Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 120/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28ust. 1, ust. 2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Protokolant referent-stażysta Renata Tomaszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2016 r. sprawy ze skargi P. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat K. T.-L. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w [...] przy ul. A. kwotę 295,20 ( dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. r.t.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 120/16

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, ust. 4, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015r. poz. 121 ze zm.), zwaną u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek:

1. na podstawie art. 28 ust. 3 w zw. z art. 30 u.s.u.s.

- na ubezpieczenia społeczne za okres 03.2009r.–08.2012r., w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 53.312,76 zł, w tym składek w wysokości 31.581,76 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 10 sierpnia 2015r. w wysokości 21.455 zł; kosztów upomnień przed egzekucyjnych w wysokości 276 zł;

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres 03.2009r.–08.2012r., w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 18.122,62 zł, w tym składek w wysokości 9.999,32 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 10 sierpnia 2015r. w wysokości 7.856 zł; kosztów upomnień przed egzekucyjnych w wysokości 267,30 zł;

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03.2009r.–08.2012r. w łącznej kwocie 5.722,78 zł, w tym składek w wysokości 3.535, 38 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 10 sierpnia 2015r. w wysokości 1.910 zł; kosztów upomnień przed egzekucyjnych w wysokości 277,40 zł;

2. na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

- na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą za okres 03.2009r.–08.2012r. w łącznej kwocie 33.210, 62 zł, w tym składek w wysokości 21.752, 62 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 10 sierpnia 2015r. w wysokości 11.182 zł; kosztów upomnień przed egzekucyjnych w wysokości 276 zł;

- na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą za okres 03.2009r.–08.2012r. w łącznej kwocie 15.381,62 zł, w tym składek w wysokości 9.999, 32 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 10 sierpnia 2015r. w wysokości 5.115 zł; kosztów upomnień przed egzekucyjnych w wysokości 267,30 zł;

- na Fundusz Pracy za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą za okres 03.2009r.–08.2012r. w łącznej kwocie 3.290,53 zł, w tym składek w wysokości 1.988,13 zł; odsetek za zwłokę naliczone na dzień 10 sierpnia 2015r. w wysokości 1.025 zł; kosztów upomnień przed egzekucyjnych w wysokości 277,40 zł.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ wskazał, iż wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2015r. P. F. wystąpił o umorzenie należności tytułu składek za okres 03.2009-08.2012, powołując się na problemy finansowe jego rodziny, wynikające z załamania rynku pracy w dziedzinie usług budowlanych, do którego doszło w latach 2009-2012. Powyższe spowodowało zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej, a następnie jej likwidację z dniem 31 lipca 2014r. Dalej organ wskazał, iż ze złożonego w dniu 7 września 2015r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury, renty, nie pobiera zasiłku ani innych świadczeń z urzędu pracy, pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy. Osiąga dochody z tytułu wykonywania prac dorywczych, kształtujące się w wysokości około 1.000 zł miesięcznie. Żona osiąga miesięczne dochody z tytułu zawartej umowy o pracę, w wysokości 1.997 zł. Stałe miesięczne wydatki strony związane z kosztami utrzymania oraz opłatami eksploatacyjnymi kształtują się w kwocie około 2.220 zł. Ponadto strona ponosi koszty czesnego za szkołę w wysokości 200 zł miesięcznie. Strona jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 146 m2, nie posiada innych nieruchomości. Posiada natomiast ruchomości, tj. samochód marki Ford Transit rok prod. 2002, sprzęt RTV/AGD o łącznej wartości 1.200 zł, zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, które reguluje w miesięcznych ratach w wysokości 3.200 zł. Nie posiada innych zobowiązań podatkowych ani żadnych wierzytelności. Strona oświadczyła nadto, że z uwagi na problemy ze znalezieniem stałej pracy, jak również z uwagi na zaciągnięte kredyty we frankach szwajcarskich, w najbliższej przyszłości nie widzi możliwości poprawy sytuacji materialnej. Do złożonego oświadczenia wnioskodawca dołączył załącznik nr 1, w którym szczegółowo opisał przyczyny powstania zaległości wobec Zakładu, kserokopię umowy kredytu restrukturyzacyjnego z dnia 21 maja 2010r. zawartej pomiędzy żoną strony – M. F. a A; kserokopię oświadczenia wnioskodawcy oraz jego żony z dnia 31 lipca 2008r., złożone wobec A S.A. o ustanowieniu hipoteki kaucyjnej na posiadanej nieruchomości, do kwoty 270.000 zł; potwierdzenie przyjęcia wniosku z dnia 31 lipca 2014r. o wykreślenie wnioskodawcy z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; kserokopię umowy kredytu z dnia 29 września 2008r. zawartej pomiędzy wnioskodawcą a C S.A. oraz kserokopię aneksu do tej umowy z dnia [...].

Organ na podstawie przeprowadzonego z urzędu dodatkowego postępowania wyjaśniającego ustalił ponadto, że w dniu 23 stycznia 2014r. Sąd Rejonowy w P. [...] Wydział Ksiąg wieczystych ustanowił w księdze wieczystej nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącego hipotekę przymusową na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł., obejmującą zadłużenie strony z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 03.2009r.–08.2012r., w łącznej kwocie 122.949,56 zł. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. postanowieniem z dnia 13 maja 2014r. umorzył prowadzone w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek, stwierdzając, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03.2009r.–07.2012r. nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. Postępowaniem tym objęte są należności za miesiąc 08.2012r.

Następnie organ wskazał, że - rozpatrując ponownie sprawę - przeanalizował wniosek skarżącego w oparciu o przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141 poz. 1365), zwanego rozporządzeniem.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego lub jego rodziny. Odnosząc się do tej przesłanki umorzenia zaległości organ na podstawie zebranego materiału dowodowego uznał, że aktualna sytuacja finansowa wnioskodawcy nie jest łatwa i przesłanka ta zachodzi w sprawie. Niemniej jednak z uwagi na uznaniowy charakter decyzji określonej w art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s., jak również z uwagi na fakt, iż obecna trudna sytuacja materialna zobowiązanego może nie mieć charakteru trwałego, a strona do złożonego wniosku nie załączyła żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że jest osobą niezdolną do pracy, organ odmówił umorzenia zaległych składek. Zdaniem organu trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do uwzględnienia wniosku. Strona bowiem, prowadząc działalność gospodarczą winna wykazać się starannością i zapobiegliwością, w celu należytego regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Zakład natomiast ma ustawowy obowiązek dochodzenia tych należności. Ponadto zdaniem organu za odmową umorzenia zaległości przemawia fakt, iż strona reguluje na bieżąco wynikające z zaciągniętych kredytów zobowiązania cywilnoprawne, przedkładając je przez ciążącymi na niej zobowiązaniami publicznoprawnymi. Organ wskazał ponadto, iż strona mogłaby przystąpić do spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, dostostosowanym do jej możliwości finansowych.

W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły natomiast przesłanki umorzenia zaległości określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogły spowodować, że opłacanie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie wykazał także, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dalej organ zauważył, iż wniosek strony został także oceniony pod kątem wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności składek, wymienionych enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Pomimo wydania postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego w celu wyegzekwowania zaległych należności, z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Powyższe organ argumentował tym, że wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej jednorodzinnym domem mieszkalnym, na której dokonano zabezpieczenia przysługujących Zakładowi należności z tytułu nieopłaconych składek, w postaci hipoteki przymusowej. Ponadto organ wskazał, iż aktualnie w stosunku do osoby zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległych należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres 08.2012r. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W sprawie nie wystąpiły nadto pozostałe przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-5 u.s.u.s.

Mając na uwadze ustalony stan faktyczny sprawy organ stwierdził, że uwzględnienie wniosku skarżącego z dnia 10 sierpnia 2015r. byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Na Zakład Ubezpieczeń Społecznych został bowiem nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek. Zakład jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością , lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie. Podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii ma obowiązek uwzględnienia nie tylko interesu strony wnioskującej, lecz także jest zobowiązany uwzględnić interes publiczny, rozumiany jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę, do funduszy zarządzanych przez Zakład. Zdaniem organu w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek, interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek stanowi wyraz ostatecznej rezygnacji z określonych kwot, które wolą ustawodawcy, jako powinności publicznoprawne, powinny zasilać poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Z kwot zgromadzonych na tych funduszach realizowane są świadczenia o charakterze długoterminowym (emerytury, renty), jak i krótkoterminowym (zasiłki z ubezpieczenia chorobowego czy też wypadkowego). Organ podkreślił, że ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą ponosi prowadzący tę działalność, zarówno w trakcie jej prowadzenia, jak i po jej zakończeniu. Na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą ciąży odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy, jak również niezależnie od wysokości osiąganych zysków czy strat.

Organ wskazał także, że uznaniowy charakter decyzji wydawanej w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek, pozwala odmówić umorzenia zaległości, nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże istnienie przesłanek świadczących o zasadności wniosku. Wynik wydanego w tym zakresie rozstrzygnięcia ustawodawca pozostawił organowi rozpatrującemu wniosek. Jednakże podkreślił, że wybór ten jest dowolny. Wynik rozstrzygnięcia musi być bowiem poprzedzony prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, należytym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, zebraniem i oceną materiału dowodowego, który pozwala na ustalenie wystąpienia ustawowych przesłanek przemawiających za umorzeniem należności. W niniejszej sprawie w ocenie organu administracji powyższe wymogi zostały zachowane.

W skardze na tą decyzję P. F. powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku z dnia 6 sierpnia 2015r. Wskazał, że opłacenie zaległych należności pozbawiłoby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Powyższe wskazuje, zdaniem skarżącego, że w jego sprawie wystąpiła przesłanka umorzenia zaległych należności, określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wniósł o ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 7 marca 2016r., III SA/Łd 120/16 referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku skarżącego, umorzył postępowanie sądowe w zakresie dotyczącym wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata.

W toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżącego dodatkowo podniósł, że decyzja była wydana z naruszeniem art. 11 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. i z naruszeniem zasad uznaniowości. Oświadczył również, że w związku z prowadzoną przez komornika sądowego egzekucją skarżący pożyczył pieniądze od dziadka żony i spłacił zaległości, aby powstrzymać dalszą egzekucję. Nie miał natomiast kwoty 20.000 złotych, których organ zażądał jako warunek rozłożenia wnioskowanej zaległości na raty. Pełnomocnik przyznał nadto, że skarżący pracuje na czarno.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd bada zatem legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylić ją jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a-c); stwierdzić jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdzić wydanie jej z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 3). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej k.p.a., oraz przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej u.s.u.s., oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), zwanego rozporządzeniem.

Stosownie do art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie zaś z przepisem § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Uregulowana w powołanych przepisach instytucja umorzenia zaległości stwarza potencjalną możliwość umorzenia zaległości w razie zaistnienia ustawowej przesłanki. Jest ona oparta na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "mogą być umorzone". Uznanie oznacza zaś dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, nie zaś prawny obowiązek ich umorzenia. Jak bowiem stwierdził na tle art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 maja 2004r., II UZP 6/04, przepis ten jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Także Naczelny Sąd Administracyjny chociażby w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007r., II GSK 141/07, postawił tezę, iż decyzja, o której stanowi przywołany art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Nie budzi więc wątpliwości, że ustawodawca pozostawił organowi swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie. Swoboda ta polega na tym, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny w tym sensie, że sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. W pełnym zakresie sądowa kontrola obejmuje natomiast przestrzeganie przez organy procedury normowanej w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym. Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony do kontrolowania trybu postępowania prowadzącego organ do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne itp. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organów w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji), to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Tym bardziej sąd administracyjny nie może nakazać organom ZUS umorzenia zaległości, jak i we własnym zakresie w zastępstwie ZUS umorzyć zaległości, gdyż wykraczałoby to poza wskazany na wstępie rozważań zakres kompetencji sądu. Sądy administracyjne są wyłącznie sądami kasacyjnymi, co oznacza, że nie podejmują co do zasady merytorycznego rozstrzygnięcia co do treści stosunku administracyjnoprawnego.

Zważywszy na powyższą regulację prawną w pierwszej kolejności podnieść należy, iż organ w sposób wszechstronny przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe, a zakres tego postępowania jest adekwatny do podnoszonych przez skarżącego okoliczności umorzenia należności z tytułu należności na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusze za okres od 03.2009r.–08.2012r. W tym zakresie zauważyć trzeba, że organy nie kwestionowały podnoszonych przez skarżącego okoliczności i dowodów, a wręcz przyjęły je i stwierdziły, że sytuacja jego rodziny jest trudna, podkreślając jednakże, że skarżący nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających jego sytuację majątkową, jak i fakt niezdolności do pracy. Te okoliczności mają istotne znaczenie, bowiem postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ZUS ma charakter wnioskowy, co oznacza, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia i udokumentowania podawanych okoliczności co do sytuacji finansowej, jeśli zmierza on do skutecznego rozpoznania wniosku poprzez jego pozytywne rozpoznanie. Jest to konsekwencją tego, że wiedzę o okolicznościach istotnych dla rozpoznania tego wniosku posiada wyłącznie wnioskujący o przyznanie pomocy w spłacie zaległości, w jego dyspozycji co do zasady pozostają też dowody potwierdzające tę sytuację. Wnioskodawca, który nie przedstawia tego rodzaju dowodów, nie może skutecznie zarzucić organom naruszenia art. 7 k.p.a., tym bardziej, gdy organy - pomimo przedłożenia przez skarżącego jedynie dokumentów dotyczących zaciągniętych kredytów bankowych i ustanowionej hipoteki przymusowej oraz potwierdzenia przyjęcia wniosku o wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji - podawane przez niego okoliczności oceniły na jego korzyść, stwierdzając trudną jego sytuację rodziną i majątkową, a skarżący, stawiając ten zarzut, nie precyzuje na czym miałoby polegać naruszenie tego przepisu. Z załączonych akt, w tym złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym wraz z załącznikiem, wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci, rodzina skarżącego wedle jego oświadczenia utrzymuje się z wynagrodzenia skarżącego, kształtującego się w wysokości około 1.000 zł miesięcznie z tytułu prac dorywczych, oraz wynagrodzenia żony skarżącego z tytułu zawartej umowy o pracę, w wysokości 1.997 zł. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 31 lipca 2014r. i jak twierdzi jest osobą bezrobotną bezskutecznie poszukującą pracy. Nie został zgłoszony do ubezpieczenia ZUS z żadnego tytułu prawnego. Nie ponosi wydatków związanych z leczeniem. Posiada samochód marki Ford Transit rok prod. 2002, sprzęt RTV/AGD o łącznej wartości 1.200 zł oraz jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 146 m2, na której została ustanowiona na rzecz banku hipoteka kaucyjna do kwoty 270.000 zł oraz na rzecz ZUS hipoteka przymusowa w łącznej kwocie 122.949,56 zł. Nie posiada innych nieruchomości. Stałe miesięczne wydatki związane z kosztami utrzymania oraz opłatami eksploatacyjnymi skarżący określił na kwotę około 2.220 zł, koszty czesnego za szkołę w wysokości 200 zł miesięcznie oraz regulowane regularnie co miesiąc raty z tytułu zaciągniętych kredytów (w frankach) w wysokości 3.200 zł. Wedle deklaracji skarżącego nie posiada on innych zobowiązań podatkowych ani żadnych wierzytelności, jak i nie korzysta z pomocy z tytułu świadczeń społecznych i innych. Opisane okoliczności faktyczne zostały przyjęte przez organ zarówno na podstawie podanych przez skarżącego danych, częściowo wykazanych złożonymi dowodami, jak i na podstawie prowadzonej przez organ bazy danych i akt postępowań egzekucyjnych. Do protokołu rozprawy sądowej pełnomocnik skarżącego złożył oświadczenie, że skarżący pracuje na czarno. Z akt sprawy wynika, że skarżący miał zapewniony czynny udział w postępowaniu przed organami obu instancji oraz wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów dowodowych przed wydaniem decyzji, a także zgłoszenia dowodów na podnoszone we wniosku o umorzenie okoliczności faktyczne (pismo z dnia 10 września 2015r., z dnia 30 października 2015r. i z dnia 9 listopada 2015r.). Został też poinformowany o uprawnieniach strony postępowania, jak i przesłankach umorzenia składek (pismo z dnia 21 sierpnia 2015r.). Z prawa do czynnego udziału w postępowaniu skarżący nie skorzystał, ograniczając się do złożenia wniosku i oświadczenia wraz z załącznikami oraz złożenia środków ochrony prawnej. Okoliczność ta ma istotne znacznie, jak bowiem zauważył organ już w decyzji pierwszoinstancyjnej skarżący w żaden sposób nie udokumentował ponoszonych wydatków, a z dokonanego w uzasadnieniu tej decyzji zestawienia wynika, że wydatki miesięczne skarżącego przewyższają osiągane przez rodzinę skarżącego dochody.

Ocena okoliczności faktycznych dokonana przez organ w kontekście przesłanek materialnych zastosowania umorzenia zaległości również jest prawidłowa. Została ona dokonana na podstawie całego ujawnionego przez skarżącego i uzyskanego w marę obiektywnych możliwości organu z urzędu materiału dowodowego sprawy i nie narusza granic tzw. swobodnej oceny dowodów. Ocena ta jest logiczna i konsekwentna. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącego okoliczności faktycznej. Pomimo biernej postawy skarżącego i nieudokumentowania ponoszonych wydatków organ jednak ocenił okoliczności na korzyść skarżącego, stwierdzając, że można uznać, że zachodzi w sprawie przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Nie sposób też zarzucić organowi braku obiektywizmu czy działania jedynie w interesie potrzeb ZUS. Wręcz przeciwnie analiza uzasadnień decyzji obu instancji dowodzi, iż organy dokonały ważenia obu interesów: interesu ZUS, wyrażającego również potrzeby obecnych świadczeniobiorców świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, oraz interesu skarżącego, wyrażającego jego możliwości płatnicze, a więc i możliwości uregulowania zaległości, a także zaspokojenie bieżących potrzeb bytowych rodziny skarżącego. Ocenę tych okoliczności determinuje konstrukcja normatywna przesłanek prawnych umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusze, gdyż przesądza ona sposób ich relatywizowania do okoliczności faktycznych danej sprawy.

Zważywszy na normatywny kształt instytucji umorzenia spornych należności oraz okoliczności faktyczne sprawy, zwłaszcza zaś podawane przez skarżącego tak we wniosku z dnia 6 sierpnia 2015r., jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 23 października 2015r., podstawą materialnoprawną rozpoznania niniejszej sprawy – choć organ poddał pod rozwagę wszystkie ustawowe przesłanki – stanowi przesłanka zagrożenia egzystencji zobowiązanego, określona w § 3 pkt 1 rozporządzenia.

W zakresie tej przesłanki podnieść trzeba, iż jej ocena jest dokonywana w aspekcie zbyt ciężkich skutków, jakie dla zobowiązanego i jego rodziny pociągnęłaby zapłata należności. Nie jest zatem dopuszczalne rozważanie okoliczności sytuacji materialnej i rodzinnej zobowiązanego w oderwaniu od skutków, jakie może spowodować zapłata należności, czy to dobrowolnie, czy to w drodze przymusu egzekucyjnego. Co istotne musi być ona rozważana indywidualnie w odniesieniu do danej sytuacji danego zobowiązanego. Oceniając wedle obiektywnych kryteriów i zgodnie z zasadami sprawiedliwości społecznej przesłankę zagrożenia egzystencji skarżącego potencjalną spłatą spornej należności za prawidłową uznać należy ocenę organu w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego. Organ – po uprzednim zaprezentowaniu sytuacji skarżącego i przesłanki zagrożenia egzystencji zobowiązanego - wskazał na s. 10 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że aktualna sytuacja finansowa skarżącego nie jest łatwa. Dokonując szczegółowej prezentacji kryterium minimum socjalnego stwierdził, że łączny dochód rodziny skarżącego wynosi 2.997,00 zł netto, podczas gdy minimum socjalne dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego w czerwcu 2015r. według danych IPiPS wynosiło 3.437,70 zł, a więc jest niższy niż minimum socjalne. Organ dostrzega więc trudną sytuację majątkową i osobistą skarżącego. Podkreślić jednak trzeba, że przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja umorzenia nie oznacza, że organ – co wskazano w zaskarżonej decyzji - jest obowiązany uwzględnić wniosek o umorzenie zaległości. Z uwagi na interes społeczny pomimo trudniej sytuacji zobowiązanego ma uprawnienie do odmowy umorzenia należności i z tej możliwości organ w niniejszej sprawie skorzystał. To zaś oznacza, iż nie można zarzucić organowi wadliwej oceny możliwości płatniczych skarżącego. A skoro rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości pozostawione jest uznaniu organu, to organ ten nawet gdy zobowiązany spełnia przesłanki do umorzenia może odmówić umorzenia, ale wówczas jest obowiązany wykazać przyczyny takiej odmowy. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji pozwala stwierdzić, że organ w sposób wyczerpujący i zgodnie z zasadami logiki, racjonalności i doświadczenia życiowego wykazał przyczyny tej odmowy. W tym zakresie zgodzić się należy z organem, że sytuacja skarżącego może nie mieć charakteru trwałego i może ulec zmianie, tym bardziej, że skarżący podejmuje prace dorywcze. W toku rozprawy pełnomocnik skarżącego potwierdził, iż skarżący pracuje na czarno. To z kolei wskazuje, iż nie ma przeciwskazań do podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej. Nie bez znaczenia jest i to, że nie przedłożył on żadnych dokumentów, z których wynikałoby, iż jest niezdolny do pracy. Skarżący, twierdząc, iż jest bezrobotny, w żaden sposób faktu tego nie udowodnił, jak i że bezskutecznie poszukuje pracy. Gdyby zaś tak było to wówczas będąc zarejestrowanym w urzędzie pracy i deklarując gotowość do pracy jednocześnie niezgodnie z oświadczeniem nie spełniałby przesłanki gotowości do pracy, skoro sam twierdzi, iż podejmuje prace dorywcze, z których co miesiąc (a więc regularnie) otrzymuje dochód. Ta okoliczność zaś oznacza, iż skarżący – wbrew przedstawianej dramatycznej swojej sytuacji zawodowej związanej z niemożnością stałego zatrudnienia w branży budowlanej – ma jednak możliwości pozyskania środków pieniężnych i poprawy sytuacji jego rodziny. Nie sposób też dać wiary twierdzeniem skarżącego, iż w tej branży nie ma możliwości znalezienia pracy. Twierdzenia te są niezgodne z doświadczeniem życiowym Sądu, jak i powszechną wiedzą, potwierdzoną ostatnimi doniesieniami medialnymi, że w branży budowlanej są wolne wakaty i wobec deficytu pracowników różnych specjalności wakaty te obejmują cudzoziemcy zza wschodniej granicy, zwłaszcza zaś z Ukrainy. Nie sposób przyjąć, iż skarżący, który prowadził firmę budowlaną, nie ma obiektywnie to oceniając możliwości podjęcia zatrudnienia i pozyskania środków zarówno na poprawę sytuacji bytowej rodziny, jak i spłatę zadłużenia wobec ZUS. Co istotne skarżący zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów komercyjnych spłaca, dając tym samym priorytet tym należnościom. Tymczasem jednolicie praktyka orzecznicza przyjmuje, iż zaległości publicznoprawne mają pierwszeństwo spłaty. Takie stanowisko jest konsekwencją tego, że regulowanie choćby w drodze przymusu egzekucyjnego zobowiązań wobec kontraktowych wierzycieli nie może odbywać się kosztem budżetu państwa, z którego są wszak realizowane liczne świadczenia publiczne w różnych sferach życia społecznego, tj. oświata, służba zdrowia czy świadczenia emerytalne i zdrowotne, a ich regulowanie nie może uzasadniać "uchylenia" obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych. W tym aspekcie zwrócić można uwagę na wyraźną postawę skarżącego, który jak wynika z protokołu rozprawy mając groźbę egzekucji sądowej zobowiązań cywilnoprawnych "pożyczył pieniądze od dziadka żony i spłacił zaległości, aby powstrzymać dalszą egzekucję". Takich działań skarżący nie podjął w celu spłaty należności na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusze choćby w części. Skarżący nie skorzystał też z ulgi w spłacie zaległości w formie ratalnej. W tym zakresie w toku rozprawy wyjaśnił jedynie, że "nie miał natomiast kwoty 20.000 złotych, których organ zażądał jako warunek rozłożenia wnioskowanej zaległości na raty". To stwierdzenie pośrednio wskazuje, że wobec konieczności uiszczenia tej kwoty zrezygnował z tej formy płatności. Rację ma więc organ ZUS, kiedy podnosi, iż skarżący selektywnie reguluje swoje zobowiązania, przedkładając regulowanie zobowiązań cywilnoprawnych przed publicznoprawnymi, zaś możliwość udzielenia ratalnej spłaty zadłużenia na dogodnych dla skarżącego warunkach oznacza, iż spłata zadłużenia wobec ZUS w dłuższym okresie czasu jest możliwa, tym bardziej że wówczas nie są naliczane dalsze odsetki. Co istotne sam skarżący przyznał w załączonym dodatkowo do oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowy załączniku nr 1, że pomimo opóźnień w płatnościach ze strony swoich kontrahentów regulował wynagrodzenia wobec pracowników z czteromiesięcznym opóźnieniem. Jak bowiem skarżący stwierdził "wynagrodzenia za te usługi (tj. zlecone prace budowlane dop. Sądu) dostawałem z wielkim opóźnieniem dochodzącymi nawet do 4 miesięcy, a za wystawione faktury i podatki płaciłem w danym miesiącu. Ta sama sytuacja dotyczyła również wynagrodzeń moich pracowników". Z powyższego wynika, że skarżący jednak choć z opóźnieniem otrzymywał wynagrodzenie za świadczone usługi podwykonawstwa, co z kolei oznacza, iż dysponował środkami płatniczymi na uregulowanie spornych w sprawie należności. Tymczasem sporne zaległości obecnie nie są miesięcznymi, lecz wieloletnimi. Zauważyć trzeba, że sporne zaległości dotyczą lat 2009-2012, podczas gdy skarżący – jak sam przyznaje – problemy w działalności gospodarczej pojawiły się już od przełomu 2007 i 2008. Pomimo niesatysfakcjonującej go współpracy z wykonawcą głównym spowodowanej czteromiesięcznymi opóźnieniami w płatnościach za świadczone usługi, a w późniejszym okresie zbyt niskimi cenami za te usługi skarżący podjął decyzje o zaciągnięciu kredytu we frankach szwajcarskich w dniu 31 lipca 2008r. (kredyt budowlany) i 29 września 2008r. (na zakup samochodu). Oznacza to, iż pomimo obecnie zgłaszanych przez skarżącego problemów banki musiały ocenić pozytywnie zdolność kredytową skarżącego, w przeciwnym razie nie udzieliłyby kredytów na tak znaczne kwoty w walucie obcej. Kredyty te regularnie w ratach miesięcznych skarżący spłaca, a banki dokonały na wniosek skarżącego/i jego żony restrukturyzacji zadłużenia, co dowodzi, iż musiały jednak dostrzegać możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego. Ta sama sytuacja majątkowa rodziny skarżącego musiała być przedmiotem analiz bankowych i organów ZUS-u w zaskarżonej decyzji. Banki w analizie możliwości płatniczych uwzględniają co jest powszechnie znane koszty utrzymania rodziny. Już ta okoliczność pozwala za nielogiczne uznać twierdzenia skarżącego o zagrożeniu egzystencji rodziny. Opierając się na gołosłownych twierdzeniach skarżącego co do możliwości płatniczych rodziny można by – tak jak to uczynił organ - przyjąć na korzyść skarżącego (choć powinien on udowodnić swoje twierdzenia), że dochód rodziny jest poniżej minimum socjalnego. Nie kwestionując tej oceny zauważyć trzeba, że na podstawie złożonych przez skarżącego szczątkowych dowodów nie sposób jednakże jednoznacznie stwierdzić, czy egzystencja rodziny skarżącego realnie jest zagrożona. To wymagałoby przedłożenia przez skarżącego pozostałych dowodów na podnoszone przez niego okoliczności sytuacji majątkowej, jak i wyjaśnienia sygnalizowanej przez organy rozbieżności co do deficytu osiąganych wedle oświadczenia skarżącego co miesiąc środków płatniczych w stosunku do ponoszonych miesięcznie (a więc regularnie) wydatków. Tego skarżący nie wyjaśnił nawet w toku postępowania sądowego, ograniczając się do ogólnikowego stwierdzenia o pożyczce od dziadka żony, lecz jedynie celem powstrzymania egzekucji komorniczej. Nie przedłożył dowodów na faktycznie otrzymywane przez rodzinę dochody, w szczególności nie udokumentował swojego dochodu z prac dorywczych, okresu i czasu pracy. A wobec nie zgłoszenia go do ZUS organ nie mógł w oparciu o własną bazę zweryfikować tych twierdzeń.

W ocenie Sądu za prawidłowe również należy uznać rozważania organu co do ważenia interesu skarżącego i interesu społecznego. Słusznie podnosi organ ZUS, iż trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia należności, bowiem skarżący jako płatnik składek powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością w regulowaniu swoich zobowiązań publicznoprawnych. Dodać tu trzeba, iż obiektywnie oceniając okoliczności sprawy skarżący ma możliwość pozyskania środków na spłatę spornego zadłużenia. Jest przecież osobą młodą, zdrową w wieku największej aktywności zawodowej, zapewne operatywną skoro z powodzeniem przez wiele lat prowadził działalność gospodarczą, będąc w wieku co najmniej 29 lat, i pozyskał środki na powstrzymanie egzekucji komorniczej. W tych okolicznościach obecna trudna sytuacja materialna nie może skutkować uwzględnieniem wniosku o umorzenie zaległości, gdyż byłoby to – jak zasadnie zauważył organ - przedwczesne. Każdy wierzyciel ma - jak argumentował organ w zaskarżonej decyzji - prawo, a wierzyciel publicznoprawny wręcz obowiązek dochodzenia swoich wierzytelności. ZUS żadnym przepisem prawa nie został z tego obowiązku zwolniony, jak też nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością. Niewątpliwa uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych należności są naturalną konsekwencją jej nieuregulowania w terminie. Z reguły bowiem zapłata jakichkolwiek zobowiązań rodzi pewne niedogodności dla zobowiązanego i ma wpływ na wysokość faktycznie pozostających do jego dyspozycji środków pieniężnych. Skarżący jako profesjonalny podmiot gospodarczy powinien był liczyć się z koniecznością jej zapłaty, gdyż ciążył na nim taki obowiązek, jak też powinien on wykazać się odpowiednią starannością i zapobiegliwością by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2007r., V SA/Wa 119/07, Lex nr 491381). Każdy podmiot podejmujący, jakąkolwiek formę pracy zarobkowej, jest obowiązany ponosić ciężary publicznoprawne. Tym bardziej podmiot prowadzący działalność gospodarczą obowiązany jest bez wezwania (czy upomnienia organu) regulować należne składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusze. Stosownie bowiem do art. 46 ust. 1 u.s.u.s. na płatniku składek ciąży obowiązek rozliczenia oraz opłacenia składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, zaś na mocy art. 23 ust. 1 u.s.u.s. od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika odsetki za zwłokę na zasadzie i w wysokości określonych w ustawie Ordynacja podatkowa, niezależnie od przyczyny powstania zadłużenia. Zasadnie zauważył organ na s. 13 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą jako płatnik obowiązany jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach począwszy od dnia rozpoczęcia działalności gospodarczej do dnia jej zakończenia, niezależnie od osiąganych przychodów, ponoszonych strat czy problemów w trakcie prowadzonej działalności. Jednakże z tego obowiązku skarżący nie wywiązał się. Sporna zaległość, co należy szczególnie podkreślić, jest konsekwencją nieuregulowania składek w terminie przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Rację ma też organ kiedy podnosi, że za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i jej negatywne skutki odpowiada podmiot prowadzący tę działalność, zarówno w trakcie jej prowadzenia, jak i po jej zakończeniu, a umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy. To płatnik jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy ponoszenie strat. Koszty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej są – jak argumentował organ - wkalkulowane w tę działalność, gdyż jej prowadzenie zawsze generuje koszty, w tym z tytułu zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, wynikających z przepisów prawa. Działalność gospodarcza nie traci tego charakteru nawet gdy przynosi ona straty, nastawienie na zysk nie musi bowiem prowadzić do jego osiągnięcia. Nie sposób również postawić organowi zarzutu, kiedy ten podnosi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący – podejmując działalność gospodarczą – powinien zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia tej działalności uprzednio sporządzić plan finansowy, oparty na wnikliwej analizie rynku w branży budowlanej i własnych możliwości finansowych. Dodać do tego należy, iż tego typu działania są normalnymi działaniami poprzedzającymi decyzję o podjęciu profesjonalnej działalności gospodarczej, z którą wiąże się jak powszechnie podnosi judykatura podwyższony standard postępowania, zaś podmiot – prowadząc działalność gospodarczą – obowiązany jest tak zarządzać aktywami, aby wygospodarować z nich środki na składki w ramach systemu ubezpieczeń społecznych i je w terminie uiścić. Skarżący nawet wówczas gdy pojawiły się poważne problemy w firmie kontynuował działalność gospodarczą, choć powinien mieć świadomość, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenie będzie narastało. Trafnie też organ podniósł, iż utrata płynności finansowej, jak i nieosiąganie dochodu przez płatnika nie mieści się w katalogu przesłanek umorzenia. W konsekwencji, umorzenie należności ZUS-u w sytuacji braku reakcji skarżącego na problemy prowadzonej działalności gospodarczej (choćby jej zaprzestania w takim momencie aby nie doprowadzić do tak znacznego zadłużenia), jak i nie podjęcie odpowiednich czynności prawnych celem zabezpieczenia interesów firmy tak przed nieuczciwymi kontrahentami i zmianą wysokości kosztów wykonywania usług wykończeniowych, a także z uwagi na ciążące na skarżącym liczne zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych we frankach, mylne wyobrażenie o rozwoju firmy - oznaczałoby przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej i skutków podejmowania nietrafnych decyzji gospodarczych i osobistych na ogół społeczeństwa. To zaś stawiałoby skarżącego, jak i innych przedsiębiorców znajdujących się w podobnej sytuacji, w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do tych zobowiązanych podmiotów, którzy składki odprowadzają, w tym zwłaszcza pracowników. W konsekwencji prowadzić musiałoby to do złamania zasady równości ponoszenia ciężarów publicznoprawnych i to bez zaistnienia ku temu podstaw do takiego różnicowania. Za taką nie może być uznana wyłącznie trudna lecz nie mająca trwałego charakteru sytuacja majątkowa skarżącego, będąca wszak konsekwencją uprzednio podejmowanych przez niego nietrafnych decyzji gospodarczych i prywatnych. W tym zakresie organ - powołując się na codzienne doświadczenie w kontaktach z płatnikami zgłaszającymi trudności finansowe - podniósł, że nie może w ocenie sytuacji skarżącego pominąć sytuacji innych dłużników ZUS-u, którzy niejednokrotnie pomimo trudności opłacają składki bądź przystępują o ulgowych form spłaty należności. Sąd administracyjny nie może uchylić decyzji uznaniowej na tej podstawie, iż dokonany przez organ wybór rozstrzygnięcia nie zasługuje na aprobatę w odczuciu skarżącego i podawanych przez niego argumentów. Organ nawet w przypadku stwierdzenia słusznego interesu strony przemawiającego za umorzeniem należności może w różny sposób rozstrzygnąć sprawę i każe z nich jest legalne, a wybór rozstrzygnięcia jest dokonywany w oparciu o kryterium słuszności i celowości. Umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek jest wyrazem ostatecznej rezygnacji z kwot, które powinny zasilić poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Ubezpieczenia społeczne mają – jak podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - charakter solidarny (pokoleniowy), co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców, ze składek na zabezpieczenie społeczne są świadczenia opieki zdrowotnej dla uprawnionej, szerszej grupy społecznej, np. w postaci emerytur, rent, zasiłków chorobowych czy wypadkowych. Ze środków z tytułu składek zdrowotnych korzystają zasadniczo osoby starsze i schorowane, które nabyły uprawnienia do bezpłatnych świadczeń medycznych czy emerytury w efekcie uprzedniego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, choć ich ówczesna sytuacja finansowa – uwzględniając powszechnie znany fakt, iż polskie społeczeństwo jest ubogie również mogła być trudna; albo obecnie z uwagi na stan zdrowia muszą korzystać ze świadczeń medycznych czy renty. Organ ma – jak wskazał w zaskarżonej decyzji - obowiązek zapewnienia wpływów z tytułu należnych na zabezpieczenie społeczne składek. Powszechnie znane są trudności finansowe i możliwości bieżącej realizacji świadczeń przez ZUS z uwagi na fakt starzenia się polskiego społeczeństwa, rosnący niż demograficzny oraz malejące z roku na rok wpływy środków do ZUS. Z uwagi na charakter należności, jak i cele, na jakie są przeznaczane składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych umorzenie jest uznawane jako instytucja o wyjątkowym charakterze i wymaga wykazania przez wnioskodawcę istnienia przyczyn wyraźnie przemawiających za tak szczególnym jego potraktowaniem. Takich szczególnych niemożliwych do przezwyciężenia powodów skarżący nie wskazał. Za takie nie może być uznane będące konsekwencją uprzednich decyzji zadłużenie z różnych tytułów, trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej czy wadliwie skonstruowane umowy na świadczenie usług budowlanych. Tego rodzaju okoliczności nie nawiązują do okoliczności zagrożenia egzystencji jako przesłanki materialnoprawnej zaskarżonej decyzji i wobec tego nie mają prawotwórczego znaczenia w sprawie. Wyrażają one z pewnością odczuwane przez skarżącego poczucie krzywdy z powodu sytuacji, w jakiej się obecnie znalazł. W sprawach w przedmiocie umorzenia należności analizie nie podlegają jednak subiektywne odczucia w związku z powstałym zadłużeniem, a jedynie sytuacja wnioskodawcy w kontekście normatywnych przesłanek umorzenia.

Pozostałe normatywne okoliczności, stwarzające potencjalną możliwość zastosowania instytucji umorzenia określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia, w niniejszej sprawie – jak słusznie podniósł organ - nie wchodzą w rachubę z uwagi na stan faktyczny sprawy. W stanie sprawy nie zachodzi nieściągalność należności. Pomimo bowiem umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia 13 maja 2014r. skarżący posiada nieruchomość o pow. 0,1201 ha, na której usytuowany jest dom o pow. 146m2, na których ZUS dokonał zabezpieczenia objętej wnioskiem o umorzenie należności. Ponadto toczy się postępowanie egzekucyjne nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy ma sierpień 2012r. Wobec zaprzestania działalności gospodarczej nie sposób przyjąć, iż opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Z tego względu nie wchodzi w rachubę również przesłanka związana z ogłoszeniem upadłości czy umorzeniem postępowania upadłościowego, jak i postępowaniem likwidacyjnym. Wobec podanych przez skarżącego w załączniku nr 1 do oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym okoliczności prowadzenia działalności gospodarczej nie można przyjąć, że skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, którego ani nie mógł przewidzieć, ani jemu zapobiec. Prawidłowy jest również wyciągnięty przez organ z podawanych przez skarżącego okoliczności wniosek, że w rodzinie skarżącego nie zaistniała przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwiająca uzyskanie dochodu.

Na marginesie dotychczasowych rozważań informacyjnie wskazać należy, że sprawa umorzenia zaległości należy do kategorii spraw, która może być przedmiotem kolejnego postępowania wszczętego ponownym wnioskiem z powołaniem na aktualną sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawcy. Zmiana sytuacji skarżącego, jak i powołanie we wniosku nowych okoliczności faktycznych co do tej sytuacji i złożenie potwierdzających ją dowodów ma bowiem istotne znaczenie dla oceny przez organ przesłanek umorzenia zaległości. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości odnosi się do sytuacji zobowiązanej w momencie podejmowania decyzji i w razie zmiany tej sytuacji nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej. Zwraca na to uwagę orzecznictwo sądowe, które przyjmuje, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (tak też wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011r., II GSK 17/10, LEX nr 957943). Przyjęta w polskim systemie prawnym regulacja prawna umarzania zaległości z tytułu składek wpłacanych do ZUS umożliwia skarżącemu złożenie kolejnego wniosku o umorzenie, a w konsekwencji ponowną ocenę jego sytuacji przez organ i ewentualnie w razie niekorzystnej ponownej decyzji poddania tej oceny kontroli sądu administracyjnego. Z tego względu przedmiotem oceny Sądu, kontrolującego zaskarżoną decyzję, mogła być wyłącznie sytuacja skarżącego i podnoszone przez niego okoliczności w dacie podejmowania przez organ ZUS zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił, o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzekł zaś na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a.

d.j.