Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1064/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1990
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
article: art. 11
journal: Dz.U. 1958 nr 31 poz 138
law: Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach.
article: art. 105 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję [...] z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

H. M., G. R. i M. G. (dalej jako: "skarżące"), spadkobierczynie po zmarłym J. M., reprezentowane przez pełnomocnika, wnioskiem z [...] listopada 2020 r., uzupełnionym pismem z [...] stycznia 2021 r., wystąpiły do Starosty [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania za 33% nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa, położonej w obrębie ewidencyjnym G. , gmina G. . Jako podstawę wniosku wskazano art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm. – w skrócie: "u.g.n.").

Starosta O. decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], umorzył postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym G. , gmina G. , zapisanej w dawnej [...] prowadzonej przez Sąd Powiatowy w O..

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z [...] lipca 1965 r. wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie podziału i rozgraniczenia nieruchomości należących do J. M., oznaczonych jako działki numer [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 20 62 m2. Na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z [...] lipca 1967 r., nr [...], zatwierdzono plan podziału nieruchomości i przejęto na rzecz Skarbu Państwa działki oznaczone na planie numerami [...], [...], [...], [...] zajęte pod ulicę o łącznej powierzchni [...] ha oraz działki budowlane oznaczone numerami [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha. Aktem notarialnym Rep. A nr [...] zawarto umowę zamiany i tak J. M. oświadczył, że w trybie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przenosi własność działki numer [...] na Skarb Państwa w zamian za działki [...], [...], [...].

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1958 r., nr 31, poz. 138 – dalej jako: "u.t.b.d.j.") z gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Organ zaznaczył, że w aktualnym porządku prawnym nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w przedmiocie odszkodowania za grunty przejęte bezpłatnie na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 11 u.t.b.d.j., a tym samym brak jest podstaw do wydania w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem stron. Powołując się na stanowisko judykatury organ podkreślił, że w sytuacji gdy utrata własności nieruchomości następowała w oparciu o przepis, który przewidywał przejęcie jej na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, nie można do skutków takiego przejęcia stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Uwzględniając powyższe organ I instancji stwierdził, że w sprawie ziściła się przesłanka z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – w skrócie: "u.g.n."), a zatem postępowanie należy umorzyć.

W odwołaniu z [...] września 2021 r. H. M., G. R. i M. G. wniosły o uchylenie powyższej decyzji zarzucając organowi I instancji naruszenie: art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995 r., Nr 26, poz. 175 – w skrócie: "Protokół Nr 1"), a także art. 105 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Wojewoda decyzją z [...] października 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, gdyż obowiązująca na dzień wywłaszczenia u.t.b.d.j. nie przewidywała ustalenia odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. Organ podkreślił, że przepisy aktualnie obowiązującej u.g.n. nie dają podstaw do wypłaty odszkodowania za grunt przejęty na własność państwa bez odszkodowania w trybie art. 11 u.t.b.d.j. W ocenie organu odwoławczego nie można przyjąć, że w każdym przypadku odjęcia własności, należne jest odszkodowanie. Przede wszystkim dlatego, że nie było podstawy prawnej do jego wypłaty, a pozbawienie prawa do odszkodowania odbyło się zgodnie z obowiązującym poprzednio porządkiem prawnym. Wojewoda zaznaczył, że nie jest jego rolą w toku postępowania administracyjnego dokonywanie oceny prawa obowiązującego ponad pół wieku temu.

Z uwagi na powyższe organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo wywiódł, że nie ma podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania za wywłaszczone grunty, a w związku z tym postępowanie należy umorzyć.

W skardze z [...] listopada 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżące, reprezentowane przez radcę prawnego, wniosły o uchylenie powyższej decyzji Wojewody, a także o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie:

1) art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2, art. 91 ust. 1 i 2 w zw. z art. 241 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1 poprzez uznanie, że przepisy te nie stanową podstawy do ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości należącej do spadkodawcy skarżących,

2) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, pomimo braku przesłanek z tego przepisu,

3) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji polegające na:

- niepodaniu powodów, dla których organ nie przyjął wykładni dotyczącej możliwości wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w trybie art. 11 u.t.b.d.j., zawartej w 8 orzeczeniach NSA, przedstawionych w skierowanym do Wojewody w dniu [...] września 2021 r. odwołaniu,

- niepodaniu powodów, dla których przepisy Konstytucji RP oraz wiążące Polskę i obowiązujące w porządku prawnym normy konwencyjne nie mogą stanowić podstawy prawnej decyzji ustalającej odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w trybie art. 11 u.t.b.d.j.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W toku sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie jest zasadność stanowiska organów, co do podstaw zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. i umorzenia postępowania administracyjnego, jako bezprzedmiotowego.

Zdaniem skarżących, w przypadku, gdy własność gruntu – z mocy prawa - przeszła na rzecz Skarbu Państwa - w trybie nieobowiązującego już art. 11 u.t.b.d.j. - możliwe było ustalenie i wypłacenie odszkodowania w oparciu o aktualnie obowiązujący art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Według przeciwnego stanowiska organów, skoro obowiązująca na dzień wywłaszczenia u.t.b.d.j. nie przewidywała ustalenia odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, to brak jest podstaw do wypłaty odszkodowania skarżącym. W takiej sytuacji postępowanie jest bezprzedmiotowe i w związku z tym należy je umorzyć.

W ocenie Sądu zaskarżone decyzje są zgodne z prawem.

Na wstępie rozważań Sąd zauważa, że w orzecznictwie istnieją odmienne linie orzecznicze, z których jedna opowiada się za brakiem możliwości ustalania i przyznawania odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Państwa, w tym za wywłaszczenie dokonane w trybie art. 11 u.t.b.d.j. Z tego względu organy administracyjne zobowiązane są do umorzenia postępowania, gdyż brak jest przepisu materialnoprawnego dającego podstawę do ustalenia i przyznania odszkodowania (tak np.: wyroki NSA: z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1516/21; z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 820/21; z 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2724/19; z 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 624/11 i wyrok WSA w Warszawie z 10 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2753/13 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast zgodnie z drugą linią orzeczniczą, istnieje możliwość ustalenia odszkodowania w zależności od celu, na który dokonano przejęcia na rzecz Skarbu Państwa 33% powierzchni działki dzielonej (tak wyroki NSA: z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2031/19; z 17 września 2015 r., sygn. akt I OSK 90/14; z 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 713/13; z 25 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2263/15). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela pierwsze z ww. stanowisk, zaznaczając, że w ostatnim czasie stanowisko to jest dominujące.

Przechodząc do meritum, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 11 u.t.b.d.j. z gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Przejście tych gruntów na własność Państwa następuje w stanie wolnym od wszelkich obciążeń z dniem uprawomocnienia się decyzji o zatwierdzeniu podziału. Decyzja ta stanowi podstawę do ujawnienia prawa własności w księgach wieczystych.

Z powołanego wyżej przepisu - który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z [...] lipca 1967 r., mocą której przejęto na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości należącej do J. M. - jasno zatem wynika, że nie przewidywał on ustalenia i wypłaty odszkodowania dla właściciela gruntu podlegającego podziałowi. W zaskarżonej decyzji Wojewoda stwierdził, że skoro w aktualnym porządku prawnym nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w przedmiocie odszkodowania za grunty przejęte bezpłatnie na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 11 u.t.b.d.j., to tym samym brak było podstaw do wydania w analizowanym stanie faktycznym merytorycznego rozstrzygnięcia o wniosku stron.

Wskazywany zaś przez skarżące - jako podstawa prawna roszczenia - przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., stanowi, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Zaznaczenia wymaga, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. został wprowadzony do u.g.n. ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), która weszła w życie z dniem 22 września 2004 r. W uzasadnieniu jej zaś projektu podkreślono "że nowa regulacja dotyczy sytuacji, gdy wywłaszczenie już nastąpiło, ale bez ustalenia odszkodowania lub gdy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez decyzji o wywłaszczeniu, np. z mocy prawa. W takich sytuacjach będzie wydawana odrębna decyzja tylko w sprawie odszkodowania (wywłaszczenie bowiem już nastąpiło), na co obecnie obowiązujące przepisy nie zezwalają. Propozycja ta pozwoli na rozwiązywanie konkretnych występujących problemów i umożliwi w ww. przypadkach realizację konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" (zmiana 76 do art. 129) - Sejm RP IV kadencji, Nr druku: 1421.

W judykaturze wyrażono słuszny pogląd, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie zawęża podstaw prawnych, na jakich może dojść do pozbawienia praw do nieruchomości, co pozwala brać pod uwagę szeroki zakres przypadków ale nie jest on jednocześnie normą upoważniającą bezpośrednio do wydania aktu o odszkodowaniu (por. wyrok NSA z 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 4107/18, wyrok NSA z 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 632/21).

Należy także zwrócić uwagę, że przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Nie jest samoistną podstawą do ustalenia odszkodowania, ale materialnoprawny obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych i obowiązujących podstaw prawnych, zwłaszcza w przypadkach ujętych w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przepis ten stanowi podstawę do przyznania odszkodowania za już dokonane pozbawienie prawa do nieruchomości i tym samym może być on stosowany do spraw zaszłych, w których doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. Przepis ten "uaktualnia" regulacje prawne, które przewidywały przyznanie odszkodowania za odjętą nieruchomość, a do wydania aktu o odszkodowaniu nie doszło. Obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych podstaw prawnych, zatem ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli przepisy prawa przewidują i przewidywały przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości. W każdym przypadku należy zatem ocenić, czy pozbawienie prawa przed wejściem w życie u.g.n. nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości na cel publiczny (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2011/20).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy szczególnego podkreślenia wymaga, że dla zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanu, jaki zaistniał w przeszłości, konieczne jest by nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania mimo, że obowiązujące w tej dacie przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania. Ponadto taki obowiązek musi również wynikać z przepisów, które obecnie obowiązują. W każdym zatem przypadku należy m.in. ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie u.g.n. nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości pod cel publiczny. W sytuacji zatem, gdy utrata własności nieruchomości następowała w oparciu o przepis, który przewidywał przejęcie jej na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, nie można do skutków takiego przejęcia stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (por. wyrok NSA z 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2472/17, wyrok NSA z 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 624/11).

Ponadto należy zaakcentować, że pozbawienie prawa do nieruchomości (wywłaszczenie) bez odszkodowania, to jednak tylko jedna z przesłanek określonych w art.129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Z przepisu tego wynika jeszcze jeden warunek, a mianowicie aby obowiązujące obecnie przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania. W tej części przepis ma wyraźnie charakter blankietowy, nakazując wskazanie normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym (por. wyrok NSA z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 845/21).

Wychodząc z powyższych założeń Sąd stwierdza, że skoro materialnoprawną podstawę decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z [...] lipca 1967 r., mocą której przejęto na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości należącej do J. M., stanowił przepis art. 11 u.t.b.d.j., który nie dawał podstaw do uzyskania odszkodowania, prawnej możliwości przyznania rekompensaty za wywłaszczenie należałoby poszukiwać w obecnie obowiązujących przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. Godzi się jednak zauważyć, że przepisy te nie przewidują jednakże możliwości ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą w trybie art. 11 u.t.b.d.j. Zgodnie bowiem z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach, ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Ustawodawca nie przewidział natomiast odpowiedniego zastosowania przepisów Rozdziału 5 działu III u.g.n. (w tym art. 128 u.g.n.) "Odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie ustawy o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach.

Oznacza to, że obowiązujące aktualnie przepisy, pomimo że przewidują możliwość zwrotu nieruchomości przejętej przez państwo w trybie art. 11 u.t.b.d.j., nie dają podstawy ustalenia odszkodowania za tę nieruchomość (por. wyrok NSA z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 820/21).

Mając zatem na względzie, że w sytuacji, gdy utrata własności nieruchomości następowała w oparciu o przepis, który przewidywał przejęcie jej na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, nie można do skutków takiego przejęcia stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 624/11), za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Odnosząc się do powołanego przez skarżące przepisu art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, abstrahując od faktu, że sama Konwencja w stosunku do Polski weszła w życie dopiero w dniu 19 stycznia 1993 r., wyznaczając granice ingerencji państw w prawo własności poprzez formułowanie zasad: poszanowania mienia, pozbawienia mienia i korzystania z prywatnej własności w interesie publicznym - jak przyjmuje się w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - chroni prawo do korzystania i poszanowania mienia, a nie prawo do jego nabywania (vide: np. orzeczenie ETPCz z 13 czerwca 1979 r. w sprawie Marckx vs Belgia, wyrok ETPCz z 23 listopada 2000 r. nr 25701/94 Król Grecji vs Grecja). Podobnie sytuacja przedstawia się w przypadku Karty Praw Podstawowych UE, która zawiera zbiór fundamentalnych praw człowieka i obowiązków obywatelskich. Karta ta została przy tym uchwalona dopiero w dniu 7 grudnia 2000 r., zaś przepis jej art.17 w swej treści odnosi się uprawnień w stosunku do mienia (i jego ochrony), ale nabytego zgodnie z prawem. Trudno zatem z treści wskazanych przepisów, zawartych przez oba ww. akty prawne, wywodzić materialnoprawne źródła dla postulowanego przez skarżące uprawnienia do przyznania im przedmiotowego odszkodowania. Przepisy Konstytucji RP zaś są przepisami o charakterze ogólnym i stanowią wzorzec dla oceny wszystkich aktów prawnych obowiązujących w Polsce. Wśród przepisów tych wyróżniają się zwłaszcza przepisy mające rangę zasad konstytucyjnych. Jedną z tych zasad jest zasada nadrzędności Konstytucji RP, która wyraża się w tym, że organy państwa są obowiązane do uszczegółowiania przepisów konstytucyjnych w aktach niższego rzędu oraz że akty te nie będą sprzeczne z Konstytucją. W związku z tym, w ocenie składu orzekającego, brak było podstaw do przyjęcia tezy, jakoby przepisy Konstytucji RP z 1997 r. mogły być zastosowane do stanu prawnego wytworzonego przez nieobowiązujący już akt prawny, który pochodził z okresu, w którym w Polsce panował tzw. "ustrój socjalistyczny" oraz by przepisy art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji RP mogły być w takiej sytuacji samodzielną podstawą dla konkretnego uprawnienia majątkowego danej osoby. Podstawą takiego uprawnienia mógłby by być bowiem jedynie obecnie obowiązujący przepis ustawowy (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1516/21).

W związku z powyższym za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2, art. 91 ust. 1 i 2 w zw. z art. 241 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1.

W kontekście poczynionych powyżej rozważań stwierdzić zatem należy, że organy obu instancji słusznie uznały, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 105 § 1 k.p.a., a wobec tego postępowanie powinno być umorzone.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiekolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że bezprzedmiotowość, o której mowa w tym przepisie, oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Zachodzi ona zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania. Bezprzedmiotowość może mieć charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy. Zawsze jednak oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Organ umarza więc postępowanie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego i do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Przyjmuje się także, że istota bezprzedmiotowości postępowania polega na nastąpieniu takiego zdarzenia prawnego lub faktycznego, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy (por. wyrok NSA z 6 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 818/20, i powołane tam orzecznictwo; wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 2078/19).

Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu - organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga sprawy co do istoty, jest więc orzeczeniem formalnym kończącym sprawę bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia i jest wyjątkiem, który należy traktować jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 lipca 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 2771/19).

Skoro zatem, jak już wyżej wskazano, brak było podstaw prawnych do ustalenia i wypłaty skarżącym odszkodowania za 33% nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa, to organy zasadnie zastosowały w sprawie art. 105 § 1 k.p.a. i na tej podstawie umorzyły postępowanie w sprawie. Tym samym zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Za bezzasadny uznać należy także zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu organy w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i na jego podstawie oceniły, że brak było podstaw prawnych do ustalenia i wypłaty skarżącym odszkodowania. Ustalenia te i stosowna ocena znalazły swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które spełnia wszelkie wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

W podsumowaniu przeprowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organy zgromadziły w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy, który należycie oceniły, dokonując (bez istotnego naruszenia przepisów postępowania) prawidłowych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego, dokonując ich prawidłowej wykładni.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.