Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1688/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 16 par. 1, art. 75 par. 1, art. 107 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 1, pkt 5, par. 2, par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi S. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rejestracji pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 457,00 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] - po wznowieniu postępowania, uchylił decyzję ostateczną nr [...] z dnia [...] 2010 r. i odmówił rejestracji pojazdu marki Opel Astra, numer rejestracyjny [...], dowód rejestracyjny seria nr [...], znaki legalizacyjne seria i numer [...], nalepka kontrolna nr [...], nr nadwozia [...], rok produkcji 2007 - zarejestrowanego w dniu 10.11.2010 r. na rzecz S. Ż. – na podstawie art. 104, art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "K.p.a." oraz art. 72 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym z dnia 20 czerwca 1997 r. (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.), dalej "P.r.d.".

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że w dniu 10 listopada 2010 r. do Starostwa Powiatowego wpłynął wniosek właściciela pojazdu S. Ż. o rejestrację ww. pojazdu. Do wniosku załączone zostały wymagane dokumenty w tym: umowa kupna pojazdu z dnia 15.10.2010 r. zawarta pomiędzy S. Ż., a Autohandel J. Z. Berlin K. L. [...] wraz z tłumaczeniem. Na podstawie złożonych dokumentów zgodnie z art. 74 ust. 1 P.r.d. w dniu 10.11.2010 r. dokonano czasowej rejestracji pojazdu, wydając stosowną decyzję, a następnie w dniu [...] 2010 r. wydano decyzję o stałej rejestracji nr [...].

W dniu 1.04.2014 r. do organu wpłynęło postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia 28.03.2014 r. sygn. akt [...] o umorzeniu dochodzenia w sprawie podrobienia w celu użycia jako autentyczny dokumentu w postaci umowy kupna sprzedaży przedmiotowego samochodu osobowego.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, art. 147, art. 149 § 1, art. 150 § 1 K.p.a. w dniu 23.04.2014 r. zostało wznowione postępowanie z urzędu postanowieniem nr [...] w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu.

W związku z tym, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe postanowiono jak w sentencji. Zgodnie z art 151 § 1 pkt. 2 K.p.a. organ, który wydał decyzję ostateczną, po stwierdzeniu podstaw do jej uchylenia na podstawie art 145 § 1 K.p.a. uchyla decyzję dotychczasową, wydając nową decyzję rozstrzygającą.

S. Ż. wniósł od powyższej decyzji odwołanie zarzucając w szczególności naruszenie prawa procesowego - 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. przez błędne ustalenie, iż zachodziły przesłanki do wznowienia postępowania. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zdaniem skarżącego nie zachodziły podstawy do wznowienia postępowania.

Skarżący przytaczając treść art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., podniósł, że sfałszowanie dowodu musi zostać potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu.

W doktrynie przez termin "inny organ" rozumie się w szczególności Trybunał Stanu, sądy dyscyplinarne, a także jakikolwiek inny organ, któremu akty prawne powierzają wykonanie funkcji orzeczniczych w powyższym zakresie (por. E. Mzyk, "Wznowienie postępowania administracyjnego", Warszawa-Zielona Góra 1994, s. 73).

Skarżący odwołując się do treści uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 1991 r., (sygn. akt: II SA 640/91, ONSA 1992. nr 3-4, poz. 66, s. 140), oraz wyroku z dnia 2 czerwca 2000 r., (sygn. akt: I SA 1123/99, LEX nr 55743) wskazał także, że mając na uwadze tezy z piśmiennictwa oraz orzecznictwa, w sprawie nie zachodziły przesłanki uprawniające do wznowienia postępowania. Podstawą działania organu była tylko decyzja prokuratury umarzającą postępowanie w sprawie, a nie orzeczenie sądu lub innego organu stwierdzające sfałszowanie dowodu.

Na gruncie polskiego prawa, do orzeczeń, czyli władczych czynności procesowych dokonywanych najczęściej przed sąd w postępowaniu, zaliczane są tylko wyroki, postanowienia oraz nakazy zapłaty. W związku z czym także wykładnia literalna art. 145 § 1 K.p.a. nie pozwala na uznanie decyzji prokuratury za podstawę do wznowienia postępowania, gdyż nie jest kwalifikowana jako rodzaj orzeczenia. Prokuratura jest organem ścigania, do którego zadań należy m.in. prowadzenie lub nadzorowanie postępowania przygotowawczego w sprawach karnych oraz sprawowanie funkcji oskarżyciela publicznego przed sądem. Dlatego też nie można zakwalifikować jej jako "inny organ" w rozumieniu art. 145 § 1 K.p.a., gdyż nie spełnia ona funkcji orzeczniczych.

Również w zaistniałym stanie faktycznym nie zachodzi wyjątek opisany w art. 145 § 2.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 sierpnia 2014 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji - na podstawie art. 72 ust. 1, art. 73 ust. 1 P.r.d., § 1, 2, 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (t.j.:Dz.U. z 2007 r., nr 186, poz. 1322 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że analiza przepisów dotyczących rejestracji pojazdów wskazuje, że jednym z warunków zarejestrowania pojazdu jest dołączenie do wniosku dokumentu stwierdzającego zaistnienie bezspornego zdarzenia cywilnoprawnego, w wyniku którego własność pojazdu podlegającego postępowaniu rejestracyjnemu przeszła na nabywcę. Tylko właściciel może wnioskować o rejestrację pojazdu. W sytuacji, w której kwestia własności pojazdu okaże się sporna - a zatem w toku sprawy - organ administracyjny po zgromadzeniu dowodów w sprawie i ich ocenie stwierdzi, iż nie można kwestii własności pojazdu przesądzić bez żadnych wątpliwości na rzecz wnioskodawcy (istnieje spór w tym zakresie) - nie można dokonać rejestracji.

Organ odwoławczy przytoczył tezy uzasadnienia wyroku NSA z dnia 14 października 1998 r., II SA 1093/98, LEX nr 41322 oraz wyroku NSA z dnia 23 czerwca 1994 r. (SA/Ka 2084/93, OSN Prok. i Pr. 1995, nr 5, poz. 54).

Organ odwoławczy wskazał, iż problem ze stwierdzeniem nabycia własności pojazdu dotyczy zwłaszcza sytuacji zbycia pojazdu przez podmiot nieuprawniony – a zatem taki, który nie jest właścicielem rzeczy, bądź też który ograniczony jest w różny sposób co do możliwości rozporządzenia rzeczą. Kwestię nabycia rzeczy od osoby nieuprawnionej reguluje art. 169 K.c., warunkując przejście własności rzeczy w takiej sytuacji przede wszystkim od istnienia dobrej wiary po stronie kupującego. Orzecznictwo sądowoadministracyjne jest zgodne, iż "w postępowaniu o rejestrację pojazdu organy administracji publicznej i sąd administracyjny nie mogą zajmować się oceną istnienia dobrej wiary jednej ze stron umowy zawieranej w celu przeniesienia własności pojazdu, gdyż należy to do właściwości sądu powszechnego" (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 września 2004 r., II SA 3046/03, LEX nr 173977).

W tej sytuacji, dla przesądzenia kwestii własności pojazdu jest konieczne przeprowadzenie postępowania sądowego w trybie art. 189 K.p.c, w celu ustalenia kwestii własności pojazdu przez sąd powszechny.

Organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

Wbrew twierdzeniom odwołania w sprawie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania. Zasadna też jest odmowa rejestracji pojazdu, gdyż nie zostało bezspornie wykazane, że wnioskodawca jest właścicielem pojazdu.

Prokurator Prokuratury Rejonowej postanowieniem z dnia 28 marca 2014 r. sygn. akt [...] umorzył dochodzenie w sprawie podrobienia w celu użycia jako autentyczny dokumentu w postaci umowy kupna sprzedaży samochodu marki OPEL ASTRA nr rej. [...] - wobec niewykrycia sprawcy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., iż w umowie "podrobiony był podpis sprzedającego obrazujący podpis J. Z., prowadzącego działalność gospodarczą w Niemczech pod nazwą Autohandel J. Z. Ustalono, że taka forma nie istnieje". Postanowienie stało się prawomocne z dniem 25 kwietnia 2014 r.

Jak wskazał NSA: fakt umorzenia śledztwa, nie może decydować o odmówieniu postanowieniu prokuratora cech orzeczenia stwierdzającego popełnienie przestępstwa (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2007 r., sygn.. akt IOSK 418/06, LEX nr 255973).

Podzielić należy też pogląd, iż "brak całkowitej pewności, że osoba rejestrująca pojazd jest rzeczywiście do tego upoważniona i jest prawowitym właścicielem, jest nową, istotną okolicznością w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a." (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Po 66/12, LEX nr 1139336).

W świetle powyższego zdaniem Kolegium, w sprawie z całą pewnością zaistniała przesłanka wznowienia postępowania opisana w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., a nawet przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do konieczności wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę opisaną w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

W związku z powyższym nie można w opinii Kolegium uznać, iż został przedstawiony bezsporny dowód własności przedmiotowego pojazdu - co jest bezwzględnym warunkiem rejestracji pojazdu. Istnieją bowiem zasadnicze wątpliwości co do tego, czy własność pojazdu przeszła na S. Ż. Ocena powyższych okoliczności nie leży w gestii zarówno organu I instancji, jak i organu odwoławczego.

Organ odwoławczy podkreślił, iż rejestracja pojazdów przez organy administracyjne odbywa się na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych. Nie mogą, zatem stanów tych kreować ani korygować (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 września 2004 r., sygn. akt II SA 3046/03, LEX nr 173977). Podmiot występujący o zarejestrowanie pojazdu obowiązany jest przedstawić dowód jego własności, przy czym dowód ten nie może wywoływać wątpliwości ani co do przedmiotu własności, ani też co do podmiotu, któremu przysługuje to najszersze prawo rzeczowe (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 20 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 301/14). Konieczna jest całkowita pewność, że osoby legitymujące się dokumentem własności pojazdu są rzeczywiście do tego upoważnione i są prawowitymi właścicielami pojazdu; naruszenie tej zasady może również godzić w interesy osób trzecich (por. wyrok NSA z 2.02.2007 r., sygn. I OSK 418/06).

Jednocześnie nie jest sporne w orzecznictwie, iż stwierdzona w sprawie wątpliwość w kwestii własności pojazdu nie stanowi zagadnienia wstępnego - co wymagałoby zawieszenia postępowania w celu rozstrzygnięcia tej kwestii przez sąd powszechny (np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 117/13).

W związku z powyższym w oparciu o przedstawioną w sprawie dokumentację możliwe jest jedynie rozstrzygnięcie polegające na odmowie rejestracji pojazdu.

S. Ż. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji podczas gdy istniała podstawa do stwierdzenia jej nieważności, gdyż wydano ją z naruszeniem art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z 145 § 1 pkt 1 K.p.a., przez błędne zastosowanie ww. przepisów pomimo braku okoliczności uzasadniających ich zastosowanie;

- 107 § 1 i § 3 K.p.a., przez brak precyzyjnego wskazania podstawy prawnej oraz uzasadnienia prawnego decyzji.

W uzasadnieniu zarzutów podniósł, że kluczowa dla sprawy jest analiza art. 145 § 1 K.p.a. W sprawie precyzyjne wskazanie podstawy prawnej wznowienia postępowania jest o tyle ważne, że jak zauważył WSA w Warszawie w wyroku z dnia 5 lutego 2010 r. (sygn. akt VII SA/Wa 2007/09): "Prowadzenie postępowania wznowieniowego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. skutecznie pozbawia nabywcę samochodu istotnych uprawnień strony. Rozszerzająca wykładnia powyższego przepisu poprzez objecie również postanowienia prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego z powodu niewykrycia sprawcy, czyni pozornym prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez organ administracji publicznej w postępowaniu nadzwyczajnym. Nabywca samochodu, który działał w dobrej wierze, powinien mieć zapewnioną możliwość przeprowadzenia przeciwdowodu wobec opinii biegłego czy to w postępowaniu karnym, czy też nadzwyczajnym administracyjnym (zob. glosa Wojciecha Tarasa do wyroku NSA z dnia 2 lutego 2007 r., I OSK 418/06).".

W sprawie organ I instancji jako uzasadnienie wznowienia postępowania wskazał art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., z kolei organ II instancji uzasadniając utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji wskazał alternatywnie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. lub ewentualnie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Skarżący uważa, że w taki sposób skonstruowana decyzja jest błędna i powinna zostać uchylona. Okoliczności sprawy w żaden, bowiem sposób nie dawały podstaw do wszczęcia postępowania z przyczyny opisanej w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. Fakt ewentualnego sfałszowania dokumentu wskazującego na własność pojazdu tj. umowy kupna - sprzedaży z dnia 15 października 2010 r., został jedynie stwierdzony w postanowieniu prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 28 marca 12014 r. o umorzeniu dochodzenia (sygn. [...]). Dochodzenie to zostało umorzone na skutek nieustalenia sprawcy. Ustalenie sfałszowania dokumentu ustalono na podstawie opinii biegłego.

Postanowieniu takiemu nie powinien więc przysługiwać walor orzeczenia innego organu, a jedynie ewentualnie mogłoby być zakwalifikowane jako nowa okoliczność w sprawie. W takiej sytuacji postanowienie prokuratora powinno zostać uznane za kolejny z dowodów w sprawie, a organ I instancji przed wydaniem decyzji o wznowieniu postępowania powinien był, więc ocenić ten dowód jak każdy inny w sprawie, mógł też np. powziąć wątpliwości co do powołanej opinii biegłego. Uznając, że postępowanie powinno być wznowione powinien więc wskazać za podstawę ewentualnego wznowienia art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

W skarżonej decyzji organu II instancji powtórzono ww. błędy i wskazano, że w sprawie uzasadnionym jest zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a.

Analiza uzasadnienia decyzji wskazuje na pewne wątpliwości organu II instancji. Organ ten, bowiem wyraźnie wskazuje, że nawet gdyby przyjąć odmienny tok rozumowania to i tak okoliczności sprawy wskazują na możliwość wszczęcia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Abstrahując od samej błędnej konstrukcji alternatywnych podstaw prawnych w uzasadnieniu skarżonej decyzji, precyzyjne wskazanie podstawy stanowi też o usytuowaniu strony postępowania i przyznaniu przysługujących jej uprawnień w toku prowadzonego postępowania. Nie można też zapomnieć, że organy administracyjne powinny brać pod uwagę interes indywidualny strony działającej w dobrej wierze.

Powyższe wątpliwości znajdują odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Oprócz powołanych orzeczeń na uwagę w tym zakresie zasługują m.in. wyroki: NSA z dnia 17 lutego 2010 r. (sygn. II OSK 353/09), WSA w Lublinie z dnia 11 maja 2010 r. (sygn. II SA/Lu 127/10). Jak wynika bowiem z orzecznictwa dość częstym przypadkiem jest błędne wskazywanie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. w okolicznościach, gdzie zastosowanie powinien mieć art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Kolegium wskazało również, że w tzw. "głowie" decyzji nie podało w ramach podstawy prawnej art. 145 § 1 pkt 1 i 5 K.p.a. Jednakże przepisy te zostały przywołane, wytłuszczone i szczegółowo opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i nie ulegało wątpliwości, że przepisy te były podstawą rozstrzygnięcia. Powyższe nie mogło także budzić wątpliwości strony, która już na etapie postępowania odwoławczego była reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.". Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 P.p.s.a.

Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że decyzja ta oraz decyzja ja poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem prawa w zakresie poniżej wskazanym.

Instytucja wznowienia postępowania stwarza możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, wydaną w wyniku wadliwie przeprowadzonego postępowania. Wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od zasady ogólnej trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a., a zatem - jako rozwiązanie stanowiące wyjątek od zasady – podlega ścisłej wykładni. Skoro, bowiem przepisy dotyczące wznowienia postępowania mają charakter szczególnej i zupełnej regulacji prawnej, która w drodze wyjątku i tylko w określonych sytuacjach dopuszcza możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji, to przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający.

Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Z kolei zgodnie z art. 145 § 2 K.p.a. z powyższej przyczyny postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego.

Dla przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. koniecznym jest, aby na podstawie fałszywych dowodów ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a więc takie, których istnienie miało bezpośredni wpływ na określenie praw i obowiązków osób będących podmiotem postępowania. Celem wznowionego postępowania prowadzonego z przyczyny wymienionej w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. jest, zatem wykazanie istnienia związku między dowodami, które okazały się fałszywe, a istotnymi dla sprawy okolicznościami faktycznymi.

Uwzględniając szerokie pojęcie dowodu, wynikające wprost z art. 75 § 1 K.p.a., sfałszowanie dowodu może polegać na oparciu rozstrzygnięcia na fałszywych dokumentach, zeznaniach świadków czy też opiniach biegłych. Fałszywy jest dokument podrobiony, przerobiony, ewentualnie dokument, którego treść została sfałszowana, przy czym fałszywość dowodu dla swej prawnej wiarygodności powinna być uprzednio stwierdzona orzeczeniem sądu lub innego organu, chyba że zachodzą przesłanki z art. 145 § 2 k.p.a. Pogląd taki jest jednolicie przyjmowany przez doktrynę (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel; Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, str. 798 i nast.) i orzecznictwo, które podkreśla, że wznowienie nie może nastąpić jeżeli ani sąd, ani inny właściwy organ nie stwierdził prawomocnie sfałszowania dowodu, ani popełnienia przestępstwa przy wydawaniu określonej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 1991 r., II SA 640/91, publ. ONSA 1992/3-4/66). Co istotne, organ administracji nie może przeprowadzić takiego dowodu we własnym zakresie. Innymi słowy, organ administracji publicznej nie może prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a.

W sprawie poddanej kontroli Sądu, Starosta wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną przywołując w podstawie prawnej postanowienia m.in. art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., ponieważ w dniu 1.04.2014 r. wpłynęło postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia 28.03.2014 r. sygn. akt [...] o umorzeniu dochodzenia w sprawie podrobienia w celu użycia jako autentyczny dokumentu w postaci umowy kupna sprzedaży przedmiotowego samochodu osobowego.

Stanowisko to podzielił organ odwoławczy wskazując ponadto, że Prokurator Prokuratury Rejonowej postanowieniem z dnia 28 marca 2014 r. sygn. akt [...] umorzył dochodzenie w sprawie podrobienia w celu użycia jako autentyczny dokumentu w postaci umowy kupna sprzedaży samochodu marki OPEL ASTRA nr rej. [...] - wobec niewykrycia sprawcy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., iż w umowie "podrobiony był podpis sprzedającego obrazujący podpis J. Z., prowadzącego działalność gospodarczą w Niemczech pod nazwą Autohandel J. Z. Ustalono, że taka forma nie istnieje". Postanowienie stało się prawomocne z dniem 25 kwietnia 2014 r.

Zatem organ I instancji wznowił postępowanie i orzekł o uchyleniu swojej ostatecznej decyzji z powodu jej wydania na podstawie sfałszowanych dokumentów w sytuacji, gdy sfałszowanie dowodu nie zostało stwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu - jak trafnie podnosił skarżący.

Stan faktyczny sprawy zobowiązywał, więc organ do rozważenia w odniesieniu do dyspozycji normy wynikającej z treści art. 145 § 2 K.p.a., na co zwracał uwagę skarżący już w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Przepis ten dotyczy możliwości wznowienia postępowania jeszcze przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu, ale wprowadza ku temu dodatkowe warunki: jest to możliwe jeżeli sfałszowanie jest oczywiste, a wznowienie jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. W § 3 dodano, że z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa.

W przypadkach, zatem wskazanych w tych przepisach, organ administracji publicznej powinien stwierdzić oczywistość sfałszowania dowodu oraz niezbędność wznowienia postępowania dla ochrony wyżej wymienionych wartości, lub niemożność wszczęcia tego postępowania z przyczyn wskazanych w ustawie. Dokonane w tym zakresie ustalenia powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji kończącej postępowanie wznowieniowe, co jest podkreślane w orzecznictwie (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjne z dnia 26 listopada 1998 r., SA/Sz 245/98; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2009, III SA/Gd 337/08). W orzecznictwie podkreśla się też, że "Określony w art. 145 § 2 k.p.a. wyjątek od zasady, że okoliczności wymienione w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. (dowody fałszywe, decyzje wydane w wyniku przestępstwa) winny być stwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu, może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2451/11), a "fałszerstwo dowodu musi być bezsporne, pewne, nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, a do stwierdzenia tego faktu nie trzeba dysponować specjalistyczną wiedzą z danego zakresu ani prowadzić postępowania wyjaśniającego w tej sprawie." (wyrok NSA z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 678/12).

Podzielając stanowisko, że rejestracja pojazdów przez organy administracyjne odbywa się na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych, nie mogą zatem stanów tych kreować ani korygować, nie sposób zaakceptować twierdzenia, iż ocena wątpliwości co do tego, czy własność pojazdu przeszła na skarżącego nie leży w gestii zarówno organu I instancji, jak i organu odwoławczego.

W związku z powyższym jedną z istotnych okoliczności wymagających wyjaśnienia we wznowionym postępowaniu w sprawie rejestracji pojazdu jest ustalenie, czy osoba, na rzecz której została dokonana rejestracja, jest właścicielem pojazdu. Organ administracji publicznej może, a wręcz zobligowany jest we własnym zakresie ustalić fakt fałszerstwa intelektualnego dokumentu jako dowodu (niezgodności jego treści z obiektywnie istniejącą rzeczywistością) w trybie postępowania dowodowego, na zasadach przewidzianych w K.p.a.

Tymczasem w sprawie organy w ogóle się do tych przesłanek nie odniosły się - ani w decyzji organu I instancji, ani w decyzji II instancji, w ogóle nie rozważano zaistnienia w sprawie przesłanek wymaganych przez przytoczone przepisy. Organy tych przesłanek w ogóle nie badały, co stanowi naruszenie prawa skutkujące koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z obrotu prawnego. Nie rozważono kwestii "oczywistości" sfałszowania danych dokumentów, jak i niezbędności wznowienia postępowania z uwagi na ochronę wartości, o których mowa w art. 145 § 2 K.p.a.

W podstawie prawnej decyzji nie powołano tych przepisów, a uzasadnienia decyzji nie zawierają analizy wymaganych przez nie przesłanek, przy czym za niewystarczające należy w tej sytuacji uznać stwierdzenie przez organ odwoławczy, że w sprawie z całą pewnością zaistniała przesłanka wznowienia postępowania opisana w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., a nawet przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do konieczności wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę opisaną w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. ze wskazaniem, iż brak całkowitej pewności, że osoba rejestrująca pojazd jest rzeczywiście do tego upoważniona i jest prawowitym właścicielem, jest nową, istotną okolicznością w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

W doktrynie podkreśla się, że "do oczywistych fałszerstw dowodów zaliczyć można np. widoczne przerobienie dokumentu czy oparcie się na nieuwierzytelnionej kserokopii dokumentu, którego porównanie z oryginałem wskazuje na dokonane fałszerstwo" oraz że druga z przesłanek "ma charakter uznaniowy, organ musi bowiem ocenić, czy wznowienie postępowania przed orzeczeniem sądu w sprawie fałszywości dowodu jest uzasadnione okolicznościami wymienionymi w art. 145 § 2 in fine k.p.a." (C. Martysz w: G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. II, Komentarz do art. 145 k.p.a., pkt III 1, Warszawa 2010). W sprawie organy nie rozważyły zaistnienia tych przesłanek, nie wykazano zatem, że istniały wymagane prawem podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznej.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Starosty wydane zostały przedwcześnie, bez należytego ustalenia przesłanek umożliwiających wznowienie postępowania i wzruszenie decyzji ostatecznej, naruszając zasadę trwałości decyzji ostatecznych, będącą jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 16 K.p.a. W sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 i art. 145 § 1 pkt 1 i § 2 i 3 K.p.a. Z tego powodu Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty, działając na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a.

Jednocześnie na podstawie art. 152 P.p.s.a., Sąd określił w wyroku, iż uchylone decyzje nie mogą być wykonane.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a. ponownie rozpoznając sprawę organy winny uwzględnić powyższą ocenę prawną zawartą w treści niniejszego uzasadnienia i przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami przewidzianymi w przepisach powołanych powyżej, dokonując oceny, czy w sprawie zaistniały podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.