Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 975/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6201 Prawo wykonywania zawodu lekarza, aptekarza pielęgniarki, położnej
Skarżony organ: Rada Aptekarska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Banaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi J. U. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania kwalifikacji do wykonywania zawodu farmaceuty I. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] znak: [...], II. stwierdza, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej na rzecz skarżącej J. U. kwotę 460 zł (czterysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej działając w imieniu Naczelnej Rady uchwałą nr [...] wydaną dnia [...] na podstawie art. 4g ust 1 pkt 1 oraz art.38 ust.3 ustawy z 19 kwietnia 1991r. o izbach aptekarskich w związku z §1 pkt 1 lit. i uchwały nr [...] Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] w sprawie upoważnienia Prezydium do załatwiania spraw w imieniu Naczelnej Rady Aptekarskiej utrzymał w mocy uchwałę własną nr [...] z dnia [...] odmawiającą wydania zaświadczenia, że dyplom z dnia [...] potwierdzający ukończenie przez J.U. studiów na [...] Uniwersytecie Medycznym im. [...] na kierunku farmacja potwierdza posiadanie kwalifikacji do wykonywania zawodu farmaceuty wynikających z przepisów prawa Unii Europejskiej.

W uzasadnieniu organ podał, że J. U. ukończyła w 1994r. studia na kierunku farmacja i w dniu [...] uzyskała dyplom magistra farmacji. Bezpośrednio po ukończeniu studiów podjęła pracę w Aptece Akademickiej Uniwersytetu Medycznego w P. i pracę tą wykonywała do 16 września 2002r. Kolejnym miejscem zatrudnienia była "R." w D., w której wykonywała pracę do 31.12.2003r.

Organ przytoczył treść art. 44 Dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 7.09.2005r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych według którego dokumentem potwierdzającym posiadanie kwalifikacji farmaceuty jest dyplom potwierdzający odbycie kształcenia trwającego co najmniej 5 lat obejmującego przynajmniej:

- cztery lata kształcenia teoretycznego i praktycznego w pełnym wymiarze godzin na uniwersytecie, szkole wyższej o statucie uznanym za równorzędny lub pod nadzorem uniwersytetu,

- sześciomiesięcznej praktyki w aptece ogólnodostępnej lub w szpitalu pod nadzorem oddziału farmaceutycznego w tym szpitalu.

Organ przytaczając powyższy przepis Dyrektywy podniósł, iż z jego brzmienia wynika, że potwierdzenie posiadanych kwalifikacji może nastąpić jedynie gdy zostaną spełnione równocześnie 2 przesłanki - tj. gdy kształcenie teoretyczne farmaceuty trwa co najmniej 4 lata oraz gdy jego kształcenie praktyczne w aptece trwa co najmniej 6 miesięcy. Brak którejkolwiek z tych przesłanek uniemożliwia wydanie potwierdzenia, że dokument potwierdzający posiadanie przez farmaceutę wykształcenia odpowiada wymaganiom przepisów Unii Europejskiej. Organ podał również, że wdrożenie przepisów unijnych, a w związku z tym wydłużenie procesu nauczania i włączenie do niego wymaganej tymi przepisami 6-cio miesięcznej praktyki nastąpiło w P. dopiero w 2003r., a w związku z tym dyplomy uzyskane przed 2003r.- nie obejmujące kształcenia w postaci 6-cio miesięcznej praktyki, nie spełniają wymogu dokumentu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji niezbędnych do wykonywania zawodu farmaceuty w świetle przepisów unijnych. Organ przeprowadził również ocenę kwalifikacji J.U. uprawniających do wykonywania zawodu na terenie Unii Europejskiej biorąc pod uwagę art. 45 i 23 w/w Dyrektywy, a więc z tytułu pracy zawodowej. Analiza przebiegu pracy zawodowej w ocenie organu, nie pozwalała na przyjęcie spełnienia przesłanki z art. 23 ust 1 Dyrektywy bowiem J.U. nie była w okresie ostatnich 5-ciu lat zatrudniona nieprzerwanie przez okres lat 3 przy wykonywaniu zawodu farmaceuty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie sygn. akt VII SA/Wa 806/10 oddalił skargę J. U. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy posiadania kwalifikacji do wykonywania zawodu farmaceuty.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że z art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady wynika jednoznacznie, że potwierdzenie posiadanych kwalifikacji może nastąpić jedynie gdy cykl edukacyjny farmaceuty spełnia równocześnie dwie przesłanki, a mianowicie gdy kształcenie teoretyczne farmaceuty trwa co najmniej cztery lata oraz gdy jego kształcenie praktyczne w postaci praktyki w aptece trwa co najmniej sześć miesięcy. Brak którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia uprawnionemu podmiotowi poświadczenia, że dokument potwierdzający posiadane przez farmaceutę wykształcenie, odpowiada wymaganiom przepisów Unii Europejskiej. Sąd wskazał, że w przypadku niespełnienia wszystkich wymogów w zakresie wykształcenia dla potwierdzenia posiadania kwalifikacji o których mowa w art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, możliwym jest wydanie zaświadczenia w przypadku gdy osoba ubiegająca się o potwierdzenie posiadania kwalifikacji faktycznie i zgodnie z prawem wykonywała zawód farmaceuty nieprzerwanie przez co najmniej trzy lata w okresie pięciu lat poprzedzających wydanie zaświadczenia o wykonaniu zawodu. Sąd stwierdził, że analizując przedstawione przez skarżącą dokumenty organ prawidłowo uznał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, bowiem w ramach studiów skarżąca odbyła jedynie dwie praktyki, każda trwająca jeden miesiąc (po trzecim i czwartym roku studiów). Pozostałe praktyki, tj. wakacyjne we wrześniu 1992 r. oraz sierpniu i wrześniu 1993 r. odbywane w aptece w E. odbywane były poza programem studiów i nie mogą być zaliczone do szkoleń wymaganych przepisami wskazanej dyrektywy.

W ocenie Sądu, wymagań przewidzianych wspomnianą dyrektywą 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady nie spełniają także praktyki odbywane po ukończeniu studiów, tj. od lipca do września 1994 r. w E. i roczna praktyka od 1 października 1994 r do 30 września 1995 r. w Aptece Akademickiej. Sąd stwierdził, że nie zostały też spełnione przesłanki z art. 23 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 2280/10 po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J.U. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nadmiernie rygorystyczna wykładnia art. 44 dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, mogłaby w skrajnych przypadkach stanowić ograniczenie prawa pracownika do swobodnego przepływu w ramach Unii Europejskiej, zwłaszcza w sytuacji gdy strona nie z własnej winy uchybiła jednemu z wymogów przewidzianych przez ten artykuł.

Zdaniem Sądu , przy wykładni art. 44 ust. 2 lit. b) powołanej dyrektywy należało uwzględnić art. 12 tej dyrektywy.

Przywołując treść art. 12 powołanej dyrektywy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż "odnosi się to szczególnie do przypadków, kiedy rodzime Państwo Członkowskie podnosi poziom wykształcenia wymaganego, aby uzyskać dostęp do zawodu i jego wykonywania, i kiedy osoba, która uzyskała wykształcenie w poprzednio obowiązującym systemie, niespełniające wymogów nowego systemu, korzysta z praw nabytych na mocy postanowień zawartych w krajowych przepisach ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych; w takim przypadku wykształcenie uzyskane w dawnym systemie jest uznawane przez przyjmujące Państwo Członkowskie, do celu stosowania art. 13, za równoważne z poziomem wykształcenia w nowym systemie".

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że art. 4g ust. 1 powołanej ustawy o izbach aptekarskich stanowi, że osoba, o której mowa w art. 2b ust. 1 może złożyć wniosek o wydanie zaświadczenia potwierdzającego. Art. 2b ust. 1 pkt 1 i pkt 2 tej ustawy reguluje kwalifikacje do wykonywania zawodu farmaceuty także osób, które ukończyły w Rzeczypospolitej Polskiej przed dniem 1 maja 2004 r. czteroletnie lub pięcioletnie studia na kierunku farmacja w szkole wyższej i uzyskały tytuł magistra farmacji. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przepisy prawa polskiego gwarantują prawa nabyte kwalifikacji do wykonywania zawodu farmaceuty również osobom, które ukończyły w Rzeczypospolitej Polskiej przed dniem 1 maja 2004 r. studia na kierunku farmacja w szkole wyższej i uzyskały tytuł magistra farmacji.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego "brak jest podstaw do wykładni wykluczającej spełnienie wymogów kwalifikacyjnych ze względu na datę ukończenia studiów i uzyskania tytułu magistra farmacji".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego "art. 44 ust. 2 lit. b) powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, nie może być interpretowany bez uwzględnienia zachowania praw nabytych w polskim systemie obowiązujących przepisów dla osób, które ukończyły studia i uzyskały tytuł magistra farmacji przed 1 maja 2004 r.". Naczelny Sąd Administracyjny za uzasadniony uznał zarzut błędnej wykładni art. 44 ust 2 lit b) wskazanej dyrektywy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przy wykładni nie uwzględniono wykładni językowej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż " Należało uwzględnić, że art. 44 ust 2 lit b) wspomnianej dyrektywy wprowadza do uregulowania spójnik "lub", który wyraża możliwą wymienność albo wzajemne wyłączenie się części zdania bądź zdań równorzędnych. Wprowadzona druga przesłanka w art. 44 ust. 2 lit. b) wskazanej dyrektywy przyjmuje, że dla potwierdzenia kwalifikacji farmaceuty konieczne jest spełnienie wymogu "sześciomiesięcznej praktyki w ogólnodostępnej aptece lub w szpitalu, pod nadzorem oddziału farmaceutycznego tego szpitala". Sześciomiesięczna praktyka w ogólnodostępnej aptece jest odrębną przesłanką od przesłanki, którą wyliczono po spójniku "lub", co oznacza, że w przypadku sześciomiesięcznej praktyki w ogólnodostępnej aptece nie obowiązuje nadzór oddziału farmaceutycznego "tego szpitala".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego " stanowisko Sądu I instancji zgodnie z którym praktyki odbywane przez skarżącą "poza programem" studiów nie mogą być zaliczone do sześciomiesięcznej praktyki o której stanowi art. 44 ust. 2 lit. b) powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, jest niezasadne. Przyjęcie tezy, że praktyką o której mowa w powyższym przepisie, może być tylko ta, która została wpisana do indeksu, jest sprzeczne nie tylko z brzmieniem art. 44 ust. 2 lit. b) powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, ale również z celami Unii Europejskiej, określonymi m.in. w Traktacie o Unii Europejskiej i Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej".

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż " rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien zważyć, że odbyta przez skarżącą praktyka wykonywana była w ogólnodostępnej aptece (...).Skarżąca jest farmaceutką (...). Biorąc pod uwagę zdobytą specjalizację w zakresie farmacji aptecznej, jej kształcenie trwało znacznie więcej niż przewidziany w art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady minimalny okres 5 lat".

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje :

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek przyjęcia wykładni Naczelnego Sądu Administracyjnego, która wprawdzie nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż orzecznictwo i doktryna dopuszczają od niego odstępstwa, ale w bardzo ograniczonym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania ulegnie tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować inne przepisy prawa, niż te, których interpretacji dokonał Naczelny Sąd Administracyjny; lub gdy przy niezmienionym stanie faktycznym zmieni się stan prawny (; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2005 r., I FSK 294/05 LEX Nr 187537, wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 czerwca 2005 r., VI SA/Wa 2065/04, LEX Nr 167124).

W sprawie będącej obecnie przedmiotem rozpoznania Sądu nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających wyłączenie stosowania art. 190 p.p.s.a.

Zgodnie z wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny organy wadliwie zinterpretowały przepisy prawa stanowiące podstawę do odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego posiadanie przez skarżącą kwalifikacji do wykonywania zawodu farmaceuty.

Dokonując wykładni art. 44 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady organ nie wziął pod uwagę art. 12 tej dyrektywy, który jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny "odnosi się szczególnie do przypadków, kiedy rodzime Państwo Członkowskie podnosi poziom wykształcenia wymaganego, aby uzyskać dostęp do zawodu i jego wykonywania, i kiedy osoba, która uzyskała wykształcenie w poprzednio obowiązującym systemie, niespełniające wymogów nowego systemu, korzysta z praw nabytych na mocy postanowień zawartych w krajowych przepisach ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych; w takim przypadku wykształcenie uzyskane w dawnym systemie jest uznawane przez przyjmujące Państwo Członkowskie, do celu stosowania art. 13, za równoważne z poziomem wykształcenia w nowym systemie".

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien interpretować art. 44 ust 2 lit b) z uwzględnieniem zachowania przez skarżącą praw nabytych w polskim systemie obowiązujących przepisów dla osób, które ukończyły studia i uzyskały tytuł magistra farmacji przed 1 maja 2004 r.

Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego " brak jest podstaw do wykładni wykluczającej spełnienie wymogów kwalifikacyjnych ze względu na datę ukończenia studiów i uzyskania tytułu magistra farmacji".

Powołując się na wiążącą wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazać należy, iż wadliwe jest stanowisko organu zgodnie z którym praktyki odbywane przez skarżącą "poza programem" studiów nie mogą być zaliczone do sześciomiesięcznej praktyki o której stanowi art. 44 ust. 2 lit. b) powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady.

Przyjęcie tezy, że praktyką o której mowa w powyższym przepisie, może być tylko ta, która została wpisana do indeksu, jest sprzeczne nie tylko z brzmieniem art. 44 ust. 2 lit. b) powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, ale również z celami Unii Europejskiej, określonymi m.in. w Traktacie o Unii Europejskiej i Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien zgodnie z wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wziąć pod uwagę, " że odbyta przez skarżącą praktyka wykonywana była w ogólnodostępnej aptece tj. w miejscu na które wskazuje art. 44 ust 2 lit b) powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. Skarżąca jest farmaceutką ukończyła Uniwersytet medyczny przygotowujący do wykonywania zawodu farmaceuty. Biorąc pod uwagę zdobytą specjalizację w zakresie farmacji aptecznej, jej kształcenie trwało znacznie więcej niż przewidziany w art. 44 powołanej dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady minimalny okres 5 lat".

Uznając, iż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 4g ust 1 ustawy z 19 kwietnia 1991r. o izbach aptekarskich w związku z art. 44 Dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 7.09.2005r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji.

Zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku na podstawie art. 152 w/w ustawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.