Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 926/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 art. 7 art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 133
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: art. 2 pkt 2 pkt 7 lit. d  pkt 8 art. 3 ust. 1 art. 18 ust. 1 art. 20 ust. 1 art. 23 ust. 1 art. 24 ust. 1 art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 4 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 roku sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...], nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...], nr [...], którą orzeczono w stosunku do D. J. o zwrocie kwoty 3.752,05 złotych z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 listopada 2010r. do dnia 31 sierpnia 2011r. wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jednocześnie zmieniono decyzję ostateczną nr [...] z dnia [...] przyznającą D. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2010r. do dnia 30 września 2011r., w części dotyczącej czasookresu przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznając świadczenia z funduszu alimentacyjnego do dnia 31 sierpnia 2011r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż wskutek rozpatrzenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...], nr [...], wydanej w przedmiotowej sprawie, Kolegium decyzją z dnia [...], nr [...] uchyliło ową decyzję i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia wskazując na uchybienia organu pierwszej instancji polegające na rozpatrzeniu sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, bowiem nie ustalono jakie kwoty alimentów i za jaki okres zostały faktycznie przekazane przez P. J. na rzecz D. J. na konto bankowe B. M. Zestawienia przekazanych kwot alimentów nadesłane przez P. J. przy piśmie z dnia 6 listopada 2011r. wraz z pismem Sparkasse Ingolstadt w ocenie Kolegium nie mogły zostać uznane za dowód w sprawie, gdyż są one kserokopiami, brak jest oryginałów dokumentów, z których wynikałoby kto przedmiotowe dokumenty sporządził. Jednocześnie nie zostały przetłumaczone na język polski. Kolegium podkreśliło także, iż wydając w/w decyzję organ oparł się jedynie na wykazie kwot wpłaconych na poczet alimentów przez P. J. na rzecz dzieci D. i M. J. na konto matki B. M., sporządzonym i przesłanym przez P. J. na adres organu, w związku z otrzymanym pismem zawiadamiającym o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie orzeczenia zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym – D. i M. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oprócz tego wskazano, że część kwot ujęta była w walucie euro bez przeliczenia na złote. Nie wiadomo też w jaki sposób organ dokonał ich przeliczenia. Nadto organ nie ustalił, czy otrzymywane przez B. M. kwoty pieniędzy dotyczą tego samego okresu, za który skarżąca pobierała świadczenia oraz samych kwot zaległych alimentów jak i sposobu zaliczenia długu. Tym samym nie można było stwierdzić, czy doszło do zbiegu wypłaconego świadczenia z alimentami. Kolegium wskazało, iż dopiero weryfikacja zadłużenia P. J. z przekazanymi przez niego wpłatami alimentów (potwierdzonymi przez B. M. co do kwoty i okresu, którego dotyczyły) pozwoli na ustalenie, czy D. J. w tym samym czasie pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego i jednocześnie otrzymywała alimenty.

W uzasadnieniu w/w decyzji z dnia [...] Prezydent Miasta B. wyjaśnił, że na rzecz D. J. wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...], w sprawie o sygn. akt [...] zasądzone zostały alimenty w wysokości 600 złotych od dnia 11 lutego 2008r. Kwota alimentów została obniżona do 500 złotych od dnia 1 lipca 2008r., na mocy wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...], w sprawie o sygn. akt [...]. Z kolei decyzją nr [...] z dnia [...]. D. J. przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 złotych miesięcznie, na okres od dnia 1 października 2010r. do dnia 30 września 2011r. Z zaświadczenia komornika sądowego z dnia 18 listopada 2010r. wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych była bezskuteczna. W dniu 25 sierpnia 2011r. do Ośrodka wpłynęło pismo P. J., w którym informuje, że w latach 2008-2010 regularnie płacił alimenty na rzecz D. i M. J., które przekazywał na rachunek bankowy matki dzieci – B. M. Dłużnik alimentacyjny przekazał również zestawienie przekazanych kwot alimentów, które zostało potwierdzone przez Bank Millennium S.A. w Warszawie oraz zweryfikowane z kwotami otrzymanych alimentów, jakie podała B. M. Po dokonaniu rozliczenia ustalono, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego od listopada 2010r. do sierpnia 2011r. D. J. otrzymywała również alimenty należne za ten sam okres. Zainteresowana nie zastosowała się do pouczenia zawartego w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego i nie poinformowała organu o alimentach przekazanych przez dłużnika alimentacyjnego P. J. Wobec powyższego organ uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego za następujące miesiące:

- za listopad 2010r. w kwocie 14,55 złotych,

- za grudzień 2010r. w kwocie 125,50 złotych,

- za styczeń 2011r. w kwocie 121,00 złotych,

- za luty 2011r. w kwocie 500,00 złotych,

- za marzec 2011r. w kwocie 500,00 złotych,

- za kwiecień 2011r. w kwocie 497,00 złotych,

- za maj 2011r. w kwocie 497,00 złotych,

- za czerwiec 2011r. w kwocie 497,00 złotych,

- za lipiec 2011r. w kwocie 500,00 złotych,

- za sierpień 2011r. w kwocie 500,00 złotych.

Od powyższej decyzji D. J. wniosła odwołanie, w jego treści podnosząc, że w okresie od listopada 2010r. do 31 sierpnia 2011r. była już osobą pełnoletnią i pomimo, iż wielokrotnie zwracała się do ojca – P. J. z prośbą o przesyłanie alimentów na jej nazwisko, to jednak ojciec nie dostosował się to jej prośby. Kwoty alimentów przekazane na konto bankowe jej matki – B. M. - zostały zaliczone na poczet zaległych alimentów. D. J. uważa, że "zaliczkę alimentacyjną" pobierała zgodnie z prawem, dlatego jest dla niej niezrozumiałe, że organ żąda od niej zwrotu pieniędzy. Ponadto wskazała, że obecnie jest studentką i nie pracuje, a "zaliczka alimentacyjna" jest jedynym źródłem jej dochodu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w uzasadnieniu wymienionej na wstępie decyzji z dnia [...] wskazało, iż z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że P. J. w latach 2008-2010 przekazywał na konto D. J. należne alimenty w walucie euro, których kwoty zostały potwierdzone przez Bank Millennium S. A. w Warszawie. Przekazane kwoty w walucie euro zostały przeliczone na złote według kursu na ostatni dzień roboczy danego miesiąca. Kwoty alimentów przekazanych przez P. J. zostały również zweryfikowane z kwotami alimentów jakie przedstawiła B. M.

Nadto B. M. dołączyła kserokopię informacji o stanie zaległości w sprawie egzekucji z dnia 17 października 2007r., według której zaległość z tytułu alimentów na dzień 2 czerwca 2004r. wynosiła 18.083,83 złotych, w tym: 10.071,32 złotych należne alimenty, 8.012,51 złotych odsetki. Natomiast z informacji komornika sądowego z dnia 25 stycznia 2012r. wynika, że w dniu 16 stycznia 2012r. B. M. złożyła wniosek, w którym ograniczyła zaległości o kwoty, jakie otrzymała bezpośrednio od dłużnika w okresie od stycznia 2010r. do grudnia 2011r. Po dokonaniu rozliczenia zmienił się stan zadłużenia z tytuły alimentów, który na dzień 25 stycznia 2012r. wyniósł 1.045,21 złotych z tytułu bieżących alimentów (informacja o stanie zadłużenia w sprawie egzekucji z dnia 25 stycznia 2012r. znak: [...] wydana przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B.).

Organ wskazał, że wpłaty dokonane na konto bankowe B. M. przez P. J. w okresie od października 2008r. do lutego 2010r. na łączną kwotę 16.499,93 złotych, które w zestawieniu przekazanym przez Bank Millennium S.A. w Warszawie zostały opatrzone opisem transakcji "tytułem: ALIMENTE" organ pierwszej instancji zaliczył na poczet zaległości alimentacyjnych, które na dzień 2 czerwca 2004r. wyniosły 18.083,83 złotych. Pozostałą różnicę zaległości w wysokości 1.583,90 zł rozliczono zgodnie ze wskazaniami B. M. z kwotami przekazanych alimentów w miesiącach: lipcu 2010r. 200 złotych (50 euro), sierpniu 2010r. 360 złotych (90 euro), wrześniu 2010r. 351 złotych (90 euro), październiku 2010r. 351 złotych (90 euro) i listopadzie 2010r. 351 złotych (90 euro). Za listopad 2010r. kwota zaległości alimentacyjnych wynosiła 321,90 złotych i została w całości uregulowana, pozostała kwota 29,10 złotych została rozliczona na dwie osoby uprawnione (D. J. i M. J.) po 14,55 złotych i stanowi kwotę świadczenia nienależnie pobranego z funduszu alimentacyjnego.

Po dokonaniu rozliczenia przekazanych kwot alimentów z zadłużeniem z tego tytułu ustalono, iż w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego od listopada 2010r. do sierpnia 2011r. D. J. otrzymywała również alimenty należne za ten sam okres. Kwoty orzeczone do zwrotu od grudnia 2010r. do sierpnia 2011r. wynoszą ogółem 3.737,50 złotych. Organ dodał, że za wrzesień 2011r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie zostały wypłacone. We wrześniu 2011 r. P. J. wpłacił na konto B. M. 230 euro (989 złotych według wyliczenia zainteresowanej), co zaspokaja kwoty zasądzonych alimentów na rzecz M. J. i D. J.

Ogółem kwota nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 listopada 2010r. do dnia 31 sierpnia 2011r. wyniosła 3.752,05 złotych (14,55 zł + 3.737,50 zł). Zatem organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez D. J., za okres od listopada 2010r. do sierpnia 2011r.

Kolegium odnosząc się do zarzutu skarżącej podniesionego w odwołaniu stwierdziło, że okoliczność przekazywania alimentów przez dłużnika alimentacyjnego na konto matki skarżącej mimo tego, że prosiła ojca o ich przesyłanie na jej nazwisko nie ma znaczenia w sprawie. Niewątpliwie bowiem D. J. otrzymywała świadczenia alimentacyjne od swojego ojca przesyłane na rachunek bankowy matki – B. M., której to okoliczności nie kwestionowała.

Powyższą decyzję D. J. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wyjaśniając, iż nie zgadza się z jej treścią, bowiem od 3 lat zamieszkuję w Łodzi i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją matką B. M. Wskazała, iż w tym czasie jej ojciec P. J. nie przesyłał żadnych pieniędzy na jej nazwisko, mimo, że wielokrotnie zwracała się do niego, aby przesyłał pieniądze bezpośrednio na jej nazwisko. Dodała, że ukończyła studia stacjonarne, pierwszego stopnia z tytułem licencjata, a od października ma zamiar podjąć studia drugiego stopnia w Krakowie. Jedynym jej dochodem jest zaliczka alimentacyjna w kwocie 500,00 złotych miesięcznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, po myśli § 2 tegoż artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku wykazania istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.

W rozpatrywanej sprawie postępowanie przed organami pomocy społecznej prowadzone było z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.).

Na wstępie rozważań podkreślić należy, iż ustawa ta ma na celu wsparcie osób, które z niezależnych od nich przyczyn nie są w stanie wyegzekwować należnych im świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego. W preambule do ustawy prawodawca wyraźnie określił ten cel, wskazując jednocześnie na subsydiarny charakter pomocy Państwa w tym zakresie oraz podkreślając obowiązki rodziny wynikające z kodeksu rodzinnego. Stosownie do treści art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek zaspokajania potrzeb małoletnich, czy też uczących się pełnoletnich dzieci obciąża przed wszystkim rodziców. Alimenty służą utrzymaniu uprawnionego i skierowane są na zaspakajanie jego bieżących potrzeb. Świadczenia z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przyznawane są wówczas, gdy uprawniony nie uzyskuje od zobowiązanego środków na bieżące utrzymanie.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ustawy w przypadku dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów uprawniony do alimentów ma prawo złożyć wniosek o przyznanie pomocy od Państwa. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu (art. 18 ust. 1 ustawy). Stosownie do treści art. 18 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 8 ustawy okres świadczeniowy trwa od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. W myśl art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W okresie natomiast, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Jak wynika zatem z treści przytoczonego art. 3 ust. 1 ustawy warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest "bezskuteczność egzekucji". Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 2 ustawy "bezskuteczność egzekucji" oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu:

a) braku podstawy prawnej do pojęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika,

b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.

Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli:

- uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń,

- egzekucja stała się skuteczna,

- członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo

- osoba nienależnie pobrała świadczenia.

Stosownie do treści art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

W kontekście tak zdefiniowanej bezskuteczności egzekucji należy uznać, że dobrowolna wpłata przez dłużnika alimentacyjnego, z pomięciem komornika, do rąk przedstawicielki ustawowej wierzycieli alimentacyjnych pewnej kwoty pieniędzy na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych, nie uprawnia do przyjęcia, że egzekucja stała się skuteczna. Szczególnie w sytuacji, gdy tak jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie wierzycielka jest osobą pełnoletnią zatem, co do zasady, to do jej rąk winny być wypłacane należności z tytułu zaległości alimentacyjnych.

Ponadto należy wskazać, iż definicję "nienależnie pobranego świadczenia" ustala art. 2 pkt 7 ustawy, który w podpunkcie oznaczonym lit. d) istotnym dla potrzeb niniejszej sprawy określa, iż jest to "świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowane zostało stanowisko, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, a według którego sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika (komornika lub innego organu egzekwującego alimenty). Przy czym obydwa te świadczenia muszą być wypłacone za ten sam okres. Świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi, przyznawanymi i płatnymi najczęściej miesięcznie, podobnie świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1). Jednoczesność pobierania obu świadczeń ma miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma równocześnie obydwa świadczenia przy jednoczesności okresu, za który obydwa świadczenia wypłacono. Tak więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Kiedy kwota otrzymanych alimentów nie zaspokaja wszystkich zaległych alimentów, a tym samym nie można jej zaliczyć na bieżące zaspokojenie potrzeb (równoległych do wypłacanych zaliczek alimentacyjnych z funduszu), to nie sposób uznać, że mamy do czynienia z jednoczesnym otrzymaniem świadczeń z tego samego tytułu. W judykaturze podkreśla się również, iż odmienna interpretacja wyrażenia niweczyłaby cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe dobrowolne wypłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 maja 2010r., w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 325/10, Lex nr 607204, czy wyrok NSA z dnia 28 lipca 2010r., w sprawie o sygn. akt I OSK 597/10).

Zatem z treści art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy wynika, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego będzie można uznać za nienależnie pobrane wówczas, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, a sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł.

Z załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z 18 listopada 2010r. wynika, że ojciec skarżącej P. J. jako dłużnik alimentacyjny ma, w stosunku do D. J. następujące zobowiązania: z tytułu wypłaconych zaliczek 8 872,50 oraz z tytułu należności wierzyciela 7 872, 33 zł, a także iż są to kwoty wynikające z wymienionych w tym zaświadczeniu wyroków Sądu Rejonowego w B.

Jednakże należy podkreślić, iż w punkcie czwartym wyroku z dnia [...], w sprawie o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w B. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, obniżając alimenty od P. J. na rzecz D. J. z 600 do 500 złotych, zaznaczył, iż płatne są one do rąk D. J. Zatem już od dnia 27 sierpnia 2009r., tj daty uprawomocnienia owego wyroku alimenty winny być przekazywane do rąk D. J.

Dodatkowo podkreślić należy, iż pismem z dnia 20 września 2011r. D. J. powiadomiła organ, że nie otrzymuje, mimo zapisu w/w wyroku, żadnych alimentów od ojca, a nadto, że "założyła ojcu sprawę o niealimentację". Zaznaczyła także, iż jej matka otrzymuje jakieś pieniądze od ojca, ale nie jest jej wiadome czy są to alimenty zasądzone na jej rzecz.

Wskazać także należy, iż matka skarżącej B. M. pismem z dnia 13 października 2011r. poinformowała że faktycznie P. J. przesyłał na jej konto pieniądze, które "jak jej się wydaje stanowiły zaległe alimenty", jednakże nie można wykluczyć, iż były to zaległe alimenty należne B. M., bowiem jak wskazała w owym piśmie alimenty na rzecz D. i M. J. dłużnik winien przesyłać na ich nazwiska, do rąk własnych albo przez komornika. W kolejnym oświadczeniu z dnia 30 stycznia 2012r. B. M. wskazała tylko, że kwoty wymienione w zestawieniu, otrzymane od P. J. traktowała jako zaległe alimenty, ale nie wskazała, czy były to alimenty płatne do jej rąk, za okres kiedy pozostawała przedstawicielem ustawowym dzieci, czy może już alimenty płatne do rąk dzieci, a przekazywane na jej konto mimo, że alimenty m.in. na rzecz skarżącej winny trafiać bezpośrednio do jej rąk.

Natomiast P. J. w piśmie z dnia 6 listopada 2011r. wyjaśnił, że płacił alimenty zasądzone wyrokami Sądu na konto B. M., lecz nie wskazał, które wyroki miał na myśli i na rzecz których dłużników owe alimenty były przez niego przekazywane. Podkreślenia wymaga okoliczność, iż B. M. do momentu uzyskania pełnoletniości przez swoje dzieci, tj D. J. i M. J. była przedstawicielką ustawową osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń, a owe świadczenia na mocy wyroków Sądu Rejonowego przekazywane były do jej rąk. Natomiast jak już wskazano od dnia 27 sierpnia 2009r., tj daty uprawomocnienia wskazanego wyroku w sprawie o sygn. akt [...] alimenty winny być przekazywane do rąk D. J.

Z informacji nadesłanej przez komornika z dnia 25 stycznia 2012r. "w sprawie egzekucyjnej prowadzonej w wniosku D. J. i M. J. przeciwko P. J." wynika, że: alimenty zaległe dla wierzyciela to 1 045,21, odsetki dla Funduszu 1 092,06, a zaległa zaliczka to 16 474,50. Wprawdzie w owym zaświadczeniu wskazano, że B. M. złożyła wniosek w którym ograniczyła zaległości o kwoty jakie otrzymała w okresie od stycznia 2010r. do grudnia 2011r., do tego załączone zostało jej zestawienie i oświadczenie że uznała to za zaległe alimenty, lecz organ nie ustalił czy były to alimenty płatne do rąk B. M. za okres którym, była przedstawicielem ustawowym małoletnich dzieci, czy tez może już alimenty które winny być płacone m.in. do rąk własnych D. J.

Powyższego nie zmienia okoliczność, iż w aktach sprawy znajduje się kserokopia prośby skarżącej z dnia 20 maja 2009r. o przekazywanie przez organ pomocowy zaliczki alimentacyjnej na konto jej matki B. M., bowiem z owej prośby nie wynika, by była ona kierowana także do ojca skarżącej P. J., zwłaszcza że jak wskazuje skarżąca kierowała do ojca prośby o przekazywanie należnych jej alimentów bezpośrednio do jej rąk, zatem z pominięciem matki. Wobec tego nie można nie można uznać, iż skarżąca wyraziła wolę by także zaległe alimenty od ojca trafiały na konto matki, skoro jak wynika z jej oświadczeń prosiła ojca by jej przekazywał należne alimenty.

Reasumując trudno bezkrytycznie przyjąć, iż kwoty wpłacane na konto B. M. był alimentami dla D. J., skoro jak twierdzi skarżąca żadnych pieniędzy bezpośrednio od ojca nie otrzymywała, a do płatności alimentów do rąk skarżącej był on zobligowany powołanym wyrokiem Sądu Rejonowego. Z akt nie wynika także by skarżąca wyraziła wolę by jej alimenty były wpłacane na konto matki. Wobec tego organy nie ustaliły czy pieniądze przekazywane na konto B. M. były alimentami na rzecz D. J., z okresu w którym D. J. pobierała zaliczkę alimentacyjną, czy tez alimentami które winna pobierać B. M., jako opiekun prawny dzieci, przed uzyskaniem przez nie pełnoletniości.

W tej sytuacji należy stwierdzić, iż orzekające w niniejszej sprawie organy administracji publicznej dokonały niewłaściwej wykładni art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy oraz uchybiły wynikającemu z art. 7 i 77 K.p.a. obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, a także oceny tego materiału w sposób przewidziany w art. 80 K.p.a., bowiem z rozważań organów nie wynika wprost i jednoznacznie, na poczet którego długu, którego wierzyciela, za który konkretnie okres (miesiąc), uiszczona przez P. J. kwota winna zostać zaliczona. Brak tych danych z kolei uniemożliwia dokonanie oceny, czy D. J. otrzymywała alimenty, które byłyby bieżące w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak to bowiem wcześniej zostało już wyjaśnione, jeżeli dobrowolnie wpłacona przez dłużnika kwota nie została przez niego zaliczona na poczet należności alimentacyjnych przypadających w okresie objętym decyzją przyznającą świadczenie, to prawnie skuteczne byłoby oświadczenie uprawnionej o zaliczeniu otrzymanej kwoty na poczet długu bieżącego lub zaległego, obejmującego konkretnie wskazany miesiąc.

Niezależnie od powyższego należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 24 ust. 1 owej ustawy, organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy wynika zaś, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu, oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia.

Należy także przypomnieć, iż instytucja uchylenia i zmiany decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo, unormowana została w Rozdziale 13. Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 155 K.p.a., decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji. Decyzje administracyjne tworzące dla stron prawa nabyte korzystają, co do zasady, ze szczególnie gwarantowanej trwałości, przez uzależnienie dopuszczalności ich wzruszenia od zgody stron korzystających z praw nabytych. Nabycie praw na podstawie decyzji oznacza bowiem wystąpienie przysporzenia na rzecz określonego podmiotu w jego sferze prawnej. Decyzja przyznająca stronie świadczenie jest decyzją konstytutywną, tworzącą określony stan prawny. Uchylenie lub zamiana decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, prowadzi do pozbawienia strony tego prawa, ma ono zatem również charakter konstytutywny. Art. 163 K.p.a. przewiduje przy tym możliwość stosowania innych zasad wzruszania takich decyzji niż przyjęte w K.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. Jedną z tych regulacji stanowi wskazany powyżej art. 24 ustawy.

Podkreślenia wymaga, iż uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej, w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na mocy której strona nabyła prawo, następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana - ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą zatem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, a art. 24 ust. 1 ustawy takiej sytuacji nie reguluje.

Wobec powyższego uznać należy, iż postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie praw strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. Przewidziana w powołanym przepisie decyzja weryfikująca jest bowiem aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. Co za tym idzie, rozstrzygnięcie w niej zawarte może odnosić skutej jedynie na przyszłość. W sytuacji zatem, gdy upłynął już miesiąc, na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej świadczenie za ten okres. Zastosowanie znaleźć tu może jedynie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji w dniu [...] zmienił własną decyzję z dnia [...], którą przyznano skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2010r. do dnia 30 września 2011r. i orzekł o przyznaniu w/w świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2010r. do dnia 31 sierpnia 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze to rozstrzygnięcie zaakceptowało, mimo iż w części dotyczącej świadczeń za okres od dnia 1 września 2011r. do dnia 30 września 2011r. niewątpliwie zmieniało ono decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia 30 listopada 2010r. z mocą wsteczną. Taki stan rzeczy uznać należy za niedopuszczalny i sprzeczny z przyjętą przez Sąd wykładnią art. 24 ust. 1 ustawy. Jak już bowiem wskazano w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie. Uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane. Zatem brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 decyzji przyznającej świadczenie, zaś w takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit a) i c ), w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

m.o.