Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 591/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 15  ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1947
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych t.j.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a  i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 7, 77  par. 1, art. 80 , art. 105
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 24 lutego 2022 r., nr 1/2022, znak: NK.906.2.2022, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania zezwolenia na ekshumację szczątków I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącej M. G. kwotę 200 zł )słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez M. G., zwaną dalej skarżącą, decyzją nr 1/2022 z dnia 24 lutego 2022 r. Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 195), utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. nr [...] z dnia 21 grudnia 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania zezwolenia na ekshumację szczątków J. S. zmarłego w dniu [...] 1969 r. oraz K. P. zmarłego w dniu [...] 1969 r., pochowanych w grobie murowanym na Cmentarzu Komunalnym G. przy ul. [...] w K., celem przewiezienia szczątków i ponownego pochowania do grobu rodzinnego na Cmentarzu Komunalnym P. przy ul. [...] w K.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 16 listopada 2021 r. skarżąca, zwróciła się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z wnioskiem o wydanie zezwolenia na ekshumację szczątków G. S., zmarłej w dniu [...] 1998 r., J. S. zmarłego w dniu [...] 1969 r., G. P. zmarłej w dniu 20 października 1969 r.; K. P. zmarłego w dniu 20 października 1969 r., zwłok M. W., zmarłej w dniu 30 marca 2007 r. pochowanych w grobie murowanym na Cmentarzu Komunalnym G. przy ul. [...] w K., celem przewiezienia zwłok/szczątków i ponownego pochowania w grobie rodzinnym na Cmentarzu Komunalnym P. przy ul. [...] w K.

Do przedmiotowego wniosku nie dołączono dokumentacji potwierdzającej, że nie ma żadnych żyjących krewnych J. S. oraz K. P. oraz nie sprecyzowano stopnia pokrewieństwa skarżącej w stosunku do ww. zmarłych. Nie przedłożono również dokumentacji sporządzonej przez dane osoby jeszcze za ich życia, do zorganizowania po śmierci pogrzebu i pochowania ich zwłok w określonym, wybranym przez ww. osoby miejscu.

Pismem z dnia 18 listopada 2021 r. PPIS w K. wezwał skarżącą do uzupełnienia ww. braków.

W piśmie z dnia 25 listopada 2021 r. skarżąca oświadczyła, że nie jest jej znana żadna żyjąca osoba z rodziny J. S. uprawniona do ekshumacji na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1947, zwanej dalej ustawą o cmentarzach i chowaniu zmarłych). Według jej najlepszej wiedzy wszystkie osoby mogące stanowić krewnych czy powinowatych J. S. nie istnieją. W odniesieniu do K. P. załącza oświadczenie jedynej żyjącej osoby uprawnionej do ekshumacji jego szczątków, a jest nią jego siostra. Pochówku obu zaś wymienionych osób dokonała jej nieżyjąca ciotka – G. S.

Decyzją z dnia 21 grudnia 2021 r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. orzekł w sposób opisany na wstępie.

W uzasadnieniu decyzji podał, że z przepisów art. 15 ust. 1 i 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych wynika, że ekshumacja zwłok lub szczątków za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego może być dokonana na umotywowaną prośbę jedynie osób lub instytucji do tego uprawnionych. Prawo do pochowania zwłok wraz z prawem do ekshumacji, pamięć o zmarłym są prawnie chronionymi dobrami osobistymi każdego człowieka. Prawo to przysługuje osobom najbliższym zmarłego, uprawnionym instytucjom, także osobom, które się do tego dobrowolnie zobowiążą. Jeżeli chodzi o osoby które się dobrowolnie zobowiązały do pochowania zwłok, nie są to jakiekolwiek osoby, lecz tylko te, do których została skierowana umotywowana prośba innych uprawnionych do pochowania zwłok. Muszą to zatem być osoby, co do których jest pewne, że to one są wykonawcami złożonego uprzednio oświadczenia woli. Okoliczność ta musi każdorazowo podlegać wnikliwej ocenie organu administracji. Tymczasem z akt sprawy wynika, że pochówku J. S. i K. P. dokonała nieżyjąca G. S.

Zdaniem organu pierwszej instancji niewystarczające jest dobrowolne zobowiązanie się do ekshumacji i ponownego pochowania zwłok lub szczątków. Koniecznym jest dysponowanie "umotywowaną prośbą" - oświadczeniem woli - osób zmarłych (złożone za ich życia) lub osób im najbliższych, odpowiednio w stosunku do każdego z pozostałych pochowanych. Skarżąca nie wykazała, że pochowała zmarłych J. S. i K. P. (wręcz wskazała inną osobę, która dokonała pochówku) i nie dysponuje złożonymi przez każdą z tych osób oświadczeniami woli za ich życia, bądź oświadczeniami złożonymi przez osoby im najbliższe, z których by wynikało upoważnienie do pochowania wraz z ewentualną ekshumacją zwłok lub szczątków tych osób. Nie dysponuje też uprzednio wydanym, stosownym konstytutywnym orzeczeniem sądu.

Organ ustalił, że skarżąca do pisma z dnia 25 listopada 2021 r. przedłożyła pismo Zarządu Cmentarzy Komunalnych w K. z dnia 6 sierpnia 2021 r., z treści którego wynika, że dysponentem grobu jest skarżąca i jej mąż J. G. Wyjaśnił przy tym, iż podstawowym i pierwotnym źródłem prawa do grobu jest umowa z zarządem cmentarzy zawarta przez osobę uprawnioną do pochowania. Drugim źródłem do dysponowania grobem jest umowa pomiędzy osobą czy też osobami, uprawnionymi do pochowania w danym grobie i osobą nie mającą takich uprawnień. Z tezy wyroku Sądu Najwyższego z 17 lutego 2016 r., sygn. akt III CSK 84/15; LEX nr 1992040 wynika, że "W zderzeniu dwóch dóbr, tj. szacunku dla spokoju zmarłych i prawa do grobu, należy opowiedzieć się za szacunkiem, chyba że jakieś wyjątkowe okoliczności uzasadniają zastosowanie tak drastycznego środka jak ekshumacja." Tym samym przy zderzeniu tych dwóch dóbr organ pierwszej instancji pierwszeństwo przyznał szacunkowi dla spokoju zmarłych. Samo zaś prawo do grobu nie powinno stanowić podstawy do wkraczania czy też naruszania tego spokoju.

Jak podał organ, skoro skarżąca nie była osobą, która dobrowolnie pochowała J. S. i K. P., a z uwagi na brak pokrewieństwa i powinowactwa nie mieści się w kręgu osób uprawnionych do ekshumacji szczątków/zwłok ww. osób to nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. w domaganiu się zezwolenia na dokonanie ekshumacji wyżej wskazanych osób. Oznacza to zaistnienie przeszkody do dalszego prowadzenia postępowania co wiąże się z bezprzedmiotowością postępowania i koniecznością jego umorzenia na podstawie art. 105 §1 k.p.a.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie.

Opisaną na wstępie decyzją Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że prawo do pochowania zwłok osoby zmarłej wraz z prawem do ekshumacji, pamięć o zmarłym (prawo kultu osoby zmarłej) są prawnie chronionymi dobrami osobistymi każdego człowieka (art. 23 i 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny; Dz. U. z 2022 r., poz. 1360, zwanej dalej w skrócie – k.c.). Prawo to przysługuje osobom najbliższym zmarłego, ale także osobom, które do tego się dobrowolnie zobowiążą (art. 10 ust. 1 in fine ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych). Jak zaznaczył organ pierwszej instancji, jeżeli chodzi o osoby, które się dobrowolnie zobowiązały do pochowania zwłok, nie mogą to być jakiekolwiek osoby, lecz tylko te, do których została skierowana umotywowana prośba innych uprawnionych do pochowania zwłok. Muszą to być osoby, co do których jest pewne, że to one są "wykonawcami" złożonego uprzednio oświadczenia woli przez określone w art. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych podmioty.

W ocenie organu odwoławczego w kontekście tego uregulowania nie można wykluczyć, że pochować zwłoki może także inna osoba niż wskazana w art. 10 ust. 1 zdanie pierwsze ww. ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, a co za tym idzie również krąg osób legitymowanych do wystąpienia z wnioskiem o ekshumację na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, nie jest ograniczony w każdej sytuacji do osób najbliższych, zwłaszcza wobec wykazania braku istnienia takich osób. Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 18 maja 2020 r., sygn. akt I C 1941/19, norma zawarta w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych wskazuje osoby, nie tyle uprawnione, co zobowiązane do pochówku. Wprowadzając tę regulację ustawodawca miał na względzie tylko i wyłącznie aspekt sanitarny pochówku zwłok i w żadnym razie nie stanowi ona ingerencji ustawowej w sferę dóbr osobistych człowieka. Prawo do pochówku jest jednym z takich dóbr (art. 23 k.c.) i podlega ono ochronie cywilnoprawnej - i to niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach – na zasadach określonych w art. 24 k.c.

Zdaniem organu odwoławczego postępowanie w pierwszej instancji w tym zakresie było poprawne, bowiem Państwowa Inspekcja Sanitarna nie jest organem właściwym do rozstrzygania czy wnioskodawca jest osobą - w myśl ustawy - "dobrowolnie zobowiązującą się" do ekshumacji oraz, co za tym idzie, stwierdzenia uprawnienia do jej dokonania. Zgodnie bowiem z wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 26 września 2013 r. inspektor sanitarny jest właściwy do rozstrzygania sprawy wyłącznie w aspekcie sanitarno-porządkowym (sygn. akt III SA/Lu 307/13). Organ pierwszej instancji prawidłowo dokonał negatywnej oceny statusu wnioskodawcy w kontekście "osoby dobrowolnie zobowiązującej się do pochówku/ekshumacji", o której mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Nie wystarczy bowiem dobrowolne zobowiązanie się do ekshumacji i ponownego pochowania zwłok lub szczątków, ale konieczne jest dysponowanie ową "umotywowaną prośbą". Inaczej mówiąc dysponowanie oświadczeniem woli złożonym przez osoby pochowane lub złożonym przez osoby najbliższe, w stosunku do każdego z pozostałych pochowanych, z którego by wynikała prośba do dokonania ekshumacji ich zwłok lub szczątków. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał wyrok WSA

w Krakowie z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1106/18. Tymczasem skarżąca nie wykazała, że pochowała każdą z osób, o ekshumację zwłok których teraz wnioskuje(wręcz wskazała inne osoby, które dokonały pochówku) i dysponuje złożonymi przez każdą z tych osób oświadczeniami woli, bądź oświadczeniami złożonymi przez osoby im najbliższe, za ich życia, z których by wynikało upoważnienie do pochowania wraz z ewentualną ekshumacją zwłok lub szczątków tych osób. Nie dysponuje też uprzednio wydanym, stosownym konstytutywnym orzeczeniem sądu. Stąd też w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy skarżąca nie nabyła uprawnienia do ekshumacji zwłok lub szczątków osób pochowanych w przedmiotowym grobowcu osób.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że prawo do grobu ma charakter złożony, nie istnieje legalna definicja tego prawa, a jego treść oraz znaczenie zostały ukształtowane przez judykaturę i doktrynę. Do uprawnień składających się na treść tego prawa należą w szczególności uprawnienia do urządzenia pogrzebu oraz nagrobka i decydowania o jego wystroju, załatwiania spraw z zarządem cmentarza, ochronie przed naruszeniami, składania wieńców, palenia zniczy, decydowania lub współdecydowania o przeznaczeniu wolnych miejsc w grobie dla pochowania dalszych zmarłych. Na prawo do grobu składają się zatem zarówno uprawnienia o charakterze osobistym jak i majątkowym. Elementy osobiste prawa do grobu mają charakter przeważający i są związane z określoną osobą; jako prawa osobiste są niezbywalne i niedziedziczne. Z tego względu w zasadzie prawo do grobu jest tylko jednym z samoistnych praw majątkowych, co do którego nie ma zakazu ustawowego jego zbywalności ani wyłączenia od dziedziczenia tylko wtedy, gdy miejsce na cmentarzu zostało nabyte i grób został urządzony przez osobę pozostającą przy życiu i jest wolny, tj. nikt nie został w nim pochowany. Jeżeli natomiast w grobie spoczywają już zwłoki określonej osoby uprawnionej do pochowania, to na skutek pochówku następuje zdominowanie uprawnień niemajątkowych i w związku z czym dopuszczalność rozporządzenia prawem do grobu wygasa. Z tą chwilą nie jest już możliwe rozdzielenie uprawnień majątkowych od osobistych i z tego względu prawa majątkowe tracą swoją odrębność w tym sensie, że nie mogą być przedmiotem wyłącznego korzystania i rozporządzania ze strony dotychczasowego ich podmiotu, a to ze względu na prawa do grobu przysługujące pozostałym uprawnionym, których źródłem jest fakt powiązań rodzinnych z osobą pochowaną w grobie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r. sygn. akt I CSK 66/10).

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , zarzucając decyzji naruszenie przepisów:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpoznanie w całości materiału dowodowego;

- art. 15 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, poprzez uznanie skarżącej jako nieuprawnionej do złożenia wniosku o ekshumację, w sytuacji gdy przywołane przepisy przyznaję jej tego rzędu prawo.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że zgodnie z wyrokiem WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 619/19 ekshumacja zwłok lub szczątków za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego może być dokonana na umotywowana prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok. Krąg tych osób został wskazany w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Prawo to przysługuje też osobom, które do tego się dobrowolnie zobowiążą ( art. 10 ust. 1 in fine ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych). Skarżąca zaś dobrowolnie się do tego zobowiązała.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem kontrola zaskarżonej decyzji według wyżej wskazanych kryteriów doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że przy jej wydawaniu organ naruszył przepisy postępowania i prawa materialnego, w stopniu, które skutkowały ich uchyleniem.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 15 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1947, zwanej dalej ustawą o cmentarzach i chowaniu zmarłych).

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do kwestii właściwej wykładni powyższego przepisu.

Skarżąca stoi bowiem na stanowisku, że prawo do ekshumowania zwłok lub szczątków przysługuje każdej osobie, która się do przeprowadzenia ekshumacji dobrowolnie zobowiąże, a skarżąca się do tego zobowiązała.

Organy z kolei uważają, że prawo do ekshumacji zwłok lub szczątków zmarłych przysługuje wyłącznie najbliższej pozostałej rodzinie osoby zmarłej wskazanej

w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz osobom, które pochowały osobę, której zwłoki lub szczątki miałyby być ekshumowane ( i wyłącznie w odniesieniu do zwłok lub szczątków tej osoby).

Zdaniem składu orzekającego Sądu w tej sprawie stanowisko organów nie jest zasadne.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana:

1) na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego;

2) na zarządzenie prokuratora lub sądu;

3) na podstawie decyzji właściwego inspektora sanitarnego w razie zajęcia terenu cmentarza na inny cel.

W myśl natomiast art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, a mianowicie:

1) pozostały małżonek(ka);

2) krewni zstępni;

3) krewni wstępni;

4) krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa;

5) powinowaci w linii prostej do 1 stopnia.

Prawo pochowania zwłok osób wojskowych zmarłych w czynnej służbie wojskowej przysługuje właściwym organom wojskowym w myśl przepisów wojskowych. Prawo pochowania zwłok osób zasłużonych wobec państwa

i społeczeństwa przysługuje organom państwowym, instytucjom i organizacjom społecznym. Prawo pochowania zwłok przysługuje również osobom, które do tego dobrowolnie się zobowiążą.

Wykładnia powyższych przepisów ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, w tym mającego zastosowanie w tym przypadku art. 15 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, doprowadziła Sąd do wniosku, że ekshumacja zwłok lub szczątków za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego może być dokonana na umotywowaną prośbę osób, ale osób uprawnionych do pochowania zwłok. Krąg tych osób został wskazany w art. 10 ust. 1 ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 21 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 1150/17; LEX nr 2464978).

Prawo do pochowania zwłok osoby zmarłej wraz z prawem do ekshumacji, pamięć o zmarłym (prawo kultu osoby zmarłej) są prawnie chronionymi dobrami osobistymi każdego człowieka (art. 23 i 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1025, zwanej dalej w skrócie – k.c.; por. też wyroki Sądu Najwyższego z 13 lipca 1977 r., sygn. akt I CR 234/77, z dnia 31 marca 1980 r., sygn. akt II CR 88/80).

Prawo to przysługuje więc też osobom, które do tego się dobrowolnie zobowiążą (art. 10 ust. 1 in fine ustawy), ale nie jakimkolwiek osobom, lecz tylko tym spośród nich, do których została skierowana umotywowana prośba uprawnionych do pochowania zwłok. Muszą być to więc osoby, co do których jest pewne, że to oni są "wykonawcami" złożonego uprzednio oświadczenia woli przez określone podmioty.

Po pierwsze, mogą to być więc wykonawcy "prośby" złożonej przez daną osobę jeszcze za jej życia, do sprawienia po jej śmierci pogrzebu i pochowania jej zwłok w określonym, wybranym przez nią miejscu (gdy pozostali przy życiu najbliżsi tej osoby zrezygnowali z tego prawa po jej śmierci lub nie istnieją takie osoby). Przy czym złożone w tym zakresie oświadczenie woli na wypadek śmierci musi nie budzić wątpliwości co do treści oraz formy.

Po drugie, osoba trzecia, która się do tego zobowiąże, może także dokonać pochówku (później ewentualnej ekshumacji) osoby zmarłej za zgodą pozostałych najbliższych tej osoby, jeżeli została ona podjęta w wyniku konsensusu. W sytuacji, gdy wśród najbliższych zmarłej osoby brak w tym względzie jednomyślności, osoba która się zobowiąże do pochówku zwłok określonej osoby może tego dokonać na podstawie konstytutywnego orzeczenia sądu powszechnego rozstrzygającego spór w tym zakresie (art. 64 k.c.).

To tylko te osoby uprawnione są do "realizacji" owej umotywowanej prośby uprawnionych do pochowania osób, a w konsekwencji także do ekshumacji zwłok tych osób lub ich szczątków.

W rozpatrywanej jednakże sprawie orzekające organy nie ustaliły w sposób poprawny jej stanu faktycznego, do czego zobowiązują je przepisy postępowania – artykuły: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., co wynikło także i z nie do końca poprawnego rozumowania i zastosowania art. 15 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.

Organ pierwszej instancji za niewystarczające uznał dobrowolne zobowiązanie się skarżącej do ekshumacji i ponownego pochowania zwłok lub szczątków wskazanych osób. Według organu koniecznym jest dysponowanie "umotywowaną prośbą" - oświadczeniem woli - osób zmarłych (złożone za ich życia) lub osób im najbliższych, odpowiednio w stosunku do każdego z pozostałych pochowanych. Skarżąca nie wykazała, zdaniem organu pierwszej instancji, że pochowała zmarłych J. S. i K. P. (wręcz wskazała inną osobę, która dokonała pochówku) i nie dysponuje złożonymi przez każdą z tych osób oświadczeniami woli za ich życia, bądź oświadczeniami złożonymi przez osoby im najbliższe, z których by wynikało upoważnienie do pochowania wraz z ewentualną ekshumacją zwłok lub szczątków tych osób. Również zdaniem organu odwoławczego nie wystarczy bowiem dobrowolne zobowiązanie się do ekshumacji i ponownego pochowania zwłok lub szczątków, ale konieczne jest dysponowanie ową "umotywowaną prośbą". Inaczej mówiąc dysponowanie oświadczeniem woli złożonym przez osoby pochowane lub złożonym przez osoby najbliższe, w stosunku do każdego z pozostałych pochowanych, z którego by wynikała prośba do dokonania ekshumacji ich zwłok lub szczątków. Skarżąca nie wykazała, że pochowała każdą z osób, o ekshumację zwłok których teraz wnioskuje (wręcz wskazała inne osoby, które dokonały pochówku) i dysponuje złożonymi przez każdą z tych osób oświadczeniami woli, bądź oświadczeniami złożonymi przez osoby im najbliższe, za ich życia, z których by wynikało upoważnienie do pochowania wraz z ewentualną ekshumacją zwłok lub szczątków tych osób.

Już nawet tylko analiza przedstawionych powyżej stanowisk organów obydwu instancji wskazuje, że orzekające organy nie dokonały wnikliwej i nie budzącej wątpliwości analizy złożonego przez skarżącą wniosku i zbyt pobieżnie, co do treści, oceniły dokumenty przedłożone przez skarżącą na wezwanie organu pierwszej instancji do uzupełnienia wniosku, w tym w szczególności treść oświadczenia z dnia 24 listopada 2021 r.

We wniosku, znajdującym się na k. 1 akt administracyjnych, w rubryce "Stopień pokrewieństwa Wnioskodawcy w stosunku do osoby zmarłej" – G. S. – skarżąca zakreśliła znak "X" w polu "3 Bratanek/bratanica".

W załączniku "E2 - cd. Dane osób zmarłych", tego wniosku, w rubryce "Stopień pokrewieństwa Wnioskodawcy w stosunku do osoby zmarłej" – J. S. - skarżąca zakreśliła znak "X" w polu "6 Inna osoba" dopisując "mąż G.".

Z kolei w rubryce "Stopień pokrewieństwa Wnioskodawcy w stosunku do osoby zmarłej" – G. P. - skarżąca zakreśliła znak "X" w polu "4.6 brat cioteczny/siostra cioteczna (kuzyn/kuzynka)"

W rubryce "Stopień pokrewieństwa Wnioskodawcy w stosunku do osoby zmarłej" – K. P. - skarżąca, jako wnioskodawczyni, wpisała w polu "6.Inna osoba" – "mąż G.", zaś w stosunku do zmarłej – M. W. - w rubryce "Stopień pokrewieństwa Wnioskodawcy do osoby zmarłej", wpisała, że jest "bratanicą".

Natomiast na wezwanie organu w piśmie z dnia 25 listopada 2021 r. wskazała, że załącza oświadczenie jedynej żyjącej osoby uprawnionej do ekshumacji – siostry K. P., zaś skarżąca jest bratanicą G. S., jako jedyny wraz mężem J. G. dysponent grobu. Z notatki służbowej z dnia 26 listopada 2021 r. wynika, że obecnie żadne osoby spokrewnione do IV stopnia pokrewieństwa nie żyją (k. 4 akt administracyjnych).

Wobec tego organy powinny dokonać jednoznacznych ustaleń pokrewieństwa skarżącej, jako wnioskodawczyni, w stosunku do osób, których zwłoki lub szczątki zamierza ona ekshumować i pochować ponownie za zezwoleniem inspektora sanitarnego. Nie jest bowiem ważna w tej sprawie relacja pomiędzy poszczególnymi wskazanymi osobami, lecz relacja pokrewieństwa skarżącej do osób zmarłych, których zwłoki, czy szczątki zamierza ekshumować i pochować ponownie.

Sąd nie może bowiem przeprowadzać własnych ustaleń wyręczając w tym zakresie orzekające organy, bo to na nich spoczywa ciężar ustalenia istotnych okoliczności dla treści rozstrzygnięcia, zgodnie z postanowieniami artykułów: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W tym względzie Sąd nie może się tych okoliczności domyślać,

a skarżąca winna wypełnić odpowiednie rubryki formularza "Wniosku o wydanie zezwolenia" na ekshumację zwłok lub szczątków w celu ich ponownego pochowania, zgodnie z tytułem rubryki formularza – "Stopień pokrewieństwa Wnioskodawcy w stosunku do osoby zmarłej".

Jak Sąd podkreślił prawo do pochowania zwłok osoby zmarłej wraz z prawem do ekshumacji, pamięć o zmarłym (prawo kultu osoby zmarłej) są prawnie chronionymi dobrami osobistymi każdego człowieka i przysługuje osobom, które do tego się dobrowolnie zobowiążą (art. 10 ust. 1 in fine ustawy). Osoba trzecia, która się do tego zobowiąże, może także dokonać pochówku (później ewentualnej ekshumacji) osoby zmarłej za zgodą pozostałych najbliższych tej osoby, jeżeli została ona podjęta w wyniku konsensusu.

Z zebranego materiału dowodowego zdaje się wynikać, że jest osoba najbliższa zmarłego K. P., która nie sprzeciwia się ekshumacji i pochowaniu jego szczątków przez skarżącą. Organy zatem, po wnikliwym ustaleniu i wyjaśnieniu stopnia pokrewieństwa skarżącej do zmarłych winny w świetle regulacji art. 15 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy ocenić, czy w tym wypadku nie mamy do czynienia ze złożonym oświadczeniem woli przez osobę najbliższą jednemu z nich, za jej życia, i z którego by wynikała prośba do dokonania ekshumacji zwłok lub szczątków i ich pochowania.

Prawo to przysługuje zatem także osobie spoza tego kręgu, która się do tego zobowiąże pod warunkiem, że jej legitymacja wynika z wyrażonego upoważnienia osoby zmarłej lub osób jej najbliższych, złożonego za ich życia.

Organy w sposób nieprawidłowy zatem nie tylko ustaliły i oceniły zebrany materiał dowodowy, naruszając tym samym postanowienia artykułów: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji błędnie zastosowały art. 15 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, w stopniu mającym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak stanowi to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a P.p.s.a.

Z powyższych względów skarga musiała odnieść zamierzony skutek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2022 r.,

poz. 329), orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie

art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329), jak w punkcie II sentencji wyroku.