Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 695/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 75a ust. 3, art. 75i
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej A. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna nr 1 do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej: Komisji Egzaminacyjnej) ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką p. A. B. (kandydatki, skarżącej). Z uzasadnienia uchwały wynika, że kandydatka uzyskała z testu wyboru 188 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez kandydatkę liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu.

W odwołaniu kandydatka wniosła o zmianę uchwały Komisji Egzaminacyjnej poprzez uznanie jako prawidłowych odpowiedzi na pytania nr 75, 109 i 186 oraz o ustalenie pozytywnego wyniku egzaminu.

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.), po rozpoznaniu odwołania kandydatki od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości odwołanie kandydatki nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając odwołanie organ II instancji poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu.

W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem organ II instancji ustalił, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. z 2005 r. Nr 258, poz. 2160, z późn. zm.).

Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż doręczony został Ministrowi Sprawiedliwości w trybie art. 75i ust. 5 ustawy. Również uchwała Komisji Egzaminacyjnej została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Zgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy — Prawo o adwokaturze, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Natomiast art. 75i ust. 3 stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Po ponownym przeliczeniu przez organ II instancji, skarżąca uzyskała z egzaminu 188 punktów, a zatem nie uzyskała wymaganych ustawowo 190 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów, zgodnie z cytowanym wyżej przepisem ustawy — Prawo o adwokaturze.

Decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie zatem przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Kwestionowane przez skarżącą pytanie nr 75 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania."

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "A", podczas gdy jedyną prawidłową była odpowiedź "C".

Skarżąca uważa, że prawidłowa wykładnia art. 9351 k.c. w zw. art. 923 k.c. prowadzi do rozstrzygnięcia, iż odpowiedzią prawidłową jest odpowiedź "A", którą zaznaczyła, a nie odpowiedź "C", wynikająca z klucza odpowiedzi. Jej zdaniem, wykładnia systemowa nie pozwala na zastosowanie art. 9351 k.c. w zw. art. 923 k.c., bowiem art. 9351 k.c. odnosi się wyłącznie do przepisów regulujących powołanie do dziedziczenia z ustawy, natomiast art. 923 k.c. zamieszczony jest w Tytule "Przepisy ogólne". Z tego względu interpretację, jakiej dokonano przy ustalaniu prawidłowej odpowiedzi na pytanie, należy uznać za obarczoną błędem, nie można bowiem uznać, że art. 923 k.c. należy do przepisów o powołaniu do dziedziczenia z ustawy. Powołując się na poglądy w orzecznictwie i piśmiennictwie skarżąca twierdzi, że wyłączenie dziedziczenia nie ma wpływu na korzystanie z uprawnienia wskazanego w art. 923 § 1 k.c. Uznaniu, iż małżonek spadkodawcy pozostający w separacji, który zamieszkiwał wraz ze współmałżonkiem do dnia jego śmierci, nie jest w ogóle uprawniony do korzystania z tego mieszkania, sprzeciwia się charakter i istota tego uprawnienia, zależnego od faktycznej przesłanki zamieszkiwania wspólnie ze swym współmałżonkiem do dnia jego śmierci, a przesłanka ta w sposób wyraźny została wskazana w pytaniu nr 75.

Według organu, zastrzeżenia odwołującej są niezasadne, albowiem z treści pytania wynika w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że chodzi o uprawnienia takiego małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację i taki stan między małżonkami trwał nadal aż do chwili śmierci drugiego z nich.

Sytuację prawną małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację reguluje art. 614 § 1 k.r.o., który stanowi, że orzeczenie separacji powoduje skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Z przepisów tych wprost zatem wynika, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., zatem nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie.

Wskazanie w podstawie prawnej w kluczu odpowiedzi również art. 9351 k.c. (obok art. 923 k.c.) odnosiło się do tezy pytania w tej części, w której podkreślono, że dotyczy ono małżonka, który nie jest spadkobiercą po zmarłym małżonku.

Co do twierdzenia, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację może być traktowany jako osoba bliska zmarłego małżonka, organ zauważył, że takie twierdzenie jest nieuprawnionym dokonaniem rozszerzenia treści pytania.

Gdyby pytanie dotyczyło osoby bliskiej, to tej treści zapytanie znalazłoby się w jego treści.

Dodatkowo Minister Sprawiedliwości wskazał, że rozwiązanie testu, zgodnie z pouczeniem zawartym na teście, polegało na zakreśleniu odpowiedzi, która w połączeniu z pytaniem tworzyła zdanie prawdziwe. Bezspornie połączenie odpowiedzi "A" i "B" z pytaniem nie tworzy zdań prawdziwych na gruncie obowiązującego prawa.

Kolejne zakwestionowane przez skarżącą pytanie nr 109 brzmiało:

"Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wnosiła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna:

A. strona ta nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej,

B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego,

C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia."

Według klucza odpowiedzi prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "A", której podstawę prawną stanowi przepis art. 3985 § 1 k.p.c. Skarżąca na pytanie to udzielił odpowiedzi "B".

W odwołaniu skarżąca zarzuca, że pytanie jest nieprecyzyjne, bowiem z przepisu art. 3985 § 1 k.p.c. nie wynika odpowiedź na powyższe pytanie. Wskazała, że nie jest jasne, czy wniosek o uzasadnienie wyroku, wydanego przez sąd drugiej instancji oraz wniosek o doręczeniu tego wyroku wraz z uzasadnieniem, są warunkami koniecznymi do wniesienia skargi kasacyjnej i muszą być łącznie spełnione. Wątpliwość co do poprawności odpowiedzi z klucza testu (odp. "A") potwierdza przepis art. 387 § 1 k.p.c., stanowiący, iż sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu wyrok oraz postanowienie kończące w sprawie. Natomiast w sprawach, w których apelację oddalono uzasadnienie sporządza się tylko wówczas, gdy strona zażądała doręczenia jej wyroku z uzasadnieniem. Zdaniem skarżącej, tylko w takim przypadku konieczny jest wniosek strony o uzasadnienie wyroku i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Nie można domniemywać, iż właśnie taki przypadek miał na myśli autor pytania. Skarżąca uważa, iż ratio legis art. 387 § 3 k.p.c. sprowadza się do tego, że jeżeli strona nie skorzystała ze swojego uprawnienia do zaznajomienia się z treścią uzasadnienia i wniosła skargę kasacyjną, nie czekając na doręczenie jej uzasadnienia, to takie zaskarżenie orzeczenia sądu II instancji nie może być uznane za nieskuteczne. Zdaniem skarżącej, analiza przepisów o uzasadnianiu i doręczaniu orzeczeń przez sąd drugiej instancji (w tym art. 387 § 4 k.p.c.) pozwala przyjąć, iż wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku nie jest wymogiem koniecznym wniesienia skargi kasacyjnej.

Organ uznał, że z zarzutami skarżącej nie można się zgodzić. Odpowiedź na kwestionowane pytanie wynika bezpośrednio z art. 3985 § 1 k.p.c., w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się ".. .w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej". W konsekwencji, jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona o nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem siedmiodniowego terminu na zgłoszenie takiego wniosku, dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro ustawodawca wprowadził takie uregulowanie, właściwe jedynie w postępowaniu kasacyjnym (w postępowaniu apelacyjnym przewidział natomiast możliwość wniesienia tzw. apelacji wprost, tj. bez konieczności uprzedniego wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia wyroku sądu I instancji - art. 369 § 2 k.p.c.), to w żadnym też razie w postępowaniu kasacyjnym nie ma możliwość zastosowania art. 39821k.p.c.

Z treści pytania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczyło ono uprawnienia do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej wyłącznie przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 3985 § 2 k.p.c.

Według organu, w orzecznictwie oraz literaturze nie ma wątpliwości, że w sytuacji opisanej w treści tego pytania, jeżeli strona nie złożyła wniosku o doręczenie jej odpisu wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem, to nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej.

Potwierdza to również, zdaniem organu, treść art. 387 § 4 k.p.c. W ocenie organu, z treści pytania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczyło ono wyłącznie możliwości skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 3985 § 2 k.p.c.

Kwestionowane przez skarżącą pytanie nr 186 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "B", podczas gdy jedyną prawidłową była odpowiedź "A".

Skarżąca w odwołaniu podnosi, że w myśl art. 127 § 3 K.p.a. od decyzji wydanej w I instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednak strona niezadowolona z tej decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca z tego przepisu wywodzi wniosek, że co prawda ponowne rozpoznanie sprawy powierzone zostaje temu samemu organowi, jednak nie oznacza to, że organ nie działa jako druga instancja. Według skarżącej, większe znaczenie dla ochrony interesów i praw jednostek przypisane zostało dwukrotnemu rozpatrzeniu sprawy, a nie okoliczności, że dokonują tego dwa różne organy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie różni się w tej sytuacji od odwołania, a przeprowadzone na tej podstawie postępowanie poza okolicznością, że odbywa się przed tym samym organem, który odbywał się w tej samej instancji, nie różni się od postępowania odwoławczego.

W ocenie organu udzielenie odpowiedzi "B" jest błędne. Zgodnie bowiem z K.p.a. i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia jest jednoinstancyjne. Przytoczone przez skarżącą uzasadnienie zarzutów odwoławczych koncentruje się wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Rozważania te nie mają znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego. Odwołująca się nie wyciągnęła właściwych konkluzji z wykładni art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe i art. 127 § 3 K.p.a. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny. Skoro nie ma organu wyższego (odwoławczego) nad Prezesem banku centralnego, sprawa indywidualnego zezwolenia dewizowego nie może być rozpatrzona ponownie przez inny, drugoinstancyjny organ administracji publicznej. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje więc ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji.

Żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. Co więcej, powszechnie jest akceptowana ścisła wykładnia przepisów o kompetencji organów administracji publicznej w systemie porządku konstytucyjnego opartego o zasadę ustrojową praworządności i demokratycznego państwa prawa. Kompetencje organu II instancji nie mogą być domniemane, lecz muszą być jednoznacznie opisane w unormowaniach prawnych. W doktrynie, ani w orzecznictwie nie ma sporów w kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym, czy dwuinstancyjnym.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kandydatka, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 75i ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze poprzez błędne przyjęcie, iż odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie, w sytuacji w której treść wskazanych pytań z egzaminu konkursowego - nr 75, 109 oraz 186 - budzi uzasadnione wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie co do wykładni przepisów zastosowanych w powyższych pytaniach i powołanych w kluczu odpowiedzi w ten sposób, iż na pytanie istnieje więcej niż jedna odpowiedź prawidłowa albo odpowiedź wynikająca z klucza odpowiedzi jest nieprawidłowa w świetle przepisów obowiązującego prawa;

- przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 36 K.p.a. poprzez niewskazanie przez Ministra Sprawiedliwości w piśmie z dnia [...] grudnia 2008 r. (w sprawie przedłużenia terminu do załatwienia sprawy) nowego terminu załatwienia sprawy, a w konsekwencji naruszenie interesu prawnego skarżącej

- naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 107 § 1 K.p.a. poprzez tendencyjne uzasadnienie decyzji wskazujące twierdzenia i zarzuty, których nie podniesiono w złożonym odwołaniu, niespójną z założeniami pytania argumentację oraz nieodniesienie się w zaskarżonej decyzji do merytorycznej zasadności niektórych zarzutów podniesionych przez skarżącą i wskazanych w odwołaniu

Ponadto uznanie przez Ministra Sprawiedliwości, iż pomimo wątpliwości interpretacyjnych wskazanych w odwołaniu od uchwały przez skarżącą oraz przytoczonych w zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości - są one pytaniami prawidłowymi, na które uczestnik konkursu ma udzielić jednej prawidłowej odpowiedzi, narusza interes prawny skarżącej poprzez uniemożliwienie jej odbycia aplikacji adwokackiej oraz uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu adwokata, pomimo tego, iż w ramach przeprowadzonego egzaminu konkursowego wykazała się w świetle obowiązującego prawa wiedzą niezbędną do wpisania na listę aplikantów adwokackich.

Mając na uwadze powyższe, kandydatka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. w całości oraz zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości kosztów postępowania w niniejszej sprawie.

W dalszej części skargi kandydatka podjęła polemikę z poglądami wyrażonymi w decyzji Ministra Sprawiedliwości, a dotyczącym prawidłowości odpowiedzi na zakwestionowane przez nią pytania nr 75, 109 oraz 186. Skarżąca odwołała się w tym zakresie szeroko do poglądów wyrażonych w piśmiennictwie prawniczym.

Kandydatka podkreśliła, iż pytania na egzamin konkursowy na aplikację adwokacką nie mogą dotyczyć zagadnień prawnych, w których doktryna i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji. Zgodnie z orzecznictwem wojewódzkich sądów administracyjnych w sprawie odwołań, powinno się również unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, które do tego budzą pewne, być może uzasadnione - wątpliwości niektórych przedstawicieli nauki prawa (por. uzasadnienie wyroku z dnia 5 kwietnia 2007 r. WSA w Warszawie, sygn. VI SA/Wa 2222/06) . Kandydaci na aplikantów adwokackich nie mogą ponosić ujemnych konsekwencji będących następstwem błędów lub niejasności w sformułowaniu pytań testowych na egzamin konkursowy. Pytania konkursowe powinny bowiem spełniać kryteria logiczne, być zupełne i rozłączne, a przede wszystkim precyzyjnie sformułowane. W odniesieniu do tego ostatniego warunku kandydatka odwołała się do uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2007 r. WSA w Warszawie, sygn. VI SA/Wa 45/07 w którym stwierdzono, że: "W przypadku sporów doktrynalnych i rozbieżności w orzecznictwie sądów, nawet w przypadku udzielenia błędnej lub kierującej się innym poglądem odpowiedzi, należy rozważyć możliwość uznania odpowiedzi za zaliczoną."

Co więcej, możliwość złożenia odwołania od wyników egzaminu nie może zostać ograniczona jedynie do przypadków wystąpienia błędu rachunkowego w wyliczeniu sumy punktów. Ustawodawca nie sprecyzował w jakich przypadkach przysługuje odwołanie do Ministra Sprawiedliwości od wyników egzaminu. W ocenie tutejszego sądu w wyroku z dnia 21 marca 2007 roku, sygn. akt VI S.A./ Wa 2220/06 "odwołanie od wyników egzaminu obejmuje również przypadki np. wystąpienia błędu merytorycznego w teście oraz inne zarzuty odnoszące się do nieprawidłowości stwierdzonych w toku egzaminu czy też zarzuty odnoszące się do prawidłowości udzielonych odpowiedzi".

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując i rozwijając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ uznał za bezzasadne zarzuty nieprawidłowości sformułowania pytań testowych, odnosząc się kolejno do pytań nr 75, 109, oraz 186, a więc zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 75i ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze. Organ odrzucił także zarzuty naruszenia przepisów postępowania wymienionych w skardze, w szczególności, art. 6 7, 8, oraz art. 107 § 1 K.p.a. W ocenie Ministra Sprawiedliwości, uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w pełni odpowiada wymogom określonym w art. 107 K.p.a. Organ stwierdził też, że uchybienie terminom wyrażonym w art. 35 § 3 i art. 36 § 1 K.p.a., a także brak wskazania nowego terminu załatwienia sprawy, nie miało żadnego wpływu na podjęte przezeń rozstrzygnięcie.

W konkluzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż podjęta w sprawie decyzja jest w pełni prawidłowa, a skarga kandydata jako bezzasadna powinna zostać oddalona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., utrzymującą w mocy uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej, którą ustalono negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką kandydatki (p. A. B.); kandydatka uzyskał z testu wyboru 188 punktów.

Sąd stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia niektórych wskazanych przez skarżącą przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik końcowy sprawy.

Postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich, od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 75i ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

W wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 378/09 stwierdzono, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, o której mowa w art. 75a powołanej ustawy, ocenia w istocie wynik przeprowadzonego egzaminu i bada czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu zależy od: 1) prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, 2) prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz 3) prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych. Kwestia oceny merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako prawidłowe w kluczu testowym, jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Od tej oceny zależy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodność z prawem decyzji w tym względzie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008 r. II GSK 473/07). Podobnie uznał WSA w wyroku z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 305/09, stwierdzając, że w tych warunkach sąd administracyjny może jedynie zbadać, czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa - przez odniesienie się do argumentacji organu odwoławczego zawartej w decyzji administracyjnej w świetle ustaleń dokonanych przez ten organ w związku z zarzutami zdającego.

Skarga w rozpatrywanej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja w części nie spełnia wszystkich wymienionych warunków prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji nie odpowiada obowiązującemu prawu (pytania nr 109 i 186). Uznanie argumentacji skarżącej za prawidłową w tym zakresie daje jej dwa punkty, co przy uzyskanych przez nią 188 punktach jest wystarczające do zaliczenia egzaminu na aplikację adwokacką.

W świetle powołanych wyżej przez kandydatkę orzeczeń WSA w Warszawie pytanie nr 109 budzi, w ocenie Sądu, wątpliwości związane z prawidłową redakcją tego pytania. Wątpliwości w tym zakresie podniosła w skardze kandydatka stwierdzając, że pytanie jest nieprecyzyjne i aby rzeczywiście odpowiedź "A" mogła być uznana za jedyną prawidłową, w pytaniu nie powinno być np. takiego elementu stanu faktycznego, jak "złożenie przez stronę wniosku o uzasadnienie wyroku", ewentualnie element ten powinien być uzupełniony dodatkowym elementem stanu faktycznego. W kształcie, w jakim został przedstawiony w ramach egzaminu konkursowego, pytanie to – zdaniem kandydatki – narusza postanowienia art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze – z uwagi na to, ze według tego przepisu kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź z trzech propozycji. W sytuacji, gdy pytanie jest sformułowane w sposób nieprecyzyjny, trudno przewidzieć, jaki przypadek miał na myśli autor pytania. Kandydat nie może dokonywać dodatkowych, "ukrytych" przesłanek, które pozwoliłyby na udzielenie prawidłowej odpowiedzi.

Sąd podziela ocenę skarżącej, iż twierdzenie Ministra Sprawiedliwości, że z przepisu art. 3985 § 1 k.p.c. bezpośrednio wynika odpowiedź na powyższe pytanie, jest niewyczerpujące. Kandydatka, odwołując się do treści przepisów mających zastosowanie w sprawie, stanowiska doktryny i wykładni historycznej, obszernie – i zdaniem Sądu skutecznie – uzasadniła wątpliwości dotyczące redakcji tego pytania. Nie można nie zauważyć, że w odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości dwukrotnie zarzucił skarżącej przyjęcie dodatkowych założeń do pytania; jest to oczywiście niedozwolone, ale chyba w tym przypadku było konieczne.

W ocenie Sądu, w pytaniu nr 186 nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe. Zdaniem Sądu, pytanie nie nadaje się na test na aplikację adwokacką, gdyż w takim teście nie należy stawiać pytania, na które nie można udzielić odpowiedzi wynikającej wprost z przepisu prawnego.

Pytanie to brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Według organu, prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B".

W ocenie Sądu, zarzutom skarżącej odnośnie pytania nr 186 nie można odmówić racji.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiedni art. 127 § 3 K.p.a.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 K.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednie przepisy dotyczące odwołań", to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 K.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji - mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji.

Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom organu – analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odwiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B". Natomiast faktycznie z przywołanych przez organ poglądów doktryny wynika, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym.

Problem w pytaniu nr 186 sprowadza się więc w rzeczywistości do kwestii, czy o dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnego można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy gdy właściwy jest ten sam organ administracji, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.

W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w dwóch aspektach - materialnym oraz formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji.

Według W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia) czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym – z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45).

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/06 wyraził natomiast pogląd, że w sukcesywnie budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 K.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. W takiej sytuacji sprawa jest drugi raz rozpoznawana z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji, oczywiście z pominięciem przepisów ściśle powiązanych z procedowaniem w systemie nadrzędności organu wyższego stopnia nad niższym, oraz z wykorzystaniem wprost lub z nieodzowną modyfikacją innych przepisów postępowania odwoławczego (LEX nr 235169).

Przewidziana w art. 127 § 3 K.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny oraz orzecznictwa, nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością, tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że przepis art. 127 § 3 K.p.a. wprowadzono ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8). Przepis ten zastąpił obowiązujący uprzednio art. 110 § 2 K.p.a., który głosił, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez naczelny organ administracji nie przysługuje odwołanie.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe w pierwotnym brzmieniu (obowiązującym do dnia 20 kwietnia 2007 r.) stanowił natomiast, że decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydawane w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, są ostateczne.

W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytań, jak pytanie nr 109 i 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863).

Pytania testowe na aplikację adwokacką winny być bowiem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pytanie nr 75 - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił skarżącej, dlaczego jego stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wobec tego, że uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2008 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 188 punktów, a dwa pytania, zdaniem Sądu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.