Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 435/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Dominik Gajewski, sędzia WSA Honorata Łopianowska, Protokolant referent Katarzyna Nartanowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2017 r. sprawy ze skargi S.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2014 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz S. Z. kwotę 220 zł (słownie: dwieście dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Burmistrz R. (zwany dalej: "Burmistrzem") decyzją z [...] października 2014r. ustalił S.Z. (zwany dalej: "Skarżącym") łączne zobowiązanie pieniężne na 2014r. - 85 zł, przyjmując do opodatkowania grunty rolne o pow. 0,9999 ha i las o pow. 0,785 ha - na działkach nr [...] w obrębie S., gm. R.

2. Pełnomocnik Skarżącego (syn) w odwołaniu z 4 grudnia 2014r. wniósł o uchylenie ww. decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż doszło do naruszenia praw podatnika w zakresie wypowiedzenia się odnośnie wszystkich dowodów zebranych w aktach sprawy i twierdzeń podnoszonych w postępowaniu podatkowym. Skierowanie pisma do Skarżącego, gdy organ podatkowy miał informacje, że w sprawie działa pełnomocnik jest sprzeczne z przepisami prawa i nie wywołuje skutków prawnych, albowiem decyzja nie weszła skutecznie do obrotu prawnego. Dodatkowo uzasadnienie faktyczne decyzji nie zawiera też wszystkich faktów i przytoczenia podstawy prawnej i przepisów prawa. Burmistrz nie próbował ustalić kto jest podatnikiem podatku rolnego i podatku leśnego.

3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (zwane dalej: "SKO") decyzją z [...] listopada 2015r. utrzymało w mocy ww. decyzję Burmistrza.

SKO odwołało się do art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2010r. Nr 95, poz. 613 ze zm.; zwana dalej: "u.p.o.l."), art. 3 ust. 1, 2, 3, 4, 5 i 6 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2013r., poz. 1381 ze zm.; zwana dalej: "u.p.r."), art. 2 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 30 października 2002r. o podatku leśnym (Dz.U. z 2013r., poz. 465; dalej "u.p.l.") i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2005r. Nr 240, poz. 2027 ze zm.; zwana dalej "P.g.k.") i stwierdziło, że podatek od nieruchomości, rolny i leśny ustalany jest w oparciu o dane wiążące organ podatkowy, które wynikają z ewidencji gruntów i budynków, co do kwalifikacji gruntów i ich powierzchni. Burmistrz prawidłowo wyliczył więc podatek, opierając się o właściwe przepisy prawa i zastosował odpowiednie stawki, gdy z danych w ewidencji gruntów i budynków wynika, iż Skarżący jest właścicielem nieruchomości: działka nr [...] grunty orne, działka nr [...] grunty orne, działka nr [...] grunty orne lasy i grunty leśne, działka nr [...] grunty orne lasy i grunty leśne, co potwierdza wypis z rejestru gruntów według stanu na 1 stycznia 2014r.

SKO wskazało też, że skoro pełnomocnik przedstawił pełnomocnictwo dopiero przy piśmie skierowanym do SKO 11 lutego 2015r., nie można zgodzić się z poglądem, jakoby Burmistrz niezasadnie doręczył decyzję bezpośrednio Skarżącemu.

4. W skardze z 4 stycznia 2016r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik Skarżącego wniósł alternatywny wniosek o uchylenie ww. decyzji SKO i Burmistrza, ewentualnie o uchylenie ww. decyzji i umorzenie postepowania lub, gdy zostaną stwierdzone przesłanki ustawowe do stwierdzenie nieważności decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę, że pełnomocnik ujawnił się na etapie wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego (art. 200 O.p.), co obligowało Burmistrza do przesłania decyzji do pełnomocnika, a jeśli organ miał wątpliwości, co do tej okoliczności, powinien podjąć działania wyjaśniające, uruchamiając procedurę z art. 169 § 1 O.p. Pismo informujące z 16 października 2015r. nie może zastępować wezwania do uzupełnienia braków formalnych. Burmistrz wysyłając decyzję do Skarżącego naruszył art. 145 § 2 O.p. i nie nastąpiło skuteczne doręczenie tej decyzji. W obrocie prawnym nie ma więc aktu, którego obowiązywanie wyznaczałoby byt prawny takiej decyzji. SKO w identycznej sprawie rozstrzygnęło na korzyść Skarżącego i przyjęło, że w spawie działał pełnomocnik.

Zdaniem Skarżącego istnieje rozbieżność, co do treści przesyłanej korespondencji, więc podatnik nie wie, w jakim postępowaniu bierze udział. Dodatkowo działania organu podatkowego prowadzone były jedynie formalnie, bez zachowania reguł postępowania z udziałem podatnika lub jego reprezentanta. Podejmowano pozorne czynności, które miały doprowadzić do szybkiego końca wszczętego postępowanie. Również SKO w decyzji wskazało, że postępowanie dotyczyło podatku od nieruchomości, a nie łącznego zobowiązania pieniężnego. Organ nie uznając pełnomocnika, powinien dać możliwość Skarżącemu do odniesienia się twierdzeń i dowodów podnoszonych w postępowaniu podatkowym, na podstawie art. 200 O.p. Pełnomocnik wypowiedział się w sprawie przez epuap, wskazując, że decyzja jest przedwczesna, a organ w odpowiedzi z 16.10.2014r. na to pismo przytoczył ogólne uwagi, kierując je do pełnomocnika, a decyzję skierował do Skarżącego. Ponadto organ nie odniósł się do pisma pełnomocnika z 9 października 2014r. i zarzutów tam zawartych oraz nie ustalił czy toczy się postępowanie przed organem prowadzącym ewidencję gruntów i budynków w sprawie zmiany danych tam zawartych. Organ nie uzasadnił dlaczego pominął istotne fakty zaprezentowane jako dowody w postępowaniu podatkowym i nie uznał za istotne zawieszenie prowadzonego postępowania. Decyzje obu instancji naruszają też art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 oraz art. 124 O.p., gdyż uzasadnienia nie spełniają wymogów z ww. przepisów.

5. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. Zdaniem Sądu skarga jest zasadna.

2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 2103) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, zwana dalej: "P.p.s.a.") sprawowana jest na mocy kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że do wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Zdaniem Sądu w sprawie zaszły podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji SKO, wydanej na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 O.p., utrzymującej w mocy ww. decyzję Burmistrza [...] października 2014r. ustalającą Skarżącemu łączne zobowiązanie pieniężne na 2014r., z uwagi przede wszystkim na naruszenie przez SKO przepisów prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale nie tylko tych, które zostały wskazane w skardze.

3. Sąd po pierwsze zauważa, że na podstawie akt rozpoznawanej sprawy, stosownie do których, zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a., orzeka Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie sposób ustalić daty, w której doszło do doręczenia Skarżącemu czy też pełnomocnikowi Skarżącego ww. decyzji Burmistrza z [...] października 2014r.

Sąd po pierwsze wskazuje, że na podstawie akt administracyjnych, które zostały przesłane do Sądu nie można uznać, że materiał dowodowy sprawy jest zupełny i wypełnia przesłanki z art. 187 § 1 i art. 122 O.p.

Przepis art. 187 § 1 O.p. stanowi, że organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast z art. 122 O.p. wynika, że w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym.

W rozpoznawanej sprawie nie można stwierdzić czy doszło do pełnej realizacji zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w ww. przepisach. Akta administracyjne nie zostały bowiem ponumerowane, a więc nie można uznać, że wszystkie dokumenty zostały przesłane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza ponadto, że SKO w odpowiedzi na wezwanie Sądu z 16 lutego 2017r. do nadesłania kserokopii akt administracyjnych organu pierwszej instancji, w terminie 14 dni, w piśmie z 3 marca 2017r. przesłało kserokopię pozostałych w SKO dokumentów, dotyczących postępowania przeprowadzone w pierwszej instancji (k. 76, 81 akt sądowych). Nadesłane dokumenty, ani kserokopie, które nie zostały poświadczone za zgodność z oryginałem, nie zawierały pism, o których wspominał Skarżący w skardze, m.in.:

- wypowiedzenia się przez epuap w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego sprawy przez pełnomocnika;

- odpowiedzi Burmistrza z 16 października 2014r.;

- pisma pełnomocnika Skarżącego z 9 października 2014r., do którego odwołuję się Burmistrz w swoim piśmie z 18 grudnia 2014r., przekazując odwołanie;

- pełnomocnictwa, które powinno być złożone, skoro w imieniu Skarżącego występował jego syn, ani wezwania skierowanego do pełnomocnika w trybie art. 169 § 1 O.p. do złożenia tego pełnomocnictwa.

Przypomnieć należy, że decyzja Burmistrza została wydana [...] października 2014r., ale na podstawie znajdujących się w aktach dokumentów nie wiadomo komu organ pierwszej instancji doręczył ww. decyzję. Do akt administracyjnych nie załączono bowiem zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. decyzji Burmistrza.

Z akt sprawy nie wynika ponadto, na jaki adres wysłano ww. decyzję Burmistrza, choć w samej decyzji podano adres Skarżącego w W. – ul. [...].

Również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO nie wynika, że organ odwoławczy zajmował się kwestią doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w zakresie terminu i sposobu jej doręczenia. Również pełnomocnik Skarżącego, który wskazuje, że wnosi odwołanie z 4 grudnia 2014r., a z prezentaty SKO na tym odwołaniu wynika, że wniesiono je do SKO - 5 grudnia 2014r., nie wskazuje w treści odwołania, kiedy decyzję doręczono Skarżącemu.

Tym samym ani na podstawie zaskarżonej decyzji, ani na podstawie akt sprawy niemożliwe jest przyjęcie, w jakim terminie powinno być wniesione odwołanie, tak aby można je było uznać za skuteczne oraz czy nie zachodziły przesłanki do uznania przez SKO, że odwołanie zostało wniesione po terminie ustawowym, wynikającym z art. 223 § 2 O.p.

Wadliwości powyższe, w postaci braku dokonania podstawowych ustaleń – w jakiej dacie doręczono Skarżącemu czy jego pełnomocnikowi decyzję organu pierwszej instancji - powinny być naprawione przez SKO przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Kwestią oczywistą jest, że rozpatrzenie przez SKO odwołania, które zostałoby wniesiono po terminie wskazanym w ww. przepisie art. 223 § 2 O.p., oznaczałoby, że w sprawie mogło dość do rażącego naruszenia prawa, co mogłoby w konsekwencji spowodować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji. Na tym jednak etapie postępowania, skoro z akt administracyjnych sprawy nie wynika, kiedy doszło do doręczenia ww. decyzji Burmistrza, komu ją doręczono i na jaki adres, zajmowanie przez Sąd stanowiska w kwestii rażącego prawa, tak jak proponuje Skarżący w skardze i w jej uzasadnieniu, byłoby przedwczesne i w tym zakresie postulaty skargi nie mogły być uwzględnione.

Organ odwoławczy powinien natomiast przy ponownym rozpatrywaniu sprawy poczynić ustalenia, co do tego, w jakiej dacie i komu doręczono decyzję Burmistrza i dać tym ustaleniom wyraz w uzasadnieniu decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym, zgodnie z treścią art. 210 § 4 O.p. w związku z art. 124 O.p. Jest to tym bardziej istotne, że Skarżący w odwołaniu podnosił, że decyzja organu pierwszej instancji powinna być skierowana do pełnomocnika Skarżącego, a kwestii tej w sposób wystarczający nie wyjaśniono w postępowaniu odwoławczym, na podstawie analizy akt sprawy. W aktach tych nie ma informacji - na co powołuje się Skarżący w skardze - że przed organem pierwszej instancji przed wydaniem decyzji Skarżący był informowany o prawie do zapoznania się z aktami administracyjnymi. Wskazać też należy, że SKO powinno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawić dowody, które zostały wzięte pod rozwagę przy wydawaniu decyzji, poddać te dowody ocenie oraz wyjaśnić, którym dowodom nie dano wiary i dlaczego, jak również wskazać, które dowody zasługiwały na uwzględnienie i dlaczego oraz powołać właściwą podstawę prawną decyzji – m.in. art. 6c u.p.r., skoro sprawa dotyczy łącznego zobowiązania pieniężnego. Powyższe obowiązki organu odwoławczego powinny być wypełnione stosownie do ww. przepisów, jak również z uwagi na obowiązującą zasadę dwuinstancyjności postępowania podatkowego. Wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się wydając decyzję w drugiej instancji rzutuje ponadto na wykonanie zaskarżonej decyzji i przyczynia się do budowania praworządności.

W toku postępowania odwoławczego, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy również ustalić czy rzeczywiście i w jakiej dacie doszło do złożenia pełnomocnictwa w organie pierwszej instancji, gdyż akta administracyjne nie zawierają tego rodzaju dokumentów, co również wskazuje, że organ odwoławczy w tym zakresie nie czynił wcześniej ustaleń faktycznych i nie dążył do wyjaśnienia tej kwestii w sposób dokładny, do czego był zobowiązany nie tylko z punktu widzenia zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego, wyrażonej w art. 127 O.p., ale także ze względu na treść powołanych wyżej przepisów art. 122 i art. 187 § 1 O.p., które konstytuują zasadę prawdy obiektywnej.

SKO przy ponownym rozpatrywaniu sprawy powinno wyjaśnić kwestię, sygnalizowaną w odwołaniu

Naruszenie przez SKO powyższych przepisów procedury przedwczesnym czyni ustosunkowywanie się do wadliwości merytorycznej decyzji Burmistrza. Warto jednak wskazać, że organy podatkowe mają obowiązek, przy współdziałaniu podatnika, w sposób należyty zająć się kwestią na kim ciążą obowiązki podatkowe z tytułu podatków, które zostały wskazane w sentencji decyzji Burmistrza, uwzględniając przy tym ewidencje gruntów i budynków na dzień powstania obowiązku podatkowego oraz treść przepisu art. 21 ust. 1 P.g.k.

4. Sad z wyżej wskazanych powodów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.

Sąd o kosztach postępowania sądowego orzekł na mocy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r., poz. 1804), strona skarżąca ustanowiła na rozprawie swoim pełnomocnikiem radcę prawnego (pełnomocnictwo wpisane do protokołu), a wpis sądowy wynosił 440 zł (punkt drugi sentencji).