Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 572/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-03-09 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie-art. 260§1 ustawy p.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 246 par.1 pkt 1 , art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. D. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 10 lutego 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 7 września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2012r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez D. D. (dalej jako: skarżący, strona) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 7 września 2015 r., wydana w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2012r.

Wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy przez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

Uzasadniając wniosek skarżący w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej powoływana jako: [P.p.s.a.] oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z niepełnoletnią córką, nie posiada żadnego majątku, oraz że uzyskuje dochody ze stosunku pracy w wysokości "minimalnego wynagrodzenia", które w całości pochłaniane są przez koszty związane z zakupem żywności, utrzymaniem dziecka i opłatami "za media".

Uzupełniając wniosek na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 P.p.s.a. skarżący przedłożył pisemne oświadczenie, w którym zawarł zestawienie miesięcznych kosztów związanych z obsługą rat kredytu mieszkaniowego w wysokości 1.449,49 zł, opłatą czynszu za lokal mieszkalny oraz zakupem żywności i energii elektrycznej w łącznej kwocie 1.314,63 zł (zakup wyżywienia - 600 zł, energia elektryczna - 251,18 zł, opłata czynszowa - 463,45 zł).

Jednocześnie oświadczył, że z uwagi na "zajęcia komornicze" i niemożność regulowania bieżących zobowiązań wobec kontrahentów, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej też określanego jako: ZUS) oraz Banku [...] (w którym, w ramach prowadzonej działalności uzyskał kredyt/pożyczkę w wysokości ponad 200.000 zł, a który z uwagi na brak spłaty został mu wypowiedziany), z dniem 30 listopada 2015 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Dodatkowo wskazał, że na dzień zakończenia tej działalności jego firma nie posiadała żadnego majątku. Wraz z oświadczeniem przedłożył kserokopie: wydruków bankowych, przedsądowego wezwania do zapłaty wystawionego przez wspólnotę mieszkaniową, wezwania do zapłaty zaległych płatności za dostawę energii elektrycznej, umowy o mieszkaniowy kredyt hipoteczny wraz z harmonogramem spłaty, umowy pożyczki wraz z oświadczeniem o poddaniu się egzekucji, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, deklaracji podatkowych VAT-7 oraz dowodów wewnętrznych dotyczących wyliczenia zaliczek miesięcznych na podatek dochodowy od osób fizycznych za okres od lipca 2015 r. do listopada 2015 r., zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014 (PIT-36L), zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji oraz żądania udzielenia wyjaśnień, postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, pism o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności z zasiłku chorobowego i wezwania do dokonania potrąceń, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, tytułów wykonawczych, spisu z natury na dzień 30 listopada 2015 r., zgłoszenia o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, rejestru wpłat na dzień 12 stycznia 2016 r., potwierdzenia przyjęcia wniosku o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, historii spłaty kredytu z dnia 13 stycznia 2016 r., korekty finansowej za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.

Postanowieniem z dnia 10 lutego 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową, skierowaną do osób znajdujących się w szczególnej sytuacji życiowej, której skarżący w złożonym wniosku oraz nadesłanych dokumentach nie wykazał. W postanowieniu podniesiono, że skarżący dysponując znacznymi środkami finansowymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych (wniosek o przyznanie prawa pomocy sporządził bowiem 8 października 2015 r.) winien uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować inne zobowiązania, w tym zobowiązania cywilnoprawne (m.in. zobowiązania kredytowe). W tym względzie wskazano, że w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi.

Podkreślono, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Z kolei niedopuszczalnym jest, by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak w jego przypadku wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa.

Ponadto w postanowieniu zaznaczono, że skarżący nie przekazał dowodów, z których wynikałoby, że w wyniku prowadzonej egzekucji został pozbawiony środków finansowych pochodzących z prowadzonej działalności gospodarczej (chociażby dowodów w postaci rachunków bankowych, z których wynikałyby czynności zajęcia tych środków).

Natomiast przekazane dokumenty wskazywały, że pomimo prowadzonej egzekucji skarżący musiał nimi dysponować, chociażby po to, aby regulować zobowiązania kredytowe, które wraz z kosztami bieżącego utrzymania (opiewającymi na kwotę 2.750,48 zł) znacznie przekraczały wielkość dochodów uzyskiwanych ze stosunku pracy wykazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy też wynikających z przekazanego zaświadczenia.

Dodatkowo podkreślono, że regulowanie zobowiązania kredytowego (tj. zapłata raty kredytu w wysokości 1.435,85 zł) miało również miejsce po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej, kiedy skarżący, jak sam oświadczył, uzyskiwał jedynie minimalne wynagrodzenie ze stosunku pracy.

Taka sytuacja – zdaniem referendarza - uprawniała do stwierdzenia, że skarżący, zamiast podjąć działania w celu realizacji obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych poczynił jedynie starania, aby odniesiono wrażenie, że z tego obowiązku winien być zwolniony, oczekując tym samym, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając zarazem siebie w uprzywilejowanej pozycji wobec innych podatników.

Od postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw, domagając się przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i zarzucając naruszenie art. 245 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie.

W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał na trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań. Ponownie oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek środków finansowych, które umożliwiłyby mu uiszczenie kosztów sądowych. Na potwierdzenie trudnej sytuacji materialnej skarżący przedłożył kserokopię wniosku o dokonanie wpisu w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych oraz wyrok nakazowy, wydany przez Sąd Rejonowy w [...], [...] Wydział Karny z dnia 12 lutego 2016 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 259 § 1 P.p.s.a. od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1 sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Natomiast stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym, a o takie wnioskuje skarżący, może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe).

Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2008r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08).

Analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też dalszych składanych wyjaśnień i dokumentów należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (w tym wymagalnych na obecnym etapie postępowania wpisów od skargi w sprawie niniejszej, jak i w pozostałych siedmiu sprawach, w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r., zawisłych przed tut. Sądem, których łączna kwota wynosi ok. 7.526 zł).

Z informacji złożonych przez skarżącego wynika, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z niepełnoletnią córką, uzyskując minimalny dochód ze stosunku pracy, który w całości pochłaniany jest przez koszty związane z utrzymaniem dwuosobowej rodziny. Skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku, oszczędności ani składników majątkowych z majątku związanego z działalnością gospodarczą, której prowadzenie zakończono z dniem 30 listopada 2015 r. Natomiast miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wynoszą w przybliżeniu 2.764,12 zł, z czego koszty związane z obsługą rat kredytu mieszkaniowego – 1.449,49 zł, opłata za czynsz – 463,45 zł, zakup żywności – 600 zł, energia elektryczna – 251,18 zł.

W ocenie Sądu uzasadnione wątpliwości budzi porównanie wykazanych przez skarżącego miesięcznych dochodów (według zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 14 grudnia 2015r. skarżący uzyskuje średnie miesięczne wynagrodzenie za pracę w wymiarze ½ etatu w wysokości 875,00 zł brutto) ze skalą wskazanych przez niego wydatków (ok. 2.764,12 zł).

Podkreślić bowiem należy, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy głównie polega na dokonaniu porównania dochodów uzyskiwanych przez stronę wnioskującą, bądź możliwych przez nią do osiągnięcia, z jej wydatkami, przy czym tylko takimi, które uznać można za niezbędne dla utrzymania. Tym samym wiedza na temat wydatków strony jest niezbędna zarówno co do ich wysokości, jak również co do ich rodzaju (charakteru), by można było dokonać oceny, czy dany wydatek jest niezbędny dla utrzymania. Nieprawdopodobnym natomiast jest, by skarżący posiadając jedynie wskazane źródło dochodu, wobec braku innych środków, czy też pomocy ze strony osób trzecich, był w stanie zaspokoić konieczne środki na zapewnienie najniższego nawet poziomu prawidłowego funkcjonowania człowieka, uwzględniając przy tym, że na jego utrzymaniu pozostaje niepełnoletnia córka.

Skarżący nie wyjaśnia przy tym, czy matka dziecka partycypuje w wydatkach związanych z jego rozwojem i wychowywaniem, bądź też, czy skarżący korzysta z pomocy innych osób bądź opieki społecznej.

Skarżący, podając że nie posiada żadnego majątku, jednocześnie nie wyjaśnia we wniosku okoliczności zaspokojenia swoich bieżących potrzeb bytowo-mieszkaniowych. W żaden sposób nie wyjaśnia, z jakich źródeł finansuje wydatki wynikające chociażby z przedłożonej umowy kredytu hipotecznego, kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego i innych kosztów niezbędnych do utrzymania. Oznacza to, że skarżący prawdopodobnie dysponuje środkami, pozwalającymi mu na pokrycie owych wydatków, których jednak nie wykazał w formularzu PPF, ani na wezwanie Sądu w trybie art. 255 P.p.s.a.

Zatem brak wiarygodnych danych dotyczących źródeł finansowania bieżących wydatków oraz ich nieudokumentowanie sprawia, że niemożliwym staje się ustalenie, czy skarżący faktycznie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Niezależnie od powyższego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia trafnie zwrócono uwagę na skalę prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, co potwierdziły informacje zawarte w deklaracjach VAT - 7 za okres od lipca 2015 r. do listopada 2015 r.

Wynika z nich, że skarżący w ostatnim okresie niewątpliwie osiągał obroty o regularnym charakterze. Dokonał bowiem w tym czasie sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 35.482 zł, przy czym sprzedaż w ostatnim okresie tj. w miesiącach od września 2015 r. do listopada 2015 r., stanowiła kwotę 24.453 zł.

Również stan dochodów wykazany w zeznaniu podatkowym skarżącego za 2014 r. (145.180,29 zł), przy wysokich kosztach jego uzyskania (2.628.699,70 zł) świadczy o tym, że skarżący we wskazanym okresie dysponował znacznymi środkami pieniężnymi. Z kolei w przedłożonych dowodach za 2015 r. wykazał, że posiadał dochód w wysokości 61.105,15 zł, przy przychodach wynoszących 75.256,08 zł.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że strona wnosząca o prawo pomocy musi przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych w jej życiu okoliczności, ale przede wszystkim obiektywne dowody na potwierdzenie wystąpienia opisanych przez nią faktów. Sąd, decydując o wydaniu z budżetu Państwa konkretnych środków finansowych na pomoc danej jednostce, musi opierać się na precyzyjnych danych przedstawionych przez wnioskodawcę (zob. postanowienie NSA z 7.03.2016 r., sygn. akt II FZ 63/16). Takich danych skarżący nie przedstawił.

Dodatkowo zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt l GZ 147/08, oraz z dnia 9 lipca 2008r., sygn. akt l FZ 265/08).

Biorąc pod uwagę dołączone przez skarżącego deklaracje podatkowe (VAT-7) chociażby za miesiące październik 2015r. i listopad 2015r. - czyli w okresie, w którym winien się on liczyć z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego - osiągał on obroty w kwotach wyżej przytoczonych.

Prawidłowo ocenił referendarz, że podnoszona przez stronę konieczność spłaty zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów, czy też należności z tytułu należnych podatków nie stanowi dostatecznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Zobowiązania ze stosunków cywilnoprawnych, jak np. kredyt mieszkaniowy, nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się zarówno koszty sądowe jak i należności podatkowe. Wskazane należności stanowią równorzędne dochody państwa, co oznacza, że strona jest zarówno zobowiązana do zapłaty należności podatkowych jak i kosztów sądowych. Przy czym fakt spłaty jednych z nich nie może skutkować zwolnieniem z obowiązku zapłaty innych zobowiązań budżetowych.

Oceny powyższej nie podważa również argumentacja odnosząca się do dokonanych zajęć komorniczych, wpisania skarżącego do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych oraz wydanego przez Sąd Rejonowy w [...], Wydział [...] Karny – wyroku nakazowego z dnia 12 lutego 2016 r. Powyższe nie jest równoznaczne z tym, że skarżący nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych ani że nie posiada żadnego majątku.

W ocenie Sądu, w niniejszym postępowaniu referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go w trybie art. 255 P.p.s.a. do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień.

W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Mając zatem na uwadze wyżej przytoczoną argumentację, Sąd nie stwierdził podstaw do przyznania prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.