Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 516/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2020 r. sprawy ze skarg T. C., A. P. oraz D. M. - A. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2019 r., znak: [...], Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu odwołań: H. C., B. O., E. P., D. M., M. S.. M. K., M. P., D. P., S. P., J. K., T. C. i A. P. od decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 2019 r., znak: [...], w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] (obecnie [...]), oznaczonej uprzednio jako działki o numerach [...], wywłaszczonej orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z [...] listopada 1954 r. znak: [...], w części wchodzącej w areał działek ewidencyjnych nr:[...], orzekł:

1) uchylić zaskarżoną decyzję w całości,

2) odmówić zwrotu H. C., B. O., E. P., J. K., D. M., M. P., A. P., W. P., K. P., S. P., J. K., T. W., S. K., M. D., W. K., M. K., M. P., D. P., M. S., D. W. opisanej wyżej nieruchomości,

3) umorzyć postępowanie w części dotyczącej żądania przez T. C. i A. P., E. W. i M. C. oraz K. R. i Z. B. zwrotu tej nieruchomości.

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Organ ten wyjaśnił, że orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z [...] listopada 1954 r., znak: [...], na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., zostały wywłaszczone nieruchomości położone we wsi D., gmina Z. o pow. 1702 m2, 1702 m2, 1703 m2, 1703 m2, 3224 m2, 2353 m2. W orzeczeniach jako właścicieli wskazano odpowiednio M. C., Z. P., J. K., A. K., S. C. i W. C.. Orzeczenia te zostały wydane na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31; dalej także: dekret). Wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło na cele budowy obiektu wojskowego, co zostało wskazane we wniosku Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. z [...] października 1952 r. o wywłaszczenie nieruchomości.

Wojewoda podkreślił, że stosownie do szczegółowo wymienionych w decyzji postanowień sądów powszechnych bądź aktów poświadczenia dziedziczenia:

- spadek po M. K. nabyły dzieci M. C., S. K., A. K., Z. P., J. K. – po [...] części każde z nich, zaś spadek po zmarłym J. K. – dzieci: M. K. i J. K. – po [...] części każde z nich;

- spadek po A. K. nabyły dzieci: M. C., Z. P., S. K. i A. K. – po [...] części każde z nich oraz wnuki: J. K. i M. K. – po [...] części każde z nich;

- spadek po A. K. nabyła żona Z. K. i dzieci M. S., D. W. i T. W. – po [...] części każde z nich;

- spadek po M. K. nabyła żona S. K. w [...] części oraz dzieci M. D., W. K., H. C., B. O. i E. P. – po [...] części każde z nich;

- spadek po Z. P. nabył mąż C. P. w [...] części oraz dzieci: M. P., A. P., T. P. i J. K. – po [...] części każde z nich, a spadek po C. P. – dzieci: M. P., A. P., T. P. i J. K. – po [...] części każde z nich;

- spadek po Z. K. nabyły dzieci: T. W., M. S. i D. W. – po [...] części każda z nich;

- spadek po M. C. nabył syn M. C. w całości;

- spadek po J. K. nabyli bratankowie: W. K., M. D., H. C., B. O. i E. P. – po [...] części każde z nich;

- spadek po S. K. nabyły dzieci: J. K. i D. M. – po [...] części każde z nich;

- spadek po T. P. nabyli: żona S. P. oraz dzieci: M. P., D. P. i M. K. – po [...] części każde z nich;

- spadek po A. P. nabyły dzieci: A. P., W. P. i K. P. – po [...] części każdy z nich.

- spadek po S. C. nabyły K. R. i Z. B. – po [...] części każda z nich.

[...] lipca 2007 r. złożone zostały wnioski J. K., D. M., E. W., M. C., M. P., A. P., S. P., J. K., M. C., E. P., H. C., B. O., M. K., M. P., D. P., S. K., M. D., A. P., K. P., W. P., M. S., D. W. i T. W. o zwrot udziałów w działce oznaczonej w dacie wywłaszczenia nr [...] o pow. 8 513 m2.

Natomiast [...] lipca 2007 r. K. R. i Z. B. wystąpiły o zwrot działek oznaczonych w dacie wywłaszczenia numerami 52 i 53 o łącznej pow. 5577 m2.

W toku postępowania Prezydent Miasta L., na podstawie zgromadzonej dokumentacji, ustalił, że dawne działki nr [...] znajdują się obecnie w obszarze działek nr [...] i [...] (obr. 11, ark. 10), położonych w L. przy ul. [...] [...] i stanowią własność Skarbu Państwa, a prawo własności wykonuje Agencja Mienia Wojskowego. Decyzją z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], znak: [...] Agencja Mienia Wojskowego oddała te działki w trwały zarząd na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej - Rejonowego Zarządu Infrastruktury [...]. Ustalono jednocześnie, że wywłaszczone nieruchomości wraz z innymi działkami stanowiły działkę nr [...] o pow. 70.9414 ha [...], która została przekazana w nieodpłatne użytkowanie na czas nieograniczony Wojskowemu Rejonowemu Zarządowi Kwaterunkowo-Budowlanemu w L., na mocy decyzji Urzędu Miejskiego w L. z [...] grudnia 1984 r., znak: [...] Na działce tej wybudowany jest wojskowy kompleks koszarowy użytkowany nieprzerwanie przez MON od lat 50-tych XX wieku jako plac ćwiczeń i strzelnica wojskowa. Przekazanie tego terenu w użytkowanie MON, nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] stycznia 1985 r.

Ponadto w celu ustalenia stanu prawnego opisanych nieruchomości organ pierwszej instancji, poza ustaleniami powziętymi z urzędu, zwrócił się do wnioskodawców o wykazanie tytułu prawnego ich poprzedników prawnych do tychże nieruchomości. W związku z koniecznością oczekiwania na prawomocne zakończenie postępowań o stwierdzenie nabycia spadku, postępowanie administracyjne było na długi czas zawieszone, po czym organ pierwszej instancji podjął je postanowieniem wydanym [...] lutego 2018 r. W piśmie z [...] sierpnia 2018 r. K. R. oświadczyła, że rezygnuje ze swoich roszczeń w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia postępowania spadkowego po J. C. i M. C. z powodu niemożności ustalenia miejsca zgonu i pochówku J. C..

Mając powyższe na uwadze organ pierwszej instancji decyzją z [...] stycznia 2019 r., znak: [...], odmówił H. C., B. O., E. P., J. K., D. M., E. W., M. C., M. P., A. P., W. P., K. P., S. P., J. K., A. P., T. C., T. W., Z. B., S. K., M. D., W. K., M. K., M. P., D. P., M. S., D. W. zwrotu nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki o numerach [...], wchodzącej w skład tabeli likwidacyjnej wsi D. nr [...], wywłaszczonej orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] listopada 1954 r., znak: [...], położonej w L. przy ul. [...], obecnie ul. [...] [...], stanowiącej część działek ewidencyjnych nr [...], [...]. Jednocześnie decyzją tą umorzył postępowanie w części dotyczącej żądania przez K. R. zwrotu ww. nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki o numerach [...] wchodzącej w skład tabeli likwidacyjnej wsi D. nr [...], wywłaszczonej orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] listopada 1954 r" znak: [...]

Prezydent stwierdził, że cel wywłaszczenia spornej nieruchomości, jakim była budowa infrastruktury wojskowej w postaci placu ćwiczeń: teren torów taktycznych i obiekt szkoleniowy, został zrealizowany, a więc nie był zasadny zwrot tego terenu. Ponadto stwierdził, że roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje T. C. i A. P., K. R. i Z. B., gdyż osoby te, pomimo wezwań organu, nie wykazały, że są spadkobiercami poprzednich właścicieli, a zatem nie posiadają legitymacji do ubiegania się o zwrot. Organ ten wyjaśnił, że wobec wycofania wniosku przez K. R. postępowanie w zakresie jej żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu w tym zakresie.

Od powyższej decyzji wnieśli odwołania: H. C., B. O., E. P., M. K., M. P., D. P., S. P., J. K., T. C., A. P., D. M. i M. S..

Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Wojewoda podzielił zasadniczo argumentację organu pierwszej instancji, że cel wywłaszczenia nieruchomości objętych wnioskami o zwrot, jakim była budowa obiektu wojskowego, został zrealizowany. Właścicielem tych nieruchomości jest Skarb Państwa, a prawo własności Skarbu Państwa do działek nr [...] i [...], wykonuje Ministerstwo Obrony Narodowej - Rejonowy Zarząd Infrastruktury [...], co oznacza, że ten teren, w przypadku zaistnienia konieczności, może ponownie być wykorzystywany jako obiekt wojskowy, dla potrzeb wojska jako jedyny taki obiekt w garnizonie L.. To zaś oznacza, że nie zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości, o jakich mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2018 r., poz. 2204 ze zm.).

Ponadto Wojewoda podkreślił, że w myśl art. 136 ust. 1 tej ustawy, legitymacja procesowa w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje byłemu właścicielowi (właścicielom) lub jego spadkobiercy (spadkobiercom). Swoich praw do roszczenia o zwrot omawianej nieruchomości nie udokumentowali: E. W., M. C., A. P. i T. C., a także K. R. i Z. B.. Natomiast K. R. pismem z [...] sierpnia 2018 r. zrezygnowała z roszczenia o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W tej sytuacji, postępowanie w tym zakresie, prowadzone na wniosek osób nieuprawnionych, podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe, w myśl art. 105 § 1 k.p.a. Nie oznacza, to jednak, jak wskazał Wojewoda, że jeżeli osoby te w przyszłości potwierdzą swoje prawa do nieruchomości i przedłożą stosowne dokumenty stwierdzające spadek po byłych właścicielach wywłaszczonej nieruchomości, to będą one mogły wystąpić z wnioskiem o zwrot przypadających im udziałów w tej nieruchomości.

Skargi na decyzję Wojewody z [...] lipca 2019 r. złożyli T. C. i A. P. oraz odrębnie D. M..

W swej skardze T. C. i A. P. zarzucili, że zaskarżona decyzja narusza:

- art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że właścicielka wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z [...] listopada 1954 r., znak: [...], na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa publicznego w L. nieruchomości położonej we wsi D., gmina Z., o której mowa w ww. orzeczeniu, nie oznaczona w tym akcie prawnym jako M. C., nie nazywała się w rzeczywistości M. C.;

- art. 7 w zw. z art. 113 § 1 k.p.a., poprzez brak sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej zawartej w ww. orzeczeniu wywłaszczającym w zakresie imienia osoby wywłaszczanej – M. C.;

- art. art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., poprzez uchybienie zasadom postępowania określonym w tych przepisach, w tym brak ustalenia, czy zrealizowany został cel wywłaszczenia opisanej nieruchomości, zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. oraz wadliwe przyjęcie, że na terenie działek nr [...] zrealizowano cel wywłaszczenia.

W skardze na decyzję Wojewody D. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, z uwagi na naruszenie:

- art. 1 dekretu przez jego pominięcie, mimo że wywłaszczona nieruchomość nie została przejęta na potrzeby realizacji narodowych planów gospodarczych, lecz na potrzeby aparatu bezpieczeństwa Polski Ludowej – Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego dla zlokalizowania na przedmiotowym terenie jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego;

- art. 2 dekretu poprzez przyjęcie, iż Urząd Bezpieczeństwa Publicznego był realizatorem narodowych planów gospodarczych w rozumieniu wskazanego przepisu, a co za tym idzie, iż był to podmiot uprawniony do występowania z wnioskiem o wywłaszczenie z nieruchomości;

- art. 8 ust. 1 i art. 24 ust. 1 dekretu poprzez niewłaściwe przyjęcie, że właściciel nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu – S. K. został poinformowany o cenie jej nabycia oraz o zakończeniu postępowania w przedmiocie wywłaszczenia, w sytuacji gdy nie brał on udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym na żadnym jego etapie, a także niedostrzeżenie nieważności postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L.;

- art. 137 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez uznanie, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczeniu;

- art. art. 7, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasad postępowania wyrażonych w tych przepisach, w tym brak odniesienia się do dokumentów złożonych do akt sprawy wraz z odwołaniem skarżącej, pominięcie faktu, iż S. K. nie brał udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, wadliwe stwierdzenie, że cel wywłaszczenia nieruchomości został zrealizowany.

W oparciu o powyższe zarzuty zarówno T. C. i A. P., jak i D. M. wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na obie skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniami przewodniczącego wydziału z 5 września 2019 r. sprawa ze skargi T. C. i A. P. została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Lu 516/19, zaś sprawa ze skargi D. M. – pod sygn. akt II SA/Lu 517/19.

Na rozprawie w dniu 4 lutego 2020 r. Sąd, działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), orzekł o połączeniu obu tych spraw, w celu ich wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że na wynik sprawy nie mogą mieć wpływu zarzuty skarżącej D. M. dotyczące naruszeń prawa, jakich – w jej ocenie – dopuściło się Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L., wydając, na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., orzeczenia z [...] listopada 1954 r., znak: [...], w przedmiocie wywłaszczenia opisanej na wstępie nieruchomości położonej we wsi D., gmina Z.. Nie budzi wątpliwości, że dopóki orzeczenia te pozostają w obrocie prawnym, dopóty korzystają one z domniemania prawidłowości i jako takie stanowią część wiążącego Sąd i organy administracji porządku prawnego. Oczywiste jest zarazem, że rozpoznając skargę na zaskarżoną decyzję Wojewody z [...] lipca 2019 r., znak: [...], wydaną w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, Sąd nie ocenia prawidłowości wywłaszczenia, dokonanego opisanymi orzeczeniami ponad sześćdziesiąt lat temu przez organy administracji nieistniejące już, w oparciu o nieobowiązujące obecnie przepisy prawa. Ocena taka, stosownie do art. 16 § 1 k.p.a., dopuszczalna byłaby wyłącznie w odrębnym postępowaniu toczącym się w sprawie uchylenia lub zmiany tych orzeczeń, stwierdzenie ich nieważności bądź wznowienie postępowania, co mogłoby nastąpić jedynie w wyjątkowych przypadkach przewidzianych w przepisach k.p.a. lub ustaw szczególnych.

To oznacza, że podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji nie mogły stanowić podniesione w skardze zarzuty w tej kwestii, w tym odnoszące się do naruszenia przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, m.in. wskutek niezapewnienia prawa do czynnego udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym S. K. - właścicielowi nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu oraz braku uwzględnienia faktu, iż wywłaszczona nieruchomość nie została przejęta na potrzeby realizacji narodowych planów gospodarczych, ale na potrzeby aparatu bezpieczeństwa Polski Ludowej, to jest Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego dla zlokalizowania na przedmiotowym terenie jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, czego nie można uznać za realizację narodowych planów gospodarczych, gdyż zarówno Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego, jak też Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, któremu te Urzędy podlegały, "w swoich założeniach były to organizacje zbrodnicze, służące jako narzędzia terroru i represji, a nie realizacji celów będących podstawą dla wywłaszczenia z nieruchomości".

Nie dawały również podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji zarzuty skargi T. C. i A. P., które zmierzały do zakwestionowania prawidłowości argumentacji Wojewody w zakresie, w jakim organ ten uznał, że wobec niewykazania, iż skarżący są spadkobiercami byłego właściciela wywłaszczanej nieruchomości, postępowanie administracyjne podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe w części odnoszącej się do ich wniosku o zwrot nieruchomości.

Odnosząc się do tej kwestii trzeba zauważyć, że Wojewoda uzasadniając swą decyzję w tym zakresie wskazał, że skarżący nie udokumentowali swoich praw do ww. roszczenia, gdyż w toku prowadzonego postępowania dowodowego ujawniono występującą w złożonych dokumentach rozbieżność polegającą na tym, że w postanowieniu Sądu Powiatowego w L. z [...] sierpnia 1955 r., sygn. akt Ns [...], jako spadkobierca M. K. wymieniona została M. C., w postanowieniu Sądu Rejonowego w L. z [...] lutego 1990 r., sygn. akt Ns [...] jako spadkodawca wskazana jest M. C., a w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z [...] listopada 1954 r., znak: [...], jako właścicielkę wywłaszczonej nieruchomości wskazano M. C.. W związku z tym organ pouczył skarżących, że jeżeli M. C. i M. C. to ta sama osoba, do akt należy złożyć odpis sprostowanego postanowienia sądu odpowiednio do prawidłowego brzmienia jej imienia.

Skarżący wykazali w postępowaniu sądowym, że właścicielka wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. nieruchomości w rzeczywistości nosiła imię M. . Potwierdza to dowód uzupełniający z dopuszczonego przez Sąd, w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., dokumentu, to jest odpisu zupełnego aktu zgonu, wystawionego na nazwisko M. C. ze wzmianką o sprostowaniu imienia "M. " na "M. ". Co więcej, jak wynika z ich wyjaśnień, nie mogli, jak chciał tego organ, zwrócić się do sądu o odpis sprostowanego postanowienia, ponieważ postanowienie nie wymagało sprostowania. To organ wywłaszczający popełnił błąd i to jego decyzja zawierała błędne oznaczenie imienia wywłaszczonej. W tych okolicznościach należało przyjąć, że oznaczona w orzeczeniu wywłaszczeniowym M. C. i wymieniona w postanowieniu Sądu Powiatowego w L. z [...] sierpnia 1955 r. M. C. to ta sama osoba, skoro jest poza sporem, że spadkobierczynią zmarłego [...] sierpnia 1929 r. M. K., była - obok innych jego dzieci - córka M. C. (s. 2 decyzji), a żadna osoba o imieniu M. nie jest wymieniona wśród spadkobierców.

Należy jednak podkreślić, że powyższe uchybienie nie dawało podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na zaskarżoną decyzję uchyla tę decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji w części umarzającej postępowanie administracyjne z wniosku skarżących T. C. i A. P. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest – w okolicznościach rozpoznawanej sprawy – bezcelowe. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu, że w toku ponownego rozpoznania sprawy nie mogłaby zapaść decyzja uwzględniająca ten wniosek, gdyż brak było podstaw do stwierdzenia, że w sprawie tej zachodziły przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określone w przepisach prawa materialnego.

Wskazać należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie do art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Z brzmienia art. 136 ust. 3 u.g.n. wynika, że roszczenie o zwrot przysługuje wyłącznie poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z [...] listopada 1954 r., znak: [...], na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., zostały wywłaszczone nieruchomości położone we wsi D., gmina Z. o pow. 1702 m2, 1702 m2, 1703 m2, 1703 m2, 3224 m2 i 2353 m2. Wywłaszczenia dokonano, na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, na rzecz Skarbu Państwa – na cele budowy obiektu wojskowego, co zostało wskazane we wniosku Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. z [...] października 1952 r. o wywłaszczenie nieruchomości.

Na podstawie zaświadczenia lokalizacyjnego z [...] października 1951 r. organy stwierdziły prawidłowo, iż teren stanowiący przedmiot niniejszego postępowania (grunty wsi D.), przeznaczony był pod budowę placu ćwiczeń dla Jednostki Wojskowej Nr [...] w L.. Pismem Jednostki Wojskowej Nr [...] w L. skierowanym do właścicieli gruntów wsi "D. " gm. Z. z [...] lipca 1952 r., wyrażono gotowość zawarcia umowy kupna lub umowy przejęcia gruntu za nieruchomości zamienne. Z treści powyższego wezwania wynika, iż teren ten przeznaczony był na cele Jednostki Wojskowej nr [...] w L., a ustalenia te pozostają spójne z ustaleniami poczynionymi na podstawie zaświadczenia lokalizacyjnego z [...] października 1951 r. dotyczącego budowy placu ćwiczeń dla ww. Jednostki Wojskowej nr [...].

Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1952 r., L. dz. [...], wydanym m. in. w związku z pismem Jednostki Wojskowej Nr [...] w sprawie wykonania robót ziemnych, związanych z budową specjalnego obiektu wojskowego we wsi D., gm. Z., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. zezwoliło na objęcie w posiadanie placu o powierzchni ogólnej 715 053 m2 z gruntów wsi D., gmina Z., celem przygotowania terenu pod budowę. Wśród objętych orzeczeniem nieruchomości wymieniono m. in. działki nr [...].

Dokumentem, z którego treści wywieść można dokładny cel dla którego przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona jest także wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. o wywłaszczenie nieruchomości z [...] października 1952 r. L. dz. [...] W uzasadnieniu rzeczonego pisma wskazano, że na terenie przedmiotowego terenu przeprowadzona zostanie budowa obiektu wojskowego, która już została rozpoczęta. Podniesiono także, że inwestycja ta zatwierdzona została w planie budownictwa na 1952 r. i będzie kontynuowana w latach następnych.

Na podstawie znajdującego się w aktach księgi wieczystej nr [...] protokołu zdawczo-odbiorczego spisanego [...] stycznia 1985 r. w L. pomiędzy Kierownikiem Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami a Wojskowym Rejonowym Zarządem Kwaterunkowo-Budowlanym w L. w sprawie przekazania w użytkowanie MON terenu stanowiącego własność skarbu Państwa, położonego w L. przy ul. [...] nr [...] o pow. 70 ha 95 a 92 m2, organ ustalił, iż powyższy teren znajdował się w faktycznym użytkowaniu Ministerstwa Obrony N. od 1967 r. Powyższe potwierdzone zostało także we wniosku Wojskowego Rejonowego Zarządu Kwaterunkowo - Budowlanego w L. skierowanym do Państwowego Biura Notarialnego z [...] marca 1984 r. o urządzenie księgi wieczystej dla nieruchomości MON, położonej w L. przy ul. [...] nr [...] o pow. 70 ha 95 a 92 m2.

Jak ustaliły organy, na mocy postanowienia Państwowego Biura Notarialnego w L. z dnia [...] marca 1985 r. dla nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] o pow. 70 ha 95 a 92 m2 założono księgę wieczystą nr [...], a w dziale II powyższej księgi jako właściciela wpisano Skarb Państwa oraz że nieruchomość znajduje się w zarządzie i korzystaniu Rejonowego Zarządu Kwaterunkowo - Budowlanego w L..

Ponadto ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w L. z [...] marca 1985 r., L. dz. [...]/84, wynika, że działka nr [...] o pow. 70 ha 95 a 92 m2 pozostaje w użytkowaniu MON i jest w faktycznym użytkowaniu wojska. Bezsprzecznie świadczy to o wykorzystaniu spornego terenu na cele bezpieczeństwa publicznego co najmniej od 1985 r.

Zauważyć też trzeba, że sami skarżący w złożonych do Prezydenta Miasta L. wnioskach o zwrot nieruchomości wskazywali, że wywłaszczona nieruchomość wykorzystywana jest przez wojsko polskie jako plac ćwiczeń. W trakcie rozprawy przeprowadzonej [...] czerwca 2008 r. pełnomocnicy Rejonowego Zarządu Infrastruktury [...] oświadczyli, że wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Urzędu, natomiast celem wywłaszczenia były zadania związane z obronnością kraju realizowane przez jednostki wojskowe. Wskazali także, że plac ćwiczeń jest związany funkcjonalnie z jednostką wojskową, która nie została do tej pory zlikwidowana i nadal prawnie funkcjonuje.

Niezależnie od tego, w oparciu o archiwalne mapy uzyskane z Wydziału Planowania Urzędu Miasta L., organy ustalił, że grunt objęty wnioskiem o zwrot przeznaczony był w planach pod "Tereny specjalne" (kopia archiwalnego rysunku w skali 1:5000 "[...] Plan Kierunkowy", opracowanego na podstawie uchwały nr [...] Prezydium Rządu z [...] grudnia 1951 r. i § 2 uchwały nr [...] Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów z [...] listopada 1959 r. oraz zatwierdzonego [...] grudnia 1959 r. przez Prezesa Komitetu do Spraw Urbanistyki i Architektury). Według dokumentów planistycznych znajdujących się w zasobach Wydziału Planowania Urzędu Miasta L., dla miasta L. nie było na dzień [...] listopada 1954 r. zatwierdzonego planu ogólnego, a teren objęty wnioskiem o zwrot nie był objęty planem szczegółowym.

Opierając się o protokół zdawczo-odbiorczy sporządzony [...] czerwca 2009 r. w L., organy wyjaśniły, że na terenie stanowiącym przedmiot niniejszego postępowania znajdowały się m.in.:

- obiekt szkoleniowy wybudowany w 1996 r.,

- obiekt szkoleniowy nr [...] - strzelnica A-1,

- obiekt szkoleniowy nr [...] - plac ćwiczeń ogniowych,

- obiekt szkoleniowy nr [...] w tym: tor taktyczny dla plutonu piechoty, punkt oporu plutonu,

- obiekt szkoleniowy z obrony przeciwchemicznej nr [...],

- obiekt szkoleniowy nr [...] plac treningów ogniowych.

Jak wynika z wypisu rejestru gruntów i budynków z [...] czerwca 2010 r., działki powstałe w wyniku podziału działki nr [...] położonej przy ul. [...], stanowiły teren zamknięty.

Na wynik sprawy nie mogą mieć podnoszone przez skarżących argumenty, iż w ich ocenie przez co najmniej 10 lat "nikt nie widział, żeby wojsko ćwiczyło na wywłaszczonej nieruchomości".

Należy podkreślić, że sądy administracyjne, stosownie do art. 178 ust. 1 Konstytucji, zobligowane są do dokonywania wykładni przepisów ustaw w zgodzie z Konstytucją. Oznacza to, że obowiązkiem sądu jest zastosowanie takich dyrektyw interpretacyjnych, które pozwolą na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej w taki sposób, by w jak najszerszym zakresie uwzględnione zostały wartości konstytucyjne.

Zauważyć trzeba, że do niedawna w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych dominował pogląd, zgodnie z którym – w świetle art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. – nieruchomość nie może być uznana za zbędną na cel wywłaszczenia tylko wówczas, kiedy realizacja celu, na który została wywłaszczona została rozpoczęta przed upływem 7 lat od wywłaszczenia i zakończona przed upływem 10 lat od tego dnia (zob. T. Woś, Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa 2010, s. 358-360; E. Mzyk, w: G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, red. G. Bieniek, Warszawa 2007, s. 478 i n.; G. Bieniek, w: G. Bieniek, S. Rudnicki, Nieruchomości. Problematyka prawna, Warszawa 2006, s. 858 i n.; wyrok SN z dnia 6 marca 2002 r., III RN 11/01, OSNP 2002, nr 21, poz. 513; wyroki NSA: z dnia 4 września 2003 r., II SA/Gd 1552/00 oraz z dnia 2 czerwca 2011 r., I OSK 1125/10).

W orzecznictwie sądowym ukształtował się jednak odmienny pogląd, który podziela w całości Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę, opierający się na wykładni prokonstytucyjnej omawianych przepisów u.g.n. Zgodnie z tym poglądem nie da się pogodzić z zasadą stabilności porządku prawnego sytuacji, gdy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w której to sprawie wywłaszczenie miało miejsce kilkadziesiąt lat przed wszczęciem postępowania o zwrot, ustalenie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale po upływie wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. terminów 7 i 10 lat, powodowałoby konieczność wydania decyzji o zwrocie, mimo że nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia już wiele lat. Jeżeli zatem zrealizowano cel wywłaszczenia, to nie można twierdzić, że po wejściu w życie przepisów u.g.n. i określeniu w art. 137 ust. 1 tej ustawy szczegółowych przesłanek zbędności, nieruchomość która nie była zbędna na cel wywłaszczania, bowiem została wykorzystana zgodnie z tym celem, automatycznie podlega rygorom zawartym w tym przepisie, a roszczenie byłego właściciela mogło się stać aktualne tylko z tego powodu. W związku z tym stwierdzono, że w przypadku wykorzystania danej nieruchomości na cel wywłaszczenia, wygasa prawo byłego właściciela lub jego następców prawnych do jej zwrotu, a regulacja zawarta w art. 137 ust. 1 sytuacji tej nie zmienia (zob. wyroki NSA z 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 193/06, z 7 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 514/11, z 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 2098/10 i z 20 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1558/10).

Stanowisko takie wyraził również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, w którym orzekł, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z sentencją tego wyroku, nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli i ich spadkobierców te nieruchomości skomunalizowane, na których jednostki samorządu terytorialnego zrealizowały przed 2004 r. i przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot cel określony w decyzji o ich wywłaszczeniu, bez badania, czy realizacja ta nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Trybunał Konstytucyjny podzielił stanowisko, że po wejściu w życie art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w obecnym brzmieniu doszło do niekonstytucyjnego pogorszenia sytuacji jednostek samorządu terytorialnego na skutek naruszenia przez ustawodawcę zasady niedziałania prawa wstecz (art. 2 Konstytucji) oraz zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji). Jak stwierdził Trybunał, wobec tych jednostek samorządu terytorialnego powinny znaleźć dalsze zastosowanie dotychczas obowiązujące zasady, a nie nowy kierunek interpretacji przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, nakazujący realizowanie celu wywłaszczenia w każdym wypadku w ciągu 10 lat od chwili wywłaszczenia.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela także pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowym, w myśl którego jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, i to niezależnie od terminu realizacji, brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości, a więc również do stosowania art. 137 ust. 1 u.g.n. (wyrok WSA w Łodzi z 7 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 372/13, wyrok WSA w Krakowie z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1118/08).

W konsekwencji trafnie organy stwierdziły, że nie było w niniejszej sprawie konieczności szczegółowego badania terminu realizacji placu ćwiczeń dla wojska. Nie jest to istotne dla rozstrzygnięcia postępowania, w sytuacji, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że wspomniany poligon wojskowy powstał przed złożeniem przez byłych właściciel lub ich spadkobierców wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a zarazem przed 22 września 2004 r. Powyższe świadczy niewątpliwie o tym, że w tej sprawie jedyną przesłanką zwrotu jest zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, rozumiana jako niezrealizowanie celu wywłaszczenia w ogóle. Powołane wyżej dowody wskazują jednoznacznie, iż cel ten został w całości zrealizowany przed 2004 r.

Należy przy tym zauważyć, że jak stwierdzono w toku przeprowadzonych [...] listopada 2010 r. oględzin, na objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości nadal znajduje się infrastruktura wojskowa w postaci okopów. Działki te wchodzą w skład byłego poligonu wojskowego i wykorzystywane były jako plac ćwiczeń: teren torów taktycznych i obiekt szkoleniowy z obrony przeciwchemicznej.

Wobec powyższego, należy podkreślić, że nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania została wykorzystana w całości zgodnie z celem wywłaszczenia, a fakt, iż obecnie teren ten nie jest wykorzystywany jako poligon - plac ćwiczeń nie przesądza o jego zbędności na cel wywłaszczenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest bowiem stanowisko, jeżeli cel wywłaszczenia został osiągnięty, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia. W sytuacji zatem, gdy nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia, to prawo byłego właściciela (bądź jego spadkobierców) do żądania jej zwrotu wygasło. Nie można zarazem przyjąć, że po wejściu w życie ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i określeniu w art. 137 ust. 1 tej ustawy szczegółowych przesłanek zbędności, nieruchomość, która nie była zbędna przed 1 stycznia 1998 r., stała się automatycznie taką od momentu wejścia w życie tej ustawy. Brak jest więc jakichkolwiek podstaw, by uznać, że roszczenie byłego właściciela o zwrot odżyło i stało się aktualne. Nie ma przy tym znaczenia, że po realizacji celu wywłaszczenia nieruchomość była wykorzystywana w inny sposób i przez podmiot na rzecz którego wywłaszczenie nie nastąpiło. Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami, dlatego prawo to - w zakresie jego wykonywania - poddane jest tylko takim ograniczeniom, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi (zob. przykładowo jedynie wyroki NSA: z 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1138/08, z 17 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 1025/09, z 13 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 471/09 i z 28 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1858/11).

Podkreślić trzeba, że także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt P 12/11 uznał, że art. 137 ust. 1 u.g.n. w zakresie, w jakim uznaje za zbędną nieruchomość, na której w terminach w tym przepisie zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a następnie nieruchomość te przeznaczono na realizację innego celu, nie jest niezgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji. Uzasadniając to stanowisko Trybunał wskazał, że nie jest możliwe odniesienie treści zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości do oceny art. 137 ust. 1 u.g.n. w zakresie, w jakim przepis ten nie uznaje za zbędną i przez to niepodlegającą zwrotowi także takiej wywłaszczonej nieruchomości, którą wywłaszczyciel rozporządził, odstępując od pierwotnie realizowanego celu wywłaszczenia. Jeśli bowiem po zaprzestaniu realizacji dotychczasowego celu wywłaszczenia nie ulega zmianie ocena dokonanego w przeszłości wywłaszczenia jako zgodnego z prawem, a dotychczasowego postępowania z wywłaszczoną nieruchomością jako prawidłowego. Przekazanie nieruchomości wywłaszczonej przed laty, na której realizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, i uczynienie z niej przedmiotu obrotu wskutek odstąpienia od pierwotnych zamierzeń, nie może z mocą wsteczną zmienić oceny "konieczności" i "niezbędności" dokonanego wówczas wywłaszczenia na określony cel publiczny. Stąd też jeżeli decyzja o wywłaszczeniu nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, to samo zaprzestanie realizacji celu wywłaszczenia nie zmienia oceny prawidłowości dokonanego przed laty wywłaszczenia nieruchomości i przekazania jej do wykorzystywania zgodnie z treścią tej decyzji. Tym samym nawet po zaprzestaniu wykonywania celu publicznego, dokonane w przeszłości wywłaszczenie należy nadal uważać za "konieczne" i "niezbędne" dla realizacji celu publicznego, którego dalsza realizacja została porzucona (zob. także wyrok NSA z 26 września 2019 r., sygn. akt I OSK 2984/17).

Z powyższego wynika jednoznacznie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości określone w art. 136 ust. 3 u.g.n., albowiem cel wywłaszczenia w postaci powstania placu ćwiczeń został zrealizowany.

Sąd nie dopatrzył się również w sprawie innych naruszeń przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności podkreślenia wymaga, że wbrew twierdzeniom skarżącej D. M., fakt, że organ odwoławczy nie przeprowadził dowodu z dokumentów złożonych wraz z odwołaniem skarżącej w postaci kopii pism Rolników Indywidualnych Dzielnicy [...] z [...] października 1990 r. oraz Urzędu Wojewódzkiego w L. Wydział Gospodarki Przestrzennej z [...] października 1990 r., nie mógł mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Nawet gdyby przyjąć, jak twierdzi skarżąca, że pisma te potwierdzają, iż w latach 90. XX wieku spadkobiercy byłych właścicieli opisanych nieruchomości wywłaszczonych czynili starania o ich zwrot, to – jak wskazano wyżej – całość zgromadzonych w sprawie świadczy o wykorzystaniu spornego terenu na cele wywłaszczenia co najmniej od 1985 r.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skarg, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a, skargi oddalił.