Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1482/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 1482/20

UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] maja 2020 r. [...]

utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podlaskiego z [...] stycznia 2018 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1973 r. nr [...] orzekającej o przejęciu na własność państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego należącego do W. L., położonego na terenie wsi [...] (obecnie województwo [...], powiat [...], gmina [...]).

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzją z [...] grudnia 1973 r. orzekło o przejęciu na własność państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego należącego do W. L., położonego na terenie wsi [...].

Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2018 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji

T. N. – następczyni prawna W. L. - wniosła odwołanie od ww. decyzji podnosząc, że wydane przez Wojewodę rozstrzygnięcie jest wadliwe, ponieważ nie uwzględnił on (jako podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji), że protokół z oględzin gospodarstwa został sporządzony z naruszeniem art. 63 obowiązującego ówcześnie k.p.a., nie wziął również pod uwagę, że udział W. L. w działce nr [...] położonej we wsi [...] nie wchodził w skład gospodarstwa rolnego. Skarżąca zwróciła także uwagę na to, że orzeczenie z [...] grudnia 1973 r. nie zostało wysłane do W. L., tylko do jego córki E. S.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę wskazał, że decyzja z [...] grudnia 1973 r. wydana została na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Dyspozycje zawarte w tych przepisach przewidywały możliwość przejęcia na własność Państwa nieruchomości (gruntowych i budynkowych), w przypadku spełnienia następujących przesłanek:

1) nieruchomości te musiały tworzyć gospodarstwo rolne;

2) w gospodarstwie tym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym

3) gospodarstwo nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Organ nadzoru zaznaczył, że w decyzji z [...] grudnia 1973 r. wskazano, że przejmowane gospodarstwo zapisane jest w rejestrze gruntów wsi [...] na W. L.. Okoliczność tę potwierdza jedynie pismo Starostwa Powiatowego w [...] z 26 września 2017 r. zawierające informację, że W. L. figurował w rejestrze gruntów wsi [...] założonym w 1960 r. jako osoba władająca działkami nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...] o łącznej pow. [...] ha oraz jako osoba współwładająca (w udziale 1/2) działką nr [...] o pow. [...] ha - to jednak zgromadzona dokumentacja, jak również wyjaśnienia skarżącej nie przemawiają za tym, aby prawa do gospodarstwa mogły przysługiwać innej osobie. Ze wskazanego pisma nie wynika wprawdzie, czy W. L. był właścicielem spornych gruntów, czy posiadaczem samoistnym. Okoliczność ta nie jest jednak istotna z punktu widzenia legalności decyzji z [...] grudnia 1973 r. Dyspozycja zawarta w § 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. przewidywała bowiem, że przez pojęcie "właściciel" należy również rozumieć posiadacza gospodarstwa w dobrej wierze. Przejęcie gospodarstwa na własność państwa mogłoby zatem nastąpić zarówno wtedy, gdyby W. L. był jego właścicielem, jak i wówczas, gdyby stan prawny tego gospodarstwa był nieuregulowany i W. L. był jedynie jego posiadaczem.

Minister wskazał, że w skład spornego gospodarstwa wchodziły działki nr [...],[...],[...],[...],[...] i [...]oraz udział w działce nr [...], które w rejestrze gruntów zostały oznaczone jako orne - [...] ha, łąki - [...] ha, pastwiska - [...] ha oraz las [...] ha (por. pismo Starostwa Powiatowego w [...] z 25 lutego 2020 r.). Nie ulega zatem wątpliwości, że gospodarstwo miało charakter rolny, ponieważ użytki rolne (do których wliczane są grunty orne, łąki oraz pastwiska) stanowiły ponad 80 procent powierzchni gospodarstwa. Bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy było to, że jedna z działek (tj. działka nr [...]) należała do W. L. jedynie w części, ponieważ (wbrew podniesionemu zarzutowi) łącznie z innymi gruntami należącymi do tej osoby mogła tworzyć zorganizowaną całość gospodarczą, a zatem wchodzić w skład gospodarstwa.

Organ podkreślił, że nieruchomości wchodzące w skład jednego gospodarstwa rolnego nie muszą być jednolite pod względem stanu prawnego. Rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne na gruntach będących jego wyłączną własnością, na gruntach, których jest współwłaścicielem, a także na gruntach, do których posiada prawo obligacyjne (dzierżawa).

Minister zaznaczył, że działka nr [...] była oznaczona jako tereny zabudowane na użytku RV (pismo Starosty [...] z 25 lutego 2020 r.). Mając na uwadze, że pozostałe grunty były niezabudowane - można przyjąć, że gospodarczo uzasadnione było wykorzystanie działki nr [...] jako części gospodarstwa W. L.

Zdaniem organu nadzoru ocena charakteru przejmowanego gospodarstwa, której dokonało Prezydium, nie może zatem zostać uznana za wadliwą. Tym bardziej, że zarówno ustawa z dnia 13 lipca 1957 r., jak i rozporządzenie z dnia 5 sierpnia 1961 r. nie zawierały definicji gospodarstwa rolnego. Nie odsyłały również do stosowania definicji tego pojęcia zawartej w innych aktach normatywnych. Już zatem z tego względu przepis prawa materialnego nie mógł zostać w tym zakresie naruszony, a tym bardziej naruszony w sposób rażący.

Minister wskazał ponadto, że pośród obowiązujących ówcześnie przepisów funkcjonowała definicja gospodarstwa rolnego zawarta w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r., Nr 31. poz. 215 ze zm.). Norma wyrażona w tym przepisie stanowiła, że w skład gospodarstwa rolnego mogą wchodzić nie tylko użytki rolne, ale również lasy, grunty leśne oraz nieużytki. Nie określała ona przy tym proporcji, które musiały spełniać poszczególne użytki, aby mogły zostać uznane za gospodarstwo rolne. Działki należące do W. L. składały się z użytków rolnych - które bez wątpienia mogły być wykorzystywane na cele produkcji rolnej - oraz gruntów leśnych. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] kwalifikując grunty o różnym przeznaczeniu jako gospodarstwo rolne, mogło zatem posiłkować się wskazaną definicją i uznać, że lasy łącznie z użytkami rolnymi tworzyły (a przynajmniej mogły tworzyć) zorganizowaną całość gospodarczą, a więc stanowiły gospodarstwo rolne.

Minister podkreślił, że bezsporna pozostaje kwestia, że na przejmowanym gospodarstwie nikt nie zamieszkiwał, co potwierdzają nie tylko ustalenia ówczesnego organu, ale również:

a) pismo Burmistrza [...] z 30 marca 2018 r. nr [...], z którego wynika, że W. L. od 14 kwietnia 1966 r. był zameldowany w miejscowości [...] nr [...] (obecnie w województwie [...], w powiecie [...]), tj. ok. 280 km od wsi [...];

b) dane zawarte w protokole z [...] listopada 1973 r., z których wynika, że córka W. L. – E. S. zamieszkiwała na terenie wsi [...] i nie interesowała się gospodarstwem ojca położonym w [...];

c) zwrotne potwierdzenia odbioru zawiadomienia z 12 listopada 1973 r. oraz decyzji z [...] grudnia 1973 r., z których wynika, że E. S. wiedziała o toczącym się postępowaniu w sprawie przejęcia, jednak pomimo posiadanej wiedzy nie zdecydowała się złożyć wyjaśnień co do przyczyn niewykorzystywania gruntów, albo wyjaśnień, z których wynikałoby, że ustalenia co do opuszczenia gospodarstwa są niezgodne ze stanem faktycznym.

Dokonując oceny przesłanki dotyczącej uprawiania gospodarstwa rolnego, organ nadzoru wskazał, że z ustaleń zawartych w decyzji z [...] grudnia 1973 r. wynika, że gospodarstwo nie było uprawiane zarówno przez W. L., który w 1948 r. je opuścił i wyjechał na Ziemie Odzyskane, jak i przez jego córkę, która zamieszkiwała w [...]. Ustalenia te korespondowały z ustaleniami komisji zespołu lustracyjnego zawartymi w protokole z [...] listopada 1973 r.

W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że wszystkie przesłanki przejęcia zostały spełnione. W. L. przez dłuższy czas (co najmniej od dnia zameldowania w miejscowości [...], tj. ponad 6 lat) nie zamieszkiwał w spornym gospodarstwie, a równocześnie nie zadbał o prawidłowe zagospodarowanie posiadanych gruntów. Ustalenia zawarte w decyzji z [...] grudnia 1973 r. dotyczące stanu gospodarstwa, kwalifikujące sporne gospodarstwo do przejęcia na własność państwa na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. nie były przez W. L. (jak i przez jego następców) kwestionowane, pomimo, że decyzja z [...] grudnia 1973 r. została doręczona jego córce E. S. Decyzja z [...] grudnia 1973 r. nie została zatem wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ wszystkie przesłanki przejęcia zostały spełnione. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wskazuje również, aby w sprawie zaistniały inne podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji określone w pozostałych przepisach art. 156 § 1 k.p.a.

T. N. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:

- obrazę art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odstąpienie od uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości i stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] grudnia 1973 r., wskutek błędnego uznania przez organ odwoławczy, że rażącego naruszenia prawa nie stanowi oparcie weryfikowanej decyzji na okolicznościach nieudowodnionych a także bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, a zamiast tego zasadne jest pozostawienie w obrocie decyzji wywłaszczeniowej (a zatem o dotkliwych dla strony skutkach) wydanej na podstawie bliżej niesprecyzowanych ustaleń faktycznych, w sytuacji gdy to rozstrzygnięcie a także całe postępowanie było skierowane tylko i wyłącznie do osoby trzeciej - czym organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

- obrazę art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odstąpienie od uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości i stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium, wskutek błędnego uznania przez organ odwoławczy, że skierowanie postępowania oraz samej weryfikowanej decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie nie jest przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji, lecz wznowienia postępowania, czym organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości.

Skarżąca wniosła ponadto o uchylenie decyzji Ministra w całości z uwagi na:

- obrazę art. 156 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na dowodach uzupełniających i konwalidujących wadliwe czynności procesowe Prezydium, podczas gdy w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji oceny jej legalności dokonuje się tylko i wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w zakończonym postępowaniu zwykłym, co doprowadziło organ do marginalizowania wad tkwiących w samej decyzji i w konsekwencji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

- obrazę art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odstąpienie od uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium, wskutek błędnego uznania przez organ odwoławczy, że rażącego naruszenia prawa nie stanowi:

a. wydanie na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w związku z przepisami Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw, decyzji związanej, czego nie dopuszczała, mająca zastosowanie w sprawie, podstawa prawna;

b. odstąpienie od uzasadnienia rozstrzygnięcia i sprowadzenie stanowiska organu wyłącznie do przywołania poczynionych ustaleń oraz zestawienia ich z przepisami rozporządzenia kwalifikującymi nieruchomości, podczas gdy decyzja, jako uznaniowa, wymagała szczególnie wnikliwego i zgodnego z zasadą przekonywania odniesienia stosowanego przepisu prawa materialnego do sytuacji strony - co miało wpływ na podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Skarżąca wniosła ponadto o uchylenie decyzji w części dotyczącej działki nr [...] z uwagi na:

- obrazę art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odstąpienie od uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w części dotyczącej tej działki i w tej części stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium, wskutek błędnego uznania przez organ odwoławczy, że rażącego naruszenia prawa nie stanowi przejęcie w oparciu o przepis art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. nieruchomości, która nie była samodzielnym gospodarstwem rolnym ani też składową takiego gospodarstwa - czym organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżąca wniosła ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznanie sprawy niniejszej według powyższych kryteriów prowadzi do wniosku, że skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] maja 2020r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1973r. w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego należącego do W. L., położonego we wsi [...].

Przedmiotowa decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego.

Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego to postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest ocena tej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem. Ocena ta dotyczy zatem tego czy decyzja ostateczna wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 k.p.a. W konsekwencji, postępowanie takie ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane w taki sposób jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego.

W wyroku z 2 lutego 2006 r. (sygn. akt II OSK 490/05, publ. LEX nr 196696), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który sąd w składzie orzekającym w całości podziela, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań. Przy tym, należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania aktu kwestionowanego w trybie nieważnościowym.

Przesłanką stwierdzenia nieważności szczególnie rozważaną na gruncie niniejszej sprawy było wydanie aktu z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. wyrok NSA z 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04, publ. LEX nr 165717).

Oczywistość naruszenia prawa polega na ewidentnej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Z zasady musi to być wada tkwiąca w samej decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10).

Z powyższego wynika, że przez rażące naruszenie prawa rozumie się naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego. Jednocześnie, rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części.

Kontrolowana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. nr 39, poz. 174).

Zgodnie z jego treścią gospodarstwa rolne określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 18, poz. 107), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela od dnia 29 kwietnia 1955 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy mogą być na podstawie orzeczenia prezydium powiatowej rady narodowej przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych.

Ratio legis wskazanego przepisu było uznanie konieczności przejęcia przez Państwo gruntów o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, tj. gospodarstw rolnych (działek pracowniczych, rzemieślniczych itp.) nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, lub gospodarstw (działek), które przeszły na własność Państwa, nadanych na własność osadnikowi, który na nim gospodaruje na podstawie przydziału dokonanego przez prezydium powiatowej rady narodowej, niewykorzystywanych rolniczo i opuszczonych. Było więc podyktowane racjonalizacją procesu zagospodarowania gruntów oddanych rolnikom w ramach przeprowadzonej reformy rolnej. Powyższe przesądza, że w tym właśnie kontekście należy dokonać jego wykładni.

Treść powoływanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego, które zostało nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, na rzecz Skarbu Państwa było jego opuszczenie przez właściciela od dnia 29 kwietnia 1955r. do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 26 lipca 1957r.

Dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie ma zatem ocena czy została spełniona przesłanka opuszczenia gospodarstwa od 29 kwietnia 1955r. do dnia wejścia w życie ustawy, uprawniająca Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] do jego przejęcia.

W sprawie bezsporne było, że w dacie wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1973r. ani W. L. ani nikt spośród członków jego rodziny nie zamieszkiwał w przedmiotowym gospodarstwie. Z akt sprawy nie wynika także aby gospodarstwo było oddane w dzierżawę czy użytkowanie. Także żaden dokument znajdujący się w aktach sprawy nie potwierdza by gospodarstwo rolne w dacie wydania kwestionowanego orzeczenia było uprawiane.

Faktu nieuprawiania i opuszczenia gospodarstwa przez jej poprzednika prawnego nie kwestionuje zresztą sama skarżąca T. N., która na żadnym etapie postępowania administracyjnego, ani sądowoadministracyjnego nie podnosiła, że W. L. nie opuścił przedmiotowego gospodarstwa, a jedynie wskazywała na uchybienia proceduralne przy wydawaniu kwestionowanego orzeczenia.

Wobec powyższego Sąd podziela stanowisko organu nadzoru, że w dacie wydania kwestionowanego orzeczenia zaistniała przesłanka pozwalająca uznać przedmiotowe gospodarstwo za opuszczone przez jego właściciela, określona w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r.

Mając powyższe na uwadze, uznać należało, że przy przejęciu przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co oznacza, że odmowa stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia jest prawidłowa. Tym samym zarzuty skargi są zdaniem Sądu nieusprawiedliwione, a co za tym idzie decyzje wydane w sprawie przez organ I i II instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd w tym miejscu wyjaśnia, że decyzje administracyjne mogą być dotknięte różnego typu wadami. Część z nich stanowi wady nieistotne, które mogą być usunięte w drodze uzupełnienia, sprostowania, wyjaśnienia (art. 111-113 k.p.a.). Oprócz tego istnieją wady istotne wymienione w art. 145 § 1, 145a § 1 oraz w art. 156 § 1 k.p.a. Mają one jednak różny charakter i wywierają w związku z tym odmienne skutki. Dlatego też w niniejszej sprawie nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut dotyczący nie doręczenia badanej decyzji W. L. Brak doręczenia decyzji jej adresatowi należałoby rozważać w kontekście pominięcia strony w postępowaniu, a skoro tak, to okoliczność ta może mieć znaczenie prawne jedynie w postępowaniu wznowieniowym, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., nie może natomiast stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu art. 156 § 1 k.p.a.

Analiza akt sprawy nie potwierdza także aby organ wydający kontrolowaną decyzję uczynił jej stroną E. S. Z toku postępowania wprost bowiem wynika , że dla organu wiadomym było ze ojciec w/w nie mieszka i nie przebywa w tej miejscowości.

Nie można także podzielić zarzutu skargi, że rażącego naruszenia prawa można dopatrywać się w wadliwym i lakonicznym uzasadnieniu kontrolowanego orzeczenia, zwłaszcza wobec znacząco odbiegającego od obecnych standardów ówczesnych reguł stosowania prawa. Generalnie istnieje wątpliwość i w konsekwencji pewna niejednolitość stanowisk, czy naruszenie przepisów proceduralnych może zostać potraktowane jako rażące. Orzecznictwo jednak dopuszcza taką możliwość, przy czym warunkuje to związkiem tego naruszenia z ostatecznym rozstrzygnięciem , co w sprawie niniejszej nie miało miejsca.

W nawiązaniu do zarzutów skargi zauważyć także należy, że niewątpliwie oceniane orzeczenie z [...] grudnia 1973r.miało charakter uznaniowy tzn. od organu zależało czy pomimo wystąpienia przesłanek materialnych gospodarstwo zostanie przejęte. Nie mniej przepis nie uzależniał jego przejęcia od wystąpienia jakichkolwiek dodatkowych warunków, które miałyby decydować o tym przejęciu, takich jak np. potrzeby realizacji pewnych potrzeb państwowych. Wówczas w decyzji o przejęciu należałoby wyjaśnić dlaczego akurat to gospodarstwo niezbędne jest do zapewnienia określonych potrzeb Państwa. W tej sprawie organ nie musiał wyjaśniać z jakich powodów skorzystał z tak ostatecznego środka jakim było odjęcie prawa własności, gdyż przepis nie nałożył na niego obowiązku podania tej przyczyny. Poprzez wydanie decyzji o przejęciu organ sygnalizował, że skorzystał z ustawowego uprawnienia, bowiem wystąpiły konkretne przesłanki pozwalające mu na to. Nadto trudno uznać, że naruszenie prawa w tym wypadku mogłoby mieć charakter rażący. A mianowicie czy zawarcie szerszych rozważań w tym przedmiocie miałoby wpływ na samo rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu niezależnie, czy organ w uzasadnieniu decyzji wyjaśniłby powody przejęcia w sposób właściwy dla decyzji uznaniowej czy też nie zawarłby takich rozważań, nie miałoby to wpływu na samo przejęcie, które i tak by nastąpiło.

Za chybiony, zdaniem Sądu, należy uznać również zarzut, że przejęcie kontrolowanym orzeczeniem działki nr [...] było nieuzasadnione z tej przyczyny, że nie stanowiła ona samodzielnego gospodarstwa rolnego ani także nie była składową takiego gospodarstwa.

Sąd podziela w tym zakresie stanowisko organu II instancji, że nie ma znaczenia dla rozpoznawanej sprawy, że działka nr [...] należała do W. L. jedynie w części skoro łącznie z pozostałymi gruntami wchodziła w skład gospodarstwa rolnego tworząc zorganizowaną całość gospodarczą, tym bardziej, że oznaczona była jako tereny zabudowane na użytku [...], gdy tymczasem pozostałe grunty były niezabudowane. Także z zawartej w § 2 rozporządzenia RM z 28 listopada 1964r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych (.....) definicji gospodarstwa rolnego wynika, że w skład gospodarstwa rolnego mogły wchodzić użytki rolne, lasy , grunty leśne oraz nieużytki bez użycia kryterium ich powierzchni. To oznacza, że lasy i użytki rolne mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą w postaci gospodarstwa rolnego.

Niewątpliwie ma rację skarżąca, że dokumenty zgromadzone w niniejszej sprawie – w szczególności protokół sporządzony z jawnym naruszeniem treści wówczas obowiązującego art.63 k.p.a. - zawierają oczywiste braki. Jednak wady te mają charakter formalny, nie stanowiący o rażącym naruszeniu prawa, które jak wskazano wyżej musi być oczywiste, nie budzące wątpliwości oraz musi prowadzić do oceny, że dana decyzja jest sprzeczna z wyraźnym przepisem prawa.

Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że organ wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo i wnikliwie przeprowadził postępowanie dowodowe, prawidłowo również i zgodnie z dyspozycją przepisu art. 107 § 3 k.p.a. swoje stanowisko uzasadnił. Wbrew zarzutom skargi już zgromadzony w aktach archiwalnych materiał dowodowy, dał podstawę do uznania, że wypełnione zostały dyspozycje przepisów wskazanych w komparycji kontrolowanego orzeczenia.

W toku niniejszego postępowania prawidłowo organy wskazały zatem na brak zaistnienia wad określonych art. 156 § 1 k.p.a., a tym samym nie doszukały się podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia, brak bowiem dowodów przeciwnych do zgromadzonych w aktach sprawy, a tezy formułowane przez skarżącą nie dają się obronić na gruncie zebranego materiału dowodowego. Dodać w tym miejscu należy, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, a powinny być interpretowane dosłownie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Od 24 października 2020 r. obszar całego kraju objęty został tzw. "strefą czerwoną". W związku z tym, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne, biorąc pod uwagę brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku oraz uznając, że rozpoznanie sprawy na rozprawie mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r.