Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 710/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 60, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 2, art. 151, art. 170
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 156 par. 1 pkt 2 i pkt 7
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 93 ust. 1, art. 101 ust. 1, art. 103 ust. 1, art. 193 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 332
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Janina Guść, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. K-M. i I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 12 września 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 czerwca 2015 r. (nr [...]) Starosta ustalił wobec A. K. i I. M. (dalej także jako "wnioskodawcy" albo "skarżący") opłatę za pobyt syna K. M. w placówce opiekuńczo - wychowawczej w wysokości 2.293 zł. w okresie od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 31 maja 2016 r. W podstawie prawnej decyzji organ orzekający przywołał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a."), art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 6 oraz art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 332; dalej powoływanej w skrócie również jako "ustawa").

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, rodzice dziecka umieszczonego w placówce opiekuńczo - wychowawczej ponoszą opłaty w wysokości średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w tej placówce. Zgodnie z art. 194 ustawy opłatę ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Średni miesięczny wydatek na utrzymanie dziecka w placówce interwencyjnej [...] wynosił 2.293 zł. Organ stwierdził, że nie miały w sprawie zastosowania zasady odstąpienia od ustalania opłaty, gdyż pozostająca rodzinie kwota dochodu po odliczeniu opłaty wynosiła 5.687,27 zł i nie była niższa niż 150% kryterium dochodowego, to jest 2.052,00 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 listopada 2016 r. utrzymało w mocy wyżej wymienioną decyzję. Wyrokiem z dnia 23 lutego 2017 r. (sygn. akt III SA/Gd 30/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Kolegium z dnia 2 listopada 2016 r.

W dalszym toku postępowania decyzją z dnia 30 czerwca 2017 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia 17 czerwca 2015 r. w części ustalającej wysokość opłaty w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 maja 2016 r. na kwotę 2.293 zł miesięcznie i orzekło o ustaleniu wysokości opłaty w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 maja 2016 r. w kwocie 2.332 zł miesięcznie. W pozostałej części Kolegium utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

Organ odwoławczy podał w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, że małoletni syn skarżących został umieszczony w placówce opiekuńczo -wychowawczej - Pogotowiu Opiekuńczym [...] w O. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 czerwca 2014 r. (sygn. akt [...]), któremu nadano klauzulę wykonalności w dniu wydania orzeczenia. Postanowienie było udzieleniem zabezpieczenia interesom małoletniego syna skarżących w sprawie o ograniczenie władzy rodzicielskiej. Dziecko zostało odebrane rodzicom przez Komendę Powiatową Policji w K. w trybie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

Z treści postanowienia Sądu Rejonowego w K. (sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania małoletniego – zgodnie z art. 569 § 1 ustawy -Kodeks postępowania cywilnego) wynikało, że dziecko zostało odebrane rodzicom przez Komendę Policji w K., zatem miejscem zamieszkania nie mógł być G. Rodzice małoletniego zamieszkiwali wówczas w L. w powiecie [...]. W chwili umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej rodzicom nie ograniczono jeszcze władzy rodzicielskiej prawomocnym orzeczeniem sądu, wobec czego - zgodnie z art. 26 § 1 ustawy Kodeks cywilny - miejscem zamieszkania tego dziecka była również miejscowość L.

Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 193 ustawy rodzice dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej co do zasady ponoszą pełną opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce. Średnia wysokość wydatków ustalana jest nie w drodze decyzji, a aktu prawa miejscowego, który jest wiążący dla organu wydającego decyzję o ustaleniu opłaty. Średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce, w której przebywał K. M. wynosiły w dniu wydania decyzji 2.293 zł, a od 1 kwietnia 2016 r. – 2.332 zł. Z uwagi na zmianę stanu prawnego w toku postępowania wywołaną ustaleniem od dnia 1 kwietnia 2016 r. nowej wysokości średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w placówce w drodze zarządzenia nr [...] Starosty z dnia 10 marca 2016 r. Kolegium było zobowiązane do wydania orzeczenia o charakterze reformatoryjnym, to jest z uwzględnieniem zmiany stanu prawnego.

Wysoki dochód rodziny wynoszący na jedną osobę 2.660,09 zł znacznie przekraczał kryteria dochodowe ustalone art. 8 ustawy o pomocy społecznej (odpowiednio 456 i 514 zł miesięcznie).

A. K. i I. M. zaskarżyli powyższą decyzję Kolegium kierując skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżący zarzucili, że wydana decyzja jest niezgodna z prawem, bowiem organ pierwszej instancji nie był właściwy do wydania decyzji. Syn K. został im odebrany w dniu 6 czerwca 2014 r. ze szkoły w L., do której uczęszczał. Dyrekcja szkoły widocznie pomyliła adres i spowodowała zamieszanie, podając stary adres skarżących w L. Wskazali na zaświadczenia o dochodach, potwierdzenie wymeldowania i miejsce położenia szkoły, do której uczęszcza drugi z synów.

Wyrokiem z dnia 19 października 2017 r. (sygn. akt III SA/Gd 615/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego.

W uzasadnieniu wydanego wyroku sąd wskazał, że organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że istotne dla ustalenia miejsca zamieszkania i rodziców małoletniego, i samego małoletniego są oświadczenia skarżącego, złożone na potrzeby postępowania o ustalenie opłat za pobyt w placówce opiekuńczo -wychowawczej. W oświadczeniach tych skarżący wskazał, że miejscem zamieszkania jego rodziny są L. (dwa oświadczenia z dnia 18 czerwca 2014 r.). Organ odwoławczy prawidłowo też wskazał, że działania w sprawie prowadziła Policja w K., a postępowanie toczyło się przed Sądem Rejonowym w K., co potwierdza miejsce zamieszkania skarżących i małoletniego K.

Odnosząc się do oceny prawidłowości ustalenia wysokości nałożonej na skarżących opłaty sąd orzekający uznał, że nie budzi ona wątpliwości. Wysokość średniego miesięcznego wydatku na utrzymanie dziecka w placówce [...] została ustalona zarządzeniem Starosty z dnia 27 stycznia 2015 r. nr [...] na kwotę 2.293 zł, wobec czego ustalenie wysokości opłaty w kwocie 2.293 zł od dnia 1 czerwca 2015 r. było prawidłowe. W toku postępowania doszło jednak do zmiany stanu prawnego, gdyż zarządzeniem Starosty z dnia 30 marca 2016 r. nr [...] ustalono opłatę za pobyt w przedmiotowej placówce w wysokości 2.332 zł. Zarządzenie opublikowano w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] z dnia 30 marca 2016 r. (poz. 1261). Akt ten wszedł w życie z dniem 1 kwietnia 2016 r. W tej sytuacji organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części ustalającej wysokość opłaty za miesiące kwiecień i maj 2016 r. i orzekł, że wysokość tej opłaty w tych miesiącach wynosi 2.332 zł. Zmiana stanu prawnego obligowała organ do tego rodzaju działania, tym bardziej, że zmiana wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej była podstawą do zmiany decyzji ostatecznej dotyczącej tej opłaty bez zgody strony (w świetle art. 194 ust. 1a ustawy).

W ocenie sądu orzekającego zarzuty skarżących dotyczące wysokości opłaty zostały ocenione przez organ odwoławczy prawidłowo. Wysokość opłaty nie jest uzależniona od powodów umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Wysokość średnich zarobków przy ustalaniu wysokości opłaty również nie ma znaczenia, bowiem przepisy uchwały Rady Powiatu [...] z dnia 31 marca 2015 r. wydanej na podstawie art. 194 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazują na kryterium dochodowe określone w przepisach ustawy o pomocy społecznej.

Wskazany wyrok uprawomocnił się w dniu 28 listopada 2018 r.

Wcześniej, to jest wnioskiem z dnia 22 marca 2018 r. I. M. i A. K. wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty z dnia 17 czerwca 2015 r. (nr [...]) wskazując na naruszenie prawa polegające na powołaniu błędnej postawy prawnej w decyzji, to jest art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy, który jest podstawą prawną ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce typu rodzinnego, natomiast dziecko zostało skierowane do placówki typu interwencyjnego. Ten błąd nie mógł w ocenie wnioskodawców ulec sprostowaniu.

Decyzją z dnia 26 marca 2019 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 a contrario oraz art. 157 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz art. 194 ust. 1 i 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, z powołaniem się na art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Starosty z dnia 17 czerwca 2015 r. (nr [...]).

W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium wskazało, że z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 615/17 wynika, że opłata została ustalona prawidłowo, także poprzez reformatoryjne orzeczenie organu odwoławczego. Sąd orzekający w tej sprawie nie stwierdził naruszeń prawa materialnego ani procesowego.

Zdaniem Kolegium przywołana we wniosku stron wada decyzji z dnia 17 czerwca 2015 r. polegająca na powołaniu w jej podstawie prawnej art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy zamiast art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy nie nosi charakteru rażącego naruszenia prawa. Z treści uzasadnienia kontrolowanej decyzji wynika bowiem, że przy wydaniu decyzji organ niższej instancji zastosował w rzeczywistości art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy. W ocenie Kolegium nie można wykluczyć, że wskazanie we wstępnej części kontrolowanej decyzji - podstawie prawnej - art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy nastąpiło to w drodze zwykłej, oczywistej omyłki. Oczywista omyłka w decyzji nie stanowi z kolei rażącego naruszenia prawa. Przywołanie prawidłowej podstawy prawnej w decyzji organu odwoławczego sanuje wadę decyzji pierwszej instancji w tym zakresie.

Niezasadny okazał się również zarzut związany z istniejącymi w ocenie stron wadami aktu administracyjnego - skierowania dziecka do placówki interwencyjnej [...] w O. - innego niż kontrolowana decyzja. Kolegium w tym zakresie zauważyło, że stwierdzenie nieważności decyzji jest możliwe, gdy wada wymieniona w art. 156 § 1 k.p.a. tkwi w tej decyzji, a nie w innym akcie administracyjnym poprzedzającym wydanie tej decyzji. Zakwestionowanie poprawności skierowania dziecka do placówki opiekuńczo - wychowawczej nie może zatem skutkować stwierdzeniem nieważności aktu innego, niż to skierowanie. Decyzja o ustaleniu opłaty nie dotyczy zaś kontroli skierowania dziecka do placówki lub umieszczenia go w pieczy zastępczej. Decyzja taka wydawana jest po ustaleniu, czy dziecko faktycznie w placówce przebywa.

Kolegium podniosło, że organowi jest wiadomym z urzędu ze spraw [...] oraz [...], że małoletni K. M. został umieszczony w placówce opiekuńczo - wychowawczej - Pogotowiu Opiekuńczym [...] - na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 8 czerwca 2014 r. Postanowieniu nadano klauzulę wykonalności w dniu wydania orzeczenia. Postanowienie zostało wydane jako udzielenie zabezpieczenia interesom małoletniego syna uczestników postępowania w sprawie prowadzonej z urzędu o ograniczenie władzy rodzicielskiej A. K. i I. M. K. M. trafił do placówki w dniu 6 czerwca 2014 r. na skutek działań interwencyjnych Komendy Powiatowej Policji w K. Po wydaniu orzeczenia sądowego z klauzulą wykonalności Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. wydał skierowanie dziecka do placówki, w której już przebywało od 6 czerwca 2014 r. Tym samym organ niższego stopnia wydając decyzję z dnia 17 czerwca 2015 r. nie miał wątpliwości, że K. M. przebywa w placówce opiekuńczo -wychowawczej na podstawie orzeczenia sądu i skierowania do tej placówki wydanego przez Dyrektora PCPR w K. wykonującego zadanie powiatu w ramach kompetencji ustawowych. Okoliczność pobytu dziecka w stosownej placówce została zatem ustalona prawidłowo.

W ocenie Kolegium kontrolowana decyzja z dnia 17 czerwca 2015 r. z uwzględnieniem zmian dokonanych orzeczeniem reformatoryjnym organu odwoławczego, nie została wydana z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, a tym bardziej z rażącym naruszeniem prawa.

A. K. oraz I. M. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że aby zgodnie z prawem umieścić dziecko w pieczy zastępczej i naliczyć rodzicom dziecka opłaty za koszty pobytu dziecka w placówce należy wydać dwie decyzje: pierwszą - decyzję administracyjną w sprawie umieszczenia dziecka w konkretnej placówce opiekuńczo - wychowawczej, której w sprawie nie podjęto, a następnie drugą decyzję w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce. W świetle powyższego wnosili o stwierdzenie nieważności skierowania nr [...] z dnia 9 czerwca 2014 r. w sprawie umieszczenia małoletniego K. M. w placówce interwencyjnej [...] z dniem 6 czerwca 2014 r. oraz kolejnego skierowania nr [...] z dnia 31 marca 2016 r. w sprawie umieszczenia małoletniego w placówce socjalizacyjnej [...] w K. z dniem 1 kwietnia 2016 r., a następnie uchylenie decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w placówce.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 września 2019 r. (nr [...]) utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia 26 marca 2019 r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium powtórzyło, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak powszechnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych moc prawna orzeczenia oddalającego skargę na decyzję organu administracji publicznej powoduje zamknięcie organowi administracyjnemu drogi do stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu (w uzasadnieniu wskazano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt VII SA/Wa 722/08). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II OSK 311/07) podkreślił z kolei, że sentencja wyroku oddalającego skargę na decyzję administracyjną zawiera wiążącą ocenę prawną braku podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Tym samym mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądowego nie może podważyć organ administracji publicznej prowadząc, po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W rozpatrywanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 19 października 2017 r. nie stwierdził naruszeń przepisów postępowania i naruszeń prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. Skoro więc skarga rodziców małoletniego na decyzję Kolegium z dnia 30 czerwca 2017 r. (nr [...]) została oddalona, to brak jest podstaw do zarzucania decyzji z dnia 17 czerwca 2015 r. nie tylko wadliwości kwalifikowanej określonej w art. 156 § 1 k.p.a., ale i jakiejkolwiek innej wadliwości, o których mowa we wniosku o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji.

Natomiast co do wniosków A. K. oraz I. M. - pozostających poza przedmiotem niniejszego postępowania - dotyczących stwierdzenia nieważności skierowania nr [...] z dnia 9 czerwca 2014 r. w sprawie umieszczenia małoletniego w placówce interwencyjnej [...] w O. z dniem 6 czerwca 2014 r. oraz kolejnego skierowania nr [...] z dnia 31 marca 2016 r. w sprawie umieszczenia małoletniego w placówce socjalizacyjnej [...] w K. z dniem 1 kwietnia 2016 r., Kolegium zwróciło uwagę, że prowadziło już postępowania o stwierdzenie nieważności tych skierowań. Rozpoznane zostały one przez Kolegium postanowieniem z dnia 21 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oraz postanowieniem z dnia 21 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Następnie, w związku ze złożonymi przez wnioskodawców skargami na wydane postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawomocnym wyrokiem z dnia 28 marca 2019 r. (sygn. akt III SA/Gd 102/19) oddalił skargę na postanowienie Kolegium z dnia z dnia 21 stycznia 2019 r. Z kolei prawomocnym wyrokiem z dnia 28 marca 2019 r. (sygn. akt III SA/Gd 101/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na postanowienie Kolegium z dnia 21 stycznia 2019 r.

A. K. i I. M. zaskarżyli decyzję Kolegium z dnia 12 września 2019 r. (nr [...]) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 352 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (dalej w skrócie jako "k.p.c.") poprzez prostowanie i interpretowanie postanowienia o zabezpieczeniu dziecka (sprawa o sygn. akt [...]). Podkreślili, że ani postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 czerwca 2014 r., ani postanowienie tego sądu z dnia 19 lutego 2016 r, nie umieszczało syna w instytucjonalnej pieczy zastępczej, gdyż sąd orzekł tylko o umieszczeniu syna w "placówce". Zgodnie zaś z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W ocenie skarżących nie ma mowy o omyłkowym umieszczeniu dziecka w placówce, skoro Sąd Rejonowy w K. nie prostował swojego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2017 r. wydany sprawie o sygn. akt III SA/Gd 615/17 przesądził o prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji z dnia 17 czerwca 2015 r.

Na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. I. M. podniósł, że Sąd Rejonowy w K. w postanowieniu z dnia 8 czerwca 2014 r. nie orzekł o umieszczeniu syna skarżących w pieczy zastępczej o organy administracji publicznej dokonały nieprawidłowej interpretacji orzeczeń wydanych przez sąd powszechny. W związku z tym wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 17 czerwca 2015 r. zasługiwał na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny (na przykład decyzję administracyjną) z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów i prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Z kolei w myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd stwierdza nieważność decyzji administracyjnej w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a., stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem skargi skarżący uczynili decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 września 2019 r., którą Kolegium utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia 26 marca 2019 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty z dnia 17 czerwca 2015 r. o ustaleniu opłaty za pobyt K. M. w placówce opiekuńczo -wychowawczej w okresie od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 31 maja 2016 r.

Zasadniczą okolicznością dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji jest to, że decyzja Starosty z dnia 17 czerwca 2015 r., częściowo zmieniona przez organ odwoławczy w zakresie wysokości odpłatności decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2017 r. (sygn. akt [...]), była już poddana ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Wyrokiem z dnia 19 października 2017 r. (sygn. akt III SA/Gd 615/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. K. i I. M.

Podkreślenia wymaga, że prawomocne oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2017 r. (sygn. akt [...]) oznacza, że sąd orzekający w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 615/17 za w pełni prawidłową uznał również decyzję organu pierwszej instancji z dnia 17 czerwca 2015 r. (a zatem decyzję stanowiącą przedmiot wniosku o stwierdzenie nieważności z powołaniem się na przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 7 k.p.a., to jest wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo istnienie w obrocie prawnym decyzji zawierającej wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa).

Jak słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w prowadzonym postępowaniu nieważnościowym, wydanie prawomocnego wyroku oddalającego skargę na decyzję administracyjną wyklucza możliwość wzruszenia decyzji w następczym postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie jej nieważności.

Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny kontrolując konkretną decyzję administracyjną musi zatem uwzględniać z urzędu prawidłowość kontrolowanego aktu pod względem przesłanek nieważności określonych w art. 156 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Wskazuje na to między innymi art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jak i art. 60 tej ustawy, który przesądza, że cofnięcie skargi nie jest skuteczne jeśli spowodowałoby utrzymanie w mocy akt lub czynności dotkniętej wadą nieważności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi powoduje, że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego. W orzecznictwie wyrażany jest nadto generalny pogląd, że oddalenie skargi przez sąd administracyjny na niezgodność decyzji z prawem zamyka organowi administracyjnemu drogę do stwierdzenia nieważności decyzji, ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego (zob. w tej materii m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2009 r.; sygn. akt I SA/Wa 346/09; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Próba stwierdzenia nieważności decyzji rozpoznawanej już wcześniej przez sąd (oddalający skargę na niezgodność tej decyzji z prawem) jest w istocie w odniesieniu do rozstrzygnięcia sądowego niedopuszczalną ingerencją w prawomocne orzeczenie sądu. Nie ma przy tym znaczenia, czy prawomocny wyrok wydał wojewódzki sąd administracyjny, czy też Naczelny Sąd Administracyjny.

W granicach sprawy, w której wydana została decyzja Starosty z dnia 17 czerwca 2015 r. (nr [...]) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł już w powoływanym wyżej prawomocnym wyroku z dnia 19 października 2017 r. (sygn. akt III SA/Gd 615/17). Należy tym samym przyjąć, że sąd orzekający badał również wskazaną decyzję pod względem ewentualnych wad kwalifikowanych uzasadniających stwierdzenie jej nieważności (zgodnie z wymogami wskazanych wyżej art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) chociaż nie zostało to wprost wyrażone w uzasadnieniu wydanego wyroku. Sąd administracyjny - co należy podkreślić - nie ma obowiązku aby w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę zawierać ocenę zaskarżonej decyzji pod kątem wszystkich potencjalnych przesłanek uzasadniających stwierdzenie jej nieważności.

Należy ponadto wskazać, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Sąd orzekający obecnie podziela pogląd, że fakt utrzymania w mocy decyzji na skutek oddalenia skargi na nią przez sąd administracyjny zamyka organom administracji legitymowanym do uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego możliwość pozbawienia jej mocy wiążącej, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte są zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego. W konsekwencji badaniu winna podlegać kwestia, czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających przesłankom kwalifikującym do wzruszenia decyzji, wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji. Jeżeli tak, wydany wyrok zamyka organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd, formułując zwrot stosunkowy o zgodności z prawem zakwestionowanej decyzji (zob. w tej materii m.in.: uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09; publ. ONSAiWSA 2010/2/18).

W rozpoznawanej sprawie skarżący, w zakresie przedmiotu postępowania związanego z ustaleniem opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej, we wniosku o stwierdzenie nieważności podnieśli zaistnienie w sprawie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 7 k.p.a.

Analizując treść uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 615/17 uznać należy, że sąd orzekający ówcześnie niezależnie od treści zarzutów zawartych w skardze poddał ocenie, czy decyzja w przedmiocie ustalenia opłaty nie została wydana bez podstawy prawnej względnie z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Sąd nie dopatrzył się takich wad skoro w uzasadnieniu wyroku (zob. s. 7 uzasadnienia) wskazał wprost, że prawidłowość ustalenia wysokości nałożonej opłaty nie budzi jego wątpliwości. Skoro więc we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji powołana została przesłanka, którą sąd administracyjny zobligowany był zbadać z urzędu w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem z dnia 19 października 2017 r., Kolegium wydając decyzje w postępowaniu nieważnościowym nie mogło orzec odmiennie w odniesieniu do okoliczności objętych prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego. Kolegium wskazało przy tym w sposób w pełni zasadny, że zarzucane przez skarżących uchybienie polegające na powołaniu w podstawie prawnej decyzji z dnia 17 czerwca 2015 r. art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy zamiast art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy nie nosi charakteru rażącego naruszenia prawa. Z treści uzasadnienia kontrolowanej decyzji Starosty wynikało bowiem wprost, że przy wydaniu decyzji organ niższej instancji zastosował w rzeczywistości art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Druga z przesłanek uzasadniających w ocenie skarżących stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 17 czerwca 2015 r. w realiach sprawy w ogóle nie mogła być rozważana. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Wada nieważności decyzji z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.) to wada wynikająca z treści przepisu szczególnego. Tylko jeżeli istnieje przepis przewidujący "nieważność z mocy prawa", możliwe jest wyeliminowanie wadliwej decyzji z obrotu prawnego. Musi zatem istnieć przepis materialny w sposób wyraźny przewidujący sankcję nieważności w przypadku określonej wadliwości decyzji administracyjnej. W rozpatrywanym przypadku takiej regulacji nie sposób wskazać.

Skoro zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny prawomocnie oddalił skargę w sprawie dotyczącej decyzji Starosty z dnia 17 czerwca 2015 r. uznać należy, że decyzja ta nie jest wadliwa. Tym bardziej nie można skutecznie twierdzić, że decyzja ta dotknięta jest jakąkolwiek wadą nieważności. Skoro tak przesądził sąd administracyjny Kolegium orzekając w następstwie wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty z dnia 17 czerwca 2015 r. zasadnie uznało się związane tym orzeczeniem.

Odnosząc się z kolei do zarzutów skarżącego podniesionych w toku rozprawy w dniu 9 stycznia 2020 r. jakoby Sąd Rejonowy w K. w postanowieniu z dnia 8 czerwca 2014 r. nie orzekł o umieszczeniu syna skarżących "w pieczy zastępczej" wyjaśnić należy, że stosownie do art. 93 ust. 1 ustawy instytucjonalna piecza zastępcza jest sprawowana w formie m.in. placówki opiekuńczo - wychowawczej (pkt 1), która z kolei - w myśl art. 101 ust. 1 ustawy - może być prowadzona jako placówka opiekuńczo - wychowawcza typu:

1) socjalizacyjnego;

2) interwencyjnego;

3) specjalistyczno - terapeutycznego;

4) rodzinnego.

Zadaniem placówki opiekuńczo - wychowawczej typu interwencyjnego jest doraźna opieka nad dzieckiem w czasie trwania sytuacji kryzysowej, w szczególności placówka jest obowiązana przyjąć dziecko w przypadkach wymagających natychmiastowego zapewnienia dziecku opieki (art. 103 ust. 1 ustawy).

Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sygnalizowana przez skarżącego "rozbieżność" pomiędzy nazwą miejsca umieszczenia małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej, wskazana w postanowieniu Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 czerwca 2014 r. (gdzie mowa jest o pogotowiu opiekuńczym [...]) oraz w skierowaniu Starosty z dnia 9 czerwca 2014 r. (gdzie mowa jest o placówce interwencyjnej [...]) nie może rzutować na prawidłowość decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w takiej placówce. Typem placówki opiekuńczo - wychowawczej są placówki interwencyjne. Wskazanie takiej właśnie placówki w podjętym przez organ skierowaniu, z racji okoliczności sprawy poprzedzających umieszczenie małoletniego i właściwości tego rodzaju placówek, było w pełni uzasadnione i prawidłowe, bez względu na to, że w wydanym postanowieniu sąd powszechny orzekł o umieszczeniu dziecka w "pogotowiu opiekuńczym". Abstrahując od faktu, iż sama lokalizacja i nazwa placówki wskazuje na to, że chodzi o tę samą placówkę, to należy podkreślić, że potocznie placówki opiekuńczo - wychowawcze typu interwencyjnego zwane są również "pogotowiem opiekuńczym" (zob. w tej materii: K. Tryniszewska, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz do art. 101, System Informacji Prawnej LEX). Analogiczny pogląd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyraził w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2019 r. (sygn. akt III SA/Gd 552/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.