Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 245/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, 1a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Banach po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

II SA/Ke [...]

UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] marca 2022 r. znak:[...], po rozpatrzeniu odwołania P. B. od wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy S. decyzji z [...] września 2021 r. odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że wnioskodawczyni P. B. jest siostrą osoby wymagającej opieki - M. P.. Zgodnie z załączonym do akt sprawy orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S.-K., M. P. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to wydano na czas określony do 28 lutego 2022 r. Wskazano, że niepełnosprawność powstała od 33-go roku życia. Ważność tego orzeczenia została przedłużona z mocy prawa. W świetle bowiem art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COV1D-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 374), który wszedł w życie z dniem 8 marca 2020 r., z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W oświadczeniu z 21 marca 2022 r. wnioskodawczyni wskazała, że M. P. w marcu tego roku zgromadził potrzebną dokumentację do wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, który złoży w najbliższych dniach.

Dalej Kolegium zaznaczyło, że w wyroku z 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Na podstawie powyższego wyroku ugruntowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zatem okoliczność, że niepełnosprawność powstała po 18 roku życia, nie wyklucza możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie ma znaczenia wiek, w którym ta niepełnosprawność powstała, lecz istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Jednak przyznanie żądanego świadczenia, zdaniem organu II instancji nie jest możliwe, z tego względu, że w sprawie nie dowiedziono, aby ciążący w pierwszej kolejności na matce - A. P. obowiązek alimentacyjny przeszedł na siostrę niepełnosprawnego.

Organ odwoławczy podkreślił, że A. P. nie była nigdy pozbawiona praw rodzicielskich względem M. P. ani też nie wykazano, aby legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium uznało za bezskuteczny argument, że brak kontaktu uniemożliwia matce wywiązywanie się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnego. Podkreśliło, że w świetle obowiązujących przepisów relacje rodzinne nie mają wpływu na obowiązek alimentacyjny. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że nie ma znaczenia, z jakiego powodu rodzice osoby wymagającej opieki nie mogą jej sprawować. Ponadto ocena możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego musi opierać się na obiektywnych okolicznościach sprawy. Argument strony, że matka nie może wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego względem brata, bo od kilku lat nie utrzymuje kontaktu z rodziną, wpisuje się raczej w subiektywną ocenę sytuacji. Poza sporem pozostaje, że matka płaciła dobrowolnie alimenty. Dopiero od jakiegoś czasu (jak utrzymują członkowie rodziny) przestała pomagać finansowo dzieciom i zerwała relacje rodzinne. W tych okolicznościach organy nie są właściwe do analizowania i oceniania (ewentualnych) sporów rodzinnych, czy też powodów, dla których matka przestała wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego.

Niezależnie od powyższego Kolegium zauważyło, że nie daje wiary wyjaśnieniom odwołującej, że matka nie utrzymywała kontaktów z rodziną. Zwróciło uwagę na brak powództwa przeciwko matce o zasadzenie alimentów. Początkowo uprawnieni nie musieli korzystać ze środków prawnych w celu wyegzekwowania alimentów ponieważ matka płaciła je dobrowolnie. Nie wyjaśnili jednak, dlaczego tego nie uczynili gdy przestała ich wspierać finansowo, do czego cały czas była i jest zobligowana. Zwłaszcza, że zarówno dzieci jak i ich opiekun prawny mieli wiedzę w zakresie możliwości podjęcia kroków prawnych w celu wyegzekwowania od matki środków utrzymania, skoro ich nieżyjący ojciec miał zasądzone alimenty na dzieci.

Następnie organ odwoławczy zaznaczył, że kolejną po matce, osobą zobowiązaną do alimentacji względem M. P., jest jego babka - I. G., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i obecnie ma 75 lat. Zdaniem Kolegium nie może ona być zwolniona z obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnego wnuka, pomimo występującego w orzecznictwie poglądu, że osoba w wieku 75 lat niejako z mocy prawa winna zostać uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą pomocy innych osób w codziennej egzystencji. Organ stwierdził, że gdyby intencją ustawodawcy było wyłączenie z obowiązku alimentacyjnego osoby po 75 roku życia, niezależnie od tego, czy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to doprecyzowałby w tym zakresie obowiązujące przepisy. Ustawodawca tymczasem nie przewidział możliwości zamiennego stosowania zaświadczenia lekarskiego z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto zaniechanie ubiegania się przez I. G. (w tym konkretnym przypadku) o uzyskanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jest również niesprawiedliwe społecznie. Strona bowiem podała, że babcia nie ubiega się o orzeczenie ponieważ nie było jej ono potrzebne do uzyskania np. świadczeń dodatkowych związanych z niepełnosprawnością. Dlaczego zatem i na jakiej podstawie pacjenci ciężko chorzy, chcący uzyskać prawem przewidziane wsparcie społeczne dla osób niepełnosprawnych mają być dzieleni na tych, którzy podejmują trud uzyskania odpowiedniego orzeczenia oraz tych, którzy z tego obowiązku są zwalniani.

Organ II instancji uznał także, że podjęte rozstrzygnięcie w opisanym stanie prawnym i faktycznym, nie narusza zasad sprawiedliwości społecznej. Na potwierdzenie tej tezy Kolegium odwołało się do wyroku NSA z 2 lutego 2022 r., I OSK 1027/21 oraz WSA w Kielcach z 7 lipca 2020 r., II SA/Ke 365/20.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się uchylenia decyzji organu I i II instancji, P. B. zarzuciła naruszenie art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

W uzasadnieniu skargi jej autorka podała, że w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem, zrezygnowała z zatrudnienia, co potwierdza znajdujące się w aktach świadectwo pracy.

Skarżąca zarzuciła, że organ II instancji w sposób lakoniczny uzasadnił decyzję. Podkreśliła, że gdy matka wyjechała w 2005 r., to brat uczył się w technikum, miał skończone 18 lat, w związku z czym sąd rodzinny już nie zajmował w stosunku do niego stanowiska. Ponadto podała, że matka płaciła alimenty dobrowolnie, póki się dzieci nie usamodzielniły. Kolegium nie wzięło także pod uwagę, że choroba uaktywniła się u brata M. w wieku 32 lat, kiedy pracował na kolei jako maszynista. Był osobą czynną zawodowo. Z kolei jeśli chodzi o babcię, to organ odwoławczy otrzymał dokumentację medyczną wskazującą, że babcia sama wymaga pomocy ze strony osób drugich. Ma zaburzenia pamięci świeżej, pozostaje pod kontrolą poradni neurologicznej w K.. Chorobami współistniejącymi są: zwyrodnienie stawów, nadczynność tarczycy, zaćma.

Skarżąca wskazała, że Kolegium uzasadnia, że gdyby intencją ustawodawcy było wyłączenie obowiązku alimentacyjnego po 75 roku życia, to taki zapis znalazłby się w ustawie. Wnosząca skargę stwierdziła, że zgodnie z aktualną teorią wykładni prawa, nie istnieje czyste, abstrakcyjne znaczenie przepisu, które mogłoby być przyjęte bez jakichkolwiek zabiegów interpretacyjnych. Nawet pozornie proste przepisy wymagają bowiem dokonywania pewnych założeń i przyjmowania pewnych definicji i konkretnego rozumienia słów i kontekstów. Zastosowanie przez organ II instancji wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnych akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne i niesprawiedliwe. Dlatego też sytuacja prawna w niniejszej sprawie uzasadniała konieczność kreatywnej wykładni przepisów. Zasada wykładni językowej nie może prowadzić do wniosku, że interpretatorowi wolno jest w każdych okolicznościach ignorować wykładnię systemową czy funkcjonalną, gdy weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowoadminstracyjnej pod względem legalności, przeprowadzonej w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. 2022.329 ze zm.), dalej P.p.s.a., była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] i Gminy odmawiającą skarżącej P. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem M. P..

Świadczenie, którego skarżąca się domagała – zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Niesporne było w niniejszej sprawie, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad swoim bratem M. P. legitymującym się – w związku z przedłużeniem ważności posiadanego przez niego orzeczenia na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 t.j.) - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie przez organ II instancji, że żyje matka osoby wymagającej opieki - A. P., która nie została pozbawiona praw rodzicielskich wobec niepełnosprawnego syna M. , jej władza nie została ograniczona, nie jest małoletnia, ani też w sprawie nie wykazano, aby legitymowała się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ponadto żyje babcia niepełnosprawnego M. P. – I. G., której obowiązek alimentacyjny również wyprzedza taki obowiązek skarżącej, bo choć babcia ta ma 75 lat, to nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zgodnie z jednym z wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądów, który Kolegium podziela, z obowiązku alimentacyjnego można zwolnić tylko zobowiązanego, który legitymuje się takim orzeczeniem, nawet jeśli ukończył już 75 lat. W konsekwencji organ uznał, że w sprawie nie dowiedziono, aby obowiązek alimentacyjny ciążący w pierwszej kolejności na matce niepełnosprawnego M. P., a w następnej kolejności na jego babci A. P., warunkujący w okolicznościach sprawy możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, rzeczywiście przeszedł na skarżącą siostrę niepełnosprawnego – P. B..

Powyższe ustalenia organ II instancji oparł między innymi na wywiadach środowiskowych, pisemnym oświadczeniu I. G. z 21 września 2021 r. (k. 57 akt administracyjnych), piśmie P. B. z 8 września 2021 r. i jej pisemnym oświadczeniu złożonym w dniu 21 marca 2022 r. (k. 83 akt organu I instancji) oraz na domniemaniach faktycznych wywiedzionych z jej oświadczeń. W szczególności organ stwierdził, że "Kolegium Odwoławcze nie daje wiary wyjaśnieniom odwołującej, jakoby matka nie utrzymywała kontaktów z rodziną" oraz że "brak pozwu o alimenty przeciwko matce (we wcześniejszych latach, jak i obecnie) może świadczyć o poprawnych relacjach rodzinnych". Ponadto organ przyjął, że "z akt sprawy nie wynika, aby A. P. posiadała znaczny stopień niepełnosprawności".

Z takimi ustaleniami i poglądami nie można się zgodzić z następujących powodów.

W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Następnie organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonuje oceny czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), czemu daje wyraz w uzasadnieniu podjętej decyzji kończącej sprawę, które powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.).

Zdaniem Sądu organy obu instancji - wbrew obowiązkom wynikającym z powyższych przepisów nie podjęły niezbędnych czynności dowodowych, w wyniku czego nie dokonały wystarczających ustaleń w sprawie dla dokonania właściwej oceny przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim noszą znamiona całkowitej dowolności twierdzenia Kolegium, że brak pozwu o alimenty przeciwko matce A. P. ma świadczyć o poprawnych relacjach rodzinnych. Dowolne jest też podanie w wątpliwość braku wiedzy stron na temat miejsca zamieszkania A. P. w [...] oraz faktu nieutrzymywania przez nią kontaktów z rodziną.

Tego rodzaju ustaleń nie sposób wywodzić jedynie z tego, że w nieustalonej dacie A. P. zaprzestała dobrowolnego finansowego wspierania swojego syna M. oraz, że nie wniósł on przeciwko niej pozwu o alimenty, choć od zmarłego 13 listopada 2018 r. ojca alimenty były zasądzone. Podobnie również należy ocenić jako dowolne twierdzenie organu dotyczące braku wiedzy o miejscu zamieszkania matki strony. W przypadku podważania przez organ złożonego przez skarżącą oświadczenia takiej treści, organ administracji powinien był zgromadzić na taką okoliczność stosowne dowody, które dopiero mogłyby pozwolić na odmienne ustalenie, niż wskazywane przez samą stronę. Takie dowody musiałyby jednak dotyczyć ustalenia miejsca zamieszkania A. P., jej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, majątkowej i dochodowej oraz relacji z jej dziećmi i matką, a także tego, czy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie było natomiast wystarczające poprzestanie na twierdzeniu, że okoliczności tej nie udało się zweryfikować, mimo że nie wykorzystano wszystkich możliwości dotarcia do tego rodzaju informacji. Nie doszło również w sprawie do przesłuchania w charakterze świadka babci skarżącej - M. G., gdyż organy poprzestały na przyjęciu jej pisemnego oświadczenia (k. 57 akt administracyjnych). Należy zauważyć, że taki sposób gromadzenia dowodów i czynienia na ich podstawie wiążących dla sprawy ustaleń, choć dopuszczalny (art. 75 § 1 i 2 K.p.a.), nie zawsze jest wystarczający. Uniemożliwia bowiem zadanie świadkowi, czy stronie dodatkowych pytań oraz ocenienia treści i sposobu odpowiedzi na nie.

Sąd zauważa również, że zgodnie z art. 86 K.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. W okolicznościach niniejszej sprawy organy naruszyły wskazane przepisy nie podejmując próby przesłuchania wskazanych świadków oraz przesłuchania strony w trybie art. 86 K.p.a.

Nie można też zgodzić się z twierdzeniem, że brak wystąpienia o alimenty przeciwko matce osoby niepełnosprawnej dyskwalifikuje możliwość uznania jej za osobę, która w myśl art. 132 k.r.o. nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu lub od której uzyskanie na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Odnosząc się do zaprezentowanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dwóch poglądów na temat wykładni przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r., Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wielokrotnie już wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym przesłanki wskazane w przywołanym przepisie art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (por. wyroki NSA z: 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, 12 maja 2017 r., I OSK 328/16, 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17). W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359; dalej jako k.r.o.). Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Błędna jest zatem wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., która wyklucza siostrę osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki, z kręgu osób upoważnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku, gdy jej wstępni nie mogą wykonywać opieki z powodu złego stanu zdrowia, lecz nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie znajdują się w takiej sytuacji życiowej, że nie mają możliwości dotarcia do miejsca zamieszkania osoby, nad którą powinna być sprawowana opieka i nie są w stanie z tego powodu wywiązać się z ciążącego na nich obowiązku opieki nad wymagającym tego członkiem rodziny w miejscu jego zamieszkania (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., I OSK 1974/20). Formalistyczna i tylko literalna wykładnia omawianych przepisów w okolicznościach rozpoznawanej sprawy mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Sąd nie podziela przy tym zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądu dotyczącego literalnej wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sprowadzającego się do twierdzenia, że niespełnienie przez rodzica osoby wymagającej opieki przesłanki legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej niż wstępni kolejności (np. rodzeństwo), świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zauważa, że wątpliwość co do tego, czy brak takiego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dyskwalifikuje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej niż wstępni kolejności (np. rodzeństwu), została dostrzeżona w doktrynie i w orzecznictwie sądów administracyjnych i zaowocowała wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich z 6 kwietnia 2022 r., przekazanym NSA w sprawie I OPS 2/22. Zgodnie z tym wnioskiem NSA ma rozstrzygnąć, czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej u.o.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia.

Podzielając pogląd odmienny, niż zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trzeba zauważyć, że wymaga on poczynienia przez organy dalszych ustaleń w celu oceny, czy istotnie matka M. P. nie spełnia określonych w art. 132 kro przesłanek aktualizujących obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności do alimentacji, w tym dalszej wstępnej osoby wymagającej opieki i jej rodzeństwa. Jeżeli natomiast organ nie będzie w stanie zgromadzić na takie okoliczności innych dowodów, to będzie miał obowiązek ocenić dowody zgromadzone w sprawie. Nie będzie mógł przy tym oprzeć rozstrzygnięcia na ustaleniach odmiennych, niż wynikają ze zgromadzonych dowodów, stosując domniemania faktyczne mające umożliwiać odmówienie wiarygodności twierdzeniom strony i oświadczeniom świadków.

Reasumując powyższe wywody należy stwierdzić, że w okolicznościach niniejszej sprawy rozstrzygnięcie o świadczeniu pielęgnacyjnym powinno uwzględniać, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje siostra osoby niepełnosprawnej (por. wyroki NSA z: 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18, 21 czerwca 2017 r. I OSK 829/16). Wobec tego również w tym zakresie organy powinny były ukierunkować swoje czynności wyjaśniające, czego jednak w sprawie zaniechały.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 17a ust. 1 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co uzasadniało - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. - uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy związane będą oceną prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu oraz uzupełnią materiał dowodowy zgodnie z powyższymi wskazaniami.