Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1433/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 26 § 5 pkt 1, art. 54 § 1, art. 80 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 llit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Ciechomska- Florek Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Przybysz Protokolant Ilona Szczepańska po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 586/16 w sprawie ze skargi I. C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od I. C. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 grudnia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 586/16, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę I. C. na postanowienie Ministra Finansów z [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.

W motywach uzasadnienia Sąd wskazał, że nie stwierdził naruszenia prawa. Organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, stosując środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619; dalej: u.p.e.a.), tj. egzekucję z rachunku bankowego. Podstawą dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego stanowiły tytuły wykonawcze wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy Inspektorat w Żninie, których odpisy doręczono Zobowiązanemu wraz z kopią zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego 5 sierpnia 2015 r. Zajęcia rachunku bankowego dokonano zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., poprzez przesłanie do dłużnika zajętej wierzytelności – [...] Banku Spółdzielczego X - zawiadomienia z 4 sierpnia 2015 r. o zajęciu wierzytelności Zobowiązanego z rachunku bankowego. Przedmiotowe zawiadomienie wydane zostało zgodnie z wzorem określonym w § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 655) oraz zawierało wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 80 § 1 u.p.e.a.

W ocenie Sądu niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy zasady praworządności, bezstronności postępowania oraz błędów merytorycznych. W ocenie Sądu organ działał na podstawie przepisów prawa i dokonał oceny w oparciu o cały materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. art. 133 § 1 oraz 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 26 § 5 pkt 1 w zw. z art. 80 § 3 u.p.e.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ administracji dokonał nieprawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia w sprawie, co doprowadziło do przyjęcia, iż organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne i dokonał zajęcia prawa majątkowego zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by organ egzekucyjny doręczył skarżącemu odpisy tytułów wykonawczych stanowiących podstawę dokonania zajęcia wierzytelności, co prowadzi do wniosku, że nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne uprawniające do zajęcia rachunku bankowego,

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.w zw. z art. 54 § 1 w zw. z art. 80 § 1 u.p.e.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ administracyjny dokonał błędnych ustaleń faktycznych skutkujących przyjęciem, iż skarżona czynność egzekucyjna nie wykazała nieprawidłowości, podczas gdy z okoliczności faktycznych wynika, iż organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w sposób nieprawidłowy, gdyż dokonał zajęcia nieistniejącego rachunku bankowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej należy w pierwszej kolejności wskazać na brak podstaw do utożsamiania czynności wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wszczęcia egzekucji administracyjnej. Powszechnie uznaje się – odpowiednio stosując art. 61 § 3 k.p.a. – że datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym (uchwała składu siedmiu sędziów SN z 28 maja 1992 r., sygn. III AZP 5/92, OSNC 1992, nr 10, poz. 175; wyrok NSA OZ we Wrocławiu z 22 marca 1996 r., sygn. akt SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, nr 1, poz. 35; wyrok NSA z 25 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 563/99, LEX nr 47242). Z kolei art. 26 § 5 u.p.e.a. stanowi, że do wszczęcia egzekucji dochodzi bądź w chwili doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, bądź w chwili doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, w zależności od tego, które z tych zdarzeń nastąpiło wcześniej. Wskazać również należy na dopuszczalność kwestionowania przez zobowiązanego prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą zarzutów z art. 33 u.p.e.a., co wyłącza dopuszczalność kwestionowania prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą innych środków prawnych, w tym w szczególności za pomocą skargi na czynności egzekucyjne. System środków prawnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest bowiem oparty na zasadzie niekonkurencyjności środków prawnych, co oznacza, że określona kwestia nie może być podnoszona w ramach dwóch lub więcej środków prawnych. Skoro zatem ustawodawca dopuszcza możność kwestionowania prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą instytucji zarzutów, to wyklucza w ten sposób możność podnoszenia kwestii prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą instytucji skargi na czynności egzekucyjne. Nie ma przy tym znaczenia nieskorzystanie przez zobowiązanego z możności wniesienia zarzutów.

Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest czynnością odrębną od czynności zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Odpis tytułu wykonawczego jest doręczany tylko raz, a nie za każdym razem, gdy dokonywane jest zajęcie. Związek czynności doręczenia odpisu tytułu wykonawczego z czynnością zajęcia polega wyłącznie na tym, że powinny być one dokonane równocześnie, gdy jest to pierwsze zajęcie. Należy również zwrócić uwagę na to, że nie zawsze doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego wywoła skutek w postaci wszczęcia egzekucji. Z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. wynika bowiem wprost, że do wszczęcia egzekucji dochodzi również w przypadku doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Ustawa nie zastrzega, że w takiej sytuacji dochodzi do warunkowego wszczęcia egzekucji – uzależnionego od późniejszego doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Dodać należy, że jedyną sankcją przewidzianą expressis verbis w ustawie egzekucyjnej w związku z niedoręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest sankcja określona w art. 64 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny może pobrać opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 1481 ze zm.) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Nie można zatem wywodzić, że niedoręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego prowadzi do wadliwości czynności zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego.

Skoro kwestia doręczenia (niedoręczenia) zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego pozostaje bez znaczenia dla kwestii prawidłowości czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, to nie można uznać za zasadny zarzutu sformułowanego w punkcie 1 skargi kasacyjnej.

Przechodząc do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że zdaniem skarżącego czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego była dokonana z naruszeniem przepisów u.p.e.a., ponieważ zajęcie dotyczyło nieistniejącego rachunku bankowego. Należy zauważyć, że istnieje różnica pomiędzy prawidłowością czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a skutecznością zajęcia.

Przewidziane w art. 54 § 1 u.p.e.a. prawo do złożenia skargi na czynność egzekucyjną organu ograniczać się musi jedynie do określonych, faktycznych działań organu egzekucyjnego. W skardze można podnosić wyłącznie okoliczności, które związane są ściśle z daną czynnością, a które naruszają formę i zasady dokonywania tej czynności. Istotą skargi nie jest bowiem unicestwienie postępowania egzekucyjnego, podważenie zasadności jego wszczęcia, lecz skłonienie organów egzekucyjnych, aby te prowadziły czynności egzekucyjne w sposób prawidłowy. Tak więc zobowiązany wnosząc skargę na czynność egzekucyjną może doprowadzić jedynie do zweryfikowania prawidłowości czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora (poborcy skarbowego) składających się na tę czynność egzekucyjną.

Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu o zajęciu numery tych rachunków (art. 81 § 1 u.p.e.a.). Rozumując a contrario należy uznać, że zajęcie jest nieskuteczne, jeżeli bank nie prowadzi rachunku dla zobowiązanego. Przez "skuteczny" rozumie się w języku potocznym: "1. dający pożądane wyniki, 2. taki, którego działalność przynosi efekty" (https://sjp.pwn.pl/sjp/skuteczny;2521652.html). Brak skuteczności nie może być utożsamiany z nieprawidłowością działania.

Konkludując, nieprowadzenie rachunku bankowego zobowiązanego stanowi przeszkodę w przekazaniu przez bank zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Tak więc nieprowadzenie rachunku bankowego jest okolicznością prowadzącą do niemożności osiągnięcia celu zajęcia, a nie świadczącą o nieprawidłowości czynności organu egzekucyjnego lub poborcy skarbowego dokonanych w ramach zajęcia rachunku bankowego. Zarzut sformułowany w punkcie 2 skargi kasacyjnej jest zatem niezasadny.

Z przedstawionych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).