Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 316/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt 1, art. 21 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 7 ust. 1 i 6
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
article: art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz Protokolant Ewa Pąsiek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją organ II instancji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071, ze. zm.) i art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j. Dz. U. z 2008 r. nr 170, poz. 1051 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r., którą odmówiono skarżącej przyznania jednolitej płatności obszarowej i nałożono sankcję w wysokości [...] zł. oraz odmówiono uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych i nałożono sankcję w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskiem z dnia [...] roku skarżąca, zwróciła się do organu I instancji o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2010. W sekcji VII. Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich strona zadeklarowała piętnaście działek ewidencyjnych. W sekcji VIII. Oświadczenie o sposobie wykorzystywania działek rolnych strona zadeklarowała cztery działki rolne oznaczone literami od A do D zgłoszone do jednolitej płatności obszarowej (zwanej dalej JPO) o łącznej powierzchni 12,46 ha i jedną działkę rolną D1 zgłoszoną do uzupełniającej płatności obszarowej (zwanej dalej UPO) o powierzchni 9,66 ha.

W dniu [...] roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował skarżącą o wystąpieniu konfliktu kontroli krzyżowej w przedmiocie działki ewidencyjnej o identyfikatorze nr [...], która została zadeklarowana we wniosku o płatność bezpośrednią przez dwóch producentów rolnych.

Skarżąca złożyła formularz korekty wniosku oraz oświadczenie, w którym podała, iż grunty położone na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 9,66 ha, będące przedmiotem sporu nabyła w drodze przetargu od Agencji Nieruchomości Rolnych dnia [...] roku. Zgodnie z zapisem zawartym w protokole zdawczo-odbiorczym z tego samego dnia jako stan wydawanej nieruchomości podano, iż działka jest użytkowana, obsiana rzepakiem ozimym przez nieznanego użytkownika. Podała, iż nie jest jej znany użytkownik, który obsiał działkę i nie wie kto zebrał plony. Ponadto podniosła, że nie wydzierżawiała działki, nie posiadała pisemnej, ani ustnej umowy z jakimkolwiek użytkownikiem. Podała też, iż w roku [...] dokonała za zakupiony grunt zapłaty podatku rolnego.

Druga strona konfliktu krzyżowego – P. K. w dniu [...] r. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR korektę wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej na rok 2010, deklarując do przyznania płatności m.in. działkę rolną AX/ AX1, położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 9 ha.

Wraz z korektą zostało złożone oświadczenie pełnomocnika tej osoby, zgodnie z którym oświadczył on, że w roku 2010 był faktycznym użytkownikiem działki [...] o areale 9 ha. Nadmienił również, iż właśnie jego gospodarstwo rolne poniosło wszelkie koszty związane z produkcją, z zakupem nasion i środków ochrony roślin. Na potwierdzenie powyższych okoliczności załączył oświadczenia trzech świadków.

W tym stanie faktycznym organ I instancji odmówił skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010, w tym z tytułu:

1. jednolitej płatności obszarowej oraz nałożył sankcję w wysokości [...] zł, która będzie potrącana w okresie trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym dokonano ustalenia, saldo pozostałe do spłaty zostaje anulowane,

2. uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych oraz nałożył sankcję w wysokości [...] zł, która będzie potrącana w okresie trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym dokonano ustalenia, saldo pozostałe do spłaty zostaje anulowane.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie. W piśmie tym zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, art. 7 i art. 77 k.p.a., art. 10 i art. 79 § 1 k.p.a. oraz sprzeczność ustaleń organu z posiadanym materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że osoba trzecia jest posiadaczem zależnym działki ewidencyjnej nr [...]. W uzasadnieniu odwołania szczegółowo przedstawiono stan faktyczny sprawy. W dalszej części strona przedstawiła pojęcie posiadania oraz jego rodzaje. Podała, iż osoba, która obsiała i zebrała plony nie jest posiadaczem zależnym i nie realizowała w żaden sposób władztwa nad rzeczą. Decyzji zarzucono naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 79 § 2 k.p.a. stwierdzając, iż przeprowadzenie dowodu w postaci przesłuchania świadków nie zostało dokonane zgodnie z k.p.a.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor OR ARiMR w dniu [...] r. wydał decyzję o uchyleniu decyzji Kierownika BP ARiMR we W. z dnia [...] r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Powodem wydania decyzji kasacyjnej była konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego, które pozwoli bezsprzecznie ustalić, która ze stron konfliktu krzyżowego była na dzień [...] r. faktycznym użytkownikiem działki nr [...].

W dniu [...] r. organ dokonał przesłuchania strony oraz świadka - w obecności pełnomocnika skarżącej. Przeprowadzone czynności udokumentowano w stosownych protokołach. Z wyjaśnień strony wynikało, iż na zakupionej nieruchomości rolnej stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] uprawiany był rzepak ozimy, co potwierdził także świadek, jednak strona nie wykonywała na tej działce w roku kalendarzowym 2010 żadnych zabiegów agrotechnicznych oraz nie zebrała plonów. Nie ponosiła także kosztów użytkowania rolniczego ziemi, jedynie jako właściciel opłacała podatek rolny. Skarżąca oświadczyła, że w celu skontaktowania się z osobą użytkującą działkę nr [...] umieściła na działce tablicę z prośbą o kontakt. W odpowiedzi zgłosił się pełnomocnik pana P. K. W trakcie rozmowy przeprowadzonej z tym pełnomocnikiem, skarżąca nie wyraziła zgody na zebranie plonu, oraz wydzierżawienie działki ew. nr [...], nie były także omawiane kwestie dotyczące płatności bezpośrednich. Do protokołu dołączono oświadczenie męża skarżącej, w którym oznajmił, że na polecenie żony, umieścił na działce ew. nr [...],[...] r. tabliczkę o treści: "Proszę o kontakt pod nr tel. [...]. Właściciel".

W tym stanie faktycznym organ I instancji w dniu [...] r. wydał decyzję, na mocy której odmówił przyznania płatności JPO i nałożył sankcję w wysokości [...] zł oraz odmówił płatności UPO i nałożył sankcję w wysokości [...] zł. Odmowa i nałożenie sankcji zostały uzasadnione analogicznie jak w rozstrzygnięciu z dnia [...] r.

Od powyższego rozstrzygnięcia strona złożyła odwołanie podnosząc te same argumenty oraz formułując te same zarzuty co w odwołaniu z dnia [...] r. Zdaniem odwołującej się organ I instancji ponadto naruszył art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ zastąpił dowód z przesłuchania świadków "zamiennikiem" w postaci pisemnych oświadczeń i dokonał na tej podstawie błędnych ustaleń faktycznych, iż to osoba trzecia jest uprawniona do dopłat.

Rozpoznając przedmiotowe odwołanie organ II instancji wskazał, że warunki przyznawania płatności do gruntów rolnych reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j. Dz. U. z 2008 r. nr 170, poz. 1051 ze zm.) nazywana w dalszej części decyzji ustawą. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Zgodnie z ust. la jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Istotnym jest, że tylko łączne spełnienie przez producenta rolnego wszystkich wymienionych w art. 7 przesłanek ustawowych, stanowi podstawę do ubiegania się o przyznanie płatności do gruntów rolnych.

Jak stanowi art. 7 ust. 2 ustawy rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługują płatności uzupełniające do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych innych roślin i do powierzchni gruntów ornych, na których nie jest prowadzona uprawa roślin (uzupełniająca płatność podstawowa), do których została przyznana jednolita płatność obszarowa.

Zgodnie z art. 18 ust 1 ustawy, płatności obszarowe są przyznawane na wniosek rolnika. Na podstawie art. 7 ust. 4 ustawy wysokość płatności obszarowych w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn deklarowanej przez rolnika powierzchni kwalifikującej się do objęcia płatnościami obszarowymi i stawek płatności obszarowych na 1 ha tej powierzchni, po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości oraz niezgodności.

Odpowiednio do treści art. 20 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 państwa członkowskie przeprowadzają kontrole administracyjne wniosków o pomoc w celu weryfikacji warunków kwalifikowalności do pomocy.

Stosownie do art. 28 lit. a-d rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 kontrole administracyjne, o których mowa wart. 20 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, pozwalają na wykrywanie nieprawidłowości, a w szczególności na ich automatyczne wykrywanie za pomocą narzędzi informatycznych, w tym kontroli krzyżowych, które:

a) dotyczą odpowiednio zadeklarowanych uprawnień do płatności i zadeklarowanych działek, pozwalają uniknąć nienależnego wielokrotnego przyznania tej samej pomocy odnośnie do tego samego roku kalendarzowego lub gospodarczego oraz nienależnej kumulacji pomocy przyznawanej w ramach systemów pomocy obszarowej wymienionych w załącznikach I i VI do rozporządzenia (WE) nr 73/2009;

b) obejmują sprawdzenie istnienia uprawnień do płatności i kwalifikowalność do pomocy;

c) dotyczą zgodności między zadeklarowanymi w pojedynczym wniosku działkami rolnymi a działkami referencyjnymi w systemie identyfikacji działek rolnych, w celu sprawdzenia kwalifikowalności obszarów jako takich do pomocy;

d) dotyczą zgodności między uprawnieniami do płatności a obszarem zatwierdzonym i w celu sprawdzenia, czy uprawnieniom towarzyszy odpowiednia liczba kwalifikowalnych hektarów, zgodnie z definicją w art. 34 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 73/2009.

Celem ustawy o płatnościach jest finansowe wspieranie producentów rolnych, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne nawet, gdy nie są ich właścicielami. Unijne dopłaty do gruntów rolnych przysługują wyłącznie ich faktycznym posiadaczom, niezależnie od tytułu prawnego. Jeżeli więc właściciel (dzierżawca) gruntów nie jest jednocześnie ich posiadaczem, nie dostanie dopłaty. Podczas jej przyznawania nie ma też znaczenia, czy jest to posiadanie w złej lub w dobrej wierze i czy toczy się ewentualnie spór sądowy w tej sprawie.

Wyżej cytowana ustawa o płatnościach nie definiuje pojęcia posiadania, należy w tej sytuacji zastosować definicję zawartą w art. 336 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Powyższa ustawa nie precyzuje również czy prawo do dopłat ma posiadacz samoistny czy posiadacz zależny, natomiast wymaga, aby grunty rolne utrzymywane były w dobrej kulturze rolnej, zgodnie z normami. Uznaje się, więc, że uprawnionym do dopłat jest ten posiadacz, który jednocześnie rzecz "użytkuje", a więc dzierżawca lub użytkownik, tj. osoba, która zgodnie z normami dany grunt utrzymuje przez cały rok kalendarzowy, którego dotyczy wniosek. Posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. W przypadku posiadania zgodnego z prawem stanowi ono element treści określonego prawa podmiotowego. W doktrynie przyjęty jest pogląd, iż posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą oraz zamiaru władania rzeczą dla siebie.

Zasadniczym kryterium dla organów ARiMR przy podejmowaniu rozstrzygnięcia jest w tym przypadku ustalenie, czy wnioskodawca na dzień [...] r. faktycznie władał przedmiotową nieruchomością nie tylko w sposób fizyczny, ale również, czy miał swobodę podejmowania decyzji, co i kiedy uprawiać na danej działce.

W odpowiedzi na wezwanie organu, w dniu [...] r. strona wyraźnie oświadczyła, iż nie użytkuje gruntów rolnych położonych na działce ewidencyjnej nr [...]. Nie zna też użytkownika, który obsiał działkę i zebrał plon. Potwierdziły to także zeznania strony złożone w BP ARiMR we W. oraz świadka. Z tej też przyczyny wykluczenie przez organ I instancji ww. gruntów o pow. 9,66 ha należy uznać za właściwe i zgodne tak ze stanem faktycznym jak i przepisami ustawy zawartymi przede wszystkim w art. 7 ust. 1.

Weryfikacja zasadności wykluczenia 0,12 ha na działkach rolnych A i B (działka ewidencyjna nr [...]) również nie wykazała nieprawidłowości. Pomniejszeń działek rolnych A i B dokonano w oparciu o pomiary powierzchni ewidencyjno-gospodarczej (PEG) odpowiadającej powierzchni użytkowanej rolniczo w ramach działki ewidencyjnej

wykonane na dostępnych w systemie informatycznym ARiMR zdjęciach obszarów zajmowanych przez działki rolne ujęte we wniosku producenta. Na podstawie art. 12 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 została rolnikowi przekazana informacja zawierająca dane o maksymalnej powierzchni kwalifikowanej do celów systemu jednolitej płatności obszarowej w ramach poszczególnych działek ewidencyjnych.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR prawidłowo – w ocenie organu odwoławczego - obliczył procentową różnicę pomiędzy powierzchnią deklarowaną, a stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej wniosku, w związku z powyższym zobligowany był zastosować art. 58 akapit trzeci rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, a co za tym idzie do odmówienia płatności i nałożenia sankcji finansowej w wysokości przypadającej na różnice między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną tj. dla JPO (9,78 x [...] zł = [...]zł).

Całkowite wykluczenie działki Dl, która jako jedyna została zgłoszona do płatności UPO, spowodowało także naliczenie sankcji wg. wzoru 9,66 x [...] zł = [...] zł.

Podkreślono, iż powierzchnię działek rolnych użytkowanych rolniczo, rodzaj uprawy oraz status poszczególnych działek producent deklaruje z własnej inicjatywy i własnoręcznym podpisem na ostatniej stronie wniosku potwierdza prawdziwość danych pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Tym samym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek podania danych zgodnie ze stanem faktycznym. Płatność przysługuje bowiem do gruntów faktycznie posiadanych tj. użytkowanych przez wnioskodawcę w dacie 31 maja roku, w którym został złożony wniosek. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postępowanie o przyznanie płatności do gruntów rolnych jest wszczynane na wniosek strony, a zatem to ona kształtuje zakres swojego żądania.

Konkludując wskazano, iż przedmiotowe postępowanie prowadzone jest z wniosku skarżącej i dla ustalenia uprawnienia strony do uzyskania płatności bezpośrednich istotne jest wykazanie czy wnioskodawca był na dzień [...] r. posiadaczem/użytkownikiem spornego gruntu. Z wyjaśnień i oświadczeń samej strony wynika, iż wprawdzie posiada ona prawo własności do działki nr [...], ale w roku 2010 nie użytkowała spornego gruntu. W tej sytuacji zarzut pełnomocnika strony, iż organ I instancji dopuścił się uchybienia procedury postępowania, bowiem nie przesłuchał na okoliczność użytkowania działek drugiej strony konfliktu oraz jego świadków w sposób określony przepisami k.p.a. jest niezasadny. W obliczu oświadczeń strony i jej świadków, iż nie uprawiała w roku 2010 spornej działki, a jedynie usiłowała jako właściciel ustalić kto dokonał jej obsiewu i zbioru plonów, przesłuchanie świadków drugiej strony konfliktu nie znajduje uzasadnienia. Fakt czy osoba trzecia była rzeczywistym użytkownikiem działki nr [...] w roku 2010 jest przedmiotem odrębnego postępowania, prowadzonego przez Kierownika BP ARiMR, natomiast w toku postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej bezsprzecznie ustalono, że strona nie spełniła podstawowego warunku uzyskania płatności określonego w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy. Podkreślono, iż zadaniem Agencji nie jest rozstrzyganie sporu bezprawnego użytkowania działek ewidencyjnych, ale ustalenie czy producent rolny, na wniosek którego wszczęte zostało postępowanie o przyznanie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego spełnia warunki do jego uzyskania. Prawo własności działek rolnych, któremu towarzyszy ich posiadanie w rozumieniu przepisów o płatnościach do gruntów rolnych nie stanowi przesłanki do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Dopłaty nie są przewidziane dla właścicieli, którzy dysponując jedynie tytułem własności nie zajmują się produkcją rolną. (Wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 lipca 2005r., sygn. akt II S.A./Bk 718/04). Wskazano też, iż istotą płatności do gruntów rolnych jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje te grunty zgodnie z normami.

Sprawa bezprawnego użytkowania spornych działek, może być wyłącznie przedmiotem rozstrzygnięć o charakterze cywilnoprawnym, dochodzonych przed sądami powszechnymi. Kwestie te nie mogą mieć natomiast wpływu na ocenę uprawnienia do uzyskania płatności do gruntów rolnych. Organy ARiMR nie mogą brać udziału w sporze cywilnym prowadzonym pomiędzy właścicielami czy użytkownikami gruntów rolnych. Rolą Agencji jest ustalenie faktycznego użytkownika gruntów.

Ponieważ płatności bezpośrednie stanowią jeden z instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej, mogą być przyznawane producentom rolnym, spełniającym warunki określone przez prawo krajowe i unijne, tylko w takiej wysokości, w jakiej zostały one konkretnie określone przez Unię Europejską. Wszelkie odstępstwa, zarówno na korzyść jak i niekorzyść producenta rolnego, stanowią rażące naruszenie prawa. Przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości w ustalaniu wysokości płatności do gruntów rolnych.

Powyższe okoliczności powodują, iż dokonanie płatności JPO i UPO stosownie do wniosku strony na rok 2010 nie jest możliwe, ponieważ jak już zostało podkreślone ustawodawca bardzo wyraźnie wskazał, jakie konsekwencje ponosi producent rolny, który wnioskuje o płatność w ramach danej grupy upraw do powierzchni większej niż faktycznie użytkuje. Badając zatem pod kątem legalności zaskarżoną decyzję organ odwoławczy uznał, iż nie doszło do naruszenia prawa, dającego podstawę do uchylenia decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W.

W skardze na powyższą decyzję zarzucono:

1. naruszenie prawa procesowego, to jest przepisu art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a.

poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, mimo wydania jej z naruszeniem prawa,

2. prawa materialnego, a to przepisu art. 7 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia 26.01.2007 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 336 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w dniu [...] r. skarżąca nie była posiadaczem działki nr [...];

3. prawa procesowego, a to jest przepisu art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie oraz nie ustalenie faktów relewantnych i dowolną ocenę materiału dowodowego;

4. naruszenie praw procesowego, to jest przepisu art. 10 k.p.a. i art. 79 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu ze świadków i poprzestanie na pisemnych oświadczeniach osób, które winny być przesłuchane w charakterze świadków oraz poczynienie na podstawie takich ułomnych "dowodów" ustaleń faktycznych;

5. sprzeczność ustaleń organu z już zebranym materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że osoba, która obsiała sporne działki była w dniu [...] r. posiadaczem zależnym działki nr [...].

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniosła, że bezspornym pozostaje, iż skarżąca aktem notarialnym z dnia [...] r. nabyła od Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy we W. własność nieruchomości rolnej o pow. 9,66 ha, oznaczoną nr [...]. W treści umowy sprzedaży w § 1 Agencja Nieruchomości Rolnych złożyła oświadczenie, że nieruchomość wolna jest od wszelkich obciążeń i roszczeń osób trzecich. Stosownie do § 5 umowy stron, z chwilą wydania nieruchomości na skarżącą przejść miały tak ciężary, jak i korzyści związane z nabytą nieruchomością, a więc i prawo do pobierania pożytków. Protokołem zdawczo - odbiorczym przedmiotu umowy sprzedaży (gruntu działki [...]) z dnia [...] r. potwierdzono wydanie nieruchomości skarżącej w posiadanie. W umowie sprzedaży wskazano, że działka w chwili wydania obsiana jest rzepakiem ozimym, a zbywcy - Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy we W. - nie jest znana osoba, która dokonała obsiania.

Treść art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach rolnych w ramach wsparcia bezpośredniego wskazuje jednoznacznie, że dla oceny nabycia uprawnień do jednolitej płatności obszarowej miarodajny jest stan posiadania gruntu w konkretnej dacie tj. dnia 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności. Zatem organ winien ustalić ponad wszelką wątpliwość, kto był posiadaczem działki nr [...] w dniu [...] r. Przywołano tutaj wyrok NSA w wyroku z dnia 19 marca 2009 r. (sygn.. akt II GSK 790/2008)., w którym wskazano, że wobec braku sformułowania oddzielnych definicji "posiadania gospodarstwa rolnego" na potrzeby pomocy finansowej dla rolnictwa oraz z uwagi na posługiwanie się tym pojęciem we wszystkich aktach prawnych dotyczących pomocy dla rolnictwa, sięgnąć należy do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, regulującej instytucję posiadania. Jeśli zatem "posiadanie" tłumaczyć należy według kryteriów cywilnoprawnych, to aspektowi psychicznemu woli władania rzeczą (animus), który niewątpliwie u skarżącej występował, towarzyszyć musi faktyczne władztwo nad rzeczą (corpus).

Skarżąca po zakupie objęła nieruchomość w posiadanie w dniu [...] r., czego dowodem jest protokół zdawczo - odbiorczy potwierdzający fakt wydania działki skarżącej przez ANR. Już wówczas rósł tam rzepak, wcześniej zasiany przez nieustaloną osobę. Przejęciu działki we władanie przez skarżącą nikt się nie sprzeciwiał, ani nie oponował. Jak wynika z protokołów zeznań strony i świadka, skarżąca sprawowała bieżącą pieczę nad działką, odwiedzając ją regularnie (ona lub członkowie jej rodziny) i doglądając uprawy. Skarżąca manifestowała fakt posiadania działki, min. poprzez wystawienie tablicy wzywającej osobę, która uprzednio zasiała rzepak do kontaktu z obecnym właścicielem i posiadaczem.

Organ II instancji uznał jednak, że skarżąca nie była posiadaczem spornej działki, albowiem jej nie użytkowała tzn. nie wykonała na działce żadnych zabiegów agrotechnicznych w roku kalendarzowym 2010, ani też nie zebrała zasianego tam rzepaku. Nie poniosła także rzekomo kosztów użytkowania rolniczego ziemi. Stanowisko organu II instancji jest niespójne i wewnętrznie sprzeczne, albowiem ten sam organ ustalił, że skarżąca opłaciła podatek rolny od ww. nieruchomości. W istocie organ II instancji utożsamia posiadanie gruntu rolnego z wykonywaniem zabiegów agrotechnicznych na tym gruncie. Jednak ocena organu II instancji, choć zasadniczo zmierzająca w prawidłowym kierunku, jest całkowicie oderwana od realiów tej, konkretnej sprawy. Skoro w chwili nabycia działki, grunt był już obsiany, nie można skarżącej zarzucać, że gruntu nie obsiewała. Poza tym skarżąca racjonalnie postanowiła, że zachowa istniejący zasiew, czekając na plon, który zbierze. Strona fakt ten potwierdziła w swoich zeznaniach, a organ nie zanegował żadną okolicznością istnienia zamiaru strony zebrania rzepaku, gdy dojrzeje. Do zebrania rzepaku przez skarżącą ostatecznie nie doszło, jednak nastąpiło to wbrew jej woli, w okolicznościach opisanych niżej. Przez okres wegetacji skarżąca - co potwierdza materiał dowodowy - regularnie doglądała działkę, spędzała tam czas.

Stanowisko organu II instancji budowane jest wyłącznie na jednym z możliwych przejawów władztwa nad gruntem rolnym, a mianowicie, że skarżąca nie przeprowadziła zabiegów agrotechnicznych w czasie wzrostu rzepaku. Jednak w ocenie skarżącej stan uprawy tego nie wymagał.

Z materiału dowodowego wynika, że do skarżącej zgłosiła się osoba przedstawiająca się jako "zarządca ziem pana K.". Nie negowała ona praw skarżącej do gruntu, ani nie wnosiła roszczeń do zasiewów, a co więcej zaproponowała dzierżawę od skarżącej gruntu.

Cechą wykonywania własności jest nie tylko wola czerpania korzyści z rzeczy, lecz także gotowość ponoszenia ciężarów związanych z własnością np. opłat publicznoprawnych. Żaden dowód nie świadczy o tym, by P. K. mógł być kwalifikowany jako posiadacz samoistny, choćby w złej wierze. Nie manifestował on woli wykonywania prawa własności. Nie sposób także przypisać P. K. cech posiadacza zależnego. Rzekomo to on obsiał sporną nieruchomość rolną rzepakiem przed objęciem jej w posiadanie przez skarżącą jednak w żaden sposób nie manifestował swoich praw, roszczeń, pretensji względem nieruchomości. Fakt, że P. K. dokonał zasiewu (rzekomo - gdyż w istocie żaden dowód tego nie potwierdza), a przede wszystkim - już po nabyciu nieruchomości przez skarżącą - bez jej wiedzy i woli wdarł się na jej nieruchomość i dokonał samowolnie zebrania plonów(ich zawłaszczenia), nie czyni go jeszcze posiadaczem zależnym działki w dniu [...] r. Skarżąca o tym, kto dokonał zbioru rzepaku dowiedziała się przypadkowo, w czasie kontroli krzyżowej dokonywanej w ramach ARiMR, z oświadczeń osób, które działały na zlecenie P. K. Poza tym zbiór został dokonany po dniu [...] r. Data ta ma znaczenie kluczowe. Nie ma żadnych dowodów, by w tej dacie na spornej działce przeprowadzane były jakiekolwiek zabiegi agrotechniczne przez P. K.

Idea płatności obszarowych wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Nie oznacza to jednak, że instrument ten przeznaczony jest do wspierania stanów patologicznych. Absolutnie nie sposób znaleźć racjonalnych i prawnych podstaw do udzielania pieniężnej gratyfikacji za fakt jednorazowego wdarcia się na cudzą nieruchomość i przywłaszczenie cudzych plonów (co w ocenie organu I instancji stanowić ma rzekomo legitymację do ubiegania się o dopłaty).

Decyzja wydana została z naruszeniem prawa procesowego. Doszło do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. w ustaleniach organu, z których wynikało, że po stronie skarżącej brak było zasadniczych elementów posiadania w postaci fizycznego władztwa nad rzeczą. Ponadto organ, jako jeden z zasadniczych "dowodów" w sprawie powołuje oświadczenia trzech "świadków", którzy twierdzili, że na polecenie P. K. brali udział w uprawie i zbiorze rzepaku w sezonie 2010. Skarżąca podniosła, że stosownie do przepisu art. 79 § 2 k.p.a. strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków. Organ dopuścił się naruszenia prawa procesowego i istoty tego środka dowodowego, zastępując przesłuchanie świadków "zamiennikiem" w postaci pisemnych oświadczeń i dokonując na tej podstawie ustaleń faktycznych z naruszeniem reguł przeprowadzania tego rodzaju dowodu. Organ nie mógł powołać się na jakiekolwiek "zeznania, oświadczenia świadków", albowiem dowód taki nie został zgodnie z k.p.a. przeprowadzony. Ponadto organ dokonał dowolnych ustaleń, sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przyjmując, że faktycznym użytkownikiem działki ew. nr [...] był rzekomo P. K.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Po myśli art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie weryfikuje działalności administracji publicznej według zasad słuszności, sprawiedliwości społecznej, czy też w aspekcie celowości podjętych rozstrzygnięć. Skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145-150 p.p.s.a). Sąd nie stwierdził naruszeń prawa skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów procesowych należy wskazać, że stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427 ze zm.), dalej jako: ustawa z dnia 7 marca 2007 r., z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W ust. 2 tego artykułu zawarto katalog zasad obowiązujących w postępowaniu w sprawach dotyczących przyznania płatności. Stosownie do tego przepisu organ administracji publicznej stoi na straży praworządności (pkt 1) i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3); zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (pkt 4). Jak stanowi ust. 3 art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r., strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawić dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Porównanie przytoczonej regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw odstąpił od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części 2 art. 7 k.p.a. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej ma obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W art. 21 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności (patrz: wyrok NSA z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt II GSK 537/11). Nie znajduje także uzasadnienia zarzut skarżącej naruszenia przez organy załatwiające sprawę przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie w szczególności zasad ogólnych wynikających z art. 10 i art. 79 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy obu instancji działały na podstawie obowiązujących przepisów prawa, ustaliły obowiązujące w danym obszarze przepisy prawa, wybrały i ustaliły znaczenia przepisu mającego zastosowanie w danej sprawie, ustaliły dla rozpatrywanego przypadku konsekwencje prawne. Podjęły niezbędne kroki do dokładnego ustalenia stany faktycznego w sprawie. Dokonane ustalenia organów są zgodne ze stanem rzeczywistym potwierdzonym prowadzonym postępowaniem dowodowym. Nie można więc także mówić o prowadzeniu postępowania w sposób naruszający zaufanie obywateli do organów Państwa. Sąd oceniając postępowanie administracyjne w rozpatrywanej sprawie stwierdza zatem, że było ono prowadzone zgodnie z przepisami proceduralnymi zawartymi w kodeksie postępowania administracyjnego oraz ze szczególną regulacją zawartą w przepisach art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

| Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia |

|przepisów art. 7 ust.1 i 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity |

|Dz.U. z 2008 r. Nr 170, poz.1051 ze zm.) i art. 336 Kodeksu cywilnego. Przepis art. 7 ust.1 tej ustawy określa warunki jakie musi |

|spełniać rolnik aby otrzymać jednolitą płatność obszarową, zaś przepis art.7 ust.6 stanowi, że w przypadku gdy działka rolna stanowi |

|przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności obszarowe przysługują posiadaczowi zależnemu. Jednym z warunków |

|uzyskania ww. płatności jest posiadanie działek rolnych o określonej powierzchni, które to grunty rolne muszą być utrzymywane zgodnie z|

|normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Pojęcie posiadania nie zostało uregulowane|

|w przepisach dotyczących przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Definiując pojęcie posiadania należy sięgnąć do |

|przepisów kodeksu cywilnego, pamiętając jednak, że posiadanie w ujęciu cywilistycznym nie stanowi wystarczającej przesłanki do |

|ubiegania się o płatności obszarowe i że pojęcie posiadania na gruncie ustawy o płatnościach bezpośrednich należy interpretować w |

|drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Zgodnie z|

|ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych pojęcie posiadania gruntów rolnych, w rozumieniu ustawy o płatnościach, należy |

|rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. ( por. wyroki: NSA z 13.06.2012 r. sygn. akt II GSK 734/11; NSA z 16.05.2012 r. |

|sygn. akt II GSK 537/11; WSA w Warszawie z 8.11.2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 1524/05.). |

|Otóż zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz |

|samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy |

|się określone władztwo nad rzeczą (posiadacz zależny). Stan faktyczny, o którym mowa w tym przepisie, polega na faktycznym władztwie, |

|przez które rozumie się samą możność władania rzeczą; efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy (nieruchomości) nie jest |

|konieczną przesłanką posiadania (St. Rudniki, Komentarz do kodeksu cywilnego Księga druga Własność i inne prawa rzeczowe, Wydawnictwo |

|Prawnicze Warszawa 1996, str. 378). Oznacza to, iż dla istnienia posiadania w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego nie jest konieczne|

|rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możność takiego korzystania. Należy ustalić - które pojęcie posiadania miał na myśli |

|ustawodawca w przedmiotowej sprawie. Na gruncie powołanej ustawy o płatnościach bezpośrednich posiadanie ściśle wiąże się z produkcją |

|rolną, czyli obligatoryjnie z rzeczywistym korzystaniem z rzeczy (gruntów rolnych, gospodarstwa rolnego). Innymi słowy pojęcie |

|posiadania gruntów rolnych w rozumieniu ustawy o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego należy wykładać jako faktyczne |

|użytkowanie gruntów rolnych. Za takim jego rozumieniem niewątpliwie przemawia fakt, iż celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do |

|produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy rzeczywiście użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi |

|posiadaczami gruntów co do których wnioskują o dopłaty. Niezbędnym warunkiem uzyskania dopłat jest faktyczne użytkowanie posiadanych |

|gruntów rolnych. Skoro ustawodawca wiąże przyznanie płatności bezpośrednich z utrzymaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej to nie |

|sposób tego wymogu oddzielić od ich posiadania polegającego na faktycznym władaniu. Istotą płatności obszarowych, w tym płatności |

|bezpośrednich, jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, |

|jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony, utrzymuje te grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony |

|czas (patrz: wyrok WSA III SA/Wr 607/10 z dnia 15 grudnia 2010 r.). |

|Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji trafnie uznały, iż z przedmiotowych regulacji dotyczących przyznania pomocy |

|finansowej w formie płatności bezpośrednich wynika, iż pomoc ta może być przyznana tym rolnikom, którzy faktycznie rolniczo użytkują |

|posiadane działki rolne, a zatem tym, którzy samodzielnie decydują o rodzaju upraw, o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu |

|plonów, a przy tym utrzymują grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas. Tego rodzaju prace nie mogą mieć |

|charakteru sporadycznego, bądź ograniczać się jedynie do ponoszenia wydatków w postaci opłacania podatku rolnego. Powyższe oznacza, że |

|zarzut błędnej wykładni art. 336 k.c. jest niezasadny. Brak też podstaw do uznania, że naruszono art. 7 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 26 |

|stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. |

| |

| |

| |

| |

| |