Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 799/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1, art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1341
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Inne z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę


UZASADNIENIE

We wniosku o przyznanie płatności na rok 2019 S. K. (dalej także Skarżący) ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 4,40 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) oraz płatności związanej do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, wskutek uchylenia decyzji przez organ odwoławczy, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w A. K. decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanych płatności oraz nałożył karę administracyjną w stosunku do: jednolitej płatności obszarowej (JPO) w wysokości [...] zł, płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) w wysokości [...] zł oraz płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno w wysokości [...] zł.

W złożonym odwołaniu Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego wnosząc o jej uchylenie i rozstrzygnięcie przez organ II instancji, względnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Strona nie zgodziła się z ustaleniami będącymi podstawą wydania decyzji, podkreślając, że materiał dowodowy nie został prawidłowo przeprowadzony, gdyż kontrola była nierzetelna. Zdaniem Skarżącego błąd w ustaleniach faktycznych kontroli spowodował to, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR bazował na zdjęciach przedstawionych przez firmę zewnętrzną, ale on jako właściciel nie został zapoznany z czasem i miejscem dokonania fotografii (współrzędne geograficzne i GPS), ani też nie przedstawiono legalizacji urządzenia przez stosowny urząd. W związku z powyższym strona wskazała na bezpodstawność nałożonej sankcji oraz wnosi o uwzględnienie odwołania.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1341 z póżn.zm.) – dalej: "ustawa o płatnościach", rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., s. 48 z późn. zm.), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.Urz. UE L 347 z dnia 20.12.2013 r., s. 549, z późn. zm.) oraz rozporządzenia wykonawczego komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz. UE L z dnia 31 lipca 2014 r.) - mających zastosowanie w sprawie.

Organ podkreślił, że w postępowaniu odwoławczym, w ramach weryfikacji zasadności zarzutów sformułowanych w odwołaniu Wykonawca Kontroli [...] oraz Biuro Kontroli na Miejscu poddało szczegółowej analizie i ocenie wyniki przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2019 r. (data wizytacji terenowej) kontroli na miejscu metodą inspekcji terenowej (kontrola FOTO), w zakresie kwalifikowalności powierzchni. W wyniku analizy wykonanej dokumentacji Wykonawca Kontroli oraz Biuro Kontroli na Miejscu podtrzymali wyniki przeprowadzonej kontroli, która na działce [...] nie stwierdziła uprawy łubinu białego, a jedynie grunty nieużytkowane rolniczo porośnięte nawłocią, która jest chwastem wieloletnim. Organ podkreślił, że dowodom w postaci protokołu z kontroli na miejscu - z racji przeprowadzania kontroli przez podmioty wyspecjalizowane (dysponujące odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi) i bezstronne - należy przypisać przymiot wiarygodności. Uzasadniając rozstrzygniecie zawarte w decyzji I instancji organ zobrazował za pomocą szkiców oraz zilustrował za pomocą zdjęć obszar wykluczony z płatności.

W ocenie organu odwoławczego, ponowna analiza dokumentacji pokontrolnej potwierdza, iż prawidłowo zastosowano kod DR18 i stwierdzono nieużytkowanie rolnicze gruntu od 2 lat. Ponadto w odpowiedzi na zarzuty strony, co do braku zapoznania jej z czasem i miejscem dokonania fotografii (współrzędne geograficzne i GPS) oraz brakiem przedstawienia legalizacji urządzenia przez stosowny urząd wskazać należy, iż w raporcie nr [...] w sekcji XII.04 "Nazwa i model odbiornika GNSS" widnieje zapis "Garmin GPSMap 60CX". Powyższy odbiornik GNSS poddany został testom walidacji i uznany został jako instrument kwalifikujący się do stosowania w procesie kontroli. Wykonawca kontroli podkreślił również, że dokumentacja fotograficzna wykonana została zgodnie z Instrukcją realizacji kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni. Ponadto Biuro Kontroli na Miejscu dokonało analizy obrazu ortofotomapy deklarowanej działki, dostępnej na portalu Google Earth i wykazało, iż na ortofotomapie z 2018 r. i 2019 r. widoczna jest sieć dróg pokrywających sporną działkę, powstałych w wyniku przejazdu samochodów do słupa energetycznego, ambon oraz miejsc wędkowania. Jak zasadnie wskazało Biuro Kontroli na Miejscu (BKM), w przypadku utrzymania działki w dobrej kulturze rolnej i wykonywania zabiegów agrotechnicznych drogi te nie istniałyby na uprawianym polu.

Odnośnie do wskazanej w odwołaniu klęski suszy organ podkreślił, że organ pierwszej instancji wyczerpująco zbadał całość zgromadzonego materiału dowodowego oraz wszelkie zaistniałe okoliczności faktyczne. Szczegółowo przeanalizowany został raport z kontroli na miejscu, wezwano i przesłuchano w charakterze świadków członków komisji sporządzającej protokół nr [...] z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego, stwierdzający wystąpienie szkód powstałych w wyniku wystąpienia suszy w gospodarstwie rolnym Skarżącego, jak również dokonano analizy pojęcia siły wyższej i ustalenie czy zaistniała w gospodarstwie strony sytuacja miała znamiona wystąpienia siły wyższej i czy zostały spełnione przesłanki określające jej wstąpienie. Zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia Nr [...] przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Zwrócić uwagę należy, że obowiązek informowania ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, jak również o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności objętych wnioskiem, wynika już z samej treści wniosku - część IX - Oświadczenia i zobowiązania. Skarżący, ubiegając się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019, potwierdza zatem znajomość zasad przyznawania płatności i pod groźbą odpowiedzialności karnej złożył wymagane oświadczenia jako zgodne ze stanem faktycznym. W każdym przypadku to producent rolny ponosi pełną odpowiedzialność za treść merytoryczną złożonego wniosku, w tym także za skutki zgłoszenia danych niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy.

W złożonej do tut. Sądu skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił nierzetelne przeprowadzenie kontroli na miejscu na zgłoszonych do płatności gruntach - w szczególności przeprowadzenie kontroli na działkach wyłączonych z uprawy i nie zgłoszonych do płatności, a przez to wadliwe ustalenia co do stan faktycznego sprawy. Nieuwzględnienie przez organ protokołu komisji ds. szacowania szkód w uprawach, jak też wyjaśnień członków tej komisji składanych w toku postępowania wyjaśniającego przed organem I instancji. Ponadto Skarżący zarzuca organom obu instancji wybiórczym posłużeniem się materiału dowodowego wyłącznie na niekorzyść Skarżącego. W uzasadnieniu skargi Skarżący podał, że zgłosił do płatności jedynie 4,40 ha z uwagi na to, że pozostały obszar nie nadawał się użytku, nadto zgłoszone grunty znajdują się na obszarze Natura 2000, a zatem nie można stosować agresywnych środków chemicznych. Ponadto prowadzenie uprawy łubinu potwierdziła kontrola komisja ds. szacowania szkód, co zostało uwidocznione w protokole komisji, jak również potwierdziła część członków tej komisji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19"). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] lutego 2022 r. (k. 30 akt sądowych). Wcześniej Skarżący został poinformowany także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma. Wobec tego, że tylko Skarżący wyraził wolę uczestnictwa w rozprawie zdalnej, to nie było podstaw do odstąpienia od skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest ocena legalności decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika BP w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019. W odniesieniu do takiego przedmiotu sprawy dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji musi być przeprowadzona z uwzględnieniem obowiązującego modelu postępowania administracyjnego w sprawach o przyznanie tego rodzaju płatności.

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie wszczynane jest przez złożenie wniosku o przyznanie pomocy finansowej przez producenta rolnego. Wniosek zawiera deklarację (oświadczenie) wnioskodawcy co do posiadania zgłoszonych do płatności działek rolnych i co do określenia sposobu ich rolniczego wykorzystania (tj. prowadzenia na nich działalności rolniczej). W sprawach omawianych płatności znajduje zastosowanie ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W myśl art. 3 ust. 2 ustawy, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przy czym przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) nie stosuje się. Z kolei zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W świetle przytoczonych przepisów stwierdzić należy, że ustawa o płatnościach zawiera szczególną, w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej – wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. – nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a.

Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy (tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie. Pogląd taki, ukształtowany w orzecznictwie na gruncie ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164) przykładowo wyrok NSA z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1729/14, wyrok NSA z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 420/13, wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2078/13, wyrok NSA z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 98/14 (publ. CBOSA) – ze względu na tożsamość regulacji – pozostaje aktualny również pod rządami obecnej ustawy. W konsekwencji, to na Skarżącym jako beneficjencie pomocy w toku postępowania przez organami ARiMR spoczywał procesowy obowiązek wykazania, iż działalność rolnicza prowadzona jest przez niego na całej zadeklarowanej do płatności powierzchni.

Odnosząc powyższe uwagi do podniesionych w skardze zarzutów trzeba zatem stwierdzić, że prawidłowość działań organów należy poddać ocenie pod kątem zastosowania się do wymogów wynikających z przywołanej regulacji ustawy o płatnościach, tj. skontrolować, czy w świetle przepisów regulujących przyznawanie wsparcia bezpośredniego organy właściwie dokonały weryfikacji danych, które zawarł w swoim wniosku Skarżący.

Szczegółowe warunki przyznawania płatności do gruntów rolnych zostały uregulowane w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach. Stosownie do jego treści, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz

2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.

W myśl ust. 2, pomimo niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, płatności bezpośrednie są przyznawane, jeżeli:

1) rolnik spełnia warunki do przyznania płatności związanych do zwierząt i złożył wniosek o przyznanie tych płatności oraz

2) łączna kwota płatności bezpośrednich, przed zastosowaniem art. 63 rozporządzenia nr 1306/2013, wynosi co najmniej równowartość w złotych kwoty 200 euro.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach, jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:

1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013;

2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;

3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;

4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W myśl art. 15 ust. 1 ustawy o płatnościach płatności związane do powierzchni upraw przysługują do uprawy w plonie głównym roślin strączkowych na ziarno, roślin pastewnych, ziemniaków skrobiowych, buraków cukrowych, pomidorów, chmielu, truskawek, lnu lub konopi włóknistych. Natomiast stosownie do art. 19 ust. 1 powołanej ustawy wysokość płatności:

1) obszarowej w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni,

2) do zwierząt w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn liczby zwierząt zatwierdzonych do danej płatności i stawki tej płatności na 1 sztukę

– po uwzględnieniu art. 8 ust. 1,3 i 4 rozporządzenia nr 1307/2013 oraz zmniejszeń, wykluczeń lub pozostałych kar administracyjnych wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności, a w przypadku jednolitej płatności obszarowej – po uwzględnieniu dodatkowo zmniejszeń, o których mowa w art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013, z zastosowaniem współczynnika redukcji wynoszącego 100%.

Ponadto należy zauważyć, że kontrole (w tym na miejscu) prowadzone są na warunkach i zasadach wynikających z: rozporządzenia 1306/2013, rozporządzenia wykonawczego nr 809/2014 do rozporządzenia 1306/2013 oraz ustawy o płatnościach. Ustawa o płatnościach, jak i rozporządzenie numer 1306/2013 przewidują możliwość przeprowadzenia kontroli w gospodarstwie rolnika. Stosownie do art. 58 ust. 2 rozporządzenia, państwa członkowskie ustanawiają skuteczne systemy zarządzania i kontroli w celu zapewnienia zgodności z prawodawstwem regulującym unijne systemy wsparcia, zmierzające do zminimalizowania ryzyka strat finansowych dla Unii. O ile nie przewidziano inaczej, system kontroli ustanowiony przez państwa członkowskie zgodnie z art. 58 ust. 2 obejmuje systematyczne kontrole administracyjne wszystkich wniosków o przyznanie pomocy oraz wniosków o płatność. System ten jest uzupełniany o kontrole na miejscu (art. 59 ust. 1 rozporządzenia). Zgodnie z art. 59 rozporządzenia, państwa członkowskie, za pomocą agencji płatniczych lub podmiotów przez nie upoważnionych do działania w ich imieniu, przeprowadzają kontrole administracyjne dotyczące wniosków o przyznanie pomocy w celu weryfikacji kryteriów kwalifikowalności do otrzymania pomocy. Kontrole te uzupełniane są przez kontrole na miejscu (art. 74 ust. 1 rozporządzenia). Na gruncie prawa krajowego przepis art. 36 ustawy o płatnościach przewiduje, że Agencja przeprowadza kontrole administracyjne i na miejscu w zakresie płatności bezpośrednich, określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w tym kontrole w ramach wzajemnej zgodności wymogów lub norm, chyba że ustawa stanowi inaczej. Weryfikacja powierzchni zadeklarowanej przez rolnika jako użytkowana rolniczo następuje przy pomocy systemu informacji geograficznej określonym w art. 70 rozporządzenia (WE) nr 1306/2013. W tym miejscu należy także zacytować treść przepisu art. 37 ust. 4 ustawy o płatnościach. Zgodnie z treścią tego przepisu, czynności kontrolne mogą być wykonywane podczas nieobecności rolnika także wówczas, gdy rolnik został zawiadomiony o kontroli zgodnie z art. 25 rozporządzenia nr 809/2014. Z kolei jak stanowi ust. 7 tego artykułu, w przypadku, gdy rolnik nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w raporcie, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia na piśmie co do ustaleń w nim zawartych dyrektorowi oddziału regionalnego Agencji, w terminie 14 dni od dnia doręczenia raportu, chyba że bezpośrednio po zakończeniu kontroli rolnik, który był obecny podczas kontroli, zgłosił umotywowane zastrzeżenia co do ustaleń zawartych w raporcie osobie, która go sporządziła.

Jako punkt wyjścia dla dalszych rozważań Sądu, należy przyjąć, że za rzetelność danych zawartych we wniosku odpowiada rolnik. Problematyka dotycząca wypełnienia przez rolnika wniosku o płatność na podstawie dostarczonych mu danych przez organy ARiMR (materiałów graficznych) była już wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i jak wyjaśniono w wyroku NSA z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 1369/17 (publ. CBOSA): "przekazane dane dotyczące maksymalnej powierzchni kwalifikowanej do płatności (PEG) muszą podlegać weryfikacji przez rolnika. To rolnik bowiem składa wniosek i wskazuje działki na których będzie prowadził określonego rodzaju działalność. Stąd też informacja ta nie ma charakteru bezwzględnie wiążącego w takim sensie, że stanowi gwarancję przyznania płatności do tej powierzchni, gdyż generowana jest na podstawie danych zawartych w systemie LPIS/GIS w określonym czasie. Przy czym dane z kart mogą nie odpowiadać stanowi rzeczywistemu w terenie, zwłaszcza jeśli, na działkach rolnych znajdują się tereny wykluczone, które w sposób naturalny mogą się powiększać (np. sukcesja naturalna lasów), jak i zmniejszać poprzez podejmowane przez rolników działania agrotechniczne. W związku z tym obszary działek do których przyznawane są płatności mogą ulegać zmianom w poszczególnych latach. Pamiętać należy, że organy ARiMR na podstawie przeprowadzonych kontroli mają prawo i obowiązek zweryfikować przekazane przez rolnika informacje z wniosku, w taki sposób, aby wnioskowane przez rolnika płatności nie zostały przyznane do gruntów, które nie są objęte systemem LIPS/GIS i nie kwalifikują się do płatności. Taka sytuacja prowadziłaby bowiem do naruszenia unijnych zasad przyznawania płatności." Rolnik ma zatem obowiązek dokonania dokładnej weryfikacji stanu działek zgłaszanych do płatności w danym konkretnym roku, z uwzględnieniem faktycznie istniejącego w nim stanu użytkowania na gruncie. Konsekwentnie, obowiązkiem rolnika jest deklarowanie powierzchni faktycznej, odpowiadającej normom kwalifikującym go do przyznania płatności.

Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Sądu organ prawidłowo wyjaśnił kwestie dotyczące wniosku składanego przez rolnika i deklarowanych w nim powierzchni do płatności. Zasadnie wskazał również na uprawnienia w zakresie dokonywania kontroli na miejscu. Słusznie wyjaśnił, że proces weryfikacji powierzchni kwalifikujących się do płatności odbywa się także w wyniku dokonywanych kontroli na miejscu w terenie, co w niniejszej sprawie polegało na przeprowadzeniu wywiadu terenowego i pomiarów terenowych urządzeniami pomiarowymi GPS spełniającymi wymagane standardy, a czynności kontrolne zostały przeprowadzone przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia. Z akt sprawy wynika, że w związku z wnioskiem Skarżącego do płatności na 2019 r., w dniu [...] sierpnia 2019 r. w gospodarstwie strony przeprowadzono kontrolę terenową w zakresie kwalifikowalności powierzchni. Wyniki kontroli zostały utrwalone w protokole kontroli. Kopię raportu z kontroli doręczono Skarżącemu, który poinformowany o możliwości wniesienia zastrzeżeń do poczynionych ustaleń, takich zastrzeżeń nie wniósł. W toku kontroli stwierdzono, że zgodnie z wnioskiem o płatność, na działce ewidencyjnej nr [...] na powierzchni 4,40 ha (działce rolnej A z uprawą JPO oraz działkami podrzędnymi [...] zadeklarowanymi do płatności związanej do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno) winna być prowadzona uprawa łubinu wąskolistnego. Tymczasem, jak wykazała przeprowadzona kontrola, na całej tej działce została zaniechana działalność rolnicza, tj. działka ta była w całości nieużytkowana rolniczo od 2 lat - przypisany kod nieprawidłowości DR 18. Powyższe było przyczyną wykluczenia z płatności działkę rolną [...] zadeklarowaną do płatności, na powierzchni 4,40 ha. W protokole wskazano również kody pokontrolne: DR50 - granice uprawy wykraczają poza granice działek referencyjnych zadeklarowanych we wniosku oraz DR52 i DR53 — stwierdzono powiększenie/zmniejszenie zasięgu pola zagospodarowania. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustalenia zawarte w raporcie z kontroli zostały poddane weryfikacji przez Biuro Kontroli na Miejscu (BKM). W ramach tej weryfikacji w oparciu o analizę obrazu ortofotomapy deklarowanej działki, dostępnej na portalu Google Earth i wykazano, że na ortofotomapie z 2018 r. i 2019 r. widoczna jest sieć dróg pokrywających sporną działkę, powstałych w wyniku przejazdu samochodów do słupa energetycznego, ambon oraz miejsc wędkowania. Jak zasadnie zauważyło BKM, w przypadku utrzymania działki w dobrej kulturze rolnej i wykonywania zabiegów agrotechnicznych drogi te nie istniałyby na uprawianym polu.

Odnosząc się do kwestii wystąpienia w gospodarstwie rolnym Skarżącego klęski suszy w 2019 r. należy wskazać, że przedłożył on organowi protokół nr [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego. W tym protokole Komisja ds. oszacowania szkód powołana przez Wojewodę [...] w dniu [...] lipca 2019 r. ustaliła, że w gospodarstwie rolnym Skarżącego o powierzchni 4,40 ha powstały szkody w wyniku suszy, przy czym straty plonu w uprawie łubinu słodkiego wyniosły 85%.

Organ pierwszej instancji przesłuchał członków tej Komisji i uznał, że jej ustalenia co do zakresu i wysokości szkód spowodowanych suszą w gospodarstwie rolnym Skarżącego są niewiarygodne. Z jednej strony z treści protokołu wynika, że uprawa w 15% została zachowana z drugiej zaś sporządzona dokumentacja fotograficzna znajdująca się w aktach sprawy nie potwierdza takiego stanu. Wręcz przeciwnie – stwierdzono, że badany w toku kontroli obszar okazał się nieużytkiem porośniętym wieloletnimi chwastami. Organy wskazały przy tym, że płatność związana do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno przysługuje do powierzchni uprawy m.in. łubinu wąskolistnego, jeżeli dokonano zbioru ziarna (por. art. 15 ust. 2a ustawy o płatnościach).

W ocenie Sądu taka ocena, której dokonały organy jest prawidłowa. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że organy prawidłowo zidentyfikowały obszar objęty wnioskiem o przyznanie płatności i przeprowadziły kontrolę zgłoszonej powierzchni upraw. Do takiego wniosku prowadzi porównanie obszaru podanego przez Skarżącego we wniosku, na którym miała być prowadzona uprawa łubinu wąskolistnego z terenem objętym kontrolą oznaczonym w decyzjach organów obu instancji. Sporządzona dokumentacja fotograficzna wykazała, że deklarowana działka [...] jest porośnięta nawłocią, która jest chwastem wieloletnim występującym naturalnie na terenach takich jak kontrolowana działka. Jednocześnie dokumentacja ta nie wykazała uprawy łubinu wąskolistnego. Oznaczenia miejsc, z których wykonywano fotografie również wynika, że obejmują one obszar zgłoszony we wniosku o przyznanie płatności (por. szkic – k. 140v. akt admin.). Organ odwoławczy wprawdzie zgodził się, że na znacznych obszarach kraju w 2019 r. doszło do wystąpienia klęski suszy, jednakże w ustalonych w sprawie okolicznościach jednoznacznie stwierdził, że na deklarowanej działce rolnej [...] (działka ewidencyjna nr [...]) brak było, zadeklarowanej we wniosku pomocowym, uprawy łubinu wąskolistnego. Organy wskazały, że susza jako działanie siły wyższej jest zjawiskiem, którego skutki w uprawach objawiają się słabym wzrostem roślin, słabszym lub brakiem krzewienia, zaś w skrajnych przypadkach całkowitym zaschnięciem roślin. W toku kontroli nie stwierdzono żadnych roślin łubinu. Jak zasadnie wskazał organ nawet w przypadku wystąpienia suszy powinny pozostać chociaż pojedyncze zaschnięte rośliny łubinu, czego nie stwierdzono. Organ wziął pod uwagę, że w zeznaniach dwojga przesłuchanych świadków potwierdzono prawidłowość ustaleń Komisji co do 15 % zachowanych upraw, jednak przyjął że były one niewiarygodne w świetle zgromadzonego pozostałego materiału dowodowego. Należy zdaniem Sądu zwrócić uwagę, że zeznania te nie były też spójne. Świadek J. L. z jednej strony stwierdził, że Komisja posługując się "metodą wzrokową" stwierdziła 85% strat, zaś w innym miejscu podał, że "praktycznie nie było łubinu i dlatego napisaliśmy 85%. Mogliśmy napisać 100%, ale to jest niemożliwe. Ja nie widziałem łubinu". Stwierdził on także, że zabiegi agrotechniczne "na przestrzeni choć z 3 lata wcześniej byłyby stosowane może by i choć trochę zniwelowały chwasty" nawet w trudnym terenie, nie będąc w stanie jednak ocenić poprawności prowadzenia przez Skarżącego uprawy łubinu w świetle zasad prawidłowej agrotechniki, gdyż nigdy tego nie nadzorował. Ponadto świadkowie J. L. oraz K. W. stwierdzili, że na innych działkach zachwaszczenie raczej nie było takie jak na badanej działce Skarżącego.

Jak słusznie wskazał organ odwoławczy zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ w ciągu 15 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Obowiązek informowania ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, jak również o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności objętych wnioskiem, wynika już z samej treści wniosku - część IX - Oświadczenia i zobowiązania. Skarżący załączył protokół nr [...] z oszacowania szkód z dnia [...] sierpnia 2019 r. do odwołania z dnia [...] marca 2020 r.

W ocenie Sądu Skarżący nie sprostał ciążącym na nim obowiązkom dowodzenia i nie zakwestionował skutecznie ustaleń organu w powyższym zakresie. Organ w decyzji odniósł się i omówił wszystkie przyjęte przez siebie ustalenia. W szczególności odniesiono się do zastrzeżeń Skarżącego z odwołania z powołaniem się na zgromadzone w toku postępowania dowody w tym zdjęcia i obrazy ortofotomapy.

Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

T. Wójcik J. Szulc U. Wiśniewska