Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 247/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 3, ust. 4, ust. 11, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2022 roku sprawy ze skargi R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 lutego 2022 roku nr SKO 4115.37.2022 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrany i zobowiązania do zwrotu zasiłku stałego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z 2 lutego 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Zgierz z 2 lutego 2022 r., którą orzeczono o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku stałego przyznanego i wypłaconego na rzecz R. K. w oparciu o decyzję Wójta Gminy Zgierz z 28 stycznia 2020 r., w okresie od dnia 1 grudnia do dnia 31 grudnia 2021 r. w wysokości 360,66 zł oraz ustalono obowiązek zwrotu ww. nienależnie pobranego świadczenia.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z 28 stycznia 2020 r. Wójt Gminy Zgierz przyznał R. K. prawo do zasiłku stałego na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 stycznia 2023 r. W okresie od 1 listopada 2019 r. do dnia 31 stycznia w kwocie 350,50 zł miesięcznie 2020 r., a w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 stycznia 2023 r. w kwocie 645 zł miesięcznie.

Decyzją z 2 lutego 2022 r. organ orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku stałego przyznanego i wypłaconego na rzecz R. K. w oparciu o ww. decyzję w okresie od 1 do 31 grudnia 2021 r. w wysokości 360,66 zł. oraz ustalił obowiązek zwrotu ww. nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w przypadku osoby samotnie gospodarującej prawo do zasiłku stałego ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 719 zł miesięcznie. W sprawie ustalono, iż R.K. uzyskał 19 listopada 2021 r. dochód w postaci zadośćuczynienia w kwocie 5000 zł, który to dochód powinien być uwzględniony przy ustalaniu prawa do świadczeń na ww. okres. Organ dokonał ponownego przeliczenia dochodu - ustalając jego wysokość stosownie do treści art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej - w kwocie 416,66 zł. miesięcznie, jako 1/12 kwoty otrzymanego zadośćuczynienia. W związku z powyższym, Wójt Gminy Zgierz stwierdził, iż zasiłek stały za grudzień winien zostać wypłacony w niższej wysokości. Dodał, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej obowiązujące w grudniu 2021 r. wynosiło 701 zł miesięcznie. Dochód R.K. z listopada 2021 r. (tj. z miesiąca poprzedniego) wyniósł 416,66 zł. Zatem zasiłek stały należny za okres od 1 do 31 grudnia 2021 r. winien być zatem wypłacony w wysokości 284,34 zł. (701 - 416,66), a w konsekwencji kwota 360,66 zł., stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą zasiłku należnego a kwotą wypłaconą, jest kwotą nienależnie pobraną. Mając powyższe na względzie Wójt Gminy Zgierz uznał świadczenie wypłacone w kwocie 360,66 zł. za nienależne i zobowiązał R.K. do jego zwrotu.

W odwołaniu R. K. wskazał, iż decyzja o pozbawieniu go prawa do świadczeń jest nieprawomocna i tym samym żądanie zwrotu świadczenia jest co najmniej przedwczesne. Ponadto spożytkował już otrzymane środki na bieżące potrzeby (zakup nowego łóżka, prywatne wizyty u lekarzy, leki) i obecnie pozostaje bez środków do życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, utrzymując w mocy ww. decyzję wyjaśniło, że R.K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym - zgodnie z orzeczeniem z 20 stycznia 2020 r. W dniu 19 listopada 2021 r. uzyskał jednorazowy dochód w kwocie 5000 zł. - tytułem orzeczonego wyrokiem sądowym w sprawie [...] zadośćuczynienia. Stosownie do treści art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej miesięczny dochód R.K. z tytułu otrzymanego zadośćuczynienia w kwocie 5000 zł. ustalono w wysokości 1/12 tej kwoty, tj. w kwocie 416,66 zł. Zatem dochód R.K. z listopada 2021 r. (tj. miesiąca poprzedzającego) wyniósł 416,66 zł. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w grudniu 2021 r. wynosiło 701 zł. Różnica pomiędzy dochodem strony a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 284,34 zł. i w takiej wysokości świadczenie należne jest za ten okres. W oparciu o decyzję Wójta Gminy Zgierz z 28 stycznia 2020 r. w grudniu 2021 r. wypłacono R.K. kwotę 645 zł., a zatem zasadnie przyjął organ pierwszej instancji, iż kwota 360,66 zł, wypłacona została w sposób nienależny (645 - 284,34), zatem na podstawie art. 98 ustawy, świadczenie podlega zwrotowi. Organ dodał, że obowiązujące przepisy nie dają podstaw do pomniejszenia wysokości uzyskanego dochodu o kwoty obciążeń innych niż wskazane w art. 8 ust. 3 ustawy, w tym również o kwoty wydatków wskazanych przez pełnomocnika - a zatem podniesiony w zakresie tym zarzut uznać należy za chybiony. Nietrafnym jest również zarzut przedwczesności rozstrzygnięcia w przedmiotowym zakresie. Decyzja uchylająca prawo do świadczeń skutkująca uchyleniem prawa do świadczeń od 1 stycznia 2022 r. odnosi się bowiem wyłącznie do świadczeń aktualnie realizowanych, a nie tych, które wypłacono w przeszłości, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.

W skardze R. K. zarzucił naruszenie art. 445 § 1 k.c., w związku z art. 44 § 1 k.c. i art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jego zdaniem w sprawie niniejszej niezasadnym było wliczenie do dochodu kwot uzyskanego zadośćuczynienia w kwocie 10.000 zł oraz odszkodowania w kwocie 700 zł. Wliczenie tych kwot do dochodu zniwelowało bowiem cel przyznanych świadczeń. Wskazuje, iż zadośćuczynienie jest formą odszkodowania, przyznawane jest za doznaną krzywdę i tym samym nie powinno być traktowane jako dochód. Ponadto zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, kwoty zadośćuczynienia zwolnione są z tego podatku. Wobec tego brak jest jakichkolwiek podstaw do wliczania zadośćuczynienia do dochodów jej mocodawcy. Dodatkowo wskazał, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a pozbawienie go prawa do zasiłków w konsekwencji pozbawiło go też możliwości korzystania z leków w cenie ryczałtowej. Z uwagi na liczne schorzenia wymaga zapewnienia możliwości korzystania z opieki medycznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - p.p.s.a. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 - p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszedł do przekonania, że zostały one wydane zgodnie z przepisami obowiązującego prawa.

Istota zawisłego przed sądem sporu sprowadza się do oceny, czy skarżący, pobierając w okresie od 1 grudnia do 31 grudnia 2021 r.. zasiłek stały przyznany mu decyzją Wójta Gminy Zgierz z 28 stycznia 2020 r. w wysokości 645 zł miesięcznie, w ustalonej części 366,66 zł świadczenie to pobrał nienależnie, a jeśli tak, czy zasadne jest zobowiązanie go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej, a także przesłanki kwalifikacji wypłaconych świadczeń jako nienależnie pobranych i żądania ich zwrotu, określa kompleksowo ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. - u.p.s.).

Definicję "świadczenia nienależnie pobranego" zawiera art. 6 pkt 16 u.p.s., stanowiąc, że świadczeniem takim jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Zgodnie z art. 98 u.p.s. świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej , niezależnie od dochodu rodziny.

Na podstawie art 104 ust. 1-3 u.p.s. należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat. Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Jednocześnie zgodnie z art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń.

Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Na podstawie art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. zasiłek w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby z tym, że kwota zasiłku stałego nie może być wyższa niż 719 zł. miesięcznie. Kwota zasiłku stałego zgodnie z art. 37 ust. 3 u.p.s. nie może być niższa niż 30,00 zł. Zweryfikowane kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w grudniu 2021 r. wynosiło 701 zł. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358).

W niniejszej sprawie u podstaw uznania w części pobieranego przez skarżącego zasiłku stałego za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s., legło ustalenie, że skarżący nie poinformował organu, że 19 listopada 2021 r. otrzymał zadośćuczynienie na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Z. z [...] r. w momencie wpływu na konto kwoty 5000 zł. Uczynił to dopiero 12 stycznia 2021 r., po otrzymaniu drugiej transzy zasądzonego zadośćuczynienia, przy okazji wnioskowania o pomoc finansową na styczeń 2023 r., mimo, że wcześniej był wielokrotnie pouczony w kolejnych decyzjach o konieczności informowania organu o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, a także każdorazowo pytany przez pracownika socjalnego, czy już wypłacono mu ww. zadośćuczynienie. Powyższe ustalenia nie są kwestionowane przez stronę i znajdują oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.

Okoliczność ta bezsprzecznie miała wpływ na uprawnienie skarżącego do zasiłku stałego i tym samym uzasadniała weryfikację tego uprawnienia, albowiem w przedmiotowym okresie pobierania zasiłku stałego skutkowała zwiększeniem wysokości dochodu strony, co z kolei przekładało się na zmianę wysokości należnego jej w tym okresie zasiłku.

Jak już wskazano w świetle art. 37 ust. 1 u.p.s. uprawnienie do zasiłku stałego uwarunkowane jest zachowaniem kryterium dochodowego odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej lub osoby gospodarującej w rodzinie. Z kolei wysokość zasiłku stałego – w myśl ust. 2 ww. artykułu – stanowi różnicę między kryterium dochodowym odpowiednio osoby samotnie gospodarującej lub osoby gospodarującej w rodzinie, a dochodem tej osoby, z tym że nie może być niższa niż 30 zł (ust. 3).

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 11 u.p.s.., w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Z niekwestionowanych ustaleń wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym - zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2020 r. W dniu 19 listopada 2021 r. uzyskał jednorazowy dochód w kwocie 5000 zł. - tytułem orzeczonego wyrokiem sądowym w sprawie [...] zadośćuczynienia.

Słusznie zatem organy stosownie do treści art. 8 ust. 11 miesięczny dochód R.K. z tytułu otrzymanego zadośćuczynienia w kwocie 5000 zł. ustaliły w grudniu 2021 r. w wysokości 1/12 tej kwoty, tj. w kwocie 416,66 zł, uwzględniając regulacje zawarta w art. 37 ust. 2 u.p.s. W niniejszej sprawie dochód skarżącego z listopada 2021 r. (tj. miesiąca poprzedzającego) wyniósł 416,66 zł. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w grudniu 2021 r. wynosiło 701 zł. Zasadnie zatem organy przyjęły, że uprawnienie skarżącego do zasiłku stałego uwarunkowane było wysokością jego dochodu. W konsekwencji prawidłowo też uznano, że niepoinformowanie przez skarżącego o zmianie wysokości jego dochodu, uzasadniało ponowne ustalenie wysokości dochodu skarżącego i dokonanie na tej podstawie weryfikacji jego uprawnienia do zasiłku stałego, a w dalszej konsekwencji uznanie pobranego przez skarżącego zasiłku za świadczenie nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s., w części, w jakiej wypłacone świadczenie przekraczało wysokość świadczenia należnego z grudnia 2021 r. Różnica pomiędzy dochodem skarżącego a kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 284,34 zł. i w takiej wysokości świadczenie należne jest za wskazany okres. Tymczasem, na podstawie decyzji Wójta Gminy Zgierz z 28 stycznia 2020 r. w grudniu 2021 r. wypłacono skarżącemu kwotę 645 zł., a tym samym kwota 360,66 zł, była świadczeniem nienależnie pobranym, skoro skarżący nie poinformował organu, że 19 listopada 2021 r. otrzymał zadośćuczynienie na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Z. z [...] r., przy czym miał świadomość konieczności informowania organu o zmianie swojej sytuacji majątkowej, gdyż był o tym kilkukrotnie informowany.

Zgodnie z art. 98 zd. 1 u.p.s. świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Ze zdania drugiego cytowanego artykuły wynika natomiast, że organy administracji, orzekając o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, mają obowiązek odpowiedniego stosowania przepisu art. 104 ust. 4 ustawy. Ten ostatni przepis stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu wskazanych należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Wykładni przepisu art. 98 u.p.s. nie można zatem dokonywać w oderwaniu od przepisu art. 104 ust. 4 tej ustawy, który to przepis ustawa nakazuje stosować odpowiednio. Zaznaczyć należy, że w razie odesłania w normie prawnej do odpowiedniego stosowania innego przepisu, należy - zgodnie z zasadami wykładni - rozważyć, czy ze względu na przedmiot regulacji przepis prawa, do którego jest odesłanie, należy stosować wprost, z pewnymi jego modyfikacjami, czy też należy wyłączyć jego stosowanie. Dokonując wykładni pojęcia odpowiedniego stosowania art. 104 ust. 4 u.p.s., do którego odsyła art. 98 omawianej ustawy, należy uznać, że art. 104 ust. 4 ustawy stosuje się wprost w razie orzekania przez organy administracji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia (por. wyroki NSA: z 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 517/07; z 19 listopada 2008 r., I OSK 1894/07; z 30 października 2008 r., I OSK 1863/07 ; z 18 marca 2011 r., I OSK 2065/10). Z tego zaś wynika, że rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ administracji – w toku tego postępowania – obowiązany jest, w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s., ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Zatem w ramach tego jednego postępowania konieczne jest ustalenie, czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby, która pobrała nienależne świadczenie.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że stosując odpowiednio art. 104 ust. 4 u.p.s. w postępowaniu w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ pomocy społecznej zobowiązany jest ocenić zasadność jedynie odstąpienia od żądania zwrotu, które ze swej istoty może zostać zastosowane przed nałożeniem obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Uznanie w ramach tego postępowania, że nie zachodzą podstawy do odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego i w konsekwencji podjęcie decyzji nakładającej obowiązek zwrotu takiego świadczenia, nie pozbawia natomiast zobowiązanej tą decyzją strony do wystąpienia w przyszłości z wnioskiem o zastosowanie którejś z pozostałych ulg wymienionych w tym przepisie, tj. o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, które to ulgi zastosowane mogą być (w drodze odrębne decyzji) dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.

W ramach postępowania zakończonego zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją powyższy obowiązek rozważenia odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia, został przez organy administracji spełniony, mimo skromnego uzasadnienia w tym zakresie - co biorąc pod uwagę całokształt sprawy nie mogło mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skarżący bowiem otrzymał w sumie ponad 10.000 zł z tytułu zadośćuczynienia, zaś do zwrotu przypisano mu kwotę 360,66 zł. Zestawienie tych kwot, w ocenie sądu skutkować musi stwierdzeniem o braku podstaw do przyjęcia, że zwrot nienależnie pobranego zasiłku stałego będzie stanowić dla skarżącego nadmierne obciążenie, bądź zniweczy skutki udzielonej uprzednio pomocy.

Podkreślić należy, że w art. 104 ust. 4 u.p.s. ustawodawca, jako przykład przypadku szczególnie uzasadnionego, wskazał sytuację, w której żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego. Jednocześnie należy podkreślić, że decyzje wydane na podstawie tego przepisu mają charakter uznaniowy. W orzecznictwie już wielokrotnie wyjaśniano, że cechą charakterystyczną tego rodzaju rozstrzygnięć jest to, że organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony nawet po dokonaniu ustalenia spełnienia przez nią przesłanek, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość jego zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2019 r., I OSK 3533/18 – orzezcenia.nsa.gov.pl). Nawet zatem trudna sytuacja bytowa osoby, która pobrała nienależnie świadczenia z pomocy społecznej, nie przesądza o odstąpieniu od nałożenia na nią obowiązku zwrotu tych świadczeń, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w tym przepisie.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że judykatura jednolicie przyjmuje, że pojęcie dochodu, jednoznacznie zdefiniowane przez ustawodawcę, należy rozumieć szeroko jako wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń oraz pomniejszeń enumeratywnie i w sposób wyczerpujący oraz zamknięty (nie zaś przykładowy) w nich wymienionych, co oznacza, że dokonywanie innych odliczeń i pomniejszeń dochodu jest nieuprawnione Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (tak np. wyrok NSA z 20 listopada 2019 r., I OSK 4419/18; wyrok NSA z 20 listopada 2019 r., I OSK 4420/18; wyrok NSA z 8 grudnia 2006 r., I OSK 700/06; wyrok NSA z 30 listopada 2012 r., I OSK 994/12; wyrok NSA z 8 czerwca 2009 r., I OSK 1121/08; wyrok NSA z dnia 1 lutego 2017 r., I OSK 1572/15; wyrok WSA w Łodzi z 30 stycznia 2020 r., II SA/Łd 769/19; wyrok WSA Gliwicach z 28 czerwca 2018 r., IV SA/Gl 58/18 – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tak ukształtowane pojęcie dochodu ma dwie kluczowe w tej sprawie konsekwencje, a mianowicie po pierwsze, że dochodem jest każdy przychód pomniejszony oczywiście o kwoty wyraźnie przez ustawodawcę wskazane i tylko te wprost wskazane, oraz po drugie, że pomniejszenia te czy wyłączenia jako wyjątki od zasady należy interpretować ściśle z uwzględnieniem celów pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 1 lutego 2017 r., I OSK 1572/15; wyrok NSA z 1 lutego 2017 r., I OSK 1572/15, Lex nr 2258539, wyrok NSA z 2 kwietnia 2016 r., I OSK 1841/14). Wobec tego przypomnieć należy, że "pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego - w dacie ubiegania się o pomoc społeczną" (wyrok NSA z 8 grudnia 2006 r., I OSK 700/06). Nie służy ona jednak zaspokojeniu wszystkich potrzeb wnioskujących o pomoc i w pełnej wysokości, a organy pomocy społecznej - dysponujące ograniczonymi środkami budżetowymi - obowiązane są tak dokonywać rozdziału środków, by pomoc trafiła do osób rzeczywiście najbardziej potrzebujących oraz tych w stosunku do których istnieją obiektywne okoliczności wskazujące na niemożność przezwyciężenia przez nich samych trudności życiowych i z tego względu wymagających wsparcia państwa. W całokształcie tych argumentów otrzymane przez skarżącego zadośćuczynienie nie tylko mieści się w szeroko rozumianym pojęciu dochodu, ale na dodatek nie zostało wprost wymienione w enumeratywnych wyłączeniach czy pomniejszeniach dochodu, co czyni argumentację skargi jako pozbawioną całkowicie podstawy prawnej.

Ustawodawca w ustawie o pomocy społecznej wprowadza własną definicję legalną i jednoznaczną dochodu, co oznacza, iż nie jest dopuszczalne choćby posiłkowe posługiwanie się tym pojęciem stosowanym na gruncie innych ustaw, a zwłaszcza należących do innych gałęzi prawa i służących realizacji celów tych gałęzi prawa, w dodatku z pominięciem celów i istoty świadczeń z pomocy społecznej. W tym aspekcie orzecznictwo NSA prezentuje stanowisko, że "art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wyraźnie określając składniki podlegające odliczeniu od przychodu, nie wymaga odwoływania się do przepisów innych ustaw w celu wyjaśnienia tego pojęcia" a "posiłkowanie się wykładnią przepisu art. 8 ust. 3 u.p.s. prowadzi do pominięcia szczególnych rozwiązań prawnych przyjętych w ustawie o pomocy społecznej"; "ustawa o pomocy społecznej zawiera kompleksowe uregulowania w kwestiach pomocy społecznej, wobec czego brak podstaw do tego, by przy ocenie kryterium dochodowego uprawniającego do pomocy społecznej brać pod uwagę przepisy znajdujące się w innych aktach prawnych, w tym w prawie podatkowym" (por. wyrok NSA z 5 lipca 2007 r., I OSK 1550/06; czy wyrok NSA z 8 stycznia 2019 r., I OSK 2598/18). Podzielić przy tym trzeba pogląd judykatury, wedle którego "fakt, że podatek jest odliczony od przychodu nie oznacza, że w przypadku zwolnienia określonych przychodów od tego podatku, nie podlegają one zaliczeniu do dochodu określonego w art. 8 ust. 3 u.p.s. (zob. wyrok NSA z 6 grudnia 2011 r., I OSK 1699/11). Nie ma także podstaw do rozróżniania na gruncie u.p.s. dochodu na przysparzający i kompensacyjny, i choć celem odszkodowania za poniesioną stratę i krzywdę jest odtworzenie utraconych dóbr materialnych i niematerialnych, to nie zmienia to jednak faktu, że otrzymanie odszkodowania w sposób istotny zmienia sytuację majątkową jego adresata i nie może być obojętne dla oceny możliwości samodzielnego zaspokajania potrzeb (zob. wyrok NSA z 20 listopada 2019 r., I OSK 4420/18, z 6 maja 2021 r.).

Odnosząc powyższe do realiów rozpoznawanej sprawy sąd stwierdza, że otrzymane przez skarżącego zadośćuczynienie, które nie zostało zamieszczone w katalogu pomniejszeń lub wyłączeń, zawartym w art. 8 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., wliczane jest do dochodu dla potrzeb przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Tym samym, w ocenie sądu organ dokonał w zaskarżonej decyzji prawidłowej kwalifikacji przyznanego skarżącemu zadośćuczynienia, zasadnie wskazując, iż nie mieści się one ani w zakresie pomniejszeń, ani wyłączeń od dochodu. Konsekwencją powyższego jest również prawidłowe obliczenie dochodu skarżącego z uwzględnieniem odpowiedniej części tego zadośćuczynienia, co czyni również prawidłowym poczynienie ustaleń na okoliczność niepoinformowania przez skarżącego organu pomocowego o zmianie sytuacji materialnej. To prowadzi do kolejnego wniosku, że w tej sprawie organ prawidłowo również zastosował przepis prawa materialnego, stanowiący o wysokości nienależnie pobranego zasiłku. Uzyskanie przez skarżącego jednorazowego dochodu niewątpliwie prowadziło do zmiany jego sytuacji dochodowej w świetle przepisów u.p.s., a skarżący o tej zmianie nie poinformował organów pomocowych.

Mając na względzie powyższe sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

dc