Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1584/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 59 par 2, art.77 par 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1584/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 grudnia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Sędziowie: WSA Maja Chodacka, WSA Paweł Dąbek, Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 r., sprawy ze skargi Z. Ś., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 2 sierpnia 2013 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego ZPH "C" s.c. – W.K. i M.Z. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 08.05.2006r. od nr [...] do [...] wystawionych w oparciu o wyroki Sądu Rejonowego w G. sygn. akt.: [...], [...], [...],[...], [...], [...],. wystawionych przez Z. Ś.

W ocenie organu prowadzona egzekucja okazała się w całości bezskuteczna z uwagi na brak majątku do którego można by prowadzić egzekucję. Stały monitoring dostępnych baz danych i poszukiwanie majątku spółki nie przynosiły efektów. Jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym było zajęcie wierzytelności z tytułu dzierżawy budynku będącego w użytkowaniu wieczystym wspólników spółki "CSZ" (tj. W.K. i M.Z.), a przekazywane do kwietnia 2005r. przez dłużnika zajętej wierzytelności - tj. firmę T. sp. z o.o. W okresie od kwietnia 2005r. działania egzekucyjne nie przyniosły żadnych rezultatów. Od kwietnia 2005r. całość działań egzekucyjnych jest bezskuteczna.

Organ zaznaczył, że przeciwko wspólnikom spółki "CSZ" tj. W.K. oraz M.Z. (jako osobom fizycznym), prowadzone jest nadal kilkadziesiąt postępowań egzekucyjnych (obecnie w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), w toku których egzekucja okazała się również bezskuteczna z powodu braku majątku podlegającego windykacji. Nadmienił także , że wyposażenie zakładu zajętego (prowadzonego przez spółkę w/w osób fizycznych) zostało wcześniej sprzedane przez komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. na pokrycie zaległych świadczeń pracowniczych i innych, którym przysługiwało pierwszeństwo zaspokojenia, z uwagi na co dłużnicy zaprzestali prowadzenia działalności gospodarczej.

W.K. nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej z powodu sądowego zakazu jej prowadzenia, nieznane są jego źródła utrzymania i brak jest obecnie (mimo podjęcia działań poszukiwawczych) informacji o miejscu jego przebywania.

M.Z. również nie prowadzi działalności gospodarczej, nigdzie nie pracuje, nie posiada żadnego majątku ruchomego, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję.

Postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec nieruchomości położonej w N. przy ul. L. (była siedziba spółki "CSZ") dotyczy zaległości K.W. i M.Z. (jako osób fizycznych) i także nie rokuje na odzyskanie zaległych należności. Pomimo podjętych prób, sprzedaż nieruchomości znajdującej się w N. przy ul. L. (wobec której W.K. jest użytkownikiem wieczystym w 6/10 części, a M.Z. jest użytkownikiem wieczystym w 4/10 części) przez Komornika Sądowego w N. , nie doszła ona do skutku z uwagi na brak chętnych do zakupu - postępowanie zostało umorzone.

Dodatkowo analiza księgi wieczystej w/w nieruchomości wskazuje, że jej hipoteka obciążona jest 16 wpisami na rzecz 8 wierzycieli na łączną kwotę ponad 12.000.000 zł, tj. kwotę wielokrotnie przewyższająca wartość samej nieruchomości, a wpisy hipoteczne mają całkowite pierwszeństwo zaspokojenia przed wszystkimi innymi należnościami.

Z. Ś. działając jako wierzyciel w/w tytułów wykonawczych, nie godząc się z w/w postanowieniem złożyła zażalenie zarzucając naruszenie art. 71 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ) poprzez nie zwrócenie się organu egzekucyjnego do sądu o nakazanie zobowiązanym wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego, w sytuacji gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy organ egzekucyjny winien to uczynić. Wniosła jednocześnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji .

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił , że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził przeciw spółce cywilnej ZPH S. postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych jak i tytułów wykonawczych obcych wierzycieli. Przeciwko spółce toczyło się wiele postępowań egzekucyjnych prowadzonych także przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N.

Z uwagi na powyższe ustalił , że dłużnicy od ponad 15 lat nie prowadzą faktycznie działalności gospodarczej. Z uzyskanych informacji wynika, że wspólnik spółki W. K. nie mieszka na terenie działania organu egzekucyjnego, a nieruchomość oficjalnego zamieszkania dłużnika (ul. S.) została sprzedana, nowi właściciele nie byli natomiast poinformowani o miejscu pobytu W. K.. Również próby ustalenia miejsca pobytu przez Policję nie dały efektu. Ostatnia informacja dotycząca uzyskanych dochodów dotyczy 2001r., zaś wg. informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, iż W. K. nie jest właścicielem/współwłaścicielem żadnego pojazdu. Również dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potwierdziły, że zobowiązany nie pobiera żadnych świadczeń.

W przypadku drugiego zobowiązanego spółki cywilnej tj. M.Z., jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym było zajęcie w roku 2001 wierzytelności z tytułu dzierżawy powierzchni produkcyjnej i magazynowej w budynku przy ul. L. w N. będącego współwłasnością zobowiązanych W. K. i M.Z. (prawo użytkowania wieczystego przysługująca W. K. w 6/10 części i M.Z. w 4/10 części).

Postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec w/w nieruchomości dotyczyło zaległości W. K. i M.Z. jako osób fizycznych i także nie przyniosło rezultatu. Pomimo podjętych prób, sprzedaż nieruchomości nie doszła do skutku z uwagi na brak chętnych na zakup nieruchomości. Dodatkowo analiza księgi wieczystej wskazuje, iż jej hipoteka obciążona jest 16 wpisami na rzecz 8 wierzycieli na łączną kwotę 12.000.000 zł. tj. kwotę wielokrotnie przewyższającą wartość samej nieruchomości.

Pismami z dnia 07.09.2001 r. organ egzekucyjny działając na podstawie art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwrócił się do Sądu Rejonowego w N. z wnioskami o nakazanie W. i K. i M.Z. wyjawienia majątku. W odpowiedzi M.Z. sporządził w dniu 21.11.2001 r. wykaz majątku, a W. K. w dniu 30.01.2002r. Obydwaj zobowiązani wykazali zatem majątek, co potwierdziło wcześniejsze ustalenia - brak majątku z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. Prowadzone działania poszukiwawcze i weryfikacyjne organu egzekucyjnego potwierdziły w/w stan rzeczy. Ponowne więc zwrócenie się do sądu w ocenie organu nie wniosło by do sprawy istotnych elementów, które byłyby odmienne od dotychczasowych ustaleń. Ponadto z M.Z. w dniu 31.07.2012r. spisano protokół o stanie majątkowym, który potwierdził brak składników majątkowych zobowiązanego niezbędnych do skutecznej egzekucji.

Organ egzekucyjny przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego dokonał wielu czynności mających na celu wyszukanie i wyegzekwowanie należności. Podjęte działania nie przynosiły skutku z uwagi na brak majątku spółki. Również wspólnicy nie posiadają majątku z którego można by dochodzić należności. Umorzenie postępowania egzekucyjnego poprzedzone zostało całkowitą bezskutecznością egzekucji od roku 2005. Również kwoty zaległości, wielość wierzycieli przy jednoczesnym braku majątku nie wskazywały by egzekucja była skuteczna w przyszłości. Umorzenie postępowania egzekucyjnego było zatem zasadne i uwzględniało interes społeczny jak i słuszny interes obywateli. Kontynuacja postępowania zwiększałaby jedynie koszty i wydatki egzekucyjne, - które obciążyłyby organ egzekucyjny, a w konsekwencji stanowiłoby ciężar dla całego społeczeństwa.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu postępowania, a to :

- art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędne przyjęcie że organ egzekucyjny zrealizował obowiązek zebrania i rozpatrzenia w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący,

- naruszenie przepisu postępowania, a to art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegającego na naruszeniu zasady racjonalnego działania, w myśl której organ egzekucyjny stosuje środku egzekucyjne, które mają doprowadzić do bezpośredniego wykonania obowiązku,

W uzasadnieniu skargi podniesiono , że ostatnia informacja dot. uzyskanych dochodów pochodzi z 2001 r., a aktualna informacja z Centralnej Ewidencji Pojazdów nie jest znana. W ocenie skarżącej należałoby sprawdzić czy dłużnicy nie posiadają składników majątkowych podlegających egzekucji w innych rejestrach, np. w ewidencji gruntów i budynków. Od daty rozpoczęcia egzekucji i przeprowadzonych przez organ czynności upłynął znaczny odcinek czasu i informację te należało zaktualizować.

Skarżąca podaje także, że organ winien powielać próby sprzedaży nieruchomości przy ul. L. N.

Ponadto zdaniem skarżącej od dnia 20 stycznia 2005 r. istnieje możliwość nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, że wbrew zarzutom skargi decyzja ta nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 1015 ze zm.)- dalej u.p.e.a. , postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Umorzenie postępowania pozostaje zatem zależne od uznania organu egzekucyjnego. Organ ten powinien jednak kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego.

Omawiana regulacja jest przepisem o charakterze uznaniowym co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może i też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką ustaloną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę, nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności indywidualnych każdej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania, wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, poprzedzonego szczególnie dokładną analizą i oceną faktów w świetle obowiązującego prawa, których logiczną konsekwencją jest podjęte postanowienie.

Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wiąże się z koniecznością wykazania przez wierzyciela, że dążył wszelkimi metodami do ustalenia majątku zobowiązanego bądź też takie działania podjął organ egzekucyjny. Najczęściej stosowaną metodą prowadzącą do uzyskania wiedzy o majątku zobowiązanego jest instytucja wyjawienia majątku, o której mowa w art. 71 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Niemniej jednak jeżeli nie można ustalić ani miejsca pobytu zobowiązanego, ani też jego znanego majątku, to tym samym należy przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2008 r., I SA/Po 1453/07, LEX nr 513169).

To samo należy odnieść do sytuacji gdy w wyniku toczącego się postępowania egzekucyjnego organ ustali brak jakiegokolwiek majątku podlegającego egzekucji.

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, podejmował wszelkie dostępne działania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej zobowiązanych, w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Jedynym składnikiem majątkowym zobowiązanych była nieruchomość położona w N. przy ul. L. Jednakże egzekucja z ruchomości okazała się również bezskuteczna, z uwagi na to , że nieruchomość ta wystawiona na licytację nie znalazła nabywców. W ocenie Sądu na gruncie niniejszej sprawy bezzasadne jest ponawianie próby sprzedaży ww. nieruchomości w sytuacji, gdy skarżąca nie ma możliwości zaspokojenia z niej swoich roszczeń . Jak to podnosiły organy , a co znajduje uzasadnienie w aktach sprawy , hipoteka ww. nieruchomości obciążona jest kwotą wielokrotnie przewyższającą samą nieruchomość, a wpisy hipoteczne mają pierwszeństwo zaspokojenia przed innymi należnościami.

Podzielić również należy stanowisko organów co do bezzasadności ponownego wzywania zobowiązanych do wyjawienia majątku. Zwrócić należy uwagę , że zobowiązani wyjawili już raz majątek w 2001 i 2002 r. natomiast z M.Z. spisano protokół w 2012 r. o stanie majątkowym , który potwierdził brak składników majątkowych zobowiązanego niezbędnych do skutecznej egzekucji . Pomimo tego , że wyjawienie majątku W. K. nastąpiło w 2001 r. to organ egzekucyjny prowadził po tym okresie intensywne działania przeciwko spółce mające na celu nie tylko ustalenia majątku ale również jego egzekucje . Podnieść bowiem należy , że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził przeciw spółce cywilnej ZPH SCZ postępowania egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych jak i tytułów wykonawczych obcych wierzycieli. Przeciwko spółce prowadzone było wiele postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez Komornika Sądowego , ramach których dokonano egzekucji posiadanych przez zobowiązanych składników majątkowych. W trakcie tych postępowań organ ocenił skuteczność postępowań egzekucyjnych na przestrzeni od 1997 do 2013 r. stwierdzając , że brak jest majątku z którego można by prowadzić dalszą skuteczną egzekucje . Organ wskazał jakie działania były podjęte i jakim przyniosły rezultaty. Umorzenie postępowania egzekucyjnego poprzedzone zostało natomiast , całkowitą bezskutecznością egzekucji od roku 2005 . Z przeprowadzonych przez organy postępowania nie wynika aby sytuacja majątkowa zobowiązanych w tym okresie zmieniła się.

Nie można się również zgodzić z zarzutem , że organy egzekucyjne powinny ustalić czy któryś z dłużników pozostaje w związku małżeńskim i czy jest współwłaścicielem majątku wspólnego.

Wszczęcie egzekucji administracyjnej może nastąpić bowiem jedynie na rzecz wierzyciela i wobec dłużnika wymienionego w tytule wykonawczym. Egzekucja z majątku wspólnego małżonków dopuszczalna jest, jeżeli tytuł wykonawczy wystawiony został jedynie przeciwko jednemu z nich – dłużnikowi, a wierzyciel uzyskał klauzulę wykonalności na drugiego małżonka.

Jako zobowiązanego w tytule wykonawczym można wskazać jedynie taki podmiot, na którym ciążył obowiązek o charakterze pierwotnym, uprzednio określonym poprzez wydanie odpowiedniego orzeczenia czy decyzji, a który wobec niewykonania go został następnie skierowany na drogę postępowania egzekucyjnego. Sam tytuł wykonawczy nie upoważnia do prowadzenia egzekucji wobec majątku współmałżonka. Jednakże takie osoby mogą być zobowiązanymi w egzekucji administracyjnej przez wystawienie na nie tytułu wykonawczego i wskazanie w nim, z jakiego przepisu ustawy wynika ich odpowiedzialność za zobowiązania jej adresata. Tytułem egzekucyjnym jest dla nich albo przepis ustawy przewidujący odpowiedzialność z mocy samego prawa, albo decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności na taką osobę (zob. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 lutego 2008 r., II SA/Łd 405/07, LEX nr 501545 oraz komentarz do art. 28a u.p.e.a.).

Skarżąca w tytułach wykonawczych wskazała jedynie Zakład Produkcyjno – Handlowy CSZ W. K. , M.Z. spółka cywilna. Brak było zatem podstaw do prowadzenia egzekucji z majątków ewentualnych współmałżonków wspólników .

Sąd również nie dopatrzył się naruszenia art. 7§ 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Istota tego przepisu sprowadza się do ochrony zobowiązanego w ramach skutecznie prowadzonej egzekucji. Jeżeli obowiązek wyważania uciążliwości przewidywanych do zastosowania ustawą środków egzekucyjnych i stosowania środka najmniej uciążliwego dotyczy tylko środków bezpośrednio prowadzących do wykonania obowiązku to oczywistym jest, że ustawodawca nie pozwala na dokonywanie wyboru między takimi środkami a środkami prowadzącymi do wykonania obowiązku tylko pośrednio. Innymi słowy, jeżeli dochodzona jest należność pieniężna, a organ egzekucyjny może odebrać zobowiązanemu wystarczającą na pokrycie dochodzonej należności kwotę pieniędzy, to powinien zastosować środek egzekucji z pieniędzy, a nie zajmować wynagrodzenie, rachunek bankowy czy sięgać po inne środki.

W niniejszej sprawie organy egzekucje nie mogły naruszyć tego przepisu albowiem w sprawie nie był stosowany żaden środek egzekucyjny z uwagi na bezskuteczność egzekucji co było podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego .

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, że brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).