Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e)
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 96 ust. 1b)
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: § 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K., H. Ł., J. K. i W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 557/16 w sprawie ze skargi G. K., H. Ł., J. K. i W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 lipca 2016r. sygn. akt I SA/Wa 557/16, oddalił skargę G. K., H. Ł., J. K. i W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 29 maja 2012 r., ostatecznie sprecyzowanym pismem z dnia 29 listopada 2013 r., G. K., J. K., W. S. i H. Ł., wystąpili o wydanie decyzji – w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) – stwierdzającej, że część nieruchomości należącej do majątku ziemskiego G., należącego do Z. Ł., stanowiąca obecnie działkę nr 723/2 (KW nr [...]) nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 Iit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. w pkt 1) stwierdził, że nieruchomość pochodząca z "[...]", objętych księgą hipoteczną nr [...], stanowiąca zespół dworsko-parkowy w G., odpowiadająca aktualnej działce ewidencyjnej nr 723/2 o pow. 3,6187 ha, położona w obrębie [...], ark. [...], gm. G., powiat b., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; w pkt 2) umorzył postępowanie w odniesieniu do nieruchomości pochodzącej z "[...]", objętych księgą hipoteczną nr [...], odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr 726/1 o pow. 2,4600 ha, położonej w obrębie [...], ark. [...], gm. G., powiat B., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] z uwagi na wycofanie wniosku w tym zakresie.

Od pkt 1 powyższej decyzji odwołanie wnieśli G. K., J. K., W. S. i H. Ł.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z [...] czerwca 2014 r.

W ocenie organu materiał zgromadzony w trakcie postępowania prowadzi do wniosku, że cała nieruchomość położona na działce o aktualnym numerze 723/2 nadawała się na cele reformy rolnej spełniając przesłanki wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej w zakresie związku funkcjonalnego. Była to nieruchomość o charakterze rolniczym, a między dworem znajdującym się w jej centrum, a pozostałą częścią gospodarstwa występował związek funkcjonalny.

Organ wskazał ponadto, że w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 96 ust. 1b u.g.n. Podano, że postępowanie prowadzone w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej rozstrzyga jedynie kwestię, czy dana nieruchomość podpadała bądź nie pod działanie dekretu o reformie rolnej, a decyzja wydana w oparciu o ten przepis nie jest równoznaczna z wydzieleniem nieruchomości.

Skargę na w/w decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli G. K., J. K., W. S. i H. Ł.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 29 lipca 2016 r. oddalił skargę.

Ze względu na zarzuty skargi Sąd uznał, że należy wyjaśnić zakres żądania wnioskodawców. Podał, że bez względu na motywy, jakie kierowały wnioskodawcami, ostateczna treść żądania sprecyzowana została w piśmie z 29 listopada 2013 r. Wynika z niego, że przedmiotem orzeczenia o niepodpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej miała być cała działka nr 723/2, co ma znaczenie przy ocenie zarzutów skargi, w tym zarzutu naruszenia art. 96 ust. 1b ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Sąd podał, że działka Nr 723/2 o pow. 3,6187 ha stanowi obecnie własność powiatu b., na podstawie decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] czerwca 2001 r. i znajduje się w trwałym zarządzie Domu Pomocy Społecznej w G. Dla działki tej prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w B. Z. księga wieczysta Nr [...]. Przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej wchodziła ona w skład dawnego majątku G., stanowiącego własność Z. Ł., przejętego na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) wspomnianego dekretu. Wnioskodawcy niniejszego postępowania są spadkobiercami Z. Ł.

Dalej Sąd wskazał, że bezspornym jest, iż na terenie obecnej działki nr 723/2 w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej posadowiony był dwór (pałac), park, staw oraz budynki typowo gospodarcze albo wykorzystywane przy prowadzeniu działalności rolniczej, jak: stajnia, obora, owczarnia czy czworaki dla pracowników. Powyższe wynika z dokumentacji zgromadzonej przed Sądem Rejonowym w B. Z. oraz pozyskanej z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Podano, że jak zeznał świadek W. A. na rozprawie w dniu 16 października 2006 r. przed Sądem Rejonowym w B. Z., sygn. akt I C 356/05 – na spornym terenie posadowione były pałac (dwór), park, czworaki dla pracowników (obecnie pralnia) oraz stojąca od strony północnej parku stajnia i obora (obecnie pawilon dla dzieci), w których znajdowało się 50 krów i 40 koni, a które odgrodzone były od pałacu płotem mającym zapobiegać rozchodzeniu się bydła po parku.

Sąd I instancji wskazał, że na potrzeby wspomnianego postępowania cywilnego powołany został biegły sądowy, którego zadaniem było sporządzenie szkicu sytuacyjnego ze wskazaniem położenia zabudowań znajdujących się na terenie kompleksu dworsko-parkowego oraz w jego sąsiedztwie, a także wykonanie szkicu z oględzin, co do rozkładu pomieszczeń w budynku pałacu z uwzględnieniem przeznaczenia pomieszczeń według stanu z 1944 r. Ze szkiców tych wynika, że w centralnej części obecnej działki nr 723/2 znajdował się budynek pałacu. W południowo – wschodniej części zlokalizowany był zwarty kompleks stajni, obory i owczarni, budynki czworaków zlokalizowane były we wschodniej części działki (obok stawu) oraz w północnej części działki. Szkice te sporządzone zostały na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, badania ksiąg wieczystych oraz ustaleń dokonanych 3 kwietnia 2007 r. na gruncie w trakcie oględzin sądowych. Dodatkowo także w dokumentach pozyskanych z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach znajduje się odrys planu gruntów majątku państwowego G., sporządzony w 1946 r., który pokrywa się z w/w szkicem autorstwa biegłego A. M. Jedyną różnicą jest to, że we wschodniej części spornej nieruchomości naniesiony jest dodatkowo budynek kurnika i chlewu.

Sąd podał ponadto, że odnośnie zlokalizowanego we wschodniej części spornej nieruchomości stawu, w trakcie oględzin dokonanych przez Sąd Rejonowy w B. Z. w dniu 3 kwietnia 2007 r. W. A. zeznał, iż był on wykorzystywany do hodowli ryb, które następnie przeznaczone były na sprzedaż. Staw nie jest zlokalizowany w parku otaczającym pałac i nie tworzy z nim kompozycyjnej całości, która mogłaby ewentualnie wykluczyć jego rolniczy charakter.

Odnosząc się do zarzutów skargi odnośnie do wiarygodności, czy też wręcz dopuszczalności powyższych dowodów z zeznań świadka W. A. i opinii biegłego, które nie zostały przeprowadzone w trakcie niniejszego postępowania administracyjnego, ale na użytek postępowania przed sądem cywilnym, Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Wobec tego Sąd zaznaczył, że jeśli nawet zeznania W. A. i opinia biegłego nie mogą być traktowane jako dowód z zeznań świadka i z opinii biegłego – jako nie przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym – to niewątpliwie mogą być traktowane jako dowód z dokumentów (akt sądowych), których wykorzystanie nie jest sprzeczne z prawem. Sąd podkreślił, że przeprowadzenie (powtórzenie) dowodu z zeznań świadka W. A. w obecnym postępowaniu administracyjnym zapewne nie byłoby możliwe z uwagi na jego wiek. Już bowiem w 2006 r. świadek ten miał 96 lat, co wynika z protokołu sądowego. Sąd nie dostrzegł też powodów do zakwestionowania ustaleń, które zostały poczynione przez organy na podstawie powyższych dowodów. W szczególności nie zaprzeczają temu dokumenty Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach.

Sąd I instancji podzielił w całości stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, gdzie wskazano, że z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym.

Sąd podał, że w podobny sposób pojęcie "nieruchomości ziemskiej" zdefiniował Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, zgodnie z którym pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomość ziemską, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru.

Sąd I instancji zgodził się z oceną dokonaną w niniejszej sprawie przez organy administracyjne, że na terenie spornej działki o obecnym numerze 723/2 w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej znajdowały się budynki gospodarcze, które już tylko ze swojej natury nadawały się do wykorzystania w produkcji rolniczej, a tym samym pozostawały w oczywistym związku funkcjonalnym z częścią rolną majątku. Wprawdzie istnieją nieznaczne różnice w umiejscowieniu wspomnianych budynków na terenie spornej nieruchomości, jednakże nie ma wątpliwości, że takie budynki jak stajnia, obora, owczarnia czy czworaki dla pracowników były na niej umiejscowione. Ponadto istnienie muru i płotu odgradzającego założenie dworsko – parkowe od reszty gospodarstwa nie ma znaczenia dla owego związku funkcjonalnego. Ogrodzenia części dworsko – parkowych służyły wyłącznie zapewnieniu intymności i prywatności lub także – jak w tym wypadku, jak zeznał W. A. – zapobiegały wchodzeniu krów do parku. Istnienie takiego ogrodzenia nie wyklucza jednak występowania związku funkcjonalnego.

Sąd zgodził się z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że powyższe ustalenia nie przesądzają o podpadaniu całej spornej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej. O ile bowiem charakter zabudowań gospodarczych nie wzbudza wątpliwości co do ich związku z rolniczą częścią majątku, to kwestią istotną jest także ustalenie funkcji, jaką spełniał sam dwór (pałac). Według Sądu I instancji należy się zgodzić z Ministrem, że cała działka o obecnym numerze 723/2 wraz ze wszystkimi budynkami znajdującymi się na niej wykorzystywana była do prowadzenia działalności rolniczej. Nie można bowiem pominąć, że pałac, w którym znajdowało się biuro zarządcy, pomieszczenia dla sporządzania i spożywania posiłków przez pracowników gospodarstwa rolnego oraz do ich zamieszkiwania, świadczą o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy tą częścią majątku, a resztą gospodarstwa przejętego na cele reformy rolnej. W ocenie Sądu zatem dwór nie tylko spełniał funkcje obiektu rezydencjalnego właścicieli, ale miał także powiązania funkcjonalne z resztą majątku. Wskazano, że kuchnia czeladna służyła kucharkom za pomieszczenie, gdzie przygotowywane były posiłki dla robotników dworskich oraz miejsce, gdzie robotnicy ci posiłki jadali (poza sezonem), natomiast w opisywanych przez W. A. dwóch pomieszczeniach w zachodniej części pałacu zamieszkiwali robotnicy dworscy zatrudnieni w gospodarstwie. Zespół dworsko – parkowy posadowiony był w bezpośredniej bliskości zabudowań gospodarczych (część z nich – jak stajnia i obora – znajdowała się nawet w jego obrębie), a pomimo odgrodzenia murem, łatwy i swobodny dostęp mieli do niego pracownicy dworscy (od czworaków do pałacu możliwe było przejście furtką). W ocenie Sądu nic nie wskazuje też na to, że sytuacja ta była wyjątkowa (tylko na czas wojny, jak twierdzą skarżący) pomijając już fakt, że właśnie na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) oceniany powinien być sposób funkcjonowania nieruchomości i jej stan, o ile zniszczenia, czy ogólniej działania wojenne, nie zmieniły charakteru nieruchomości lub nie zakłóciły jej funkcjonowania, co w tym wypadku nie miało miejsca. Oceny tej nie mogą też - zdaniem Sądu – zmienić argumenty podnoszone przez skarżących, dotyczące historycznego założenia pałacu i parku oraz jego funkcji w przeszłości (w poprzednich wiekach).

Sąd I instancji za niezasadny, a wręcz niezrozumiały, uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 96 ust. 1b ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd zauważył, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja nie jest żadną z decyzji, o jakich wspomina ten przepis. Mimo to, w okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd wskazał, że rozumie ten zarzut w ten sposób, że przeszkodą do orzeczenia, iż część działki nr 723/2 obejmująca sam pałac z parkiem (z wyłączeniem jej części zabudowanej ówcześnie budynkami "gospodarczymi, rolniczymi" wraz ze stawem) nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej – nie mogą być granice geodezyjne obecnej działki. Z tym stwierdzeniem Sąd się co do zasady zgodził, ale wskazał jednocześnie, że byłoby ono trafne w tych konkretnych okolicznościach tylko wówczas, gdyby część nieruchomości obejmująca pałac wraz z parkiem nie mogła być uznana za nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym lub nie posiadała związków funkcjonalnych z pozostałą częścią majątku rolnego. Tak jednak nie jest, co wykazano wyżej. W konsekwencji oznacza to, że zgodne z prawem jest stanowisko organów, iż cała działka nr 723/2 podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Końcowo Sąd zaznaczył, że przedmiotem żądania zgłoszonego w trybie § 5 rozporządzenia wykonawczego była cała działka nr 723/2, a nie jej część oraz dodał, że Sąd w niniejszej sprawie nie mógł mieć żadnego wpływu na ocenę projektu podziału tej działki (sporządzonego przez jej właściciela), dokonaną przez konserwatora zabytków, gdyż oceny takiej dokonano w osobnym wyroku, w odrębnym postępowaniu, a wyrok ten jest prawomocny.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyli skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości.

Wniesiono o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o:

2) uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie poprzedzających go decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. oraz decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 3 czerwca 2014 r. w zaskarżonej części celem stwierdzenia, że nieruchomość pochodząca z "[...]" objętych księgą hipoteczną nr [...], w części stanowiącej zespół dworsko – parkowy w G., zlokalizowany na działce ewidencyjnej oznaczonej nr 723/2 położonej w obrębie [...], ark. [...] gm. G., powiat B., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.1945.3.13 z późn. zm.) ,

3) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

4) rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej "p.p.s.a"), wniesiono o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z następujących dokumentów, tj.:

a) rzutów parteru oraz piętra pałacu w G.,

b) aktualnych zdjęć pałacu w G. oraz parku,

c) opinii i oceny historycznej w zakresie: 1) funkcji pałacu, dworu ziemiańskiego na terenie Polski, w tym pałacu w G. oraz 2) wpływu II wojny światowej na funkcjonowanie pałaców i dworów w Polsce, w tym pałacu w G.

- na okoliczność charakteru pałacu w G., jego rozmiarów, rzeczywistej funkcji i przeznaczenia, oraz wpływu stanu wojny na funkcjonowanie pałacu w G.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

A) naruszenie przepisów prawa materialnego , tj.:

1) przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez stwierdzenie – w ślad za poprzedzającą go decyzją Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] czerwca 2014r. oraz decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016r – iż nieruchomość pochodząca z "[...]" objętych księgą hipoteczną nr [...], stanowiąca zespół dworsko – parkowy w G., odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr 723/2 o pow. 3,6187 ha, położona w obrębie [...], ark. [...] gm. G., powiat B., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], podpadała pod działanie wskazanego przepisu mimo braku ku temu przesłanek, tj.;

a) na skutek nieuzasadnionego przyjęcia, że w okolicznościach niniejszej sprawy koniecznym jest badanie istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem parkowo – pałacowym oraz samym pałacem w G. a pozostałą częścią majątku ziemskiego w G., w sytuacji, w której sam charakter obiektu – pałac, rezydencja (obiektu a nie nieruchomości), jego przeznaczenie i wykorzystanie, wyłączały go spod działania dekretu PKWN – pałac nie był nieruchomością ziemską;

b) na skutek nieuzasadnionego przyjęcia w ślad za Wojewodą Świętokrzyskim oraz Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że cała działka ewidencyjna oznaczona obecnie numerem 723/2 wraz ze wszystkimi zlokalizowanymi na niej budynkami w tym budynkiem pałacu – pozostaje nieruchomością ziemską w rozumieniu dekretu PKWN i była w całości wraz ze wszystkimi budynkami w tym pałacem oraz otaczającym go parkiem wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej;

2) niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit e) i ust. 2 w związku z art. 1 ust. 2 lit. a) – e) dekretu PKW wobec nieruchomości, której dotyczy niniejsze postępowanie w części, w jakiej stanowi ona zespół parkowo – pałacowy, pomimo jej mieszkalnego i reprezentacyjnego w tym zakresie charakteru, polegające na błędnym przyjęciu w zaskarżonym wyroku, iż nieruchomość ta w powyżej wskazanej części stanowiła nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że spełniała ona przesłanki z powołanych przepisów dekretu i została przeznaczona na cele określone w tym dekrecie, skoro została ona przekazana na cele prowadzenia domu pomocy społecznej tj. cele nie wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a) – e) dekretu PKWN;

3) art. 96 ust. 1b) ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518), poprzez uznanie, iż przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie i nie stwierdzenie w tym zakresie uchybienia organu I, jak i II instancji, pomimo wydania przez Wojewodę Świętokrzyskiego w stosunku do całej działki ewidencyjnej nr 723/2 decyzji o podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, w sytuacji, w której część jej stanowiąca zespół/obiekt dworsko – parkowy wykorzystywany w celach mieszkalno – reprezentacyjnych przez właścicieli majątku (rodzinę Ł.), nie podpadała pod działanie wskazanego powyżej przepisu, co nie wymaga odrębnej decyzji podziałowej, czy też uprzedniej zgody konserwatora zabytków, gdyż sama taka decyzja zatwierdza podział, co nie zostało zakwestionowane ani przez organ II instancji, ani przez Wojewódzki Sąd Administracyjny;

4) naruszenie art. 99 oraz art. 121 Konstytucji z dnia 21 marca 1921 r. jak również art. 21 ust. 1 i ust. 2, art. 64 ust. 1, 2 i 3 i art. 77 Konstytucji RP z 1997r.;

oraz

5) naruszenie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 roku (Dz. U. z 1995 r., Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284),

poprzez pozbawienie rodziny Ł., a w konsekwencji wnioskodawców – prawa własności spornej nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania;

B) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z:

1) art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nieuzasadnione uznanie za prawidłowe ustaleń dokonanych przez organ I oraz II instancji, a stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w/w organów oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sytuacji, w której ustalenia takie zostały dokonane pomimo braku wszechstronnego wyjaśnienia przez organy i Sąd I instancji okoliczności sprawy oraz z pominięciem lub wbrew określonym elementom materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności poprzez :

a) nieuzasadnione przyjęcie, wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu, że zespół dworsko – parkowy w Gnojnie nie stanowił wyodrębnionego obiektu "[...]" i pozostając w związku funkcjonalnym z pozostałym majątkiem ziemskim służył do prowadzenia działalności rolniczej,

b) uwzględnienie przy ustalaniu okoliczności sprawy dowodów zgromadzonych w odrębnym postępowaniu jakie toczyło się w przed sądem powszechnym – a nie przed organem w niniejszym postępowaniu, w sytuacji w której materiał ten podlegał ocenie przez Sąd powszechny tylko I instancji, bez weryfikacji jego oceny przez Sąd II instancji, który oddalił apelację wnioskodawców tylko i wyłącznie z uwagi na istnienie w obrocie prawomocnej decyzji administracyjnej stwierdzającej nabycie z mocy prawa własności spornej nieruchomości przez Powiat B., co zdaniem Sądu II instancji czyniło zbędnymi – przedwczesnymi rozważania Sądu I instancji w płaszczyźnie przepisów dekretu PKWN,

c) uwzględnienie materiału dowodowego, o którym mowa w lit. b) w sposób bardzo wybiórczy, a mianowicie organy I oraz II instancji, jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny szeroko powołują się na fragmenty zeznań świadka W. A., w których wskazuje on na funkcjonowanie w pałacu "biura zarządcy", "kuchni czeladnej" oraz pokoi w których zamieszkiwali robotnicy dworscy, pomijając zgromadzone także w toku postępowania przed Sądem Rejonowym w B. – Z. następujące dowody:

➢ pozostałe fragmenty zeznań świadka W. A., w których świadek ten wskazał także m.in.: "Ja tu mieszkałem w 1940 r. jak przyszedłem z Kielc do pracy (... ) Gdy wybuchła wojna Ł. przyjęli 50 pracowników sezonowych, którzy mieszkali poza budynkiem. (...) Ja i drugi pracownik zajmowaliśmy pomieszczenia na dole gdyż nigdzie indziej miejsca nie było. W pomieszczeniach na stałe mieszkały kucharki". "Obok pałacu były czworaki i tam mieszkałem". "Górę budynku zajmowali Ł.". "Na terenie gospodarstwa zatrudniony był rządca on mieszkał poza pałacem w P. dwa kilometry od pałacu. "Pałac i park były odgrodzone murem i płotem i nic tam więcej nie było";

➢ wyjaśnienia S. K. – Dyrektora Pomocy Społecznej w G., który wskazał m.in.: "Czworaki były na działce 726/1 i znajdowały się poza murem...Między gospodarstwem a działką 723 jest droga, która obecnie jest droga gminną. Ona przebiega przez działkę 726. Kiedyś była tam jeden kompleks nie było podziału oddzielony był tylko dworek z dawnych zabudowań";

➢ wyjaśnienia H. Ł., który wskazał m.in.: "dwór był wykorzystywany jako budynek mieszkalny i reprezentacyjny",

➢ opinia sporządzona przez biegłego inż. A. M. z dnia 9 maja 2007r. oraz opinia uzupełniająca z dnia 2 sierpnia 2007 r., z których treści wynika, zwłaszcza z treści tej ostatniej, iż w sąsiedztwie kompleksu pałacowo – parkowego znajdowało się szereg budynków gospodarczych w tym także mieszkalnych (czworaki, ośmioraki), stanowiących zaplecze gospodarstwa rolnego rodziny Ł.;

➢ rzuty parteru oraz piętra pałacu w G. (które wnioskodawcy załączają także do niniejszej skargi),

➢ wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach Wydział II Cywilny z dnia 30 października 2008r., II Ca 1127/08 (w aktach sprawy);

d) pominięcie materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie postępowania przed organem I instancji w tym w szczególności:

➢ wkładki do karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa G. g. C., Zespół Dworski - c.d.,

➢ monografii ułożonej przez S. D. C. "[...]",

➢ oględzin przeprowadzonych w toku postępowania przed Wojewodą Świętokrzyskim,

➢ protokołu przejęcia majątku rodziny Ł. wskazującego na składniki jakie wchodziły w skład tego majątku,

➢ zdjęć: zdjęcia autorstwa M. z 1926 r., zdjęcia przedłożonego w trakcie oględzin przez wnioskodawcę H. Ł. przedstawiającego wjazd na teren parku wraz z gazonem, zdjęcia z lotu ptaka z ostatnich lat doskonale uwidaczniające rozmiar i charakter całego założenia pałacowo – parkowego,

- z których to dowodów jednoznacznie wynikał charakter kompleksu pałacowo – parkowego, jako wyodrębnionej rezydencji rodziny Ł. stanowiącej centrum życia rodzinnego i reprezentacyjnego;

e) niewyjaśnienie ani przez organ I, ani II instancji, jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny rzeczywistej funkcji pomieszczeń nazwanych przez świadka W. A. "kuchnią czeladną", "biurem rządcy" w siedzibie rodu o randze takiej jak pałac w G. oraz przy uwzględnieniu sposobu zorganizowania całego majątku i jego wyposażeniu, jak również stanu wojny,

f) pominięcie okoliczności uznania przez Powiat B., ujawniony w księdze wieczystej nr [...] jako właściciel spornej nieruchomości położonej w obrębie G., ark. [...], Gm. G., powiat B., stanowiącej działkę ewidencyjną nr 723/2 praw do spornej nieruchomości wnioskodawców, czego potwierdzeniem były uzgodnienia dokonane pomiędzy Powiatem B. a wnioskodawcami, zgodnie z którymi ci ostatni ograniczyli wniosek o te części spornej nieruchomości, które według stanowiska Powiatu B. zagwarantowałyby optymalne korzystanie z budynków wzniesionych bądź rozbudowanych na obszarze nieruchomości;

2) art. 8 k.p.a., poprzez nieuznanie postępowania organu I instancji za sprzeczne z podstawową zasadą postępowania administracyjnego, tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej poprzez w szczególności jako nie mającej jakiekolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności:

zmiany stanowiska i wydania przez organ I instancji decyzji sprzecznej z informacją udzieloną w toku postępowania wnioskodawcom, pismem z dnia [...] listopada 2012 r. (znak: [...]) znajdującym się w aktach sprawy, w którym organ wskazał wprost, iż "zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych zespoły dworsko – parkowe i płacowo – parkowe jako nieruchomości nie mające charakteru rolnego, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 łit.e) dekretu Polskiego Komitetu wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej", jak również w konsekwencji sprzecznej z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych;

W ocenie skarżących kasacyjnie opisane wyżej uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wskutek ich zaistnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę wnioskodawców na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016r. nr [...].

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentowano, że dwór wraz z parkiem stanowiły i stanowią jednolitą zorganizowaną całość tj. obiekt ewidentnie wyodrębniony i różniący się od pozostałych terenów majątku ziemskiego w G., pełniący funkcję rezydencji właścicieli majątku. Wskazano, że obecny murowany dwór w G. wzniesiony został przed 1590 r., być może w tym samym czasie powstały umocnienia ziemne i fosy wokół dworu. Podano, że w połowie XIX w. wśród budowli zespołu dworskiego wymieniano oficynę murowaną, gorzelnię i duży zespół zabudowań gospodarczych głównie drewnianych. Dalej wskazano, że pałac usytuowany jest w centralnej części parku, prowadzi do niego aleja dojazdowa zakończona podjazdem w kształcie koła; park posiada zachowaną sieć dróg i alejek, a także okazy starodrzewia. Podkreślono, że pałac wraz z parkiem uznany został za zabytek decyzją Urzędu Wojewódzkiego Kieleckiego już z dnia 13 kwietnia 1933 r. jako "charakterystyczna i typowa budowla sięgająca dawnych wieków". Decyzją tą za zabytek uznano dwór murowany oraz "stary park, otaczający dwór, w granicach ujmującego go ogrodzenia".

Wskazano, że gospodarstwo rolne rodziny Ł. mogło funkcjonować bez części rezydencjalnej, którą stanowił wydzielony zespół pałacowo – parkowy w G., pałac wraz z parkiem mógł funkcjonować bez majątku ziemskiego. Skarżący kasacyjnie podkreślili, że nieuprawnionymi pozostają twierdzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że cała działka o obecnym numerze 723/2 wraz ze wszystkimi budynkami, w tym pałacem, była wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej. Z całą stanowczością podkreślono, że wykluczają zasadność takiego twierdzenia zeznania świadka A.

Skarżący kasacyjnie podali, że niniejszej sprawie, poza obiektem pałacowo – parkowym, znajdowała się część folwarczna, budynki mieszkalne dla robotników, oficyna dworska, stodoły, spichlerz, jak również inne folwarki które pozostawały niezbędne do prowadzenia gospodarstwa rolnego i jednocześnie wystarczające dla takiego celu bez potrzeby wykorzystania samego pałacu, zaś pomieszczenia kuchni czeladnej oraz biura rządcy stanowiły zaledwie 4,5 % ogólnej powierzchni pałacu, natomiast pokoje w których spali pracownicy dworscy wykorzystywane były w ten sposób tylko w okresie wojny. Podkreślono, że pałac wraz z parkiem w G. w części wydzielonej murem oraz płotem pełnił funkcje reprezentacyjne, funkcje siedziby rodziny Ł.

Podano, że w przypadku obiektu pałacowo – parkowego w G. część działki ewidencyjnej nr [...] wydzielona według stanu na dzień 13 września 1944 r. murem oraz płotem oddzielającym od pozostałych budynków, stanowi de facto odrębną nieruchomość, która nigdy nie przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisu dekretu PKWN z powodu niespełnienia ustawowych przesłanek. W ocenie skarżących kasacyjnie umiejscowienie zespołu pałacowo – parkowego w ramach jednej działki ewidencyjnej z nieruchomością, która przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN, o ile posiadała inny charakter niż zespół dworsko – parkowy, nie może stanowić przeszkody do wydania decyzji stwierdzającej niepodpadanie przedmiotowego zespołu dworsko – parkowego pod działanie dekretu PKWN.

Wskazano, że Powiat B. w toku postępowania uznawał prawa wnioskodawców do spornej działki, zaś organ I instancji, nie czekając na upływ terminu zastrzeżonego do wypowiedzenia się w sprawie przez wnioskodawców, wydał decyzję stwierdzającą iż działka ewidencyjna nr 723/2 w całości podpadała pod działanie przepisu dekretu PKWN. Podano, że być może dokumenty zgromadzone w aktach nie do końca oddają przebieg zdarzeń, jaki miał faktycznie miejsce, ale ewidentnie z punktu widzenia wnioskodawców, Wojewoda wbrew uprzednim deklaracjom, które były przyczyną podjęcia przez Powiat B. rozmów odnośnie podziału spornej działki, podjął decyzję inną niż wstępnie deklarowaną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.183 §1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art.183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowo -administracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art.2 ust.1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że koniecznym jest badanie istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem parkowo – pałacowym oraz samym pałacem w G. a pozostałą częścią majątku ziemskiego w G., w sytuacji, w której sam charakter obiektu – pałac, jego przeznaczenie i wykorzystanie, wyłączały go spod działania dekretu PKWN – pałac nie był nieruchomością ziemską.

Odnośnie do tak sprecyzowanego zarzutu należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, iż na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) można rozpatrywać wnioski dotyczące zarówno tego, czy cała nieruchomość, czy też jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu. Ponieważ przepisy dekretu, ani rozporządzenia nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej", przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, ( pub. OTK 1990, nr 1, poz. 26), Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanej uchwały z dnia 19 września 1990 r., a następnie w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r., sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Jakkolwiek uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc obowiązującą z dniem wejścia życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 239 ust. 3), to jednak miały zasadniczy wpływ na ukształtowanie praktyki co do rozumienia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Takie rozumienie przepisów dekretu oznaczało, że możliwy był spór nie tylko o to, czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ze względu na przyjęte normy obszarowe. Spór mógł dotyczyć także tego, czy określona nieruchomość stanowiła nieruchomość o charakterze rolniczym, a źródłem takiego sporu było to, czy określona nieruchomość (jej część) przeszła na własność Skarbu Państwa w sytuacji, gdy zdaniem poprzedniego właściciela (jego następców prawnych) nieruchomość nie miała charakteru rolniczego (np. zespół pałacowo-parkowy). Istota takiego sporu sprowadzała się zatem do rozstrzygnięcia o żądaniu poprzedniego właściciela, który powoływał się na to, że określona nieruchomość nie jest nieruchomością rolną (o charakterze rolniczym), a więc nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie tego dekretu. W oparciu o wskazane uchwały Trybunału Konstytucyjnego przyjmowano, że na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Natomiast przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia, powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w dekrecie ( por. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. I OPS 2/06 i uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10 pub.www.nsa.gov.pl oraz powołane w tych uchwałach liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego). Zatem argumentacja skargi kasacyjnej wskazująca na błędną wykładnię art.2 ust.1 lit.e dekretu i użytego w tym przepisie pojęcia "nieruchomości ziemskiej" według której nieruchomość ziemska nie obejmowała pałacu jest w istocie polemiką z ugruntowaną już linią orzeczniczą.

Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawił sposób rozumienia i wykładnię wskazanego przepisu – art.2 ust.1 lit.e powołanego wyżej dekretu, przywołując uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, a także uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10 oraz orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ze wskazanego orzecznictwa Sąd Wojewódzki trafnie wywiódł, że dekret nie obejmował (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym. Wobec przedstawionej przez Sąd pierwszej instancji argumentacji prawnej popartej orzecznictwem, trudno zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej dokonania błędnej wykładni art.2 ust.1 lit.e dekretu.

Natomiast zarzut naruszenia art.2 ust.1 lit.e dekretu opisany w pkt 1a skargi kasacyjnej dotyczy nie tyle błędnej wykładni wskazanego przepisu, ile jego zastosowania w okolicznościach rozpoznawanej sprawy i jego nieuwzględnienie wynika z przeprowadzonej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Nie można także zgodzić się z zarzutem niewłaściwego zastosowania art.2 ust.1 lit. e dekretu, gdyż procedowanie oparte na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej odbyło się zgodnie z kryteriami wskazanymi powyżej a wyznaczonymi orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego i uchwałami składu siedmiu sędziów NSA.

Chybiony jest również zarzut naruszenia art.96 ust.1 b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten stanowi, że w przypadku wydzielenia nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, albo w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 1(czyli decyzji podziałowej). Ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział. Z przytoczonego przepisu wynika, że ustawodawca wyłączył obowiązek uzyskiwania odrębnej decyzji o zatwierdzeniu podziału nieruchomości na rzecz zatwierdzania takiego podziału w decyzji stwierdzającej nabycie własności lub prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa oraz w decyzji o zwrocie nieruchomości. Celem art. 96 ust. 1b u.g.n. jest systemowe wskazanie, iż w przypadku gdy ustawodawca tworzy nową nieruchomość z mocy samego prawa, to określenia granic tej nowej nieruchomości dokonuje się w tym samym akcie administracyjnym, który stanowi ustawową formę potwierdzenia powstania tej nieruchomości. W ten sposób ustawodawca skupił w jednym organie orzekającym uprawnienie do stwierdzenia nabycia prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa do części dotychczasowej nieruchomości i jednocześnie określenia granic nowej nieruchomości.

Jednakże w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ani z orzeczeniem potwierdzającym nabycie własności nieruchomości z mocy samego prawa, ani z orzeczeniem o zwrocie. Słusznie Sąd I instancji stwierdził, że przepis ten w sprawie nie miał zastosowania. Zresztą rozważania dotyczące ewentualnych geodezyjnych granic nieruchomości po wydzieleniu z niej tej części, na której posadowiony jest pałac i park, nie mają w sprawie znaczenia, wobec wykazania, że również ta część działki ( na której znajduje się pałac) podlegała pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu.

Nie mogły odnieść skutku zarzuty naruszenia art. 99 i 121 Konstytucji z 21 marca 1921 r. i art. 21 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 77 Konstytucji RP z 1997r. Kontrolowane przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia nie orzekały o wywłaszczeniu, gdyż przejęcie nieruchomości przez Państwo w trybie dekretu nastąpiło z mocy prawa.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez pozbawienie rodziny Ł., a w konsekwencji wnioskodawców – prawa własności spornej nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania.

Skoro przejęcie nieruchomości w trybie reformy rolnej nastąpiło w 1944 r. bez odszkodowania, to w dacie ratyfikacji przez Rzeczpospolitą Polską Protokołu Dodatkowego (Protokołu nr 1) do EKPC, tj. 10 października 1994 r., nie istniało jakiekolwiek prawo do przejętego mienia czy ekspektatywa jego restytucji. Europejski Trybunał Praw Człowieka (Izba Wielka) w wyroku z dnia 2 marca 2005 r. w sprawie von Maltzan i inni p. Niemcom (skargi nr 71916/01, 71917/01 i 10260/02; ECHR 2005-V) stwierdził, że pozbawienie praw do nieruchomości w trybie nacjonalizacji jako akt jednorazowy nie kreuje ciągłej sytuacji pozbawienia mienia (tak też Trybunał w wyroku w sprawie Malhous p. Czeskiej Republice, skarga nr 33071/96; ECHR 2000-XII, postanowienie z 13.12.2005 r. ETPCz w sprawie Bergauer i 89 innych przeciwko Czechom). Powołany w skardze kasacyjnej art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji nie może być interpretowany jako nakładający na państwa generalny obowiązek rewindykacji nieruchomości przejętych przed ratyfikowaniem Konwencji, gdyż jest to w tym zakresie pozostawione uznaniu poszczególnych państw (por. wyrok ETPC z dnia 4 marca 2003 r. w sprawie Jantner p. Słowacji, skarga nr 39050/97, ECHR 2000-XII).

Należy zatem stwierdzić, że organy administracji dokonały prawidłowej wykładni przepisów materialnoprawnych dekretu, a Sąd I instancji prawidłowo dokonał kontroli w tym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również zarzutów skargi kasacyjnej opartych na podstawie określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a. Zarzuty te są wynikiem prezentowania przez skarżących odmiennej oceny zebranych w sprawie dowodów, co do tego, czy zespół dworsko – parkowy w G. będąc w związku funkcjonalnym z pozostałym majątkiem służył do prowadzenia produkcji rolnej.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że na części dawnej nieruchomości ziemskiej, odpowiadającej aktualnie działce nr 723/2 o powierzchni 3,6187 ha znajdowały się budynki gospodarcze: stajnia, obora, owczarnia, czworaki dla pracowników. Ustalenie to wynika z zeznań świadka W. A., a także ze sporządzonego przez inż. A. M. – biegłego powołanego przez sąd cywilny - szkicu sytuacyjnego, jak również z dokumentów pozyskanych z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach. Z dokumentacji tej – odrysu planu gruntów majątku państwowego G., sporządzonego w 1946 r. wynika, że w centralnej części obecnej działki nr 723/2 znajdował się budynek - pałac, zaś w niewielkiej odległości od pałacu w części południowo- wschodniej działki posadowione były budynki stajni, obory i owczarni, zaś budynki czworaków znajdowały się obok stawu i w północnej części działki. Staw był wykorzystywany do hodowli ryb, które następnie przeznaczano na sprzedaż.

Skarżący kasacyjnie dowodzą, że budynek pałacu wraz z parkiem spełniał wyłącznie funkcje obiektu rezydencjalnego, służącego potrzebom jego właścicieli bez żadnego powiązania z resztą majątku ziemskiego. Takim twierdzeniom przeczy jednak zebrany w sprawie materiał dowodowy, który został prawidłowo i wnikliwie oceniony przez Sąd pierwszej instancji. Świadek W. A. bardzo dokładnie opisał i wskazał podczas oględzin nieruchomości, na jaki cel były przeznaczone pomieszczenia znajdujące się na parterze budynku pałacu (mieściła się tu kuchnia czeladna, a także biuro rządcy - usytuowane w pomieszczeniu odpowiadającym obecnie pomieszczeniu holu, zajmujące powierzchnię ok.30 m.kw. – k.296 akt adm.), na końcu budynku były pomieszczenia zajmowane przez pracowników gospodarstwa. Pomieszczenia te przedstawił także biegły inż. A. M. na szkicu przedstawiającym rzut poziomy parteru pałacu, zaznaczając kuchnię czeladną, biuro rządcy i mieszkania dwóch pracowników ( k.276 akt adm.). Wskazane w skardze kasacyjnej dowody, które według skarżących zostały pominięte przez Sąd pierwszej instancji nie mogą wpłynąć na zmianę oceny dokonanej w zaskarżonym wyroku.

Po pierwsze Sąd pierwszej instancji nie pominął, lecz wskazał w uzasadnieniu, że:

- pałac i park były ogrodzone murem i płotem (jak wskazał świadek W. A. płotem także po to, aby bydło nie rozchodziło się po parku, a także – jak wskazał Sąd Wojewódzki – " mur służył zapewnieniu intymności i prywatności"),

- świadek W. A. mieszkał w pałacu w 1940 r., po przeprowadzce z Kielc,

- Sąd odniósł się do podnoszonej przez skarżących okoliczności dotyczących przeznaczenia pomieszczeń parteru w okresie wojny,

- czworaki były zlokalizowane poza murem pałacu, co wynika wprost z uzasadnienia Sądu I instancji i przywołanych w tym uzasadnieniu szkiców nieruchomości wykonanych przez biegłego inż. A. M.,

Po drugie: wskazane przez skarżących w skardze kasacyjnej dowody w postaci rzutów parteru i piętra pałacu w G. nic do sprawy nie wnoszą, jako sporządzone w 1992 r., tak samo wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 30 października 2008 r., sygn. II Ca 1127/08, który mógłby mieć znaczenie, gdyby podważył ustalenia Sądu Rejonowego w B.

Nie mogły zmienić oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wskazane, jako pominięte: wkładka do karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa G. g. C., Zespół Dworski - c.d.,monografii ułożonej przez S. D. C. "[...]", oględziny przeprowadzonych w toku postępowania przed Wojewodą Świętokrzyskim, protokół przejęcia majątku rodziny Ł. wskazującego na składniki jakie wchodziły w skład tego majątku, zdjęcia autorstwa M. z 1926 r., zdjęcia przedłożonego w trakcie oględzin przez wnioskodawcę H. Ł. przedstawiającego wjazd na teren parku wraz z gazonem, zdjęcia z lotu ptaka z ostatnich lat - z których to dowodów – według skarżących kasacyjnie - jednoznacznie wynikał charakter kompleksu pałacowo – parkowego, jako wyodrębnionej rezydencji rodzin. Rzecz jednak w tym, że ani organy orzekające w sprawie, ani Sąd Wojewódzki nie poczyniły innych ustaleń, aniżeli wynikające także i z tych dowodów. Z poczynionych przez Sąd ustaleń, a także z materiału zdjęciowego wynika, że pałac i park były oddzielone murem i płotem, ale sam ten fakt nie świadczy o braku związku funkcjonalnego z resztą majątku. Wnioskodawcy nie wykazali również, aby właściciele pałacu mieli jakiekolwiek inne źródła dochodu (pozwalające na utrzymanie pałacu) inne aniżeli te, które pochodziły z należących do nich dóbr ziemskich. Skoro w majątku znajdowało się biuro rządcy, a także kuchnia dla pracowników, to trudno zgodzić się z twierdzeniem, że nie było związku pałacu z resztą majątku. Trafnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na to, że dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a ten materiał mógł prowadzić jedynie do wniosku o związku pałacu z resztą majątku. W sprawie niniejszej skarżący, co słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji, domagali się ustalenia, że cała działka nr 723/2 nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej, co wobec bezspornych ustaleń, że znajdowały się na niej obiekty gospodarcze: stajnia, obora, owczarnia, czworaki dla pracowników, staw hodowli ryb, przeznaczonych na sprzedaż, czyniło niemożliwym uwzględnienie ich żądania.

Nie mają żadnego znaczenia w sprawie ustalenia poczynione z Powiatem B., gdyż wynik postępowania prowadzonego na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zależy od wykazania, czy nieruchomość podpadała, czy też nie podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu, nie zaś od stanowiska aktualnego właściciela tej nieruchomości.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w pełni odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.