Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1233/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-01-20 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie Sądu
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 195 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1233/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 lipca 2015 r. oddalił skargę strony na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 lipca 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

Wnioskiem z dnia 9 września 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 25 września 2015 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci i partnerką, jego majątek to: mieszkanie o powierzchni około 70 m², nieruchomość rolna wraz z warsztatem usługowym, dwa lokale użytkowe o powierzchni 61 m² i 242 m² oraz sprzęt, maszyny i pojazdy wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej, osiąga dochód z działalności gospodarczej (usługowej) w wysokości niezbędnej do utrzymania własnego i rodziny.

Referendarz sądowy ponownie (był to już drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie) uznał oświadczenie skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Skarżący nie zadeklarował wysokości dochodów uzyskiwanych z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej. Nie odniósł się też do sytuacji finansowej swojej partnerki (żony/konkubiny), w szczególności co do osiąganych przez nią dochodów. Nie podał także, że posiada samochód osobowy i dostawczy oraz że zamieszkuje wspólnie z rodzicami pod adresem, pod którym prowadzi działalność gospodarczą. Okoliczności te wynikają z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez samego skarżącego oraz jego rodziców w sprawach, toczących się przed tut. Sądem.

W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 30 września 2015 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów.

Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 19 października 2015 r. W zakreślonym terminie wnioskodawca żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy uznał, że skarżący po raz kolejny nie wykazał zasadności wniesionego żądania, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Uchylenie się zaś przez skarżącego od obowiązku przedstawienia wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby dokonać rzetelnej oceny sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W związku z powyższym postanowieniem z dnia 10 listopada 2015 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia wnosząc o jego uchylenie i przyznanie pomocy z urzędu. Wniosek uzasadnia tym, że przedmiotem sporu jest postępowanie egzekucyjne, które nie zostało merytorycznie przez sąd rozpoznane, a w jego ocenie postępowanie to wszczęto z naruszeniem prawa. Natomiast na ustanowienie pełnomocnika skarżący nie ma środków.

Do sprzeciwu dołączono wezwanie do zapłaty pod rygorem wstrzymania dostaw energii na kwotę 1.521,76 zł, postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oraz zawiadomienie o zajęciu środka transportu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 7 grudnia 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy.

Pismem z dnia 4 stycznia 2016 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie od powyższego postanowienia Sądu podtrzymując dotychczasowe stanowisko i zarzuty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

W wypadku, gdy - jak stanowi art. 195 § 2 P.p.s.a. - zażalenie jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie może na posiedzeniu niejawnym, nie przysyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Przepis ten, eliminując mnożenie instancji sądowych, służy racjonalizacji postępowania i realizacji nakazu rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).

Według wskazanego powyżej przepisu art. 195 § 2 P.p.s.a., uchylenie zaskarżonego postanowienia przez sąd, który je wydał, jest możliwe wtedy, gdy zażalenie jest "oczywiście uzasadnione". Tak określona podstawa uchylenia wskazuje, że mogą być nią objęte zarówno przyczyny formalne, które zadecydowały o wydaniu zaskarżonego postanowienia, jak i względy merytoryczne. W każdym jednak wypadku istotne jest to, by zasadność zażalenia była "oczywista", to znaczy niewzbudzająca wątpliwości i zauważalna bez potrzeby dokonywania głębszej analizy zaskarżonego postanowienia.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, taki charakter miało zażalenie strony skarżącej na postanowienie tut. Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r., w przedmiocie przyznania prawa pomocy.

Stosownie do art. 259 § 1 P.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Przepis w powyższym brzmieniu obowiązuje od dnia 15 sierpnia 2015 r. na mocy art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Jednakże jak stanowi art. 2 ww. ustawy zmieniającej: Przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.

Niniejsza sprawa wszczęta została przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, zatem zastosowanie w sprawie miał przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym a mianowicie: w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Sąd był zatem obowiązany rozpoznać sprawę będącą przedmiotem sprzeciwu a nie utrzymać w mocy lub zmienić postanowienie referendarza sądowego.

W związku z powyższym Sąd uznając wniesione przez skarżącego zażalenie za oczywiście uzasadnione, na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie orzekając jak w pkt 1 sentencji.

Rozpatrując natomiast ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa.

Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.).

W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawcę do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. Zawarte bowiem w formularzu PPF oświadczenie o stanie majątkowym i osiąganych przychodach, wbrew stanowisku strony, nie obrazuje sytuacji finansowej wnioskodawcy. Z oświadczenia tego wynika bowiem jedynie to, że skarżący dysponuje majątkiem nieruchomym i ruchomym oraz osiąga przychody z prowadzonej działalności. Niemniej jednak na podstawie złożonego oświadczenia nie sposób ustalić wysokości tych przychodów, wysokości wydatków oraz wartości mienia, który skarżący posiada.

Wnioskodawca nie przedłożył żadnego z żądanych dokumentów czy oświadczeń. Do sprzeciwu dołączono jedynie szczątkową dokumentację w postaci wezwania do zapłaty pod rygorem wstrzymania dostaw energii na kwotę 1.521,76 zł, postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oraz zawiadomienie o zajęciu środka transportu

Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany wnioskodawca, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy.

Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, iż dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów i stosownych oświadczeń skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa.

W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz ogólnikowy charakter informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Podkreślenia również wymaga, że przedmiotowy wniosek jest już drugim wnioskiem skarżącego o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy. Poprzedni wniosek WSA w Gdańsku postanowieniem z dnia 4 marca 2015 r. rozpoznał odmownie z uwagi na niewykonanie przez skarżącego wezwania do przedłożenia dokumentów, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 343/15 oddalił zażalenie skarżącego, wskazując że Sąd I instancji trafnie uznał, że bierność skarżącego w zakresie dokładnego i – co ważne – wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Składając niniejszy wniosek skarżący po raz kolejny nie przedłożył dokumentacji obrazującej jego sytuację finansową.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny.

Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 195 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie orzekając jak w pkt 1 sentencji, natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.