Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 164/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 70b
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: par. 10 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 113 poz 988
law: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu.
article: art. 2, 32 i 178
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 70 b ust. 1-3 i 5-7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), Naczelnik Wydziału Edukacji, Zdrowia i Pomocy Społecznej Urzędu Miejskiego w L., działający z upoważnienia Burmistrza L., odmówił przyznania pracodawcy: M.N., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą - A z siedzibą w L. przy ul. [...], dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika M.W. (ur. [...]), zamieszkałego w L. przy ul. [...], poniesionych w okresie od [...] do [...].

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, iż złożony przez stronę wniosek nie spełniał wymogów formalnych zdefiniowanych w art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Powołując się na treść § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988 z późn. zm.) organ stwierdził, iż wnioskodawca nie przedłożył dokumentu poświadczającego posiadane kwalifikacje zawodowe. Przedłożone przez niego świadectwo ukończenia technikum zawodowego nie stanowi bowiem dokumentu równorzędnego, wobec wymaganego według wspomnianego rozporządzenia "świadectwa dojrzałości". Jednocześnie też, tytuł mistrza, a więc kwalifikacje, o których mowa w art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty, uzyskał dopiero z dniem [...]. Zdaniem organu, oznacza to, że w dniu zawarcia umowy z młodocianym pracownikiem tj. dnia [...], wnioskodawca nie posiadał uprawnień wymaganych wskazanymi powyżej przepisami, a tym samym nie spełniał przesłanek skutecznego ubiegania się o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

W odwołaniu M.N. zakwestionował rozstrzygnięcie zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej podnosząc, że rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu w zakresie, w jakim wprowadza wymóg posiadania świadectwa dojrzałości jest niezgodne z art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Mianowicie zawarta w tym przepisie delegacja ustawowa upoważnia jedynie do określenia kwalifikacji do prowadzenia praktycznej nauki zawodu. Świadectwo dojrzałości nie potwierdza posiadania takich kwalifikacji, w przeciwieństwie do świadectwa ukończenia danej szkoły i stażu pracy. Stanowisko organu pierwszej instancji co do wymagań stawionych instruktorom praktycznej nauki zawodu narusza również zasadę równości, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Odwołujący zwrócił uwagę, iż świadectwo dojrzałości potwierdza jedynie posiadanie wiedzy ogólnej, a świadectwo ukończenia szkoły np. technikum i uzyskanie tytułu mistrzowskiego przesądza o posiadaniu kwalifikacji zawodowych. Wskazał również trzy wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, które prezentują przestawione przez niego stanowisko, tj.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 07 kwietnia 2009 r. o sygn. akt II SA/Op 29/09; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 sierpnia 2009 r. o sygn. akt II SA/Go 353/09; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 września 2009 r. o sygn. akt II SA/Bd 492/09 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., postanowiło utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy powołał treść art. 70b ust. 1, ust. 2 i ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Na podstawie, którego dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. Tak więc, aby podmiot uzyskał dofinansowanie kosztów nauki zawodu młodocianego muszą zachodzić łącznie wszystkie warunki. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, iż został spełniony drugi z warunków. Otóż młodociany pracownik M.W. w dniu [...] przystąpił do egzaminu i uzyskał świadectwo czeladnicze z wynikiem pozytywnym. Organ w związku z tym za bezsporną uznał okoliczność ukończenia przez młodocianego nauki zawodu i uzyskania tytułu czeladnika, jak również złożenia przez odwołującego wniosku o dofinansowanie w terminie, określonym art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Natomiast w sprawie nie została spełniona przesłanka sprowadzająca się do posiadania przez pracodawcę (lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy albo osobę zatrudnioną u pracodawcy) odpowiednich kwalifikacji - sprecyzowanych w odrębnych przepisach, tj. w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. Nr 60, poz. 278 z późn. zm.) oraz w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu. Organ odwoławczy analizując akta sprawy uznał, iż umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została podpisana z młodocianym pracownikiem w dniu [...]. Strony tej umowy określiły, iż początek nauki zawodu rozpocznie się od dnia [...], ale odwołujący uzyskał tytuł mistrza w zawodzie monter elektronik urządzeń radiowo-telewizyjnych dopiero w dniu [...]. Oznacza to, że w chwili rozpoczęcia nauki zawodu młodocianego nie posiadał tytułu mistrza w zawodzie, dlatego też oceny jego uprawnień do wykonywania obowiązków instruktora praktycznej nauki zawodu należy dokonywać przez pryzmat § 10 ust. 5 powołanego rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu. Nie ulega wątpliwości, iż odwołujący oprócz ukończonego kursu pedagogicznego legitymuje się świadectwem ukończenia Technikum Zawodowego w T., na podstawie którego uzyskał tytuł technika telekomunikacji o specjalności [...]. Jednakże, w chwili rozpoczęcia nauki zawodu młodocianego pracownika, nie posiadał uprawnień do bycia instruktorem praktycznej nauki zawodu z tej racji, iż nie posiadał świadectwa dojrzałości technikum (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 07 kwietnia 2009 r. o sygn. akt II SA/Op 29/09., Lex nr 494330). Nie ulega bowiem wątpliwości, że świadectwo ukończenia technikum należy odróżnić od świadectwa dojrzałości technikum. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że podmiot ubiegający się o dofinansowanie winien posiadać uprawnienia do szkolenia uczniów już w chwili rozpoczęcia praktycznej nauki zawodu młodocianego pracownika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt II FSK 496/07, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W tym miejscu odwołał się też do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2008 r. sygn. akt IV SA/G1 426/08 (publ. Lex nr 494341), który odniósł się do założeń ustawodawcy przy formułowaniu przedmiotowych uregulowań. Otóż: "Celem całego systemu kształcenia zawodowego młodocianych jest zapewnienie im takich warunków, które pozwalają im na zgłębienie praktyki danego zawodu pod okiem doświadczonego, spełniającego dokładnie określone warunki instruktora. W tym też celu prawodawca ukształtował bardzo wyraźne i restrykcyjne zasady jakie musi spełniać osoba, która chce nabyć uprawnienia do kształcenia młodocianych pracowników w danym zawodzie. Ustawodawca powołał do życia instytucję instruktora praktycznej nauki zawodu, aby zapewnić prawidłowy tok szkolenia młodocianego pracownika. Poza wszelkim sporem pozostaje fakt, iż osoba prowadząca szkolenie powinna się legitymować odpowiednimi kwalifikacjami oraz posiadać takie doświadczenie zawodowe, aby w prawidłowy sposób ukształtować zawodowo przyszłego rzemieślnika. Osoba ta powinna posiadać takie uprawnienia w momencie wyznaczenia ją jako instruktora praktycznej nauki zawodu." (cytat). Wynika stąd, że ustawodawca wymaga, aby młodociany w całym okresie nauki pozostawał pod nadzorem osoby posiadającej wymagane uprawnienia. Nie dotrzymanie tego warunku skutkuje odmową przyznania dofinansowania. Odnosząc się do twierdzeń odwołania o niezgodności § 10 ust. 5 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP należy stwierdzić, że: "(...) organy administracji publicznej związane są całością porządku prawnego, o tyle nie mogą odstępować od stosowania przepisów ustawowych, bądź aktów wykonawczych, powołując się bezpośrednio na przepisy Konstytucji. Nie są też uprawnione do rozstrzygania w sprawie zgodności z Konstytucją przepisów ustaw oraz innych aktów normatywnych i nie mogą odmówić zastosowania w sprawie przepisu ze względu na jego niekonstytucyjność." (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 07 kwietnia 2009 r. o sygn. akt II SA/Op 29/09, Lex nr 494330). Identyczne stanowisko zostało również wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 sierpnia 2009 r. o sygn. akt II SA/Go 353/09 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dlatego też organ pierwszej instancji, jak i Kolegium zobligowane jest do stosowania obowiązujących przepisów prawa rangi ustawy i niższych, jak rozporządzenie. Oznacza to, że zarzut o niezgodności powołanych przepisów z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP nie mógł wpłynąć na rozstrzygnięcie organu administracji. Inne podejście do wymogu posiadania przez instruktora praktycznej nauki zawodu zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 22 września 2009 r. o sygn. akt II SA/Bd 492/09 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd uznał, że przepis § 10 ust. 5 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu należy interpretować przy uwzględnieniu nomenklatury obowiązującej w czasie ukończenia technikum zawodowego. Zdaniem tegoż Sądu uzyskanie świadectwa ukończenia takiego technikum jest równoznaczne z uzyskaniem świadectwa dojrzałości technikum, gdyż zgodnie z ustawą obowiązującą w chwili wydania świadectwa technikum zawodowego, a konkretnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania (Dz. U. Nr 32, poz. 160 z późn. zm.) technika zawodowe i licea zawodowe zapewniały przygotowanie do wykonywania funkcji technika lub równorzędnych oraz wykształcenie ogólne niezbędne do podjęcia studiów wyższych. Zdaniem Kolegium, z taką interpretacją nie można się zgodzić, gdyż również obowiązujące w ówczesnym czasie przepisy rozróżniały świadectwo ukończenia szkoły średniej od świadectwa dojrzałości. Świadczy o tym m. in. nieobowiązujący już przepis art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 1985 r. Nr 42, poz. 201 z późn. zm.). Spełnienie odpowiednich wymogów w trakcie trwania nauki zawodu nie pozwala przy tym na skuteczne podjęcie starań o dofinansowanie kosztów kształcenia, bowiem zgodnie z przywołanymi wcześniej przepisami obowiązek dysponowania odpowiednimi kwalifikacjami dotyczy całego okresu przygotowania zawodowego. Tym samym też organ odwoławczy uznał, że skoro w dacie zawarcia umowy o naukę zawodu z młodocianym tj. [...], jak również w dacie rozpoczęcia nauki zawodu z dniem [...], odwołujący nie miał tytułu mistrza w zawodzie monter elektronik urządzeń radiowo-telewizyjnych (uzyskał go dopiero w dniu [...]) i nie spełniał wymogów z § 10 ust. 5 pkt 1 przywołanego rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu, gdyż nie legitymował się świadectwem dojrzałości technikum (miał tylko świadectwo ukończenia Technikum Zawodowego w T.), to wydana w sprawie decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.

Skargę na opisaną powyżej decyzję organu odwoławczego wniósł M.N. zaznaczając, że interpretacja przepisów art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty i § 10 ust. 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu dokonana przez organ odwoławczy jest niewłaściwa i narusza zasadę częściowej rekompensaty kosztów kształcenia zawodowego młodocianych oraz konstytucyjną zasadę słuszności i sprawiedliwości wyrażoną w art. 2 i 32 Konstytucji RP przy rozstrzyganiu ustawowo zagwarantowanych praw obywatela w oparciu o § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 3 lutego 2006 r. w sprawie uzyskiwania i uzupełniania przez osoby dorosłe wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych (Dz. U. Nr 31 poz. 216). Zdaniem skarżącego, nie można poprzestać w niniejszym przypadku na literalnej wykładni przepisu § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu w oderwaniu od przepisów ustawy o systemie oświaty oraz Konstytucji RP. Przepis ten, w zakresie, w jakim wprowadza w stosunku do instruktorów praktycznej nauki zawodu wymóg posiadania świadectwa dojrzałości, jest niezgodny z ustawą o systemie oświaty. Warunek posiadania świadectwa dojrzałości nie ma związku z tą ustawą w zakresie, w jakim określa ona kwalifikacje osób prowadzących praktyczną naukę zawodu. Stanowiący podstawę prawną wydania rozporządzenia przepis art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty wyraźnie daje uprawnienie do określenia w akcie podustawowym jedynie kwalifikacji wymaganych od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu. O ile, należy zgodzić się, że określone w § 10 ust. 5 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu odpowiednie przygotowanie pedagogiczne potwierdza kwalifikacje do nauczania, a określony w jego punkcie 1 staż pracy przesądza o kwalifikacjach w praktycznym wykonywaniu zawodu, o tyle stwierdzić trzeba, że świadectwo dojrzałości żadnych kwalifikacji zawodowych nie określa. Jako że jego uzyskanie w żadnej mierze nie pozostaje w związku z nauką zawodu, wprowadzenie wymogu jego posiadania uznać tym samym należy za dodatkowy warunek, obok posiadania odpowiednich kwalifikacji, ustalenia którego, ustawodawca nie przewidział w art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Zauważyć przy tym należy, iż pracodawcy będący "instruktorami praktycznej nauki zawodu", nie są nauczycielami i nie został przewidziany w stosunku do nich wymóg spełnienia kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. W świetle powyższego, powołany przepis § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu, w zakresie, w jakim wprowadza wymóg posiadania świadectwa dojrzałości technikum w stosunku do "instruktorów praktycznej nauki zawodu", którzy uzyskali kwalifikacje zawodowe na skutek ukończenia technikum, stawia ich w nierównej sytuacji w stosunku do innych osób, o których mowa w tym przepisie, jak i określonych w § 10 ust. 4 tego samego rozporządzenia, pracodawców posiadających tytuł mistrza w zawodzie. Godzi tym samym w ich konstytucyjne prawo do równego traktowania określone w art. 32 w związku z art. 2 Konstytucji RP, poprzez ograniczenie uprawnienia osób mających kwalifikacje zawodowe, uzyskane po ukończeniu technikum, do prowadzenia praktycznej nauki zawodu, w związku z wprowadzeniem w zakresie tej kategorii osób wymogu posiadania świadectwa dojrzałości. Wynikająca z art. 32 Konstytucji zasada równości wobec prawa, stanowi jedno z podstawowych praw jednostki w demokratycznym państwie prawa, przejawiające się w równym traktowania przez władze publiczne. Jako niepodlegająca jakimkolwiek ograniczeniom realizowana winna być przez organy także na etapie stanowienia porządku prawnego. Z zasady tej wynika zaś nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Oznacza to, że wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary bez zróżnicowań dyskryminujących, czy faworyzujących. Jak stwierdził w jednym ze swych wyroków Trybunał Konstytucyjny: "wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych musi zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach" (cytat). Argumenty te ujął Trybunał w orzeczeniu z 3 września 1996 r., sygn. K. 10/96 następująco - muszą one mieć: po pierwsze, charakter relewantny, a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści. Innymi słowy, wprowadzane zróżnicowania muszą mieć charakter racjonalnie uzasadniony. Nie wolno ich dokonywać według dowolnie ustalonego kryterium. Po drugie, argumenty te muszą mieć charakter proporcjonalny, a więc waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie sytuacji adresatów normy, musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych. Po trzecie, argumenty te muszą pozostawać w jakimś związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (...) jedną z takich zasad konstytucyjnych jest zasada sprawiedliwości społecznej. Różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych ma więc znacznie większe szanse uznania za zgodne z Konstytucją, jeżeli pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej lub służy urzeczywistnianiu tych zasad. Zostaje ono natomiast uznane za niekonstytucyjną dyskryminację (uprzywilejowanie), jeżeli nie znajduje podtrzymania w zasadzie sprawiedliwości społecznej. W tym sensie zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej w znacznym stopniu nakładają się na siebie" (por. wyrok TK z dnia 12 września 2000 r., sygn. akt K 1/00). Mając na względzie przedstawione stanowisko prezentowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, uznać należy, że unormowanie § 10 ust. 5 pkt 1 wskazanego rozporządzenia, określając wymóg posiadania świadectwa dojrzałości przez pracodawców, którzy uzyskali kwalifikacje zawodowe w związku z ukończeniem technikum, narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w przepisie art. 32 Konstytucji RP, albowiem różnicuje w prawie do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje zawodowe, w zawodzie stanowiącym przedmiot nauczania praktycznego. Kierując się przytoczonymi argumentami, odpowiednio do powołanej regulacji stwierdzić należy, iż w odniesieniu do wskazanej grupy pracodawców uzyskanie świadectwa dojrzałości stanowi dodatkowy wymóg, którego nie przewidziano w odniesieniu do innych grup osób, określonych w § 10 ust. 4 i § 10 ust. 5 pkt 1 powołanego rozporządzenia, a który to nie ma żadnego związku z uzyskaniem kwalifikacji zawodowych. Świadectwo dojrzałości stanowi potwierdzenie zdania egzaminu maturalnego sprawdzającego wiadomości i umiejętności poziomu wykształcenia ogólnego. Nie istnieje jakikolwiek związek pomiędzy uzyskaniem świadectwa dojrzałości, a celem i założeniami kształcenia w zakresie praktycznej nauki zawodu. Celem tym jest przygotowanie praktyczne do wykonywania określonego zawodu lub pracy. Posiadanie świadectwa dojrzałości technikum przez osoby prowadzące przygotowanie zawodowe nie znajduje zatem żadnego racjonalnego uzasadnienia. Przede wszystkim, nie wynika z założeń i celów systemu oświaty w zakresie kształcenia i praktycznej nauki zawodu. Określając w art. 9 ustawy o systemie oświaty charakter i rodzaje szkół, ustawodawca wprowadził wyraźne rozróżnienie pomiędzy uzyskaniem kwalifikacji zawodowych, a świadectwem dojrzałości i szczegółowo uregulował tryb ich uzyskania w przepisach podustawowych. Jednocześnie też, przyznanie w § 10 ust. 4 uprawnienia do praktycznej nauki zawodu instruktorom posiadającym tytuł mistrza potwierdza, że uprawnienie to nie jest zależne od posiadania potwierdzenia odpowiedniego wykształcenia ogólnego, lecz zasadniczym kryterium w tym zakresie jest posiadanie kwalifikacji zawodowych. Kwalifikacje te w przypadku technikum uzyskać natomiast można, zgodnie z ustawą o systemie oświaty, zdając egzamin po ukończeniu technikum, bądź też w myśl ustawy o rzemiośle zdając egzamin na tytuł mistrza. Dostrzec przy tym trzeba, iż tytuł mistrza może uzyskać zarówno osoba, która ukończyła technikum tj. posiadająca wykształcenie średnie, jak i posiadająca wykształcenie zasadnicze zawodowe. Nadto, przepis art. 70 b ustawy o systemie oświaty wskazuje na konieczność posiadania kwalifikacji zawodowych wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określonych w odrębnych przepisach. Z kolei przez kwalifikacje zawodowe rozumieć przyjdzie układy wiadomości i umiejętności niezbędne do wykonywania zadań zawodowych wynikających z opisu zawodu (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 3 lutego 2006 r. w sprawie uzyskiwania i uzupełniania przez osoby dorosłe wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych - Dz. U. Nr 31 poz. 216). Ustawodawca nie przewidział możliwości określenia w drodze rozporządzenia, poza kwalifikacjami, dodatkowych wymogów, których spełnienie byłoby konieczne do prowadzenia nauki zawodu. Powyższe stanowisko prezentuje orzecznictwo sądowe (np. wyrok WSA w Opolu z dnia 7 kwietnia 2009 r. o sygn. akt II SA/Op 29/09; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim o sygn. akt II SA/Go 353/09 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 września 2009 r. o sygn. akt II SA/Bd 492/09 - publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA). W uzupełnieniu powyższego należy zwrócić jednocześnie uwagę, iż skarżący jako pracodawca posiada zarówno przygotowanie pedagogiczne (potwierdzone zaświadczeniem o ukończeniu kursu nr [...] z dnia [...], wydane przez Zakład Doskonalenia Zawodowego w K.), jak i wymagany staż pracy (potwierdzony we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] z dnia [...] z datą rozpoczęcia działalności [...]) oraz tytuł mistrza. Podsumowując skargę skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów prawa oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, przywołując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Przeprowadzona w niniejszej sprawie, kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że pomimo legalności działań organów rozpoznających sprawę, zaskarżony akt nie odpowiada wymogom prawa.

Argumentując ocenę dokonaną przez Sąd, w pierwszej kolejności odnieść się należy do założeń i podstawowych zasad sytemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej znajdujących wyraz w Konstytucji RP. W myśl normy wyrażonej w art. 8 Konstytucji, jako akt normatywny zajmuje ona nadrzędną pozycję w systemie źródeł obowiązującego prawa. Stosownie do tego dostrzec trzeba, iż wyznaczając m.in. fundamentalne zasady ustroju państwa, w art. 2 określa, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Oznacza to między innymi, iż byt prawny organów państwa oparty jest na prawie, które określając kompetencje organów, jednocześnie wyznacza granice ich działania. Takie rozumienie założenia demokratycznego ustroju potwierdza też art. 7 Konstytucji, zgodnie z którym organy władzy publicznej obowiązane są działać na podstawie i w granicach prawa. Przepis ten wyraźnie statuuje zasadę legalizmu, w myśl której, organy mogą działać tylko tam i o tyle, o ile prawo je do tego upoważnia. Zasada ta, znajduje wyraz także w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Źródła prawa powszechnie obowiązującego określa sama Konstytucja RP. Według jej art. 87 do źródeł tych zalicza się: Konstytucję, ustawy, rozporządzenia, ratyfikowane umowy międzynarodowe, a także akty prawa miejscowego ustanowione na obszarze ich działania przez właściwe organy publiczne. Dostrzec jednak trzeba, że o ile organy administracji publicznej związane są całością porządku prawnego, o tyle nie mogą odstępować od stosowania przepisów ustawowych, bądź aktów wykonawczych, powołując się bezpośrednio na przepisy Konstytucji. Nie są też uprawnione do rozstrzygania w sprawie zgodności z Konstytucją przepisów ustaw oraz innych aktów normatywnych i nie mogą odmówić zastosowania w sprawie przepisu ze względu na jego niekonstytucyjność. W tym zakresie, mogą jedynie wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego ze stosownym wnioskiem o stwierdzenie zgodności przepisu z Konstytucją, jeśli są do tego uprawnione na mocy art. 191 Konstytucji RP, bądź wystąpić do podmiotu posiadającego uprawnienie w tym zakresie o skorzystanie z posiadanego przez niego prawa złożenia takiego wniosku. Natomiast w orzecznictwie administracyjnym i doktrynie jest już ugruntowane stanowisko, że sądy administracyjne są uprawnione do dokonywania samodzielnej oceny, czy akt normatywny niższego rzędu niż ustawa jest zgodny z Konstytucją lub ustawą. W razie stwierdzenia niezgodności Sąd jest uprawniony do odmowy zastosowania spornego aktu prawnego w rozstrzyganej sprawie. Pogląd taki znajduje oparcie w konstytucyjnej zasadzie wyrażonej w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którą sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom. Zaznaczyć jednak trzeba, iż Sąd władny jest odmówić zastosowania przepisu w konkretnej rozstrzyganej sprawie, ale nie decyduje o dalszym bycie prawnym zakwestionowanego aktu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lutego 2007r. o sygn. akt I OSK 414/06 podkreślił, iż: "Sądy administracyjne są uprawnione do badania zgodności podustawowych aktów normatywnych z ustawą i Konstytucją. Stwierdziwszy taką niezgodność obowiązane są do odmowy zastosowania w sprawie takiego aktu wykonawczego." (por. także A. Kabat w: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pod red. K. Działochy, Wydawnictw Sejmowe, Warszawa 2005, str. 95; R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego, Warszawa 2008, str. 26; postanowienie NSA z dnia 20 maja 2008 r. o sygn. akt I FZ 12/08, OSP z 2009 r., nr 5, poz. 51).

Przechodząc od powyższych rozważań na grunt przedmiotowej sprawy wskazać trzeba, że prawidłowo organy, rozpoznając sprawę na podstawie art. 70b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą, uwzględniły regulację § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988 z późn. zm.) i na tej podstawie odmówiły przyznania skarżącemu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, z uwagi na nie legitymowanie się przez niego świadectwem dojrzałości technikum, w okresie od zawarcia umowy z młodocianym do czasu uzyskania tytułu mistrza. Jednakże w ocenie tut. Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie nie zasługuje na akceptację z uwagi na to, że godzi w wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadę demokratycznego państwa prawa, z której wynika miedzy innymi poszanowanie wolności i praw jednostki. Jedną z podstawowych zasad realizacji praw jednostki w myśl art. 32 Konstytucji jest zasada równości wobec prawa.

Zdaniem Sądu, wprowadzenie w powoływanym rozporządzeniu, w stosunku do instruktorów praktycznej nauki zawodu, którzy tak jak skarżący ukończyli technikum uzyskując kwalifikacje zawodowe, wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, wskazanego w § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia (o treści obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji), nie znajduje uzasadnienia w przewidzianym ustawą o systemie oświaty celu instytucji, jaką jest praktyczna nauka zawodu i co zasadnicze w ujęciu wykładni systemowej, narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Wskazać przede wszystkim trzeba, iż celem praktycznej nauki zawodu w ramach przygotowania zawodowego na gruncie ustawy o systemie oświaty, jest zdobycie umiejętności i kwalifikacji zawodowych w określonej dziedzinie. W tym też kierunku powinno odbywać się kształcenie. Z celu, w jakim prowadzona jest praktyczna nauka zawodu oraz istoty tej instytucji wynika natomiast, iż zajęcia powinny prowadzić osoby posiadające kwalifikacje w danym zawodzie. Delegacja do określenia w drodze rozporządzenia kwalifikacji wymaganych od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu oraz przysługujących im uprawnień, zawarta została w art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty.

Dostrzec przy tym trzeba, iż ustawodawca nie przewidział możliwości określenia w drodze rozporządzenia, poza kwalifikacjami, dodatkowych wymogów, których spełnienie byłoby konieczne do prowadzenia nauki zawodu. Mając na uwadze cel ustawy w zakresie kształcenia zawodowego przez "kwalifikacje", o których mowa w art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty rozumieć z kolei należy potwierdzenie posiadania wiedzy i umiejętności do wykonywania danego zawodu.

Stosownie do tego wskazać też przyjdzie, że uzyskanie kwalifikacji zawodowych, umożliwia, w myśl ustawy o systemie oświaty bądź to ukończenie jednej ze szkół ponadgimnazjalnych wskazanych w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. a, d, f, g ustawy o systemie oświaty, ukończenie szkoły w ramach systemu szkolnictwa wyższego, czy też wreszcie w przypadku rzemieślników, stosownie do przepisów ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979 z późn. zm.) zdanie egzaminu na tytuł czeladnika lub mistrza. W przypadku absolwentów szkół wymienionych w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. a, d, f, g ustawy o systemie oświaty kwalifikacje te potwierdza dyplom, którego uzyskanie wiąże się z konieczności zdania egzaminu. Egzamin ten przeprowadzany jest na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562 z późn. zm.), które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o tym samym tytule z dnia 7 września 2004 r. (Dz. U. Nr 199, poz. 2046 z późn. zm.), poprzedzone z kolei rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 marca 2001 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 29, poz. 323 z późn. zm.). Wszystkie te aktu wykonawcze regulując kwestie dotyczące uzyskania dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe wskazują (odpowiednio § 109, § 103 i § 92), że egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe stanowi formę oceny poziomu opanowania wiadomości i umiejętności z zakresu danego zawodu, a przeprowadzany jest dla zasadniczych szkół zawodowych, techników, techników uzupełniających i szkół policealnych. Jednocześnie też akty te odrębnie regulują kwestie dotyczące egzaminu maturalnego, którego zaliczenie jest koniecznym warunkiem uzyskania świadectwa dojrzałości, stanowiącego jednocześnie dowód jego zdania i uprawniającego do kontynuowania nauki w ramach szkolnictwa wyższego. Wyraźnie przy tym wskazują (odpowiednio § 53, § 50 i § 39), że egzamin ten jest formą oceny wiadomości i umiejętności poziomu wykształcenia ogólnego. Zatem ma on zupełnie inny charakter oraz służy sprawdzeniu innych wiadomości i umiejętności, niż w przypadku egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Żaden też przepis tak powołanych aktów wykonawczych, jak i ustawy o systemie oświaty, nie uzależnia zdobycia kwalifikacji zawodowych od zdania egzaminu maturalnego i uzyskania świadectwa dojrzałości. Na gruncie wspomnianej już ustawy o rzemiośle, dowodami potwierdzającymi kwalifikacje zawodowe rzemieślników, tj. osób fizycznych zawodowo wykonujących działalność gospodarczą z udziałem kwalifikowanej pracy własnej, w imieniu własnym i na swój rachunek, przy zatrudnieniu do 50 pracowników (art. 1 i art. 2), w myśl art. 3 ust. 1 tej ustawy, są z kolei:

- dyplom lub świadectwo ukończenia wyższej lub ponadgimnazjalnej szkoły o profilu technicznym bądź artystycznym w zawodzie (kierunku) odpowiadającym dziedzinie wykonywanego rzemiosła,

- dyplom mistrza w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła,

- świadectwo czeladnicze albo tytuł robotnika wykwalifikowanego w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła, a od 1 stycznia 2009 r. również zaświadczenie potwierdzające posiadanie wybranych kwalifikacji zawodowych w zakresie zawodu odpowiadającego danemu rodzajowi rzemiosła.

Mając na uwadze regulacje odnoszące się do dowodów potwierdzających kwalifikacje zawodowe, tak na gruncie ustawy o systemie oświaty, jak i ustawy o rzemiośle podkreślić przede wszystkim trzeba, że w żadnym z przypadków ustawodawca nie uzależnił uzyskania kwalifikacji zawodowych, od uzyskania świadectwa dojrzałości. Świadectwo to, jak już wcześniej wskazano, nie stanowi też potwierdzenia tych kwalifikacji, lecz jedynie dowód zdania egzaminu maturalnego, będącego sprawdzeniem wiedzy ogólnej. Odnosząc się do przepisu § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu, w części stanowiącej podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji, w granicach niniejszej sprawy w ocenie Sądu uznać należało, iż wprowadzając nim w stosunku do pracodawców będących instruktorami praktycznej nauki zawodu, nie mających tytułu mistrza, lecz legitymujących się tytułem zawodowym uzyskanym wskutek ukończenia technikum, tj. szkoły, o której mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. d i f ustawy o systemie oświaty, wymogu posiadania świadectwa dojrzałości - przekracza delegację ustawową. Stanowiący podstawę prawną wydania rozporządzenia przepis art. 70 ust. 4 ustawy wyraźnie bowiem daje uprawnienie do określenia w akcie podustawowym jedynie kwalifikacji wymaganych od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu. O ile zatem należy zgodzić się, że określone w § 10 ust. 5 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu odpowiednie przygotowanie pedagogiczne potwierdza kwalifikacje do nauczania, a określony w pkt. 1 staż pracy przesądza o kwalifikacjach w praktycznym wykonywaniu zawodu, o tyle stwierdzić trzeba, że świadectwo dojrzałości żadnych kwalifikacji zawodowych nie określa. Jako że jego uzyskanie w żadnej mierze nie pozostaje w związku z nauką zawodu wprowadzenie wymogu jego posiadania, uznać tym samym należy za dodatkowy warunek, obok posiadania odpowiednich kwalifikacji, ustalenia którego ustawodawca nie przewidział jednak w art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Ponadto, jak zauważono w treści skargi, pracodawcy będący "instruktorami praktycznej nauki zawodu", nie są nauczycielami i nie został przewidziany w stosunku do nich wymóg spełnienia kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.

W ocenie Sądu zapis § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu, w zakresie, w jakim wprowadza wymóg posiadania świadectwa dojrzałości technikum w stosunku do "instruktorów praktycznej nauki zawodu", którzy uzyskali kwalifikacje zawodowe na skutek ukończenia technikum stawia ich w nierównej sytuacji w stosunku do innych osób, o których mowa w tym przepisie, jak i określonych w § 10 ust. 4 tego samego rozporządzenia, pracodawców posiadających tytuł mistrza w zawodzie. Godzi tym samym w ich konstytucyjne prawo do równego traktowania określone w art. 32 Konstytucji RP.

Należy wskazać, że powyżej zaprezentowany pogląd wyraził już wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyrokach z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 26/10 i z dnia 13 lipca 2010 r. o sygn. akt IV SA/Gl 906/09 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA) oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Op 29/09 (Lex nr 494330). Poglądy te Sąd w składzie tu orzekającym w całości podziela. Potwierdzeniem prawidłowości tego stanowiska jest fakt, że z dniem 29 kwietnia 2010 r. § 10 ust. 5 omawianego rozporządzenia został zmieniony przez § 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 24 marca 2010 r. (Dz. U. Nr 61, poz. 378). Obecnie instruktorzy praktycznej nauki zawodu, o których mowa w ust. 2 pkt 2, niemający tytułu mistrza w zawodzie, powinni posiadać przygotowanie pedagogiczne lub ukończony kurs pedagogiczny, o których mowa w ust. 4, oraz spełniać warunki określone w § 10 ust. 5 rozporządzenia, gdzie odstąpiono od wymogu świadectwa dojrzałości technikum.

W tym miejscy podzielić przyjdzie wywody zawarte w skardze dotyczące zastosowania wynikającej z art. 32 Konstytucji zasady równości wobec prawa, w szczególności w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 września 1996 r. o sygn. akt K 10/96 oraz z dnia 12 września 2000 r. o sygn. akt K 1/00.

Reasumując, w ocenie Sądu uznać należało, iż brak jest związku pomiędzy wprowadzeniem, przepisem § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu, omawianego wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, a wykonaniem ustawy o systemie oświaty w zakresie określenia kwalifikacji osób prowadzących praktyczną naukę zawodu. Tym samym uregulowanie to nie mieści się w granicach delegacji ustawowej z art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Ponadto, powoływany przepis rozporządzenia narusza zawartą w art. 32 Konstytucji RP zasadę równości wobec prawa, poprzez ograniczenie uprawnienia, osób posiadających kwalifikacje zawodowe uzyskane na skutek ukończenia technikum, do prowadzenia praktycznej nauki zawodu, w związku z wprowadzeniem w zakresie tej kategorii osób wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, a przez to stoi w sprzeczności również z art. 2 Konstytucji RP.

Z regulacji art. 178 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którą sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom, wynika dla sądu obowiązek odstąpienia od stosowania przepisów rozporządzenia, które uznaje za sprzeczne z ustawą lub z Konstytucją. W związku z uznaniem, że zastosowany w rozpoznawanej sprawie przepis narusza Konstytucję, Sąd odmówił zatem zastosowania przywołanego przepisu wykonawczego. Jednocześnie dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem, nie mógł stwierdzić legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, skoro naruszenie prawa materialnego doprowadziło do wadliwej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego z wyboru orzeczono, jak w punkcie 2 sentencji, na podstawie art. 200 i art. 209 tej samej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.). Wynagrodzenie to obejmuje kwotę 240,- zł. (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz kwotę 17,-zł. (piętnaście złotych) tytułem zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ administracji publicznej załatwi ją z uwzględnieniem wiążącej oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku.