Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1499/99
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 2001-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Wodne prawo
Powołane przepisy: article: art. 2-3, art. 27 par. 1 pkt 4, art. 29 par. 1-2
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 111, art. 114-115, art. 137
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz. 230
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne.
article: par. 1 ust. 1 pkt 2 lit. d
journal: Dz.U. 1997 nr 1 poz. 1
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1996 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Teza: Egzekucja administracyjna nie jest dopuszczalna w sprawie składek należnych od członków spółki wodnej, mają one bowiem charakter cywilnoprawny.

TEZY

Egzekucja administracyjna nie jest dopuszczalna w sprawie składek należnych od członków spółki wodnej, mają one bowiem charakter cywilnoprawny.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 1999 r. Urząd Skarbowy w R. zwrócił tytuły wykonawcze przeciwko członkom skarżącej Spółki w R. bez załatwienia.

Urząd wskazał, że egzekucja administracyjna należności spółki z tytułu składek członkowskich i innych świadczeń przysługujących od członków spółki jest niedopuszczalna.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca Spółka w R. wskazała, że zgodnie z par. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "d" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1996 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1997 nr 1 poz. 1 ze zm./ egzekucji administracyjnej podlegają należności z tytułu działalności statutowej spółek wodnych.

Postanowieniem z dnia 11 czerwca 1999 r. Izba Skarbowa w B. utrzymała w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że składki członkowskie na rzecz spółki wodnej nie mogą podlegać egzekucji administracyjnej w oparciu o cyt. rozporządzenie w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem nie można ich kwalifikować do należności pieniężnych z tytułu działalności statutowej spółek wodnych, ale do należności będących środkiem do osiągnięcia celów spółki.

Także w ustawie z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./ brak podstaw do dochodzenia składek członkowskich w trybie egzekucji administracyjnej w przeciwieństwie do kar pieniężnych za wprowadzenie ścieków lub zwiększony pobór lub piętrzenie wody w stosunku do wielkości ustalonych w pozwoleniu wodno-prawnym. Izba przywołała na poparcie swego stanowiska orzecznictwo sądowe i dodatkowo wskazała, że tytuły wykonawcze nie odpowiadały wymogom formalnym z art. 27 Prawa wodnego z uwagi na brak pieczęci urzędowej.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka w R. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia. Skarżąca podkreśliła, że świadczenia członków, jak i właścicieli nieruchomości nie będących członkami Spółki wodnej mają formę składek. Świadczenia rzeczowe mają charakter wyjątkowy, jedynie zobowiązania wobec Spółki powstałe z tytułu umów cywilnoprawnych mogłyby nie podlegać egzekucji administracyjnej. Interpretacja Izby Skarbowej prowadzi do tego, że świadczenia na rzecz spółki wodnej nie podlegałyby egzekucji.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w B. wniosła o oddalenie skargi i obok powtórzenia argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreśliła, że egzekucji administracyjnej poddane są także należności pieniężne pozostające w zakresie właściwości organów samorządu terytorialnego. Spółka wodna takim organem jednak nie jest. Jej działalność statutowa obejmuje wykonanie, utrzymanie i eksploatację określonych urządzeń wodnych, prowadzenie racjonalnej gospodarki pomelioracyjnej. Natomiast składki członkowskie nie stanowią elementu działalności statutowej, a jedynie środek do osiągnięcia celów spółki. Tak też interpretuje składki Minister Rolnictwa w zarządzeniu z dnia 25 czerwca 1980 r. w sprawie ustalenia wzorcowych statutów spółek wodnych i ich związków /M.P. nr 16 poz. 81/. Wobec czego nie ma podstaw do uznania, że egzekucji administracyjnej podlegałyby składki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 29 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ organ egzekucyjny ma obowiązek zbadać dopuszczalność egzekucji administracyjnej przed wszczęciem egzekucji, a w razie stwierdzenia, że przekazany mu tytuł wykonawczy nie podlega egzekucji administracyjnej powinien zwrócić tytuł wierzycielowi /art. 29 par. 2 ustawy/.

Z powyższego uregulowania wynika, że organ egzekucyjny powinien wnikliwie ocenić wskazaną przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawę prawną prowadzenia egzekucji administracyjnej /art. 27 par. 1 pkt 4 ustawy/, zwłaszcza w sytuacji, jaka występuje w niniejszej sprawie, kiedy to wierzyciel powołał się ogólnikowo na art. 111, art. 115 i art. 137 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./.

Ocena organów egzekucyjnych, że tytuły wykonawcze przekazane przez skarżącą nie podlegały egzekucji administracyjnej, była w pełni uzasadniona.

Strona skarżąca błędnie wywodzi, że egzekucji administracyjnej podlegają składki oraz inne świadczenia na rzecz Spółki przypadające m.in. od jej członków - na podstawie par. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "d" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1996 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1997 nr 1 poz. 1 ze zm./, skoro przepis ten przewiduje, że egzekucji administracyjnej podlegają m.in. należności Skarbu Państwa lub państwowych jednostek organizacyjnych z tytułu działalności statutowej spółek wodnych.

Przepis ten dotyczy zatem sytuacji odwrotnej, niż występująca w niniejszej sprawie /kiedy to Spółka wodna jest dłużnikiem a nie wierzycielem/.

Przedmiotowa egzekucja dotyczyła świadczeń pieniężnych, w związku z czym należało rozważyć regulacje dotyczące egzekucji należności pieniężnych.

Zgodnie z art. 2 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - egzekucji administracyjnej podlegają następujące obowiązki pieniężne:

1/ podatki i opłaty oraz inne należności, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926/ oraz grzywny i kary pieniężne, a także inne należności pieniężne pozostające w zakresie właściwości organów administracji rządowej i organów samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego,

2/ wpłaty na rzecz funduszy celowych utworzonych na podstawie odrębnych przepisów,

3/ obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.

Określony w art. 2 cyt. w. ustawy zakres egzekucji administracyjnej należy interpretować łącznie z regulacją z art. 3 ustawy.

Stosownie do tego przepisu egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowienia właściwych organów albo w zakresie administracji rządowej i gminy bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej.

W świetle powyższych uregulowań egzekucji administracyjnej podlegają zatem obowiązki wynikające z decyzji lub postanowienia właściwego organu administracji publicznej lub wprost z przepisu prawa /w zakresie właściwości organów administracji rządowej lub samorządowej/.

Reasumując - art. 2 ustawy /oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów/ nie stanowi podstawy prowadzenia egzekucji administracyjnej obowiązku określonego w nin. tytule wykonawczym.

Nie wynika on bowiem ani z decyzji /postanowienia/ organu administracji rządowej lub samorządowej, ani wprost z przepisu prawa w zakresie właściwości tych organów. Spółka wodna w świetle art. 111 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230/ jest bowiem osobą prawną, uznawaną za jednostkę gospodarki uspołecznionej, upoważnioną do korzystania z pomocy Państwa, nie jest natomiast państwową jednostką organizacyjną, o której mowa w par. 2 art. 2, nie jest też uprawniona do decyzyjnego ustalania swoich należności.

Do rozważenia pozostaje zatem dopuszczalność egzekucji administracyjnej na podstawie art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z tym przepisem do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień, orzeczeń albo aktów innych, niż określone w art. 2 i 3 ustawy, stosuje się egzekucję administracyjną tylko wówczas, gdy przepis szczególny przewiduje ich wykonanie w trybie egzekucji administracyjnej.

Wbrew twierdzeniom wierzyciela - Spółki dopuszczalność egzekucji administracyjnej składek członkowskich nie wynika z art. 114-115 Prawa wodnego, inaczej niż dopuszczona tą ustawą egzekucja opłat za pobór wody i wprowadzanie ścieków, korzystanie z wód i urządzeń wodnych do celów żeglugi i spławu oraz za wydobywanie materiałów, kary pieniężne za wprowadzenie do wód lub ziemi ścieków nie odpowiadających wymaganym warunkom, a także za pobór wody w ilości większej niż ustalona w pozwoleniu oraz za piętrzenie wody wyższe od dozwolonego.

Także NSA w wyroku z dnia 5 marca 1997 r., I SA/Łd 336/96 - OSP 1997 z. 11 poz. 204, i Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 grudnia 1990 r., II CR 343/90 - OSP 1992 z. 10 poz. 215, wskazał, że egzekucja administracyjna nie jest dopuszczalna również w sprawie składek należnych od członków spółki wodnej, mają one bowiem charakter cywilnoprawny. Pogląd ten zyskał aprobatę doktryny /por. Glosa R. Hausera - OSP 1997 z. 11 poz. 204/.

Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 27 ust. 1 cyt. w. ustawy o NSA, należało orzec jak w wyroku.