Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1308/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1.
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. B. (B.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 29 lipca 2022 r. nr SKO.IV/424/699/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielski-Białej (SKO) decyzją z dnia 29 lipca 2022 r., nr SKO.IV/424/699/2022, po rozpatrzeniu odwołania M. B. (skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. (organ I instancji) z dnia 3 czerwca 2021 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad P. P. (P.).

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 10 maja 2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad P. P. (ur. [...] stycznia 1987 r.). Skarżący został ustanowiony opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionego P. P. postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. o sygn. [...]. Organ I instancji ustalił, że P. P. jest kawalerem oraz orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] r. nr [...] został zaliczony na stale do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności i niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. Ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2010 r.

Organ I instancji ustalił, że osobami zobowiązanymi do alimentacji względem osoby wymagającej opieki jest w pierwszej kolejności ojciec – K. P. oraz pięcioro rodzeństwa. Rodzeństwo osoby wymagającej opieki jest aktywne zawodowo i nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad bratem.

Ponadto organ I instancji ustalił, iż skarżący był o zatrudniony na podstawie umowy o pracę w grupie S. Sp. z o.o. w B. do dnia 31 marca 2022 r. Skarżący jest wujkiem osoby wymagającej opieki i sprawuje opiekę nad siostrzeńcem po śmierci jego matki.

Z przeprowadzonego w dniu 19 maja 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący sprawuje całodobową opiekę nad siostrzeńcem, która polega na: pomocy we wszystkich czynnościach gospodarczych tj. załatwianie wizyt lekarskich, przygotowywanie lekarstw i posiłków, robienie zakupów. Ponadto od poniedziałku do piątku skarżący zawozi siostrzeńca na świetlicę. Skarżący oświadczył, że ze względu na konieczność sprawowania opieki nad siostrzeńcem zrezygnował z zatrudnienia.

Decyzją z dnia 3 czerwca 2021r. nr [...] organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną (siostrzeńcem). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. , poz. 615 -dalej "u.s.r."), z uwagi na fakt, iż na skarżącym nie ciąży względem siostrzeńca obowiązek alimentacyjny w rozumieniu kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Wniósł o zmianę decyzji i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego od daty przyjęcia siostrzeńca pod opiekę. Podkreślił, że jest opiekunem prawnym siostrzeńca, a ani ojciec osoby wymagającej opieki, ani rodzeństwo nie mogą jej sprawować. Nie są też osobami majętnymi. Podkreślił, że to skarżący sprawuje całodobową opiekę nad siostrzeńcem i z tego względu nie może podjąć zatrudnienia. Wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po rozpatrzeniu odwołania, SKO, decyzją z dnia 29 lipca 2022 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń oraz wskazało na podstawy prawne rozstrzygnięcia. SKO ustaliło istnienie i przeszkody uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdziło, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów k.r.o. Tymczasem skarżący jest powinowatym osoby wymagającej opieki, nie należy do osób spokrewnionych i nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Osobami zobowiązanymi w pierwszej kolejności do alimentacji względem siostrzeńca jest jego ojciec oraz pięcioro rodzeństwa. Osoby te nie udokumentowały posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, które pozwalałoby przyznać świadczenie pielęgnacyjne innej osobie niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, oczywiście jeśli ciąży na niej obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 17 ust. 1a u.s.r. SKO uznało za niewystarczające argumenty zawarte w odwołaniu odnoszące się do sytuacji faktycznej w rodzinie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez rozstrzygniecie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i istotnych okoliczności sprawy, w szczególności poprzez nierozważenie przez organ orzekający w sprawie postanowienia Sądu Rejonowego w B., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] roku o sygn. akt [...] w przedmiocie zmiany opiekuna prawnego nad całkowicie ubezwłasnowolnionym P. P., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak odpowiedniego uzasadnienia prawnego i faktycznego, w szczególności brak szczegółowego rozważenia możliwości rodziny w zakresie sprawowania opieki nad P. P. oraz brak szerokiego spojrzenia na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i uzasadnienia prawnego wydanego na podstawie przywołanych przepisów; art. 138 § 1 pkt 1. k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie organ II instancji powinien był uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec w tym zakresie co do istoty sprawy oraz naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. poprzez nieuwzględnienie przez organ przy ocenie prawnej przepisu konstytucyjnej zasady równości rozumianej w ten sposób, że inną osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko osoba spokrewniona w pierwszym stopniu czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale każda spokrewniona osoba, na której obowiązek ten nie ciąży, tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie. Wniósł o uchylenie w całości decyzji SKO oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 16 stycznia 2023 r. podtrzymał zarzuty, twierdzenia i wnioski podnoszone przez skarżącego w osobistej skardze wnosząc o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej z urzędu, które nie zostało opłacone w całości ani w części. Zdaniem pełnomocnika skarżącego zasadnym jest skierowanie przez WSA w Gliwicach pytania do Trybunału Konstytucyjnego czy zgodnym z Konstytucją jest nierówne traktowanie członków rodziny i opiekunów faktycznych osób niepełnosprawnych w zależności od wieku osoby niepełnosprawnej oraz stopnia pokrewieństwa i istnienia zobowiązania alimentacyjnego, skoro najbliżsi członkowie rodziny nie podejmują się opieki nad osoba niepełnosprawna , i w tym zakresie pozbawia ich prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie organ wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym siostrzeńcem.

Materialnoprawną podstawę przedmiotu sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 -dalej "u.s.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1a u.s.r, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy tan nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Jak wynika z zacytowanego artykułu, w sprawie zastosowanie mają również przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.).

Ustawa wprost odwołuje się do definicji zawartej w k.r.o., która stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny wynika z więzi rodzinnych. Ma on na celu zapewnienie koniecznych środków utrzymania i wychowania członkom rodziny, która w ten sposób utrwala i umacnia wzajemne stosunki. Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej -tylko rodzeństwo. Jeśli chodzi o krewnych w linii prostej, nie ma znaczenia stopień pokrewieństwa, obciążone są zarówno dzieci, jak i wnuki, prawnuki, z drugiej strony rodzice, dziadkowie, pradziadkowie i.t.p. Ograniczeniu podlega natomiast pokrewieństwo boczne, z którego obowiązkiem alimentacyjnym obciążone jest jedynie rodzeństwo.

Nie jest kwestionowane w niniejszej sprawie, że zarówno ojciec osoby wymagającej opieki, jak i rodzeństwo nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Co więcej rodzeństwo osoby wymagającej opieki pracuje i z tego względu, jak wyjaśniał skarżący, nie może podjąć opieki nad bratem.

Nie jest również kwestią sporną, że skarżący ubiega się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad siostrzeńcem będącym osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wzajemna relacja z siostrzeńcem nie wyczerpuje jednakże przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.s.r. Podopieczny jest osobą dorosłą, ubezwłasnowolnioną, a skarżący został ustanowiony na mocy orzeczenia sądowego jego opiekunem prawnym. Zgodnie z wolą ustawodawcy prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ar. 128 k.r.o. Istnienie obowiązku alimentacyjnego jest przesłanką obligatoryjną przyznania świadczenia, a rozciąganie tego obowiązku na obowiązek wobec siostrzeńca nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym. Siostrzeniec jest co prawda względem skarżącego osobą powinowatą, jednakże fakt ów nie wyczerpuje przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.s.r.

Ponadto, Sąd nie przychylił się do wniosku skarżącego o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego. Art. 193 Konstytucji RP pozwala każdemu sądowi na przedstawienie Trybunałowi pytania co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Sama możliwość skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego nie zwalnia sądu od badania, czy przepis prawa, który ma zastosować w rozpoznawanej sprawie jest zgodny z Konstytucją RP. Za powyższą tezą przemawia treść art. 193 Konstytucji RP, wskazująca, że skierowanie takiego pytania jest fakultatywne. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.

Sąd zauważa, że przepis art. 17 ust. 1 u.s.r. niejednokrotnie był przedmiotem sporów toczących się zarówno przed sądami administracyjnymi, jak również przedmiotem zagadnień przedstawianych Trybunałowi Konstytucyjnemu. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że cytowany uprzednio art. 17 ust. 1 u.s.r. w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Interpretacja ta jednak wyraźnie stanowi o osobach obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Zauważyć należy jednocześnie, że wyrokiem z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 Trybunał podkreślił, iż prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o. Mimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 u.s.r. w zakresie zawężenia kręgu osób, jakim przyznane zostać może świadczenie pielęgnacyjne istnienie obowiązku alimentacyjnego jest przesłanką obligatoryjną przyznania świadczenia, a rozciąganie tego obowiązku na obowiązek skarżącego względem siostrzeńca wydaje się interpretacją zbyt daleko idącą - nawet w przypadku założenia, iż wykładnia literalna nie powinna mieć w niniejszej sprawie prymatu.

Podkreślić przy tym należy, iż sądy administracyjne nie są organami orzekającymi o konstytucyjności bądź niekonstytucyjności obowiązujących przepisów prawa. Sąd orzeka jedynie o zgodności bądź niezgodności wydanego aktu z obowiązującym przepisem prawa materialnego, stanowiącym jego podstawę na dzień wydania, jak również z obowiązującymi przepisami procedury, zastosowanymi w postępowaniu. Podkreślenia wymaga, iż orzekając, Sąd nie opiera rozstrzygnięcia na zasadach sprawiedliwości i słuszności społecznej, do zadań jego należy jedynie kontrola legalności.

Organy orzekające o przyznaniu, bądź nie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, nie posiadają w tym zakresie swobody uznania administracyjnego. O przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów i oświadczeń. Brak spełnienia wymaganych przesłanek, obliguje organ do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Mimo, iż zrozumiałe jest rozgoryczenie skarżącego, który jest ustanowiony opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionego siostrzeńca i w tej szczególnej sytuacji opiekuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny, fakt ów pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Organy obu instancji, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne przy wydawaniu zaskarżonej decyzji prawa nie naruszyły.

Reasumując należy podnieść, że decyzja organu odwoławczego jest zgodna z prawem, nie doszło do naruszenia zasady legalności (art. 6 k.p.a.). Stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, nie doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki faktyczne i prawne leżące u podstaw wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia.

Z uwagi na powyższe, wobec braku przesłanek uwzględnienia skargi. Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł o jej oddaleniu.