Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 2689/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA del. Wiesław Morys (spr.) Sędziowie NSA del. Szczepan Prax Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant st. sekr. sąd. Urszula Smykała po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2004 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może ona być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r., na podstawie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił B. C. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez b. Zarząd Wojewódzki ZboWiD w K. decyzją z dnia [...]r. z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej. Organ ten ustalił, iż jako działalność kombatancką przyjęto wówczas pełnienie służby w Wojsku Polskim po roku 1952. Wszak w tym okresie kombatant nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art.1 ust.2 pkt 6 cytowanej ustawy. Dlatego, z braku innego tytułu znanego tej ustawie, uznając, iż wyłącznym powodem dotychczasowych uprawnień kombatanckich B. C. jest wspomniany udział w utrwalaniu władzy ludowej, orzekł jak w osnowie decyzji.

Wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, eksponującego fakt powołania do wojska w wyniku poboru oraz działalność w ramach Armii Krajowej, organ nie uwzględnił, gdyż podzielił poprzednie ustalenia i rozważania, zaś co do tej ostatniej kwestii doszedł do przekonania, iż nie ma ona znaczenia skoro termin do składania nowych wniosków minął. Dlatego decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.

Na skutek skargi B. C. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 maja 2003 r., do sygn. akt II SA/Ka 1675/01, uchylił decyzję z dnia [...]r.. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, iż rzeczą organu było wyjaśnienie i rozważenie sprawy w kierunkach podanych przez skarżącego, gdyż dotycząc uprawnień kombatanckich miały one wpływ na wynik sprawy o ich pozbawienie. W tym zakresie podzielił pogląd, wedle którego w tego rodzaju sprawach należy badać również okoliczności przemawiające za zachowaniem tych uprawnień. Za nie mający znaczenia uznał więc termin do składania nowych wniosków. W konsekwencji czego polecił organowi zbadanie sprawy w zakresie działalności skarżącego w Armii Krajowej i wydanie właściwego rozstrzygnięcia.

Zaskarżoną decyzją, na podstawie art.127 §3 i art.138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach..., Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r.. W jego ocenie skarżący nie wykazał tytułu do uprawnień kombatanckich pozwalającego na zachowanie dotychczasowego statusu. Wskazując na treść art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach..., organ wyprowadził wniosek, iż nie spełnia on uregulowanych w nim przesłanek, gdyż nie pełnił służby w polskiej podziemnej formacji i organizacji, w tym w oddziałach partyzanckich, w czasie II wojny światowej. W tym zakresie powołał się na treść instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939 r., wedle której członkiem ZWZ (potem AK) mógł być każdy Polak... poczynając od wieku lat 17-tu (później granicę tę przesunięto do lat 16-tu). Tymczasem skarżący w okresie, w jakim miał prowadzić działalność w ramach tej formacji, liczył lat 13. Przeto w przekonaniu organu nie mógł pełnić w niej służby w rozumieniu tego przepisu., zwłaszcza że nie mógł złożyć przysięgi wojskowej. Zdaniem organu mógł on natomiast wykonywać czynności pomocnicze, które wszak nie mieszczą się w pojęciu służby. W konsekwencji czego, przy braku innego tytułu i uzyskaniu dotychczasowych uprawnień z powodu utrwalania władzy ludowej, za zasadne uznał pozbawienie tych uprawnień B. C. Z tych przyczyn nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzucił jej naruszenie przepisów proceduralnych poprzez niewłaściwą ocenę wiarygodności dowodów, wyprowadzenie błędnych wniosków, zatem również uchybienie przepisom prawa materialnego. W uzasadnieniu wskazał na faktyczną działalność partyzancką w latach [...], udowodnioną zeznaniami świadków. Podważył trafność stanowiska organu gdyż wywodził, że działalność konspiracyjna w okresie wojennym nie była poddawana rygorom instrukcji. Walczył kto mógł, w tym młodzi ludzie, którzy zresztą obecnie korzystają z dobrodziejstw kombatanckich. Przeto jego zdaniem materiał sprawy wykazywał jego przynależność do organizacji partyzanckiej, stąd istnienie tytułu do uprawnień kombatanckich na podstawie art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach... zakazywało pozbawienia go dotychczasowych uprawnień. Z tych przyczyn odmiennej treści decyzję uważał za wadliwą.

W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

w pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne, przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do brzmienia art.97 §1 powyższej ustawy sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez tutejszy sąd na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Dalej należy stwierdzić, że wedle treści art.1 cytowanej ustawy o ustroju sądów administracyjnych sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem poddanych ich kognicji aktów administracyjnych. W toku właściwego postępowania badają więc czy owe akty nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (p. art.145 §1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Kontrolują również, czy owe akty nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 §1 pkt 2 tej ustawy). Przy czym, w myśl art.134 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tych ramach przyszło dojść do przekonania, iż skarga musiała odnieść skutek, ponieważ zarówno jej zarzuty, jak też zarzuty brane pod rozwagę z urzędu, okazały się nie do odparcia. Organ orzekający dopuścił się bowiem, mających wpływ na wynik sprawy, uchybień przepisom prawa procesowego, a w ich konsekwencji także przepisom prawa materialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela wyniku rozważań, jakie przeprowadził organ w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia, stąd zarówno dokonane przezeń ustalenia faktyczne, jak i wyprowadzona konkluzja, w ocenie Sądu są nietrafne.

Kluczowym zagadnieniem w sprawie jest ocena czy działalność skarżącego w latach [...], określana przez niego jako służba w Armii Krajowej wyczerpuje znamiona regulacji zawartej w art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach.... Poza sporem jest bowiem fakt, iż wykazanie tytułu znanego tej ustawie pozwoliłoby na zachowanie dotychczasowych uprawnień, jakie skarżący uzyskał z tytułu utrwalania władzy ludowej. Przywołany przepis za działalność kombatancką uznaje pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Skarżący przedstawił na tę okoliczność zeznania dwóch świadków oraz własne oświadczenia. Przeprowadzona przez organ orzekający ocena wiarygodności zebranych dowodów jest jednakowoż niedoskonała i nieprzekonywująca. Organ nie odmówił im wiarygodności, wszak podał, iż ich treść wskazuje na świadczenie przez skarżącego pomocy oddziałom partyzanckim, a nie na pełnienie służby w ich ramach, co nie jest uznawane za tytuł do uprawnień kombatanckich. Powołał się przy tym na wspomnianą powyżej instrukcję. Ze stanowiskiem tym niepodobna się zgodzić. Po pierwsze należy podnieść, że cytowany przepis art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach... nie uzależnia spełnienia jego dyspozycji od wieku osoby, stąd też ta przesłanka musi zostać uznana za pozaprawną; podobnie zresztą jak kwestia przysięgi żołnierskiej. Mogą one ewentualnie ilustrować stan faktyczny, stanowić element oceny wiarygodności dowodów, lecz nie należą do znamion tego przepisu. Nie wydaje się być trafne wykluczenie "pełnienia służby" w określonych w nim formacjach li tylko z powodu wieku i niezłożenia przysięgi, gdyż nie są to warunki, od wypełnienia których zależała przynależność do niewojskowych w końcu jednostek partyzanckich. W tej materii zapadło wiele orzeczeń sądowych, w tym chociażby wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 1995 r., sygn. akt SA/Kr 2891/94 (Prokuratura i Prawo z 1996 r., nr 5, poz.64), czy niepublikowany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 1224/01. W istocie rozróżnienie pomiędzy służbą a pomocą udzielaną partyzantom, jakkolwiek dotykające delikatnej natury, jest proste do wywiedzenia. Oto bowiem pojęcie służby w znaczeniu użytym w przepisie art.1 ust.2 pkt 3 omawianej ustawy, odpowiada potocznemu jego rozumieniu. Zatem oznacza specyficzny rodzaj pracy w wymienionych w nim formacjach, a więc wykonywanie określonych czynności w ramach zadań, dla których były one powołane (por. Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod red. Andrzeja Markowskiego, Warszawa 1999 r., str.938). Czynności te mogły obejmować całokształt działalności formacji, przy czym osoby je wykonujące, aby można je nazwać osobami pełniącymi służbę, musiały być podporządkowane dowództwu, wykonywać rozkazy przełożonych, uczestniczyć w życiu jednostki w jego sformalizowanym aspekcie. Partyzantka jest bowiem prowadzeniem działalności zbrojnej przeciwko najeźdźcy przez miejscową ludność, co zbliża ją do formacji wojskowych, wszak nią nie jest (op. cit., str. 642). Przeto można zaryzykować pogląd, iż już tylko przez samo wykonywanie tak scharakteryzowanych czynności dana osoba mogła stać się "pełniącą służbę" w rozumieniu omawianego przepisu. Interpretując go nie można wszak zapominać, że w sprawie nie chodzi o prowadzenie ewidencji zaprzysiężonych członków Armii Krajowej, a o wykazanie faktycznego pełnienia służby w tej organizacji dla potrzeb szczególnych, mianowicie dla przyznania osobom zasłużonym (spełniającym ustawowe kryteria) przywilejów należnych kombatantom. Nie sposób też odmówić racji skarżącemu, gdy twierdzi, iż w okresie wojny, zwłaszcza w latach [...] działalność zbrojną, którą niejednokrotnie można nazwać służbą, pełniły również dzieci. Był to wszak specyficzny okres, do którego nie musiała przystawać treść wspomnianej instrukcji pochodzącej przecież z roku 1939. Przypadki tego rodzaju są powszechnie znane. Trudno przeto, bez wyjaśnienia szczegółowych okoliczności podnoszonej przez skarżącego służby, ocenić tą jego działalność po kątem spełnienia wskazanych przesłanek ustawowych. Dla pełnego wyjaśnienia sprawy rzeczą organu było ustalenie, jakie czynności skarżący wykonywał, czy miały one charakter stały, czy cechowało je podporządkowanie przełożonym, czy wykonywał on ich rozkazy, a następnie rozważenie czy te okoliczności pozwalały na uznanie owej działalności za służbę w rozumieniu cytowanego przepisu. Pominięcie tych aspektów przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji czyni ją przedwczesną i nie nadającą się do obrony, niezależnie od wadliwości proceduralnej.

Z przytoczonych powodów zaskarżona decyzja nie mogła się ostać, gdyż naprowadzone wadliwości miały wpływ na wynik sprawy. W toku ponownego jej rozpatrzenia organ uzupełni materiał sprawy o dalsze dowody istotne dla rozstrzygnięcia, w tym z przesłuchania skarżącego, na wskazane powyżej okoliczności, a następnie całokształt materiału oceni pod kątem wiarygodności, uwzględniając dyrektywę zawartą w art.80 k.p.a.. Pozwoli to na dokonanie trafnych ustaleń faktycznych, które potem organ rozważy w świetle przesłanek uregulowanych w art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach.... W zależności od wyniku tej operacji wyda właściwej treści rozstrzygnięcie, kierując się naprowadzonymi powyżej wywodami. Decyzję uzasadni stosownie do wymogów art.107 §3 k.p.a..

Co mając na względzie, na zasadzie art.145 §1 pkt 1 lit. a i c oraz art.152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku. Do czasu jego prawomocności zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania nie orzeczono z powodu braku stosownego wniosku.