Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1403/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 193,  art. 194,  art. 196
journal: Dz.U. 2013 poz 135
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 8
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2014 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R., decyzją z dnia [...] r. nr [...]: 1) odmówił U.J. i A.L. odstąpienia od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka K.L. w placówce opiekuńczo - wychowawczej Ośrodku Pomocy Dzieciom i Rodzinie w R.; 2) odmówił U.J. i A.L. umorzenia w całości i w części, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności, ustalonej płatności za pobyt dziecka K.L. w placówce opiekuńczo - wychowawczej; 3) ustalił miesięcznie U.J. i A.L. solidarną opłatę za pobyt dziecka od 4 kwietnia 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r. w wysokości 3.672,90,- zł. i od 1 maja 2013 r. do 31 marca 2014 r. w wysokości 4.081,- zł.; 4) wskazał, że opłatę z pkt 3 należy wpłacać do dnia 10-go każdego miesiąca, przy czym opłatę za okres od 4 kwietnia 2013 r. do sierpnia 2013 r. w kwocie 19.996,- zł. do 31 grudnia 2013 r. W uzasadnieniu tej decyzji podał, że U.J. i A.L. są rodzicami K.L., która postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. sygn. akt [...] została umieszczona w placówce opiekuńczo - wychowawczej, tj. w Ośrodku Pomocy Dzieciom i Rodzinie w R. W dniu 13 czerwca 2013 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w tej placówce. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało doręczone U.J. w dniu 18 czerwca 2013 r., jednakże nie nawiązała ona kontaktu z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w celu przedstawienia swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. A.L. w dniu 4 lipca 2014 r. wniósł o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w tej placówce. Organ ustalił, że wnioskodawca, który prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w kwocie 3.148,- zł. i jego dochód przekracza dwukrotnie kryterium dochodowe. Opłaty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego są na bieżąco regulowane. Dodatkowo, oboje rodzice nie współpracują z pracownikami socjalnymi w celu powrotu dziecka do domu rodzinnego. Organ powołał się na treść art. 193 i art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 135 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako "ustawa") oraz uchwałę nr PR.0007.58.2012 Rady Miasta R. z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urzędowy Województwa Śląskiego z dnia 16 maja 2012 r., poz. 2056). Zdaniem organu, obciążenie rodzica tą opłatą, jako obowiązek ciążący na nim z mocy prawa, może być skonkretyzowany z datą poprzedzającą wszczęcie postępowania w sprawie. Natomiast po podjęciu współpracy z pracownikiem socjalnym U.J. i A.L. mogą się zwrócić z wnioskiem o umorzenie opłaty za pobyt dziecka w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności, bądź jej rozłożenie na raty.

W odwołaniu A.L. podniósł, że współpracuje z pracownikiem socjalnym i utrzymywał córkę przez ponad 2 lata, gdyż jej matka nie wpłacała alimentów. Jego zdaniem, ustalona odpłatność jest zawyżona. Jednocześnie złożył wniosek o umorzenie należności w całości lub zmniejszenie jej wysokości, gdyż ponoszenie całkowitej opłaty pozbawiłoby go środków do życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "K.p.a."), w punkcie pierwszym uchyliło powyżej opisaną decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt K. L. w placówce opiekuńczo - wychowawczej od dnia 4 kwietnia do dnia 31 maja 2013 r., a w punkcie drugim - w pozostałym zakresie utrzymało ją w mocy. Organ odwoławczy uznał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego; interwencyjnego lub specjalistyczno-terapeutycznego, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) środków finansowych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego oraz środków finansowych na bieżące funkcjonowanie tej placówki - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego. Na podstawie art. 194 ust. 1 ustawy opłatę, o której mowa w przywołanym art. 193 ust. 1 ustawy, ustala w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części z odsetkami odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (ust. 3 powołanego przepisu). Wspomniana wcześniej uchwała nr PR.0007.58.2012 Rady Miasta R. z dnia 29 marca 2012 r. reguluje warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W szczególności zgodnie z § 7 tej uchwały: "1) Odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej następuje na okres wskazany w decyzji, nie dłużej jednak niż na okres 12 miesięcy. 2) Odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić w następujących sytuacjach:

1) gdy osoba zobowiązana jest całkowicie niezdolna do pracy a jej dochód lub dochód na osobę w rodzinie zobowiązanej do ponoszenia opłat nie przekracza 200% kryterium dochodowego,

2) gdy zobowiązany płaci alimenty na dziecko umieszczone w pieczy zastępczej w kwocie nie niższej niż 50% wysokości miesięcznej opłaty za pobyt dziecka w pieczy,

3) gdy dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat wynosi nie więcej niż 200% kryterium dochodowego, a osoba zobowiązana wychowuje inne dzieci pozostające pod jej opieką lub ponosi odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację, w pieczy zastępczej lub wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.".

Zdaniem Kolegium Prezydent Miasta R. ustalił odpłatność za pobyt dziecka w prawidłowej wysokości i nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od jej określenia. Jednakże ustalenie odpłatności jest możliwe dopiero od miesiąca zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania w tej sprawie, bowiem ten obowiązek nie może być realizowany z mocy prawa ze skutkiem ex tunc, czyli z mocą wsteczną. Wydanie decyzji ze skutkiem ex tunc możliwe byłoby jedynie w przypadku świadczeń nienależnie pobranych. W ocenie organu zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.) strona ma prawo oczekiwać, aby dotyczące jej obowiązków rozstrzygnięcie wywołało skutek dopiero od daty powiadomienia jej o prowadzonym z urzędu postępowaniu. Dlatego w tej sprawie obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt K.L. w placówce opiekuńczo - wychowawczej może zostać nałożony w formie decyzji administracyjnej na rzecz jej rodziców od miesiąca czerwca 2013 r., czyli od ich zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w tej sprawie, co miało miejsce w przypadku odwołującego w dniu 24 czerwca 2013 r.

Pismem z dnia 12 listopada 2013 r. A.L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w zakresie punktu 2 decyzji organu odwoławczego i domagał się jego uchylenia, na podstawie art. 156 pkt 7 K.p.a. w związku z art. 7 i art. 9 K.p.a. Wskazał, że organy błędnie uznały, że jego dochód przekracza 200% kryterium dochodowego, bo wzięły pod uwagę jedynie jego emeryturę w kwocie 3.148,24,- zł. Tymczasem nie uwzględniły pełnych kosztów prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego, które wynoszą 2.650,- zł. Skarżący jest emerytem i ze względu na zły stan zdrowia nie może podjąć żadnego zatrudnienia, a odpłatność solidarna w kwocie 4.081,- zł. "pozbawiłaby go konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do życia". Ponadto, na podstawie wcześniejszych decyzji z lat 2010-2011 był częściowo zwalniany z ponoszenia opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej i nadal jego zdaniem spełnia wymogi do otrzymania ulgi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz poinformowało, że organ pierwszej instancji powinien w odrębnym postępowaniu rozpoznać wniosek skarżącego o zastosowanie innych ulg, takich jak umorzenie opłaty w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenie terminu jej płatności bądź rozłożenie jej na raty.

Na rozprawie w dniu 15 października 2013 r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Zatem Sąd nie jest władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony podjętym w sprawie rozstrzygnięciem, wówczas gdy wiąże się ono z negatywnymi dla niej skutkami. Związany jest jedynie normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa, a także dokonuje z urzędu kontroli legalności nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W wyniku kontroli zaskarżonej części decyzji organu odwoławczego uznać należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia prawa w wyżej opisanym zakresie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 135 z późn. zm., zwanej tak jak dotychczas w skrócie "ustawa"), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. i reguluje kwestie związane z pobytem dziecka w pieczy zastępczej i ponoszeniem odpłatności z tego tytułu przez jego rodziców.

Z niespornego stanu faktycznego sprawy wynika, że córka skarżącego - małoletnia K.L. została skierowana i umieszczona w placówce opiekuńczo -wychowawczej Ośrodku Pomocy Dzieciom i Rodzinie w R., na mocy postanowienia właściwego sądu, czyli Sądu Rejonowego w R. z dnia [...]r. o sygn. akt [...]. Powyższe uzasadniało obciążenie jej rodziców opłatą za pobyt w tej placówce, o czym stanowi regulacja zawarta w art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i 6 oraz art. 194 ust. 1 ustawy, przytoczona w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Prawidłowo organy obydwu instancji orzekające w sprawie przyjęły, w oparciu o art. 193 ust. 1 i 2 ustawy, że obowiązek poniesienia wymienionych wydatków obciąża solidarnie skarżącego i matkę dziecka. Ustawodawca wskazał w sposób pełny i wyczerpujący osoby zobowiązane do ponoszenia opłat związanych z pobytem w pieczy zastępczej oraz opisał w jakich przypadkach są one zobligowane do ponoszenia tych opłat. Wymienione w art. 193 ustawy podmioty zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są jednocześnie podmiotami, do których będą miały zastosowanie przepisy uchwały w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty, lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zakres podmiotowy uchwał podejmowanych przez rady powiatów na podstawie delegacji z art. 194 ust. 2 ustawy został w sposób całościowy i jednoznaczny wyznaczony przez samego ustawodawcę.

Ze zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych wynika również, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy prawidłowo ustaliły sytuację dochodową skarżącego oraz wysokość wymierzonej opłaty opierając się na art. 196 ustawy oraz zarządzeniu nr 00007/2013 Marszałka Województwa Śląskiego z dnia 19 lutego 2013 r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w regionalnej placówce opiekuńczo - terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego z dnia 22 lutego 2013 r. poz. 1796) oraz na zarządzeniu nr 00034/2014 Marszałka Województwa Śląskiego z dnia 20 marca 2014 r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w regionalnej placówce opiekuńczo - terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym ( Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego z dnia 31 marca 2014 r. poz. 1850).

Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w kwocie 3.148,- zł., terminowo reguluje opłaty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego i nie współpracuje z pracownikami socjalnymi. Osiągany przez niego dochód jest wyższy niż próg dochodowy, określony w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), od którego to, zgodnie z uchwałą nr PR.0007.58.2012 Rady Miasta R. z dnia 29 marca 2012 r., uzależniona jest możliwość między innymi odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (§ 2 uchwały).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołując się na art. 193 ust. 1 i 2 ustawy, przedstawił sposób wyliczenia należnej od skarżącego opłaty podnosząc, że po przeanalizowaniu zebranych w sprawie dokumentów, nie znalazł przesłanek do odstąpienia od jej ustalenia z uwagi na znaczne przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego.

W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dostrzegł nieprawidłowości w postępowaniu dotyczącym ustalenia przedmiotowej opłaty. Opłatą obciążono bowiem oboje rodziców małoletniej córki skarżącego. Odnosząc się do argumentów skarżącego w tym zakresie zauważyć przyjdzie, że obowiązek ten nie odbiega od uregulowanej na mocy przepisów Kodeksu cywilnego odpowiedzialności solidarnej dłużników (art. 369 K.c.). Jeżeli zatem jeden z rodziców spełnił świadczenie, może żądać od drugiego ich zwrotu w częściach równych, chyba że z treści stosunków rodzicielskich wynika co innego (art. 376 § 1 K.c.). Jednocześnie rodzice dziecka powinni wiedzieć, że dopóki ich dziecko przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej są z mocy przepisów prawa obowiązani do ponoszenia opłaty do wysokości tzw. średniego miesięcznego kosztu utrzymania wskazanego w art. 196 ustawy.

Wspomniana uchwała Rady Miasta R. z dnia 29 marca 2012 r., reguluje również warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Organ odwoławczy rozważył w tym zakresie sytuację skarżącego i uznał, że nie spełnia wymienionych w § 3, § 5 - 7 tej uchwały przesłanek, jak również uzasadnił swoje stanowisko w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Podkreślenia przy tym wymaga, że wbrew błędnemu przekonaniu skarżącego organ odwoławczy badał również przesłanki umorzenia w części opłaty i nie znalazł podstaw do ich zastosowania z uwagi na inne uzasadnione okoliczności, w szczególności długotrwałą chorobę lub ciężką chorobę związaną z kosztownym leczeniem, niepełnosprawnością, stratami materialnymi powstałymi w wyniku klęski żywiołowej lub innymi zdarzeniami losowymi (por. § 5 ust. 2 uchwały Rady Miasta R. z dnia 29 marca 2012 r.). O ile zatem w przyszłości zaszłyby takie okoliczności, to wówczas organ działając na uzasadniony wniosek skarżącego ponownie może wydać stosowną decyzję w tym zakresie. Zarzuty skargi dotyczące nieuwzględnienia tych okoliczności w przedmiotowym postępowaniu, zwłaszcza powstałych po dacie wydania zaskarżonej decyzji były zatem bezpodstawne.

Trzeba wyjaśnić, że regulacje dotyczące postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, zawarte w obowiązującej od 1 stycznia 2012 r. ustawie, są odmienne niż to miało miejsce przed tą datą. Stąd też wcześniejsze decyzje, o których wspomina skarżący były podejmowane w odrębnym stanie prawnym.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd uznał je za chybione, ponieważ wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 K.p.a.), a ich ocena nie nosi cech dowolności (art. 80 K.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 107 § 3 K.p.a. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarto podstawowe jej elementy, w tym szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne.

W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uznać zatem należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym przez organ odwoławczy. Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały bowiem dokonane na podstawie trafnej oceny dowodów oraz prawidłowego zastosowania obowiązujących przepisów prawa w odniesieniu do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. W świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej wskazanych okoliczności, podjęte w sprawie rozstrzygnięcie uznać należało za prawidłowe.

W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.