Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 530/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1; art. 16;
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 34 ust. 1 i 2; art. 33 ust. 3; art. 29; art. 30;
journal: Dz.U. 2020 poz 2052
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu [...] stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym sprawy ze skargi Z. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie własne z dnia [...] czerwca 2021 r. (nr [...]), którym odmówiło wznowienia postępowania rozgraniczeniowego zakończonego decyzją tego organu z dnia [...] lipca 2016 r. (nr [...]).

Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie sprawy:

Na skutek wniosku skarżącego Z. S. toczyło się przed Wójtem Gminy W. postępowanie administracyjne w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości położonych w obrębie S., oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...]. Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] maja 2016 r. wydaną na podstawie art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2021 r. poz. 1990, z późn. zm. – dalej jako "ustawa" lub "p.g.k.") umorzył postępowanie administracyjne i przekazał z urzędu sprawę do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu [...] w L. z siedzibą w Ś.. Na skutek wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w całości w mocy decyzję Wójta Gminy W.. Natomiast na skutek wniesionej przez skarżącego skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 877/16, skargę tę odrzucił z przyczyn formalnych, wobec niedołączenia przez skarżącego odpowiedniej ilości odpisów skargi.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. Wójt Gminy W. na wniosek skarżącego wznowił postępowanie administracyjne w sprawie rozgraniczenia wskazanych wyżej działek (nr [...] i [...]), a decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania i przekazania sprawy sądowi powszechnemu w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości.

Również Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. odmówiło – po wznowieniu postępowania – uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lipca 2016 r. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy organ ten decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2017 r.

Sąd Rejonowy [...] w L. z siedzibą w Ś. po przekazaniu mu sprawy o rozgraniczenie nieruchomości toczącej się na wniosek skarżącego, postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. wydanym w sprawie sygn. akt l Ns [...] orzekł merytorycznie w ten sposób, że:

I. dokonał rozgraniczenia nieruchomości, działki o numerze ewidencyjnym [...], położonej w Sobianowicach, gmina W. (jednostka ewidencyjna [...], obręb [...]), dla której Sąd Rejonowy [...] w L. z siedzibą w Ś. prowadzi księgę wieczystą nr [...] – stanowiącej własność Z. S. oraz nieruchomości – działki o numerze ewidencyjnym [...], położonej w Sobianowicach, gmina W. (jednostka ewidencyjna [...], obręb [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w L. z siedzibą w Ś. prowadzi księgę wieczystą nr [...] – stanowiącej współwłasność uczestników A. S. i T. S. – zgodnie z wariantem nr VII, oznaczonym linią zieloną, według punktów nr: [...], przedstawionym na mapie projektu rozgraniczenia sporządzonej przez uprawnionego geodetę J. C. i wpisanej do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starosty L. w dniu [...] stycznia 2019 r. za nr [...];

II. nakazał A. S. i T. S. wydanie Z. S. części działki nr [...], przedstawionej na powołanej mapie projektu rozgraniczenia uprawnionego geodety J. C., zawartej pomiędzy punktami: [...], w tym do usunięcia z powyższego obszaru działki nr [...] znajdującego się tam ogrodzenia i jego elementów;

III. nakazał ściągnąć od Z. S. na rzecz Skarbu Państwa kwotę [...]zł tytułem kosztów sądowych uiszczonych tymczasowo z sum budżetowych, a w pozostałej części koszty te przejął na rachunek Skarbu Państwa.

Na skutek apelacji wniesionej przez skarżącego, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r. Sąd Okręgowy w L. uchylił zaskarżone postanowienie sądu I instancji w punktach I i II i umorzył postępowanie w sprawie oraz uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie III i nakazał ściągnąć od skarżącego Z. S. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego [...] w L. z siedzibą w Ś. kwotę [...]zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, a w pozostałej części przejął nieuiszczone koszty sądowe na rachunek Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy w L. wskazał, że skarżący w piśmie procesowym złożonym do sądu w dniu [...] listopada 2020 r. zawarł oświadczenie o cofnięciu wniosku o rozgraniczenie nieruchomości, które okazało się skuteczne i skutkowało koniecznością umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Orzeczenie to stało się prawomocne.

W tych okolicznościach we wniosku z dnia [...] kwietnia 2021 r. skarżący Z. S. zwrócił się do organu odwoławczego w administracyjnym toku instancji o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016 r. (nr [...]), na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a.

Kolegium wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. odmówiło wznowienia postępowania w tej sprawie.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w piśmie procesowym złożonym w dniu [...] listopada 2020 r. do Sądu Okręgowego w L. skarżący zawarł oświadczenie o cofnięciu wniosku o rozgraniczenie nieruchomości, który Sąd uwzględnił, co skutkowało umorzeniem postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. W świetle powyższego, nie jest możliwe obecnie wszczęcie i prowadzenie postępowania nadzwyczajnego w sprawie, która z woli wnioskodawcy (dysponenta postępowania) została definitywnie już zakończona, czyniąc postępowanie w przedmiocie rozgraniczenia bezprzedmiotowym.

W uzasadnieniu wniosku z dnia [...] czerwca 2021 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wyjaśnił, że dotychczasowe postępowanie rozgraniczeniowe prowadzone było niezgodnie z prawem, gdyż w postępowaniu tym nie uczestniczył R. D. P., jako posiadacz działki graniczącej z działkami podlegającymi rozgraniczeniu (nr [...] i [...] oraz mającej punkt wspólny na granicy tychże działek. Okoliczność ta – zdaniem strony – uzasadnia wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 i pkt 5 k.p.a.

W piśmie złożonym w dniu [...] lipca 2021 r. oznaczonym jako "modyfikacja wniosku o wznowienie postępowania z dnia [...] kwietnia 2021 roku" (k. 38 akt adm.), skarżący wskazał jako podstawę wznowienia postępowania przepis art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. W swoim piśmie stwierdził, że decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W., który podlegał wyłączeniu w sprawie na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż Gmina W. powinna być stroną wznowionego postępowania.

W kolejnym piśmie z dnia [...] lipca 2021 r., oznaczonym jako "uzupełnienie uzasadnienia zmodyfikowanego wniosku z dnia [...] kwietnia 2021 r.", skarżący wskazał na dwufazowość postępowania o rozgraniczenie nieruchomości oraz niezależność fazy postępowania administracyjnego od etapu postępowania sądowego. Negował stanowisko, że cofnięcie wniosku o rozgraniczenie w fazie sądowej jest równoznaczne z cofnięciem wniosku o rozgraniczenie w postępowaniu administracyjnym.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze – utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ stanął na stanowisku, że w sprawie tej wniosek o wznowienie postępowania jest niedopuszczalny z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, w wyniku którego wydana została kwestionowana decyzja z dnia [...] lipca 2016 r. Według organu, samo przekazanie sprawy rozgraniczeniowej do sądu powszechnego na żądanie strony zgłoszone w trybie art. 33 ust. 3 p.g.k. powoduje utratę mocy orzeczenia organu administracji wydanego w sprawie. Ponadto organ podzielił stanowisko judykatury sądów administracyjnych, zgodnie z którym, skuteczne wniesienie do organu wniosku o przekazanie sprawy do sądu powszechnego powoduje, że decyzja o rozgraniczeniu traci moc i przestaje obowiązywać. Utrata mocy wiążącej decyzji oznacza zaś, że nie uzyskuje ona procesowych i materialnoprawnych skutków decyzji ostatecznej. Ponadto organ wyjaśnił, iż żądanie przekazania sprawy o rozgraniczenie sądowi powszechnemu jest środkiem bezwzględnie anulacyjnym, a nie jedynie suspensywnym. W takiej sytuacji do rozgraniczenia w ogóle nie dochodzi. Oznacza to, że uprzednio wydana decyzja administracyjna orzekająca o rozgraniczeniu, po umorzeniu postępowania przez właściwy sąd powszechny na skutek cofnięcia wniosku o rozgraniczenie, nie powraca do obrotu prawnego, natomiast sytuacja prawna stron wraca do punktu wyjścia, to jest do momentu sprzed wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Dlatego też w realiach niniejszej sprawy należało przyjąć, że brak jest aktu, co do którego został przez skarżącego złożony wniosek o wszczęcie postępowania wznowieniowego, a sam wniosek jest tym samym niedopuszczalny.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący Z. S. wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie postanowień Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. i z dnia [...] czerwca 2021 r. oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że wystąpił o wznowienie postępowania ponieważ zostało ono przeprowadzone wadliwie, co uzasadniało jego wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Wyjaśnił również, że wycofał wniosek o rozpoznanie sprawy przed sądem powszechnym, gdyż strona uczestnicząca w tym postępowaniu zarzuciła oparcie postępowania sądowego na fałszywych dowodach.

W uzupełnieniu skargi zawartym w piśmie z dnia [...] września 2021 r. (k. 20 akt sądowych) skarżący wskazał, że Sąd Okręgowy w L. umorzył postępowanie sądowe w przedmiocie rozgraniczenia nie rozstrzygając w żaden sposób o postępowaniu administracyjnym. W jego przekonaniu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016 r. uzyskała walor trwałości administracyjnej z art. 16 k.p.a., stąd przekazanie postępowania do sądu powszechnego nie niweczy tych walorów. Podniósł również, że Kolegium w innym składzie oraz na innej podstawie prawnej postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. wznowiło postępowanie zakończone jego decyzją z dnia [...] lipca 2016 r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Wniesiona przez skarżącego skarga podlega oddaleniu, ponieważ nie zawiera żadnych usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ w odpowiedzi na skargę (k. 4-4v akt sądowych), a skarżący nie żądał przeprowadzenia rozprawy.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a zatem kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd uchyla bowiem zaskarżoną decyzję (postanowienie) tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Po przeprowadzeniu kontroli zaskarżonego postanowienia według wskazanych wyżej zasad stwierdzić wyraźnie należy, że skarga jest bezzasadna, gdyż nie zawiera żadnych usprawiedliwionych podstaw. W niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przez organ przepisów prawa, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Otóż trzeba zwrócić uwagę, że przesłanki wznowienia postępowania wymienia przepis art. 145 § 1 k.p.a. Zgodnie z nim, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa;

3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27;

4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;

5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;

6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;

7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2);

8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Co do zasady, do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące decyzji administracyjnych, w tym też w omawianym zakresie (art. 126 k.p.a.).

Stosownie do art. 145 § 2 k.p.a., z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Według zaś art. 145 § 3 k.p.a., z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa.

Rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym normują zaś przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2021 r. poz. 1990, z późn. zm. – dalej jako "ustawa" lub "p.g.k."). Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy, rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Organem przeprowadzającym rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony jest – stosownie do art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 p.g.k. – wójt (burmistrz, prezydent miasta), zaś czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wymienione organy (art. 31 ust. 1 p.g.k.).

Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy, jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta). Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, organ, o którym mowa w ust. 1, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi. Sąd rozpatruje sprawy o rozgraniczenie nieruchomości w trybie postępowania nieprocesowego (ust. 3). Przepisów ust. 1-3 i art. 31 ust. 4 nie stosuje się do sporów wynikłych przy wyznaczaniu granic nowo tworzonych nieruchomości na podstawie odrębnych przepisów (ust. 4).

W rozpoznawanej sprawie postępowanie w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości, oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i nr [...], toczyło się przed Wójtem Gminy W. na skutek wniosku skarżącego. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] maja 2016 r. – na podstawie art. 34 ust. 1 i 2 p.g.k. – umorzył to postępowanie i przekazał z urzędu sprawę o rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu [...] w L. z siedzibą w Ś.. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Postanowieniem z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 877/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę wniesioną przez skarżącego na decyzję organu odwoławczego. Natomiast na etapie postępowania przed sądem powszechnym, postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r., sygn. akt l Ns [...], Sąd Rejonowy [...] w L. z siedzibą w Ś. dokonał rozgraniczenia nieruchomości, zaś rozpoznając środek zaskarżenia od tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy w L. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r. uchylił postanowienie sądu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie rozgraniczenia, wobec skutecznego cofnięcia wniosku w tym przedmiocie przez skarżącego. Z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w L. jasno bowiem wynika, że umorzenie postępowania nastąpiło z uwagi na złożenie przez wnioskodawcę (skarżącego w niniejszej sprawie) skutecznego oświadczenia o cofnięciu wniosku o rozgraniczenie nieruchomości.

Już po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego, skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości zakończonego decyzją Kolegium z dnie [...] lipca 2016 r.

Biorąc powyższe niebudzące żadnych wątpliwości okoliczności faktyczne sprawy stwierdzić trzeba, że w sprawie tej rację ma organ co do tego, że wniosek skarżącego o wznowienie postępowania jest niedopuszczalny z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, w toku którego została wydana decyzja objęta wnioskiem o wznowienie postępowania.

W sprawach o rozgraniczenie nieruchomości przewidziany został szczególny, dwuetapowy tryb postępowania. Pierwszy z nich to etap postępowania administracyjnego. Może on zostać zakończony m.in. decyzją o umorzeniu postępowania i przekazaniu sprawy sądowi powszechnemu na podstawie art. 33 ust. 3 lub art. 34 ust. 2 p.g.k. celem rozpoznania sprawy w cywilnym postępowaniu nieprocesowym. Zastosowanie tych przepisów i przekazanie sprawy w przedmiocie rozgraniczenia sądowi kończy zatem etap postępowania przed organem administracji publicznej. Już w postanowieniu z dnia 19 stycznia 1998 r., sygn. akt I CKN 423/97, Sąd Najwyższy wyraził jasne stanowisko, że decyzja o rozgraniczeniu traci moc wiążącą w części objętej żądaniem przekazania sprawy sądowi, co oznacza, że nie zyskuje w tej części ani procesowych, ani materialnoprawnych skutków decyzji ostatecznej. Kolejnym etapem postępowania rozgraniczeniowego jest fakultatywny tryb sądowy w postępowaniu nieprocesowym. Wszczęcie postępowania sądowego w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości, w przypadku jej przekazania na drogę sądową, w związku ze złożonym żądaniem (art. 33 ust. 3 p.g.k.), lub zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 34 ust. 1 i 2 p.g.k., stanowi tym samym kontynuację wszczętego uprzednio na etapie administracyjnym postępowania w sprawie rozgraniczenia, którego podstawą był w tej sprawie wniosek złożony przez skarżącego.

Przyjęty dwuetapowy model postępowania rozgraniczeniowego zapewnić ma jego stronom realizację konstytucyjnych praw do merytorycznego rozstrzygnięcia spornej sprawy. Z punktu widzenia wnioskodawcy postępowania w sprawie ustalenia przebiegu granic nieruchomości, sprawa jest jedna, jedna jest bowiem granica stanowiąca przedmiot tego postępowania. Na poszczególnych jego etapach zmieniają się jedynie procesowe i materialnoprawne podstawy orzekania, podczas gdy sama sprawa pozostaje w przyjętym modelu postępowania tożsama zarówno pod względem przedmiotowym (granica nieruchomości), jak i podmiotowym (te same strony) – (tak np. D. Felcenloben – Krytyka istniejącego modelu postępowania w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości w zakresie regulacji normujących styk postępowania administracyjnego i cywilnego – wybrane dylematy oraz postulaty de lege ferenda, ST 2019, nr 6, s. 24-38).

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie stanowiskiem, żądanie przekazania sprawy sądowi powoduje, że decyzja o rozgraniczeniu (lub umorzeniu postępowania) traci byt, a skutek ten stanowi konsekwencję samego zgłoszenia tego rodzaju żądania. Nawet zatem gdyby doszło do rozgraniczenia na etapie postępowania administracyjnego, przekazanie sprawy sądowi niweczy skutki wydanej decyzji administracyjnej. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1501/16, z żadnego przepisu ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne nie wynika jednak, aby decyzja o rozgraniczeniu nieruchomości, wydana na podstawie art. 33 ust. 1 powołanej ustawy, miała stać się ostateczną lub wywoływać jakiekolwiek skutki prawne pomimo przekazania sprawy rozgraniczenia do sądu cywilnego w warunkach określonych w art. 33 ust. 3 powołanej ustawy. Wprawdzie z art. 16 § 1 k.p.a. wynika, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne, to jednak przepis ten nie ma zastosowania wobec decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli sprawa rozstrzygnięta tą decyzją została następnie przekazana do rozstrzygnięcia sądowi cywilnemu. Przekazanie sprawy rozgraniczenia do sądu cywilnego powoduje bowiem, że sprawa ta nadal nie jest rozstrzygnięta. Wydana dotychczas decyzja o rozgraniczeniu przestaje zatem wywoływać skutek rozstrzygnięcia w tym zakresie, ponieważ sprawa rozgraniczenia ma być rozpatrywana i rozstrzygana przez sąd cywilny. Z chwilą przekazania sprawy do sądu cywilnego, sprawa ta nie jest więc przez ustawodawcę traktowana za rozstrzygniętą, zwłaszcza, że sąd cywilny nie ocenia wydanej decyzji, lecz na nowo rozpatruje i rozstrzyga sprawę rozgraniczenia bez jakiegokolwiek odnoszenia się do wydanej uprzednio decyzji w tym zakresie.

Z chwilą przekazania sprawy rozgraniczenia nieruchomości do sądu cywilnego, decyzja wydana na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne przestaje więc wywoływać jakiekolwiek skutki prawne, co powoduje w konsekwencji utratę przez nią bytu prawnego. Nie jest bowiem prawnie dopuszczalne, aby sprawa rozgraniczenia nieruchomości po jej przekazaniu do sądu powszechnego była traktowana za rozstrzygniętą, skoro w wyniku tego nie zaistniałby przedmiot postępowania dla sądu cywilnego, który nie służy ocenie wydanej decyzji, lecz wydaniu autonomicznego rozstrzygnięcia przez ten sąd.

Stanowisko to jest aktualne również w przypadku przekazania sprawy sądowi powszechnemu na mocy art. 34 ust. 1 i 2 p.g.k.

Zaznaczyć należy, że sprawa o rozgraniczenie, w której po zakończeniu fazy administracyjnej została już otwarta droga sądowa i właściwy do jej rozpoznania jest sąd powszechny, nie może ponownie wracać do fazy administracyjnej, niezależnie od sposobu jej zakończenia w cywilnym nieprocesowym postępowaniu sądowym. Sprawa cywilna prowadzona w postępowaniu sądowym może się zakończyć tylko w ramach tego postępowania (tak też trafnie m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 31 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 481/19). Bez znaczenia jest przy tym, czy sąd zakończy to postępowanie wydaniem orzeczenia merytorycznego, czy też zakończy postępowanie sądowe postanowieniem o jego umorzeniu. W konsekwencji otwarcie, w trybie art. 34 ust. 2 p.g.k., drogi sądowej w sprawie o rozgraniczenie, będącej wynikiem przekazania przez właściwy organ sprawy sądowi, wyłącza jakąkolwiek możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy w trybie administracyjnym.

Wymaga także zwrócenia uwagi, że ze względu na niezależność procesową obu etapów postępowania rozgraniczeniowego (administracyjnego i sądowego) niedopuszczalna jest weryfikacja zapadłego w postępowaniu cywilnym orzeczenia przez organ administracji i odwrotnie. W sytuacji braku przepisu szczególnego określającego "styk" postępowania administracyjnego z cywilnym, niedopuszczalne jest zatem, ze względu na odrębność poszczególnych dziedzin prawa – przyjęcie interpretacji aprobującej możliwość weryfikacji rozstrzygnięć zapadłych w ramach odrębnych systemowo postępowań. Orzeczenie sądu umarzające postępowanie z uwagi na cofnięcie wniosku o rozgraniczenie wyłącza tym samym możliwość ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji w ramach wznowionego postępowania administracyjnego. Moc wiążąca orzeczenia sądu – określona w art. 365 § 1 k.p.c. – w odniesieniu do podmiotów tam wymienionych, a w szczególności organów administracji publicznej, oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to rozstrzygnięto w prawomocnym orzeczeniu sądu powszechnego. Organy administracji, ale nie tylko, są zatem związane prejudycjalnie dyspozycją zawartą w sentencji wyroku lub postanowienia, co oznacza, że nie mogą one dokonywać odmiennych ustaleń stanu prawnego i faktycznego w sprawie.

W konsekwencji dotychczasowych rozważań stwierdzić należy, że skoro sąd powszechny (Sąd Okręgowy w L.) zakończył postępowanie rozgraniczeniowe postanowieniem o umorzeniu postępowania w sprawie rozgraniczenia z uwagi na cofnięcie przez skarżącego wniosku o rozgraniczenie nieruchomości, uznać w takiej sytuacji należy, że całe postępowanie zostało już prawomocnie zakończone. W tych okolicznościach nie jest możliwe wznowienie postępowania administracyjnego, skoro to postępowanie nie istnieje, na skutego cofnięcia wniosku o rozgraniczenie przez wnioskodawcę. Nie istnieje również decyzja administracyjna, co do której został złożony przez skarżącego wiosek o wznowienie postępowania. Zatem sam wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego należało uznać za niedopuszczalny.

W takich warunkach prawidłowe było stanowisko organu odwoławczego, że w sprawie nie było podstaw do wznowienia postępowania w przypadku, gdy skarżący złożył skuteczne oświadczenie o cofnięciu wniosku o rozgraniczenie przed sądem powszechnym, przed którym toczyło się postępowanie na dalszym etapie. Odnosząc się zaś do okoliczności, że postępowanie administracyjne w sprawie było już uprzednio wznawiane decyzjami Kolegium i Wójta Gminy W. należy zauważyć, że nastąpiło to przed cofnięciem wniosku o rozgraniczenie w postępowaniu sądowym, które nastąpiło w piśmie z dnia [...] listopada 2020 r. oraz przed umorzeniem postepowania przez Sąd Okręgowy w L..

W toku kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd nie stwierdził ani naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też procesowego, które dawałoby podstawę do uwzględnienia skargi. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Rozważył należycie cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zaskarżone postanowienie zawiera szczegółową argumentację i prawidłowe wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej podjętego rozstrzygnięcia.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – obowiązany był skargę oddalić, o czym orzekł w sentencji wyroku.