Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 143/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16a, art. 17 ust. 1pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2021 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 czerwca 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako "ustawa", Wójt Gminy odmówił P. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką L. M.

W ocenie organu pierwszej instancji strona nie pracuje zawodowo, gdyż sprawuje opiekę nad swoją matką poprzez pomoc w codziennym funkcjonowaniu i wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, spełniona jest zatem jedna z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ ustalił jednakże, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała od 44. roku życia, a więc nie powstała przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia. Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 organ pierwszej instancji stwierdził, że mimo orzeczenia w nim o niekonstytucyjności art. 17 ust 1b ustawy, skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie ww. przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych niepełnosprawnych do świadczenia. Ponadto organ stwierdził, że strona posiada prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzją z dnia 8 grudnia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania P. M., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium wyjaśniło, że na skutek wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy należy stosować z pominięciem tej części tego przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną, co oznacza, że w tej sprawie art. 17 ust. 1b ustawy nie może stać na przeszkodzie nabyciu przez opiekuna osoby dorosłej prawa do wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Kolegium świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jednak z uwagi na to, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem zatrudnienia wnioskodawcy, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką.

Kolegium stwierdziło, że matka strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jej niepełnosprawność istnieje od 44. roku życia, pozostaje w związku małżeńskim z G. M., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona zamieszkuje wraz z żoną i córką w tym samym domu, w którym mieszkają jego rodzice. Opieka sprawowana przez stronę polega na wykonywaniu czynności, które chorej sprawiają trudności, w tym palenie w piecu, sprzątanie, zakupy, przygotowanie i podanie posiłków i leków, wożenie na wizyty lekarskie, towarzyszenie w życiu codziennym. Matka strony ma problemy w poruszaniu się, wysiłek powoduje trudności w oddychaniu, ma bóle i drętwienie nóg. Jej mąż choruje na cukrzycę i zwyrodnienie stawów. Matka strony nie jest osobą leżącą na stałe, może samodzielnie jeść i pić, nie ma trudności z samoobsługą w zakresie podstawowej higieny i fizjologii, może poruszać się w obrębie domu.

Zdaniem Kolegium ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby strona nie mogła podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym rozmiarze czasu pracy lub innej pracy zarobkowej (np. w miejscowości, w której mieszkają rodzice) tylko dlatego, że sprawuje opiekę nad matką. Opieka polega głównie na prowadzeniu gospodarstwa domowego rodziców, mieszczącego się w tym samym domu, w którym mieszka wnioskodawca z rodziną. Czynności opieki osobistej to wożenie do lekarzy i towarzyszenie w życiu osobistym, pomoc przy myciu. Z materiału dowodowego nie wynika, by chora nie mogła zostać bez opieki syna. Osobą zobowiązaną do niesienia pomocy chorej jest przede wszystkim jej mąż, który może towarzyszyć żonie na co dzień. Strona nie wykazała, aby mąż chorej nie mógł jej pomóc w prostych czynnościach. Wizyty lekarskie nie odbywają się codziennie i nie trwają kilka godzin, podobnie kąpiele, załatwianie spraw urzędowych czy dokonywanie opłat. Prowadzenie gospodarstwa domowego rodziców można pogodzić z zatrudnieniem chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy – osoby pracujące również prowadzą gospodarstwa domowe. Wykazany zakres opieki nie koliduje także z podjęciem pracy zarobkowej w formie umowy zlecenia lub o dzieło, które w odróżnieniu od umowy o pracę pozwalają wykonawcy na swobodne dysponowanie czasem wykonania tej umowy, co daje swobodę połączenia opieki z zajęciami zarobkowymi.

Powyższe oznacza, że nie zostały spełnione w sposób łączny przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy, co skutkuje odmową przyznania prawa do tego świadczenia.

W sprawie występuje również negatywna przesłanka wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, albowiem matka wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ustalono przy tym, aby nie mógł on nieść pomocy małżonce w jakikolwiek sposób. Pomoc syna ma w tej sytuacji charakter subsydiarny, zaś jej rozmiar nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawcę.

Kolegium uznało, że wadliwe uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji nie stanowi rozstrzygnięcia sprawy co do istoty oraz zostaje zastąpione uzasadnieniem decyzji organu odwoławczego.

P. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego nie jest spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy skarżący pełni stałą, całodzienną opiekę nad niepełnosprawną matką i z tego względu nie podejmuje zatrudnienia, naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy poprzez przyjęcie, że pozostawanie matki skarżącego w związku małżeńskim stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bez uwzględniania okoliczności, że na skutek postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/09, pozbawienie innych członków rodziny możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba jest w związku małżeńskim, zostało uznane za naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony rodziny i pozostawania małżonków w gorszej sytuacji niż osoby niebędące w tym związku, naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, polegające na przyjęciu, iż sam fakt pozostawania matki skarżącego w związku małżeńskim przy braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności G. M. skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego, zwłaszcza pominięcie ustalenia czy mąż niepełnosprawnej miał obiektywną możliwość sprawowania opieki nad żoną, naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego, który wyraża się w szczególności pominięciem celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, wydanej z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Powyższa regulacja art. 17 ust. 1b ustawy stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka w postaci czasu powstania niepełnosprawności matki skarżącego nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne w tej mierze było stanowisko organu pierwszej instancji, który za podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przyjął to, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała gdy była ona już osobą dorosłą, nie uczącą się.

Dokonana ocena stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji nie przesądza w sposób samodzielny istnienia podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak bowiem wynika z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy, wnioskujący o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Zdaniem organu pierwszej instancji skarżący rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką poprzez pomoc w codziennym funkcjonowaniu i wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Istnieje wobec tego związek pomiędzy rezygnacją skarżącego z pracy, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką.

Z kolei, zdaniem organu odwoławczego, pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącego nad matką, a rezygnacją przez niego z zatrudnienia albo też niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia nie zachodzi związek przyczynowy.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – L. M. Matka skarżącego (ur. w 1947 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 26 sierpnia 2015 r. Z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność oraz ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 7 maja 2012 r., niepełnosprawność istnieje od 44-go roku życia oraz że matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy).

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, który w swym rozstrzygnięciu stwierdził, że opisana w wyżej wymienionym przepisie przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu , musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że sprawowana przez skarżącego opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie, a co wynika z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że skarżący wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego dla matki. Do czynności tych należą te czynności, których wykonanie sprawia trudność matce skarżącego, w tym: palenie w piecu, sprzątanie, robienie zakupów, przygotowanie i podanie posiłków i leków, wożenie na wizyty lekarskie. Większość z tych prac skarżący , mieszkający w tym samym domu, co matka, może wykonywać niezależnie od wykonywanej pracy zawodowej.

Podkreślenia wymaga okoliczność, że matka skarżącego, mimo schorzeń, na które cierpi, nie jest osobą leżącą na stałe, jest w stanie samodzielnie jeść i pić, nie napotyka na trudności w zakresie higieny i fizjologii, jest w stanie poruszać się w obrębie domu przy pomocy sprzętu ortopedycznego.

Kolejną istotną okolicznością mającą wpływ na ocenę zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką jest fakt pozostawania przez matkę skarżącego w związku małżeńskim z G. M., który nie legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym miejscu wskazać należy, że zupełnie chybiony jest zarzut skargi dotyczący nieuwzględnienia okoliczności , że "na skutek postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 01.06.2010 r., P 38/09 , pozbawienie innych członków rodziny możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba jest w związku małżeńskim, zostało uznane za naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony rodziny i pozostawania małżonków w gorszej sytuacji niż osoby niebędące w tym związku".

Przywołane postanowienie Trybunału Konstytucyjnego umarzało postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku, wobec czego Trybunał nie rozstrzygał merytorycznie o braku zgodności jakiegokolwiek przepisu prawa z Konstytucją RP.

Pytanie prawne, postawione Trybunałowi, zadane ponadto zostało w innym, niż obecnie, stanie prawnym, bowiem ówcześnie obowiązujący przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz.992 ze zm.) stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Przepis ten nie przewidywał, jak obecnie ma to miejsce, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać opiekunowi w sytuacji, gdy małżonek podopiecznego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wątpliwości natury konstytucyjnej sądu pytającego budziło to, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku, gdy osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym nie ma małżonka, a nie przysługuje - gdy pozostaje w związku małżeńskim.

W tej sytuacji omawiany zarzut skargi jest bezzasadny.

Sąd - opowiadając się za sformułowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w obecnym brzmieniu należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną zależy od ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że pozostaje ona w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - stoi jednocześnie na stanowisku, że wykazanie braku możliwości sprawowania opieki przez małżonka nad osobą niepełnosprawną spoczywa na samym wnioskodawcy ( nie będącym małżonkiem osoby niepełnosprawnej). To zatem skarżący jest obowiązany przedstawić dowody, z których by wynikało, że małżonek osoby niepełnosprawnej, nad którą skarżący sprawuje opiekę, pomimo nielegitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest w stanie – ze względu na swój stan zdrowia – sprawować opieki nad współmałżonkiem.

W toku postępowania, czy to w treści wniosku, czy to w odwołaniu od poprzedniej decyzji organu pierwszej instancji z dnia 25 października 2019 r., czy to po umożliwieniu zapoznania się z treścią wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 marca 2020 r., czy wreszcie w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją i w piśmie uzupełniającym z dnia 20 listopada 2020 r., skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, okoliczności, o których wyżej mowa, w żaden sposób nie wykazywał, ani nie zaoferował żadnych dowodów. Stwierdzenie w ww. piśmie z dnia 20 listopada 2020 r., że ojciec skarżącego nie może sprawować opieki nad małżonką ze względu na swój wiek, nie jest wystarczające. W ocenie Sądu fakt niemożności sprawowania opieki przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej nie może wynikać jedynie z samych twierdzeń strony. Nadmienić należy, że w toku wywiadu środowiskowego ustalono jedynie, że G. M. choruje na cukrzycę i zwyrodnienie stawów, co zdaniem Sądu nie pozwala na stwierdzenie, że nie może on opiekować się , przynajmniej w pewnym zakresie, niepełnosprawną żoną.

Nie sposób zatem zarzucać organowi odwoławczemu, że jako dodatkową przesłankę negatywną przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przyjął, poza brakiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez skarżącego opieki nad matką, pozostawanie jej w związku małżeńskim ze współmałżonkiem, który nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, skoro skarżący w toku postępowania nie wykazał w żaden sposób, aby jego ojciec nie mógł ze względu na swój stan zdrowia zapewnić żonie, a matce skarżącego, niezbędnej opieki. Pełnomocnik skarżącego został zawiadomiony przed wydaniem zaskarżonej decyzji w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanki nabycia przez skarżącego prawa do żądanego świadczenia. Z możliwości tej strona jednak nie skorzystała, poprzestając na nieudokumentowanym twierdzeniu o braku możliwości sprawowania opieki nad matką skarżącego przez jej małżonka, z powołaniem się na jego podeszły wiek.

Fakt pozostawania matki skarżącego w związku małżeńskim należy ponadto rozpatrywać w kontekście zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką i związku tej opieki z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że matka skarżącego nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi, w związku z czym szereg czynności, wykonywanych w ramach opieki przez skarżącego, dokonywać może również jego ojciec, co ma bezpośredni wpływ na możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Słusznie SKO wywiodło zatem, że w zasadniczym zakresie opieka nad matką skarżącego może i powinna być sprawowana przez jej współmałżonka, a opieka wykonywana przez skarżącego ma jedynie charakter subsydiarny wobec starań ojca w tym zakresie. Tego rodzaju subsydiarny charakter opieki sprawowanej przez skarżącego powoduje, że nie można zasadnie twierdzić, że opieka przez niego sprawowana nad matką jest stała i długoterminowa, a przy tym całodzienna lub jak wynika z oświadczenia matki skarżącego – całodobowa i tym samym wyklucza podjęcie przez skarżącego zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie wskazanej w art. 3 pkt 22 ustawy.

Powyższej oceny nie mogła zmienić argumentacja przytoczona dopiero w uzasadnieniu skargi, albowiem okoliczności podnoszone na tym etapie postępowania przez skarżącego (wskazującego, że jego ojciec jest schorowany i sam potrzebuje pomocy i opieki osób trzecich, a związku z tym, że przeszedł COVID-19, właściwie nie chodzi, porusza się przy pomocy balkonika, wymaga pomocy w higienie i poruszaniu się) nie były znane organowi wydającemu zaskarżoną decyzję, a nadto nadal nie zostały poparte jakimikolwiek dowodami. Organy administracji publicznej rozstrzygają na podstawie stanu prawnego i stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania decyzji i według takiego stanu prawnego i faktycznego sąd administracyjny dokonuje kontroli aktów organów administracji publicznej według kryterium zgodności z prawem. Nie można zatem uwzględnić zarzutu skargi, w którym skarżący podnosi, że organ pominął ustalenie, czy mąż niepełnosprawnej miał obiektywną możliwość sprawowania opieki nad żoną, skoro sam skarżący zaniechał wykazania okoliczności pozwalających organowi na poczynienie ustaleń w tym zakresie. Powoływanie się przez skarżącego dopiero w uzasadnieniu skargi na elementy stanu faktycznego, które nie miały odzwierciedlenia w stanie faktycznym sprawy przedstawionym we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz wywiadzie środowiskowym i - w tym kontekście - powoływanie się na wypełnienie przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia , nie może przynieść zamierzonego skutku w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji. Organowi w chwili, gdy wydawał zaskarżoną decyzję, nie były znane okoliczności, do których odwołał się skarżący w skardze. Nie wiadomo zresztą , kiedy miałoby dojść do pogorszenia się stanu zdrowia ojca skarżącego, bowiem okoliczności tej skarżący nie precyzuje.

Z tych wszystkich względów jako prawidłowe Sąd uznał stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Uwzględniając, że rodzaj, charakter czynności jakie wykonuje skarżący, a także fakt, że przez większą część dnia matka skarżącego radzi sobie samodzielnie, a część niezbędnych czynności opiekuńczych może wykonywać jej małżonek stwierdzić należy, że wykonywane przez skarżącego czynności nie powodują konieczności rezygnacji przez niego z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Dodać też należy, odnosząc się do stanowiska organu pierwszej instancji, że skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, bowiem ma on prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, że art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy przewiduje, że

w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Skarżący, składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, wyboru takiego dokonał.

Jednak, mimo że skarżącemu przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką, okoliczność ta nie mogła wpłynąć na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie , bowiem przesłanki nabycia obu świadczeń nie są tożsame. Choć w myśl art. 16 a ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ( ...), to wśród przesłanek negatywnych w przyznaniu tego świadczenia nie wymieniono takiej, która dotyczyłaby pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Różnica w unormowaniu przesłanek uzyskania obu świadczeń sprawia, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego organy muszą wziąć pod uwagę szerszy zakres przesłanek negatywnych niż w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, przy czym nie dotyczy to oczywiście kryterium dochodowego, od którego uzależnione jest to ostatnie świadczenie.

W rezultacie należy przyjąć, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę, jako bezzasadną, oddalił.