Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 7/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2009-04-03 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 3 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O.J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 października 2008 r., Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 26 stycznia 2009 r. O.J. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że uzyskuje on dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł brutto, jest współwłaścicielem mieszkania (w ½ części) o powierzchni 84,5 m2, nie posiada żadnych oszczędności ani papierów wartościowych, posiada natomiast samochód marki Volkswagen Passat o wartości 39.000 zł, który został zakupiony na kredyt – aktualna wysokość zobowiązania względem banku wynosi około [...] zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, z którą mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. Żadnych informacji o majątku małżonki ani wysokości osiąganych przez nią dochodów wnioskodawca nie ujawnił, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej (ustanowiony umową, której odpis dołączył do wniosku). Jednocześnie oświadczył, iż raty kredytu w wysokości około [...] zł za posiadany przez niego samochód spłaca jego małżonka.

Zarządzeniem z dnia 30 stycznia 2009 r. O.J. został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2008 wnioskodawcy i jego małżonki – jeżeli zostały już sporządzone – a jeżeli nie złożenia oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości ich łącznego dochodu uzyskanego za ubiegły rok, zaświadczeń od pracodawców wnioskodawcy i jego małżonki o wysokości ich średniego wynagrodzenia za okres ostatnich trzech miesięcy, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na małżonkę wnioskodawcy pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). Ponadto wnioskodawca został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie.

W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył odpis złożonego przez niego zeznania podatkowego za 2008 r., zaświadczenie od pracodawcy o wysokości uzyskiwanych dochodów oraz pisemne oświadczenie z dnia 17 lutego 2009 r., w którym podał, że posiada konto bankowe – zajęte przez urząd skarbowy i nie wykazujące żadnych obrotów. Nadto wnioskodawca ponownie wskazał, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, ustanowiony aktem notarialnym, który znajduje się w aktach sprawy, oraz sprecyzował, że ubiega się o częściowe zwolnienie od kosztów obejmujące zwolnienie od wpisu od skargi.

Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia O.J. w ustawowym terminie złożył sprzeciw podnosząc, że opłaty z tytułu utrzymania domu ponosi jego małżonka. Wyjaśnił także, że brak przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego był wynikiem tego, iż rachunek ten został zajęty przez komornika, a ponadto nie są za jego pośrednictwem dokonywane żadne operacje bankowe. Zaznaczył również, że gospodarstwo domowe jest de facto prowadzone przez małżonkę, albowiem jego dochody nie są wystarczające do pokrycia tych wydatków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Rozpatrując ponownie wniosek O.J. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa.

Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.

W świetle poczynionych rozważań należy zwrócić uwagę na to, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości wpisu należnego od skargi. Istotą zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, czy to w całości, czy w części, jest bowiem to, że z uwagi na ich wysokość, skarżący nie jest w stanie ich uiścić w ogóle, bądź też ich poniesienie odbyłoby się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny.

W rozpoznawanej sprawie zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenie rady ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193) należny jest wpis stały w wysokości 100 zł.

Biorąc pod uwagę wysokość należnego w sprawie wpisu oraz mając na względzie uzyskiwane przez wnioskodawcę dochody Sąd doszedł do przekonania, że poniesienie tego kosztu nie odbędzie się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Z porównania kwoty należnego wpisu z wysokością uzyskiwanego przez skarżącego dochodu wynika, że suma 100 zł jest możliwą do poniesienia przez wnioskodawcę. Jest to istotne o tyle, że mamy do czynienia z wydatkiem o charakterze jednorazowym, a jego wysokość kształtuje się na takim poziomie, że nie spowoduje takiego uszczuplenia środków finansowych, które uniemożliwiałoby lub znacząco utrudniało dalsze funkcjonowanie wnioskodawcy. Dodatkowo zważyć należy, że wysokie koszty bieżące ponoszone w związku z utrzymaniem domu czy spłatą kredytu za samochód, na co wskazał sam skarżący, są pokrywane z dochodów współmałżonki. Tym samym nie stanowią one realnego obciążenia dla wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania wpisu. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny.

Na marginesie należy zauważyć, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, pomimo istnienia ustroju rozdzielności majątkowej między małżonkami, przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy bierze się również pod rozwagę dochody współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8).

Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.