Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 449/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2. 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 449/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lipca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2016 r., sprawy ze skargi K. K. – K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 26 lutego 2016 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 14 grudnia 2015 r.,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 grudnia 2015 r. sygn. [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K. K. – K. umorzenia:

- należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie zdrowotne: z tytułu nieopłaconych składek za okres: 11.2002 r. - 08.2003 r., z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 19.04.2013 r.,

- należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, w tym na ubezpieczenia społeczne: z tytułu nieopłaconych składek za okres: 4.2001 r. - 7.2001 r., 10.2001 r. - 12.2001 r., 1.2002 r. - 8.2003 r., z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 19.04.2013 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: z tytułu nieopłaconych składek za okres: 4.07.2001 r., 10.2001 r. - 12.2001r., 1.2002 r. - 8.2003 r., z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 19.04.2013 r.,

- odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych: z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 2.2011 r, 5.2011 r., 7.2011 r. - 8.2011 r, 10.2011 r. - 8.2012 r, 11.2012 r., 2.2013r. - 3.2013 r., 8.2013 r. - 2.2015 r., z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 2.2011 r., 5.2011 r., 7.2011 r. - 8.2011 r., 10.2011 r.- 8.2012 r., 11.2012r., 2.2013 r. - 3.2013 r., 8.2013 r. - 3.2015 r.;

oraz na podstawie art. 105 § 1 kpa w związku z art. 123 i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, w tym: składki na ubezpieczenia społeczne za okres: 4.2001 r. - 7.2001r., 10.2001 r. - 12.2001 r., 1.2002 r. - 8.2003 r., składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 4.2001 r. - 7.2011 r., 11.2001 r. -12.2001 r., 1.2002 r. -6.2002 r.

K. K. – K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że organ w toku prowadzonego postępowania w dalszym ciągu nie stosuje się do wskazań wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17.12.2014 r.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 26 lutego 2016r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą – pracownię cukierniczą, zatrudniał pracowników, lecz nie odprowadzał należnych składek, postępowanie egzekucyjne z tego tytułu zostało zawieszone, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Aktualnie nie uzyskuje żadnego dochodu, mieszka u córki, która zapewnia mu wyżywienie i leki. Nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem. Do 31 lipca 2015 r. jego źródło utrzymania stanowił zasiłek stały wypłacany w kwocie 529 zł. Obecnie wypłacanie zasiłku stałego zostało zawieszone. Wnioskodawca leczy się, cierpi na szereg schorzeń. Nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. Nieruchomości, które były w jego posiadaniu, tj. lokal mieszkalny w Krakowie, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz nieruchomość gruntowa położona w miejscowości P. D. objęta księgą wieczystą nr [...] zostały na podstawie umowy z dnia 21.02.2014 r. darowane córce J. K. Na nieruchomości gruntowej położonej w P. D. objętej księgą wieczystą nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia spłaty należności składkowych w kwocie 34 242,96zł (wpis hipoteki w 03.2006 r.). Na przedmiotowej nieruchomości zabezpieczenia dokonał również podmiot V. sp. z o.o. (wpis hipoteki w 10.2013r.). W wyniku analizy wskazanej wyżej księgi wieczystej ustalono, iż obecnie brak jest wpisów dotyczących ostrzeżeń o wszczęciu postępowania egzekucyjnego (wpisy zostały wykreślone). Wnioskodawca nie posiada zobowiązań wobec innych podmiotów, jak również nie jest właścicielem nieruchomości i majątku ruchomego, a ze względu na przewlekłe od 2002 r. choroby i niepomyślne rokowania, co do stanu zdrowia, nie ma możliwości poprawy sytuacji życiowej w jakiej się znalazł. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności miał do 31.07.2015 r.

W ocenie organu całkowita nieściągalność nie zachodzi, gdyż obecnie nie ma charakteru trwałego. Wierzyciel w przypadku lokalu mieszkalnego w Krakowie ma możliwość wystąpienia do sądu z powództwem o uznanie bezskuteczności czynności prawnej polegającej na przeniesieniu własności nieruchomości na córkę zobowiązanego z pokrzywdzeniem wierzyciela (skarga pauliańska), zgodnie z artykułami 527 - 534 Kodeksu cywilnego. Natomiast w przypadku nieruchomości gruntowej, położonej w miejscowości P. D., na której została ustanowiona hipoteka, wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. Zaległości figurujące na koncie wnioskodawcy skierowane zostały do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne w dalszym ciągu jest prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W związku ze złożonym w dniu 15.01.2013r. wnioskiem o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. prowadzone postępowanie egzekucyjne w części należności podlegających umorzeniu na podstawie wymienionej ustawy zostało zawieszone. Do tej pory nie stwierdzono całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych.

Nadto wnioskodawca nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Aktualnie nie uzyskuje on żadnego dochodu, mieszka u córki, która opłaca mu leki i żywność.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się K. K. – K. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wskazują na swoją trudną sytuację materialną, jak i zdrowotną. Podkreślił, że trudna sytuacja materialna wynika głównie z braku przyznania mu renty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję ZUS, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z powyższego tytułu stanowiły regulacje art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze k.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Zaakcentować należy, że kontrola sądowa sprawy dokonywana jest po raz kolejny, gdyż przedmiotowa sprawa była już rozstrzygana przez tut. sąd, który ostatnim wyrokiem z 26 maja 2015r., sygn. akt I SA/Kr 157/15 uchylił uprzednią decyzję odmowną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję z 28.06.2013r. W uzasadnieniu wyroku z 26 maja 2015r. sąd wskazał między innymi, że organ nie dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynikało, iż wnioskodawca był właścicielem nieruchomości: lokalu mieszkalnego w Krakowie o pow. 42,4 m2, (który jest wolny od zabezpieczeń) oraz nieruchomości gruntowej (gospodarstwo rolne o pow. 3900 m2), położonej w miejscowości P. D. (na której Zakład dokonał już zabezpieczenia zadłużenia). W toku postępowania ustalono, iż w dniu 21 kwietnia 2014r. zobowiązany umową darowizny zbył (z pokrzywdzeniem Zakładu) tę nieruchomość na rzecz córki. Organ ograniczył się do wskazania możliwości wystąpienia do sądu z powództwem o uznanie bezskuteczności takiej czynności prawnej. Tymczasem sam tylko zamiar wytoczenia powództwa ze skargą pauliańską nie daje jeszcze gwarancji uzyskania majątku koniecznego dla skutecznej egzekucji, a zatem sam w sobie nie może stanowić uzasadnienia odmowy umorzenia należności. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym (możliwość wytoczenia skarżącej skargi pauliańskiej i uznania czynności darowizny za bezskuteczną względem ZUS), nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd podkreślił, że brak jest informacji by na dzień orzekania, ZUS wystąpił przeciwko skarżącej ze skargą pauliańską, natomiast w uzasadnieniu rozstrzygnięcia jedynie powoływał się na taką możliwość. Ostatecznie ta okoliczność o charakterze wyłącznie hipotetycznym zdaje się być traktowana, jako przyczyna negatywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy.

Dalej wskazano w uzasadnieniu, że niemniej istotne dla wyniku sprawy było zaniedbanie przez organ poczynienia jednoznacznych ustaleń dotyczących stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej nieruchomości, na której Zakład miał dokonać zabezpieczenia. W księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości zostały wpisane ostrzeżenia o wszczęciu z niej egzekucji na rzecz banków, jako innych wierzycieli. Wskazanej sytuacji, jako oczywiste, towarzyszyć więc powinno pytanie, o przyczyny i powody braku podejmowania przez organ – i to na przestrzeni lat, co stanowczo należy podkreślić - jakichkolwiek działań zmierzających do efektywnego zaspokojenia się z tej nieruchomości, a ponadto zmierzających do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w ogóle egzekucja z przedmiotowej nieruchomości byłaby skuteczna. Sam bowiem fakt istnienia konkretnego składnika majątku nie stanowi jeszcze dostatecznego uzasadnienia dla twierdzenia o nieziszczeniu się omawianej przesłanki umorzenia należności.

W dalszej kolejności wskazywano, że trudno się zgodzić z tezą organu o braku przesłanek umorzenia przedmiotowych należności pomimo ich całkowitej nieściągalności, w rozumieniu § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie można bowiem uznać za właściwe twierdzenia organu, w kontekście § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 w/w. rozporządzenia, iż Zakład w żadnym wypadku nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, którą uznał za udokumentowaną (decyzja organu l instancji) i udowodnioną (decyzja organu II instancji), ale nie stanowi ona przesłanki przemawiającej za umorzeniem zaległości, albowiem wnioskodawca nie wykazał, aby sytuacja zdrowotna uniemożliwiała mu dokonanie zapłaty należnych składek, bądź mogła spowodować zagrożenie dla jego egzystencji (decyzja organu l instancji) podstawowych potrzeb życiowych (decyzja organu II instancji).

Wystąpienie bowiem u skarżącego takich chorób jak: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno-przygnębiennego z komponentem wegetatywnym, padaczka z ostrymi atakami 10-12 razy w miesiącu, kiła, która uszkodziła centralny układ nerwowy i oko prawe oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, czyni z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt. 3 w/w. rozporządzenia.

Wedle treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi cena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten obejmuje sytuację, w której w sprawie orzekał już poprzednio sąd administracyjny, dokonując określonej oceny. Z przepisu tego wynika zaś bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu i wynikających z niego wytycznych, co do dalszego biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu ocena prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe.

Jak przyjmuje się jednolicie w literaturze i orzecznictwie przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne (zob. Andrzej Kabat, Komentarz do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX). Jako ocenę prawną przyjmuje się zatem osąd o prawnej wartości sprawy. W wyroku z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1261/10 (ONSA WSA z 2013 r. Nr 1, poz. 7) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych.

Natomiast wskazania co do dalszego postępowania są konsekwencją oceny prawnej i dotyczą sposobu procedowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w celu uniknięcie popełnionych błędów. Wytyczają one kierunek, w którym powinno zmierzać ponowione postępowanie, dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych związanych z wyjaśnieniem sprawy. Ponieważ, co jest istotne na tle wykładni art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna wyrażona w wyroku wiążąca jest także dla sądu, który go wydał; sąd kontrolujący rozstrzygnięcia wydane w ponowionym wskutek wcześniejszego wyroku postępowaniu nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu wyrokowi oraz kontroli skarżonego rozstrzygnięcia pod kątem zastosowania się organu do wskazań co do dalszego postępowania. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania.

Uwzględniając powyższe, sąd kontrolując zaskarżoną decyzję, nie mógł dokonać jej oceny z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 maja 2015r r.

Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14.12.2015r. wciąż nie czynią zadość wskazanym tam wymogom. U podstaw tej oceny leży okoliczność, iż w istocie rzeczy obie przywołane decyzje nie zawierają w swej warstwie motywacyjnej oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a naruszenie to mogło w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy. W szczególności przedwczesna była ocena organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Wiodącą racją, którą organ powołał na poparcie tezy o braku całkowitej nieściągalności, był fakt, że w dacie wydania skarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw skarżącemu było w toku. Argumentu tego nie powiązano jednak z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia, ani nie przedstawiono prognoz, co do efektywności egzekucji w przyszłości. W ocenie sądu, samo powoływanie się przez organ na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie organu, że wdrożone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę. Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12 i z dnia z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni popiera. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II CSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych skarżącego, stanowi wysokość znaczną. Nie sposób także tracić z pola widzenia wciąż hipotetycznych jedynie założeń dotyczących "możliwości" wystąpienia do sądu ze skargą pauliańską, czy "możności" dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości gruntowej, co organ "na pewno uczyni" bez jakiejkolwiek analizy realności takich działań i przy uwzględnieniu faktu wykreślenia wpisów o wszczęciu postepowania egzekucyjnego. Stwierdzić zatem należy, że organ niewyczerpująco ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Organ nadal nie zbadał także przesłanek zastosowania umorzenia należności składkowych i nie zindywidualizował sytuacji skarżącego w aspekcie istnienia jego ważnego interesu i sytuacji majątkowej, a z drugiej strony przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, czym naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 p. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz przepisy postępowania w postaci art. 7 i 77 § 1 i art. 107 k.p.a.

Tymczasem właściwa ocena występowania bądź braku rzeczonych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym jego zebraniem oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. Wskazać tu należy zwłaszcza na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 21.12.2015r. potwierdzające wskazania sadu poprzednio orzekającego dotyczące schorzeń skarżącego, które bez wątpienia czynią z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt. 3 ww. rozporządzenia.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ocenić materiał dowodowy, zgodnie z przedstawionymi wskazaniami, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, sąd orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy o p.p.s.a.

| |