Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 611/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64e oraz art. 151a § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 136, art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2022 r. sprawy ze sprzeciwu J. B. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 16 marca 2022 r. nr SKO.4111/181/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego J. B. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 611/22

UZASADNIENIE

Przedmiotem sprzeciwu J. B. (dalej zwany jako: Skarżący) reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego S. B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej zwane jako: Kolegium, SKO, Organ II instancji) z dnia 16 marca 2022 r. nr SKO.4111/181/2022, uchylająca decyzję Wójta Gminy [...] (dalej zwany jako: Wójt Gminy, Organ I instancji) z dnia 28 stycznia 2022 r. nr GOPS.5032.55.2021/22.ŚP w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

Jak wynika z akt sprawy, 29 grudnia 2021 r. J. B. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. B., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...]. W orzeczeniu stwierdzono, że daty powstania niepełnosprawności Z. B. nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 października 2021 r.

W postępowaniu administracyjnym ustalono, że J. B. jest kawalerem, mieszka z niepełnosprawną matką, nad którą sprawuje opiekę. Opieka ta polega na pomocy w podstawowych czynnościach dnia codziennego, do których należą m.in.: przygotowywanie posiłków, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept, pomoc w higienie osobistej, ubieraniu oraz przemieszczaniu się po domu. Skarżący nie pracuje zawodowo oraz nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego J. B. wskazał, że jest rolnikiem, jednak z dniem 15 października 2021 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania w nim pracy.

W trakcie postępowania ustalono również, że Z. B. jest wdową, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem J. B. Inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury w związku z opieką nad nią, na jej osobę inna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. J. B. nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego; prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna.

Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że Z. B. leczy się na [...] oraz ma problemy z poruszaniem się. Podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny potwierdził, że Skarżący opiekuje się swoją matką i zapewnia jej niezbędną pomoc w czynnościach dnia codziennego.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 28 stycznia 2022 r. nr GOPS.5032.55.2021/22.ŚP odmówił J. B. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. B.

W uzasadnieniu Organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej zwana w skrócie: u.ś.r.) stwierdził, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zdaniem Organu I instancji w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, gdyż zalecona przez TK korekta stanu prawnego nie zmienia sytuacji prawnej Wnioskodawcy, a zaniechanie ustawodawcy w zakresie stanowienia prawa również nie może stanowić podstawy do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Na dzień wydania decyzji ustawodawca nie dokonał zmiany ww. przepisu i pomimo, iż jest on niezgodny z Konstytucją RP, to nadal obowiązuje. Zdaniem Organu I instancji skoro nie zostało spełnione nadal obowiązujące kryterium określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia byłoby niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Wyrok TK nie zmienił sytuacji prawnej Skarżącego.

Od powyższej decyzji J. B. wniósł odwołanie zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy pranej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec powyższego zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. Skarżący podniósł, że ww. uchybienie skutkowało bezzasadną odmową przyznania mu wnioskowanego świadczenia. W związku z nagłym pogorszeniem stanu zdrowia matki musiał zrezygnować z podjęcia pracy, w której miał podjąć zatrudnienie, z pracy na roli oraz z jakiejkolwiek pracy, z której mógłby osiągnąć wynagrodzenie, gdyż sytuacja zdrowotna matki zmusiła go do rezygnacji z zatrudnienia i do całodobowej opieki nad nią.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, po rozpatrzeniu odwołania J. B., decyzją z dnia 16 marca 2022 r. nr SKO.4111/181/2022, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej zwana w skrócie: K.p.a.) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę Organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, iż w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wyrok TK nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie z wyrokiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia.

Organ odwoławczy wskazał, że Wójt Gminy [...] niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją. Organ odwoławczy zaznaczył, że nieprawidłowa wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r. doprowadziła do wydania decyzji odmownej, co jego zdaniem miało charakter co najmniej przedwczesny.

Kolegium wskazało, że Organ I instancji nie rozważył całości okoliczności faktycznych mających wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzję oparł na przesłance negatywnej (art. 17 ust. 1b u.ś.r.), która nie mogła stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorym członkiem rodziny.

Wobec powyższego SKO uznało, że wskazany przez Wójta Gminy powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia Skarżącemu w rzeczywistości nie zachodzi, gdyż przeszkody w tym zakresie nie stanowi okoliczność, iż daty powstania niepełnosprawności matki nie można ustalić. Kolegium wskazało, że zbadaniu podlegają pozostałe przesłanki określone w art. 17 u.ś.r., w tym negatywne przesłanki przyznania świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w decyzji brak jest zawarcia i ustalenia, czy nie ma innych członków rodziny mogących świadczyć pomoc i opiekę Z. B.

Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja została wydana zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, jak również z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, co z kolei powoduje uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Organowi I instancji w trybie art. 138 § 2 K.p.a.

Końcowo Kolegium zaleciło, aby ponownie rozpoznając sprawę Organ I instancji zastosował się do przedstawionej w decyzji kasacyjnej oceny prawnej, w szczególności zweryfikował w kontekście całokształtu okoliczności sprawy, wynikające z art. 17 u.ś.r. – z uwzględnieniem przestawionej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. – a w przypadku pozytywnej oceny, Organ zobligowany będzie do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.

W sprzeciwie skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 2 k.p.a., przez bezpodstawne uchylenie decyzji Organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu Organowi, pomimo braku przesłanek do zastosowania powołanego przepisu, gdyż decyzja Organu I instancji nie była obarczona uchybieniami wytkniętymi przez Organ odwoławczy. Wobec tak sformułowanego zarzutu, pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od SKO w Rzeszowie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że zebrany materiał dowodowy pozwalał na wydanie merytorycznej decyzji przez Kolegium. Zdaniem Skarżącego doszło do rażącego naruszenia art. 138 § 2 K.p.a. W przedmiotowej sprawie pomimo braku wskazania naruszeń przepisów prawa procesowego, których zakres ma wpływ na prawidłowe ustalenie istotnych elementów stanu faktycznego sprawy, Organ odwoławczy naruszając granice kompetencji z art. 138 § 2 K.p.a. uchylił się od rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, zgodnie z zasadą merytorycznego załatwiania spraw w administracyjnym toku instancji. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach jest zupełny, kompletny i wystarczający do tego, aby ustalony stan faktyczny sprawy zestawić z regulacją prawa materialnego, która stanowi podstawę sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem pełnomocnika w niniejszej sprawie nie istnieją przeszkody do wykonania merytorycznej kompetencji orzeczniczej przez Organ odwoławczy.

Zdaniem pełnomocnika SKO jest związane wyrokami Trybunału Konstytucyjnego i biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy powinno wydać merytoryczną decyzję. Skoro Kolegium uznało, że negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zachodzi, powinien wydać decyzję merytoryczną. W ocenie Skarżącego Organ odwoławczy nie wskazał, w jakim zakresie należy uzupełnić postępowanie.

W odpowiedzi na sprzeciw, SKO w Rzeszowie wniosło o jego oddalenie, stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sprzeciw jako w pełni zasadny, został przez Sąd uwzględniony w całości.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137).

Zaskarżona do WSA decyzja SKO została wydana na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. dlatego wskazać przyjdzie, iż zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329; zwana dalej w skrócie: P.p.s.a.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zakres sądowej kontroli decyzji kasacyjnej ustawodawca określił w art. 64e P.p.s.a. Na jego podstawie sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Instytucja sprzeciwu służy skontrolowaniu przez niezależny i niezawisły sąd administracyjny, czy decyzja kasatoryjna Organu II instancji została oparta na art. 138 § 2 K.p.a., a w rezultacie czy Organ nie nadużył swych uprawnień, uchylając się od obowiązku rozpatrzenia sprawy pod kątem stawianych decyzji Organu I instancji zarzutów. Ten środek sądowej kontroli administracji ma przeciwdziałać zbędnemu przedłużaniu postępowania administracyjnego na skutek wydawania w toku postępowania kolejnych decyzji kasatoryjnych. Sąd nie powinien jednak autorytatywnie wypowiadać się o zagadnieniach merytorycznych związanych ze stosowaniem norm prawa materialnego. W postępowaniu wszczętym ze sprzeciwu, Sąd skupia się na ocenie czy w sprawie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i na którym organie powinien spoczywać obowiązek pełnego ustalenia stanu faktycznego oraz wydania decyzji co do meritum (zob. W. Piątek, Glosa do wyroku WSA w Białymstoku z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. II SA/Bk 940/17, OSP 2019, nr 10, s. 177).

Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 P.p.s.a.). Natomiast w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 P.p.s.a.). Tylko niezaistnienie w sprawie przesłanek wydania decyzji kasacyjnej przez Organ odwoławczy, będzie uprawniać sąd do uwzględnienia sprzeciwu.

Mając na względzie charakter prawny instytucji sprzeciwu, wyraźnie zawężający zakres sądowej kontroli rozstrzygnięć organów administracji, wskazać należy, że w myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, oznacza to, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasatoryjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ I instancji w istocie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji o jakiej mowa w art. 138 § 2 k.p.a. jest dopuszczalne wyjątkowo i stanowi wyraźny wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. II OSK 2653/14, CBOSA).

Po dokładnym przeanalizowaniu zarzutów sprzeciwu oraz treści wydanej w sprawie decyzji kasacyjnej SKO, przesłanych wraz ze sprzeciwem akt administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że środek zaskarżenia złożony przez J. B. reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika powinien zostać uwzględniony na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Kolegium zasadnie stwierdziło, że Organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., co doprowadziło do wydania decyzji odmownej. Zdaniem Kolegium, Organ I instancji rozważył okoliczności faktyczne mające wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w sposób błędny i niezgodny z przedstawionym sposobem rozumienia regulacji z art. 17 u.ś.r. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, a decyzję oparł na przesłance negatywnej, która nie mogła stanowić podstawy odmowy wnioskowanego świadczenia. Niewątpliwie Wójt Gminy [...] odmawiając stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dokonał błędnej wykładni przytoczonej regulacji materialnoprawnej. Sąd stoi na stanowisku, że skutkiem w/w wyroku TK jest zmiana zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., będącego przepisem szczególnym w stosunku do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II SA/Rz 1090/19, CBOSA, LEX). Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Bd 364/20, LEX, wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., sygn.. III SA/Gd 436/20, LEX, oraz z 25 czerwca 2020 r., sygn. III SA/Gd 519/20, LEX). Zatem uznać należy, że Kolegium trafnie wskazało, że przeszkody w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowi moment powstania niepełnosprawności u matki J. B.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie zbadaniu podlegają pozostałe przesłanki określone w art. 17 u.ś.r., w tym negatywne przesłanki dotyczące przyznania świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Zdaniem Sądu, Organ I instancji zbadał wszystkie przesłanki pozytywne oraz przesłanki negatywne dla przyznania wnioskowanego świadczenia. W postępowaniu ustalono, że osoba wymagająca opieki jest wdową; nie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury ani innych świadczeń. Skarżący jest synem osoby wymagającej opieki, zatem jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki; nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Z oświadczenia Skarżącego złożonego we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jasno wynika, że jest rolnikiem, jednak z dniem 15 października 2021 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania w nim pracy. Organ I instancji ustalił, że Skarżący nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego; prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Wobec powyższego Sąd uznał, że Organ I instancji zbadał w należyty sposób wszystkie przesłanki wynikające z art. 17 u.ś.r. Organ I instancji przeprowadził bowiem wywiad środowiskowy, w którym zarówno osoba wymagająca opieki oraz pracownik socjalny potwierdzili zakres sprawowanej opieki przez Skarżącego, zebrał stosowne oświadczenia zarówno od Skarżącego jak i od osoby wymagającej opieki.

W dalszej kolejności Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie brak jest zawarcia i ustalenia w sprawie, czy nie ma innych członków rodziny mogących świadczyć pomoc i opiekę Z. B.

Sąd wskazuje, że Organ odwoławczy błędnie przyjął, iż konieczne w niniejszej sprawie jest zbadanie, czy w sprawie nie ma innych członków rodziny mogących świadczyć pomoc i opiekę Z. B. W sytuacji bowiem, gdy opieki takiej podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia (w tym przypadku syn), brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia. Z okoliczności niniejszej sprawy nie wynika by inni członkowie rodziny sprawowali opiekę nad matką Skarżącego, a Skarżący jest jedną osobą, która zdecydowała się taką opiekę nad matką sprawować. Organ II instancji rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym jest obowiązany do przeanalizowania i ustosunkowania się do ustaleń poczynionych przez Organ I instancji. Kolegium powinno przeanalizować zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i zbadać, czy Wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie Organ I instancji dokonał niezbędnych ustaleń dotyczących spełnienia przez Skarżącego przesłanek do przyznania świadczenia. Wójt Gminy [...], jako przesłankę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia podał jedynie brak spełnienia warunku wynikającego z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zatem Organ odwoławczy mógł samodzielnie ocenić spełnienie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czego niestety nie uczynił.

W ocenie Sądu, ma rację Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika podnosząc w sprzeciwie, że materiał dowodowy w niniejszej sprawie jest zupełny, kompletny i wystarczający do merytorycznego rozpoznania sprawy, a zatem nie istnieją żadne przeszkody do wykonania merytorycznej kompetencji orzeczniczej przez Organ odwoławczy. W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do zastosowania kompetencji kasacyjnych przez SKO (art. 138 § 2 K.p.a.).

Kolegium w decyzji kasacyjnej ograniczyło się wyłącznie do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, jak również z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, co z kolei powoduje uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Organowi I instancji w trybie art. 138 § 2 K.p.a.

W ocenie Sądu Kolegium powołując się na ww. naruszenia przepisów powinno dokładnie wskazać przepisy, które jego zdaniem zostały naruszone oraz wskazać precyzyjnie zakres wskazanych naruszeń, a nie ograniczać się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, iż do takiego naruszenia w niniejszej sprawie doszło. W przypadku gdy Kolegium uznaje, że w sprawie materiał dowodowy jest niekompletny i nie pozwala na merytoryczne rozpoznanie sprawy, może w trybie art. 136 K.p.a. uzupełnić postępowanie dowodowe we własnym zakresie. Jeżeli Kolegium mimo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznało, że należy go jeszcze uzupełnić o dodatkowe dowody, czy oświadczenia, samo mogło podjąć czynności w oparciu o art. 136 K.p.a.

Zaskarżona do Sądu decyzja SKO nie tłumaczy przyczyn niezastosowania art. 136 § 1 K.p.a., zatem w niniejszej sprawie miało miejsce istotne naruszenie przez SKO przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 138 § 2 K.p.a., które polegało na uchyleniu decyzji Wójta Gminy [...] w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia z naruszeniem wymogów przewidzianych w tym przepisie dla decyzji kasacyjnej. Kolegium wskazując lakonicznie, iż decyzja Organu I instancji naruszyła przepisy postępowania i przepisy prawa materialnego doprowadziło do nieuzasadnionego przedłużenia niniejszego postępowania.

Kolegium ponownie rozpoznając odwołanie powinno uwzględnić dokonaną przez Sąd ocenę prawną swych działań, zważając iż wydanie decyzji, o jakiej mowa w art. 138 § 2 K.p.a. jest dopuszczalne wyjątkowo gdyż stanowi wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 K.p.a. Zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. poprzedzone być powinno wykazaniem, że ewentualne postępowanie dowodowe przeprowadzone w oparciu o przepis art. 136 § 1 K.p.a. będzie niewystarczające (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2021 r. o sygn. II OSK 6803/21, Legalis, oraz powołane w nim piśmiennictwo).

Wniesiony sprzeciw z przyczyn wyżej wskazanych okazał się zasadny, co skutkowało jego uwzględnieniem w całości na podstawie art. 64e oraz art. 151a § 1 P.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. art. 64b § 1 w zw. z art. 200 P.p.s.a., na które złożyło się wyłącznie wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).