Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 461/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-07-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. oddalić wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi, 2. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie niewymienionym w punkcie 1, 3. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego z urzędu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. B., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie. W dniu 9 grudnia 2009 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 3 grudnia 2009 r., skarżący uiścił wpis od skargi w wysokości 100 zł, co potwierdza dowód księgowy (k. 20 akt sąd.).

W dniu 5 maja 2010 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącego, złożony na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na nieprawidłowości, jakich w jego ocenie miały dopuścić się organy w postępowaniu administracyjnym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach A. B. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, posiada dom o powierzchni 100 m² "do remontu" oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,02 ha, która zalewana jest "wodami powodziowymi". Źródłami miesięcznego dochodu tego gospodarstwa są: renta matki w wysokości 1.100 zł, wynajem części domu - 300 zł, a także dorywcze projektowanie - 83 zł. Ponadto skarżący wyjaśnił, że okresowo zarabia jako inżynier budownictwa, wykonując projekty budowlane, zleceń tych jest jednak niewiele. Podał, że w 2009 r. wykonał takie usługi za łączną kwotę 1.000 zł, co daje 83 zł miesięcznie. Pismem z dnia 6 maja 2010 r. i 9 czerwca 2010 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia przedmiotowego wniosku, przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów źródłowych. Wezwania te zostały doręczone skarżącemu odpowiednio w dniu 10 maja 2010 r. i 14 czerwca 2010 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem na pocztowych zwrotnych potwierdzeniach odbioru przesyłki.

Skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, z powodu wypełnienia rubryki nr 4 wniosku w sposób niezgodny z objaśnieniami zawartymi w pouczeniu na ostatniej stronie wniosku, poprzez określenie czy wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości czy w części, a nadto czy wnosi o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu, pod rygorem uznania, że wnosi on tylko o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, co podkreślił w formularzu wniosku. Skarżący został też wezwany na podstawie art. 255 P.p.s.a., do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez:

- sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, wywóz śmieci),

- oświadczenia czy korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, a jeżeli tak to w jakiej wysokości,

- przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym,

- przedłożenie deklaracji podatkowej za rok 2009,

- dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość renty osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym matki R. B.-K.,

- wskazanie czy nieruchomość rolna, stanowi źródło dochodu, jeśli tak to w jakiej wysokości, jako, że z akt sądowych wynika, że ma gospodarstwo hodowli kóz,

- przedłożenie zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego,

Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku.

Skarżący w odpowiedzi z dnia 21 czerwca 2010 r. wskazał, że wnosi o przyznanie zwolnienia od kosztów i ustanowienie radcy prawnego. Podał, że w 2009 r., osiągnął wraz z matką dochód w łącznej wysokości 15.036 zł. Wyjaśnił, że na powyższą kwotę składają się: dochód matki z tytułu uzyskiwanej renty w kwocie 13.686 zł oraz jego dochód z tytułu "dorywczej" działalności gospodarczej w kwocie 1.350 zł, w tym 600 zł z tytułu sporządzonego projektu budowlanego oraz 750 zł z tytułu wykonywanego nadzoru budowlanego. Odnosząc się do kwestii kosztów utrzymania skarżący stwierdził, że w 2009 r. poniósł wydatki w łącznej kwocie 6.070,42 zł, na które składają się: opłata podatku gruntowego - 246,80 zł, opłata za ubezpieczenia budynków - 275,00 zł, opłata rachunków za wodę - 363,85 zł i za energię elektryczną - 2.728,77 zł, spłata pożyczki bankowej - 1.860 zł, opłata z tytułu ubezpieczenia na życie matki - 96 zł oraz z tytułu poniesionych opłat sądowych - 500 zł. Na potwierdzenie dokonanych wyliczeń skarżący przedstawił szereg dowodów oraz zaznaczył, że w kwocie wydatków nie uwzględnił opłat za opał, które wynoszą ok. 1000 zł (dwie tony węgla), bowiem nie posiadał w tym zakresie rachunków. Poza tym opał zakupuje jego siostra, która ogrzewa pokój swój oraz matki. Natomiast skarżący ogrzewa swoje mieszkanie drzewem z własnego wyrębu starych drzew owocowych. Skarżący podniósł także, że w 2009 r. nie osiągnął dochodu z tytułu prowadzonej hodowli kóz oraz gospodarstwa rolnego, a uzyskiwane produkty wykorzystuje na własne potrzeby. Oświadczył również, że nie posiada oszczędności na lokatach bankowych oraz nie składał deklaracji podatkowej za 2009 rok. W aktach w/w spraw znajdują się również złożone przez skarżącego kserokopie rachunków i innych dokumentów, potwierdzające przedstawione przez niego wydatki i uzyskiwane dochody.

Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.).

A. B., wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie całkowitym powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanym wniosku, jak również oparł się na materiale dowodowym zebranym w trybie art. 255 P.p.s.a. W wyniku tak przeprowadzonego postępowania Sąd stwierdził, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, nie wykazał natomiast, że nie jest on wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rodzaj i wysokość podanych przez A. B. wydatków (udokumentowane w zdecydowanej większości) poniesionych w 2009 r. (niewiele ponad 6 tys. zł) w zestawieniu z uzyskiwanym dochodem w skali ubiegłego roku (niewiele ponad 15 tys. zł), przy braku oszczędności, jednoznacznie dowodzą, że znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że Sąd - uwzględniając fakt pouczenia skarżącego o treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy - uznał za wiarygodne wyjaśnienia udzielone przez niego w w/w sprawach, będących odpowiedzią na wezwanie o złożenie dodatkowych oświadczeń i stosownych dokumentów. Dodać jeszcze należy, iż przy ocenie możliwości poniesienia przez A. B. kosztów sądowych w niniejszej sprawie Sąd wziął również pod uwagę okoliczność, że uiścił on także wpisy od skarg w innych toczących się przez tut. Sądem postępowaniach, tj. w sprawie o sygn. akt II SA/Op 460/09 i II SA/Op 461/09 (por. postanowienie NSA z dnia 12 października 2006 r., sygn. akt I GZ 236/06 oraz z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 425/08, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kolejnym, niewątpliwie ważnym elementem mającym wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżącego przesłanki przyznania prawa pomocy było również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na skarżącym w związku z dalszym procedowaniem. W tym zakresie trzeba odnotować, że w sprawie został już uiszczony w dniu 9 grudnia 2010 r. wpis od skargi w kwocie 100 zł, zatem zwolnienie od tej opłaty sądowej nie mogło być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem wniosek taki jest skuteczny od momentu jego wniesienia i nie obejmuje on zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie należy podnieść, że zwolnienie od kosztów nie ma mocy wstecznej, a zatem nie obejmuje już uiszczonego wpisu (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 791/06, Lex nr 234889). Niewątpliwie, w przedmiotowej sprawie A. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy już po opłaceniu skargi, dlatego wniesiony wpis nie mógł stanowić przedmiotu zwolnienia. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w pkt 1 postanowienia. Natomiast kosztami sądowymi jakie skarżący może ponieść na dalszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego będą: w przypadku ewentualnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia i wniesienia skargi kasacyjnej - opłata kancelaryjna za sporządzenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).

Reasumując, uznać należało, że ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje A. B., przy wysokości wykazanych przez niego stałych wydatków, do których dodać również należy koszty ubrania, wyżywienia czy koszty leczenia, wskazują, że jest on osobą, której należy przyznać prawo pomocy, lecz prawo to nie obejmuje - z powodów omówionych wcześniej - uiszczonego wpisu od skargi.

Należy zatem stwierdzić, że referendarz sądowy uznał, iż skarżący wykazał, że zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli spełnił przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznania prawa pomocy w tym zakresie, to jest nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny, ale nie w zakresie całkowitym.

Skarżący ma bowiem jakieś źródła utrzymania, częściowo jak wskazał korzysta z pomocy matki, która ma stały dochód tytułu emerytury, częściowo ma dochód od siostry za wynajem pomieszczeń w domu, a nadto ma gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje mięso, mleko, warzywa itp. i w ten sposób zapewnia sobie część żywności. Skarżący, jak sam przedstawił, ma też jako inżynier możliwości zarobkowania, które stara się wykorzystywać, i które są też dla niego źródłem dochodu.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy, jak w punkcie 2 i 3 sentencji postanowienia.