Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1815/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 10 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 1214/16 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M.J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 16 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 1214/16 oddalił skargę M. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

Funkcjonariusze Referatu Dozoru Urzędu Celnego w Szczecinie [...] listopada 2013 r. przeprowadzili w lokalu o nazwie [...], zlokalizowanym przy drodze [...] w miejscowości R., kontrolę przestrzegania przepisów dotyczących urządzania i prowadzenia gier hazardowych poza ośrodkami gier, w którym działalność gospodarczą prowadziło dwóch przedsiębiorców, tj. M. J. oraz H. B. W wyniku przeprowadzenia eksperymentów oraz oględzin zewnętrznych (dwóch) automatów funkcjonariusze stwierdzili, że przedmiotowe automaty są automatami do gier losowych według definicji zawartej w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

Naczelnik Urzędu Celnego w Szczecinie decyzją z [...] lutego 2016 r. działając na podstawie art. 207 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), art. 1, art. 2 ust. 3 i ust. 4, art. 3, art. 4 ust. 2, art. 6 ust. 1, art. 23a, art. 32 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i ust. 2, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, wymierzył M. J., karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w wysokości 24.000 zł.

Skarżąca złożyła odwołanie.

Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2016 r. działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 1, art. 2 ust. 3, ust. 4 , art. 3, art. 6 ust.1, art. 32 ust.1, art. 89 ust.1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 2 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala jednoznacznie stwierdzić, że wyniki gier prowadzonych na automatach bez nazwy i numeru są nieprzewidywalne i niezależne od możliwości zręcznościowych gracza, ale od przypadkowego "trafienia" na wygrywający układ symboli, tym samym gry mają charakter losowy.

Zdaniem organu drugiej instancji, gry urządzane na badanych automatach organizowane były w celach komercyjnych, gdyż automaty oferują gry komercyjne, z możliwością bezpośredniej wypłaty wygranej (automaty mają hoppery). Ponadto w celu przeprowadzenia gry należy zakredytować automaty pieniędzmi, a wpłacona kwota jest przeliczana na punkty kredytowe. Z protokołu oględzin ww. automatów wynika, że posiadają one wrzutnik monet. Ponadto na prowadzenie gier w celach komercyjnych wskazuje fakt, że gry na automatach były odpłatne i urządzane w ogólnie dostępnym lokalu, a zatem nastawione na osiągnięcie zysku.

W konsekwencji organ stwierdził, że gry na automatach bez nazwy i numeru zajęte w [...] posiadają cechy, ustalone w opinii biegłego sądowego oraz w eksperymencie z przeprowadzenia czynności odtworzenia możliwości przeprowadzenia gier na automatach, które kwalifikuje je jako gry w rozumieniu art. 2 ust. 3 w zw. z ust. 4 ustawy o grach hazardowych, tj. są grami na urządzeniach komputerowych, o wygrane pieniężne i rzeczowe oraz mają charakter losowy. Organizowane były w celach komercyjnych.

Organ podkreślił, że lokal w którym znajdowały się ww. automaty, nie posiadał statusu ośrodka gier na automatach o niskich wygranych. Prawnym dysponentem ujawnionych w tym lokalu dwóch urządzeń do gier bez oznaczeń i numerów fabrycznych był K. M. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" K. M., któremu wyrokiem nakazowym z dnia [...] lutego 2015 r. wymierzono karę grzywny z tytułu urządzania gier na automatach w [...] w miejscowości R. w okresie od czerwca 2013 r. do [...] listopada 2013 r. W skontrolowanym lokalu prowadziło w sposób rotacyjny odrębną działalność gospodarczą dwóch przedsiębiorców, tj. skarżącej oraz H. B. Umowa dzierżawy powierzchni części lokalu, na podstawie której automaty zostały do niego wstawione, zawarta została pomiędzy K. M. a skarżącą M. J.. Z treści umowy wynika, że wynajęta część lokalu będzie wykorzystywana przez najemcę K. M. na zainstalowanie urządzeń rozrywkowych. Miesięczny czynsz najmu wynosił 200 zł za miesiąc najmu.

Przesłuchana w toku postępowania karnego skarbowego w charakterze świadka skarżąca zeznała, że automaty zostały przywiezione pod koniec czerwca 2013 r. przez mężczyznę o imieniu Piotr oraz cyt.: "na kserokopii umowy jest pieczątka mojej firmy i podpis mojego męża, który był wtedy za barem i podpisał umowę". Dodatkowo zeznała, że cyt.: "kiedy gracz coś wygrał a zabrakło monet 5 złotowych w automacie to ja wypłacałam pieniądze z kasy baru, a później rozliczałam się z Piotrem. Były to kwoty 50-60 zł. Było to tylko wtedy jeżeli gracz był przejazdem i w automacie zabrakło pieniędzy, dla graczy z okolicy, kiedy brakło pieniędzy w automacie, dawałam kartkę z wygraną i później Piotr wypłacał pieniądze".

Mając na względzie ustalony na podstawie zgromadzonych dowodów stan faktyczny niniejszej sprawy i przeprowadzoną wykładnię mających zastosowanie przepisów prawa materialnego organ stwierdził, iż skarżąca jest osobą "urządzającą gry" na automatach. Oprócz zawarcia umowy dzierżawy powierzchni lokalu z K. M., skarżąca była zaangażowana w proces "urządzania" gier na wstawionych do jej lokalu automatach do gier hazardowych, poprzez m.in.:

- rejestrowanie na kartkach kwot wygranych wypłaconych graczom,

- rozliczanie się z wygranych z graczami - wypłata wygranych w gotówce z kasy baru,

- rozliczanie się z serwisantem z wypłaconych graczom wygranych.

W związku z powyższym organ uznał, że skarżąca zapewniła warunki do korzystania z automatów do gier hazardowych wstawionych do lokalu o nazwie [...], zlokalizowanym przy drodze [...] w miejscowości R. oraz umożliwiła rozgrywanie przez klientów w tym lokalu gier na automatach, które zgodnie z przepisami ustawy o grach hazardowych mogą być urządzane wyłącznie w kasynach.

Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z 16 lutego 2017 r. oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, że organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń w przedmiocie stanu faktycznego, które doprowadziły do trafnej, w ocenie sądu, konkluzji, że gry urządzane na zabezpieczonych automatach były grami hazardowymi w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Przemawia za tym zarówno udowodniony losowy charakter gier, jak również fakt, że zabezpieczone automaty wyposażone były w urządzenie służące do wypłaty wygranych pieniężnych, który to fakt wynika zarówno z przeprowadzonego eksperymentu, jak również ze znajdującej się w aktach postępowania opinii biegłego sądowego A. C.. Okoliczność ta nie została, zdaniem Sądu, przez stronę skarżącą skutecznie zakwestionowana.

Sąd szczegółowo przedstawił wykładnię przepisów oraz dotychczasowe orzecznictwo w sprawach. Następnie wskazał, że w ocenie Sądu, na podstawie prawidłowo zebranych i ocenionych materiałów dowodowych organy obu instancji słusznie uznały skarżącą za "urządzającego grę" na automacie poza kasynem gry, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Prawidłowo ustalony w sprawie, przez organy celne stan faktyczny za podstawę orzeczenia przyjął także skład orzekający. Tym samym zasadne było wymierzenie stronie skarżącej przedmiotowej kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł na podstawie art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.

M. J. złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji wnosząc zarzucając zarzuty:

I. prawa materialnego, co miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia:

1. poprzez niewłaściwe zastosowanie:

- art. 89 ust. 1 i 2 w zw. z art. 14 u.g.h. poprzez przyjęcie, że przepisy te obowiązują i mogą być stosowane, podczas gdy są one przepisami technicznymi, nienotyfikowanymi w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE, wobec czego nie mogą być stosowane;

- art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez przyjęcie, że skarżąca kasacyjnie może być w przedmiotowej sprawie uznana za osobę urządzającą grę w rozumieniu tej ustawy, a przez to wymierzenie skarżącej kary w przypadku, w którym gier nie urządzała;

- art. 2 ust. 3, art. 4 ust. 1 pakt 1 ppkt a) oraz art. 129 ust. 3 u.g.h. poprzez ich błędna interpretacje i niedostrzeżenie, iż są to przepisy, które nie były notyfikowane Komisji Europejskiej oraz nie były przedmiotem pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie Fortuna i inni oraz C-303/15, wskutek czego zignorowano zasadę pełnej skuteczności prawa wspólnotowego w zakresie systemu zakazów i licencji, który wobec braku notyfikacji jest bezskuteczny;

2. poprzez błędna wykładnię:

- art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych, polegające na nieodniesieniu się do obowiązku dostosowania do wprowadzonych przedmiotowym przepisem wymogów od dnia 1 lipca 2016 r. dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, co w konsekwencji powoduje niemożność zastosowania art. 14 u.g.h. przed wskazanym okresem, względem skarżącej;

- art. 91 ust. 3 Konstytucji RP polegające na uznaniu, ze wobec kolizji prawa wspólnotowego z prawem krajowym, nadrzędna w stosowaniu jest Konstytucja RP, podczas gdy pierwszeństwo w stosowaniu mają ratyfikowane umowy międzynarodowe i to one powinny być respektowane w pierwszej kolejności;

- fundamentalnych zasad prawa Unii Europejskiej uregulowanych w Traktacie z Lizbony zmieniającym Traktat o Unii Europejskiej oraz naruszenie art. 2, art. 31 ust. 3 w zw. z art. 22, art. 61, art. 7 Konstytucji RP poprzez zastosowanie przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, która została uchwalona z pominięciem procedury notyfikacji, a zatem z naruszeniem procedury ustawodawczej i jako taka nie obowiązuje.

3. poprzez pominięcie:

- art. 6 ust. 4 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.h., w sytuacji gdy do poniesienia kary pieniężnej może być zobowiązany jedynie podmiot wymieniony w tym przepisie i nie jest nim osoba fizyczna;

II. przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy:

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przejawiający się w braku wyczerpującego ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu techniczności przepisów ustawy o grach hazardowych wraz z obszerną argumentacją skarżącej wskazującą na fakt, w kontekście uznania, że nie powinny być w związku z tym stosowane, co doprowadziło do wadliwego ustalenia podstawy rozstrzygnięcia, a w konsekwencji błędnego uznania, iż art. 14 i art. 89 ust. 1 i 2 u.g.h., mogą być stosowane, mimo ich charakteru;

- art. 187 § 1, art. 191, art. 192 w zw. z art. 120, art. 21 § 1 oraz art. 122 op. w zw. z art. 91 u.g.h. poprzez dokonanie całkowicie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu i ich wybiórczą ocenę, w szczególności błędne ustalenie stanu faktycznego co do uznania skarżącego kasacyjnie za urządzającego gry hazardowe, podczas gdy skarżący kasacyjnie z tego tytułu, iż wynajmował jedynie powierzchnie lokalu, nie dysponował urządzeniami, nie podnosił ciężarów związanych z eksploatacją automatów nie urządzał gier na automatach w rozumieniu art. 89 u.g.h.

Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy.

Zaskarżony wyrok WSA w Szczecinie nie narusza też prawa w sposób opisany tak w zarzutach kasacyjnych naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jak i w zarzutach naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).

Zarzuty postawione w petitum skargi kasacyjnej są oczywiście chybione w świetle uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 r. o sygn. akt II GPS 1/16, której odpowiada stanowisko Sądu I instancji przedstawione w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku. W powołanej uchwale przyjęto, że art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry. Stanowisko wyrażone w uchwale w pełni podziela Sąd w obecnym składzie.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 4 ustawy z 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych przypomnieć dodatkowo należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie tłumaczył w swym orzecznictwie, iż przepisy przejściowe ustawy zmieniającej ustawę o grach hazardowych dotyczą jedynie podmiotów, które w dniu wejścia w życie ww. ustawy tj. 3 września 2015 r. prowadziły legalnie działalność z zakresu gier hazardowych na podstawie uzyskanej koncesji lub zezwolenia. Wynika to wprost z brzmienia art. 4 ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych, zgodnie z którym "podmioty prowadzące działalność w zakresie, o którym mowa w art. 6 ust. 1-3 lub w art. 7 ust. 2, w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy mają obowiązek dostosowania się do wymogów określonych w ustawie zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, do dnia 1 lipca 2016 r.".

Przepisy przejściowe tej ustawy regulują jedynie wpływ nowej ustawy na stosunki (prawa i obowiązki) powstałe pod działaniem ustawy o grach hazardowych i mają za zadanie złagodzić uciążliwości związane ze zmianami ustawy o grach hazardowych dla podmiotów legalnie prowadzących działalność. Podzielić w tym miejscu trzeba również stanowisko Sądu Najwyższego, zaprezentowane w postanowieniu z dnia 28 kwietnia 2016 r. o sygn. akt I KZP 1/16 (LEX nr 2053314), zgodnie z którym nie może ulegać wątpliwości, już na gruncie wykładni językowej, że ustawowe określenie adresatów unormowania zawartego w art. 4 ustawy nowelizującej, jako: "podmiotów prowadzących działalność w zakresie, o którym mowa w art. 6 ust. 1-3 lub w art. 7 ust. 2, w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy", dotyczy tylko tych podmiotów, które w tym dniu spełniały kryteria, o których mowa w powołanych przepisach ustawy o grach hazardowych. A zatem, jak wynika ze stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, przepis art. 4 ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych nie znajdował zastosowania do strony skarżącej kasacyjnie, która nie prowadziła działalności w zakresie urządzania gier legalnie tj. posiadając stosowne zezwolenie.

Nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. Sąd zawarł w nim opis przebiegu postępowania administracyjnego oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów zarzuty skargi - w jego ocenie - nie zasługiwały na uwzględnienie, co umożliwiło przeprowadzenie kontroli instancyjnej, a w szczególności merytoryczne odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).