Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1767/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 77  par. 1, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5  ust. 1,  art. 11
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędziowie Asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) Asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Joanna Grzyb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2008 r. sprawy ze skargi P. Spółki Akcyjnej w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] maja 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz P. Spółki Akcyjnej w W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. SA [...] w W., utrzymała w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], stwierdzającą nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę Miejską W. prawa własności nieruchomości położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie B. jako działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda Dolnośląski decyzją z dnia [...] maja 2007 r. po ponownym rozpatrzeniu (na skutek uchylenia jego poprzedniej decyzji wydanej w tej sprawie z dnia [...] listopada 2004 r. decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2006 r.) wniosku Gminy Miejskiej W. z dnia [...] września 2004 r., na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz.191, ze zm.) stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę Miejską W. prawa własności przedmiotowych działek położonych w W., w obrębie B. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że przedmiotowe nieruchomości państwowe pozostawały w dniu 27 maja 1990 r. tylko w faktycznym władaniu P. i dlatego nie spełniają wymogów wyłączenia ich z komunalizacji następującej z mocy prawa. Należąc zatem do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, jako położone na terenie Gminy Miejskiej W., stały się z mocy prawa mieniem tej Gminy w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Spółka Akcyjna P. złożyła odwołanie. W jego uzasadnieniu zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138) przez jego pominięcie, a także naruszenie przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przez jego nieuzasadnione zastosowanie, gdyż przedmiotowe mienie, w stosunku do którego P. wykonywały wszelkie uprawnienia, nie mogło podlegać komunalizacji z mocy prawa, bowiem nie należało wtedy do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, lecz do przedsiębiorstwa państwowego P. Ponadto zarzuciła pominięcie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. bowiem P.wykonywały wówczas zadania publiczne należące do właściwości organów administracji rządowej (m.in. z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa). W tej sytuacji Spółka wniosła o uchylenie kwestionowanej decyzji oraz umorzenie postępowania komunalizacyjnego.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania organ II instancji stanął na stanowisku, że nie może ono być uwzględnione. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przedmiotem postępowania jest kwestia stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia z mocy prawa komunalizacji nieruchomości wymienionych w decyzji Wojewody z dnia [...] maja 2007 r. Z wnioskiem o ich skomunalizowanie wystąpiła Gmina Miejska W., a z wnioskiem o uwłaszczenie tymi samymi nieruchomościami, w odrębnie ale aktualnie toczącym się postępowaniu przed tym samym organem (Wojewodą Dolnośląskim), wystąpiła odwołująca się Spółka. W ocenie organu odwoławczego m.in. ta okoliczność stanowi podstawę uznania odwołującej się strony, w świetle art. 28 kpa, za stronę niniejszego postępowania komunalizacyjnego. Ponadto organ II instancji odniósł się do zarzutów postawionych w złożonym odwołaniu. Uznał za nietrafny m.in. zarzut naruszenia:

- art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, ponieważ sporna nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego,

- art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych,

- nieuznania, że prawo zarządu sporną nieruchomością na rzecz strony skarżącej mogło powstać z mocy samego prawa regulującego status prawny P. Organ II instancji stanął na stanowisku, że odwołujący się nie przedstawił ani w toku postępowania komunalizacyjnego, ani w odwołaniu żadnych dowodów potwierdzających, że P. przejęły sporną nieruchomość w zarząd i użytkowanie, mimo że ze swojego żądania wyłączenia spornego mienia z komunalizacji, wywodzi skutki prawne, a co za tym idzie, to na nim ciąży obowiązek wykazania uzyskania tytułu prawnego do przedmiotowych nieruchomości. Równocześnie organ odwoławczy odwołując się do brzmienia art. 34 kc w brzmieniu wówczas obowiązującym oraz ustalonej w orzecznictwie komunalizacyjnym zasadą rozumienia pojęcia "należenie" (w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.) uznał, że mieniem należącym do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się pod zarządem innych niż państwo, państwowych osób prawnych. Mając powyższe na uwadze organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Dolnośląskiego.

Na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej skargę (uzupełnioną pismami z dnia 30 stycznia 2008 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Spółka Akcyjna "P.". W uzasadnieniu strona skarżąca podtrzymała w całości wszystkie dotychczasowe zarzuty i uznała, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, czyli: art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" poprzez jego błędną wykładnię i utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Dolnośląskiego oraz stwierdzenie, że sporna nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, podczas gdy zastosowanie wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, iż stanowiła ona mienie "P." S.A., w stosunku do którego wykonywała ona wszelkie uprawnienia, art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że sporna nieruchomość stanowi mienie Gminy Miejskiej W., w sytuacji gdy nie miał on zastosowania, ponieważ sporna nieruchomość nie należała do terenowych organów administracji stopnia podstawowego i nie podlegała w związku z tym komunalizacji, art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, w związku z art. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r., poprzez jego pominięcie w wyniku przyjęcia, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu w sytuacji, gdy z analizy przepisów wynika, że skarżąca została powołana do wykonywania m.in. zadań z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa, zatem posiadane przez nią mienie, w tym sporna nieruchomość, podlega wyłączeniu spod komunalizacji jako służące wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej oraz przepisów art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego na skutek niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Dolnośląskiego.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podtrzymała w całości argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, zasadniczo jednak z innych przyczyn, niż w niej wskazane.

Poddane kontroli sądowej postępowanie administracyjne prowadzone było na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.). Przepis ten stanowi, że jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie tej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Jednakże zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 pkt 1 składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Z treści omawianych przepisów, a zwłaszcza gdy uwzględnić zakres przedmiotowo-podmiotowy przepisów art. 5 ust. 1 pkt. 1-3 ustawy (tj. mienie należące do przedsiębiorstw państwowych, zakładów i innych jednostek organizacyjnych, dla których organami założycielskimi były rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego), wynika, że wyłączeniu spod komunalizacji podlegało mienie ogólnonarodowe należące do przedsiębiorstw, zakładów lub jednostek organizacyjnych, dla których organami założycielskimi w dniu 27 maja 1990 r. byli wojewodowie lub naczelne organy administracji państwowej.

Istotą rozpatrywanej sprawy było ustalenie i rozstrzygnięcie przez organy administracji orzekające w sprawie, czy w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, czyli w dniu 27 maja 1990 r., sporna nieruchomość stanowiła mienie ogólnonarodowe (państwowe) i należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej, czy też stanowiła mienie ogólnonarodowe należące do przedsiębiorstwa (pozostawała w jego zarządzie lub użytkowaniu) i z tego tytułu była wyłączona z komunalizacji. W tej zaś kwestii, w ocenie Sądu, organy obu instancji orzekające w sprawie nie zebrały i nie rozpatrzyły w wyczerpujący sposób materiału dowodowego.

Z analizy akt sprawy wynika, że ustalenia, które poczyniły organy w przedmiotowej sprawie sprowadzające się do stwierdzenia, że sporna nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, nie znajdują żadnego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. W tym zakresie organy odwołują się jedynie do bliżej niesprecyzowanej i niewyjaśnionej "ustalonej w orzecznictwie komunalizacyjnym" zasady (str. 3 zaskarżonej decyzji). Natomiast ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu i wyrysu z dnia 19 lipca 2004 r. (k-6 akt adm.) wynika, że sporne działki, jako część infrastruktury kolejowej, stanowiły tereny przeznaczone pod rozbudowę urządzeń stacji kolejowej W.-B., były własnością Skarbu Państwa i pozostawały we władaniu P. S.A. W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z ustawą z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy z wniosku Miasta W. o komunalizację mienia jest udokumentowanie przez organ i wnioskodawcę, że sporne działki w dniu 27 maja 1990 r. były mieniem ogólnonarodowym i w sensie prawnym należały do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. W tym zaś zakresie w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów (dowodów) potwierdzających zaistnienie drugiej z wymienionych przesłanek. Brak jest również dowodów, że organy rozpatrujące sprawę prowadziły w tym zakresie jakiekolwiek postępowanie dowodowe. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że w postępowaniu administracyjnym nie znajduje zastosowania zasada, że ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne (art. 6 kc). Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 77 § 1 kpa to na organie administracji publicznej ciąży obowiązek zgromadzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Ponadto zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W niniejszej sprawie pomimo obszernego przedstawienia dotychczasowego przebiegu sprawy i uzasadnienia stanowiska Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej organ ten omówił jedynie wybrane przepisy prawa oraz przytoczył uniwersalne uwagi odnoszące się do ich wykładni, bez żadnego powiązania tych rozważań z okolicznościami niniejszej sprawy. W uzasadnieniu obu wydanych decyzji brak jest jakichkolwiek wyjaśnień organów odnoszących się, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, do oceny zasadności twierdzeń Gminy Miejskiej W., z których wynika, że sporne nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. należały do wnioskodawcy postępowania. Jest to istotne w sytuacji, gdy wcześniejsza decyzja organu I instancji została uchylona, ponieważ Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała za zasadny zarzut odwołania dotyczący naruszenia przez Wojewodę Dolnośląskiego art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. na skutek nieustalenia przez organ I instancji, czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki komunalizacji mienia państwowego określone w tym przepisie i zaleciła przy ponownym rozpatrywaniu sprawy wnikliwie wyjaśnić istnienie przesłanek komunalizacji rzeczonej nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę nie przeprowadzał żadnego dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Zalecenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej nie zostało w ogóle przez organ I instancji wykonane, a mimo tego organ odwoławczy pominął tę kwestię i utrzymał w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego. W ten sposób organy prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, w tym zasadę zaufania obywatela do państwa (art. 8 kpa) wskutek braku konsekwencji w działaniu organu odwoławczego. Mogło to mieć wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe określenie stanu władania (należenia) przedmiotowej nieruchomością według stanu na dzień 27 maja 1990 r. było i nadal pozostaje podstawowym zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wskazać w tym miejscu wypada, że - zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w przepisie art. 7 kpa - organy administracji publicznej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ponadto za za daleko idącą uznać należy zastosowaną przez organ II instancji taką wykładnię przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, z której wynika, że wszelkie mienie ogólnonarodowe (państwowe), którego nie dotyczą żadne z wymienionych w tej ustawie wyłączenia, podlega "automatycznie" komunalizacji na mocy art. 5 ust. 1 ustawy, jeśli tylko organ nie potrafi ustalić jednostki, do której to mienie należało w dniu 27 maja 1990 r. Taka wykładnia nie znajduje, zdaniem Sądu, uzasadnienia w przepisach powołanej ustawy. Przeciwnie, z faktu zawarcia w art. 5 ust. 1 tej ustawy przesłanek warunkujących możliwość komunalizacji mienia wynika, że intencją ustawodawcy było skomunalizowanie mienia spełniającego te warunki, a nie całego mienia ogólnonarodowego poza podlegającym wyłączeniu z mocy następnych przepisów tej ustawy.

W kwestii ewentualnych praw przysługujących P. Spółce Akcyjnej w W. do przedmiotowej nieruchomości o tytule prawnym byłego przedsiębiorstwa państwowego P. (prowadzonego pod tą samą nazwą) do mienia Skarbu Państwa nie przesądza wyłącznie fakt legitymowania się decyzją administracyjną o przekazaniu nieruchomości w zarząd. Przedsiębiorstwo to nie zostało utworzone w oparciu o przepisy ustawodawstwa zwykłego, a status jego był zawsze regulowany w drodze aktów szczególnych. Utworzone rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1926 r. (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312) przedsiębiorstwo "P." prowadziło eksploatację wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji, obejmując je w zarząd i użytkowanie i nabywając na własność majątek ruchomy, ale dotyczyło to tylko tego majątku, który należał poprzednio do polskiego Ministerstwa Komunikacji. Przemawia za takim stanowiskiem treść art. 4 tegoż rozporządzenia, w którym ustawodawca stwierdził wprost, że chodzi o majątek zarządzany "dotychczas" przez Ministerstwo Komunikacji oraz brzmienie art. 6 według, którego cały majątek "oddany w myśl art. 4 przedsiębiorstwu "P." w użytkowanie i zarząd lub na własność przedsiębiorstwa, wyodrębnia się z ogólnego majątku Skarbu Państwa". Oznacza to, że jeśli nieruchomość oddana została do eksploatacji P., to z mocy prawa powstawał zarząd i użytkowanie tej nieruchomości. W takim przypadku, gdy nie była wymagana decyzja stwierdzająca przejęcie tego mienia, a ustanowienie zarządu i użytkowania następowało z mocy prawa, przedsiębiorstwo nie mogło legitymować się dokumentem w tej sprawie. W niniejszej sprawie organy orzekające obowiązane były wziąć pod uwagę powojenne uregulowania prawne, a mianowicie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354) wydane na podstawie art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197) oraz uchwałę Prezydium Rządu z dnia [...] września 1950 r. w sprawie rozdysponowania mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska. Według przepisów rozporządzenia (§ 9 ust. 1) przekazanie nieruchomości, gdy polegało ono na oddaniu w zarząd i użytkowanie bez zobowiązania do dokonania inwestycji zastępczych, dokonywało się w formie protokołu zdawczo-odbiorczego, a w pozostałych przypadkach w drodze umowy zawartej w formie prawem przewidzianej. Natomiast w § 15 prawodawca przewidział przypadek szczególny, gdy Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania mógł w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych potrzebami inwestycyjnymi, upoważnić wykonawcę do objęcia nieruchomości przed wydaniem orzeczenia o przekazaniu. Należy też zwrócić uwagę na przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17). Według art. 2 tej ustawy na własność Państwa bez odszkodowania przechodzą przedsiębiorstwa: przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska, obywateli Rzeszy Niemieckiej, niemieckich i gdańskich osób prawnych z wyłączeniem osób prawnych prawa publicznego, spółek kontrolowanych przez obywateli niemieckich albo przez administrację niemiecką lub gdańską. Przedsiębiorstwa niemieckich i gdańskich osób prawnych prawa publicznego przechodzą na własność odpowiednich polskich osób prawnych. Według art. 3 ust. 1 lit. C za odszkodowaniem przejmowało Państwo przedsiębiorstwa komunikacyjne (kolei żelaznych normalnych i wąskotorowych, kolei elektrycznych, komunikacji powietrznej), przy czym przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 3 przechodziły na rzecz Państwa w całości wraz z majątkiem ruchomym i nieruchomym (art. 6). Według zaś § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62) właściwy Minister ogłaszał w Monitorze Polskim wykazy przedsiębiorstw górniczych, przemysłowych, komunikacyjnych i telekomunikacyjnych przejmowanych na własność Państwa na zasadzie art. 3 ust. 1 lit. C ustawy wyżej wymienionej. Przy przejmowaniu na własność przedsiębiorstw komunikacyjnych wyłączona została droga postępowania przed Komisją do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw, a o przejęciu orzekał właściwy Minister (§ 16 i § 30 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa).

Skoro według akt sprawy przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w dacie komunalizacji we władaniu P., a dodatkowo według treści przywołanych wyżej dokumentów stanowiła część infrastruktury kolejowej, to obowiązkiem organu było ustalenie, czy sporna nieruchomość była poprzednio częścią kolei niemieckiej i kiedy została objęta przez władze polskie oraz kiedy i w jaki sposób nastąpiło objęcie jej we władanie przez P. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa czyniąc rozważania, czy strona skarżąca posiadała tytuł prawny do sprawowania zarządu poprzestała na stwierdzeniu, że zarząd mógł być ustanawiany tylko w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego albo za zezwoleniem tego organu na podstawie umowy o przekazanie nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabycie nieruchomości. Nie zostało natomiast wzięte pod uwagę przez organ odwoławczy, że przed 1961 r. tytuł prawny do konkretnej nieruchomości mógł powstać także na mocy innych zdarzeń prawnych (np. protokołu zdawczo-odbiorczego, wyrok NSA z dnia 16 marca 2006 r. sygn. akt I OSK 583/05, publ. LEX nr 198195).

Z akt sprawy wynika, że nadal wymaga wyjaśnienia, czy w świetle powołanych wyżej przepisów P. uzyskały prawo zarządu, czy też nie, a poza sporem jest, iż fakt ten ma decydujące znaczenie w niniejszej sprawie. Strona skarżąca twierdzi, że będącą przedmiotem kwestionowanej decyzji działkę P.przejęły w zarząd i użytkowanie po kolejach niemieckich. Zatem przyjęcie przez organ odwoławczy poglądu, że strona skarżąca nie legitymuje się w stosunku do wspomnianej nieruchomości prawem zarządu, należało uznać za co najmniej przedwczesne.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że nietrafne jest powołanie się przez stronę skarżącą na art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r. Fakt, że funkcję organu założycielskiego pełnił w stosunku do przedsiębiorstwa państwowego minister, nie przesądza o tym, że przedsiębiorstwo wykonywało zadania należące do właściwości administracji rządowej. Nie organizacyjne uwarunkowania, a aspekt funkcjonalny - służenie mienia wykonywaniu zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej wyłącza na podstawie tego przepisu mienie z komunalizacji następującej z mocy prawa. Poza tym w sprzeczności pozostaje równoczesne twierdzenie o braku podstaw do komunalizacji z mocy art. 5 ust 1 i przekonanie o istnieniu podstawy wyłączenia mienia z komunalizacji w oparciu o art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Z brzmienia art. 11 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że ma on zastosowanie wyłącznie do składników mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, a więc co do zasady podlegających komunalizacji z mocy prawa. Nie można więc mówić o wyłączeniu składnika mienia z komunalizacji z mocy prawa, jeżeli to mienie komunalizacji nie podlegało.

Z nadesłanych do Sądu akt sprawy wynika, że w istotnych kwestiach zachodzą poważne wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione w toku prowadzonego postępowania. Oznacza to, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że w rozpatrywanej sprawie obowiązkiem organów było przede wszystkim zbadanie, czy przedmiotowa nieruchomość spełnia przesłanki komunalizacji określone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. oraz zwięzłe i konkretne uzasadnienie zajętego w stanowiska.

W związku z tym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.