Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 414/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-11-08 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. H. z dnia 4 października 2010 r. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 września 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. H. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego z pomocy społecznej.

W dniu 1 września 2010 r. do tut. Sądu wpłynęło pismo skarżącej zawierające wniosek o przyznanie w sprawie prawa pomocy.

Wobec złożenia wniosku, pismem z dnia 6 września 2010 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, przesyłając w załączeniu wymagany formularz. Jednocześnie, mając na względzie zasadę ekonomii procesowej i szybkości postępowania, a także uwzględniając okoliczność, że referendarz sądowy posiada wiedzę na temat treści składanych przez skarżącą oświadczeń w innych formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy, w sprawach toczących się przed tut. Sądem (np. II SA/Op 336/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 402/10, II SA/Op 340/10, II SA/Op 334/10), a także kierując się informacjami wynikającymi z akt administracyjnych spraw, wezwał skarżącą do złożenia – w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania – wyjaśnień i dokumentów w postaci: przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, odpisów zeznań podatkowych wszystkich członków gospodarstwa domowego lub zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu za rok 2008 i 2009, zaświadczeń o wysokości i okresie pobierania stypendiów unijnych dzieci skarżącej, dowodów potwierdzających odbycie przez męża skarżącej leczenia z uwzględnieniem kosztów tego leczenia oraz dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K., co podnosiła skarżąca w sprawie II SA/Op 312/10. Wezwano także skarżącą do wyjaśnienia kwestii wartości budynków i działki o powierzchni 0,2550 ha w R., stanowiących własność wnioskodawczyni, które według danych zawartych w decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...], nr [...] (strona nr 5 decyzji), mają wartość rynkową - uwzględniającą ceny sprzedaży na nyskim rynku nieruchomości - 80.000 zł, a nie jak wskazuje wnioskodawczyni 5.000 zł, a także wyjaśnienia, czy w związku z przedstawioną trudną sytuacją rodziny wnioskodawczyni syn D. H. podjął próby uzyskania zatrudnienia, ze wskazaniem rodzaju podjętych w tym zakresie działań oraz wobec złożenia w sprawie o sygn. akt II SA/Op 338/10 oświadczenia o uzyskiwaniu pomocy od znajomych, wskazanie rodzaju tej pomocy i w przypadku uzyskiwania jej w formie finansowej jej wysokości oraz udokumentowania powyższego, jak również przedłożenie odpisów umów kredytowych z [...] i [...], o których skarżąca wspomniała we wniosku do sprawy o sygn. akt II SA/Op 402/10. Przedmiotowe wezwanie zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie, może być uznane za niewskazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku.

W zakreślonym terminie skarżąca przesłała wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, domagając się w nim ustanowienia adwokata i załączyła do niego pisemne oświadczenie z dnia 13 września 2010 r. Uzasadniając swoje żądanie wskazała we wniosku na trudną sytuację jej materialną, związaną z jej bezrobociem oraz ponoszeniem kosztów związanych z utrzymaniem trójki, w tym dwójki uczących się. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z trójką dzieci. Jako źródło dochodów rodziny podała zasiłek rodzinny w kwocie 389 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 232,19 zł określając, że łącznie dochód rodziny wynosi 621,19 zł. S. H. oświadczyła także, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m² oraz nieruchomość rolną oddaną w dzierżawę na okres 10 lat tj. do roku 2014. Wskazała, że jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, jej syn D. uczęszcza do technikum, córka do gimnazjum, a syn P. ukończył technikum w 2010 r. Zaznaczyła też, że nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych w postaci np. oszczędności. W załączonym do wniosku oświadczeniu z dnia 13 września 2010 r. podała z kolei, że zarówno ona, jak i członkowie jej gospodarstwa domowego nie posiadają kont ani lokat. Wyjaśniła, że zaświadczenia dotyczące otrzymania przez dzieci stypendium w wysokości 850 zł, płatnego w dwóch ratach już przesłała i wniosła o uwzględnienie złożonych zaświadczeń o dochodach uzyskanych za 2008 i 2009 rok. Dodatkowo oświadczyła też, że nie posiada dowodu leczenia męża, ze sprzedaży nieruchomości męża jego rodzeństwo nie ma dowodu otrzymania pieniędzy, faktyczna cena jaką może uzyskać ze sprzedaży swojego gospodarstwa wynosi 5000 zł, a jego wartość podana przez OPS Nysa w wysokości 80000 zł to wartość rynkowa. Wskazała, że dorosły syn D. H. nie podjął pracy, jak również oznajmiła, że " nie ma prawnego obowiązku rozliczania się do ubiegania o pomoc prawną".

Poza złożonym przez skarżącą formularzem wniosku oraz oświadczeniem, do akt niniejszej sprawy zostały dołączone także kserokopie dokumentów przedłożonych w sprawie, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi S. H., sygn. akt I SA/Op 497/09, a mianowicie: zaświadczenia Urzędu Skarbowego w N., z których wynika, że małżonkowie S. i P. H. w 2008 r. oraz 2009 r. zostali opodatkowani łącznie i uzyskali dochód - odpowiednio - 9.107,95 zł oraz 9.066,72 zł. Ponadto załączono kserokopie: aktów notarialnych znajdujących się w aktach o sygn. akt II SA/Op 340/10, rachunków, faktur i decyzji przesłanych przy formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SA/Op 340/10, wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożonego w sprawie o sygn. akt II SA/Op 337/10 oraz zaświadczenia o kontynuowaniu nauki w roku szkolnym 2010/2011 przez D. H. ze sprawy o sygn. akt II SA/Op 404/10.

Postanowieniem z dnia 27 września 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał na użyte w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określenie "gdy wykaże", jako oznaczające, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek o przyznanie prawa pomocy (Sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie przez nią kosztów postępowania, a więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności podane we wniosku, a także przedłożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty i wyjaśnienia. Wskazując na uzyskanie wiedzy o sytuacji bytowej skarżącej na podstawie informacji ujawnionych w innych sprawach wszczętych przez tut. Sądem ze skargi skarżącej referendarz podniósł, że w niniejszej sprawie wątpliwości pojawiły się, po pierwsze, w kwestii liczby osób, z którymi skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Z jednej strony bowiem skarżąca we wniosku podała, że tworzy gospodarstwo domowe wspólnie z trójką dzieci, z drugiej zaś, z ogółu uzyskanych informacji wynika, że skarżąca tworzy związek małżeński z P. H. Po drugie, trudności nastręczyła ocena rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni wobec ujawnienia w szczególności informacji, w sprawach o sygn. akt I SA/Op 460/09 i I SA/Op 461/09, na temat sprzedaży przez męża skarżącej w 2009 r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360.000 zł. (kserokopia aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia 18 marca 2008r. w załączeniu do akt sprawy). Po trzecie wreszcie, trudno było ocenić płynność finansową rodziny wobec oświadczeń składanych przez skarżącą, z których wynikało, że dochody miesięczne członków jej rodziny są niższe od wydatków na utrzymanie. Taki stan wskazywać mógł, że rodzina wnioskodawczyni posiada inne źródła dochodu, bądź oszczędności. Z uwagi na zaistniałe wątpliwości, skarżąca została zobowiązana do złożenia wyjaśnień, a także do przedłożenia stosownych dokumentów określonych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Powyższe dane, w ocenie referendarza, były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Nieprzedłożenie natomiast żądanych dokumentów powoduje niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. Stwierdzając, że sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie, referendarz odnotował, iż uwzględnienia z urzędu dokumentów przedłożonych przez wnioskodawczynię w innych sprawach nie można uznać za wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności dotyczących jej sytuacji bytowej, nałożonego przez tut. Sąd. Jednocześnie też referendarz uznał, że pomimo odmiennego twierdzenia wnioskodawczyni, przedstawione przez nią okoliczności wskazują, iż łączy ją z mężem więź emocjonalno – ekonomiczna, mogąca mieć charakter wspólnoty domowej. Świadczy o tym zarówno zameldowanie męża pod tym samym adresem - co sama wnioskodawczyni oświadczyła w sprawie II SA/Op 340/10, wspólne rozliczanie się z podatku od osób fizycznych, odbieranie korespondencji sądowej przez męża w imieniu S. H. (por. II SA/Op 337/10, k-51 akt sądowych), udział skarżącej w roli pełnomocnika P. H. w sprzedaży nieruchomości w K., jak też jej wiedza na tematy związane z aktualnymi, osobistymi sprawami męża, dotyczącymi np. choroby, podziału majątku. Referendarz zwrócił ponadto uwagę, że S. i P. H. nie posiadają orzeczenia o separacji, bądź ustaniu małżeństwa. Uznał przy tym, że ustalenie powyższe, ma znaczenie dla określenia rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Jako mające szczególne znaczenie przy rozpoznawaniu wniosku wskazał niewyjaśnienie przez skarżącą wątpliwości dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. Dostrzegł, że pomimo tego, iż skarżąca brała udział w sprzedaży nieruchomości, co potwierdza akt notarialny, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazania ich części rodzeństwu męża (chociażby oświadczenia rodzeństwa). Nie przedstawiła też dokumentów potwierdzających leczenie męża i wydatki poniesione na ten cel. Ponadto, w żaden sposób nie wyjaśniła także, jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 650 zł, przekraczającej przecież wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów w wysokości 599,19 zł, jest w stanie utrzymać swoją rodzinę. W ocenie referendarza oznaczać to może, że skarżąca lub członkowie jej gospodarstwa domowego posiadają inne źródła dochodu, bądź korzystają z pomocy osób trzecich – co zresztą sama skarżąca stwierdziła we wniosku. Nie udzieliła jednakże w tym względzie żadnych szczegółowych informacji, podnosząc jedynie, że nie musi przedstawiać dowodów spłat rat. Z przedstawionych względów, jako istotne referendarz uznał wyjaśnienie powstałych niejasności, a w szczególności dotyczących przeznaczenia środków pieniężnych w kwocie 360.000 zł uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości rolnej w K. Zwłaszcza z uwagi na fakt niewystępowania przez skarżącą, mającą wiedzę o posiadaniu tak znaczących środków przez męża, o podwyższenie alimentów. Reasumując rozważania referendarz uznał, że materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą, a w szczególności wybiórcze przedstawianie dokumentów i niejednoznaczne wyjaśnienia, powodują, iż nie rozwiała ona wątpliwości na temat swojej sytuacji bytowej. Tym samym, nie można przyjąć, że skarżąca wykazała swoje prawo do przyznania pomocy, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Od powyższego orzeczenia skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że niezrozumiałym jest dla niej fakt, iż w innych sprawach referendarz postanowił przyznać jej prawo pomocy. Dalej wskazała, że dochód ze sprzedaży gospodarstwa nie został uzyskany w 2010 r., a nadto stanowił on odrębny majątek męża, jednakże mąż skorzystał tylko z 1/6 tego dochodu. Podniosła, że przy ocenie sytuacja majątkowej uwzględnia się stałe wynagrodzenie i świadczenia z okresu 3 miesięcy przed złożeniem wniosku. Stosownie zaś do tego wyjaśniła, że pozostaje bez pracy i utrzymuje się z : zasiłku rodzinnego w kwocie 367 zł, dodatku mieszkaniowego w kwocie 232,25 zł, alimentów w wysokości 20 zł na dziecko oraz świadczenia rentowego z KRUS w kwocie 691 zł, a koszty utrzymania z tytułu czynszu (460,45 zł), gazu (74,93 zł) i energii (105,76 zł) określiła na 600 zł. Skarżąca wskazała ponadto, że z gospodarstwa w R. nie czerpie zysku z uwagi na zaprzestanie działalności rolnej z powodu renty męża z KRUS. Podając, iż formularz wniosku wypełniła zgodnie ze stanem faktycznym, a wszystkie dokumenty obrazujące jej sytuacje załączyła do spraw wszczętych z jej skargi w wydziale II tut. Sądu stwierdziła, że wobec złożenia wyjaśnień zasługuje na przyznanie pomocy prawnej.

Wobec ujawnienia w innych spraw wszczętych przed tut. Sądem ze skargi skarżącej, okoliczności istotnych dla oceny jej sytuacja materialnej, po wniesieniu sprzeciwu do akt niniejszej sprawy załączono dodatkowo dokumenty przedłożone w innych sprawach w postaci:

- pism wyjaśniających skarżącej z dnia 5 sierpnia 2010 r. i 19 sierpnia 2010 r. oraz pocztowego potwierdzenia odbioru przesyłki adresowanej do skarżącej (tj. wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy) przez jej męża, znajdujących się w aktach sprawy o sygn. akt II SA/Op 337/10;

- pisma skarżącej z dnia 30 sierpnia 2010 r., znajdującego się w aktach sprawy o sygn. akt II SA/Op 404/10;

- kserokopii pism skarżącej z dnia 4 sierpnia 2010 r. złożonych do spraw o sygn. akt II SA/Op 312/10, II SA/Op 333/10 i II SA/Op 340/10;

- kserokopii pism skarżącej z dnia 30 sierpnia 2010 r. złożonych w sprawach o sygn. akt II SA/Op 336/10 i II SA/Op 338/10.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy skutkuje zatem dokonaniem przez Sąd ponownych ustaleń oraz ponownej oceny pod kątem spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.

W niniejszej sprawie S. H. wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 września 2010 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, natomiast wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, obejmujący ustanowienie adwokata, podlegał rozpoznaniu przez Sąd.

W pierwszej kolejności odnotować należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, a zatem wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powołanej regulacji wynika, że instytucja prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach, gdy obiektywne okoliczności wskazują, że wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie, bez zachwiania swojej sytuacji materialnej i bytowej w sposób uniemożliwiający zapewnienie minimum warunków socjalnych. Jednocześnie zawarte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych. Powinien on zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na jej sytuację materialną. Rozstrzygnięcie w kwestii zasadności przyznania prawa pomocy zależy bowiem od tego co zostanie przez stronę wykazane.

Realizacja obowiązku wykazania przez stronę swojej złej sytuacji materialnej polega m.in. na przedstawieniu niezbędnych informacji - dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy - w urzędowym formularzu wniosku, a także na składaniu dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w trybie tzw. postępowania wyjaśniającego. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Jeśli natomiast w ocenie rozpoznającego wniosek informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, sąd może w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów.

W niniejszej sprawie powstały wątpliwości dotyczące sytuacji materialnej skarżącej wskutek informacji ujawnionych w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem, w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy, a także informacji wynikających z przedłożonych przez nią w tych sprawach dokumentów i akt administracyjnych oraz treści składanych przez nią oświadczeń (np. II SA/Op 404/10, II SA/Op 312/10, II SA/Op 333/10, II SA/Op 336/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 340/10).

W związku z powyższym wraz z przesłaniem formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wezwano skarżącą do nadesłania stosownych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej analizy jej sytuacji materialnej, w szczególności zaś związanych z okolicznościami: sprzedaży przez jej męża gospodarstwa rolnego za cenę 360000 zł i rozdysponowania tej kwoty na koszty leczenia oraz pomiędzy jego rodzeństwo.

Podkreślić należy, że uprawnienie do wezwania wnioskodawcy o dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego znajduje oparcie w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym w każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl z kolei § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które potwierdzają sytuację majątkową wnioskodawcy, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Treść powołanego przepisu wyraźnie wskazuje, że katalog dokumentów mogących stanowić źródło dla potwierdzenia sytuacji majątkowej nie jest zamknięty. O ile jednak strona może przedstawiać również inne dowody, jak już wcześniej wskazano, to właśnie na niej ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej takiego prawa. Uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, strona powinna liczyć się przy tym z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 267/09, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie jest bowiem zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawczyni, nie jest możliwa.

W świetle powyżej poczynionych uwag należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie S. H. nie zastosowała się do wezwania oraz nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W formularzu wniosku oświadczyła jedynie, że pozostaje bez pracy, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trójką dzieci, posiada mieszkanie oraz nieruchomość rolną, która jest w dzierżawie, jej dochód stanowią zasiłek rodzinny i dodatek mieszkaniowy, w łącznej wysokości 621,19, a główne koszty utrzymania kształtują się w wysokości 600 zł. Nie przedstawiła przy tym jednak żądanych dokumentów, potwierdzających złą sytuację materialną, na którą się powołuje.

Przede wszystkim nie można uznać za uprawdopodobnioną wskazywanej w oświadczeniach skarżącej okoliczności, że nie prowadzi ona wspólnie z mężem gospodarstwa domowego, która w ocenie Sądu budzi poważne wątpliwości, nie znajdując jednoznacznego potwierdzenia w materiale dowodowym. Zauważyć należy, że mąż skarżącej zameldowany jest na pobyt stały w miejscu jej zamieszkania. Okoliczność, iż przebywa pod adresem zamieszkania skarżącej i jej dzieci, potwierdza fakt odbioru przez niego pod tym adresem korespondencji sądowej adresowanej do skarżącej w sprawie o sygn. akt II SA/Op 337/10. Ponadto, jak wynika z zaświadczenia Urzędu Skarbowego w N. - małżonkowie S. i P. H. w 2008 r. i w 2009 r. zostali opodatkowani wspólnie podatkiem dochodowym. Biorąc udział w sprzedaży nieruchomości położonej w K., jako pełnomocnik swojego męża wnioskodawczyni podała przy tym, że P. H. umów majątkowych małżeńskich nie zawierał. W sprzeciwie od postanowienia o przyznaniu prawa pomocy wskazała natomiast, że na jej dochód składa się renta z KRUS, przy czym z kolejnego zdania wynika, że rentę z KRUS pobiera jej mąż, a skarżąca nie ujawniła aby chodziło o rentę, która jej została przyznana. Wszystkie przedstawione okoliczności, jak i posiadanie przez skarżącą wiedzy na temat choroby męża, którą to okoliczność skarżąca wskazuje w swych oświadczeniach, a także podziału kwoty ze sprzedaży nieruchomości, wskazują na łączącą ich relację, która budzi wątpliwości co do podnoszonego faktu, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Ustalenie rzeczywistego składu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie ma z kolei, bezpośrednie przełożenie na ustalenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni.

Z powyższych przyczyn, równie istotne znaczenie miało wyjaśnienie wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej męża skarżącej. W tym zakresie skarżąca nie przedłożyła natomiast dokumentów, dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej za cenę 360.000 zł. oraz związanych z rozdysponowania tej kwoty, w tym dokumentów potwierdzających przeznaczenie znacznej sumy na leczenie męża i przekazanie pozostałej kwoty na rzecz jego rodzeństwa. Podkreślić przy tym należy, że Sąd nie kwestionuje wyraźnie akcentowanej przez skarżącą okoliczności, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi majątek odrębny jej męża, lecz wyjaśnienie kwestii związanej z rozdysponowaniem tak znacznej kwoty ze sprzedaży tej nieruchomości, miało istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni oraz jej rodziny, w szczególności w kontekście niewystępowania przez skarżącą o podwyższenie alimentów od męża z uwagi na jego niskie dochody (obecnie alimenty na dzieci wynoszą po 20 zł). Zwrócić należy uwagę skarżącej, że w sytuacji. gdy powołuje się na brak możliwości samodzielnego poniesienia kosztów postępowania, konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, Lex nr 552223). Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej współmałżonka nie pozwala natomiast na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie ( por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 104/09, System Informacji Prawnej LEX nr 574249). Dostrzec też trzeba, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, System Informacji Prawnej Lex nr 552212). Na mocy zaś art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wynikający z powołanej regulacji obowiązek wzajemnie pomocy istnieje przy tym niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego.

Dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej, istotne było zatem ustalenie, czy nawet w sytuacji gdy skarżąca wraz z dziećmi prowadziłaby odrębne gospodarstwo domowe, który to fakt jak wskazano nie została jednoznacznie potwierdzony, jest w stanie przy pomocy męża, który uzyskał znaczą kwotę ze sprzedaży nieruchomości, ponieść koszty postępowania. Zauważyć przy tym trzeba, że mąż skarżącej jest właścicielem samochodu osobowego marki [...], co w związku z koniecznością ponoszenia kosztów utrzymania samochodu, także budzi wątpliwości Sądu, co do jego sytuacji majątkowej i możliwości wspierania skarżącej. Fakt posiadania przez niego samochodu potwierdza w swych oświadczeniach sama skarżąca, zaś jego markę znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy zaświadczenie z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców.

Poza powyższym odnotować należy, że skarżąca nie wyjaśniła też innych wątpliwości, np. w jaki sposób ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w wysokości zbliżonej, bądź przekraczającej wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów – okoliczności w tym zakresie nie zostały jednoznacznie wyjaśnione z uwagi na rozbieżności w podawanych przez skarżąca, w poszczególnych sprawach, wysokościach dochodów i wydatków – jest w stanie utrzymać swoją rodzinę. Oznaczać to może, że skarżąca lub członkowie jej gospodarstwa domowego posiadają inne źródła dochodu, bądź korzystają z pomocy osób trzecich. Nie udokumentowała jednak ani rodzaju tej pomocy, ani podmiotów jej udzielających. Brak danych w tym zakresie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Trzeba też mieć na uwadze, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów potwierdzających kontynuację nauki przez syna P., czy też posiadania przez niego statusu osoby bezrobotnej oraz leczenie męża i wydatków z tym związanych przez co uniemożliwiła Sądowi dokonanie oceny, w jakim zakresie powyższe wpływa na sytuację materialną rodziny, tzn. jakie są z tego tytułu ewentualne obciążenia finansowe. W ocenie Sądu, nie sposób uznać, że wezwanie do przedłożenia zaświadczenia o kontynuacji nauki syna, czy też przedstawienie jakichkolwiek dokumentów potwierdzających leczenie męża - w tym przykładowo dokumentacji medycznej, która jest dla pacjenta dostępna - nie jest możliwe do spełnienia.

Zauważyć ponadto trzeba, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego, którego grunty oddała w bezpłatną dzierżawę. Stosownie zaś do tej okoliczności zgodzić należy się z poglądem, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 563/09, System Informacji Prawnej LEX nr 574123). Powołane stanowisko na gruncie niniejszej sprawy prowadzi zatem do stwierdzenia, że fakt oddania przez skarżącą gospodarstwa rolnego w dzierżawę i brak faktycznego dochodu z tego gospodarstwa nie stanowi okoliczności dla potwierdzenia trudnej sytuacji materialnej strony skarżącej, stanowiącej podstawę do przyznania prawa pomocy, lecz potwierdza, że skarżąca nie wykorzystuje swych możliwości w uzyskaniu dodatkowych dochodów, w tym również na pokrycie kosztów postępowania.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że wnioskodawczyni nie wykazała, by w sprawie w przedmiocie zasiłku celowego nie była w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, czy też dla siebie i rodziny. Bierność skarżącej w zakresie wyjaśnienia powstałych w rozpoznawanej sprawie wątpliwości spowodowała z kolei brak możliwości pełnej i rzetelnej oceny sytuacji majątkowej jej rodziny. Jeszcze raz podkreślić przy tym należy, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Dlatego też - jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r.(sygn. akt I FZ 171/09, Lex nr 552205) - strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

Końcowo już zauważyć wypada, że podnoszona przez skarżącą okoliczność przyznania jej prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może skutkować, niejako automatycznie, podjęciem podobnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Celnie wywodzono w orzecznictwie, że nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę - dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej - rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz kierował się stanowiskiem wyrażonym w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 231/08, Lex nr 478981). Ponadto odnotować należy, że w sprawach, w których przyznano skarżącej prawo pomocy nieznany był jeszcze fakt sprzedaży nieruchomości w K., która to okoliczność ujawniła się dopiero w sprawach wszczętych ze skargi S. H., a prowadzonych w Wydziale I tut. Sądu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.