Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3869/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(5) ust. 2, art. 36(4) ust. 10 pkt 1
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant ref. staż. Piotr Niewiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2014 r. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna Nr 3 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K. uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. stwierdziła, że J. S. syn A. i R. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę bardzo dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 36(6) ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż zdający J.S. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Odwołanie od w/w uchwały wniósł zdający J. S. Uchwale tej zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 36(5) ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez wadliwe zastosowanie kryteriów oceny i przyjęcie, że praca pisemna odwołującego z drugiej części egzaminu radcowskiego (zadanie z zakresu prawa cywilnego) nie spełnia warunków, c których mowa w powołanym przepisie, a w konsekwencji uznanie, że odwołujący nie wykonał poprawnie zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego, co skutkowało oceną negatywną z tej części egzaminu oraz negatywnym wynikiem końcowym,

2. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 36(4) ust. 10 pkt. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych przewidującego stopniowalną ocenę pozytywną poprzez jego niezastosowanie, tym samym niewłaściwe ustalenie oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego (drugiej części egzaminu radcowskiego) na poziomie niedostatecznym,

3. błędne uznanie opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego ("wytyczne") jako dokumentu wiążącego, wskazującego jedyne możliwe rozwiązanie, choć wytyczne te takiego charakteru nie mają.

W uzasadnieniu zdający wskazał, iż sporządzona przez niego apelacja spełnia wymagania formalne, zarówno zwykłe jak i konstrukcyjne, co potwierdza ocena Egzaminatorów. Zdający zwrócił uwagę, że, zaskarżając pkt. 1) wyroku w całości, zawarł w apelacji wniosek o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.

W ocenie zdającego, wbrew temu co twierdzą egzaminatorzy dostrzegł on istotę problemu, którą w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu z zakresu prawa cywilnego było zagadnienie oceny pozostawania powoda w dobrej wierze, tym samym nabycia przez niego samochodu kradzionego od osoby nieuprawnionej na podstawie przepisu art. 169 § 2 k.c. Zdający podkreśla również, iż dobra wiara powoda była kwestionowana przez pozwanego w postępowaniu przed Sądem I instancji co wynika z korespondencji przedsądowej powołanej zarówno w pozwie jak również w odpowiedzi na pozew.

W ocenie zdającego ustalony stan faktyczny winien nasunąć Sądowi I instancji wątpliwości co do dobrej wiary powoda, bowiem zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę oceny, iż nabywca (powód) działał w złej wierze.

Zdający w uzasadnieniu wskazuje, iż nie można przesądzić, jak to czynią Egzaminatorzy, iż apelacja nie zostałaby przez Sąd Odwoławczy uwzględniona. W jego opinii argumentacja przywołana w części odwołania dotyczącej kryterium prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji pozwala ustalić, iż wskazał on w apelacji istotne uchybienia faktycznie popełnione przez Sąd I instancji - merytorycznie trafne.

Podnosząc te zarzuty skarżący J. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i stwierdzenie, że odwołujący uzyskał wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego.

Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. działając na podstawie art. 368 ust 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 637, ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J. S. od uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 3 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w K., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r., orzekła o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały.

Dokonując oceny trafności zarzutów, Komisja odwoławcza stwierdziła, że zdający trafnie uznał, iż w zaistniałym stanie faktycznym koniecznym jest sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o niezasadności jej wnoszenia, co świadczy o prawidłowym kierunku działania autora apelacji w interesie reprezentowanej strony. W stanie faktycznym przedstawionym w kazusie egzaminacyjnym należało wnieść apelację od wyroku Sądu Okręgowego w W. Tylko bowiem wnosząc apelację opartą na prawidłowo skonstruowanych zarzutach (w tym wypadku naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego) interes pozwanego został należycie zabezpieczony.

Komisja stwierdziła, że sporządzona przez zdającego apelacja nie zawierała w zasadzie braków formalnych, ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji. Oznacza to w konsekwencji, iż mógł zostać nadany jej bieg.

Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że samo przygotowanie apelacji, której nadany zostanie bieg nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej, pretendującej do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Prawidłowo sporządzona apelacja winna bowiem odpowiadać wymogom określonym w art. 126 § 1 k.p.c. (wymogi pisma procesowego) tj. oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników, oznaczenie rodzaju pisma, osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności, podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, wymienienie załączników oraz wskazanym w art. 368 § 1 i 2 k.p.c. (wymogi formalne apelacji) tj. oznaczenie wyroku, od którego apelacja jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części, zwięzłe przedstawienie zarzutów, uzasadnienie zarzutów, powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że ich powołanie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo że potrzeba powołania się na nie wynikła później, wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia. W sprawach o prawa majątkowe należy oznaczyć ponadto wartość przedmiotu zaskarżenia.

Komisja wskazała, że w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym, przy przyjętym sposobie obliczenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy wskazanym powyżej, w interesie pozwanego zasadnym było zaskarżenie wyroku:

- w pkt. 1 w zakresie uwzględniającym powództwo ponad kwotę 50.672,54 zł (40.060,00 zł. +10.612,54 zł. ) wraz odsetkami ustawowymi oraz w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych za okres od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 6 grudnia 2012 r. od kwoty 50.672,54 zł.,

- w pkt. 3 w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

Komisja podkreśliła, że z treści kazusu egzaminacyjnego wynika, iż zebrany materiał dowodowy, treść wyroku i uzasadnienie sądu okręgowego wskazują, że sąd I instancji dopuścił się w szczególności następujących uchybień :

1. w zakresie podstawy faktycznej sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez:

- ustalenie, że pozwany był posiadaczem spornego samochodu już w dniu 8 września 2011 r., skoro w rzeczywistości mógł odebrać samochód najwcześniej w dniu 22 grudnia 2011 r. i dopiero od tej daty można przyjąć, że pozwany stał się posiadaczem pojazdu (co było konsekwencją pominięcia przy ocenie dowodu z postanowienia z dnia. 8 września 2011 r. oraz postanowienia sądu z dnia 20 grudnia 2011 r. i pisma prokuratora z dnia 21 grudnia 2011 r.), z których jednoznacznie wynika, że w dniu 8 września 2011 r. zostało wydane postanowienie o zwrocie samochodu [...], ale wstrzymano jego wykonanie do czasu uprawomocnienia się, co nastąpiło w dniu 20 grudnia 2011 r., zaś pismo prokuratura z dnia 21 grudnia 2011 r. wzywające [...] do odbioru samochodu, zostało doręczone [...] w dniu 22 grudnia 2011 r.), w zakresie podstawy prawnej:

a) naruszenie art. 475 § 2 k.c. - poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na wadliwym określeniu daty powstania roszczenia odszkodowawczego powoda powiązanej z datą wydania postanowienia prokuratora z dnia 8 września 2011 r. w przedmiocie zwrotu samochodu, zamiast z datą niemożności świadczenia polegającego na wydaniu, wynikającej ze zbycia pojazdu, to jest 22 lutego 2012 r., a w konsekwencji na błędnym obliczeniu wysokości szkody według wartości samochodu na dzień 8 września 2011 r., zamiast na dzień 22 lutego 2012 r.,

b) naruszenie art. 224 § 2 k.c. - poprzez jego wadliwe zastosowanie w zakresie zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z samochodu w okresie od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 22 grudnia 2011 r., będące konsekwencją naruszenia art. 336 k.c. - polegające na przyjęciu, że w tym czasie pozwany był posiadaczem samochodu,

c) naruszenie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. - poprzez jego wadliwe zastosowanie, polegające na zasądzeniu odsetek od dłużnika na rzecz wierzyciela za okres od 4 listopada 2011 r. do 6 grudnia 2012 r., w którym nie opóźniał się on ze spełnieniem świadczenia,

d) a ponadto naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. przez błędne zastosowanie i art. 100 k.p.c. przez brak zastosowania, w wyniku obciążenia pozwanego całością kosztów poniesionych przez powoda, pomimo jedynie częściowego uwzględnienia powództwa.

Ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z prawa cywilnego Komisja stwierdziła, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa cywilnego, w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych na ocenę niedostateczną.

W sporządzonej apelacji zdający zaskarżył wyrok sądu I instancji w pkt I w całości nie zaskarżając go w pkt. III co jest błędem i działaniem na niekorzyść reprezentowanej strony narażając ją na poniesienie zbędnych kosztów procesu co słusznie wytknęli Egzaminatorzy. Nadto wartość przedmiotu zaskarżenia w konsekwencji objęcia pkt I wyroku zaskarżeniem w całości - także została określona nieprawidłowo tj. na 79.800,00 zł. albowiem należało wyrok zaskarżyć ponad kwotę 50.672,54 złotych co także naraża reprezentowaną stronę na poniesienie zbędnych kosztów procesu .

W sporządzonej apelacji zdający nietrafnie podniósł zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c.) Zdający podniósł również nietrafne zarzuty naruszenia prawa materialnego art. 169 § 1 k.c. art. 169 § 2 k.c. i poprawnie przywołał naruszenie art. 475 § 2 k.c., art. 471 k.c. art. 224 § 2 k.c. choć w złym kontekście i z błędnym uzasadnieniem co w rezultacie okazało by się nieskuteczne.

Zdający mimo zawarcia w sporządzonej przez siebie apelacji dorobku orzecznictwa podniósł niestety nieprawidłowe zarzuty. Zdający w apelacji błędnie przyjął istnienie okoliczności, iż powód z powodu braku dobrej wiary nie nabył pojazdu na własność, co jest oczywiście sprzeczne z występującymi w kazusie egzaminacyjnym faktami i dowodami. Tym samym należy podzielić stanowisko Komisji I stopnia, iż w pracy nie dostrzeżono istoty problemu, nie podejmując jednocześnie skutecznej próby zmiany orzeczenia. Odnosząc się do zarzutu skarżącego braku związania egzaminatorów tzw. wytycznymi wskazać należy, iż ani Egzaminatorzy ani Komisja Odwoławcza nie są związani żadnymi wytycznymi i wskazanym w nich sposobem rozwiązania kazusu co słusznie podnosi zdający w odwołaniu. Dlatego też koncepcja przedstawiona przez zdającego w apelacji a zakładająca brak należytej staranności powoda w sprawdzeniu stanu prawnego pojazdu a w rezultacie brak jego dobrej wiary mogła by się ostać gdyby została należycie uzasadniona przez zdającego i znalazła potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Tymczasem zdający ogranicza się tylko do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością albowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej pojazdu swojemu koledze - pomimo, iż ten był ekspertem w tej dziedzinie. Z takim argumentem nie sposób się zgodzić - sam fakt, iż ekspert był kolegą powoda nie świadczy, iż jego ocena była wadliwa czy niefachowa a powód nie dochował należytej staranności a nadto pełnomocnik pozwanego przed sądem I instancji skutecznie nie podważył tej okoliczności.

Wadą apelacji przygotowanej przez zdającego jest prezentowanie postawy zdającego jako pełnomocnika pozwanego tak jakby nie kontynuował swoich własnych działań przed sądem I instancji tzn. abstrahowanie od czynności i twierdzeń pełnomocnika pozwanego przed sądem I instancji. Zdający opowiadając się za koncepcją braku dobrej wiary powoda zapomina, iż pełnomocnik pozwanego w którego rolę "wciela" się zdający pisząc apelację nie kwestionował tych okoliczności ani też nie złożył wniosków dowodowych dla obalenia twierdzeń powoda w tym zakresie.

Nadto zdający nie podniósł naruszenia przez sąd art. 98 § 1 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie i art. 100 k.p.c. poprzez brak jego zastosowania, wskutek czego doszło do obciążenia pozwanego całością kosztów, mimo jedynie częściowego uwzględnienia powództwa.

Rażącym błędem było także niedostrzeżenie zasadniczej kwestii błędnego ustalenia przez sąd wartości pojazdu i wysokości wynagrodzenia za korzystanie z pojazdu a także daty naliczania odsetek. Wbrew temu co twierdzi zdający przedstawiona przez niego w apelacji koncepcja nie jest w istocie skutecznym środkiem ochrony interesów pozwanego.

W ocenie Komisji do najistotniejszych uchybień zdającego oraz braków sporządzonej przez niego apelacji należało zaliczyć:

1. nieprawidłowo w części sformułowany zakres zaskarżenia,

2. brak najistotniejszych zarzutów oraz brak właściwego uzasadnienia zarzutów,

3. brak zaskarżenia rozstrzygnięcia o kosztach,

4. nieprawidłowe przyjęcie braku dobrej wiary po stronie powoda,

5. niedostrzeżenie istoty zagadnienia (wartość pojazdu, wysokość wynagrodzenia za korzystania, termin naliczania odsetek ),

6. błędne wskazanie naruszonych przepisów prawa.

Jednocześnie zdaniem Komisji, na korzyść można zaliczyć zdającemu:

1) sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia,

2) poprawne wskazanie części naruszonych przez Sąd I instancji przepisów choć z błędną argumentacją i w złym kontekście.

W ocenie Komisji zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób (w szczególności pod względem formalnym), aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes pozwanego, samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Reasumując, Komisja uznała, że skoro skarżący otrzymał ocenę niedostateczną z zadania z zakresu prawa cywilnego brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zgodnie bowiem z art. 366 ust. 1 ustawy, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Pismem z dnia 10 października 2014 r. J. S., wniósł skargę na powyższą uchwałę. Zaskarżonej uchwale zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 365 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych polegające na ustaleniu oceny zadania

z zakresu prawa cywilnego na poziomie niedostatecznym w sytuacji, w której rozwiązanie zadania z części drugiej (z zakresu prawa cywilnego) spełniało wymagania formalne, zawierało właściwie zastosowane przepisy prawa i wskazywało na umiejętność ich interpretacji, zaś zaproponowany przez skarżącego sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny i uwzględniał interes strony,

2. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 365 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez wadliwe zastosowanie kryteriów oceny tj. kryterium zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz kryterium poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje spowodowane błędnym uznaniem opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego ("wytyczne") jako dokumentu wiążącego, wskazującego jedyne możliwe rozwiązanie, choć wytyczne te takiego charakteru nie mają,

3. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 364 ust. 10 pkt 1) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych przewidującego stopniowalną ocenę pozytywną poprzez jego niezastosowanie, tym samym niewłaściwe ustalenie oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego (drugiej części egzaminu radcowskiego) na poziomie niedostatecznym,

4. mające istotny wpływ na treść zaskarżonej uchwały naruszenie prawa procesowego tj. przepisu art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. w związku z przepisem art. 368 ust. 12 oraz art. 36b ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr 3 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w Katowicach stwierdzającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego, podczas gdy rozwiązanie zadania z części drugiej (z zakresu prawa cywilnego) spełniało wymagania formalne, zawierało właściwie zastosowane przepisy prawa i wskazywało na umiejętność ich interpretacji, zaś zaproponowany przez Skarżącego sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny i uwzględniał interes strony - ocena rozwiązania tegoż zadania winna być zatem ustalona co najmniej na poziomie dostatecznym i skutkować stwierdzeniem, że skarżący uzyskał wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego,

5. mające istotny wpływ na treść zaskarżonej uchwały naruszenie prawa procesowego - przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w związku z przepisem art. 140 k.p.a. w związku z przepisem art. 368 ust. 12 oraz art. 36b ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez:

• pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały rozważenia zarzutów podniesionych w odwołaniu, które było przedmiotem rozpoznania, podczas gdy decyzja organu odwoławczego w administracyjnym toku instancji powinna być wydana po rozważeniu (i uzewnętrznieniu tego faktu w jej uzasadnieniu) wszystkich twierdzeń i zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i może utrzymywać zaskarżoną uchwałę w mocy jedynie w razie uznania i szczegółowego uzasadnienia tego stanowiska, że żaden z zarzutów podniesionych w odwołaniu nie może prowadzić do podważenia zaskarżonej decyzji;

• pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały szczegółowego uzasadnienia prawnego stanowiska Komisji II stopnia w zakresie uznania tych spośród zarzutów, które zostały poddane analizie, za niezasadne, podczas gdy uzasadnienie decyzji odwoławczej powinno szczegółowo uzasadniać stanowisko organu odwoławczego, w szczególności zawierać uzasadnienie prawne.

Wobec podniesionych zarzutów, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Odnośnie braku objęcia zakresem zaskarżenia rozstrzygnięcia o kosztach, co w ocenie Komisji II stopnia jest błędem i działaniem na niekorzyść reprezentowanej strony, skarżący zwrócił uwagę, iż, zaskarżając pkt 1) wyroku w całości, zawarł w apelacji wniosek o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje, dający podstawę, w przypadku uwzględnienia apelacji, zasądzenia na rzecz pozwanego kosztów postępowania przed Sądem I instancji Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w doktrynie orzeczenie o kosztach procesu jest związane z rozstrzygnięciem merytorycznym i od niego uzależnione. W przypadku zatem chociażby częściowego zaskarżenia wyroku co do istoty sprawy orzeczenie o kosztach procesu pozostaje w zawieszeniu aż do czasu wydania wyroku przez sąd drugiej instancji. Sformułowanie zawierające żądanie zasądzenia zwrotu kosztów procesu za obie instancje oznacza, że skarżący który uprzednio złożył prawidłowy wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów za pierwszą instancję, domaga się zmiany zaskarżonego wyroku również w tym zakresie. Przyjmując powyższa formułę, skarżący nie musi. określać, jakiego konkretnie rozstrzygnięcia w zakresie kosztów procesu za pierwszą instancję domaga się od strony przeciwnej, jeżeli rozstrzygnięcie to ma być prostą konsekwencją wyniku postępowania apelacyjnego.

Skarżący wskazał, że istotą problemu w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu z zakresu prawa cywilnego, było zagadnienie oceny pozostawania powoda w dobrej wierze, tym samym nabycia przez niego samochodu kradzionego od osoby nieuprawnionej na podstawie przepisu art. 169 § 2 k.c. Nie ulega sporowi, iż dobra wiara nabywcy stanowi konieczną przesłankę nabycia własności od osoby nieuprawnionej. Odnosi się ona do uprawnienia zbywcy co do rozporządzania rzeczą i polega na usprawiedliwionym okolicznościami przekonaniu nabywcy, że zbywcy przysługuje prawo do rozporządzania rzeczą. Skarżący odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego w przedmiocie dobrej i złej wiary, podkreślił, że nabywca samochodu powinien zachować, stosownie do okoliczności, szczególną ostrożność w celu upewnienia się, czy samochód nie pochodzi z kradzieży. Dobra wiara nabywcy jest wyłączona zarówno wtedy, gdy nabywca ma świadomość, że zbywca nie jest uprawniony do zbycia rzeczy, jak również wtedy, gdy brak świadomości jest wynikiem niedbalstwa.

Skarżący zauważył, że w egzaminacyjnym kazusie pozwany zarówno w korespondencji przedsądowej powołanej w pozwie jak i w odpowiedzi na pozew wskazał, iż to jemu przysługuje prawo własności pojazdu, wyraźnie kwestionując okoliczności jego nabycia przez powoda na podstawie przepisu art. 169 k.c., w tym dobrą wiarę powoda. Zdaniem skarżącego dobra wiara powoda była zatem, wbrew odmiennemu stanowisku Komisji II stopnia, kwestionowana przez pełnomocnika pozwanego w postępowaniu przed Sądem I instancji.

Skarżący stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, dotyczący okoliczności badania przez powoda pojazdu przed jego nabyciem, poza twierdzeniami pozwu, stanowiły jedynie zeznania świadka L.B. Świadek, co do kwestii weryfikacji przez powoda stanu prawnego pojazdu, zeznał jedynie, iż powód przed zakupem nie miał żadnych zastrzeżeń do stanu prawnego samochodu, a także że nie pamięta, czy wystawiono jakiś dokument co do stanu technicznego i legalności. Zbywca nie był osobą uprawnioną do rozporządzania ruchomością, a o fakcie tym powód przez niedbalstwo nie wiedział, nie sprawdził bowiem pojazdu co do istnienia wad prawnych, a wyłącznie pod względem technicznym.

W ocenie skarżącego, ustalony stan faktyczny winien nasunąć Sądowi I instancji wątpliwości co do dobrej wiary powoda, bowiem zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę oceny, iż nabywca (powód) działał w złej wierze. Sąd ten zatem, biorąc pod uwagę okoliczności podniesione przez odwołującego w apelacji, winien był rozstrzygnąć, iż powód nabył pojazd w złej wierze i powództwo oddalić w całości.

Stąd też, zakresem zaskarżenia zasadnie skarżący objął rozstrzygnięcie Sądu I instancji zawarte w pkt 1) w całości, nie zaś w części. Komisja II stopnia wskazała, iż skarżący dopuścił się tym samym uchybienia polegającego na nieprawidłowym sformułowaniu w części zakresu zaskarżenia i nieprawidłowym wskazaniu wartości przedmiotu zaskarżenia, co należy uznać za zarzuty niezasadne zważywszy na uzasadniony stanem faktycznym sprawy i dowodami zakres zaskarżenia przyjęty przez skarżącego. Powyższe przesądza o tym, iż skarżący prawidłowo (nie zaś nieprawidłowo - jak podnosi Komisja II stopnia) przyjął brak dobrej wiary po stronie powoda.

Zważywszy powyższe, skarżący zarzucił skarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego oraz istotne uchybienie procesowe ( podniósł zarzut naruszenia przepisu art. 169 § 1 i 2 k.c. oraz przepisów art. 475 § 2 k.c., art. 471 k.c. oraz art. 224 § 2 k.c.).

W ocenie skarżącego w świetle przedstawionej argumentacji, wskazującej na dozwolony, inny niż ustalony w wytycznych sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego, poparty stanowiskiem doktryny i orzecznictwa (powołanego przez skarżącego już w treści apelacji) ustalenie oceny niedostatecznej pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego nastąpiło z naruszeniem ustawowych kryteriów tj. kryterium zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz kryterium poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje oraz z przekroczeniem granic dozwolonego uznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Z 2014 r. poz. 267) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2013 poz. 1115), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 w/w ustawy.

Zgodnie art. 36 (4) ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36 (5). Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. (art. 36⁶ ).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U.z 2013 poz. 1209 ze zm.)

Zgodnie z § 5 p. 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały Nr 3 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K. uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną. Komisja szczegółowo wywiodła, że do najistotniejszych uchybień zdającego oraz braków sporządzonej przez nią apelacji należy zaliczyć:

W ocenie Komisji do najistotniejszych uchybień zdającego oraz braków sporządzonej przez niego apelacji należało zaliczyć:

1. nieprawidłowo w części sformułowany zakres zaskarżenia,

2. brak najistotniejszych zarzutów oraz brak właściwego uzasadnienia zarzutów,

3. brak zaskarżenia rozstrzygnięcia o kosztach,

4. nieprawidłowe przyjęcie braku dobrej wiary po stronie powoda,

5. niedostrzeżenie istoty zagadnienia (wartość pojazdu, wysokość wynagrodzenia za korzystania, termin naliczania odsetek ),

6. błędne wskazanie naruszonych przepisów prawa.

Jednocześnie zdaniem Komisji, na korzyść można zaliczyć zdającemu:

1) sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia,

2) poprawne wskazanie części naruszonych przez Sąd I instancji przepisów choć z błędną argumentacją i w złym kontekście.

W ocenie Komisji zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób (w szczególności pod względem formalnym), aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes pozwanego, samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zasadniczy zarzut dotyczył przyjęcia przez skarżącego, istnienia okoliczności, iż powód z powodu braku dobrej wiary nie nabył pojazdu na własność, co jak podkreśliła Komisja jest oczywiście sprzeczne z występującymi w kazusie egzaminacyjnym faktami i dowodami. Zdający mimo zawarcia w sporządzonej przez siebie apelacji dorobku orzecznictwa podniósł niestety nieprawidłowe zarzuty. Dlatego też koncepcja przedstawiona przez zdającego w apelacji, a zakładająca brak należytej staranności powoda w sprawdzeniu stanu prawnego pojazdu, a w rezultacie brak jego dobrej wiary mogła by się ostać gdyby została należycie uzasadniona przez zdającego i znalazła potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Komisja podkreśliła, że skarżący ograniczył się tylko do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością albowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej pojazdu swojemu koledze - pomimo, iż ten był ekspertem w tej dziedzinie. Z takim argumentem zdaniem Komisji nie sposób się zgodzić - sam fakt, iż ekspert był kolegą powoda nie świadczy, iż jego ocena była wadliwa czy niefachowa a powód nie dochował należytej staranności a nadto pełnomocnik pozwanego przed sądem I instancji skutecznie nie podważył tej okoliczności.

Wadą apelacji przygotowanej przez zdającego jest prezentowanie postawy zdającego jako pełnomocnika pozwanego tak jakby nie kontynuował swoich własnych działań przed sądem I instancji tzn. abstrahowanie od czynności i twierdzeń pełnomocnika pozwanego przed sądem I instancji. Zdający opowiadając się za koncepcją braku dobrej wiary powoda zapomina, iż pełnomocnik pozwanego w którego rolę "wciela" się zdający pisząc apelację nie kwestionował tych okoliczności ani też nie złożył wniosków dowodowych dla obalenia twierdzeń powoda w tym zakresie.

Ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z prawa cywilnego Komisja stwierdziła, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa cywilnego, w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych na ocenę niedostateczną.

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych apelacji, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Komisja wywiodła, iż sporządzona przez skarżącego apelacja świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu radcy prawnego, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce.

W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności. Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa cywilnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust.1, art. 6 ust.1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych (art. 4 ust.1 Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe, art. 6 ust.1 Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami, art. 7. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe, art. 2 Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę.

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącego apelacji uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Z uwagi na potencjalną możliwość różnego aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań prac pisemnych ustawodawca nie wprowadził wzorca ocen a jedynie kryteria oceny tych prac, które zostały określone w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych i które muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu kierują się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze, w tym także naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu – na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.