Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 882/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji w części
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 5 pkt 1  lit.b, art. 27 ust. 5, art. 31, art. 32 ust. 1a
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Maria Zawadzka Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2018 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji w zakresie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz uchyla decyzję organu pierwszej instancji w części odmawiającej przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 czerwca 2018 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. nr [....], którą odmówiono K. M. - dalej skarżąca, przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. M. za okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r. oraz przyznano świadczenie pielęgnacyjne skarżącej w związku z opieką nad matką za okres od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 30 czerwca 2022 r.

Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny ustalony przez organy:

W dniu 13 grudnia 2017 r. r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką , która została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności ; stopień niepełnosprawności datuje się od czerwca 2017 r.

Do wniosku skarżąca załączyła szereg załączników , w tym – oświadczenie z dnia 13 grudnia 2017r. o rezygnacji z otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką z chwilą otrzymania decyzji o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Specjalny zasiłek opiekuńczy został przyznany skarżącej decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. nr [...] - na okres od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r.

Decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. nr [...] odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że z przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki nie można ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, zatem nie został spełniony warunek wynikający z treści art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2017.1952) .

Jako drugi powód odmowy organ wskazał na fakt , że skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, co w świetle at. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu matka skarżącej jest osoba zamężną , co również jest podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia , co sugeruje że opieką nad nią może sprawować mąż.

W wyniku odwołania od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2018 r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi i instancji.

Organ odwoławczy stwierdził , że norma prawna wynikająca z przepisu art. 17 ust. 1 b ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzająca przesłankę różnicującą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek powstania niepełnosprawności została zakwestionowana orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. orzekł w tym zakresie niezgodność tego przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Nadto , w ocenie organu , rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej małżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że pozostaje ona w związku małżeńskim.

Organ odwoławczy podkreślił również, że skarżąca w piśmie z dnia 13 grudnia 2017 r. oświadczyła, że z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z dalszego pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z związku z opieką nad matką z tego powodu , że ojciec skarżącej , a mąż niepełnosprawnej matki skarżącej jest osobą zdrową i bezrobotną , w związku z tym mógłby się podjąć opieki nad chorą żoną . Brak tej opieki wynika z woli ojca skarżącej , a nie z obiektywnych przyczyn.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] ponownie uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia . W ocenie organu odwoławczego , z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika, że skarżąca jest jedyną osobą zdolną do sprawowania opieki nad chorą matką ; matka oświadczyła , iż na pomoc męża liczyć nie może. Choroba alkoholowa ojca skarżącej i jego obiektywnie nieakceptowalne podejście do żony powoduje , że nie może sprawować nad żoną należytej opieki.

Organ odwoławczy zwrócił ponownie uwagę na oświadczenia skarżącej dołączone do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 13 grudnia 2017 oraz z dnia 26 stycznia 2018 r. w których stwierdziła, iż z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z dalszego pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W związku z powyższym – zdaniem organu odwoławczego - organ pierwszej instancji winien wszcząć postępowanie w sprawie uchylenia decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie – w razie spełnienia przesłanek – wydać decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia 25 kwietnia 2018r. skarżąca wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką .

Mając na uwadze powyższe okoliczności Prezydent Miasta wydał opisaną na wstępie decyzję w dniu [...] 2018 r. i odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r. ponieważ w ww. okresie skarżąca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego . Organ przyznał wnioskowane świadczenie na okres od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 30 czerwca 2022 r.

W odwołaniu od ww. decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zarzuciła , że organ działał na jej szkodę dwukrotnie odmawiając jej przyznania świadczenia pielęgnacyjne od dnia złożenia przez nią wniosku tj. od grudnia 2017r. do dnia 30 kwietnia 2018r. pomniejszonego o kwotę wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest z jednej strony od spełnienia szeregu przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i ust. 1 b ww. ustawy , a z drugiej strony - od braku przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego .

W związku z powyższym skoro skarżąca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 30 kwietnia 2018 r. to możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych dopuszczalna jest od dnia 1 maja 2018 r. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres zgodny z żądaniem strony pozostawałoby w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżąca zarzuciła, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać jej przyznane począwszy od miesiąca złożenia wniosku w sprawie jego ustalenia, tj. od dnia 1 grudnia 2017 r. pomniejszając jego wysokość o kwoty wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył , co następuje :

Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2016.1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego .

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności , Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza , że skarga zasługuje na uwzględnienie .

Rozpatrywana sprawa dotyczy świadczenia pielęgnacyjnego .

Okolicznością bezsporną jest , że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie ww. świadczenia w dniu 13 grudnia 2017r. i co wymaga podkreślenia , do wniosku dołączyła oświadczenie o zrzeczeniu się specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą otrzymania decyzji o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Żądanie skarżącej zostało jasno sprecyzowane i jednoznacznie z niego wynika , że skarżąca miała świadomość tego , że uzyskanie wnioskowanego świadczenia łączy się z rezygnacją z otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca dokonała wyboru jednego z tych świadczeń , a mianowicie wybrała świadczenie pielęgnacyjne. Postępowanie skarżącej było racjonalne , bowiem wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego wynosi 520,00 zł , natomiast wysokość świadczenia pielęgnacyjnego – 1477,00 zł.

Tymczasem organ pierwszej instancji dwukrotnie odmawiał skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – raz decyzją z dnia [...] 2018r. nr [...], drugi raz – decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...]. Obie te decyzje zostały uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze; pierwsza - – decyzją z dnia [...] 2018 r. Nr [...], druga – decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...]. Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane skarżącej dopiero decyzją z dnia [...] 2018r. nr z dnia [...] 2018 r. nr [...] , ale od dnia 1 maja 2018r. do dnia 30 czerwca 2022r , mimo iż wniosek o jego przyznanie skarżąca złożyła w grudniu 2017r.

Podkreślić należy , że skarżąca w dacie złożenia wniosku spełniła wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego , bowiem do wniosku dołączyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tylko z powodu wadliwych decyzji Prezydenta Miasta, postępowanie w sprawie wniosku skarżącej trwało prawie 5 miesięcy . Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia za okres od dnia 1 grudnia 2017r do dnia 30 kwietnia 2018r. spowodowana była uwzględnieniem oświadczenia skarżącej z dnia 25 kwietnia 2018 r. o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy. Organy obu instancji zignorowały fakt , że stosowne oświadczenie skarżąca dołączyła do wniosku z dnia 13 grudnia 2017r. i postąpiły nie zgodnie z celami ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zauważyć należy , że wprawdzie powołany przez organy przepis art.17 ust.5 pkt.1 lit. b ww. ustawy stanowi , że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje , jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego , jednak przepis ten nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art.27 ust.5 tej ustawy. Art.27 ust.5 ustawy stanowi , że w przypadku zbiegu uprawnień do określ9nych świadczeń , m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego , przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku , gdy świadczenia te przysługują nad różnymi osobami.

Celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionych równoczesnego pobierania tych świadczeń , co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia w przypadku spełnienia warunkujących go przesłanek. Oznacza to prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego , co uzależnia od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dokonała jednoznacznego wyboru rezygnując z pobierania specjalnego świadczenia opiekuńczego. Odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 grudnia 2017r. do dnia 30 kwietnia 2018r. z powodu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest nieuprawniona i narusza art.27 ust.5 ustawy oraz art.7, art.77 i art.80 k.p.a.

W państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja , w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej , otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza , gdy tak jak w niniejszej sprawie , strona mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła , że wybiera świadczenie bardziej korzystne ( wyrok WSA w Opolu z dnia 20 września 2018r. , sygn..akt II SA/Op 302/18.

Sąd stwierdza , że fakt uzyskiwania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego , w świetle oświadczenia skarżącej z dnia 13 grudnia 2017r. o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego , nie mógł stanowić w okolicznościach przedmiotowej sprawy przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia. Orzekające w niniejszej sprawie organy nie uwzględniły oświadczenia skarżącej dołączonego do wniosku z dnia 13 grudnia 2017r. o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego . Działanie organów obu instancji spowodowało naruszenie prawa skarżącej do dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia i to bez względu na , że organ pierwszej instancji dwukrotnie odmawiał skarżącej przyznania tego prawa , aczkolwiek z innych powodów , niż po0bieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca miała prawo oczekiwać , że organy podejmą działania zmierzające do przyznania jej świadczenia korzystniejszego. Od skarżącej nie można oczekiwać , aby ta zrezygnowała z przysługującej jej uprawnień z powodu wadliwych działań organu . Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwych decyzji wydawanych przez organy administracyjne , których następstwem była odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie .

Stosownie do art.31 ww. ustawy , jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych , wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz , licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub dnia wydania decyzji prostującej błąd z urzędu.

Z kolei zgodnie z art.32 ust.1a ustawy , zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Ponownie rozpoznając sprawę w części zaskarżonej niniejszą skargą organ pierwszej instancji powinien uwzględnić oświadczenie skarżącej o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego dołączonego do wniosku z dnia 13 grudnia 2017r. W tym celu zobowiązany będzie do podjęcia takich działań , które będą zmierzały do tego , aby dokonany przez skarżącą wybór świadczenia został urzeczywistniony. W świetle dokonanego w dniu 13 grudnia 20187r. wyboru , fakt pobierania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od grudnia 2017r. Zaakceptować jednak należy możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem , a świadczeniem korzystniejszym dla skarżącej .

Stosownie do art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U2018.1302) , ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ , którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

W związku z powyższym organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

Uznając , że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ww. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.