Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 482/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. sprawy ze skargi P.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 września 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Głuchołaz z dnia 18 czerwca 2013 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez P. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 września 2013 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Głuchołaz z dnia 18 czerwca 2013 r., nr [...], orzekającą o odmowie przyznania P. M. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką B. M., która jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym.

Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

Wnioskiem z dnia 14 maja 2013 r. skarżący wystąpił do Urzędu Miejskiego w Głuchołazach o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką B. M., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nysie w dniu 13 października 2010 r. Z orzeczenia wynika, że wydaje się je do 31 stycznia 2014 r. i że ustalony stopień niepełnosprawności B. M. datuje się od 2006 r.

Decyzją z dnia 18 czerwca 2013 r., wydaną m.in. na podstawie art. 2, art. 16a ust. 1, ust. 2, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", Burmistrz Głuchołaz nie przyznał P. M. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – B. M. W uzasadnieniu organ podał, po pierwsze, że skarżący przedłożył orzeczenie uznające jego matkę za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, po drugie, przedstawił dokumenty świadczące o spełnieniu kryterium dochodowego, niezbędnego do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a po trzecie uznał, że przeprowadzony wywiad środowiskowego potwierdził, iż matka skarżącego jest całkowicie uzależniona od pomocy ze strony syna. Następnie organ odnotował, że skarżący załączył do akt sprawy świadectwo pracy, z którego wynika, że pozostawał on w zatrudnieniu w okresie od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2011 r. oraz, że umowa o pracę została rozwiązana wraz z upływem czasu, na jaki została zawarta. P. M. przedłożył także zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Nysie o utracie z dniem 8 maja 2012 r. - na własny wniosek - statusu osoby bezrobotnej. Mając powyższe na uwadze, organ pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - matką B. M. Nie spełnił zatem przesłanki z art. 16a ust. 1 ustawy, uprawniającej do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący opisał czynności, jakie zmuszony jest codziennie wykonywać w związku z opieką nad chorą matką i przedłożył dokumenty potwierdzające jej zły stan zdrowia. Wyjaśnił, że po ukończeniu praktyk oraz szkoły nie podejmował pracy, ponieważ musiał zająć się matką.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją wydaną w dniu 23 września 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło zgromadzony materiał dowodowy, podzielając dokonane przez Burmistrza Głuchołaz ustalenia w zakresie stanu faktycznego, m.in. co do faktycznego sprawowania opieki nad matką przez wnioskodawcę i jego sytuacji majątkowej. Odnotowało również, że wnioskodawca pracował trzy lata jako uczeń, w trakcie przyuczania do zawodu, a zatrudnienie to ustało z upływem czasu, na jaki zawarto umowę. Odtąd nie podejmował zatrudnienia i zarejestrował się jako osoba bezrobotna, lecz na własny wniosek został skreślony z ewidencji osób bezrobotnych, co z kolei było związane z ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne, które uzyskał na mocy decyzji Burmistrza Głuchołaz z dnia 11 maja 2012 r., na okres od dnia 1 maja 2012 r. do dnia 31 stycznia 2014 r. Kolegium wskazało, że dla rozpoznania odwołania fundamentalnym było poddanie ocenie prawidłowości przyjętej przez organ pierwszej instancji wykładni przesłanek z art. 16a ust. 1 ustawy. Po analizie materiału dokumentacyjnego sprawy, zespół orzekający Kolegium uznał, że organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni ustawowego zwrotu "rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki", przyjmując, że kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie miały okresy realizowanego przez odwołującego się zatrudnienia, charakter tego zatrudnienia, przyczyny jego ostatecznego ustania, funkcjonowanie skarżącego w rejestrze dla bezrobotnych oraz data i przyczyny rezygnacji z czynnego poszukiwania pracy. Organ odwoławczy zaznaczył także, że bierna postawa skarżącego w szukaniu pracy nie pozostawała w związku przyczynowym ze stanem zdrowia jego matki. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie jednoznacznie, zdaniem Kolegium, wynika, że P. M. już po ukończeniu szkoły nie był zdecydowany na podjęcie zatrudnienia i postanowił "poszukać lepszych form wsparcia socjalnego w sytuacji, w jakiej się znajdował, wykorzystując potencjalnie dostępne sobie mechanizmy prawne".

Nie godząc się z podjętym rozstrzygnięciem, P. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. W uzasadnieniu skarżący podał, że z wykształcenia jest [...] i chciałby podjąć pracę, jednakże stan zdrowia jego matki mu na to nie pozwala. Na dowód tej okoliczności załączył zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia B. M. Dodał także, że w czasie gdy był zarejestrowany jako bezrobotny nie otrzymywał ofert pracy. Natomiast o możliwości skorzystania ze wsparcia socjalnego dowiedział się dopiero od lekarza, po kolejnej operacji swojej matki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi, uznając, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie wnoszą nic nowego do sprawy. Podkreśliło, że literalne brzmienie art. 16a ust. 1 ustawy nie pozwala na przyznanie wnioskodawcy żądanego świadczenia. Ponadto Kolegium wskazało, że aktywność zawodowa skarżącego po ukończeniu szkoły nie została potwierdzona żadnymi dowodami, zaś oświadczenie P. M. o braku ofert pracy z Urzędu Pracy nie może być uznane za dowód potwierdzający spełnienie ustawowych wymogów.

Postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zawiesił z urzędu przedmiotowe postępowanie w związku ze skierowaniem do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego odnośnie zgodności art. 16a ust. 1 ustawy z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji RP .

Zawieszone postępowanie zostało podjęte w dniu 15 września 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zakres kontroli sądowej wyznaczony jest natomiast przez przepis art. 134 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji wykazała, że naruszają one przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, co uzasadnia uchylenie tych aktów.

Podstawę materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji stanowią przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej w skrócie "ustawą". Specjalny zasiłek opiekuńczy wprowadzony został ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), którą dodano przepis art. 16a, a który to przepis wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do ust. 2 art. 16a ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Ostatnio wskazany przepis uznany został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, za zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP.

Po myśli przytoczonych regulacji, przesłankami warunkującymi przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego są: konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co do której ciąży obowiązek alimentacyjny po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, oraz rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki przez osobę taką opiekę sprawującą. Badaniu przez organy podlega także ustalenie spełnienia przesłanki z art. 16a ust. 2 ustawy, tj. kryterium dochodowego.

W sprawie należy jeszcze odnotować, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest świadczeniem przysługującym osobie niepełnosprawnej, lecz jest świadczeniem mającym częściowo zrekompensować członkowi jej najbliższej rodziny (zobowiązanemu do alimentacji) to, że z uwagi na konieczność sprawowania osobistej stałej opieki musiał on zrezygnować z zarobkowania - wykonywania pracy lub innej działalności służącej uzyskiwaniu środków niezbędnych do utrzymania oraz innych związanych z tym świadczeń. Nie jest to również świadczenie, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej osobom i rodzinom, które znalazły się w trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, na skutek nieprzewidzianych wcześniej okoliczności (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 1141/13 - LEX nr 1432711).

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, że organy administracji obu instancji prawidłowo ustaliły fakt legitymowania się przez matkę skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto słusznie stwierdziły istnienie po stronie skarżącego obowiązku alimentacyjnego, który wynika z przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, oraz trafnie przyjęły, że spełnione zostało kryterium dochodowe, o którym stanowi przepis art. 16a ust. 2 ustawy.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczyła kwestii spełnienia przez skarżącego przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W tym miejscu przypomnieć należy, że przed złożeniem wniosku z dnia 14 maja 2013 r. skarżący pobierał świadczenie pielęgnacyjne (jak podaje w skardze - do 30 czerwca 2013 r.) w związku z opieką nad matką, której stopień niepełnosprawności datował się od 2006 r. Po ustaniu zatrudnienia w Wytwórni Wyrobów [...] "A" w Głuchołazach był zarejestrowany jako osoba bezrobotna i - jak utrzymuje - przez cały okres pozostawania osobą bezrobotną, a nawet wcześniej, opiekował się chorą matką, która nie mogła liczyć na pomoc swego męża. W zaskarżonej decyzji Kolegium przyjęło, że po zakończeniu praktycznej nauki zawodu skarżący nie wykazywał aktywności w kierunku poszukiwania pracy i przyczyną takiego stanu rzeczy nie był stan zdrowia B. M. Kolegium stanęło zatem na stanowisku, że brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy faktem opiekowania się matką przez P. M. a rezygnacją przez niego z pracy. Stawiając zarzut braku aktywnego poszukiwania zatrudnienia, organ odwoławczy nie wskazał, które konkretnie dowody doprowadziły go do takiego wniosku, ale przede wszystkim pominął istotną w tej kwestii okoliczność uzyskania przez skarżącego statusu bezrobotnego i złożone przez niego oświadczenie o braku propozycji pracy lub stażu, co - wobec braku zakwestionowania tego oświadczenia - zdaje się przeczyć kategorycznemu poglądowi organu o porzuceniu przez skarżącego poszukiwania zatrudnienia. Skoro do momentu przyznania świadczenia na matkę skarżący pozostawał osobą bezrobotną, to zgodnie z definicją osoby bezrobotnej zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r., poz. 674, z późn. zm.), osoba posiadająca taki status jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. W takiej sytuacji nie sposób osobie zarejestrowanej jako bezrobotna czynić zarzutu przyjęcia biernej postawy w zakresie poszukiwania pracy, jak to uczynił organ odwoławczy. Gdy zachodzi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, osoba taka rezygnuje z gotowości do pracy, czyli także z potencjalnej pracy, którą mogłaby wykonywać. W konsekwencji, w przypadku opisanym wyżej, trzeba więc przyjąć - o ile nie będą przeczyć temu inne okoliczności sprawy - że zaktualizowała się przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 16a ust. 1 ustawy.

Wskazać należy nadto, że ustawodawca wśród wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy szeregu okoliczności stanowiących negatywne przesłanki uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie wymienia statusu bezrobotnego osoby ubiegającej się o taki zasiłek. Gdyby zatem ustawodawcy zależało na pozbawieniu takich osób możliwości ubiegania się o ten zasiłek, to zamieściłby taki zapis w tym przepisie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 599/13, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego, potencjalna możliwość zatrudnienia nie może a priori nie być uznana za brak rezygnacji z zatrudnienia. Konieczna jest również ocena i odniesienie się do stanu faktycznego występującego w danej sprawie. W tym zakresie dostatecznych ustaleń i oceny organów zabrakło, choć stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., to na organach administracji spoczywa obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy i ustalenia prawdy w sensie materialnym. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz obowiązek przeprowadzenia tych dowodów z urzędu. Postępowanie dowodowe nie może zostać zakończone dopóki organ nie ustali, czy w rozpoznawanej sprawie wystąpił, czy też nie wystąpił stan faktyczny przewidziany w normie prawnej. W przedmiotowej sprawie wymóg ten dotyczył ustalenia nie tylko kwestii spełnienia kryterium dochodowego, legitymowania się przez matkę skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności czy istnienia po stronie skarżącego obowiązku alimentacyjnego, który wynika z przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ale również związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy, a koniecznością sprawowania przez skarżącego opieki nad matką, przy jednoczesnym uwzględnieniu i poddaniu ocenie wszystkich okoliczności sprawy, w tym podnoszonych przez skarżącego. Zdaniem Sądu, w kwestii wskazanego "związku", w miarodajnym dla rozstrzygnięcia okresie, stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie ustalony i oceniony oraz nie znalazł wyrazu w uzasadnieniach obu decyzji. Uwaga ta dotyczy w szczególności nieuwzględnienia faktu zarejestrowania skarżącego jako bezrobotnego, na co wskazano już wcześniej, braku weryfikacji oświadczenia na temat nieotrzymania ofert pracy oraz niewyjaśnienia kwestii związanej z ewentualnym wykonywaniem opieki nad B. M. przez innych członków rodziny, co zostało jedynie zasygnalizowane w zaskarżonej decyzji.

Poza tym organy orzekające w sprawie nie uwzględniły i nie nadały żadnego znaczenia faktowi, że skarżący otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, której niepełnosprawność ustalona została orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Nysie w dniu 13 października 2010 r. i datowała się do dnia 31 stycznia 2014 r. Zdaniem Sądu, skoro skarżący pobierał świadczenie pielęgnacyjne na podstawie poprzednio obowiązującego przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, który dopuszczał możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również osobom niepodejmującym zatrudnienia, to w tym konkretnym przypadku rezygnacja z zatrudnienia, o jakim mowa w art. 16a ust. 1 ustawy, nie powinna być rozumiana inaczej niż przed nowelizacją przepisów ustawy. W przeciwnym wypadku doszłoby do sytuacji, w której skarżący, pobierając świadczenie pielęgnacyjne, pozbawiony zostałby możliwości faktycznej rezygnacji z zatrudnienia. W konsekwencji znalazłby się w zdecydowanie gorszym położeniu niż osoby, które pierwszy raz występują o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, a to z kolei świadczyłoby o naruszeniu konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.

W sprawie przede wszystkim podkreślenia wymaga, że dla oceny wystąpienia przesłanki z art. 16a ust. 1 ustawy, oprócz analizowanego wcześniej związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki, istotne znaczenie ma również dokonanie prawidłowej wykładni samego pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Zdaniem składu orzekającego, zgodzić się trzeba z poglądami, wedle których taka wykładnia tego pojęcia, która przyjmuje, że "w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek li tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy", jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP (tak: np. WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 791/13). Podzielić trzeba argumentację wskazaną m.in. w cyt. wyżej wyroku, że zasada równości nie pozwala na różnicowanie podmiotów prawa, które charakteryzują się daną cechą istotną (relewantną). Zgodnie z tą zasadą, wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Tymczasem, taka jak dokonana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy, przez odniesienie przesłanek przyznania świadczenia wyłącznie do okresów i charakteru realizowanego przez skarżącego zatrudnienia, różnicuje potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania stałej opieki w następstwie rezygnacji z zatrudnienia oraz na tych, którzy podobnie jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny nie pozostając w zatrudnieniu, a jedynie powstrzymując się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki. Mówiąc inaczej, za zgodne z art. 32 Konstytucji RP nie sposób przyjąć, iż w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich będzie przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, bo w tym celu zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwało, ponieważ osoba ta, pomimo faktycznego sprawowania opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia nie spełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (tak WSA w Gdańsku w wyrokach: z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 549/14 i z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 645/14 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W kwestii zaś dopuszczalności prokonstytucyjnej wykładni komentowanego przepisu wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2082/12. Dostrzec należy również, że jednym z celów specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rekompensata za fakt niepozostawania w zatrudnieniu członka rodziny osoby wymagającej stałej opieki w rozumieniu przepisów ustawy. Wprowadzając przepisy dotyczące tego zasiłku, Państwo niejako określiło zasadę wynagradzania osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym przypadku to Państwo zobowiązane byłoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swoim niepełnosprawnym obywatelem (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach sprawy nie ma wątpliwości, że P. M. jest zobowiązany do alimentacji na rzecz swojej niepełnosprawnej matki, zaś sprawowanie nad nią opieki nie da się pogodzić z pracą zawodową. Sąd zgadza się z argumentacją prezentowaną przez sądy administracyjne w wielu wyrokach, w których rozważano kwestię prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy, że fikcją byłoby wymaganie od osób opiekujących się niepełnosprawnymi, aby podejmowali pracę tylko po to, by z niej zrezygnować dla spełnienia zawężająco rozumianej przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 ustawy, należy interpretować szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej osobom, które podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej.

Jak sygnalizowano już wcześniej, skarżący pozostawał w zdolności i gotowości do pracy od momentu rejestracji jako osoba bezrobotna i pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów przyznano mu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Stąd też w takim stanie faktycznym - jak słusznie wywodził WSA w Warszawie w wyroku z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2821/13 (dostępny - http://orzeczenia.nsa.gov.pl) - nie sposób uznać, że w przypadku osoby bezrobotnej nie jest możliwe przyjęcie, iż nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia.

Należy też zaznaczyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 (OTK ZU nr 9/A/2013, poz. 134) orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z 2012 r., wprowadzającej art. 16a ust. 1 ustawy, jest niezgodny z Konstytucją RP, ponieważ narusza prawa słusznie nabyte oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r., a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego po zmianie ustawy. Następstwem tego wyroku było uchwalenie przez Sejm ustawy regulującej sytuację prawną podmiotów, które utraciły świadczenia rodzinne w związku z wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r. Jest to ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), stwarzająca możliwość uzyskania zasiłku dla opiekunów, którzy dnia 1 lipca 2013 r. utracili prawo do zasiłku na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r.

Ponadto art. 17 pkt 2 lit. a ww. ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. zmienił treść art. 16a ust. 1 ustawy, wyraźnie regulując kwestię prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również tych opiekunów, którzy nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wprawdzie przepis ten ma obowiązywać od dnia 1 stycznia 2015 r., jednak wprowadzenie regulacji o takiej treści potwierdza jedynie potrzebę dokonania prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy, a w dalszej kolejności powoduje uznanie niepodejmowania zatrudnienia za równoznaczne z pojęciem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Końcowo odnotować przyjdzie, że postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. (sygn. akt P 1/14) Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie wywołane pytaniem prawnym WSA w Poznaniu o konstytucyjność art. 16a ust. 1 ustawy, z powodu którego to pytania zawieszono niniejsze postępowanie, uznając tę kwestię za dostatecznie wyjaśnioną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt K 27/13).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji dokonają oceny określonych w art. 16a ust. 1 ustawy przesłanek warunkujących przyznanie żądanego przez skarżącego zasiłku z uwzględnieniem przedstawionej przez Sąd wykładni tego przepisu oraz poczynią konieczne ustalenia dotyczące stanu faktycznego sprawy w powyżej wskazanym kierunku. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne może stać się również ustalenie, czy strona skorzystała z uprawnienia przewidzianego w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji oparto o przepis art. 152 P.p.s.a.