Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1832/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent – stażysta Katarzyna Matecka - Caban po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2018 r. ze skargi B. S., J. N. i M. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpoznaniu wniosku B. S., J. N., M. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] kwietnia 2016 r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1953 r. nr [...], w części dotyczącej nieruchomości położonej na osiedlu [...] w granicach Dzielnicowej Rady Narodowej [...], z bloku nr [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Orzeczeniem z [...] kwietnia 1953 r., wydanym na skutek wniosku Dyrekcji Rozbudowy [...] Węzła Kolejowego w W. z [...] maja 1949 r., Prezydium Rady Narodowej w [...] przejęło na własność Państwa, z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej, m. in. nieruchomość położoną w osiedlu [...], w granicach Dzielnicowej Rady Narodowej [...], blok nr [...], działkę nr [...] o pow. [...] m2. W powyższym orzeczeniu przedmiotowa nieruchomość została określona jako własność nieustalonej osoby.

Orzeczeniem z [...] maja 1961 r. Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w [...], działając na podstawie art. 81 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341), dokonał sprostowania orzeczenia wywłaszczeniowego w zakresie wskazanej w nim ogólnej powierzchni przejętych nieruchomości stwierdzając, iż w miejsce [...] ha [...]m2 winno być [...] ha [...] m2. Powyższe sprostowanie nie dokonało zmiany treści orzeczenia wywłaszczeniowego, w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej opisanej wyżej nieruchomości wystąpili B. S., J. N. i M. S. jako następcy prawni przedwojennego właściciela przedmiotowej nieruchomości J. S.

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] kwietnia 2016 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1953 r. nr [...], w części dotyczącej nieruchomości położonej na osiedlu [...] w granicach Dzielnicowej Rady Narodowej [...], z bloku nr [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał w szczególności, że nie doszło do rażącego, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, naruszenia przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.) - zwanego dalej "dekretem" oraz przepisów stosowanego odpowiednio rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. R.P. Nr 86, poz. 776 ze zm.) – zwanego dalej "rozporządzeniem". Zdaniem Ministra, przejęte nieruchomości zostały zajęte w okresie II wojny światowej na cele komunikacji kolejowej (tj. rozbudowę infrastruktury kolejowej - stacji rozrządowej O.) oraz pozostawały zajęte na cele kolejowe również w dacie wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r.

Od powyższej decyzji B. S., J. N. i M. S. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] kwietnia 2016 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił swoje wcześniejsze stanowisko, że stronami postępowania są B.S., J. N. i M. S. jako spadkobiercy po J. S. (przedwojennym właścicielu nieruchomości na mocy wyroku Sądu Polubownego w W. z [...] sierpnia 1942 r., któremu nadano klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z [...] listopada 1942 r. (sygn. akt [...]) i J. S. na podstawie, odpowiednio: postanowienia Sądu Powiatowego dla W. z [...] października 1957 r. i postanowienia Sądu Rejonowego w O. z [...] grudnia 2001 r.

Odnosząc się do meritum sprawy Minister stwierdził, że orzeczenie to weszło do obrotu prawnego i wywołało skutki prawnorzeczowe. Orzeczenie to zostało również podane do publicznej wiadomości przez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w dniach: [...] maja 1953 r. – [...] maja 1953 r.

Przechodząc do badania poszczególnych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 Kpa Minister wskazał, że w orzeczeniu wywłaszczeniowym nie stwierdzono wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, pkt 2 (w zakresie przesłanki wydania decyzji bez podstawy prawnej) oraz pkt 3-7 Kpa albowiem: - orzeczenie wydał organ właściwy, tj. Prezydium Rady Narodowej w [...], które przejęło kompetencje po wojewodzie, na mocy art. 37 w zw. z art. 33 ustawy z dnia 20 marca 1950 ro o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130), - istniał przedmiot postępowania (przedmiotowa nieruchomość) i podstawa prawna (dekret), - brak jest dowodów na okoliczność, iż orzeczenie to rozstrzygnęło sprawę uprzednio rozstrzygniętą ostatecznie innym orzeczeniem, - orzeczenie nie zostało skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie, - wykonalność kontrolowanego orzeczenia nie budzi wątpliwości, - brakuje podstaw do twierdzenia, iż ww. orzeczenie w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa.

Jeżeli chodzi o ocenę legalności kwestionowanego orzeczenia w kontekście wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa Minister wskazał, że zgodnie z utrwalonymi w orzecznictwie oraz doktrynie poglądami stanowi zaś oczywiste, wyraźne i bezsporne naruszenie przepisu prawa, tym samym występuje wówczas, gdy proste zestawienie treści przepisu z treścią rozstrzygnięcia wskazuje na ich oczywistą niezgodność, gdy skutki wydanego rozstrzygnięcia są nie do zaakceptowania w praworządnym państwie.

Minister wskazał, że kontrolowane orzeczenie wywłaszczeniowe zostało wydane na podstawie przepisów dekretu. Art. 1 ust. 1 dekretu stanowił zaś, że dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 oraz znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Dopuszczalne było także wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i przewidzianych w dniu wejścia w życie dekretu na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa (art. 1 ust. 2 dekretu).

Zgodnie zaś z art. 2 dekretu, wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć mogło tylko tych nieruchomości, które: 1) zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej, 2) były nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Treść orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. wskazuje, że m.in. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] z bloku nr [...] została zajęta w latach 1939-1945 przez okupanta na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej i 16 kwietnia 1948 r. znajdowała się we władaniu P., co potwierdza też wniosek P. Dyrekcji Odbudowy [...] Węzła Kolejowego o wywłaszczenie nieruchomości z [...] maja 1949 r. nr [...].

Z pozyskanych przez organ zdjęć lotniczych z 1945 r., nadesłanych przez Centralne Archiwum Wojskowe przy piśmie z [...] września 2011 r. nr [...] wynika, że przedmiotowa nieruchomość, wywłaszczona na cele budowy i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, wykorzystywana była w 1945 r. na cele kolejowe jako część rozległego terenu kolejowego liczącego wiele hektarów. Z treści opinii geodety uprawnionego E. R. z [...] grudnia 2011 r., sporządzonej z wykorzystaniem ww. zdjęć lotniczych, wynika jednoznacznie, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się na terenie wykorzystywanym na cele komunikacji kolejowej - stacji rozrządowej O. Działka nr [...] z bloku nr [...] zajęta była w całości pod tory kolejowe.

Porównanie ww. dowodów, w tym zdjęć lotniczych z 1945 r. ze zdjęciami lotniczymi Luftwaffe wykonanymi [...] lipca 1944 r. dowodzi, że teren działki nr [...] został zajęty przez okupanta przed 27 lipca 1944 r. Z analizy zdjęć lotniczych wynika, że obszar zajęty na cele kolejowe pod stację rozrządową O. pomiędzy datą wykonania zdjęć z 1944 r. i 1945 r. nie uległ zmianie.

Z mapy sytuacyjnej pt. "Szkic gruntów projektowanych do wywłaszczenia pod stację rozrządową O. w powiecie i województwie [...]", sporządzonej w 1948 r., nadesłanej przy piśmie P .z [...] sierpnia 2013 r. nr [...], wynika zaś, że działka nr [...] z bloku nr [...], objęta postępowaniem nadzorczym (zaznaczona na planie kolorem różowym), znajdowała się we władaniu P.. Powyższą okoliczność potwierdza również treść pisma P. z P. maja 1949 r. nr P. (kierowanego do Ministra Komunikacji), wskazującego, iż grunty m.in. [...] zaznaczone na szkicu kolorem różowym zostały zajęte przez okupanta w okresie wojny i w chwili wejścia w życie dekretu (16 kwietnia 1948 r.) pozostawały w użytkowaniu (władaniu) P..

Organ odwoławczy podkreślił, że część działek z [...] oraz część gruntów wsi O. (których niniejsze postępowanie nie dotyczy) na ww. mapie została oznaczona z kolei jako teren, który nie pozostawał w użytkowaniu (władaniu) P. w chwili sporządzenia mapy. Stąd orzeczeniem z [...] grudnia 1961 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] oddaliło wniosek P. o wywłaszczenie niektórych nieruchomości położonych na obszarze wsi O. oraz [...]. Potwierdza to, że organ wywłaszczeniowy dokonywał ustaleń w tym zakresie w celu dojścia do prawdy materialnej. Tym samym, organ nie akceptował w sposób automatyczny każdego wniosku złożonego przez P.

Z powyższych dowodów wynika, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała we władaniu P. 16 kwietnia 1948 r. Wniosek taki wypływa również z analizy opinii geodety E. R. z [...] grudnia 2011 r., sporządzonej z uwzględnieniem aktualnego stanu faktycznego zobrazowanego na ortofotomapie, wynika, że ww. infrastruktura kolejowa istnieje również współcześnie. Z ww. okoliczności zatem, że budowa urządzeń kolejowych na przedmiotowym gruncie przesądziła w sposób trwały o sposobie korzystania z tej nieruchomości, a wywłaszczona nieruchomość trwale i w sposób ciągły co najmniej od 1944 r. aż do czasów współczesnych (2011 r.) była zajęta pod urządzenia kolejowe, który to fakt wyklucza możliwość władania tą nieruchomością przez inne podmioty, niż P.

W toku postępowania wnioskodawca nie przedstawił żadnych wiarygodnych dowodów podważających wyżej wymienione okoliczności.

Reasumując, organ nadzoru nie stwierdził wydania przedmiotowego orzeczenia wywłaszczeniowego z rażącym naruszeniem art. 1 i art. 2 dekretu.

Minister wskazał dalej, że stosownie do art. 3 ust. 1 dekretu, ubiegający się o wywłaszczenie winien zgłosić wniosek do właściwego wojewody do 31 grudnia 1950 r., który wymagał zatwierdzenia przez właściwego ministra (art. u ust. 2 dekretu).

Z akt sprawy wynika, że wniosek o wywłaszczenie nieruchomości z [...] maja 1949 r. został zatwierdzony przez Ministra Komunikacji [...] lipca 1949 r. oraz zgłoszony do [...] Urzędu Wojewódzkiego w P. przy piśmie Dyrekcji Odbudowy [...] Węzła Kolejowego z [...] sierpnia 1949 r. nr [...], wniesionym do organu wywłaszczeniowego [...] sierpnia 1949 r. Nie doszło zatem do naruszenia art. 3 ust. 1 dekretu.

Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu do wniosku wywłaszczeniowego należało załączyć obligatoryjnie jedynie ogólny plan sytuacyjny przewidziany w art. 11 § 1 pkt 1 rozporządzenia, zaś dane przewidziane w pkt 2 i 3 § 1 (wyciągi z ksiąg hipotecznych i wykaz właścicieli) oraz art. 17 § 2 (granice, rodzaj, powierzchnie nieruchomości, imiona i nazwiska właścicieli i osób trzecich którym służyły prawa rzeczowe) ubiegający się o wywłaszczenie przedstawiał, o ile był w ich posiadaniu.

Do wniosku wywłaszczeniowego załączono mapę sytuacyjną, pt. "Szkic gruntów projektowanych do wywłaszczenia pod stację rozrządową O. w powiecie i województwie [...]", sporządzoną w 1948 r. oraz rejestr pomiarowy z [...] kwietnia 1949 r. nr [...], dotyczący działki nr [...].

Z protokołu rozprawy z [...] listopada 1951 r. wynika, że właściciela gruntu nie udało się ustalić, z uwagi na brak aktualnego wpisu w księdze wieczystej. Notatka geodety E. R. z [...] sierpnia 2014 r. wskazuje, że księga hipoteczna "[...] blok nr [...]" uznawana jest za zaginioną. Powyższe okoliczności wyjaśniają przeszkody w ustaleniu właściciela tabularnego nieruchomości.

Brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło do rażącego naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu.

Stosownie do art. 4 ust. 1 dekretu do wywłaszczenia stosowało się odpowiednio przepisy rozporządzenia. Jednocześnie art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu przewidywał odstępstwa od przepisów rozporządzenia dotyczące zawiadomień i doręczeń. Zawiadomienia i doręczenia do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych, postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia przewidziane w rozporządzeniu (art. 6-25 rozporządzenia), zastąpione zostały przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

Treść akt archiwalnych wskazuje, że wskazany w art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu sposób zawiadamiania o toczącym się postępowaniu i decyzjach, które w nim zapadły, został zachowany w takim stopniu, że nie można przyjąć, aby doszło do rażącego naruszenia prawa.

Obwieszczenie z [...] stycznia 1950 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości zostało opublikowane w [...] Dzienniku Urzędowym z 1950 r. Nr [...], poz. [...], a także zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń: - Starostwa Powiatowego W. Ekspozytury we W. w dniach: [...] stycznia 1950 r. – [...] stycznia 1950 r., - Zarządu Gminy w J. gm. B. w dniach: [...] stycznia 1950 r. – [...] marca 1950 r., - Urzędu Gminy S. w C. w dniach: [...] stycznia 1950 r. – [...] lutego 1950 r. Treść obwieszczenia wskazuje na to, że zawierało ono informację dotyczącą położenia nieruchomości, jej właściciela (J. S.) oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy.

Obwieszczeniem z [...] września 1951 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. poinformowało strony o wyznaczeniu na dzień [...] października 1951 r. rozprawy wywłaszczeniowej w lokalu Prezydium Gminnej Rady Narodowej w J. Powyższe obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w J. w dniach: [...] października 1951 r. – [...] października 1951 r.

Z treści protokołu oględzin nieruchomości z [...] października 1951 r. wynika, że w związku z brakiem znaków granicznych i niemożnością rozgraniczenia części terenów należących do osób fizycznych rozprawa wywłaszczeniowa została odroczona.

Obwieszczenie z [...] października 1951 r. informujące o nowym terminie rozprawy wywłaszczeniowej, wyznaczonym na [...] listopada 1951 r. wywieszone zostało zaś na tablicy ogłoszeń Prezydium Gminnej Rady Narodowej w J. w dniach: [...] listopada 1951 r. – [...] listopada 1951 r.

Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby ogłoszenia o ww. rozprawach zamieszczono w dzienniku urzędowym.

W ocenie Ministra, uchybienie w zakresie trybu podania do wiadomości stron zawiadomienia o rozprawie nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Materiał archiwalny wskazuje, że przynajmniej niektórzy właściciele nieruchomości, objętych wywłaszczeniem powzięli wiedzę o prowadzonym postępowaniu, w tym m.in. S. B. (właściciel nieruchomości nieobjętej przedmiotowym postępowaniem nadzorczym), którego pismo z [...] kwietnia 1950 r., zawierało zastrzeżenia do wszczęcia ww. postępowania. Treść ww. pisma wskazuje, że S. B. uzyskał wiedzę o postępowaniu wywłaszczeniowym od innych osób zainteresowanych, a zatem informacja o prowadzonym postępowaniu wywłaszczeniowym dotarła do adresatów, a więc strony miały zapewnioną możliwość czynnego udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym.

Organ odwoławczy zaznaczył, że organ wywłaszczeniowy przeprowadził rozprawę wywłaszczeniową [...] listopada 1951 r., tj. w dniu wskazanym w zawiadomieniu o rozprawie. W rozprawie wzięli udział pracownicy organu, a także osoby reprezentujące inwestora. Podczas rozprawy inwestor oświadczył, że nieruchomości objęte przedmiotowym wnioskiem o wywłaszczenie były zajmowane sukcesywnie w dłuższym okresie czasu, w każdym razie przed 16 kwietnia 1948 r.

Wobec tego ww. uchybienia proceduralne nie miały żadnego wpływu na wynik sprawy, a zatem nie mogły stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu.

W ocenie Ministra, nie doszło także do naruszenia art. 22 § 1 i 2 rozporządzenia, który stanowił, iż po przeprowadzeniu rozprawy wojewoda wydaje orzeczenie o wywłaszczeniu albo odmawia jego wydania, przy czym orzeczenie powinno w szczególności zawierać ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia, cel wywłaszczenia z określeniem projektowanych robót oraz uzasadnienie przyjęcia lub odrzucenia wniosków i sprzeciwów. Orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. określa przedmiot, rozmiar wywłaszczenia, cel wywłaszczenia mieszczący się w katalogu celów z art. 2 pkt 1 dekretu.

Minister zaznaczył, że w prowadzonym postępowaniu organ wymienił w treści orzeczenia, a także zawiadomień informujących o wszczęciu postępowania oraz o terminie rozprawy m.in. właściciela przedmiotowej nieruchomości (według stanu na dzień odjęcia praw do nieruchomości, tj. na dzień 09.05.1945 r.), a zatem właściciel został prawidłowo określony. Bez wpływu na ocenę legalności przedmiotowego orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. pozostaje fakt. iż organ przy oznaczeniu poszczególnych nieruchomości w orzeczeniu zaniechał wskazania właściciela w odniesieniu do każdej z nich z osobna, albowiem zabieg ten nie miał znaczenia w kontekście dopuszczalności wywłaszczenia, mając na względzie, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa w dniu wydania orzeczenia. J. S. został wskazany jako jeden z właścicieli nieruchomości położonych na terenie objętym wywłaszczeniem.

W ocenie Ministra, bez wpływu na legalność orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. pozostaje wskazanie J. S. zmarłego w 1944 r. Okoliczność ta nie przesądza o skierowaniu orzeczenia do osoby zmarłej. W wyroku dotyczącym tego samego orzeczenia z [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] NSA zwrócił uwagę na deklaratoryjny charakter orzeczenia wydanego w trybie dekretu i przeprowadzenie postępowania spadkowego po zmarłym właścicielu po zakończeniu postępowania wywłaszczeniowego.

Poza tym oznaczenie właściciela w orzeczeniach wydawanych w trybie dekretu miało charakter opisowy i nie wpływało na krąg podmiotów uprawnionych. Orzeczenie potwierdzało skutek, który nastąpił z mocy prawa, a więc przedmiotowym orzeczeniem nie ukształtowano praw osoby zmarłej. Wskazanie J. S. jako właściciela nieruchomości objętej wywłaszczeniem może skutkować co najwyżej wznowieniem postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 Kpa na skutek pominięcia w postępowaniu J. S. v

Reasumując Minister stwierdził, że w odniesieniu do przedmiotowego orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. nie zaszła żadna z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 § 1 Kpa, w szczególności wydanie tego orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa.

Od decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] B. S., J. N. i M. S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania, a to: I. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 7 oraz art. 28 Kpa poprzez przyjęcie, iż orzeczenie wywłaszczeniowe, w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości "[...]" plac nr [...] z bloku nr [...], wydane na podstawie art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. o zmianie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4 poz. 25) oraz art. 1, art. 2 ust. 1 i art. 4 dekretu nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, pomimo, iż: 1. przedmiotowa nieruchomość w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. nie została zajęta na cele, o których mowa w art. 2 pkt 1 dekretu, a w dniu wejścia w życie dekretu nie znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych, ani nie była nadal użytkowana na cele, o których mowa w art. 2 pkt 1 dekretu, 2. przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wnioskodawca tego postępowania nie podjął pertraktacji z właścicielem przedmiotowej nieruchomości w celu dobrowolnego nabycia tej nieruchomości zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu w zw. z art. 10 § 2 pkt 5 rozporządzenia, 3. zawiadomienia o rozprawach, co do wywłaszczenia z [...] października 1951 r. i z [...] listopada 1951 r. oraz orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. nie zostały ogłoszone zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu w zw. z art. 21 § 1 i 2 oraz art. 25 § 1 rozporządzenia, 4. w obwieszczeniu o wywłaszczeniu z [...] stycznia 1950 r., ani w orzeczeniu z [...] kwietnia 1953 r. nie został podany konkretny cel wywłaszczenia zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu w zw. z art. 14 § 1 pkt 1 oraz art. 22 § 2 pkt 2 rozporządzenia, 5. Prezydium Rady Narodowej [...] nie ustaliło właściciela przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu w zw. z art. 4 rozporządzenia oraz art. 44 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36 poz. 341 ze zm.) – zwanego dalej "rpa", 6. orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r., w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości, nie zostało skierowane do jej właściciela, co doprowadziło do odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia wydanego z rażącym naruszeniem prawa, stanowiącej naruszenie wyżej wskazanych przepisów, jak również art. 156 § 1 pkt 2 Kpa; II. art. 107 § 3 w zw. z 77 § 1 w zw. z art. 80 Kpa poprzez brak odniesienia się w zaskarżonej decyzji do większości zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wobec tego skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z [...] kwietnia 2016 r. nr [...], a także o zasądzenie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżących według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

W piśmie z [...] kwietnia 2018 r. B. S., J. N. i M. S. podtrzymali skargę. Dodatkowo zwrócili uwagę, że w sprawach dotyczących wywłaszczenia nieruchomości z terenu [...] NSA wydawał rozbieżne wyroki (sprawy o sygn. akt I OSK 1286/16, I OSK 1853/17 oraz I OSK 1717/11). Rozbieżności dotyczą m. in. kwestii wykładni art. 1 ust. 1 i 2 dekretu, tj. tego czy zajęcie nieruchomości w okresie II wojny światowej mogło być czasowe, czy powinno trwać przez cały okres okupacji. Jest to istotne w niniejszej sprawie stan zajęcia na cele kolejowe przez okupanta ustał przed zakończeniem okupacji. Skarżący uważają, że drugi wariant wykładni uzasadniają takie okoliczności jak: konieczność dokonywania zawężającej wykładni przepisów wywłaszczeniowych, brak obligatoryjnego wywłaszczenia nieruchomości w trybie dekretu, uproszczona procedura wywłaszczeniowa ograniczająca znacznie prawa wywłaszczanego i legalizująca zajęcie nieruchomości przez okupanta. Jeżeli chodzi o kwestię braku ustalenia właściciela nieruchomości i braku skierowania orzeczenia do właściciela jako przesłanka rażącego naruszenia prawa skarżący wskazali, że NSA raz uważa (I OSK 2680/12 i I OSK 1853/17), że orzeczenie jest aktem o charakterze rzeczowym i wobec tego błąd, co do osoby właściciela nie jest rażącym naruszeniem prawa. W innym przypadku NSA uznał (I OSK 3047/14), że orzeczenie wywłaszczeniowe jest aktem o charakterze osobowym i wobec tego nie może być odjęte prawo własności podmiotowi niewiadomemu, nieokreślonemu, a jeżeli tak jest, to jest to naruszenie z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Zdaniem skarżących, brak ustalenia osoby właściciela przesądza o wydaniu kwestionowanego orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa.

Skarżący wskazali też, że organ wywłaszczeniowy nie badał treści księgi hipotecznej. Zbadanie tej księgi pozwoliłoby wskazać w orzeczeniu, że właścicielem nieruchomości jest Z. S. poprzednik prawny J.S. Potwierdza to zaświadczenie z [...] listopada 2005 r. [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Zacząć należało od tego, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa musi wiązać się z oczywistym naruszeniem prawa i skutkami tego naruszenia, które nie mogą być zaakceptowane w praworządnym państwie. Dodatkowo znaczenie ma charakter naruszonego przepisu, ponieważ nie każde nawet oczywiste naruszenie prawa jest naruszeniem rażącym, tj. takim, które bez większych zabiegów interpretacyjnych pozwala wysnuć wniosek, że naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy (treść rozstrzygnięcia). Taki stan rzeczy musi zostać wykazany w sposób bezsporny. Dopiero wówczas może dojść do przełamania wynikającej z art. 16 § 1 Kpa zasady trwałości decyzji administracyjnych gwarantującej stabilność obrotu prawnego.

Wobec tego, że stwierdzenie nieważności mogą powodować jedynie najcięższego kalibru wady decyzji w orzecznictwie sądowym wskazuje się na konieczność szczególnie ostrożnego korzystania z tej instytucji i ograniczenie jej stosowania tylko do sytuacji wyjątkowych i w szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. wyrok NSA z 12 października 2010 r. sygn. akt II GSK 902/09, wyrok NSA z 9 września 2010 r. sygn. akt I OSK 372/10).

Trzeba też wskazać, że żadna z przesłanek wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 Kpa nie może jednocześnie stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (art. 156 § 1 Kpa). Ustawodawca przewidział bowiem odrębny katalog przesłanek skutkujących wznowieniem postępowania oraz inny, odrębny katalog dający podstawę do stwierdzenia nieważności. System weryfikacji decyzji administracyjnych oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności, co oznacza, że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usuniecie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Warto dodać, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z [...] maja 2015 r. sygn. akt [...] wskazano, że zasadniczo w art. 156 Kpa opisane są wady decyzji o charakterze materialnoprawnym, zaś wady o charakterze proceduralnym usuwane są w osobnym trybie wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 Kpa.

Mając na uwadze naturę sankcji nieważności decyzji, Sąd uznał, że w przeprowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1953 r. nr [...], w części dotyczącej działki nr [...] z bloku nr [...], zostało przez organ nadzoru w sposób dostateczny wykazane, że kwestionowane orzeczenie w tej części nie zawiera wad nieważności z art. 156 § 1 Kpa, w szczególności, wady rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Jak trafnie wskazał Minister Infrastruktury i Budownictwa kwestionowane orzeczenie zostało wydane w trybie dekretu. Przepis art. 1 ust. 1 dekretu przewidywał, że dopuszczalne jest wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) i znajdujących się w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Z kolei z art. 2 dekretu wynikało, że wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które: 1) zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej, 2) są nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Z treści kwestionowanego orzeczenia wywłaszczeniowego wynika, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. [...] m2 została zajęta w okresie II wojny światowej na cel użyteczności publicznej, tj. budowę urządzeń komunikacji publicznej (art. 2 pkt 1 lit. a dekretu). Z wniosku Dyrekcji Odbudowy [...] Węzła Kolejowego z [...] maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, który został złożony w terminie z art. 3 ust. 1 dekretu (w 1949 r.) wynika bowiem, że m.in. kompleks nieruchomości określony w szkicu gruntów nr [...] r., w tym położony na terenie [...] (grunty hipoteczne) został zajęty na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 i że sporne grunty przeznaczone są na cele budowy i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej. Z protokołu rozprawy z [...] listopada 1951 r. wynika, że przez okupanta były zajęte grunty S. B. i że dyrekcja P. bezpośrednio po ustąpieniu okupanta zajęła ten teren w granicach uwidocznionych na planie mierniczego J. P. z 1946 r. na podstawie pomiarów z 1945 r., a dalsze grunty tej osoby zostały zajęte przed 16 kwietnia 1948 r. Czasowe zajęcie gruntów oznaczonych na Szkicu kolorem różowym przez okupanta na cele rozbudowy stacji kolejowej potwierdza pismo DOKP w W. (odwołanie) z [...] stycznia 1962 r. W piśmie tym wskazano, że okupant przed odejściem zdewastował i rozebrał budowaną stację. Załącznik do odwołania (Zestawienie) wskazujący grunty zajęte na cele kolejowe w okresie 1939-1945 wymienia działkę nr [...] o pow. [...] m2. Z opinii geodety E. R. z [...] grudnia 2011 r. sporządzonej m.in. na podstawie zdjęć lotniczych z Centralnego Archiwum Wojskowego z 1945 r. i Szkicu gruntów projektowanych do wywłaszczenia nr [...] wynika, że działka nr [...] była projektowana do wywłaszczenia pod stację rozrządową O. i znajdowała się na terenie zajętym w latach 1939-1945 przez P.. Teren ten jest terenem zamkniętym P. przez który przebiega linia kolejowa. Z pisma DOWWK z [...] maja 1949 r. o zatwierdzenie wniosku wywłaszczeniowego wynika, że grunty na terenie [...] zostały zajęte przez okupanta w okresie wojny 1939-1945 na cele budowy urządzeń kolejowych i w chwili wejścia w życie dekretu były użytkowane przez P. (na szkicu oznaczone kolorem różowym). Takim kolorem oznaczona jest działka nr [...] z bloku [...] na Szkicu gruntów projektowanych do wywłaszczenia pod stację rozrządową O. w powiecie i województwie [...] położonych nr [...] Szkic ten został wykonany na podkładzie z mapy wcześniejszego szkicu nr [...] r. Rejestr pomiarowy części gruntów nieruchomości [...] w gm. B. powiecie i województwie [...]. Grunty zajęte w latach 1939-1945 nr [...] z [...] kwietnia 1949 r. wymienia działkę nr [...] z bloku [...]. Z kolei w protokole rozprawy z [...] listopada 1951 r. wskazano, że rozpatrzono podanie K. M. właścicielki budynku mieszkalnego na działce nr [...] z bloku nr [...] i budynek ten został rozebrany przez okupanta. W piśmie DOKP w W. z [...] października 1965 r. skierowanym do K. M. wskazano, że działka nr [...], blok nr [...] w J. została zajęta w czasie działań wojennych 1939-1945 na cele kolejowe. Zajęcie gruntów objętych orzeczeniem z [...] kwietnia 1953 r. przez okupanta w lipcu 1942 r., który rozebrał budynki potwierdza też J. W. w piśmie z [...] stycznia 1958 r. (właściciel gruntu graniczącego z terenem działek z bloku nr [...]). Okoliczność zajęcia przez władze okupacyjne gruntów we wsi O. (graniczącej z [...]) o pow. cca [...] m2 w latach 1939-1945 potwierdza też S. B. w piśmie z [...] kwietnia 1950 r. Pozytywną opinię na temat niezbędności spornej nieruchomości pod rozbudowę stacji O. wyraziło też Starostwo Powiatowe w W. w piśmie z [...] lutego 1950 r.

Poza tym trzeba też wskazać, że 13 listopada 1944 r. wszedł w życie dekret PKWN z 4 listopada 1944 r. o militaryzacji P.(Dz. U. Nr 11, poz. 55), który przewidywał, że na czas wojny P. podlegają militaryzacji i mogą być użyte do zadań natury wojskowej. Infrastruktura kolejowa miała zatem znaczenie strategiczne (ze względów gospodarczych, wojskowych), zarówno dla okupanta jak i władz polskich co świadczy o tym, że po wyzwoleniu kolejnych obszarów II RP tereny kolejowe były sukcesywnie przejmowane przez administrację kolejową. Niewątpliwie dotyczyło to także i okolic W., której część lewobrzeżna została wyzwolona z rąk niemieckiego okupanta 17 stycznia 1945 r. (fakt historyczny niewymagający dowodu).

Z informacji ogólnie dostępnych (fakty powszechnie znane niewymagające dowodu), tj. serwisu internetowego www. kolejnictwo-polskie.pl, zakładka "Odbudowa po II wojnie" wynika, że w marcu 1945 r. została utworzona Dyrekcja Odbudowy [...] Węzła Kolejowego. W celu zapewnienia ruchu pociągów wojskowych przez zniszczony węzeł [...] wybudowano prowizoryczny most, otwarty [...] lutego 1945 r. W latach 1946-1951 wybudowana została stacja rozrządowa O. Także te okoliczności potwierdzają władanie spornym terenem przez P. 16 kwietnia 1946 r.

Poza sporem jest to, że wniosek wywłaszczeniowy został zatwierdzony przez Ministra Komunikacji (klauzula zatwierdzająca z [...] lipca 1949 r.). Do wniosku zostało załączone 10 załączników.

Zatem rację ma Minister Infrastruktury i Budownictwa, że zostały spełnione wymogi dotyczące dopuszczalności wywłaszczenia z art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 lit. a) i pkt 2 dekretu oraz wymogi formalne z art. 3, art. 4 pkt 1 i 2 dekretu.

O wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w odniesieniu do gruntów [...] ogłoszono w [...] Dzienniku Wojewódzkim nr [...] poz. [...] z [...] lutego 1950 r. W obwieszczeniu wskazano na czyją rzecz następuje wywłaszczenie (Skarbu Państwa) i na jakie cele (kolejowe) i na czym będzie polegało (odjęcie prawa własności z dniem 9 maja 1945 r.). Wskazano też, że plan sytuacyjny wniosek i inne załączniki dotyczące wywłaszczanych nieruchomości zostały wyłożone do publicznego wglądu na okres 14 dni w lokalu Zarządu gm. B. i że każdy zainteresowany może zgłaszać wnioski i sprzeciwy. Zostały więc spełnione wymogi z art. 12 § 1 rozporządzenia w zw. z art. 4 ust. 1 dekretu. Obwieszczenie z [...] stycznia 1950 r. zawiera powyższe dane i spełnia wymogi z art. 14 § 1 i 2 rozporządzenia.

Orzeczenie o wywłaszczeniu z [...] kwietnia 1953 r. zapadło po przeprowadzeniu rozprawy, a więc zgodnie z art. 22 § 1 rozporządzenia. Orzeczenie to zawiera niezbędne dane, o których mowa w art. 22 § 2 rozporządzenia w zw. z art. 4 ust. 1 dekretu. Wskazuje przedmiot i rozmiar wywłaszczenia (w tym działkę nr [...] z bloku nr [...] o pow. [...] m2), cel wywłaszczenia (cel użyteczności publicznej) i kto jest beneficjentem wywłaszczenia (Skarb Państwa). Orzeczenie to zostało opublikowane przez obwieszczenie w siedzibie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w dniach: [...] maja 1953 r. – [...] maja 1953 r. (pismo z [...] maja 1953 r. nr [...]).

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie sądowym nie traktuje się jako rażąco naruszającego prawa wywłaszczenia nieruchomości, w sytuacji, gdy zajęcie jej na cel użyteczności publicznej przez okupanta w czasie wojny było później kontynuowane przez podmioty polskie realizujące tego rodzaju cele (por. wyrok NSA z 1 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 767/15; wyrok NSA z 13 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2469/12). Sąd stoi na stanowisku, że prawidłowa interpretacja art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1 dekretu prowadzi do wniosku, że spełnienie przesłanki "zajęcia" nieruchomości w okresie wojny przez okupanta na cele kolejowe - urządzeń komunikacji publicznej nie musiało trwać przez cały okres okupacji. Wiadomo przecież, że zajęcie przez okupanta różnych terenów II RP odbywało się w różnym czasie. Poza tym w czasie wojny sytuacja w terenie była dynamiczna, część terenów przechodziła "z rąk do rąk" w zależności od ruchu wojsk. Wobec tego sztywne trzymanie się poglądu o konieczności zajęcia przez okupanta spornych gruntów przez cały okres II wojny światowej nie uwzględnia specyfiki dekretu wiążącego przesłanki wywłaszczenia z okresem wojennym.

Trafnie wskazał Minister Infrastruktury i Budownictwa, że w niniejszej sprawie nie można uznać, że orzeczenie o wywłaszczeniu rażąco naruszało prawo poprzez to, że nie wymienia J. S. jako właściciela działki nr [...] z bloku nr [...] oraz to, że zostało skierowane do właściciela nieustalonego. Sąd zwraca uwagę, że orzeczenie o wywłaszczeniu było doręczone poprzez ogłoszenie publiczne. Zatem było w rzeczywistości skierowane do każdoczesnego aktualnego właściciela nieruchomości, który swój tytuł prawny mógł wykazać. Taka osoba była bowiem stroną tego postępowania i mogła zapoznać się z jego treścią. Wobec tego nie można uznać, że w niniejszej sprawie został wywłaszczony nieokreślony właściciel. Poza tym nie można pominąć i tego, że orzeczenie wywłaszczeniowe było aktem o charakterze rzeczowym. Przedmiotem wywłaszczenia była konkretna nieruchomość, a nie osoba właściciela. Wynika to chociażby z art. 22 § 2 rozporządzenia, który nie zalicza do istotnych elementów tej decyzji osoby wywłaszczanej. Do wniosku o wywłaszczenie nie musiał być dołączony obligatoryjnie wykaz właścicieli wywłaszczanych gruntów (art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu w zw. z art. 11 § 1 pkt 3 rozporządzenia). Skarżący pomijają specyfikę dekretu, który miał charakter deklaratoryjny (nieruchomość przechodziła na własność Skarbu Państwa 9 maja 1945 r.) i nacjonalizacyjny. Akt ten regulował sytuację prawną rzeczy i rozciągał swe oddziaływanie na każdoczesnego właściciela nieruchomości (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2680/12, z 11 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1336/14).

Jeżeli chodzi o kwestię niewskazania przez organ wywłaszczeniowy ówczesnego właściciela hipotecznego działki nr [...] z bloku nr [...], Sąd zwraca uwagę, że istotnie skarżący uzyskali zaświadczenie z [...] sierpnia 2009 r. o tym, że w dziale II wykazu hipotecznego księgi hipotecznej pn. [...] widniał jako właściciel Z. S., co do bloku nr [...], wpis zatwierdzony orzeczeniem w 1935 r. Jednakże ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że kwestia ustalenia właściciela spornej nieruchomości ujawnionego hipotecznie nie była w latach 50-tych XX w. tak oczywista. Z pisma dyrektora OKP do PRN [...] nr [...]wynika, że księgi hipoteczne dla przedmiotowego terenu są zniszczone. Z protokołu rozprawy z [...] listopada 1951 r. wynika, że przedstawiciele Dyrekcji Budowy [...]wyjaśnili, że nie udało się ustalić właścicieli gruntów wskazanych w Rejestrze Pomiarowym, ponieważ odnośnie gruntów S. nabywcy działek nie zostali ujawnieni w hipotece. Jak wynika ze wskazanego wyżej zaświadczenia blok nr [...] został wydzielony do odrębnej księgi wieczystej pn. "[...] blok [...]" na wniosek z 1942 r., zatwierdzony orzeczeniem z 1942 r. Z materiałów załączonych do notatki geodety E. R. z [...] sierpnia 2014 r. wynika, że w archiwum sądu wieczystoksięgowego dla księgi pn. "[...] blok [...]" brak jest skorowidzu ksiąg dawnych i że zaświadczenie z tej księgi nie może być wydane. Księga ta uznawana jest za zaginioną. Wobec tego nie można czynić Prezydium Rady Narodowej w [...] zarzutu, że w orzeczeniu z 1953 r. nie wskazało aktualnego właściciela hipotecznego działki nr [...], skoro księga hipoteczna pn. "[...]blok [...]" dotycząca spornego gruntu mogła wówczas nie być dostępna.

Jeżeli chodzi o kwestię pertraktacji Sąd zauważa, że zgodnie z art. 10 § 4 rozporządzenia w przypadku gdy wywłaszczenie dotyczyło większej liczby osób (tak było w niniejszej sprawie) we wniosku wywłaszczeniowym można było pominąć dane dotyczące wymienienia ceny żądanej przez właściciela i ofiarowanej w wyniku pertraktacji. Wobec tego rodzaju przepisu pertraktacje nie były wymagane. Takie stanowisko wzmacnia to, że dekret miał charakter nacjonalizacyjny oraz mniej sformalizowany w stosunku do ogólnych przepisów o wywłaszczeniu (rozporządzenia). Trzeba także mieć na uwadze, że dekret nie wspominał o konieczności wyczerpania przed wywłaszczeniem trybu dobrowolnego nabycia nieruchomości, w szczególności nie zawierał przepisu stanowiącego odpowiednik do art. 7 ust. 1 i 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 ro o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1949 r. Nr 27, poz. 197), który wszedł w życie 4 maja 1949 r. (w dacie sporządzenia wniosku wywłaszczeniowego w niniejszej sprawie) i regulował tryb negocjacji, uzależniający przejście do fazy postępowania wywłaszczeniowego od uprzedniego wyczerpania tego trybu w ustawowo określonym terminie. W ustawie z dnia 30 grudnia 1949 r. o zmianie niektórych przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 65, poz. 527), która weszła w życie 1 stycznia 1950 r. nie wprowadzono odpowiednika art. 7 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Także w ustawie z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25), która weszła w życie 31 stycznia 1952 r. nie wprowadzono trybu pertraktacji. Ustawa zmieniająca odniosła się jedynie do już prowadzonych postępowań wywłaszczeniowych na podstawie dekretu (np. art. 6, art. 8, art. 10 ustawy zmieniającej).

Jeżeli chodzi o cel wywłaszczenia, to z całokształtu zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że wywłaszczenie nastąpiło na cele użyteczności publicznej, cele kolejowe, tj. rozbudowę stacji rozrządowej O. (budowę i rozwój urządzeń komunikacji publicznej – art. 2 pkt 1 lit. a dekretu). Sam brak szczegółowego opisania tego celu w treści orzeczenia wywłaszczeniowego nie świadczy o rażącym naruszeniu prawa.

Nie były zasadne również zarzuty pod adresem opinii geodety uprawnionego E. R. sprowadzają się do bezzasadnego kwestionowania obiektywizmu tej osoby, a nie do ewentualnych wad merytorycznych sporządzonej opinii uprawnionego geodety. Opinia ta potwierdza przy tym tylko to, co wynika już z innych wskazanych wyżej dokumentów, w tym zwłaszcza ze zdjęć z 1945 r. i Szkicu projektowanego wywłaszczenia i obecnego stanu ewidencyjnego. W opinii tej naniesiono granice spornej działki na zdjęcie lotnicze z 1945 r., co dodatkowo potwierdza istnienie podstaw prawnych i faktycznych do odjęcia tych nieruchomości na rzecz Państwa na mocy dekretu. Ubocznie warto zauważyć, że z opinii tej wynika również, że infrastruktura kolejowa znajdowała się na przedmiotowej działce w 2011 r.

Bezzasadne są także zarzuty dotyczące zdjęć lotniczych. Sprowadzają się one w istocie do podważania źródeł ich pochodzenia bez wskazywania jednak rzeczowych argumentów przeciwko ich wiarygodności. W aktach sprawy znajduje się w szczególności pismo Centralnego Archiwum Wojskowego z [...] września 2011 r. oraz notatka służbowa pracownika Ministerstwa z [...] czerwca 2015 r. dotyczące tych zdjęć (tom 2/3 akt administracyjnych). Są to dokumenty sporządzone przez funkcjonariuszy publicznych i strona - bez rzeczowego wykazania podstaw takich twierdzeń - nie może podważać wiarygodności oświadczeń zawartych w tych dokumentach. Godzi się przypomnieć, że funkcjonariusz publiczny, w odróżnieniu od strony, ponosi odpowiedzialność karną za poświadczenie nieprawdy w dokumencie (art. 271 Kk). Powołanych wyżej dowodów nie podważa również decyzja Prezydium Rady Narodowej USW [...] z [...] grudnia 1961 r., tym bardziej, że dotyczy ona innych nieruchomości, niż te objęte zaskarżoną decyzją. Warto zauważyć, że na wielokrotnie powoływanym już Szkicu obok gruntów oznaczonych kolorem różowym (grunty zajęte w latach 1939-1945 użytkowane przez P.) w odmienny sposób (tj. ukośnymi różowymi liniami, według terminologii wniosku wywłaszczeniowego: kolorem różowym – kreskowanym) oznaczono grunty co prawda zajęte w latach 1939–1945, ale równocześnie nieużytkowane przez P.). Działki objęte kwestionowaną decyzją ponad wszelką wątpliwość mieściły się w obszarze gruntów zajętych w latach 1939-1945 użytkowanych przez P., a zatem spełniały przesłanki do objęcia ich dekretem. To samo dotyczy w szczególności aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1947 r. Rep. nr [...] (dotyczącego jednej działki z bloku nr [...]; pamiętać przy tym należy, że moc urzędowa tego aktu w zakresie stanu faktycznego wspomnianej działki dotyczy wyłącznie tego, że nabywca złożył zawarte w nim oświadczenie, co do obejrzenia przedmiotu transakcji) oraz protokołu oględzin z dnia [...] października 1951 r. (mającego bardzo ogólny charakter i nie opisującego wprost poddanych oględzinom gruntów). Zdaniem Sądu, ustalenia faktyczne Ministra mają oparcie we wskazanych wyżej dowodach i zostały poczynione w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów.

W ocenie Sądu w sprawie nie doszło również do naruszenia art. 107 § 3 Kpa i innych przepisów Kpa wskazanych w punkcie II petitum skargi. Organ w zaskarżonej decyzji odniósł się wnikliwie do wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii. Jeżeli chodzi o ocenę materiału dowodowego przez organ, to zdaniem Sądu, nie narusza ona standardów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Również motywy rozstrzygnięcia podane zostały w sposób zgodny z art. 107 § 3 Kpa. Uwzględniając specyfikę postępowania wyjaśniającego w sprawie nadzorczej trzeba wskazać, że organ nadzoru winien ustalić, czy w świetle zebranego materiału dowodowego (w tym przede wszystkim materiału, którym dysponował organ wydając orzeczenie w trybie zwykłym), kwestionowane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Minister ten obowiązek wykonał – w ocenie Sądu – należycie. Podnoszone w skardze okoliczności nie zaprzeczyły stanowi faktycznemu i prawnemu jaki był podstawą wydania orzeczenia wywłaszczeniowego.

Skoro w niniejszej sprawie postępowanie wywłaszczeniowe zostało skutecznie wszczęte i zostały spełnione materialnoprawne przesłanki wywłaszczenia, to nie można zarzucić kwestionowanemu orzeczeniu wady rażącego naruszenia prawa. Eksponowane w skardze braki proceduralne w zakresie zachowania pełnego trybu ogłoszeń zawiadomienia o rozprawie i orzeczenia wywłaszczeniowego (art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu) nie miały wagi rażącego naruszenia prawa, nie miały wpływu na wynik sprawy wywłaszczeniowej (treść orzeczenia o wywłaszczeniu). Zatem nie byłoby to szczególne ciężkie (kwalifikowane) naruszenie prawa, skoro orzeczenie wywłaszczeniowe i tak byłoby merytorycznie poprawne. Skutki społeczno-gospodarcze tego naruszenia w zestawieniu z charakterem naruszonego przepisu świadczą o tym, że naruszenie prawa wynikające z niedochowania trybu ogłoszeń miałoby mniejszą wagę, aniżeli zasada trwałości decyzji administracyjnej wynikająca z art. 16 § 1 Kpa, skoro orzeczenie o wywłaszczeniu jest merytorycznie poprawne (por. wyrok NSA z 20 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2321/15 i z 22 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2810/16). Poza tym zarzut dotyczący braku dowodów o dokonaniu ogłoszeń (poza ogłoszeniem o wszczęciu postępowania) w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym wiąże się z kwestią należytego zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, a więc okolicznościami mogącymi ewentualnie stanowić podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 Kpa), a nie stwierdzenia nieważności decyzji. Nie można pominąć tego, że w sprawie ogłoszeń dokonywano w siedzibie zarządu gminy.

Na zakończenie należy wskazać, że prezentowane w niniejszej skardze poglądy o wydaniu kwestionowanego orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. w warunkach rażącego naruszenia prawa nie znalazły akceptacji Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawach dotyczących działek z terenu [...], tj. bloku nr [...], działek nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...] (ta ostatnia działka sąsiaduje z działką nr [...]) oraz bloku nr [...], działki nr [...] NSA konsekwentnie oddala skargi kasacyjne wnoszone od wyroków WSA w Warszawie oddalających skargi w sprawach dotyczących odmownych decyzji nadzorczych (sprawy o sygn. akt: I OSK 1286/16, I OSK 1340/16, I OSK 1853/17).

Sąd podziela stanowisko Ministra, co do tego, że kwestionowane orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. nie jest obarczone jakąkolwiek z pozostałych wad nieważności, określonych w art. 156 § 1 Kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd nie dopatrzył się uchybień organu nadzoru, które skutkowałyby uwzględnieniem skargi.

Wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.