Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 2012/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Maria Kwiecińska Protokolant: ref. staż. Marek Nowak po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2006r. sprawy ze skargi Spółki "A" na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz Spółki "A" kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwieciński /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny , na podstawie art. 104 § 1 i 2 kpa i art. 5 pkt. 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( Dz. U. Nr 90, poz. 575 z 1998 r. ze zm. ) nie stwierdził u J.S. choroby zawodowej narządu słuchu wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz.U. Nr 132, poz. 1115 ).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że J.S. w okresie zatrudnienia w Spółce "A" w latach 1976 - 2000 pracował jako tokarz, brygadzista oraz mistrz warsztatu mechanicznego.

Źródłem hałasu w hali nr 1, gdzie w okresie 1977 - 1983 wykonywał pracę, były pompy wody sieciowej, od których stanowisko wnioskodawcy było oddalone w około 6 - 15 m. Pomiary hałasu z 1979 roku bezpośrednio przy pompie wykazały 96 dBA, w części warsztatowej na stanowisku tokarza - 90 dBA, a w 1977 roku - 84 dBA. Wszystkie pompy pracowały tylko w okresie grzewczym ( połowa października do końca kwietnia) - do 1990 roku. Hala pomp była wyposażona w ekrany dźwiękochłonne, a przestrzeń między pompami i obrabiarkami oddzielała siatka z matami tłumiącymi. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny podał, że J.S. został zbadany w Centrum Medycyny Pracy oraz w Instytucie Medycyny Pracy i w wydanych orzeczeniach lekarskich stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Podniósł też, że J.S. już w 1978 roku starał się o przyznanie aparatu słuchowego, a konsultacja w Poradni Chorób Zawodowych Centrum Medycyny Pracy z dnia [...] roku - zwracała uwagę na niezdolność do pracy w hałasie powyżej 80 dBA, ale brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Zdaniem organu sanitarnego do uszkodzenia słuchu wnioskodawcy doszło więc w latach 1976 - 1978 , a w tym okresie wyżej wymieniony pracował w warunkach narażenia na hałas - 84 do 90 dBA, a więc według ówczesnych norm uznawanego za poziom bezpieczny. Stopniowe pogarszanie się słuchu J.S. przy braku wystarczającego narażenia zawodowego na hałas należy dlatego wiązać ze zmianami naczyniowymi ( orzeczenie CMP).

Odwołanie od tej decyzji wniósł J.S. domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu odwołujący podkreślił, że za podstawę wydania zaskarżonej decyzji przyjęto orzeczenie wystawione przez Centrum Medycyny Pracy z dnia [...] roku, a tymczasem wyniki kompleksowych badań audiologicznych przeprowadzonych w Instytucie Medycyny Pracy potwierdzają, że ubytek słuchu wykazuje kliniczne cechy przewlekłego urazu akustycznego, który jego zdaniem został spowodowany wyłącznie pracą w hałasie w latach 1977 - 2000 w Spółce "A".

Jednocześnie J.S. zauważył, że Centrum Medycyny Pracy ( odpowiedź na pismo PPJS) w uzupełnieniu do wcześniejszych orzeczeń stwierdziło obustronny niedosłuch z lokalizacją ślimakową obliczoną dla ucha lewego 66 dB i dla ucha prawego 66 dB oraz, że na zasadzie przeważającego prawdopodobieństwa można uznać związek przyczynowy z jego pracą i rozpoznać chorobę zawodową.

Ponadto odwołujący podał, że decyzja I instancji została wydana w oparciu o nieprawdziwe dane dotyczące narażenia na hałas.

Między innymi wskazał, że jego stanowisko pracy było oddalone około 4m od pierwszej pompy, która najczęściej pracowała, a odległość do części warsztatowej wynosiła około 1,5m. Zdarzało się często, że pracowały dwie pompy, a pomiędzy pompami było przejście do drugiej hali, w której znajdowała się wypożyczalnia narzędzi , pomieszczenie kierownika i sanitarne. Zdaniem J.S. pomiary hałasu podane przez pracodawcę, są znacznie zaniżone, albowiem poziom hałasu pomp przewyższał poziom hałasu tokarki, gdyż jej nie słyszał podczas obróbki mechanicznej. Według odwołującego badania hałasu powinny być wykonane w 1982 roku. Te z 1977 roku ( 84 dBA) i z 1979r. ( 90 dBA) pokazują zaś, że maty tłumiące i ekrany dźwiękoszczelne pod sufitem nie zmniejszyły poziomu hałasu. Nie uwzględniono też, że w latach 1977 - 1982 w części warsztatowej znajdowała się bardzo głośno pracująca spawarka wirowa. Aparatu słuchowego nie posiadał do 2001 roku. J.S. dodatkowo podniósł, że wykonywał pracę w godzinach nadliczbowych, albowiem pracodawca nie respektował treści pisma lekarza zakładowego. Po konsultacji w Poradni Chorób Zawodowych CMP z dnia [...] roku, która wykazała niezdolność do pracy w hałasie powyżej 80 dBA nadal pracował w takich warunkach, a treść pisma CMP poznał dopiero w styczniu 2001 roku. Z audiogramów wynika natomiast, że do sukcesywnego uszkodzenia słuchu doszło w latach 1997 - 1989.

W piśmie z dnia [...] roku J.S. odniósł się nadto do treści" formularza postępowania wyjaśniającego z dnia [...] roku" i zwrócił uwagę na pewne nieścisłości w nim zawarte.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] roku nr [...], na podstawie art. 138 § 2 kpa, § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. Nr 65, poz. 294 z 1983r. ze zm.) w zw. z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz.U. Nr 132, poz. 1115 z 2002 roku);

- uchylił zaskarżoną decyzję w całości,

- przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ odwoławczy podał, że J.S. w latach 1976 - 2000 pracował w Spółce "A" na stanowiskach tokarza, brygadzisty i mistrza w warsztacie mechanicznym. Z ustaleń organu I instancji wynika, że ekspozycja na hałas występowała w okresie 1977 - 2000, przy czym natężenia sięgały do 90 dBA ( 1977 - 1989 ) oraz do 85 dBA ( 1990 - 2000 ).

Organ II instancji wyjaśnił, że obowiązujące od 20 grudnia 1989 roku najwyższe dopuszczalne natężenie (NDN) dla hałasu na stanowisku pracy wynosi 85 dBA i tę wartość uznaje się w orzecznictwie chorób zawodowych jako normę nawet dla narażeń występujących przed rokiem 1989.

W związku z powyższym lata pracy odwołującego w okresie 1979 - 1989 uznał bezsprzecznie jako okres narażenia zawodowego. Wątpliwości budził okres 1990 do 2000, kiedy poziomy hałasu ustalone w oparciu o zgromadzone dokumenty sięgały 85 dBA, ale ich nie przekraczały. Po wnikliwym przeanalizowaniu całości dokumentacji Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny z przeważającym prawdopodobieństwem, uznał zatrudnienia J.S. w latach 1990 - 2000 jako pracę w warunkach narażenia zawodowego na hałas. Argumentując swe stanowisko powołał się na: orzeczenie IMP z dnia [...] roku, ".....ubytek słuchu wykazuje kliniczne cechy urazu akustycznego....", opinię CMP z [...] roku w podsumowaniu której podano, że jeśli w ocenie Inspektora Sanitarnego występowało narażenie na hałas, to na zasadzie przeważającego prawdopodobieństwa można uznać związek przyczynowy z pracą i rozpoznać chorobę zawodową, okoliczność, że z medycznego punktu widzenia hałas o natężeniu powyżej 80 dB w miarę przedłużania ekspozycji jest szkodliwy dla narządu słuchu, szczególnie u osób wrażliwych osobniczo ( S. już w 1982r. otrzymał zalecenie pracy w hałasie poniżej 80 dB). Podkreślił też, że organy orzekające winny mieć na uwadze utrwalone w orzecznictwie stanowisko, iż istnienie związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy nie zawsze może być pewne, wystarczające jest wykazanie wysokiego ( przeważającego) prawdopodobieństwa.

Reasumując więc organ II instancji ustalił, że J.S. pracował w warunkach narażenia zawodowego na hałas w latach 1997 - 2000 i wobec powyższego nakazał organowi I instancji wystąpić do jednostki orzeczniczej I szczebla odnośnie zweryfikowania jej orzeczenia lekarskiego w przedmiotowej sprawie.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Spółka "A" ( obecnie po zmianie nazwy Spółka "B" ) domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] roku jako niezgodnej z prawem oraz zasądzenia kosztów procesu wg norm przepisanych.

Zdaniem skarżącej Spółki decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 138 i art. 107 § 3 kpa.

W uzasadnieniu skargi podano, między innymi że jedynymi "nowymi okolicznościami w kwestii narażenia zawodowego" J.S. wskazanymi w decyzji organu odwoławczego jest swoista interpretacja materiałów zgromadzonych do tej pory przed organem I instancji oraz niczym uzasadnione "jednoznaczne" przekonanie organu II instancji o pracy wyżej wymienionego w warunkach narażenia zawodowego na hałas w całym okresie, którego postępowanie dotyczy. Podkreślono też powołując się na orzecznictwo NSA, że decyzja kasacyjna przekazująca sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, stanowiąca wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygania sprawy przez organ odwoławczy, może być podjęta jedynie w przypadku, gdy organ I instancji nie przeprowadziłby postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.

Strona skarżąca podniosła ponadto, że jedyną dyspozycją dla organu I instancji, wobec pojawienia się nowych okoliczności, których zresztą w uzasadnieniu decyzji Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie wykazał, jest zwrócenie się do jednostki orzeczniczej I szczebla celem zweryfikowania orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej.

W ocenie Spółki swoistym kuriozum jest polecenie zwrócenia się

o zweryfikowanie tego orzeczenia lekarskiego, które było już przedmiotem (przewidzianego prawem) postępowania odwoławczego. Przeprowadzenie tego typu postępowania dowodowego mieści się natomiast w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego z urzędu.

Według skarżącej decyzja organu II instancji, który był zobowiązany do wydania decyzji rozstrzygającej sprawę nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo też wyjaśnił, że jeśli zmienia się ocena narażenia to może się zmienić treść orzeczenia lekarskiego. Pominięcie w nowych okolicznościach stanowiska Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego pozbawiałoby, według niego, stronę jednej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjonowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ).

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, ale nie są uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Także w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Należy na początku zaznaczyć, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej u J.S. winno być prowadzone na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn.zm. ) .

Zgodnie z § 1 ust. 1 i 2 cytowanego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.

Przy ocenie czynnika szkodliwego uwzględnia się natomiast, między innymi, rodzaj, stopień, czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy. Stosownie zaś do § 10 powołanego rozporządzenia Inspektor Sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej stwierdzenia na podstawie orzeczenia lekarskiego, uprawnionej jednostki organizacyjnej właściwej do rozpoznawania chorób zawodowych oraz na podstawie wyników dochodzenia epidemiologicznego.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że J.S. w okresie zatrudnienia w Spółce "A" w okresie od [...] 1976 do [...] 2000 pracował kolejno jako tokarz, brygadzista, starszy operator maszyn obróbki skrawaniem oraz mistrz do spraw warsztatu mechanicznego. W Spółce "A" - w okresie do IV kwartału 1983 roku był zatrudniony na hali nr 1 składającej się z części warsztatowej i pompowni, które były oddzielone prowizoryczną ścianą nie sięgającą sufitu z uwagi na pracę suwnicy; w dolnej części zbudowaną z blachy, a w górnej stanowiła ją siatka metalowa wyłożona watą mineralną. Głównym źródłem hałasu ciągłego były trzy pompy wody sieciowej, które pracowały w sezonie grzewczym od października do kwietnia. Pomiary natężenia hałasu w Spółce "A" - hala nr 1 ( część warsztatowa ) na stanowisku tokarza wykazały:

7.12.1977 - 84 dBA,

16.01.1979 - 90 dBA,

a w pompowni w 1979r. - 96 dBA - podczas pracy pompy OPE 3. Od końca 1983 roku J.S. pracował w hali nr 2 w pomieszczeniu odizolowanym od pomp. Natężenie hałasu z lat 1990 - 2000 wynosiło tutaj 80 - 85 dBA, a jego źródłem były maszyny obróbki mechanicznej. Badania lekarskie wykonane przed podjęciem pracy w powyższej Spółce "A" wykazały prawidłowe funkcjonowanie narządu słuchu wyżej wymienionego.

Według J.S. uszkodzenie słuchu zostało spowodowane działaniem hałasu występującym w środowisku pracy w latach 1977 - 1988. Zwrócił przy tym uwagę, iż pracował w hałasie powyżej 80 dBA, pomimo orzeczenia CMP z [...] roku, o którym wcześniej nie wiedział, - o zakazie wykonywania pracy w warunkach narażenia na działanie hałasu przekraczającego 80 dBA. Do takiego wniosku prowadzić ma również analiza audiogramów wykonanych po 1989 roku, które nie wykazują dalszego ubytku słuchu, pomimo pracy w hałasie powyżej 80 dBA. W tej sytuacji J.S. uważa, że przyczynę uszkodzenia narządu słuchu stanowił hałas pochodzący od pomp spółki "A" w latach 1977 - 1988, a nie inne czynniki np. zmiany naczyniowe. Wskazał też, między innymi, na dużą ilość godzin nadliczbowych przepracowanych w tym okresie czasu, a w szczególności do 1983 roku i dlatego w jego ocenie ekspozycja dzienna na hałas powinna być większa niż przyjęta na karcie oceny narażenia na hałas .

W przedmiotowej sprawie upoważniona placówka służby zdrowia Poradnia Chorób Zawodowych Centrum Medycyny Pracy w orzeczeniu z dnia [...] roku nie znalazła podstaw do rozpoznania u J.S. choroby zawodowej. W uzasadnieniu podano, że dalsze pogarszanie się słuchu przy braku wystarczającego narażenia zawodowego na działanie hałasu należy wiązać ze zmianami naczyniowymi, a nie środowiskiem pracy.

Instytut Medycyny Pracy, po rozpoznaniu odwołania od powyższego orzeczenia w swym orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] roku rozpoznał u J.S. obustronny ubytek słuchu typu odbiorczego. Uzasadniając swe stanowisko wskazał, że wyniki przeprowadzonych kompleksowych badań audiologicznych potwierdzają, iż występujący u badanego ubytek słuchu wykazuje kliniczne cechy przewlekłego urazu akustycznego. Zmiany w narządzie słuchu mogą być uznane za zawodowe uszkodzenie słuchu spowodowane hałasem, o ile dochodzenie epidemiologiczne w sposób jednoznaczny udokumentuje istotne narażenie na hałas powyżej NDN w latach 1976 - 2000. CMP w kolejnym orzeczeniu z dnia [...] roku ponownie orzekło o braku podstaw do rozpoznania u J.S. choroby zawodowej narządu słuchu - nr 15 w wykazie chorób zawodowych.

W uzasadnieniu ograniczono się do stwierdzenia " Jak w orzeczeniu I i II instancji".

W odpowiedzi na pismo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] roku CMP w piśmie z dnia [...] roku reasumując wskazało, że u J.S. stwierdza się uszkodzenie słuchu o cechach klinicznych choroby zawodowej wymagające zróżnicowania. Jeżeli w ocenie PPIS S. pracował w pierwszych latach zatrudnienia w warunkach narażenia na działanie hałasu o natężeniu wyższym niż 90 dB i w czasie dłuższym niż 8 godzin dziennie i w następnych latach w warunkach narażenia na hałas przekraczający 80 dB, to na zasadzie przeważającego prawdopodobieństwa można uznać związek przyczynowy z pracą i rozpoznać chorobę zawodową.

Należy wyraźnie podkreślić, że to nie lekarz orzeka o uznaniu choroby zawodowej, lecz stwierdza jedynie stan chorobowy i jego przyczyny. Do Inspektora Sanitarnego należy zaś kwalifikacja prawna schorzenia jako choroby zawodowej.

W przedmiotowej sprawie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w decyzji z dnia [...] roku nie stwierdził u J.S. choroby zawodowej: narządu słuchu ( wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach). Powołał się więc na niewłaściwy akt prawny.

Od tej decyzji odwołał się J.S., który dodatkowo w piśmie z dnia [...] skierowanym do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego przedstawił swe uwagi do formularza postępowania wyjaśniającego z dnia [...] roku.

Spółka "A" w swym piśmie z dnia [...] roku - adresowanym do PWIS ustosunkował się do kwestii poruszonych przez J.S. w odwołaniu oraz w piśmie z [...] roku.

Organ II instancji po rozpatrzeniu odwołania uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Badając, czy powyższa decyzja jest zgodna z prawem Sąd stwierdził naruszenie przepisów wskazanych w skardze, a mianowicie art. 138 kpa i art. 107 § 3 kpa.

Zgodnie z art. 138 § 1 kpa organ odwoławczy wydaje decyzję w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo,

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję umarza postępowanie pierwszej instancji albo,

3) umarza postępowanie odwoławcze.

W § 2 cytowanego artykułu ustawodawca stanowi natomiast, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Przedmiotem postępowania odwoławczego jest więc ponowne rozpoznanie oraz rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej uprzednio decyzją organu I instancji. Zasadą jest, że organ II instancji rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie . Zgodnie z treścią wyroku NSA z dnia 20 czerwca 2002 roku ( sygn. akt II SA 1599/99 - LEX nr 54730 ) istotą postępowania odwoławczego, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, jest ponowne rozpatrzenie sprawy w pełnym zakresie przez organ odwoławczy, a kontrola instancyjna obejmuje zarówno legalność rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji, jak i ocenę przez ten organ stanu faktycznego sprawy.

Wydanie decyzji kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 138 § 2. Podkreśla to NSA w wyroku z dnia 25 maja 1983 roku sygn. akt II SA 403/83 (ONSA Nr 1 poz. 38) zob. B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz 6 wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck str. 600-601.

Zgodnie z poglądem NSA zaprezentowanym w wyroku z dnia 6 czerwca 2001 roku - sygn. akt I SA/Gd 414/00, LEX nr 53883, który Sąd w składzie orzekającym w tej rozprawie w pełni podziela, wynikającą z art. 138 § 1 pkt 2 kpa kompetencja kasacyjna organu odwoławczego zobowiązuje jednocześnie organ odwoławczy do orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy. Zatem rozpatrując odwołanie organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, ale jedynie wówczas gdyby rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.

W postępowaniu administracyjnym, gdy nie zachodzi więc konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ II instancji lub tylko w części, to decyzję co do meritum wydać powinien ten właśnie organ. W oparciu zaś o utrwalone orzecznictwo administracyjne można stwierdzić, że potrzeba przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości zachodzi wtedy, gdy organ I instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, zaś przeprowadzenie go w znacznej części konieczne jest, gdy organ I instancji nie przeprowadził przeważającej części postępowania wyjaśniającego, a także, gdy postępowanie (w całości lub w znacznej części) zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem przepisów procesowych (m.in. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2001 roku sygn. akt IV SA 208/99 LEX nr 54745).

W przedmiotowej sprawie takie sytuacje nie miały jednak miejsca. Sam zresztą Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w zaskarżonej decyzji wskazał jedynie na konieczność zweryfikowania przez organ I instancji orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej I szczebla. Należy się więc w całości zgodzić ze skarżącą Spółką, że tego typu "brak dowodowy" nie wymaga w żadnej mierze przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, a tym bardziej w całości. Mieści się bowiem w kompetencjach organu II instancji, przewidzianych w art. 136 kpa, do uzupełnienia postępowania dowodowego. Słusznie też strona skarżąca zwróciła uwagę, iż Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w podsumowaniu uzasadnienia swej decyzji podał, że ustalił jednoznacznie, iż J.S. pracował w warunkach narażenia na hałas łącznie w latach 1977-2000, a więc skoro jednoznacznie, czyli bez wątpliwości to winien orzec co do istoty. Organ odwoławczy powołał się na nowe okoliczności, których jak trafnie wskazano w skardze, wcale nie wykazał.

W myśl art. 107 § 1 kpa jednym ze składników decyzji administracyjnej jest jej uzasadnienie faktyczne i prawne. § 3 cytowanego przepisu stanowi natomiast, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Stosownie do treści art. 80 kpa organ (także II instancji) ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie, czy dana okoliczność została udowodniona, a jego działania w tej mierze muszą znaleźć odbicie w uzasadnieniu decyzji - zgodnie z powołanym art. 107 § 3 kpa. W tym miejscu należy też podkreślić, że orzeczenie lekarskie dotyczące choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 kpa. Sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie zwalnia to jednak organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny tego dowodu w granicach wskazanych w art. 80 kpa, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lakonicznej, niepełnej, nie zawierającej przekonującego uzasadnienia i oczywiście sprzecznej z przepisami prawa.

Zdaniem Sądu mając na względzie wcześniejsze rozważania zaskarżona decyzja nie zawiera prawidłowego uzasadnienia, w szczególności faktycznego. Nie wynika z niej w sposób jednoznaczny, w oparciu o jakie dowody organ II instancji ustalił, że J .S. pracował w warunkach narażenia zawodowego na hałas łącznie w latach 1977-2000. I choć zasadnie organ odwoławczy powołał się na utrwalone w orzecznictwie sądowym stanowisko, iż istnienie związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy nie zawsze może być pewne i wystarczające jest wtedy wykazanie wysokiego (przeważającego) prawdopodobieństwa, to nie zmienia to faktu, iż organ inspekcji sanitarnej musi wnikliwie wyjaśnić, dlaczego schorzenia pracownika łączy (bądź nie łączy) z warunkami jego pracy. Warto tutaj zaznaczyć, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego dla spełnienia przesłanki z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy tylko dla jednego pracownika z uwagi na jego osobniczą wrażliwość ( wyrok NSA z dnia 22 stycznia 1998 roku sygn. akt I SA 1029/97, LEX nr 45829).

Natomiast Sąd Najwyższy stwierdził w wyroku z dnia 19 lipca 1984 roku sygn. akt II PRN 9/84 ( OSNCP 1985, z 4 poz. 53), iż w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba zawodowa jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażenia na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie.

W przedmiotowej sprawie Instytut Medycyny Pracy ( orzeczenie z dnia [...] roku) rozpoznał u J.S. obustronny ubytek słuchu typu odbiorczego, czyli ubytek wykazujący kliniczne cechy przewlekłego urazu akustycznego. Koniecznym jest więc jednoznaczne wskazanie konkretnych dowodów, w oparcie o które organ II instancji ustalił, że J.S. pracował ( w jakich okresach czasu ) w warunkach narażenia na chorobę zawodową.

Podsumowując, należy uznać że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 138 § 3 kpa i art. 107 § 3 kpa oraz dodatkowo art. 10 kpa. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnośnie art. 10 kpa trzeba podkreślić, że strona ma prawo do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy. Jest to prawo strony do wypowiedzenia się w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego. Obowiązkiem organu, który prowadzi postępowanie jest zaś pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Faktem jest, że pismem z dnia [...] roku organ odwoławczy powiadomił obie strony o możliwości wglądu do całości dokumentacji oraz wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów w terminie 10 dni. Bezspornym jest też, ze J.S. w dniu [...] roku zapoznał się z aktami sprawy i zapowiedział przesłanie pisma dotyczącego nierzetelności informacji udzielanych przez zakład pracy w kwestii narażenia zawodowego, co tez uczynił ( pismo z dnia [...] roku). W tym piśmie ( ostatni akapit) wyżej wymieniony zwrócił się jednak jednocześnie do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego o pisemne wyznaczenie terminu ponownego wglądu do uzupełnionej dokumentacji przed wydaniem decyzji. W piśmie z dnia [...] roku Spółka "A" ustosunkowała się do kwestii poruszonych przez J.S. w odwołaniu oraz w jego piśmie z dnia [...] roku. Z akt nie wynika zaś, aby odpis tego pisma doręczono odwołującemu lub powiadomiono go o możliwości zapoznania się z jego treścią w siedzibie organu. J.S. nie mógł więc odnieść się do ostatecznego stanowiska zakładu pracy, choć decyzja została wydana dopiero [...] roku.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ II instancji powinien orzekając co do istoty sprawy uwzględnić uwagi Sądu wskazane w powyższych rozważaniach, odnosząc się w uzasadnieniu decyzji również do uwag J.S. zawartych w jego pismach, a między innymi dotyczących odległości stanowiska pracy od pomp sieciowych , wpływu innych maszyn na natężenie hałasu głównie poza okresem grzewczym. Organ odwoławczy winien też ponownie rozważyć, czy istnieje konieczność weryfikacji (uzupełnienia) orzeczeń uprawnionych jednostek medycznych, które wydały opinie w niniejszej sprawie, mając przy tym na względzie rozpoznanie postawione w dniu [...] roku przez Instytut Medycyny Pracy oraz uzupełniającą opinię Centrum Medycyny Pracy z dnia [...] roku.

Ponieważ z przedstawionych wcześniej powodów skarga okazała się uzasadniona Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c), art.200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ M. Kwiecińska /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska