Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 504/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22,  art. 16a,
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 11
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Teresa Cisyk Protokolant Referent stażysta Marta Kubiak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 listopada 2014 r. sprawy ze skargi E.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla z dnia 10 lipca 2013 r., nr. [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja w całości nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2013 r., nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Alimentacyjnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kędzierzynie-Koźlu – wydaną

z upoważnienia Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla, z dnia 10 lipca 2013 r., nr [...], odmawiającą przyznania E. M. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką K. S.

Zaskarżoną decyzję poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu.

W dniu 28 maja 2013 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

w Kędzierzynie-Koźlu wpłynął wniosek E.M. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką – K.S. Wnioskodawca wskazał, że w skład jego rodziny wchodzi on sam, a

w skład rodziny osoby wymagającej opieki wchodzi jego matka – K.S.

Do wniosku dołączył m.in.: dowód osobisty swój i matki; odpis skrócony swego aktu urodzenia; orzeczenie Powiatowego Zespołu ds Orzekania o Niepełnosprawności

w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 2 maja 2012 r. nr [...], na mocy którego K.S. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, niepełnosprawność istnieje od 2001 r., a ustalony stopień od 28 lutego 2012 r.; zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 13 maja 2012 r. o dochodach wnioskodawcy i K.S., podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanych w 2011 r.; zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 maja 2013 r. o wysokości odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne ze świadczenia K.S. w 2011 r.; oświadczenie własne o niepłaceniu w 2011 r. składki na ubezpieczenie zdrowotne; pismo Powiatowego Urzędu Pracy w Kędzierzynie-Koźlu

o skierowaniu wnioskodawcy na szkolenie w okresie od dnia 17 sierpnia 2011 r. do dnia 30 września 2011 r., w czasie którego będzie mu przysługiwać stypendium w wysokości miesięcznie 120% zasiłku; oświadczenie własne z dnia 8 maja 2013 r., w którym podał, że pełni osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką wymagającą całodobowej opieki oraz stwierdził, że przed podjęciem opieki nad matką nie podejmował zatrudnienia, był zarejestrowany w urzędzie pracy, wskazał, że jest po rozwodzie, ma trójkę dzieci, które ukończyły 25 lat i nie są na jego utrzymaniu, a w 2011 r. otrzymał wynagrodzenie ze szkolenia w urzędzie pracy. Ponadto do akt dołączono wypełniony przez wnioskodawcę kwestionariusz z dnia 27 lutego 2012 r., w którym opisał on przebieg swojego zatrudnienia od 19 listopada 1995 r. do dnia 9 lipca 2008 r., podając, że ostatnim zatrudnieniem była praca w firmie [...] Sp. z o.o. w okresie od 14 kwietnia 2008 r. do 9 lipca 2008 r. i stosunek ten ustał bez wypowiedzenia na podstawie art. 52

§ 1 pkt 1 Kodeksu pracy; zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 14 maja 2012 r. informujące, że wnioskodawca był zarejestrowany jako bezrobotny w okresie od 8 lipca 2008 r. do 13 maja 2012 r.; decyzję organu I instancji

z dnia 1 lipca 2013 r. stwierdzającą wygaśnięcie decyzji tego organu z dnia 30 maja 2012 r. przyznającej stronie prawo do świadczenie pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K.S..

Po rozpatrzeniu wskazanego wniosku, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych

i Pomocy Alimentacyjnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kędzierzynie-Koźlu decyzją z dnia 10 lipca 2013 r., nr [...], odmówił przyznania E.M. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką K.S.

Po przytoczeniu art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczącego specjalnego zasiłku opiekuńczego organ przyznał, że K.S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dochód rodziny wyniósł 708,86 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi kwotę 354,43 zł miesięcznie. Dalej organ stwierdził, że przed złożeniem wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy (jak również przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, które pobierał do 30 czerwca 2013 r.) wnioskodawca pracował zawodowo, ale nie zrezygnował

z zatrudnienia, bo zgodnie z informacją zawartą na świadectwie pracy z firmy [...] Sp. z o.o. pracował tam do 9 lipca 2008 r., a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania bez wypowiedzenia przez pracodawcę, zaś po tym czasie nie podejmował kolejnego zatrudnienia, do dnia 13 maja 2012 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy. Następnie organ przytoczył definicję zatrudnienia zawartą w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że strona nie spełnia warunków do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji E.M. podniósł, że jego matka wymaga stałej i długotrwałej opieki, a ich dochód nie przekracza wymaganej wysokości. Wskazał, że do wyrejestrowania się z powiatowego urzędu pracy zmusiły go wymogi poprzedniej ustawy o zasiłkach pielęgnacyjnych. Podkreślił, że urząd pracy skierował go raz na kurs obsługi maszyn, a zatem przewidywał jego zatrudnienie. Podał także, że od 30 maja 2012 r. do 14 maja 2013 r. miał kilka propozycji pracy, ale chcąc być uczciwym nie podjął takiego zobowiązania i korzystając z zasiłku opiekuńczego z zatrudnienia zrezygnował. Dalej wskazał, że niepełnosprawność matki jest bezsporna i potwierdzona dowodami. Odwołujący stwierdził, że czuje się pokrzywdzony i oszukany, bo poprzednia decyzja nie zakładała tymczasowości, wręcz przeciwnie, świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na stałe. Podniósł, że warunku materialne, bytowe, zatrudnienie i niepełnosprawność nie zmieniły się, a raczej pogorszyły, bo matka złamała ostatnio staw biodrowy, więc doszły koszty leczenia i rehabilitacji. Zarzucił, że decyzję wydano w wyniku błędnej interpretacji przepisów i tak stosowane prawo nie leży w interesie społecznym ani w interesie strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu opisaną na wstępie decyzją uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Kolegium podało, że materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2008 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U.

z 2013 r., poz. 1456 ze zm., dalej ustawa), po czym przytoczyło treść art. 16a tej ustawy i wyjaśniło, że regulacja ta obowiązuje od 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Zaznaczyło, że obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy, który przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz.788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem

o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 przedmiotowej ustawy, a więc kwoty 623 zł.

Po wskazaniu przesłanek negatywnych, których wystąpienie powoduje, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie przysługuje po myśli art. 16a ust. 8 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, Kolegium wyjaśniło, że aby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy należy spełniać przesłanki pozytywne określone w art. 16a ust. 1 ustawy,

a jednocześnie nie mogą zaistnieć przesłanki negatywne. Zaakcentowało, że jednym

z wymogów uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, które to pojęcie zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dodatkowo organ wskazał, że art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych osoby uprawnione di świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych, a wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie tego terminu.

Po przypomnieniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie organ odwoławczy przyznał, że E.M. obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym,

o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, co oznacza, że spełnia jeden z warunków zawartych w art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednak spełnienie tego warunku nie było wystarczające do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W ocenie Kolegium, nie można było uznać, że odwołujący zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką.

Dowodziło, że z ostatniego świadectwa pracy przedłożonego przez E. M. wynika, że był on zatrudniony w okresie od 14 kwietnia 2008 r. do 9 lipca 2008 r., a stosunek pracy ustał bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt

1 Kodeksu pracy, przy czym w późniejszym okresie nie podejmował on już żadnego zatrudnienia. W okresie od 8 lipca 2008 r. do 13 maja 2012 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Kędzierzynie-Koźlu, natomiast od 14 maja 32012 r. do 30 czerwca 2013 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką. W ocenie Kolegium, oznacza to, że strona nie zrezygnowała z pracy, bowiem ostatni stosunek pracy został wypowiedziany przez pracodawcę. SKO zwróciło uwagę, że K.S. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 28 lutego 2012 r., a zatem konieczność sprawowania nad nią opieki powstała od tej daty. Tym samym ustanie stosunku pracy w dniu 9 lipca 2008 r., czyli prawie cztery lata wcześniej nie mogło mieć związku z ustaleniem znacznego stopnia niepełnosprawności matki i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Stąd organ odwoławczy przyjął, że stosunek pracy strony nie uległ rozwiązaniu z uwagi na niepełnosprawność K.S. i konieczność sprawowania opieki, a więc nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy ustaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny posiadającym znaczny stopień niepełnosprawności.

Zdaniem Kolegium, fakt bycia zarejestrowanym jako osoba bezrobotna nie jest tożsame z pozostawaniem w zatrudnieniu, dlatego nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że strona zrezygnowała z zatrudnienia. Równocześnie okoliczność odbywania szkolenia na podstawie skierowania przez Powiatowy Urząd Pracy nie oznacza rezygnacji z zatrudnienia. Kolegium zaakcentowało, że pojęcie zatrudnienia ustalone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie oznacza bycie zarejestrowanym jako osoba bezrobotna i związana z tym faktem możliwość hipotetycznego podjęcia zatrudnienia, ale rzeczywiste wykonywanie pracy w rożnych formach.

Na zakończenie organ odwoławczy dodał, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest kontynuacją poprzednio dostępnego i przyznanego stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczył, że osoby mające w przeszłości prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą, ale nie muszą uzyskać świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego i następuje to tylko wtedy, gdy spełnią przesłanki niezbędne do przyznania tego świadczenia.

Powyższą decyzję E.M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 20 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Opolu, opierając się o art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na wystąpienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (postanowienie z dnia 12 grudnia 2013 r., wydane w sprawie sygn. akt II SA/Po 1026/13) do Trybunału Konstytucyjnego

z pytaniem prawnym: "Czy art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie,

w jakim pomija wśród uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku z znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego na co dzień współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej"

Z uwagi na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt P 1/14, umarzające postępowanie wywołane wskazanym wyżej pytaniem prawnym – Sąd orzekający w niniejszej sprawie podjął zawieszone postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu pozostawała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą odmówiono przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu stanowił przepis art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U.

z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm., dalej zwanej także ustawą).

W myśl tego przepisu, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 ) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wyjaśnić przy tym należy, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest nowym świadczeniem, wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy

z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), zmieniającej tę ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje jeżeli, poza innymi warunkami, łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (dochód nie wyższy niż 623 złotych na osobę w rodzinie).

W kontrolowanej sprawie istota sporu sprowadzała się zasadniczo do oceny spełnienia przez skarżącego przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z ust. 1 art. 16a ustawy. Bezsporne bowiem jest, że na skarżącym jako synu osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ciąży zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny.

Jako przyczynę odmowy przyznania dochodzonego świadczenia organy obu instancji orzekające w sprawie zgodnie uznały, iż fakt ustania ostatniego zatrudnienia skarżącego z dniem 9 lipca 2008 r. wskutek rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika wobec ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych oraz okoliczność, iż z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że u matki wnioskodawcy niepełnosprawność w stopniu znacznym, powodująca konieczność stałej opieki innej osoby, datuje się od 2 lutego 2012 r., przesądzają o braku związku przyczynowego i czasowego między ustaniem zatrudnienia a koniecznością opieki, a tym samym wykluczone jest uznanie, iż spełniona została przesłanka rezygnacji z zatrudnienia.

Tymczasem, w przekonaniu Sądu, istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego, tak zresztą jak i świadczenia pielęgnacyjnego, jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2007 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1411/06, dostępny na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.htpp//: orzeczenia.nsa.gov.pl, także jako CBOSA).

Dokonując takiej wykładni przepisu art. 16a ustawy skład orzekający w niniejszej sprawie identyfikuje się z poglądem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 599/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 405/14 (CBOSA).

Zauważyć przyjdzie, że organy dokonując wykładni tego przepisu przyjęły, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zasadą równości wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Dokonana przez organy wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy prowadzi natomiast do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego), od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także - co istotne w rozpoznawanej sprawie - zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni, podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

Przyjmuje się, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako wynagradzaniem (rekompensatą) przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, sygn. akt II SA/Go 550/13, CBOSA) .

Zatem to sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia, czy osoba opiekująca się zrezygnowała z trwającego zatrudnienia czy też w ogóle z samego podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu, byłoby fikcją wymaganie od osób niepracujących z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, podjęcia przez te osoby pracy po to, by następnie z niej zrezygnować dla spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem w istocie nie jest podjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, której konsekwencją jest niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

Reasumując, w ocenie Sądu, nie sposób jest przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta - pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia - nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

Potwierdzenia prawidłowości powyższej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy doszukać się można w związanych z analizowanym stanem prawnym orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał ten, wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13 (publ. OTK-A 2013/9/134, Dz. U. poz.1557) orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji RP przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej. Przepisy te przewidywały zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby uprawnione na podstawie przepisów dotychczasowych do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w tych przepisach. Wydane natomiast na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasnąć miały z mocy prawa po upływie terminu 30 czerwca 2013 r. W uzasadnieniu wyroku Trybunał zastrzegł, że nie można jeszcze bezspornie stwierdzić, w jakim kierunku rozwinie się praktyka stosowania art. 16a ust. 1 ustawy, wprowadzającego nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Trybunał wskazał jednakże, że może ona doprowadzić do wykluczenia możliwości ubiegania się o to świadczenie przez osoby, które pobierały świadczenie na zasadach dotychczasowych, a następnie utraciły to prawo w związku z wygaszeniem decyzji administracyjnych na mocy art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że "osoby te - de nomine - nie będą bowiem ubiegały się o specjalny zasiłek opiekuńczy z pozycji "rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", gdyż w okresie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie pracowały. W jeszcze mniej korzystnej sytuacji są ci spośród dotychczasowych beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, którzy w ogóle nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc nie mogą z nich "zrezygnować". Trybunał uznał za naruszenie konstytucyjnych zasad zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw słusznie nabytych regulacją zawartą w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej, prowadzącą do utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby, które świadczenie takie dotychczas pobierały, naruszając ich bezpieczeństwo prawne oraz bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych. Natomiast postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt P 1/14, Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie wszczęte wskutek przywołanego wyżej pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W uzasadnieniu postanowienia Trybunał zwrócił uwagę na to, że pytający sąd zasygnalizował istniejące rozbieżności w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych co do interpretacji art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał Konstytucyjny powiedział, że "tak długo, jak rozbieżności mogą być usunięte przez sądy administracyjne, a zwłaszcza przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie jest konieczne rozstrzyganie pytań prawnych opartych tylko na jednej ze stosowanych w praktyce interpretacji zakwestionowanego przepisu, gdy inne – również występujące w praktyce – przynoszą rezultat pozostający w zgodzie z Konstytucją".

Zatem rzeczą sądu administracyjnego rozpatrującego sprawę ze skargi na decyzję odmawiającą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osobie, która pobierała zasiłek pielęgnacyjny na podstawie decyzji, która wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r., było dokonanie spośród możliwych sposobów wykładni art. 16 a ust. 1 ustawy takiego, który przyniósłby rezultat zgodny z przepisami Konstytucji RP. Przedstawiona na wstępie rozważań prawnych w niniejszym uzasadnieniu interpretacja art. 16 a ust. 1 ustawy do rezultatu takiego prowadzi.

Ponownie rozpoznając sprawę organy winien mieć na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ponownie dokonać oceny stanu faktycznego według wskazań zawartych w niniejszym wyroku oraz zbadać czy strona skarżąca spełnia pozostałe przesłanki wynikające z art. 16a ustawy do przyznania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję uznając, iż wydana została z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego, mającym istotny wpływ na wynik sprawy.