Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 951/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant referent stażysta Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2011 r. sprawy ze skargi B. A.-K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako Zakład, ZUS) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1,2 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwana dalej: "u.s.u.s."), po rozpoznaniu wniosku B. A. – K. (dalej także jako wnioskodawczyni, skarżąca) odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł, z tytułu składek i odsetek liczonych na dzień [...] stycznia 2010 r. oraz kosztów upomnienia, w tym z tytułu należności finansowanych przez płatnika na: na ubezpieczenia społeczne za pracowników za okres grudzień 1999 r. - czerwiec 2000 r., sierpień 2000 r. – kwiecień 2001 r. w łącznej kwocie [...] zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres maj 2000 r., sierpień 2000 r. – kwiecień 2001 r., październik 2003 r. – marzec 2004 r. w łącznej kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres wrzesień 2000 r. – kwiecień 2001 r. w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ podał, że w dniu [...] stycznia 2010 r. B. A. – K. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wskazując na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s wskazując, że należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Wystąpienie przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-7 nie stwarza obowiązku umorzenia zadłużenia, daje jedynie tylko potencjalną możliwość takiego rozstrzygnięcia. W myśl z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – w sytuacji gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa jednak w takiej sytuacji na zobowiązanym.

Organ podniósł, iż w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzi całkowita nieściągalność, ponieważ postępowanie egzekucyjne na rzecz ZUS skutecznie prowadzi komornik sądowy oraz Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego

w R.. W ocenie Zakładu nie można też stwierdzić, że oczywistym jest, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przedłożone zaś przez wnioskodawczynię dokumenty obrazujące jej sytuację majątkową, zdrowotną i finansową, zdaniem Zakładu, nie świadczą o istnieniu okoliczności przemawiających za ważnym interesem osoby zobowiązanej. Wnioskodawczyni uzyskując świadczenie emerytalne oraz dochód

z prac dodatkowych podejmowanych w ramach umowy zlecenia posiada bowiem niezbędne środki do zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych oraz podjęcia spłaty zadłużenia, np. w zawartym na dogodnych warunkach układzie ratalnym. Sytuacja zdrowotna, z uwagi na posiadane kwalifikacje, nie uniemożliwia jej również pozyskiwania dodatkowych dochodów, co potwierdzają zawierane przez nią umowy zlecenia. Wnioskodawczyni podnosi wprawdzie, że od trzech lat jest osobą bezdomną – bez stałego meldunku, jak jednak wynika z przedłożonej przez nią kserokopii umowy najmu z dnia [...] sierpnia 2009 r., zawartej na okres od [...] września 2009 r. do [...] września 2010 r., wynajmuje lokal mieszkalny za który wysokość czynszu wynosi [...] zł. Nie wskazała żadnych wymagalnych zobowiązań z tytułu nieopłaconych rachunków za energię, wodę, gaz, czynsz. Tym samym, w ocenie organu nie zachodzą również przesłanki umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

B. A. – K. pismem z dnia [...] maja 2010 r. (data nadania [...] maja 2010 r.) wystąpiła do ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskując o umorzenie wszystkich należności o które wystąpiła składając wniosek z [...] stycznia 2010 r. Podniosła, że odmowna decyzja jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa, bowiem narusza zasady współżycia społecznego. Egzekucja w jej przypadku będzie nieskuteczna, bo jako osoba bezdomna nie posiada żadnego majątku, a z emerytury należności będzie spłacać do 80 roku życia. Jej aktualne dochody są inne niż te wykazywane w poprzednich rozliczeniach rocznych. Dochody zaś brane pod uwagę przez organ dotyczą minionego okresu. Obecnie ma bowiem znacznie niższe dochody z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia i coraz większe trudności z dodatkową pracą. Wypłacane przez ZUS świadczenie emerytalne w wysokości około [...] złotych nie wystarcza na pokrycie wszystkich kosztów, a jedynie na wydatki mieszkaniowe. Dochody z podejmowanych przez nią prac dorywczych w [...] K. – Oddział w R. i w R. Szkole Wyższej kształtują się w różnych miesięcznych wysokościach. Łącznie jej miesięczne wydatki wynoszą około [...] zł. Różnicę pomiędzy kwotą emerytury, a wysokością wydatków pokrywa z debetu na koncie bankowym. Zdaniem wnioskodawczyni za umorzeniem należności przemawia jej ważny interes, jako osoby zobowiązanej do uregulowania należności. Aktualna jej sytuacja stanowi podstawę do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Zobowiązanie do uregulowania przedmiotowych należności pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej - "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2010 r.

Uzasadniając swoje stanowisko Zakład, przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Organ wyjaśnił, iż skarżąca jest osobą rozwiedzioną, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. W okresie od [...] stycznia 1990 r. do [...] czerwca 2005 r. prowadziła działalność gospodarczą. Organ podniósł, że strona uzyskuje stały dochód z emerytury wypłacanej przez ZUS oraz prac dorywczych podejmowanych w ramach umowy o pracę czy umów zlecenia. Zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT 37 za 2008 r. jej łączny dochód wyniósł [...] zł, dochód za 2007 r. wyniósł [...] zł, natomiast dochód za 2006 r. stanowił kwotę [...] zł. Powyższe dochody umożliwiały więc skarżącej spłatę zadłużenia, ale nie starała się nawet o udzielenie ulgi w postaci układu ratalnego.

Organ zauważył, że skarżąca posiada zaległość wobec Syndyka Masy Upadłości "[...]" SA w G. na kwotę [...] zł – należność główna, [...] zł – odsetki liczone do dnia [...] lutego 2010 r. Dołączone do wniosku zaświadczenia lekarskie z poradni [...] i Niepublicznego Specjalistycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" potwierdzają wprawdzie, że skarżąca pozostaje pod stałą opieką medyczną ze względu na schorzenia przewlekłe i wymaga systematycznego przyjmowania leków oraz okresowej kontroli lekarskiej. Jednakże sytuacja zdrowotna nie uniemożliwia jej jak wynika z ustalonego stanu faktycznego sprawy pozyskiwania dodatkowych dochodów. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, skarżąca podejmuje bowiem prace dodatkowe w postaci umowy zlecenia. Ze świadectwa pracy z dnia [...] grudnia 2009 r. wynika, że skarżąca była zatrudniona w Zespole Szkół Integracyjnych w R. w okresie od [...] września 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. w wymiarze [...] etatu na stanowisku [...]. Osiąga również wynagrodzenie w kwocie [...] zł z tytułu umowy zlecenia w Zakładzie Doskonalenia Zawodowego w K., ponadto podejmuje prace zlecone w R. Szkole Wyższej, z którego to z kolei tytułu podstawa wymiaru składki wynosi [...] zł. Przedłożona do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokumentacja nie wpływa na zmianę decyzji i stanowiska w przedmiocie odmowy umorzenia należności. Sytuacja finansowa skarżącej nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia. Podkreślenia wymaga również fakt, że skarżąca uzyskuje stały dochód z pobieranego świadczenia emerytalnego, z uwagi zaś na posiadane kwalifikacje podejmuje prace dodatkowe w ramach umowy zlecenia. Tym samym Zakład stwierdził brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ dodał, iż wywiązywanie się ze swoich zobowiązań finansowych należy do obowiązków każdej osoby. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej nie powinno być zaś przenoszone na ZUS. Jeśli organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, może odmówić umorzenia należności. Nie negując trudnej sytuacji skarżącej, Zakład stwierdził, że nie zostały wykazane nowe okoliczności przemawiające za uchyleniem decyzji o odmowie umorzenia należności.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się B. A.- K., która pismem z dnia [...] września 2010 r. złożyła skargę na ostateczną w toku instancji decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wskazała, że wystąpiła do ZUS z prośbą o umorzenie zadłużenia z uwagi na bardzo trudną sytuację finansowo – zdrowotną, w tym bezdomność. Oświadczyła, iż pkt 3 i 5 art. 28 u.s.u.s. odpowiada jej sytuacji życiowej

i powinien być wzięty pod uwagę przez organ. Podniosła przy tym, że roszczenia

z tytułu składek na ubezpieczenie przedawniają się po upływie 10 lat i z tej przyczyny należności za okres 1999 r. i 2000 r. są przedawnione czego organ orzekający

w sprawie nie wziął pod uwagę.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Organ wyjaśnił przy tym, że zaległości skarżącej nie uległy przedawnieniu, a jeśli ma ona w tej kwestii wątpliwości, powinna zwrócić się do ZUS o wydanie decyzji określającej wysokość należności i w tym postępowaniu podnosić ewentualnie sprawę przedawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarga na wskazaną decyzję analizowana stosowanie do wskazanych wyżej kryteriów kontroli decyzji administracyjnych nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż podstawą materialnoprawną jej wydania są przepisy art. 28 u.s.u.s., które zawierają dwie grupy przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Na mocy zaś art. 32 u.s.u.s do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie min. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Już w tym miejscu zaznaczyć należy, że ocena zaistnienia przesłanek zawartych w ar. 28 u.s.u.s. dokonywana jest według stanu z chwili rozstrzygania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2365/06, opubl. Lex nr 328919; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2006, sygn. akt III SA/Wa 598/06, opubl. Lex nr 257169).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Pogląd, iż art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność znajduje poparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, opubl. Lex nr 238891). Należy jednak podkreślić, iż zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który

w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) w ramach uznania administracyjnego następuje dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że w odniesieniu do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 30 listopada 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 3071/06, opubl. Lex 307007) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero

w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Również w wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 1094/06, opubl. Lex 258493) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zachodzi

w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących

o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika bowiem, że w chwili orzekania przez organy administracji skarżąca osiągała stały dochód z emerytury. Ponadto w stosunku do strony prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne dotyczące innych wierzytelności. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu bezsprzecznie ustalone zostało, iż na dzień wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

W toku postępowania administracyjnego organy rozważyły również możliwość umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia

31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny,

w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych

w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. W orzecznictwie podkreśla się, iż uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia.

Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2427/06, opubl. Lex 328895).

Niemniej jednak uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sąd administracyjny ocenia zaś, czy w prawidłowy sposób zostało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne i czy dokonał on wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Należy wskazać, iż zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. Nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku wyjaśnienia zasadności złożonego wniosku wówczas, gdy strona sama nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przerzucenie ciężaru dowodu w tym zakresie na stronę zobowiązaną nie zwalnia organu z obowiązku określonego w art. 7 k.p.a., który to obowiązek będzie wypełniony wówczas, gdy strona zostanie wezwana do wskazania dodatkowych dowodów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2070/06, opubl. Lex 328921).

Należy także zauważyć, że obowiązek poszukiwania dowodów, czyli dowodzenia, w szczególności w przypadku decyzji wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne ciąży nie tylko na organie administracji: obarcza on także stronę, która zresztą z reguły, w swym dobrze rozumianym interesie, w postępowaniu administracyjnym przed organem, powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Strona jest bowiem równorzędnym partnerem organu

w zakresie prawa do inicjowania dowodów. Prawo to wynika z art. 78 k.p.a. i w ogóle z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz z zasady czynnego udziału stron

w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika wprawdzie, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Nie znaczy to jednak, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, iż nie udowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organy podjęły wystarczające działania mające na celu ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego

skarżącej, która została wezwana do złożenia wszelkich dowodów dokumentujących jej sytuację (k. 37-38 akt administracyjnych). W wezwaniu tym organ wyraźnie wskazał min. na możliwość uzupełnienia wniosku skarżącej o dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie – zaświadczenia

o dochodach, zatrudnieniu, dokumenty potwierdzające stan zdrowia, informacji dotyczących kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nadto, organ dwukrotnie pouczył stronę o treści art. 10 k.p.a. zapewniając skarżącej czynny udział w postępowaniu oraz wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów (k. 66 i 121 akt administracyjnych).

Sąd administracyjny, co wskazano już wyżej, bada jedynie zgodność

z prawem wydanej przez organ decyzji, nie może więc umorzyć ani w całości ani nawet w części, czy ewentualnie rozłożyć na raty, zaległości z tytułu składek. Należności te są bowiem wierzytelnością organu i to do jego kompetencji należy ewentualne ich umorzenie czy rozłożenie na raty. Sąd zaś nie może orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając

z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącej, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych. W tym miejscu należy również wyjaśnić, że Sąd nie ocenia w niniejszym postępowaniu prawidłowości naliczonych przez organ kwot zaległych należności z tytułu składek, a jedynie czy organ zgodnie z prawem odmówił umorzenia należności.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że decyzja organu jest prawidłowa. W ocenie Sądu Zakład zasadnie uznał, iż niniejszej sprawie w toku postępowania, skarżąca nie wykazała, że spełnia warunki do umorzenia zaległych składek. Dokonując tej oceny, organ uwzględnił całość zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, mając na uwadze sytuację strony, czemu

w dostateczny sposób dał również wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji. Ustalenia organu mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu nie ma podstaw do stwierdzenia, iż organ przekroczył granice uznania administracyjnego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż uznaniowość musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jak też zachowywać proporcje między interesem społecznym,

a słusznym interesem strony. W niniejszej sprawie organ nie przekroczył tych granic.

Skarżąca w swoim wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy kierowanym do ZUS podniosła, że jej aktualne dochody są inne, niż te, które organ wziął pod uwagę wydając swoją decyzję. Pomimo jednak tego, że powyższą argumentację zawarła w swoim piśmie z dnia [...] maja 2010 r., nadanym w dniu [...] maja 2010 r.( dowód - k. [...] akt administracyjnych) nie przedstawiła na jej poparcie – poza swoim oczywiście oświadczeniem, żadnego konkretnego dowodu. Powyższe zaś mogła udowodnić chociażby przez złożenie formularza PIT za 2009 r., który to z uwagi na konieczność jego złożenia we właściwym urzędzie skarbowym do dnia [...] kwietnia 2010 r. musiał być w jej posiadaniu. Skarżąca nie wykazała również w wystarczający sposób, że w związku z jej stanem zdrowia ponosi stałe, comiesięczne wydatki na zakup leków. W toku całego postępowania przed organem, przedstawiła bowiem i to dopiero składając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, jedną tylko fakturę z dnia [...] kwietnia 2010 r. na zakup leków w kwocie [...] zł oraz dwie niezrealizowane recepty wystawione przez lekarza w dniu [...] maja 2010 r.

Zauważyć również należy, że skarżąca nie wykazała składając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, że jej dochody z dodatkowych prac uległy znacznemu obniżeniu. Pomimo bowiem przedstawienia umowy zlecenie z dnia [...] lutego 2010 r. zawartej z R. Szkołą Wyższą, stwierdzić należy, że z ww. umowy nie wynika jaki w związku z wykonywaną pracą zarobkową osiąga miesięczny dochód, a jedynie jaka jest wysokość stawki za jedną godzinę i w jaki sposób realizowana jest płatność z tego tytułu. Nie wiadomo zaś, ile godzin skarżąca wykonuje pracę zarobkową. Powyższe dopiero umożliwiłoby ocenę, czy rzeczywiście skarżąca osiąga aktualnie dochody niższe niż wcześniej, tj. w momencie wydawania decyzji organu o odmowie umorzenia należności. Tym samym, skarżąca mimo stosownego pouczenia organu co do możliwości przedstawienia wszelkich możliwych dowodów potwierdzających jej aktualną sytuację materialną, jej pogorszenia faktycznie nie wykazała. Trudno również nie zauważyć, że skarżąca, pomimo zmniejszenia wpływów z dodatkowych prac nadal wynajmuje mieszkanie za kwotę [...] zł, co oznacza wydatkowanie niemalże całego otrzymywanego przez nią świadczenia z tytułu emerytury. Tak więc, stwierdzić należy, że inicjatywa dowodowa skarżącej w toku postępowania administracyjnego była znikoma i nie wystarczająca do tego, aby uznać, że jej sytuacja zarówno materialna, jak i zdrowotna, faktycznie uległa znacznemu pogorszeniu. Co zaś do zarzutu zawartego dopiero na etapie skargi dotyczącego przedawnienia części należności organu, zauważyć należy, że ocena powyższego pozostaje poza oceną Sądu z tego powodu, iż taki argument nie został podniesiony przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Wtedy bowiem organ musiałby odnieść się do powyższego zarzutu, Sąd zaś obecnie nie ma możliwości ustalenia czy zarzut ten może być zasadny.

Istotne jest również, iż podstawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności z tytułu składek, zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają – co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi natomiast wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także fakt, że zasadą jest uiszczanie składek, a ich umorzenie może nastąpić wyjątkowych sytuacjach oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie, organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Wskazać również należy, że opłacanie składek korzystne jest także dla samego zobowiązanego, ponieważ mają one wpływ na wysokość otrzymywanych świadczeń.

Na marginesie jedynie należy wskazać, iż skarżąca może wystąpić do organu o zawarcie układu ratalnego, tak aby w dowolny dla siebie sposób spłacić ciążące na niej zobowiązania, nadto wskazać trzeba, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej lub zdrowotnej może ona wystąpić do Zakładu z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu

z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. sygn. akt III SA 398-399/99 – zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo ta zaległość istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie u.s.u.s.

Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak

w sentencji wyroku.