Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 639/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: par. 22 pkt 1-3, 7-8, par. 23 ust. 1, 4, par. 24 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2018 poz 759
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz  zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności  gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1391/20 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 18 czerwca 2020 r. nr 81/2020 w przedmiocie odmowy wypłaty drugiej raty pomocy finansowej na operacje typu premie dla młodych rolników 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1391/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 18 czerwca 2020 r. nr 81/2020 w przedmiocie odmowy wypłaty drugiej raty pomocy finansowej oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia 30 marca 2020 r. nr OR12/005.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie prawnym i faktycznym sprawy.

Decyzją z dnia 6 października 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Pszczynie przyznał S. K. (dalej powoływany także jako "skarżący") pomoc finansową na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego PROW 2014-2020, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. Wnioskiem z dnia 16 listopada 2016 r. skarżący wystąpił o płatność pierwszej raty pomocy, która została mu wypłacona w dniu 31 stycznia 2017 r.

Pismem z dnia 10 marca 2020 r. – złożonym w dniu 12 marca 2020 r. – skarżący wystąpił o zmianę założeń Planu Rozwoju Gospodarstwa (dalej powoływany także jako "biznesplan"), podnosząc w uzasadnieniu, że chciałby w najbliższym czasie złożyć wniosek o płatność drugiej raty pomocy, w związku z czym chce dostosować strukturę i powierzchnię upraw przedstawionych w biznesplanie do struktury i powierzchni faktycznie użytkowanej w roku docelowym (2019 r.) oraz dopasować obrót stada zgodnie z obrotem w 2019 r. Do pisma załączył poprawiony biznesplan oraz zmianę wniosku o przyznanie pomocy finansowej.

Decyzją z dnia 24 marca 2020 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Częstochowie (dalej powoływany także jako organ pierwszej instancji) nie wyraził zgody na zmianę założeń biznesplanu, wskazując w uzasadnieniu, że skarżący uchybił 3-letniemu terminowi na złożenie wniosku o zmianę.

Następnie decyzją z dnia 30 marca 2020 r. nr OR12/005, organ pierwszej instancji, powołując w podstawie prawnej art. 26 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 217 ze zm., dalej powoływana jako "ustawa") oraz § 24 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 759 ze zm.; dalej powoływane jako "rozporządzenie") odmówił skarżącemu wypłaty drugiej raty pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego PROW 2014-2020.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że termin na złożenie wniosku o wypłatę drugiej raty pomocy przypadał na dzień 31 stycznia 2020 r., jednakże w tym terminie wniosek nie wpłynął do Śląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Częstochowie.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Prezes ARiMR zaskarżoną decyzją z dnia 18 czerwca 2020 r. nr 81/2020, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału z dnia 30 marca 2020 r., w całości podzielając stanowisko wyrażone w jej uzasadnieniu. Organ odwoławczy zauważył dodatkowo, że wniosek o płatność drugiej raty pomocy został złożony przez skarżącego po wymaganym terminie, bowiem dopiero w dniu 16 kwietnia 2020 r. wraz z odwołaniem od decyzji nr OR12/005 o odmowie wypłaty drugiej raty pomocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ARiMR z dnia 18 czerwca 2020 r. skarżący wniósł o jej uchylenie w całości, jak również o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Oddziału, a także o zwrot kosztów postępowania sądowego, zarzucając naruszenie:

1) art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") poprzez błędne pouczenie go o terminie do złożenia wniosku o wypłatę drugiej raty pomocy, co uzasadnia przyjęcie założenia, że gdyby skarżący został pouczony prawidłowo, to wniosek zostałby złożony w terminie;

2) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wewnętrznie sprzeczną ocenę wniosku skarżącego o zmianę biznesplanu polegającą na założeniu, że złożenie takiego wniosku świadczy nierozerwalnie o niewykonaniu celów pierwotnego biznesplanu, podczas gdy materiał dowodowy zebrany w sprawie nie uzasadnia przyjęcia przez organ takiego stanowiska, gdyż biznesplan został przez skarżącego wykonany;

3) § 23 ust. 1 rozporządzenia poprzez nieprzyznanie drugiej raty pomocy, podczas gdy wystąpiła sytuacja opisana w § 27 ust. 1 rozporządzenia, tj. wnioskodawca wystąpił do Dyrektora Oddziału z wnioskiem o wyrażenie zgody na zmianę założeń biznesplanu;

4) § 24 ust. 1 rozporządzenia poprzez niewypłacenie drugiej raty pomocy w sytuacji, gdy nie zaistniały przesłanki negatywne wymienione w § 24 ust. 2 rozporządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę, choć z innych względów niż w niej wskazane. Zdaniem sądu pierwszej instancji, w kontrolowanej sprawie zachodzi przesłanka nieważności postępowania, bowiem decyzja Dyrektora Oddziału ARiMR w Częstochowie z dnia 30 marca 2020 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Organ pierwszej instancji wydał decyzję o odmowie wypłaty drugiej raty pomocy finansowej – pomimo braku żądania (wniosku) skarżącego w tym przedmiocie. Sąd podkreślił, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że przed wydaniem decyzji z dnia 30 marca 2020 r. skarżący nie wystąpił z wnioskiem o płatność drugiej raty pomocy (na urzędowym formularzu), lecz jedynie złożył podanie z dnia 10 marca 2020 r. o umożliwienie zmian w założeniach biznesplanu. W piśmie tym wskazał jednocześnie, że prośbę swą motywuje tym, że chciały "w najbliższym czasie składać wniosek o płatność II raty pomocy". Pismo z dnia 10 marca 2020 r. nie dotyczyło zatem wypłaty drugiej raty pomocy, natomiast niewątpliwie wszczęło postępowanie administracyjne w sprawie zmiany założeń biznesplanu, w ramach którego organ wydał w dniu 24 marca 2020 r. decyzję o niewyrażeniu zgody na zmianę założeń biznesplanu. Następnie, pomimo braku wniosku o wypłatę drugiej raty pomocy, organ pierwszej instancji – działając niejako z urzędu – wydał decyzję z dnia 30 marca 2020 r. o odmowie wypłaty drugiej raty pomocy. Decyzję tę uznać zatem należy za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, bowiem niewątpliwie zapadła ona bez wniosku skarżącego, a tym samym bez wymaganego prawem żądania wypłaty drugiej raty płatności.

Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że postępowanie w sprawie wypłaty pomocy finansowej jest postępowaniem wszczynanym na wniosek strony (postępowaniem wnioskowym). Jak wynika bowiem z przywołanego przez organ przepisu § 23 ust. 1 rozporządzenia – w brzmieniu adekwatnym dla niniejszej sprawy – drugą ratę pomocy, w wysokości 20.000 złotych, wypłaca się na wniosek o płatność, który składa się po realizacji biznesplanu, jednak nie później niż do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy. Jednocześnie przepisy rozporządzenia przewidują wymogi jakie winien spełniać wniosek o płatność (§ 23 ust. 3) oraz wskazują jakie dokumenty należy do niego załączyć (§ 23 ust. 4). W konsekwencji wypłata drugiej raty pomocy, bądź odmowa jej wypłaty uzależnione są od złożenia wniosku o płatność, co wynika również z brzmienia § 24 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia.

Reasumując, sąd pierwszej instancji uznał, że orzekanie przez organ pierwszej instancji w przedmiocie drugiej raty płatności – pomimo braku wniosku skarżącego o jej wypłatę – stanowiło rażące naruszenie wskazanych przepisów rozporządzenia, co musiało skutkować stwierdzeniem nieważności tej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Sąd pierwszej instancji odwołując się do stanowiska doktryny i orzecznictwa, przyjął, że skoro rażące naruszenie prawa tkwiło w decyzji organu pierwszej instancji, a organ drugiej instancji utrzymał tę decyzję w mocy, to stwierdzić należało nieważność decyzji organów obu instancji (vide: Przybysz Piotr, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII; Opublikowano: WKP 2021 i powołane tam orzecznictwo).

Z uwagi na powyższe WSA, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: p.p.s.a.), stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożył organ – Prezes ARiMR zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:

- § 24 ust. 1 i 2 rozporządzenia, poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów wyrażającą się w błędnym uznaniu przez sąd pierwszej instancji, że "wypłata drugiej raty pomocy, bądź odmowa jej wypłaty uzależnione są od złożenia wniosku o płatność, co wynika również z brzmienia § 24 ust. 1 i 2 rozporządzenia", w sytuacji gdy za właściwą wykładnię przyjąć należy, że w przypadku nieprzedłożenia wniosku o płatność, o którym mowa w § 23 ust. 1 rozporządzenia lub dokumentów, o których mowa w § 23 ust. 4 rozporządzenia obligatoryjnym jest wydanie przez właściwego dyrektora oddziału regionalnego Agencji decyzji o odmowie wypłaty drugiej raty pomocy. Tym samym literalna wykładnia powyższych przepisów jest w kontrze do stanowiska WSA w Warszawie, który próbuje wykazać, że niniejszej sprawie organ działał bez podstawy prawnej, a odmowa wypłaty drugiej raty pomocy uzależniona jest od złożenia przez beneficjenta wniosku o płatność, co w konsekwencji miało prowadzić do rażącego naruszenia prawa przez organ.

Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. organ zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:

- art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i tym samym obarczone są wadą nieważności co skutkowało wadliwym uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji co miało istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy podstawa prawna do wydania przedmiotowych decyzji wynikała wprost z § 24 ust. 2 rozporządzenia.

Wskazując na powyższe organ wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od skarżącego na rzecz organu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Organ na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Skarżący nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a skarżący w terminie wynikającym z tego przepisu nie zażądał jej przeprowadzenia.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarżący kasacyjnie organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi - w oparciu art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. - zarówno naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) jak i naruszenie prawa materialnego (§ 24 ust. 1 i 2 rozporządzenia). W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszym rzędzie należy zbadać zasadność zarzutów procesowych, albowiem może się okazać, że uchybienia w tym zakresie nie pozwalają na odniesienie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Jednakże w sytuacji, gdy postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych).

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że w istocie dotyczą jednej kwestii. Chodzi mianowicie o to, czy w realiach niniejszej sprawy można uznać, jak przyjął to WSA w Warszawie, że organ pierwszej instancji dopuścił się rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez wydanie decyzji odmawiającej wypłaty drugiej raty pomocy finansowej, mimo braku wniosku skarżącego o jej wypłatę.

W świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wadą nieważności dotknięte są decyzje wydane z rażącym naruszeniem prawa. Koniecznym warunkiem dla ustalenia występowania tej przesłanki nieważności decyzji jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi faktami. Należy mieć na względzie, że w kwestii rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny. Odwołać się chociażby można do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 868/16 i z 15 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2217/17, w których wskazano, że po okresie pewnych rozbieżności wynikających przede wszystkim ze sporów doktrynalnych, przyjmowany jest obecnie pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1994 r., III ARN 13/94, OSN 1994, nr 3, poz. 36; wyroki NSA z 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94 i 13 września 2012 r. sygn. akt II GSK 1206/11). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga wykładni prawa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (wyrok NSA z 29 czerwca 1987 r. sygn. akt II SA 2145/86). Przepisem, który może być rażąco naruszony jest co do zasady przepis prawa materialnego. Wynika to z faktu, że naruszenia prawa stanowiące podstawy stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 k.p.a.) są wadami tkwiącymi w samej decyzji, a nie wadami postępowania, w którym ta decyzja zapadła. Te ostatnie bowiem stanowią podstawę do wznowienia postępowania. Z rażącym naruszeniem prawa mamy zatem do czynienia wówczas, gdy przepis będący podstawą prawną decyzji został zastosowany w ten sposób, że w jego wyniku powstał stosunek prawny, który nie mógł powstać na gruncie tego przepisu. W rezultacie skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Analiza orzecznictwa sądowego dotyczącego nieważności decyzji wskazuje na to, że wprawdzie decyzja jest traktowana jako obarczona wadami materialnoprawnymi, ale przyczyną ich powstania może być nie tylko naruszenie przepisów samego prawa materialnego, lecz również naruszenie szczególnie istotnych przepisów proceduralnych. Z punktu widzenia bytu prawnego decyzji wadliwej nie ma to jednak znaczenia, ponieważ ocenie podlega sama decyzja i jej skutki prawne, a poprzedzające ją postępowanie bywać może tylko elementem prowadzącym do tej oceny (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006, s. 720).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku jest nieprawidłowe, bowiem nie uwzględnia obowiązujących, szczegółowych regulacji prawnych dotyczących zasad wypłaty pomocy finansowej typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego PROW 2014-2020. Stwierdzić zatem należało, że zarzuty skargi kasacyjnej są usprawiedliwione, ponieważ zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem przepisów prawa materialnego - § 24 ust. 1 i 2 rozporządzenia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w realiach niniejszej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie zarzucił organowi pierwszej instancji wydanie decyzji z dnia 30 marca 2020 r. z rażącym naruszeniem prawa - § 23 ust. 1 i 3 rozporządzenia, bowiem wbrew stanowisku sądu, właściwe organy ARiMR, w oparciu o § 24 ust. 2 rozporządzenia mają kompetencje do wydania decyzji odmawiającej wypłaty drugiej raty pomocy finansowej, nawet w sytuacji braku wniosku o wypłatę tej pomocy. Ten właśnie przepis wskazał Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Częstochowie w podstawie prawnej decyzji z dnia 30 marca 2020 r.

Zgodnie z § 24 ust. 2 rozporządzenia, w przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w § 22 pkt 4, lub niespełniania od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy do dnia złożenia wniosku o płatność drugiej raty pomocy warunków, o których mowa w § 22 pkt 1-3, 7 i 8, lub nieprzedłożenia wniosku o płatność, o którym mowa w § 23 ust. 1, lub dokumentów, o których mowa w § 23 ust. 4, dyrektor oddziału regionalnego Agencji wydaje decyzję o odmowie wypłaty drugiej raty pomocy. Prawidłowe odczytanie § 24 ust. 2 rozporządzenia, z uwagi na formę użytego przez ustawodawcę zdania złożonego współrzędnie może nastręczać pewne trudności interpretacyjne, jednakże jego literalne brzmienie jest jasne i oczywiste. Posłużenie się przez prawodawcę alternatywną nierozłączną (sformułowaniem "lub") oznacza, że niedopełnienie każdego z warunków wskazanych w tymże przepisie, zobowiązuje organ do wydania decyzji o odmowie wypłaty drugiej raty pomocy. Przepis § 24 ust. 2 rozporządzenia należy zatem rozumieć w ten sposób, że dyrektor oddziału regionalnego ARiMR wydaje decyzję o odmowie wypłaty drugiej raty pomocy w przypadku:

- niespełnienia warunków, o których mowa w § 22 pkt 4 rozporządzenia lub

- niespełnienia od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy do dnia złożenia wniosku o płatność drugiej raty pomocy warunków, o których mowa w § 22 pkt 1-3, 7 i 8 rozporządzenia lub

- nieprzedłożenia wniosku o płatność, o którym mowa w § 23 ust. 1 rozporządzenia lub

- nieprzedłożenia dokumentów, o których mowa w § 23 ust. 4 rozporządzenia.

Jednocześnie w myśl § 23 ust. 1 rozporządzenia drugą ratę pomocy, w wysokości 20 000 złotych, wypłaca się na wniosek o płatność, który składa się po realizacji biznesplanu, jednak nie później niż do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy, a w przypadku, o którym mowa w § 27 ust. 1 w zakresie wydłużenia okresu realizacji biznesplanu - nie później niż do dnia upływu 4 lat od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy. Pomoc jest wypłacana na rachunek bankowy beneficjenta wskazany we wniosku o płatność.

W świetle powyższego brzmienia § 24 ust. 2 w zw. z § 23 ust. 1 rozporządzenia, zgodzić się należało z organem, że nieprzedłożenie wniosku o płatność, o którym mowa w § 23 ust. 1 rozporządzenia we właściwym terminie stanowi samodzielną podstawę do wydania decyzji o odmowie wypłaty drugiej raty pomocy. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w zaskarżonym wyroku, w tym przypadku dla wydania decyzji nie jest konieczne złożenie wniosku o wypłatę drugiej raty pomocy przez skarżącego – sam upływ 3 lub 4 letniego terminu od dnia wypłaty pierwszej raty pomocy stanowi przesłankę do wydania przez właściwego dyrektora oddziału regionalnego ARiMR decyzji o odmowie wypłaty drugiej raty pomocy.

Z uwagi na powyższe, za zasadne należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego - § 24 ust. 1 i 2 rozporządzenia polegające na ich niewłaściwej wykładni, jak również przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie, bowiem wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie można skutecznie zarzucić organowi pierwszej instancji wydania decyzji z dnia 30 marca 2020 r. z rażącym naruszeniem prawa.

W nawiązaniu do wniosku pełnomocnika organu o merytoryczne rozpoznanie skargi skarżącego należy wyjaśnić, że w niniejszym postępowaniu kasacyjnym nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 188 p.p.s.a., w myśl którego Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Na przeszkodzie zastosowaniu art. 188 p.p.s.a. stał wzgląd na zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, wynikającą już z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP, a wyraźnie proklamowaną w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie, sąd pierwszej instancji błędnie uznając, że zachodzi podstawa do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji, w uzasadnieniu wyroku w ogóle nie ustosunkował się do zarzutów i argumentacji podniesionej przez skarżącego w skardze skierowanych względem zaskarżonych decyzji, dlatego też, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przesądzenie w postępowaniu kasacyjnym po raz pierwszy i w sposób ostateczny o legalności zaskarżonych przez skarżącego decyzji organów ARiMR, prowadziłoby do pozbawienia skarżącego jednej instancji sądowej, co byłoby z kolei nie do pogodzenia z przywołaną wyżej konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego.

Z powyższych względów skarga kasacyjna została uwzględniona, a zaskarżony wyrok uchylony i sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a.

Uznając że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd kasacyjny miał na względzie, że w istocie przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego i do uchylenia zaskarżonego wyroku była wadliwość orzeczenia sądu pierwszej instancji, do wydania którego w żadnym zakresie nie przyczynił się skarżący. Biorąc dodatkowo pod uwagę, że skarżący nie brał czynnego udziału w postępowaniu kasacyjnym, należało przyjąć, że brak jest dostatecznych podstaw do tego, aby obciążyć skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.