Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 371/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a § 1, art. 156 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi T. K., A. K., P. K. i M. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju wsi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm.) – dalej "kpa", utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], którym odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia [...] Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r. nr [...] uchylającego dokument nadania ziemi nr [...] z [...] stycznia 1947 r. na nazwisko K. A..

Zaskarżone postanowienie było wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.

[...] Urząd Ziemski we [...] dokumentem nadania ziemi z dnia [...] stycznia 1947 r. nr [...], wydanym na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13), przyznał A. K. nieruchomość rolną z rozparcelowanego majątku [...], gmina [...], oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni 6,93 ha. Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1950 r., nr [...], [...] Komisja Ziemska przy Wojewodzie [...] uchyliła ww. dokument nadania ziemi.

Wnioskiem z dnia 5 sierpnia 2004 r., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, M. K. i H. K. wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia [...] Komisji Ziemskiej z dnia [...] kwietnia 1950 r. z powodu rażącego naruszenia prawa i wydania orzeczenia bez podstawy prawnej. W uzasadnieniu wniosku podniesiono w szczególności, że [...] Komisja Ziemska nie miała kompetencji do uchylania aktów nadania ziemi, a tym samym orzeczenie zostało wydane bez podstawy prawnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej "Minister" lub "MRiRW") decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia [...] Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r., która została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 2 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 775/09 uchylił ww. decyzje.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując ponownie wniosek H. K. i M. K., decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] stwierdził, że orzeczenie [...] Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r. zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, lecz nie stwierdził jego nieważności powołując się na art. 156 § 2 kpa, zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] Minister utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie z dnia [...] września 2010 r.

Wyrokiem z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 907/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi M. K., A. K., P. K., T. K. i M. M. na ww. decyzję MRiRW z dnia [...] marca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2636/13, oddalił skargi kasacyjne od ww. wyroku z dnia 11 września 2012 r.

Wnioskiem z dnia 27 września 2019 r. T. K., A. K., P. K. i M. M., reprezentowani przez pełnomocnika, będący następcami prawnymi A. K. i H. K. (zgodnie z postanowieniami Sądu Rejonowego we [...] z dnia [...] listopada 2001 r., sygn. akt [...] i z dnia [...] października 2008 r., sygn. akt [...]), wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia [...] Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r. nr [...], z uwagi na wydanie ww. orzeczenia bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa, stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia [...] Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r. nr [...], wskazując, że wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną byłoby obarczone wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 kpa.

T. K., A. K., P. K. i M. M. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. postanowieniem podtrzymując stanowisko, że orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1950 r. zostało wydane bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa. Strony zarzuciły zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 61a § 1 kpa poprzez bezzasadną odmowę wszczęcia postępowania nieważnościowego w sytuacji, gdy w poprzednio prowadzonym postępowaniu nadzorczym organ nie zbadał wszystkich przesłanek przesądzających o nieważności kwestionowanego orzeczenia.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z [...] listopada 2019 r.

Na wstępie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 61a § 1 kpa gdy postępowanie z uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, organ administracji wydaje postanowienie o odmowie jego wszczęcia. Jedną z takich przyczyn jest sytuacja, gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której zapadło uprzednio rozstrzygnięcie.

Zdaniem Ministra z akt sprawy wynika, że kwestionowane orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1950 r. stanowiło już przedmiot postępowania nieważnościowego, które zakończyło się prawomocną decyzją MRiRW z dnia [...] marca 2012 r. Wskazaną decyzją Minister utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia [...] września 2010 r. stwierdzające, że wskazane orzeczenie z [...] kwietnia 1950 r. zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, ale z uwagi na art. 156 § 2 kpa nie stwierdzono jego nieważności.

W ocenie Ministra istnienie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji obliguje organ do odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego w stosunku do orzeczenia [...] kwietnia 1950 r., gdyż wydanie decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzją obarczone byłoby wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa.

Odnosząc się do stanowiska stron, dotyczącego bezpodstawnego zaniechania przeprowadzenia postępowania nadzorczego, w stosunku do kwestionowanego orzeczenia z uwagi na wydanie tego rozstrzygnięcia bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, Minister wskazał, że w postępowaniu zakończonym prawomocną decyzją z dnia [...] marca 2012 r. organ zbadał wszystkie przesłanki z art. 156 § 1 kpa, uznając przy tym, że w sprawie doszło do naruszenia wyłącznie przesłanki określonej w pkt 1 tego przepisu, bowiem rozstrzygnięcie w sprawie wydał niewłaściwy organ. Prawomocnym wyrokiem z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 907/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że ocena decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w kontekście ustalenia przez organ administracji wszystkich przesłanek nieważności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1950 r., wymienionych w art. 156 § 1 kpa, została już dokonana w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 2 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 775/09. Powyższe stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2636/13, wskazując, że podnoszone przez stronę okoliczności dot. zbadania przez Ministra legalności spornego orzeczenia pod kątem zaistnienia wszystkich przesłanek z art. 156 § 1 kpa, były już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z dnia 2 października 2009 r., przy czym przypomniał, że ocena prawna wyrażona w tym wyroku wiąże w sprawie sąd oraz organ. W tej sytuacji Minister uznał, że argumentacja zawarta we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi niedopuszczalną polemikę z oceną prawną wyrażoną w prawomocnych wyrokach sądów administracyjnych.

Biorąc powyższe pod uwagę Minister utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie wnieśli: T. K., A. K., P. K. i M. M. zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1) art. 61a § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 kpa poprzez nieprawidłowe i bezzasadne zastosowanietych przepisów, w wyniku błędnego przyjęcia, iż postępowanie nie może zostać wszczęte z uwagi na zakończone uprzednio postępowanie nadzorcze w stosunku do spornego orzeczenia, w ramach którego organ powinien był zbadać wszystkie przesłanki przesądzające o nieważności orzeczenia, a czego nie dokonał;

2) art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 2 kpa poprzez bezpodstawne zaniechanie przeprowadzenia postępowania nadzorczego w stosunku do orzeczenia w sprawie stwierdzenia jego nieważności, wbrew ciążącemu na nim w tym zakresie obowiązkowi,

3) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez naruszenie zasady podejmowania wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i całkowite zaniechanie rozpatrzenia materiału dowodowego, a tym samym naruszenie obowiązku wnikliwego działania w sprawie mając na względzie słuszny interes obywatela, co doprowadziło do bezrefleksyjnego powielenia błędnego rozstrzygnięcia wydanego w I instancji, bez zbadania okoliczności niniejszej sprawy;

4) art. 153 w zw. z art. 171 ppsa poprzez błędne przyjęcie, iż ocena NSA wyrażona w wyroku z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2636/13, dotycząca związania oceną prawną WSA w Warszawie zawartą w wyroku z dnia 2 października 2009 r., sygn. akt: IV SA/Wa 775/09, w kontekście weryfikacji orzeczenia pod kątem przesłanek nieważności miałaby pociągać za sobą zasadność odmowy wszczęcia postępowania przez organ w niniejszej sprawie, podczas gdy stanowisko NSA należało uznać za wiążące wyłącznie w odniesieniu do sprawy, której to postępowanie dotyczyło tj. weryfikacji orzeczenia przez Ministra w zakresie, w jakim dokonał on tego w toku postępowania nadzorczego zakończonego decyzją;

5) art. 136 w zw. z art. 15 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia jedynie na fragmentarycznych oraz skrajnie powierzchownych ustaleniach poczynionych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego i zaniechanie jakiegokolwiek merytorycznego czy też proceduralnego zbadania niniejszej sprawy zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, jak również i w toku postępowania odwoławczego.

Zdaniem skarżących organ uprzednio prowadząc postępowanie zaniechał zbadania wszystkich podstaw stwierdzenia nieważności decyzji wynikających z art. 156 § 1 kpa, pomimo ciążącego na nim obowiązku, a w szczególności przesłanki wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa.).

Mając powyższe na względzie skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia oraz o zobowiązanie Ministra do wydania w terminie 30 dni postanowienia zgodnie z ich wnioskiem, względnie, stwierdzającego, iż orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, a także o zasądzenie od organu na rzecz każdego ze skarżących kosztów postępowania, według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę MRiRW wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej "ppsa"), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego pod względem jego zgodności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wskazanych kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 3 ppsa, zgodnie z którym, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zaskarżone postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2019 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie z dnia [...] listopada 2019 r. zostały wydane w oparciu o treść art. 61a § 1 kpa.

W świetle powyższego przepisu, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis powyższy wprowadza dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie.

Zaznaczyć również należy, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 kpa organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 999/14, publ. LEX nr 1989306).

W rozpoznawanej sprawie, jako przesłankę zastosowania art. 61a § 1 kpa, organ powołał dwie okoliczności, po pierwsze sprawa stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia [...] Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r. została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, a żądanie skarżących jest kolejnym wnioskiem w tej samej sprawie; po drugie, wskazana decyzja ostateczna wydana w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia poddana była kontroli sądowej w wyniku której, prawomocnym wyrokiem oddalono skargę strony skarżącej na tę decyzję.

Wskazać należy, że uzasadnioną przyczyną zobowiązującą organ do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, na podstawie art. 61a § 1 kpa, jest uprzednie rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną. Wszczęcie postępowania przez organ administracji publicznej w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną, narusza zasadę trwałości decyzji wynikającą z art. 16 § 1 kpa oraz pewność obrotu prawnego. Warunkiem wydania postanowienia, na podstawie art. 61a § 1 kpa, będzie zatem stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Tożsamość ta będzie istniała wówczas, gdy występują w sprawie te same podmioty, gdy dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy (por. wyroki NSA z 6 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1476/16, z 6 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 2933/18, z 26 czerwca 2019 r., sygn. II OSK 1507/18, z 21 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 885/17, z 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 328/17). Decyzja organu administracji, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tego organu, a nie stanowiąca o uchyleniu pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną, możliwe jest zatem tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że przy ocenie zaskarżonego postanowienia kluczowe znaczenie ma okoliczność, iż na wniosek M. K. i H. K. z dnia 5 sierpnia 2004 r. MRiRW wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności opisanego na wstępie orzeczenia [...] Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r. nr [...] uchylającego dokument nadania ziemi nr [...] z [...] stycznia 1947 r. przyznający A. K. nieruchomość rolną z rozparcelowanego majątku [...], gmina [...], oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni 6,93 ha. W wyniku tego postępowania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] stwierdził, że ww. orzeczenie zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, lecz nie stwierdził jego nieważności powołując się na art. 156 § 2 kpa, zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Minister utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie. Powyższe decyzje poddane zostały kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem 11 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 907/12 oddalił skargi M. K., A. K., P. K., T. K. i M. M.. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2636/13, oddalił skargi kasacyjne od ww. wyroku.

W tej sytuacji należy zgodzić się z Ministrem, że wszczęcie po raz kolejny - na wniosek skarżących z dnia 27 września 2019 r. (będących następcami prawnymi H. K., który złożył pierwszy wniosek) postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia [...] Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r. naruszałoby zasadę trwałości decyzji ostatecznej i pewność obrotu. Trafnie bowiem organ uznał, że pomiędzy sprawą zakończoną decyzją z dnia [...] marca 2012 r. i określoną we wniosku skarżących z dnia 27 września 2019 r. zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa zarówno w zakresie podstawy prawnej jak i faktycznej sprawy. Na sprawę administracyjną składają się bowiem elementy podmiotowe i przedmiotowe. Zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy uwzględniać te elementy, których tożsamość, w odniesieniu do elementów podmiotowych wyraża się w tożsamości podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, w odniesieniu zaś do elementów przedmiotowych, wyraża się w tożsamości treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej.

Pomiędzy sprawą zakończoną decyzją z dnia [...] marca 2012 r. a sprawą zainicjowaną wnioskiem skarżących z dnia 27 września 2019 r. zachodzi tożsamość podmiotowa w podanym wyżej znaczeniu. Nastało bowiem uznać, że w obu przypadkach występuje ta sama strona skarżąca, skoro podmiotem inicjującym kolejne postępowanie są spadkobiercy pierwszych wnioskodawców. Występuje także tożsamość przedmiotowa, gdyż podważając legalność orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1950 r. w obu wnioskach strony wskazały taką samą podstawę prawną nieważności tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa, czyli wydanie orzeczenia bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa. W postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Minister oceniając występowanie przesłanek z art. 156 § 1 kpa stwierdził, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, lecz nie stwierdził jego nieważności powołując się na art. 156 § 2 kpa, zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat. Minister wziął zatem po uwagę nie tylko zarzucane naruszenie, ale zbadał z urzędu czy nie wystąpiły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, które wskazuję § 1 art. 156 kpa. We wniosku z dnia 27 września 2019 r. skarżący domagają się stwierdzenia nieważności orzeczenia ponownie wskazując tą samą przesłankę nieważności, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa, oraz podnosząc, że sporne orzeczenie nie zostało zbadane pod względem wystąpienia wszystkich przesłanek. W tej sytuacji prawidłowo Minister zauważył, że tożsamość sprawy w aspekcie przedmiotowym należy odnieść do jej przedmiotu, którym w tym przypadku była kontrola legalności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1950 r., a nie do podstaw nieważnościowych bądź wadliwości z tytułu których strona domaga się wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Jak wynika ze skargi, skarżący swoje przekonanie o braku tożsamości sprawy opierają na twierdzeniu, że organ prowadząc poprzednie postępowanie nie zbadał wszystkich podstaw do stwierdzenia nieważności zawartych w art. 156 § 1 kpa. Ponadto zdaniem skarżących w wyroku WSA w Warszawie z 2 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 775/09, wyraźnie wskazano, że organ wybiórczo przeprowadził prowadził postępowanie nadzorcze i nie zbadał wszystkich przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1 kpa, co uzasadnia złożenie wniosku. Wobec tego organ błędnie przyjął, że ocena NSA wyrażona w wyroku z 18 marca 2014 r., sygn. akt II OSK, uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie.

Należy wyjaśnić, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1950 r. zostało poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dwukrotnie. W pierwszym wyroku z 2 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 775/06, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję MRiRW z dnia [...] lutego 2009 r. oraz poprzedzająca ją decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. wskazując, że organ nie rozważył, iż sporne orzeczenia wydane zostało z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 kpa. W konsekwencji organ ponownie rozpoznał sprawę i wydał decyzję z [...] września 2010 r., w której stwierdził, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, jednoczenie nie stwierdził nieważności tego orzeczenia z uwagi na art. 156 § 2 kpa. Decyzja z [...] marca 2012 r. Minister utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] września 2010 r. Powyższe decyzje zostały poddane kontroli Sądu, który wyrokiem z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 907/12, uznając stanowisko organu za właściwe, oddalił wniesioną skargę. W wyroku tym Sąd podkreślił, że w wyroku z dnia 9 października 2009 r. Sąd dokonał oceny decyzji MRiRW pod kątem prawidłowości ustalenia występowania wszystkich przesłanek stwierdzenia nieważności orzeczenia z dna [...] kwietnia 1950 r. określonych w art. 156 § 1 kpa, w szczególności pod kątem przesłanek wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, które wskazywane były przez strony w toku postępowania nadzorczego zakończonego decyzją Ministra z dnia [...] lutego 2009 r. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd oceniając zaskarżoną decyzję, stwierdził, że Minister prawidłowo wykonał wskazanie co dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 775/09 w zakresie, w jakim zobowiązany został do uwzględnienia treści art. 156 § 2 kpa. Reasumując uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności nie wyjaśniono wszystkich istotnych kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Organ administracji uwzględnił bowiem ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 października 2009 r. oraz prawidłowo wykonał zawarte w nim wskazania co dalszego postępowania. Słuszność tego stanowiska sądu I instancji potwierdził NSA w wyroku z 18 marca 2014 r., sygn. II OSK 2636/13, oddalając skargę kasacyjną wniesiona od ww. wyroku z 11 września 2012 r.

Ponadto wskazać należy, że przywołany wyżej wyrok wywołuje skutki o których mowa w treści art. 170 ppsa. W myśl tego przepisu prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W związku z powyższym zasadnie Minister wskazał na fakt istnienia w obrocie prawnym prawomocnego wyroku WSA w Warszawie oddalającego skargę na decyzję ostateczną z dnia [...] marca 2012 r., jako na przeszkodę dla wszczęcia, zgodnie z wnioskiem stron, kolejnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1950 r. Co do zasady, wynikająca z przywołanego przepisu prawomocność materialna, zamyka bowiem organom administracji publicznej oraz podmiotom posiadającym legitymację do uruchomienia nadzwyczajnego postępowania, możliwość stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 kpa. Przywołany wyrok WSA z dnia 11 września 2012 r. wywołuje bowiem skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym został wydany, a zasięgiem jego oddziaływania objęte zostały także przyszłe postępowania administracyjne, dotyczące tego co było przedmiotem wyroku. Związanie organu - jak też sądów i innych podmiotów - prawomocnym wyrokiem w którym sąd ocenił decyzję Ministra z dnia [...] marca 2012 r. wydaną w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia jako zgodną z prawem, wyłącza zatem możliwość ponownego wszczęcia przez organ postępowania w tej samej sprawie.

W związku z powyższym zarzuty skarżących wskazujące na niewłaściwe zastosowanie art. 61a § 1 kpa wobec braku zbadania przez organ administracji, w poprzednio prowadzonym postępowaniu nieważnościowym, wszystkich przesłanek do stwierdzenia nieważności zawartych w art. 156 § 1 kpa, należy uznać za nieuzasadnione.

Odnosząc się natomiast do stanowiska skarżących, iż zapadły wyrok nie stanowi przeszkody do wszczęcia ponownego postępowania wyjaśnić wypada, że kwestia ta był analizowana w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r. I OPS 6/09. W judykaturze prezentowany jest pogląd, wedle którego przywołana wyżej uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., zachowuje swą aktualność, pomimo zmiany stanu prawnego (por. wyroki NSA z 4 lipca 2014 r. I OSK 2996/12, z 24 lipca 2014 r. I OSK 1552/13, z 6 marca 2015 r. II OSK 1896/13). Stanowisko zawarte w uchwale I OPS 6/09 sprowadza się do tezy, że możliwa jest sytuacja, w której występujący o stwierdzenie nieważności decyzji wskaże okoliczności, które nie były objęte orzeczeniem sądu np. fakt oddalenia skargi z uwagi na brak legitymacji skarżącego. Wówczas uwarunkowany względami obiektywnymi brak wiedzy sądu o istotnych dla wyniku postępowania okolicznościach sprawy spowoduje, że poza zakresem kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej, znajdzie się to, na co powoła się wnoszący żądanie. W takim właśnie przypadku, prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję ostateczną (uznający zatem jej zgodność z prawem) nie byłby przeszkodą dla wszczęcia postępowania w celu merytorycznego rozpatrzenia żądania strony. Niezbędne jest zatem stwierdzenie, czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 kpa). Jeśli tak, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej (materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd formułując zwrot stosunkowy o zgodności z prawem zakwestionowanej decyzji).

W niniejszej sprawie taka sytuacja miała miejsce, gdyż zarzut dotyczący wydania orzeczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa był przedmiotem oceny, która wyrażona została w prawomocnym wyroku z dnia 11 września 2012 r. Ponadto, jak podkreślił Sąd w zapadłym wyroku, kwestionowane orzeczenie zostało zbadane przez organ pod względem wystąpienia wszystkich przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa.

W tych okolicznościach stwierdzić należy, że nie zaistniały okoliczności, które w świetle przywołanej wyżej uchwały NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. I OSP 6/09 pozwalałyby na odstąpienie od zasady, że wyrok oddalający skargę na decyzję Ministra z dnia [...] marca 2012 r., wydaną w nadzwyczajnym trybie stwierdzenia nieważności orzeczenia, stanowił przeszkodę do wszczęcia po raz kolejny postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tego aktu. Wyrokiem tym Sąd dokonał bowiem oceny legalności decyzji Ministra zgodnie z kryteriami określonymi w art. 145 § 1 i § 2 w związku z art. 134 ppsa uznając, że jest ona zgodna z prawem. W konsekwencji oznacza to, że zarzuty podnoszone przez skarżących we wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia, z którym strona wystąpiła w dniu 27 września 2019 r. były już przedmiotem oceny w decyzji ostatecznej wydanej przez Ministra w dniu [...] marca 2012 r. oraz w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 11 września 2012 r. Tym samym zarzuty naruszenia art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 2 oraz art. 153 i art. 171 ppsa okazały się bezzasadne.

W kontekście przedstawionych wyżej uwag, Sąd uznał, że Minister prawidłowo zastosowało art. 61a § 1 kpa wydając postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia [...] kwietnia 1950 r. w związku z kolejnym wnioskiem skarżących złożonym w tej sprawie. Słuszne jest stanowisko organu, że żądanie skarżących dotyczy wszczęcia postępowania w sprawie, która została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Jak już wyjaśniono, w świetle art. 156 § 1 pkt 3 kpa decyzja organu administracji rozstrzygającego ponownie sprawę, rozstrzygniętą wcześniej decyzją administracyjną tego organu, dotknięta byłaby wadą uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności. Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie sprawy załatwionej decyzją ostateczną możliwe byłoby tylko po uchyleniu tej decyzji w ustalonym przez prawo trybie. Ponadto w niniejszej sprawie mamy do czynienia nie tylko z decyzją ostateczną, ale i prawomocną, a to na skutek prawomocnego oddalenia skargi na tą decyzję przez sąd administracyjny. Skoro WSA w Warszawie prawomocnie oddalił skargę na decyzję Ministra z dnia [...] marca 2012 r. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia, to tym samym należy uznać, że kontrola tego aktu przeprowadzona przez Ministra w nadzwyczajnym trybie o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia, była prawidłowa i nie naruszająca prawa. W takiej sytuacji nowa decyzja nadzorcza, niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia - odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia albo stwierdzająca jego nieważność - byłaby obciążona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. W konsekwencji, próbę dochodzenia stwierdzenia nieważności orzeczenia z przyczyn podniesionych przez skarżącą należy, w okolicznościach niniejszej sprawy, uznać za oczywiście niedopuszczalną.

Konkludując stwierdzić trzeba, że skoro Minister prawidłowo zastosował w sprawie art. 61a § 1 kpa to nie doszło także do naruszenia przepisów postępowania zawartych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 kpa. Organ nie naruszył także art. 107 § 3 kpa, albowiem zaskarżone postanowienie w sposób wyczerpujący wyjaśnia motywy podjętego rozstrzygnięcia.

Z tych względów Sąd, na podstawie z art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.