Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 591/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 1, pkt 7
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Elżbieta Rischka, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 7 lipca 2021 r. sprawy ze skargi T.G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów nieistnienia obowiązku oraz braku uprzedniego doręczenia upomnienia za niezasadne 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 lutego 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, wydanym po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 118/20, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej jako "k.p.a." oraz art. 34 § 5 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a." w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019r. poz. 2070 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia T. G., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 4 stycznia 2021 r., którym uznano zarzuty nieistnienia obowiązku oraz braku doręczenia upomnienia za nieuzasadnione.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, z powołaniem na art. 34 § 1 u.p.e.a. stwierdził, że tak jak organ egzekucyjny, jest związany w sprawie stanowiskiem wierzyciela - Dyrektora "A" S.A., który w ostatecznym postanowieniu z 2 grudnia 2020 r. uznał zarzuty nieistnienia obowiązku oraz braku doręczenia upomnienia za nieuzasadnione. W odniesieniu do zarzutu nieistnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z dnia 29 marca 2019r. z uwagi na wyrejestrowanie odbiorników RTV w 2005r. lub 2006r., wierzyciel ponownie wskazał, że zgodnie z treścią § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. 2013 poz. 1676), użytkownik odbiorników niezwłocznie powiadamia operatora wyznaczonego o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, o którym mowa w § 9, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników poprzez złożenie w placówce pocztowej formularza wypełnionego w części dotyczącej zmiany danych, wraz z podaniem indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika lub z wykorzystaniem strony internetowej operatora wyznaczonego do wypełnienia zgłoszenia. Również w okresie poprzedzającym zmiany związane z wejściem w życie ww. rozporządzenia o zmianie danych zawartych we wniosku rejestracyjnym oraz o zaprzestaniu używania odbiorników użytkownik (abonent) niezwłocznie winien powiadomić właściwą placówkę "A", zgodnie z treścią § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007r., w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników rtv (Dz. U. z 2007r., nr 187, poz. 1342), obowiązującego do 31 grudnia 2013r., a w okresie wcześniejszym rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005r.

Wierzyciel wskazał, że obowiązek powiadomienia "A" o zmianie adresu zamieszkania bądź wyrejestrowania odbiorników wynikał z § 4 obowiązującego w dacie wskazanej przez skarżącą, tj. w 2005r. - rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 1993r., nr 70, poz. 338). W przypadku zgłoszenia jakichkolwiek zmian statusu abonenta, użytkownik odbiorników RTV w każdym przypadku otrzymuje potwierdzony odciskiem datownika pracownika placówki pocztowej dokument, który stanowi dla użytkownika potwierdzenie dopełnienia stosownych formalności. W wyniku dokonania skutecznego wyrejestrowania odbiorników RTV zarówno skarżąca, jak i wierzyciel, byliby w posiadaniu dokumentu potwierdzającego dokonanie stosownego zgłoszenia, co jednak w rozpatrywanej sprawie nie ma miejsca.

Wierzyciel podkreślił, że fakt wyrejestrowania odbiornika powinien udowodnić (wykazać) zobowiązany, bowiem to abonenci otrzymywali stosowne dowody potwierdzające tę okoliczność. W odniesieniu do wskazanej przez skarżącą kwestii braku dokumentu potwierdzającego wyrejestrowanie odbiornika z uwagi na upływ czasu, wierzyciel odwołując się do wyroku WSA w Gliwicach z dnia 7 października 2015r. sygn. akt I SA/GI 481/15, wskazał, że regulacja dotycząca opłat abonamentowych, która obowiązek ich wnoszenia wiąże wyłącznie z zarejestrowaniem odbiornika, nakazuje przechowywać taki dokument w okresie dłuższym niż 5 lat, gdyż wierzyciel ma prawo dochodzić zaległych nieprzedawnionych opłat w czasie nieograniczonym, limitowanym wyłącznie terminem początkowym wyznaczonym datą rejestracji odbiornika i w interesie zobowiązanego było zabezpieczenie dowodu umożliwiającego wykazanie okoliczności wyrejestrowania. Negatywnych skutków nieposiadania takiego dowodu nie można sanować powołując się na nieotrzymanie od wierzyciela żadnej korespondencji dotyczącej zalegania w opłatach abonamentowych.

Wierzyciel podkreślił również, że bez znaczenia dla istnienia egzekwowanego obowiązku jest ewentualne niekorzystanie przez skarżącą z zarejestrowanych odbiorników.

Jednocześnie wierzyciel stwierdził, że na podstawie dokonanej analizy nie udało się potwierdzić informacji o wyrejestrowaniu odbiorników RTV zarówno w 2005 roku, jak i w roku 2006. Poza tym do maja 2010r. skarżąca dokonywała opłat abonamentowych, co pozostaje w sprzeczności z jej twierdzeniem o wyrejestrowaniu odbiorników w latach wcześniejszych. W ocenie wierzyciela, prawidłowego pod względem formalnym wyrejestrowania odbiorników RTV skarżąca dokonała dopiero w dniu 17 lutego 2020r., zatem do tego dnia zobowiązana była do uiszczania opłat abonamentowych.

Odnosząc się do kwestii nieskutecznego zawiadomienia skarżącej o nadanym indywidualnym numerze identyfikacyjnym i braku dowodu nadania dokumentu potwierdzającego fakt wysłania informacji o nadaniu tego numeru, wierzyciel wskazał, iż na mocy rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007r., nr 187, poz. 1342) "A" została zobowiązana do nadania posiadaczom imiennych książeczek opłat abonamentowych indywidualnych numerów identyfikacyjnych i powiadomienia ich o nadanych numerach.

Podkreślił również, że przepisy wskazanego wyżej rozporządzenia, normujące w przepisie § 5 tryb nadawania i przesyłania użytkownikom odbiorników zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie odwoływały się do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że do przesyłania zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie miały zastosowania przepisy o doręczaniu pism w postępowaniu administracyjnym, zawarte w rozdziale 8 k.p.a. (art. 39-49) zatytułowanym "Doręczenia".

Wierzyciel wskazał, że "A" przechowuje w systemie informatycznym dane pozwalające na wydruk duplikatu zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych, będącego użytkownikiem odbiorników zarejestrowanych wg imiennej książeczki opłaty abonamentowej, którego duplikat załączono do zaskarżonego postanowienia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że wierzyciel załączył do akt sprawy m.in. duplikat zawiadomienia o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego z dnia 11 lipca 2008r. Wynika z niego, że tego dnia "A", przesłała zwykłą przesyłką listową zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, na adres: [...], [...]-[...] K. Odnośnie omyłki pisarskiej w adresie, na który zostało wysłane zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, błąd ten, jak wskazał wierzyciel, nie przesądził o niemożności dostarczenia przesyłki, ponieważ zarówno numer domu jak i dane osobowe zostały podane prawidłowo, a sama przesyłka nie została zwrócona do nadawcy. Tym samym, przedmiotowe zawiadomienie zostało skutecznie przesłane.

Wydruk z systemu informatycznego, potwierdzający wysłanie druków zawierających indywidualny numer rachunku do regulowania opłat abonamentowych oraz informacja z systemu o regulowaniu opat abonamentowych w latach 2009-2010, świadczą o tym, że pomyłka pisarska nie wpłynęła na brak doręczenia skarżącej zawiadomienia o nadaniu wspomnianego numeru identyfikacyjnego.

Zdaniem wierzyciela, przepisy wyżej wymienionego rozporządzenia nie zawierały dyspozycji dokonania z urzędu przez "A" powtórnej rejestracji odbiorników, potwierdzonych dotychczasowymi dowodami ich zarejestrowania, a jedynie zobowiązały "A" do nadania z urzędu dotychczasowym posiadaczom imiennych książeczek indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Ponadto dla jego realizacji nie było wymagane powtórne zarejestrowanie odbiorników przez dotychczasowych posiadaczy, jak również potwierdzenie przez nich użytkowania odbiorników. Co więcej, wierzyciel nie był w tej sytuacji zobowiązany do obligatoryjnej kontroli posiadania przez abonenta odbiorników.

Co do zarzutu braku doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego wierzyciel wskazał, że w dniu 7 listopada 2018r. "A" S.A. skierowała do skarżącej upomnienie, które zostało odebrane w dniu 27 listopada 2018r., przez Panią T. R., która podjęła się oddania przesyłki adresatowi. Wygenerowany dokument elektroniczny potwierdzający odbiór upomnienia dołączono do akt sprawy. Doręczenie przedmiotowego upomnienia nastąpiło zatem na zasadach określonych w art. 43 k.p.a.

W konsekwencji, w ocenie organu odwoławczego, zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny - w ślad za wierzycielem – zasadnie uznano za nieuzasadniony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organów I i II instancji w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego, względnie o uchylenie obu orzeczeń i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1. § 5 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych - przez niedołączenie i nieokazanie przez wierzyciela dowodu nadania i dowodu odbioru dokumentu w postaci "zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego" z dnia 11 lipca 2008 roku w szczególności w sytuacji błędnie wskazanego adresu przez wierzyciela,

2. art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,

3. art. 77 k.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz nierozpatrzenie całości zgromadzonego materiału dowodowego,

4. art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnych ustaleń, iż nie doszło do wyrejestrowania odbiornika TV przez skarżącą jak również, iż do skarżącej zostało wysłane zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta,

5. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy wadliwego orzeczenia organu I instancji, podczas gdy prawidłowym było uchylenie przedmiotowego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy,

6. art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuznanie nieistnienia po stronie skarżącej obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela.

W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko, że od 10 lat nie jest posiadaczem TV ani innego odbiornika, za który powinna uiszczać opłaty abonamentowe. W związku z tym skarżąca dokonała wyrejestrowania zgłoszonych odbiorników ponad 10 lat temu. Przy czym, z uwagi na upływ czasu jaki upłynął od wyrejestrowania odbiorników skarżąca nie posiada aktualnie dokumentów potwierdzających fakt ich wyrejestrowania, a przepisy nie obligują jej do przechowywania stosownych dokumentów przez cały czas. Nawet przepisy podatkowe wymagają od podatnika aby posiadał dokumenty za okres ostatnich 5 lat wobec czego nie sposób jest uznać aby obowiązkiem było przetrzymywanie dokumentów potwierdzających wyrejestrowanie odbiornika TV przez okres ponad 10 lat.

Sam fakt nieposiadania stosownego potwierdzenia wyrejestrowania nie może automatycznie skutkować uznaniem, iż do wyrejestrowania odbiorników przez skarżącą nie doszło albowiem w tym zakresie organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, w szczególności poprzez zweryfikowanie kwestii odnotowywania faktu wyrejestrowania odbiornika przez abonenta.

Skarżąca zaprzeczyła, aby po wyrejestrowaniu przez nią odbiornika dokonywała jakichkolwiek wpłat na poczet należności abonamentowych aż do roku 2019. W 2019 roku, z ostrożności, ponownie dokonała wyrejestrowania odbiornika RTV (na wypadek gdyby nie doszło do uwzględniania stanowiska skarżącej co do wcześniejszego wyrejestrowania odbiornika RTV), co w konsekwencji doprowadziło do opłacenia również opłaty abonamentowej za okres od listopada 2018 roku do stycznia 2020 roku (taka opłata była wymagana przez wierzyciela aby dokonać wyrejestrowania odbiornika RTV).

Skarżąca kwestionuje stanowisko wierzyciela oraz organów, iż został jej nadany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta. W przedmiotowej sprawie do akt sprawy dołączony został duplikat zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta, przy czym w treści przedłożonego dokumentu jest błąd w adresie skarżącej, albowiem wskazana jest inna ulica aniżeli ta na której zamieszkuje skarżąca. Ponadto do przedłożonego zawiadomienia (wystawionego na podstawie danych z systemu) nie zostało dołączone jakiekolwiek potwierdzenie nadania tegoż na adres skarżącej jak również fakt odbioru zawiadomienia przeze skarżącą. Dostrzec przy tym należy, że wierzyciel przedłożył dowód, który sam sporządził i to w sposób, który nie pozwala zweryfikować przedstawionego przezeń stanowiska.

Skarżąca wskazuje przy tym, że duplikat zawiadomienia otrzymała po raz pierwszy dopiero po wniesieniu pisma do "A" w związku z wszczętym postępowaniem egzekucyjnym. W przedmiotowej sprawie zarówno wierzyciel jak i organy przyjęły, iż skoro przesyłka listowa z zawiadomieniem nie została zwrócona do wierzyciela to przesyłka na pewno została doręczona skarżącej. Takie stanowisko również nie powinno być zaaprobowane albowiem, o ile żaden przepis ustawy abonamentowej rzeczywiście nie wymagał aby obowiązek informacyjny był realizowany przy pomocy przesyłek rejestrowanych - listów poleconych, to podkreślić jednak należy, że w przypadku sporu, ciężar dowodu doręczenia pisma spoczywa na stronie spełniającej obowiązek informacyjny. W przedmiotowej sprawie wierzyciel nie wykazał że spełnił wobec skarżącej ww. obowiązek informacyjny, iż wysłał, a nie tylko wygenerował ww. pismo z systemu komputerowego. Nie ma żadnych podstaw, aby niedoskonałości przyjętych rozwiązań prawnych interpretować na niekorzyść strony skarżącej i nadawać oświadczeniu wierzyciela wyższą wartość dowodową niż oświadczeniu dłużnika. Dlatego oświadczenie skarżącej, że nie otrzymała przesyłki ma w ocenie sądu taką samą wartość jak oświadczenie poczty o jej wysłaniu (nie: doręczeniu).

Z jednej strony wierzyciel wymaga od skarżącej aby posiadała potwierdzenie wyrejestrowania odbiornika TV podczas gdy sam nie posiada żadnego dokumentu potwierdzającego chociażby fakt wysłania do skarżącej informacji o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Istotna w sprawie jest okoliczność, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, który prawomocnym wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 118/20 uchylił uprzednio wydane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 4 grudnia 2019 r., oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 10 października 2019 r. w przedmiocie uznania zarzutu nieistnienia obowiązku oraz zarzutu braku doręczenia upomnienia za nieuzasadnione, a także uchylił postanowienie Dyrektora "A" S.A. z dnia 19 września 2019 r. oraz poprzedzające go postanowienie wierzyciela z dnia 25 lipca 2019 r.

Należało zatem odnieść się do kwestii mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania, zawartych w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego.

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Jak podkreśla się w orzecznictwie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl), związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 170 i art. 171 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Natomiast ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

W konsekwencji powyższego na obecnym etapie postępowania organ administracji, ale również sąd administracyjny, związane są oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku. Przepis art. 153 p.p.s.a. określa zatem taką relację między organem administracyjnym a sądem, która sprowadza się do związania organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, gdzie nie ma już miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2015 r., II OSK 2547/13, publ. j.w.).

W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. j.w.).

Uzasadniając rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 118/20 podkreślił, że spór w sprawie koncentruje się na kwestii istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego.

Następnie Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ) zwanej dalej: "u.o.a." za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Opłaty te są opłatami, o których mowa w art. 2 § 2 O.p. Stosuje się więc do nich przepisy tej ustawy, z tym że zagadnienie terminu ich uiszczenia oraz naliczenia odsetek uregulowane jest wprost w art. 3 ust. 4 u. o. a. oraz w art. 7 ust. 4 u.o.a. w zakresie odesłania do naliczania wysokości odsetek za zwłokę do przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., K 24/08, OTK-A 2010, nr 3, pozycja 22). Przedawnienie zobowiązań z tytułu uiszczenia opłat także uregulowane jest w ustawie - Ordynacja podatkowa (art. 2 § 2 w związku z art. 70 § 1 ord. pod. - zobacz wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2019 r., III SA/Wa 1019/18, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 października 2018 r. I SA/Gl 490/18, Lex numer 2574183). Dalej podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 3 u.o.a. obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. Oznacza to - w powiązaniu z art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 i ust. 4 u.o.a. - że jest to opłata, w której zobowiązanie powstaje z mocy prawa w wysokości przez ustawę określonej.

Mając na uwadze okoliczność, że niniejsza sprawa dotyczy zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, zagadnienie rejestracji odbiornika skarżącej należało oceniać na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. nr 187, poz. 1342 ) zwanego dalej "Rozporządzeniem."

Sąd odwołując się do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt II FSK 132/19, podkreślił, że zgodnie z § 2 ust. 1 Rozporządzenia odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają zarejestrowaniu w terminie 14 dni od dnia wejścia w ich posiadanie, a ich rejestracji dokonuje operator publiczny ("A" S.A.). Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 13 grudnia 2007 r. (§ 7). To oznacza, że mogło i powinno dotyczyć odbiorników używanych przed jego wejściem w życie. Stąd też w § 5 ust. 1 Rozporządzenia postanowiono, że dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłat abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej, niż przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia. Skoro ustawa o opłacie abonamentowej w art. 2 ust. 3 wiąże obowiązek powstania zobowiązania w tej opłacie z faktem rejestracji odbiornika i pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym tej rejestracji dokonano, to oznacza to – ni mniej, ni więcej - że po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie przepisów rozporządzenia, książeczki te nie mogą stanowić dowodu zarejestrowanie odbiornika i tym samym dowodu powstawania zobowiązań w opłacie abonamentowej po upływie tego okresu. Dlatego też w § 5 ust. 2 rozporządzenia postanowiono, że operator publicznym w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1 indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika (a więc zgodnie z § 2 rozporządzenia - osobę posiadającą odbiornik), przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Wedle zaś § 3 pkt 2 rozporządzenia dowodem zarejestrowania odbiorników jest zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi. Oznacza to, że materialnoprawnymi warunkami powstania zobowiązania w opłacie abonamentowej na podstawie art. 2 ust. 3 u.o.a. w związku z § 5 ust. 2 i § 3 pkt 2 rozporządzenia są: nadanie użytkownikowi przez operatora publicznego w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia indywidualnego numeru identyfikacyjnego oraz powiadomienie tego użytkownika na druku określonym w załączniku do ustawy o opłatach abonamentowych.

Przesłanki te warunkują więc istnienie obowiązku i tym samym stanowią o zasadności zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jest tak dlatego, że zobowiązanie w tej opłacie abonamentowej powstaje z mocy ustawy z chwilą zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie tego zobowiązania, a zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia i uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania (art. 2 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 1 i 4, art. 5 ust. 1 u.o.a. oraz w związku z art. 21 § 1 pkt 1 O.p.). Powyższe oznacza więc to, że albo brak nadania użytkownikowi indywidualnego numeru identyfikacyjnego z urzędu albo brak zawiadomienia użytkownika o tym nadaniu prowadzi do niepowstania zobowiązania w tej opłacie. Podkreślenia wymaga to, że ani przepisy ustawy o opłacie abonamentowej, ani przepisy rozporządzenia nie wartościują tych przesłanek powstania zobowiązania w tej opłacie, ani też nie wskazują, że należy je rozumieć inaczej. Zresztą nielogicznym, a nawet absurdalnym, byłoby interpretowanie powyższych przepisów w sposób odmienny, że tylko nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego ma znaczenie, a już zawiadomienie nie.

Zatem warunki te jako warunki materialnoprawne powinny być w przypadku wniesienia zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego zbadane przez organ egzekucyjny w ramach podstawy zarzutu określonej w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., gdyż warunkują one powstanie egzekwowanego obowiązku.

Dokonując wykładni i stosowania § 5 ust. 1 i 2 Rozporządzenia oraz art. 29 § 1 u.p.e.a. należy przywołać trafny pogląd wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2018 roku, II FSK 1588/16 oraz z dnia 25 września 2018 roku, I GSK 1806/18, (dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie wskazano, że przepis § 5 ust. 2 Rozporządzenia nie wymaga, by organ będący operatorem publicznym dla skutecznego nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego i tym samym zarejestrowania odbiornika, dysponował zwrotnym potwierdzeniem odbioru zawiadomienia. Jest to pogląd trafny, gdyż gdyby ustawodawca chciał ten warunek nadania zawiadomienia wzmocnić, to by to uczynił tak, jak to wskazał np. w przypadku doręczenia upomnienia (art. 33 § 1 punkt 7). Warunek nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego z urzędu został wprowadzony w zdaniu pierwszym ust. 2 § 5 Rozporządzenia, zatem nie można przyjmować, że zawiadomienie ma wyłącznie charakter informacyjny. Użytkownik dokonując wpłaty abonamentu powinien bowiem - po pierwsze - posłużyć się tym numerem identyfikacyjnym, a po drugie wiedzieć, że powstał u niego z mocy prawa obowiązek zapłaty abonamentu. Numer identyfikacyjny nie jest określony w przepisach prawa, ale jest nadany przez operatora publicznego. Żaden przepis prawa nie nakłada na użytkownika obowiązku ubiegania się o podanie mu numeru identyfikacyjnego. Zauważyć tu też trzeba, że brak zawiadomienia, a konkretnie dowodu jego nadania, może stanowić o niezapewnieniu zobowiązanemu minimalnej informacji prawnej wskazującej na fakt powstania zobowiązania w opłacie abonamentowej. Może bowiem prowadzić do sytuacji, że ten zobowiązany - nie znając numeru identyfikacyjnego - nie może należnej opłaty uiścić, narażając się za konsekwencje w postaci egzekucji. Taka wykładnia powyższych przepisów niewątpliwie byłaby sprzeczna z art. 6, art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Odnosząc się do obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia podkreślono, że w rozpoznawanej sprawie tytuł wykonawczy wystawiono w dniu 29 marca 2019 r., to zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja należności abonamentowych mogła być wszczęta, jeżeli wierzyciel po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. W chwili upływu terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku (styczeń 2014 r. - październik 2018 r.) obowiązywały różne reżimy prawne w tym zakresie. Otóż w okresie do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 11 października 2013 roku o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 roku, poz. 1289 ze zm.), a uwzględniając treść art. 127 tej ustawy, do 6 miesięcy od dnia jej wejścia w życie - to jest do dnia 21 maja 2014 r. - obowiązywało rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541 ze zm. – zwanej dalej rozporządzeniem wykonawczym do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), które w § 13 w punkcie 2 wskazywało, że: "postępowanie egzekucyjne w administracji może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy (...) zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania (...).

W rozpoznawanej sprawie dotyczyłoby to należności egzekwowanych za miesiące od stycznia 2014 r. do kwietnia 2014 r., o ile oczywiście tytuły wykonawcze na nie byłyby wystawione najpóźniej do dnia 25 maja 2014 r. (zgodnie z art. 3 ust. 4 u.o.a. opłatę abonamentową uiszcza się z góry do dnia 25 dnia miesiąca, za który opłata jest należna). Oczywiście o ile należności te nie uległy przedawnieniu. Natomiast od dnia 22 maja 2014 roku do dnia 31 października 2014 r. nie obowiązywały w tym zakresie regulacje zwalniający wierzyciela od obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Oznacza to, że obowiązywał przepis art. 15 § 1 u.p.e.a. nakazujący jego doręczenie. Dopiero w dniu 30 października 2014 r. Minister Finansów wydał na podstawie art. 15 § 5 u.p.e.a. rozporządzenie w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2017 r., poz. 131). Weszło ono w życie od dnia 1 listopada 2014 roku (§ 4), jednakże nie wprowadziło ono regulacji, która zwalniałaby wierzyciela z obowiązku doręczenia upomnienia. Zatem za zobowiązania w opłatach abonamentowych powstałe za miesiące od maja 2014 r. do października 2015 r. należało zobowiązanemu doręczyć upomnienie i mieć dowód jego doręczenia ze skutkami określonymi w art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

Sąd stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dowodu w postaci upomnienia zobowiązanej, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. i to w sytuacji, w której skarżąca twierdzi, że takiego upomnienia nie otrzymała. Zdaniem Sądu znajdujące się w aktach sprawy dowody doręczeń nie potwierdzają, że skarżąca otrzymała upomnienie, skoro w aktach sprawy nie ma takiego dokumentu. Brak w aktach dowodów, na które powołuje się wierzyciel uniemożliwia ocenę jego stanowiska.

Odnosząc się do argumentacji skarżącej że od 10 lat nie jest posiadaczem odbiorników i dopełniła obowiązku ich wyrejestrowania - 10 lat temu, Sąd zwrócił uwagę na okoliczność, że skarżąca konsekwentnie podnosiła, że w 2005 lub 2006 wyrejestrowała odbiorniki radiowo - telewizyjne, natomiast tytuł wykonawczy dotyczy opłat od 2014 r. Z uwagi na upływ czasu od daty wyrejestrowania odbiorników nie posiada już dowodów na potwierdzenie powyższej okoliczności. Zatem należało przyjąć, że skoro od momentu wyrejestrowania odbiornika upłynęło ponad 10 lat, to skarżąca nie miała obowiązku przechowywania dowodu dokonania tej czynności. Ponadto jeżeli skarżąca przez wiele lat nie otrzymała żadnej informacji dotyczącej istnienia obowiązku uiszczania opłat, a informację o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego dla uiszczania opłat abonamentowych doręczono dorosłemu domownikowi dopiero w dniu 27 listopada 2018 r., to należało przyjąć, że to wierzyciel został prawidłowo powiadomiony o wyrejestrowaniu odbiorników.

Również w niniejszej sprawie istotne jest, czy skarżąca otrzymała jakiekolwiek pismo o bezskuteczności zawiadomienia "A" S.A. o wyrejestrowaniu odbiorników.

W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy należy przyjąć, że brak od 2005 r. jakiejkolwiek reakcji wierzyciela na nieuiszczanie opłat abonamentowych należy ocenić jako usprawiedliwione przeświadczenie Strony, że dopełniła wszelkich formalności w zakresie wyrejestrowania odbiorników i że skutecznie poinformowała o tym fakcie wierzyciela. Tym samym pozostawała w usprawiedliwionym przekonaniu, że nie ma obowiązku uiszczania opłat abonamentowych.

Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że wystawienie tytułu wykonawczego po upływie terminu przedawnienia narusza w sposób oczywisty zasady ogólne postępowania, w tym przewidziane w art. 121 § 1 i 122 O.p. oraz reguły dotyczące postępowania dowodowego i oceny dowodów: art. 180, 187 i 191 O.p.

Z żadnych przepisów nie wynika, że strona jest zobowiązana bezterminowo przechowywać dokument (dowód) nadania pisma. Wysłane pismo i konsekwentnie nieuiszczanie opłat abonamentowych przy braku jakiejkolwiek reakcji "A" przez okres 10 lat, przy pięcioletnim terminie przedawnienia wynikającym z art. 70 § 1 O.p., w ocenie Sądu w pełni usprawiedliwia i tłumaczy brak posiadania potwierdzenia nadania pisma przez skarżącą. W postępowaniu organy stwierdziły kategorycznie, że nie ma dowodów na dokonanie skutecznego powiadomienia "A" S.A. o przesłaniu przez skarżącą wyrejestrowaniu odbiorników. Nie ma jednak informacji w jaki sposób zostały dokonane tego rodzaju ustalenia. Nie odniesiono się także do wyżej wskazanych okoliczności pozwalających w ocenie sądu przyjąć obiektywnie usprawiedliwione przekonanie skarżącej o braku istnienia obowiązku abonamentowego.

Z tego też powodu, Sąd wskazał przede wszystkim na konieczność zgromadzenia przez organ rozpoznający ponownie sprawę, pełnego materiału dowodowego, wysłuchania skarżącej i wskazania, w jaki sposób dokonał ustalenia stanu faktycznego z którego wnioskuje, że strona była zobowiązana do uiszczenia opłat abonamentowych. Zdaniem Sądu nie do zaakceptowania jest arbitralne działanie organów z góry odrzucające stanowisko i argumenty skarżącej. Zwrócono przy tym uwagę na okoliczność, że organ przy wysyłaniu korespondencji o nadaniu numeru identyfikacyjnego powoływał się na brak obowiązku przesłania przesyłki listem poleconym. Jednocześnie wymaga od skarżącej dowodowego wykazania, że informowała "A" S.A. o wyrejestrowaniu odbiorników, a więc w konsekwencji wymaga, aby skarżąca wysyłała pisma przesyłką rejestrowaną. Tymczasem – tak jak w przypadku nadania numeru identyfikacyjnego - z żadnego przepisu nie wynika obowiązek podatnika do przesłania korespondencji przesyłką poleconą. Zatem w ocenie Sądu wartość dowodowa oświadczeń "A" jak i skarżącej w tym zakresie jest taka sama i winna być oceniana według tych samych zasad.

Przytoczenie obszernych fragmentów ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 118/20 ma istotne znaczenie, bowiem dokonując oceny legalności aktu wydanego na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy w wyniku uchylenia poprzedniego aktu, sąd I instancji nie może pominąć kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne co do dalszego postępowania, zawarte w poprzednim wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt I GSK 468/09 publ. j.w.).

W ocenie Sądu, w zaskarżonym obecnie postanowieniu organ nie uwzględnił w pełnym zakresie oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 118/20.

O ile bowiem wyjaśniona i uzasadniona została kwestia doręczenia skarżącej w dniu 27 listopada 2018r. upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., to nadal nie uwzględniono oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku Sądu, w zakresie skuteczności powiadomienia wierzyciela przez skarżącą o wyrejestrowaniu odbiorników. Przede wszystkim akta sprawy nie potwierdzają, że w sprawie należycie zbadano zasadność zarzutu, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., m.in. poprzez wysłuchanie skarżącej i wskazanie w jaki sposób organy dokonały ustalenia stanu faktycznego z którego wnioskują, że strona była zobowiązana do uiszczenia opłat abonamentowych.

Z całą pewnością nie jest wypełnieniem obowiązku wynikającego z art. 153 p.p.s.a. konstatacja organów, że na podstawie dokonanej analizy nie udało się potwierdzić informacji o wyrejestrowaniu odbiorników RTV przez skarżącą zarówno w 2005 roku, jak i w roku 2006.

Tymczasem Sąd w prawomocnym wyroku w sprawie o sygn. I SA/Gd 118/20 jednoznacznie wskazał na konieczność wskazania, na jakiej podstawie wierzyciel dokonał swoich ustaleń oraz uwzględnienia upływu czasu, braku skutecznego wykazania zawiadomienia skarżącej o nadaniu numeru identyfikacyjnego, oraz bezczynności wierzyciela w domaganiu się uiszczania opłat abonamentowych. Powyższych elementów w niniejszej sprawie zabrakło.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że wiążący dla organu egzekucyjnego charakter wypowiedzi wierzyciela, w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów (art. 34 § 1 u.p.e.a.) nie wiąże sądu. Orzekając w niniejszej sprawie Sąd dodatkowo miał na względzie, że na mocy art. 1 i art. 7 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070 ze zm. – dalej: ustawa zmieniająca) z dniem 30 lipca 2020 r. znowelizowano m.in. art. 33 u.p.e.a., jak również art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a..

Analiza przepisów intertemporalnych, w tym art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, doprowadziła do wniosku, że w rozpatrywanej sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed nowelizacji.

Wspomniany art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (to jest u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem w kontrolowanej sprawie zastosowanie znajdują regulacje u.p.e.a. sprzed nowelizacji od 30 lipca 2020 r.

Równocześnie wymaga zasygnalizowania, że znowelizowany art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. umożliwia wniesienie skargi na każde postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W stanie prawnym obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. właściwością sądu administracyjnego nie były objęte postanowienia wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowienia, przedmiotem których było stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W tym zakresie wymaga zaś podkreślenia, że w myśl art. 25 ustawy zmieniającej do postępowań sądowych w sprawach dotyczących postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających, wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 7 (to jest p.p.s.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem jedynie w przypadku wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego przed dniem 30 lipca 2020 r. zastosowanie miałby art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. w brzmieniu poprzednio obowiązującym. Na podstawie rozumowania a contrario trzeba bowiem przyjąć, że skoro skarga w niniejszej sprawie została wniesiona 9 kwietnia 2021 r., a więc po wejściu w życie znowelizowanego art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., to Sąd mógł zastosować art. 135 p.p.s.a. jedynie w stosunku do zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego, z wyłączeniem postanowień, przedmiotem których było stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organy będą zobowiązane uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, biorąc przede wszystkim pod uwagę ocenę prawną oraz wskazania zawarte w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 118/20.

Ponadto wyrok zawiera rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, które Sąd, zgodnie z art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. zasądził na rzecz strony skarżącej od organu administracji.