskazał, że w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej określono szczegółowe warunki, jakim winny być poddawane grunty rolne zgłaszane do dopłat, aby można było uznać, że są utrzymywane w dobrej kulturze rolnej. Na podstawie tych przepisów uznaje się, że grunty orne są utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, jeżeli jest prowadzona na nich uprawa roślin lub ugorowanie, natomiast w przypadku łąk i pastwisk okrywa roślinna jest koszona i usuwana co najmniej raz w roku, w terminie do dnia 31 lipca, lub są na nich wypasane zwierzęta w okresie wegetacyjnym traw. Organ wskazał, że wniosek pod względem faktycznym nie był prawidłowy, producent rolny nie wykazał

w toczącym się postępowaniu administracyjnym, że nie jest winny nieprawidłowości, a to na producencie rolnym ciąży obowiązek deklarowania tylko tych powierzchni, które faktycznie użytkuje, zgodnie z regułami dobrej kultury rolnej.

Organ odnosząc się dalej do zarzutu braku rzetelności przeprowadzonej kontroli w terenie, uznał, iż kontrole na miejscu są wykonywane zgodnie

z art. 25 Rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. który stanowi, iż kontrole na miejscu przeprowadzone są bez uprzedzenia. Jeżeli jednak nie zagrażałoby to celowi kontroli, można zawiadomić o niej z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do koniecznego minimum. Okres wyprzedzenia nie może przekraczać 48 godzin z wyjątkiem uzasadnionych przypadków. Organ zauważył,

iż do zagadnienia dotyczącego powiadamiania o terminie kontroli w terenie, odnosi się również pkt 29 Preambuły Rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004, w którym wskazano: "(...) jeśli chodzi o kontrole, dotyczące zgodności z kryteriami kwalifikowalności, kontrole na miejscu powinny być z reguły niezapowiedziane". Wobec tego, kontrole w terenie, co do zasady, są niezapowiedziane z uwagi na fakt, iż powiadomienie o kontroli mogłoby zagrażać celowi kontroli.

Ponadto, organ ten stwierdził, że w sprawie zostały przeprowadzone dwie kontrole. Przed każdą z nich kontrolerzy podejmowali szereg prób powiadomienia producenta rolnego o jej terminie, jednakże pomimo jego nieobecności przy kontroli, jego prawo do czynnego udziału w postępowaniu - jako strony postępowania - było chronione poprzez przekazanie mu protokołu. Ten tryb postępowania mieści się

w istocie zasady określonej w art. 10 k.p.a., stanowi bowiem przejaw zapewnienia stronie udziału w każdym stadium postępowania i umożliwia wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.

Następnie, organ odwoławczy wyjaśnił, że w toku przeprowadzonej kontroli na miejscu w dniu 23 maja 2005 r. i w dniu 4 października 2005 r. dokonano weryfikacji informacji zawartych przez producenta we wniosku. Kontrolerzy stwierdzili brak śladów działalności rolniczej na gruntach zgłoszonych do płatności. Na potwierdzenie powyższego stanowiska kontrolerzy sporządzili odpowiednie adnotacje w protokole i wykonali materiał dowodowy w postaci dokumentacji fotograficznej. Analizując protokół z kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie T.M., organ stwierdził, iż warunek utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej przez producenta nie został spełniony. Szata roślinna występująca na gruncie dowodzi, iż na tych działkach nie była prowadzona działalność rolnicza w 2004 r. Jak wynika z protokołu oraz załączonych zdjęć, T.M. nie przeprowadził na gruntach podstawowych zabiegów zarówno pratotechnicznych jak i agrotechnicznych. Świadczą o tym występujące na gruntach silne zachwaszczenie oraz zadrzewienie. Organ wyjaśnił, że w razie wykonania jakichkolwiek zabiegów pratotechnicznych na gruncie nie występowałyby chwasty ruderalne (wieloletnie). Organ odwoławczy dodał, że wszystkie stwierdzone nieprawidłowości zostały szczegółowo opisane w miejscu przeznaczonym na adnotacje inspektorów terenowych oraz udokumentowane materiałem dowodowym w postaci szkiców polowych z pomiaru działek rolnych i zdjęć fotograficznych. Na każdej fotografii umieszczono tablicę informacyjną wypełnioną danymi pozwalającymi na dokładną identyfikację sfotografowanej działki rolnej. Według organu, dokumentacja fotograficzna załączona do protokołu, w sposób niebudzący wątpliwości, potwierdza dane opisowe zawarte w protokole. Według organu, składane przez T.M. oświadczenia, które w większości nie wnosiły niczego istotnego do sprawy, nie zasługiwały na uwzględnienie przez organ.

Odnosząc się do dalszych zarzutów odwołania, organ odwoławczy wskazał, że T.M. - powołując się na definicję użytków zielonych zawartą w rozporządzeniu nr [...]- sugerował, iż ma ona zastosowanie w niniejszej sprawie, tymczasem powoływane rozporządzenie (WE) nr 1254/1999 to rozporządzenie Rady (WE) z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny (Dz. U. UE.L.99.160.21 ze zm.), które m.in. w rozdziale pierwszym reguluje problematykę płatności bezpośrednich funkcjonujących na tym rynku, w tym premii specjalnych dla obliczenia której, zgodnie z art. 12 należy ustalić obszar przeznaczony na pasze oraz premie ekstensywną uregulowaną w art. 1.3,

a który określa zasady ustalania obszaru przeznaczonego na pasze dla potrzeb tej premii, nie dotyczy natomiast systemu jednolitej płatności obszarowej do gruntów rolnych i nie ma bezpośredniego przełożenia.

Mając na uwadze sankcję zastosowaną wobec T.M. w postaci odmowy przyznania płatności, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji wyjaśnił, że Agencja, jako agencja płatnicza nie tylko przyznaje płatności bezpośrednie do gruntów rolnych, ale także w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości we wnioskach złożonych przez producentów rolnych ma obowiązek stosować odpowiednie sankcje. W każdym przypadku, gdy rolnik poda nieprawdziwe dane (np. zadeklaruje grunty, na których nie prowadzi działalności rolniczej zgodnie z zasadami dobrej kultury) i zostanie

to stwierdzone w toku kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu, powierzchnie te są wyłączane z płatności, a na rolnika nakładane są sankcje. W świetle

art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2004 dotyczącego przejściowych zasad stosowania Jednolitej Płatności Obszarowej w roku 2004 m.in. przez Polskę,

z wyjątkiem siły wyższej oraz przypadków wyjątkowych, o których mowa

w art. 48 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 w odniesieniu do upraw,

do których przysługuje płatność, w przypadku stwierdzenia niezgodności pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną przez rolnika, a powierzchnią stwierdzoną w wyniku kontroli na miejscu, stosuje się zasady sankcjonowania producentów w przypadku jednolitych płatności obszarowych, określone w art. 5 ust. 1 RK (WE) Nr 2199/2003

z dnia 16 grudnia 2003 r. który stanowi, że "z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności w rozumieniu art. 48 rozporządzenia (WE) nr 2419/2001, jeśli w wyniku kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu stwierdza się,

że ustalona różnica między zadeklarowanym obszarem, a wyznaczonym obszarem

w znaczeniu art. 2 lit. b rozporządzenia (WE) nr 2419/2001 jest większa niż (...)

50 %, rolnik jest ponownie wyłączony z przyznania pomocy do wysokości kwoty odpowiadającej różnicy między zadeklarowanym obszarem, a wyznaczonym obszarem. Ta kwota jest potrącana o płatności pomocowe, do których rolnik jest uprawniony w ramach wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono tę różnicę.

Następnie, organ przedstawił wzór na wyliczenie procentowej różnicy powierzchni pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną działek rolnych we wniosku,

a powierzchnią stwierdzoną; ustalona różnica to 30,52 ha.

Organ przytoczył również przepis art. 35 rozporządzenia Komisji (WE)

nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r., zgodnie z którym jeżeli w odniesieniu

do danej grupy upraw obszar zadeklarowany przekracza obszar ustalony o więcej

niż 30%, rolnikowi odmawia się udzielenia pomocy, do jakiej byłby uprawniony

na podstawie art. 31 ust. 2 w danym roku kalendarzowym w ramach tych systemów pomocy. Jeżeli różnica jest większa niż 50 %, rolnik jest ponownie wykluczony

od otrzymywania pomocy do kwoty, równej tej, która była przedmiotem odmowy zgodnie z akapitem pierwszym.

W związku z wystąpieniem różnicy 3146,39 % obszaru stwierdzonego

w stosunku do obszaru zadeklarowanego w oświadczeniu wnioskodawcy z dnia

15 czerwca 2004 r., organ uznał, iż należało odmówić płatności bezpośrednich

do gruntów rolnych.

Reasumując rozważania, organ stwierdził, iż okoliczność utrzymywania gruntów w niewłaściwej kulturze rolnej została stwierdzona w toku kontroli przeprowadzonej metodą inspekcji terenowej. Protokół z kontroli zawiera jednoznaczne ustalenie, że działki zgłoszone przez T.M.

nie kwalifikują się do płatności. Z materiałów sprawy wynika również, że producent rolny, po otrzymaniu protokołu kontroli, nie zgłosił do organu żądań przeprowadzenia nowych dowodów, mogących przeczyć ustaleniom kontroli, a nadto, mimo zawiadomienia o zakończeniu postępowania dowodowego, nie przedstawił żadnych nowych dowodów, mających znaczenie w sprawie. Konsekwencją zawyżenia powierzchni deklarowanej we wniosku w stosunku do powierzchni uprawnionej do płatności jest odmowa przyznania płatności. Ponadto, według organu odwoławczego, brak jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby wskazywać na nierzetelność kontroli

z dnia 4 października 2005 r., daje w pełni uzasadnioną podstawę do stwierdzenia, że decyzja nr [...], wydana przez Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji, oparta na ustaleniach tej kontroli, jest prawidłowa i zgodna z obowiązującym prawem zarówno unijnym jak i krajowym.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, T.M. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na nią skargę i wniósł

o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 156 § 1 K.p.a., z powodu wydania ich z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że podtrzymuje w całej rozciągłości swoje odwołanie. Ponadto, zarzucił bezczynność organom obu instancji, którzy, według niego, od dnia wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Szczecinie nie podjęli żadnych działań w celu usunięcia wad decyzji, wskazanych w wyroku.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie, odnosząc się do zarzutów skargi, wyjaśnił, że zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany

w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ, analizując dokumenty zgromadzone w sprawie T.M., stwierdził,

iż dochodzenie do ustalenia prawdy obiektywnej odbyło się według zasad i reguł postępowania dowodowego określonego w powyższych przepisach. Według organu, organ I instancji podjął wszelkie możliwe kroki w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz prawidłowego załatwienia sprawy, zgodnie z obowiązującym prawem. Stosownie do zasady prawdy obiektywnej (art.7 K.p.a.), Kierownik Biura Powiatowego Agencji dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodnego zebranego w sprawie, ustalając stan faktyczny zgodny z rzeczywistością.

Dalej, organ wskazał, że - zgodnie z art. 9 K.p.a. - organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron

o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, czego w sprawie dopełniły. Organ udostępnił stronie skarżącej między innymi zdjęcia

z wykonanej w gospodarstwie kontroli w celu zapoznania się z pełnym materiałem dowodowym, z uwagi na szereg nieprawidłowości stwierdzonych w czasie kontroli

i wynikających z tego tytułu konsekwencji dla strony. Organ pouczył także stronę

o możliwości zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń do treści protokołu, z którego to prawa strona skorzystała. Ponadto, organ wielokrotnie informował stronę

o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Natomiast, uzasadnienie decyzji zawiera szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne, wskazując wszystkie istotne przesłanki, jakimi organ kierował się, rozstrzygając sprawę. W ocenie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji, przedstawione w obu decyzjach motywy rozstrzygnięcia, spełniają ustawowe wymogi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowiącego, że cena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, a nadto z naruszeniem przepisów art. 7, art. 10 § 1 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego obligujących organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w tym do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zapewniając przy tym stronie czynny udział na każdym etapie postępowania, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, jak też z naruszeniem art. 107 § 3 K.p.a., stanowiącym, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno, w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Analiza akt sprawy oraz treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji wskazują, że organy te nie uwzględniły w toku dalszego postępowania, toczącego się po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Szczecinie prawomocnego wyroku z dnia 8 marca 2006 r. o sygn. akt I SA/Sz 564/05, wskazań tego Sądu co do dalszego postępowania, w którym wskazano m.in., że organ administracji państwowej ma obowiązek zagwarantowania stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art.10 § 1 K.p.a.), z którego to obowiązku organy nie wywiązały się, jedyną bowiem czynnością podjętą w sprawie po wydaniu wyroku było zawiadomienie strony o możliwości zapoznania się

z materiałem dowodowym i wypowiedzenia. Tymczasem, Sąd podniósł w wyroku, że uzasadnienia decyzji nie może zastąpić dokumentacja fotograficzna działek, załączona do akt sprawy.

Na mocy art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 35, poz. 217), która weszła w życie 27 lutego 2007 r. (art. 60), do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepisami dotychczasowymi w przedmiocie płatności bezpośrednich były przepisy określone

w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. Nr 6, poz. 40 ze zm.), która

w art. 6 ust. 1-10 regulowała kwestię przeprowadzania kontroli gospodarstwa rolnego w celu sprawdzenia przez producenta, czy utrzymuje grunty w dobrej kulturze rolnej. Z tego uregulowania wynika, że przed przystąpieniem do czynności kontrolnych osoba upoważniona do ich wykonywania jest obowiązana okazać imienne upoważnienie (ust. 5) oraz, że osoby upoważnione do wykonywania czynności kontrolnych mają prawo do:

1) wstępu na teren gospodarstwa rolnego,

2) żądania pisemnych lub ustnych informacji związanych z przedmiotem kontroli,

3) wglądu do dokumentów związanych z przedmiotem kontroli, sporządzania z nich odpisów, wyciągów lub kopii oraz zabezpieczania tych dokumentów (ust. 6), jak też,

że osoba wykonująca czynności kontrolne sporządza z tych czynności protokół (ust.

7), który to protokół podpisuje osoba wykonująca czynności kontrolne oraz podmiot

kontrolowany (ust. 8), a w przypadku odmowy podpisania protokołu przez podmiot

kontrolowany, protokół podpisuje tylko osoba wykonująca czynności kontrolne,

dokonując w protokole stosownej adnotacji o odmowie podpisania protokołu przez

podmiot kontrolowany (ust. 9).

Natomiast, powoływany przez organ podatkowy I instancji przepis art. 17 pkt 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe przepisy w zakresie stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli dla niektórych schematów pomocowych Wspólnoty ustanowionego na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 3508/92 (Dziennik Urzędy Wspólnot Europejskich L 327 z dnia 12 -12-2001 r.) oraz przywoływany przez organ II instancji przepis art. 25 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, regulują kwestię powiadomienia rolnika o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu, stanowiąc, że kontroli nie zapowiada się (przeprowadza się bez uprzedzenia), a wcześniejsze powiadomienie ograniczone jest do absolutnego minimum i nie powinno przekraczać 48 godzin. Jednak ten przepis nie reguluje kwestii obecności, ani udziału rolnika podczas kontroli przeprowadzanej na miejscu.

Tę kwestię w prawie wspólnotowym szczątkowo tylko regulują przepisy art. 20 oraz dalsze Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r., jak też wstępne zasady określone w tym akcie prawnym m.in. w pkt 23, natomiast szczegółowe uregulowanie kwestii kontroli na miejscu zawierają ww. przepisy prawa krajowego określone w art. 6 ust. ust. 1-10 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r.

o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych.

Jak z przedstawionego unormowania wynika, kwestia obecności i udziału rolnika podczas kontroli gospodarstwa na miejscu jest szczegółowo uregulowana

w prawie krajowym i ma podstawowe znaczenie dla dokonania prawidłowej oceny, czy kontrola taka została przeprowadzona zgodnie prawem, co w konsekwencji także, decyduje o możliwości pozbawienia rolnika dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. W przypadku bowiem uznania, że kontrola na miejscu została przeprowadzenia niezgodnie ze wskazanymi wyżej przepisami prawa krajowego, niemożliwe byłoby wydanie decyzji o pozbawieniu go tych dopłat tylko z tego powodu, że kontrola wykazała, iż producent rolny nie utrzymuje gruntów w dobrej kulturze rolnej.

W sprawie, pierwsza kontrola przeprowadzona w dniu 4 października 2004 r. - o której skarżący nie został powiadomiony oraz w której nie uczestniczył, jak też nie doręczono mu protokołu z czynności kontrolnych w rozsądnym czasie (doręczono dopiero w dniu 15-04-2005 r.), uniemożliwiała skarżącemu prowadzenie skutecznej polemiki z organem, gdyż stan kontrolowanych działek w dniu kontroli był odmienny od istniejącego w dniu otrzymania przez skarżącego protokołu z kontroli - jako przeprowadzona w sposób niegwarantujący skarżącemu udziału w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, nie mogła stanowić dowodu prawidłowo zgromadzonego w sprawie, ani być podstawą do pozbawienia go dopłat bezpośrednich. Natomiast, kontrola przeprowadzona w dniu 23 maja 2005r., polegająca tylko na wykonaniu zdjęć działek, o której skarżący także nie został powiadomiony i w której nie uczestniczył, nie otrzymał również ani protokołu

z tej kontroli, ani też zdjęć wówczas wykonanych, również obarczona jest wadą taką samą jak pierwsza kontrola, gdyż skarżący został tylko zapoznany ze zdjęciami z tej kontroli i to dopiero w dniu 23 kwietnia 2008 r. (po ponad 3 latach), a więc po znacznym upływie czasu, co także uniemożliwiało mu prowadzenie skutecznej polemiki z organem I instancji. Ponadto, w uzasadnień zaskarżonej decyzji organ odwoławczy odwołuje się dodatkowo do wyników kontroli z dnia 4 października 2005r., jednak w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek śladów przeprowadzenia

w tym dniu kontroli.

Ponadto, według Sądu, ze stanu kontrolowanych działek, zgłoszonych do płatności, w większości jako pastwiska, w dniu 4 października 2004 r. i w dniu

23 maja 2005 r. nie można było wnosić i wywodzić o ich stanie na dzień 30 czerwca 2003 r., czy na rok 2004. W protokole pokontrolnym zastosowano do tych działek kod pokontrolny DR10, tj. kod sankcjonujący i skutkujący trwałym wyłączeniem działek z płatności. Taką kwalifikację kodu sankcjonującego przyjął w swojej decyzji organ I instancji, co skutkowało wyłączeniem trwałym działek z dopłat bezpośrednich. Natomiast organ II instancji bez jakiegokolwiek wyjaśnienia w zaskarżonej decyzji, mimo utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, zmienił argumentację i w sposób pewny wskazał, że stan zgłoszonych do płatności działek nie odpowiadał normom

w 2004 r. (już nie w dniu 30 czerwca 2003 r.), a wobec tego płatności do zgłoszonych gruntów skarżącemu nie należą się i poinformował (str. 9 decyzji), że sankcje będą potrącane w ciągu 3 następnych lat kalendarzowych, następujących po roku 2004, chociaż organ I instancji nie zamieścił w swojej decyzji jakiejkolwiek informacji

o sankcjach, co wynikało z faktu, że przyjął kod sankcjonujący DR10.

Według Sądu, organy w sprawie, tylko na podstawie wyników kontroli z dnia

4 października 2004 r. i zdjęć działek wykonanych w dniu 23 maja 2005 r., nie były także uprawnione do przyjęcia twierdzenia, że zgłoszone do płatności bezpośrednich grunty nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej ani na dzień 30 czerwca 2003 r. (organ I instancji), ani na rok 2004 (organ II instancji), a ponadto, zgromadzony

w sprawie materiał był niepełny, a to wobec upływu czasu i związanego z tym braku możliwości jednoznacznego poczynienia ustaleń. Dla poczynienia ustaleń co do stanu działek sięgającego od roku do dwóch i trzech lat wstecz konieczne było przeprowadzenie dowodów, które zezwoliłyby na uzyskanie pełnych ustaleń faktycznych. Wśród tych dowodów można by wymienić, np. przesłuchanie świadków w osobach sołtysów wsi, na terenie których położone są działki skarżącego, sąsiadów skarżącego, osób wykonujących na jego zlecenie zabiegi agrotechniczne na jego gruntach, dopuszczenie dowodów z dokumentów (rachunki na zakup środków ochrony roślin, dokumenty sprzedaży produktów rolnych przez producenta rolnego), czy też, np. powołanie biegłego z zakresu działalności rolniczej.

Ponadto, organom obu instancji uszło z pola widzenia w sprawie to, że przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (Dz. U. Nr 65, poz. 600 ze zm.) w § 4 dopuszczają możliwość porastania na łąkach i pastwiskach drzew i krzewów: niepodlegających wycięciu, zgodnie

z przepisami o ochronie przyrody, mających znaczenie dla ochrony wód i gleb oraz niepływających na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną. A, główny zarzut podniesiony w decyzjach organów obu instancji dotyczył porastania drzew i krzewów na zgłoszonych do płatności działkach. Tymczasem, skarżący w toku całego postępowania wskazywał, że na zgłoszonych działkach wypasa owce, a karczowanie drzew i krzewów jest przez niego prowadzone od 2002 r., lecz z powodu podlegania niektórych z nich przepisom ustawy o ochronie przyrody, przeciąga się to w czasie. Do tych okoliczności organy nie tylko nie odniosły się, ale nie podjęły jakiejkolwiek próby ich weryfikacji, chociażby przez zażądanie od skarżącego decyzji administracyjnych zezwalających na wycięcie drzew, czy krzewów. Organy także nie sprecyzowały w swoich decyzjach, jakie to chwasty ruderalne (wieloletnie) występowały na pastwiskach oraz nie wyjaśniły, czy były to chwasty, których zwierzęta nie wyjadają. A przecież, w odniesieniu do pastwisk, utrzymanie gruntów w dobrej kulturze rolnej polega na wypasaniu na nich zwierząt w okresie wegetacyjnym; wymóg koszenia odnosi się wyłącznie do łąk, a nie pastwisk.

Podkreślenia wymaga okoliczność, że do sprawy dotyczącej płatności za 2004r. przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego miały pełne zastosowanie, a więc organy obu instancji nie tylko zobligowane były do rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, ale także jego zgromadzenia w taki sam sposób (art. 77 § 1 K.p.a.).

Reasumując, Sąd uznał, że przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne nie odbyło się zgodnie ze wskazaniami Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Szczecinie zawartymi w wyroku z dnia 8 marca 2006 r. o sygn. akt I SA/Sz 564/05, a nadto, nie doprowadziło do prawidłowego zrekonstruowania stanu faktycznego sprawy, w szczególności nie przeprowadzono dowodów koniecznych do ustalenia stanu faktycznego w stopniu najbardziej zbliżonym do rzeczywistości, nie rozważono i nie poddano ocenie okoliczności podnoszonych przez skarżącego, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co do przyczyn porastania drzew i krzewów na działkach, jak też nie oceniono tej okoliczności w relacji do ww. przepisów dotyczących utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej, dopuszczających zadrzewienie i zakrzaczenie na pastwiskach oraz łąkach

i twierdzeń skarżącego, że na pastwiskach wypasa owce.

Ponadto, decyzja organu II instancji wydana została z naruszeniem ww. przepisu art. 107 § 3 K.p.a., gdyż uzasadnienie faktyczne decyzji pozostaje

w oczywistej rozbieżności z treścią sentencji tej decyzji, bowiem w sentencji organ wskazał, że utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono skarżącemu trwale dopłat do gruntów (kod pokontrolny DR10), a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że skarżącemu odmówiono dopłat z sankcjami w ciągu następnych 3 lat kalendarzowych i nie wyjaśnił powodu takiej zmiany.

Mając zatem na uwadze podniesione wyżej okoliczności, wobec tego że zaskarżona decyzja ostateczna, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem ww. przepisów prawa procesowego, co mogło mieć istotnym wpływ na wynik sprawy, to należało – na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – uchylić obie te decyzje. Na podstawie natomiast przepisów art. 200 i 205 § 1 tej ustawy, Sąd zasądził na rzecz skarżącego koszty postępowania obejmujące wpis od skargi oraz koszt przejazdu w obie strony z miejsca zamieszkania pełnomocnika skarżącego do siedziby Sądu w wysokości ceny biletu PKP II kl. pociągu osobowego w obie strony.

Na podstawie przepisu art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wskazuje, że konieczne w dalszym postępowaniu prowadzonym przez organy w tej sprawie będzie uwzględnienie tej ww. konstatacji, że ocena utrzymywania przez skarżącego gruntów w dobrej kulturze rolnej powinna nastąpić na postawie ww. uregulowania prawnego, a także zostać przeprowadzona w sposób zapewniający prawidłowe zrekonstruowania stanu faktycznego sprawy.