Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SO/Op 38/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym
Powołane przepisy: article: art. 243 par. 1, art. 244 par. 1, art. 245, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 161 par. 1 pkt 3,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. R. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 8 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie usług opiekuńczych postanawia: 1) przyznać T. R. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokat z urzędu, 2) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

T. R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata lub radcy prawnego, podnosząc, że potrzebuje pełnomocnika do złożenia w jego imieniu skargi na postanowienie z dnia 8 listopada 2013 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, nr [...], w przedmiocie usług opiekuńczych.

Skarżący uważa, że jego sytuacja uprawnia go do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, z uwagi na osiągany dochód w kwocie netto 619,08 zł oraz stan zdrowia (niedowład kręgosłupa, epilepsja, wada wzroku i choroba wieńcowa).

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą samotnie gospodarującą; posiada mieszkanie spółdzielczo – lokatorskie o powierzchni 35,70 m². Nie wskazał żadnych innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych będących jego własnością, poza rentą inwalidzką.

Z urzędu przyjęto wyjaśnienia T. R. z jego pisma z dnia 23 września 2013 r., złożonego do akt o sygn. II SO/Op 22/13, w którym oświadczył m.in., że wyłącznym źródłem jego utrzymania jest świadczenie rentowe, a na wydatki lokalowe przeznacza średniomiesięcznie ok. 220 zł (opłata za energię 100 zł; za gaz – 60 zł; za telefon oraz Internet – 56,30 zł, na leki - ok. 50 zł). Przy tym nie realizuje wielu recept z powodu braku funduszy, jest zadłużony.

Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2013 r. odmówiono stronie przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 30 grudnia 2013 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), skarżący złożył sprzeciw na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U 2012 poz. 270, z późn. zm.), dalej zwanej też P.p.s.a., oraz ponownie złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Postanowieniem Sądu z dnia 24 stycznia 2013 r., odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, przy czym wyjaśniono mu, że w sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej, przewidziane jest ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

W wyniku zażalenia wnioskodawcy powyższe postanowienie zostało uchylone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2014 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Opolu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek T. R. o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych.

Według art. 244 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Rozpoznając wniosek trzeba zauważyć, że decyzja którą ma zamiar zaskarżyć strona dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Na podstawie art. 239 pkt 1 lit a P.p.s.a. strona postępowania z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec tego postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jako bez przedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

Z art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres strony https://cbois.nsa.gov.pl/cbois, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.

Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres strony https://cbois.nsa.gov.pl/cbois. Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres strony https://cbois.nsa.gov.pl/cbois.

Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie ma żadnego majątku nieruchomego, oszczędności, czy cennych ruchomości i uzyskuje jedynie dochód z renty, i to w niepełnej wysokości, wspomagając się środkami uzyskiwanymi z pomocy społecznej. Wnioskodawca przedłożył do akt sprawy, zaświadczenie z ZUS z dnia 14 stycznia 2014 r. z którego wynika, że otrzymuje on emeryturę w kwocie 1221,81 zł miesięcznie, ale z tego do wypłaty pozostaje mu 619,08 zł. Złożył także aktualne rachunki za gaz na kwotę 51,86 zł miesięcznie, za światło na kwotę średnio 69 zł miesięcznie, za czynsz 384,31 zł miesięcznie.

W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze sytuację majątkową wnioskodawcy oraz zły stan zdrowia wnioskodawcy, Sąd ocenił, że może on mieć trudność z wygospodarowaniem środków na opłacenie pełnomocnika z urzędu, bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania, a zatem spełnia przesłankę do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd postanowił w związku z tym przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w tym zakresie i ustanowić dla niego pełnomocnika z urzędu.

Wobec tego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art.161 § 1 pkt 3 i 245 § 1 i 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, orzekł jak na wstępie.