Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 523/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200 w zw. z art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 200 ust. 3, art. 200 ust. 1 art. 207 ust. 2, art. 200 ust. 5, art. 98 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 127 par. 3, art. 107 par. 3, art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2018 r. sprawy ze skargi R. R. W. na decyzję Rektora Uniwersytetu S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium doktoranckiego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu S. z dnia [...] r. [...], II. zasądza od Rektora Uniwersytetu S. na rzecz skarżącego R. R. W. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Rektor Uniwersytetu decyzją z dnia [...] r., nr [...] odmówił R. W. – doktorantowi Wydziału [...] stypendium doktoranckiego w roku akademickim [...].

W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, że wniosek o przyznanie przedmiotowego stypendium został sprawdzony pod względem formalnym i merytorycznym, a następnie zaopiniowany przez Doktorancką Komisję Stypendialną Wydziału, jednakże Wydział w drodze pisemnego oświadczenia zadeklarował, iż w roku akademickim [...] żadnemu z uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich nie zostaną przyznane stypendia doktoranckie. Rektor jako organ przyznający wspomniane stypendium zaakceptował niniejsze rozstrzygnięcie i nie wyraził zgody na wypłatę stypendiów doktoranckich na Wydziale.

Organ podkreślił, że wymogiem koniecznym do otrzymania stypendium doktoranckiego było spełnienie przez doktorantów określonych kryteriów oraz uzyskanie pozytywnej opinii Doktoranckiej Komisji Stypendialnej Wydziału. Doktorant spełnił wymagane kryteria, jednakże decyzja Rektora jest zgodnie z treścią art. 200 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, decyzją uznaniową oznaczającą, że Rektor może ale nie musi przyznać przedmiotowego świadczenia, mając przy tym na uwadze "stan faktyczny w sprawie, ale i określone granice prawne".

Przesłanką odmowy przez Rektora przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim [...] jest brak rekomendacji ze strony organu zarządzającego Wydziałem, tj. Dziekana Wydziału. Na Uniwersytecie [...] środki finansowe na stypendia doktoranckie są wydzielone ze środków znajdujących się w dyspozycji podstawowych jednostek organizacyjnych uczelni czyli poszczególnych Wydziałów tego Uniwersytetu, prowadzących studia doktoranckie. W związku z powyższym, wiążącą dla Rektora uczelni przesłanką do przyznania bądź nieprzyznania stypendium doktoranckiego jest rekomendacja Dziekana Wydziału, jako organu odpowiedzialnego za gospodarkę finansową swojego Wydziału. W przedmiotowej sprawie wystąpił brak takiej rekomendacji.

Po zapoznaniu się z opisaną wyżej decyzją Rektora, R. W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. obrazę przepisów prawa procesowego, tj. przepisów:

a) art. 6 k.p.a. w zw. z § 12 i § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, w zw. z przepisami załącznika do zarządzenia nr 61/2017 Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 21 września 2017 r. w sprawie wprowadzenia w życie procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2017/2018, zwanego dalej "Procedurą stypendialną", w zw. z art. 6 oraz art. 8 § 1 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady legalizmu i podjęcie czynności (zwrócenie się do Dziekana Wydziału [...] tutejszego Uniwersytetu o wyrażenie stanowiska co do przyznania stypendium doktoranckiego, doktorantom tego Wydziału), dla której czynności brak jest podstawy prawnej. Kompetencję do przedstawienia propozycji przyznania albo odmowy przyznania stypendium doktoranckiego (w tym uzasadnienia tego stanowiska) posiada wyłącznie Wydziałowa Komisja Stypendialna;

b) art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez nieudostępnienie wnioskodawcy złożonego do akt postępowania (bliżej nieokreślonego w zaskarżonej decyzji) pisemnego oświadczenia Dziekana Wydziału [...] tutejszego Uniwersytetu (prawdopodobnie z [...] roku), zawierającego stwierdzenie, że w roku akademickim [...] na Wydziale [...] ww. Uniwersytetu nie będzie wypłacane stypendium doktoranckie jakiemukolwiek doktorantowi, w wyniku czego w poczet materiału dowodowego zaliczono dowód, wobec którego wnioskodawca (jedyna strona postępowania administracyjnego) nie mógł się wypowiedzieć (art. 10 § 1 k.p.a.), a w konsekwencji okoliczność wynikająca z tego dowodu nie mogła zostać uznana za udowodnioną (art. 81 k.p.a.) i zostać przyjęta za element podstawy faktycznej wydanej i zaskarżonej decyzji;

c) art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej w ten sposób, że nie ustalono, iż na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] od roku akademickiego [...] (tj. pierwszego roku, w którym uruchomiono stacjonarne studia doktoranckie w zakresie nauk [...]), nie przyznano dotychczas ani razu stypendium doktoranckiego, oraz poprzez naruszenie zasady nakazu uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu wnioskodawcy, a także zasady proporcjonalności, w wyniku czego - odmowa przyznania wnioskodawcy stypendium doktoranckiego zgodnie z wnioskiem - przekracza dozwolone granice uznania administracyjnego pozostawionego organowi i jawi się "znamienna dowolnością i arbitralnością, oraz uwzględniająca jedynie interes Wydziału [...] tutejszego Uniwersytetu";

d) art. 8 § 1 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady równego traktowania w wyniku przyjęcia niedopuszczalnego kryterium różnicującego doktorantów, tj. kryterium wydziału, w którym doktoranci odbywają studia doktoranckie (a w efekcie nieznajdującej podstawy prawnej rekomendacji właściwego rzeczowo Dziekana lub jej braku), podczas gdy "podział doktorantów" na tych, którzy winni dostać stypendium i tych, którym należy go odmówić, następować winien na podstawie kryteriów ustawowych;

e) art. 8 § 2 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady pewności prawa w kontekście zakazu odstępowania od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w odniesieniu do tego samego podmiotu, w takich samych stanach faktycznych i w oparciu o tę samą podstawę prawną, polegające na odmowie przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim [...] w oparciu o "brak rekomendacji Dziekana Wydziału", pomimo uzyskania rekomendacji Wydziałowej Komisji Stypendialnej, podczas gdy w decyzjach z lat wcześniejszych przesłanka "rekomendacji Dziekana" nie była wskazywana jako istotny element rozstrzygnięcia, lecz jedynie wskazywano na "brak środków na przedmiotowy cel stypendialny";

f) art. 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 3 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 11 k.p.a. - poprzez zaniechanie właściwego przedstawienia w decyzji uzasadnienia faktycznego (brak wskazania, czy wszystkie przedstawione we wniosku osiągnięcia zostały uwzględnione, jaką uzyskały punktację, w jakim stosunku uzyskana punktacja pozostawała do punktacji uzyskanych przez doktorantów z innych wydziałów tutejszego Uniwersytetu, a którym przyznano stypendium doktoranckie, a także jakie okoliczności - oprócz samego braku rekomendacji Dziekana Wydziału [...] tutejszego Uniwersytetu - wynikały z jego oświadczenia, a które miałyby znaczenie dla rozpatrzenia niniejszej sprawy) i prawnego (wyjaśnienia, na jakiej podstawie prawnej stanowisko Dziekana Wydziału [...] tutejszego Uniwersytetu ma charakter wiążący).

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła ponadto obrazę przepisów prawa materialnego, tj. przepisów:

a) art. 200 ust. 5 w zw. z art. 98 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z § 2 procedury stypendialnej - poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na ocenie, że stypendium doktoranckie jest przyznawane w ramach środków finansowych poszczególnych jednostek organizacyjnych Uniwersytetu [...], podczas gdy zgodnie z powyższymi przepisami stypendia doktoranckie są wypłacane ze środków szkoły wyższej, w związku z czym wadliwe jest uzależnianie przyznania stypendium doktoranckiego od sytuacji finansowej konkretnego wydziału, a przy tym - poprzez błędne założenia, że ewentualne wewnętrznie obowiązujące akty prawne mogą czynić iluzorycznym i niemożliwym do zrealizowania uprawnienia doktoranta do uzyskania stypendium doktoranckiego w oparciu wyłącznie o fakt odbywania studiów doktoranckich w konkretnej jednostce organizacyjnej;

b) art. 200 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z § 13 ust. 2 rozporządzenia, poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i odmowę przyznania wnioskodawcy stypendium doktoranckiego, pomimo spełnienia przez doktoranta wszystkich przesłanek uzasadniających jego przyznanie, istnienia interesu społecznego i słusznego interesu wnioskodawcy w uzyskaniu zawnioskowanego świadczenia, w sytuacji gdy za przyznaniem stypendium doktoranckiego wnioskodawcy przemawia również zasada równego traktowania, a w konsekwencji - uczynienie iluzorycznym oraz niemożliwym do zrealizowania uprawnienia wnioskodawcy do uzyskania stypendium doktoranckiego, podczas gdy prawidłowe zastosowanie uznania administracyjnego powinno skutkować przyznaniem wnioskodawcy stypendium doktoranckiego zgodnie ze złożonym wnioskiem.

Rektor Uniwersytetu [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] r., nr sprawy [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 207 ust. 2, art. 200 ust. 1, ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, § 12 ust. 1, § 13 ust. 2 oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, § 1 ust. 2, § 2 ust. 1 i ust. 2, § 9 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 Procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie [...] w roku akademickim [...], stanowiącej załącznik do Zarządzenia Nr 61/2017 Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 21 września 2017 r. w sprawie wprowadzenia w życie Procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie [...] w roku akademickim [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że w jego ocenie, organ I instancji nie naruszył zasady legalizmu poprzez "zwrócenie się do Dziekana wydziału [...] Uniwersytetu [...] o wyrażenie stanowiska w sprawie przyznania bądź nieprzyznania stypendium doktoranckiego doktorantom Wydziału". Rektor mógł bowiem zwrócić się bezpośrednio do Dziekana Wydziału, który dysponuje środkami finansowymi przeznaczonymi m.in. na kształcenie doktorantów tego Wydziału – o przekazanie ogólnej informacji o sytuacji finansowej.

Organ zgodził się ze skarżącym, że wyłączną kompetencję do przedstawiania uzasadnionej propozycji przyznania albo odmowy przyznania stypendium doktoranckiego posiada Doktorancka Komisja Stypendialna danej jednostki organizacyjnej uczelni, czyli Wydziału, jednakże podkreślił, że wspomniana rekomendacja nie wiąże Rektora uczelni.

W ocenie organu, wiadomość przekazana na prośbę Rektora przez Dziekana Wydziału posiadała walor informacyjny. Z treści pisma Dziekana wynika informacja, która w konkretnym przypadku nie była dla Rektora uczelni ani wiążąca ani rozstrzygająca, nie była ani opinią ani zgodą, ani nawet konkretnym stanowiskiem innego organu w świetle przepisów art. 106 k.p.a.

Zdaniem Rektora, wszyscy doktoranci, którzy ubiegali się o przyznanie stypendium doktoranckiego w roku akademickim [...], a których wnioski zostały przeanalizowane przez Doktoranckie Komisje Stypendialne poszczególnych Wydziałów Uniwersytetu, zostali w okolicznościach niniejszej sprawy potraktowani równo, według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Wszystkim doktorantom poszczególnych lat studiów, którzy złożyli wnioski o stypendium, przyznano za ich ubiegłoroczne osiągnięcia naukowe – stosowne punkty według tych samych, obiektywnych kryteriów, określonych w Procedurze oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie [...] w roku akademickim [...]. Jednakże istota i charakter poszczególnych Wydziałów są właściwie nieporównywalne. Nie można porównać uzyskanych osiągnięć naukowych i dydaktycznych za poprzedni rok akademicki u doktorantów na Wydziale [...], w dziedzinie nauki [...], dyscyplinie [...], na którym najwyższa uzyskana liczba punktów we wniosku doktoranta o przyznanie stypendium doktoranckiego wyniosła w tym roku [...] punktów, z osiągnięciami doktorantów np. na wydziale [...], na którym najwyższa uzyskana przez doktorantkę liczba punktów (w dyscyplinie [...]) wyniosła [...] punktów – biorąc pod uwagę wyłącznie liczbę punktów. Różna liczba punktów we wnioskach doktorantów z różnych Wydziałów nie oznacza wcale, że osiągnięcia doktorantów z jednego Wydziału są bardziej policzalne bądź bardziej wartościowe od pozostałych. W ocenie organu, uzyskane punkty nie są, przy rozstrzyganiu wniosków o stypendium doktoranckie, jedynym odbiciem osiągnięć naukowych doktorantów różnych Wydziałów. Z całą pewnością nie należy ich porównywać. Z kolei osiągnięcia naukowe i dydaktyczne doktoranta "ocenione" liczbą punktów i pozycją na liście wniosków, można już porównać właśnie za pomocą punktów, z osiągnięciami doktorantów tego samego Wydziału.

Organ stwierdził, że wniosek doktoranta (skarżącego) uzyskał [...] punktów i doktorant znalazł się na pierwszej pozycji na liście doktorantów, którzy w roku akademickim [...], złożyli wnioski o stypendium. Jednakże nawet jeżeli doktorant w postępowaniu o przyznanie stypendium doktoranckiego w roku akademickim [...], otrzymał największą liczbę punktów spośród wszystkich doktorantów Wydziału [...] [...], nie zmienia to faktu, że na Wydziale nie przeznaczono środków finansowych na przedmiotowe stypendia.

Zdaniem organu, przeznaczenie środków w całej skali określa jednostka – uczelnia, kierując się zasadami gospodarki finansowej właściwymi dla sektora finansów publicznych. Jednakże środki na kształcenie uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich (na organizację tych studiów i ich prowadzenie) są przekazywane na poszczególne Wydziały, zatem stypendia doktoranckie są przyznawane ze środków finansowych będących w dyspozycji danej podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, prowadzącej studia doktoranckie (czyli Wydziału). To Dziekan jako kierownik jednostki organizacyjnej uczelni (danego Wydziału) jest dysponentem środków finansowych pochodzących z dotacji budżetowej i stojąc na straży finansów publicznych, staje się decydentem.

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, R. W. podniósł zarzuty analogiczne jak w odwołaniu od decyzji z dnia [...] r., uzupełniając je o dodatkowe argumenty związane z niektórymi poglądami zaprezentowanymi przez organ odwoławczy w decyzji z dnia [...] r.

Skarżący wskazał m.in. że w Uniwersytecie [...] w roku akademickim [...] stypendium doktoranckie zostało przyznane [...] doktorantom II roku i lat wyższych, którzy uzyskali od [...] pkt do [...] pkt. Doktoranci, którzy uzyskali stypendium, odbywają studia doktoranckie na Wydziale [...] oraz Wydziale [...]. W trakcie spotkania czwórki doktorantów z Wydziału [...] [...] - w dniu [...] r. – Prorektor Uniwersytetu wyjaśnił im, że sytuacja finansowa Wydziału [...] jest dobra w porównaniu z innymi Wydziałami, a [...] posiada środki finansowe na wypłatę stypendium doktoranckiego, bowiem w bieżącym roku akademickim planowana była wypłata większej ilości stypendiów.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania wywołanego skargą.

Organ odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Dokonując kontroli w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] r. naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2183).

Zgodnie z treścią art. 200 ust. 3 tej ustawy, decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej - jej dyrektor. Z kolei art. 200 ust. 1 tej ustawy przewiduje, że uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie.

Użyte w treści cytowanego przepisu sformułowanie "może" oznacza, że decyzja, o której w nim mowa jest decyzją uznaniową. Organ orzekający na podstawie takiego przepisu nie jest zatem związany sposobem załatwienia sprawy, ma wybór jednej z możliwości prawnych (przyznanie, odmowa przyznania), co z kolei przesądza o tym, że uzasadnienie decyzji, zwłaszcza w przypadku odmowy przyznania stypendium, powinno zostać sporządzone ze szczególną starannością, ze wskazaniem wszelkich okoliczności, które miały wpływ na jej treść, a także wyjaśnieniem z jakich względów wniosek o przyznanie stypendium nie został uwzględniony. Podkreślenia wymaga, że kontrola sądowa takich decyzji nie może obejmować samego uznania, a może odnosić jedynie do tego, czy wybór, o którym mowa znajduje oparcie w przepisach prawa i został należycie umotywowany.

Zgodnie z art. 207 ust. 2 ww. ustawy, decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu, odpowiednie stosowanie przepisu w przypadku, który dotyczy wydawania decyzji administracyjnej (a taki ma miejsce w sprawie niniejszej), powinno oznaczać, że rozstrzygnięcia wydawane przez organy szkoły wyższej w indywidualnych sprawach studentów, jak również postępowania w których one zapadają, muszą zachowywać chociażby minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii szkoły wyższej. A zatem gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, powinny mieć zastosowanie także do adresata decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, chyba że szczególne cechy sprawy wprost to uniemożliwiają (patrz wyroki z dnia 9 listopada 2017 r., IV SA/Po 223/17, z dnia 20 kwietnia 017 r., III SA/Kr 161/17, z dnia 28 czerwca 2016 r., II SA/Op 172/16).

W niniejszej sprawie, pierwsza z decyzji Rektora Uniwersytetu ograniczyła uzasadnienie do stwierdzenia, że skarżący spełnił warunki do uzyskania stypendium, uzyskał pozytywną opinię Doktoranckiej Komisji Stypendialnej, jednak odmówiono mu przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim [...] z uwagi na "brak rekomendacji ze strony organu zarządzającego Wydziałem, tj. Dziekana Wydziału". Jednocześnie organ wyjaśnił, że środki na stypendia doktoranckie znajdują się w dyspozycji wydziałów uczelni, a to z kolei prowadzi do wniosku, że wiążącą dla Rektora przesłanką do przyznania bądź nieprzyznania stypendium doktoranckiego jest rekomendacja Dziekana Wydziału [...], jako organu odpowiedzialnego za gospodarkę finansową tej jednostki.

Z kolei w zaskarżonej decyzji Rektora z dnia [...] r. wskazano, że w decyzji pierwszoinstancyjnej przesłanka braku rekomendacji Dziekana Wydziału [...] nie miała pierwszorzędnego znaczenia dla odmowy przyznania stypendium. Podkreślono, że przeznaczenie środków w całej skali określa jednostka - uczelnia, kierując się zasadami gospodarki finansowej właściwymi dla sektora finansów publicznych. Jednakże środki na kształcenie uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich (organizację tych studiów i ich prowadzenie) "są przekazywane na poszczególne Wydziały", zatem stypendia doktoranckie są przyznawane ze środków finansowych będących w dyspozycji danej podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, prowadzącej studia doktoranckie (czyli Wydziału). To Dziekan jako kierownik jednostki organizacyjnej uczelni jest dysponentem środków finansowych pochodzących z dotacji budżetowej. W dalszych wyjaśnieniach Rektor przyznał jednocześnie, że Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu [...] poinformował go, iż w roku akademickim [...] Wydział nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów wypłat stypendiów doktoranckich. Dodał, że nawet jeżeli doktorant w roku akademickim [...], otrzymał największą liczbę punktów spośród wszystkich doktorantów Wydziału [...] [...], to nie zmienia to faktu, że na Wydziale nie przeznaczono środków finansowych na przedmiotowe stypendia.

W ocenie Sądu argumentacja powyższa nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, że odmawiając przyznania stypendium doktoranckiego organ kierował się w istocie jedynie względami finansowymi – brakiem środków na stypendia doktoranckie, a odmowa przyznania skarżącemu stypendium była bezpośrednią konsekwencją uzyskanej od dysponenta środków - Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] informacji, z której wynikało, że w roku akademickim [...] nie przewidziano w budżecie Wydziału środków na wypłatę stypendiów doktoranckich. Jakkolwiek organ ponownie rozpatrując sprawę podjął próbę uzasadnienia odmowy przyznania stronie wnioskowanego stypendium, to jednak wywody w tym zakresie nie zasługują, zdaniem Sądu, na uwzględnienie. Jak wynika z ustalonego przez organ stanu faktycznego, stypendium doktoranckie nie zostało przyznane żadnemu z ubiegających się o nie doktorantów Wydziału [...] [...] z powodu braku środków przeznaczonych na ten cel. Organ nie kwestionował także, wykazywanej przez skarżącego okoliczności, że tylko na dwóch spośród dziewięciu Wydziałów Uniwersytetu [...], na których złożone zostały wnioski o stypendia doktoranckie, przyznano takie stypendia.

Niezrozumiała jest zatem argumentacja odnosząca się do istotnych różnic pomiędzy poszczególnymi Wydziałami i braku możliwości porównywania osiągnięć doktorantów z tychże Wydziałów w sytuacji, gdy dysponent środków w ogóle nie przewidział w budżecie Wydziału możliwości przyznania stypendiów doktoranckich. Niezależnie więc od tego jakie wyniki punktowe osiągnąłby doktorant z Wydziału [...] [...] nie miał najmniejszej możliwości otrzymania stypendium. Nie sposób też nie dostrzec braku konsekwencji w powyższej argumentacji. Nawet gdyby przyjąć, że porównanie osiągnięć doktorantów na poszczególnych Wydziałach jest trudne, to jednak nie ulega wątpliwości, że wybór konkretnego Wydziału – którego doktoranci takie stypendium powinni otrzymać następuje w oparciu o jakieś kryteria. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie daje jednak odpowiedzi na pytanie, czym kierowano się przyznając stypendia doktorantom z Wydziału [...] ([...] stypendia) oraz Wydziale [...] ([...] stypendiów). Zaznaczyć przy tym należy, że jeśli powodem takiego rozdziału stypendiów były względy finansowe to jakiekolwiek porównywanie osiągnięć doktorantów czy to pomiędzy Wydziałami czy pomiędzy doktorantami Wydziałów, które nie posiadały środków finansowych na stypendia byłoby całkowicie bezcelowe. Nie sposób bowiem wskazać celu takiego porównywania osiągnięć doktorantów np. na Wydziale [...] skoro z powodu braku środków żaden doktorant takich środków uzyskać nie może.

Z tego względu argumentacja organu zmierzająca do wykazania, że nie naruszył on zasady równego traktowania doktorantów ponieważ każdemu z nich zostały przyznane stosowne punkty według tych samych, obiektywnych kryteriów, określonych w Procedurze oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego na Uniwersytecie [...] w roku akademickim [...], nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie ulega wątpliwości, że przyczyną odmowy przyznania stypendium doktoranckiego skarżącemu były względy fiskalne, a skoro tak, to należałoby rozważyć czy odmowa przyznania stypendium doktoranckiego może mieć podłoże ekonomiczne, innymi słowy, czy może być podyktowana trudną sytuacją materialną uczelni bądź wydziału. Podzielając w pełni pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 lipca 2018 r. (sygn. akt II SA/Sz 527/18), należy stwierdzić, że przyczyny ekonomiczne mogą być powodem takiej odmowy. Zważyć bowiem należy, na co słusznie zwraca uwagę Rektor w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że uczelnia wyższa jest podmiotem, który obowiązują zasady gospodarowania środkami publicznymi określone w przepisach o finansach publicznych.

Zgodnie z art. 200 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, stypendia doktoranckie, o których mowa w ust. 1, w uczelni publicznej są finansowane w szczególności w ramach środków, o których mowa w art. 98 ust. 1, a w jednostkach naukowych w szczególności w ramach środków przewidzianych na rozwój kadr naukowych w przepisach o finansowaniu nauki i zgodnie z przepisami stypendia doktoranckie są wypłacane ze środków szkoły wyższej. Wskazać zatem należy, że art. 98 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wymienia źródła przychodów uczelni wyższej, przy czym nie jest to katalog zamknięty. Podobnie nie stanowią katalogu zamkniętego wymienione w cytowanym art. 200 ust. 5 ustawy źródła finansowania stypendiów doktoranckich. Konsekwencją powyższego jest, w ocenie Sądu, w przypadku powoływania się na brak środków jako przyczynę odmowy przyznania stypendium doktoranckiego, konieczność szczegółowego wykazania jakimi środkami na studia doktoranckie oraz kto dysponował w chwili złożenia wniosku i na co środki te były przeznaczone, jeśli w planach finansowych przyznania stypendiów doktoranckich nie przewidziano. Ma to o tyle istotne znaczenie, że są to środki publiczne, a skoro tak, to sposób gospodarowania nimi jest jawny.

Istotnym w badanej sprawie jest również i to, że przedmiotowe stypendium, jest przyznawane przez rektora uczelni, co expressis verbis wynika z treści art. 200 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, a zatem wpływ rektora na rozdysponowanie przeznaczonych na ten cel środków nie powinien być jedynie iluzoryczny, a dostęp do stypendium doktoranckiego winien być równy dla wszystkich doktorantów uczelni. W szczególności przyjęte w tym zakresie regulacje nie powinny prowadzić do pozbawienia stypendium doktorantów tylko z tego względu, że odbywają studia na określonym wydziale tej uczelni, zwłaszcza biorąc pod uwagę wskazywaną przez stronę okoliczność, iż doktoranci wydziałów Uniwersytetu [...] znajdujących się w gorszej sytuacji finansowej aniżeli Wydział [...] takie stypendium otrzymują.

Kwestia ta w zaskarżonej decyzji nie została wyjaśniona, a należałoby przyjąć, że jej wyjaśnienie winno mieć decydujące znaczenie w sytuacji, gdy organ odmawiając przyznania stypendium wskazuje na przesłanki ekonomiczne.

Wydając decyzję uznaniową organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi wynikać z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w następnej kolejności wyczerpującego uzasadnienia.

Skoro decyzja w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego jest decyzją uznaniową, a brak pozytywnego załatwienia wniosku doktoranta, pomimo uzyskania przez niego pozytywnej rekomendacji Doktoranckiej Komisji Stypendialnej, jest związany z sytuacją ekonomiczną uczelni, to niewątpliwie organ orzekający winien wyjaśnić powody odmowy, a do akt sprawy powinna być także dołączona stosowna dokumentacja. Odmienna interpretacja przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym prowadziłaby bowiem do przyjęcia, że rektor, który jest organem przyznającym stypendium – stosownie do art. 200 ust. 3 tej ustawy, nie ma żadnego wpływu na przeznaczenie środków na stypendia doktoranckie, a powoływanie komisji stypendialnych na wydziałach, w których dziekani nie przewidzieli możliwości przyznania stypendiów doktoranckich i rozpatrywanie przez te komisje wniosków o przyznanie stypendiów jest fikcją.

Z uwagi na powyższe należało uznać, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] r. są orzeczeniami wadliwymi, nienależycie uzasadnionymi, a przez to naruszającym przepis art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 7 i 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ww. ustawy.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien uzupełnić materiał dowodowy w sposób wskazany wyżej, a następnie dokonać jego wszechstronnej i wnikliwej oceny i podjąć rozstrzygnięcie, uwzględniając przedstawioną powyżej ocenę sądu i uzasadnić je zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym.