Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 321/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-03-18 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258  par. 1 i  par. 2    pkt  7 w zw. z  art. 246  par. 2  pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, H.M. złożył również wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie przyznania częściowego prawa pomocy, tj. jedynie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że nie ma on stałego źródła dochodu, nie jest nigdzie zatrudniony, a jednocześnie nie ma prawa do zasiłku. Stan ten spowodowany jest tym, że przez okres około pięciu lat wnioskodawca był tymczasowo aresztowany. Taki długi okres izolacji spowodował utratę stałego źródła dochodu. Ponadto wszelkie ruchomości i nieruchomości stanowiące jego własność zostały "początkowo zajęte w drodze stosownych decyzji, a następnie większość z nich została zbyta w drodze licytacji".

Wnioskodawca jest jeszcze nadal właścicielem określonych nieruchomości, jednak są one aktualnie zajęte w toku postępowania egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy, wnioskodawca nie może dokonywać w stosunku do tych składników swojego majątku żadnych czynności rozporządzających. Nieruchomości te są wymienione w załączniku nr 1 do wniosku o prawo pomocy.

H.M. oświadczył, że jest jednocześnie zadłużony oraz, że w stosunku do niego jest wystawionych wiele tytułów wykonawczych. W tej sytuacji skarżący nie czerpie żadnych korzyści finansowych z posiadanych przez siebie nieruchomości. H.M. nie posiada również zdolności kredytowej.

Skarżący stwierdził, że w następstwie długotrwałego osadzenia w jednostce penitencjarnej poniósł dotkliwy i nieodwracalny uszczerbek na zdrowiu i pozostaje na stałym leczeniu kardiologicznym.

Wnioskodawca oświadczył, że nie utrzymuje aktualnie jakichkolwiek kontaktów ze swoją rodziną, natomiast zamieszkuje "grzecznościowo" u swojej znajomej.

Pismem z dnia 5 lutego 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to doręczono wnioskodawcy ze skutkiem prawnym w dniu [...] 2010 r. Wezwanie to odebrała E. M., a przy swoim podpisie umieściła oznaczenie: "mama".

Wnioskodawca tymczasem, do dnia dzisiejszego nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, o które został wezwany.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku H. M., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

W tym miejscu należy podkreślić generalną zasadę, zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwowego. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z art. 246 § 1 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony, obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi lub Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Ponadto art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy oraz przedłożonego przez H. M. niekompletnego materiału dowodowego doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Nie uczynił bowiem zadość wezwaniu do przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, przedkładając jednocześnie szereg kserokopii dokumentów wskazujących na fakt prowadzenia przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych. Są to zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwania do zapłaty długu, dwa wnioski o dokonanie stosownego wpisu w księdze wieczystej oraz nakazy zapłaty w postępowaniu upominawczym (brak jednak stwierdzenia, czy są to nakazy prawomocne, czy też toczyło się dalej postępowanie sądowe w wyniku skutecznego wniesienia przez stronę pozwaną sprzeciwu od tych nakazów).

Załączniki te jednak nie obrazują w sposób wyczerpujący pełnej sytuacji finansowej skarżącego. Na pełen obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy składają się nie tylko jego pasywa (czyli generalnie jego zobowiązania, długi i wszelkie obciążenia finansowe), ale również i aktywa – czyli wszelkiego rodzaju dostępne dla danego podmiotu środki finansowe. Skarżący stwierdził, że ma znaczne długi i prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Tym samym wnioskodawca stwierdził, że ma wysokie pasywa i przedłożył stosowne kserokopie dokumentów potwierdzających tą okoliczność. Jeżeli jednak H. M. stwierdził, że jednocześnie nie ma praktycznie żadnych aktywów (jest osobą bez stałego źródła dochodu i bez prawa do zasiłku) to fakt ten należało również wykazać, przedkładając przykładowo stosowne zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego.

W tym stanie rzeczy, aby uzyskać pełny obraz sytuacji majątkowej skarżącego, wezwano go pismem z dnia [...] 2010 r. (stosownie do art. 255 P.p.s.a.) do wykazania jego aktualnego i rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżący stwierdził, że nie ma żadnego źródła dochodu. Fakt taki można stosunkowo łatwo udokumentować, uzyskując stosowne zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego. W tej sytuacji z pewnością nie wystarczy jedynie samo oświadczenie strony, zgodnie z którym, strona ta nie osiąga żadnego dochodu.

Podobnie przedstawia się kwestia kosztów utrzymania skarżącego. Jeżeli nie osiąga on żadnego dochodu, to miał on obowiązek wykazać jakie są źródła z których czerpie on środki na pokrycie kosztów swojego utrzymania. Jeżeli skarżący korzysta z pomocy finansowej innych osób, to należało wskazać jaka jest wysokość tych kwot w rozrachunku miesięcznym oraz należało przedstawić oświadczenia osób, które udzielają pomocy skarżącemu, które ten fakt potwierdzą.

Na marginesie należy jeszcze zauważyć, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący stwierdził, że nie utrzymuje kontaktów ze swoja rodziną. Należy jednak zaznaczyć, że w części wstępnej formularza, wnioskodawca wskazując swój adres, podał lokal mieszczący się na ul. [...] w S.. Z akt administracyjnych wynika jednak, że skarżący zamieszkuje w K. przy ul. [...] . Mieszkanie wskazane natomiast, jako jego adres we wniosku było określone w postępowaniu administracyjnym jako adres do doręczeń. Korespondencję w toku postępowania administracyjnego – oraz wezwanie referendarza sądowego w niniejszej sprawie – odebrała E.M., która konsekwentnie oznaczała siebie na zwrotnych potwierdzeniach odbioru przesyłek jako matka H.M.. W ten sam sposób doręczone zostało wezwanie referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2010 r. – faktycznie, odebrała je matka wnioskodawcy.

Wynika z tego, że nie jest prawdą, jakoby skarżący "nie utrzymywał kontaktów" ze swoją rodziną. Nie została wyjaśniona również okoliczność, czy skarżący rzeczywiście nie osiąga żadnego dochodu oraz z czego się w rzeczywistości utrzymuje. Jeżeli uzyskuje on pomoc od innych osób, to nie wiadomo jaka jest jej wysokość. W efekcie nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w częściowym zakresie. Nie można bowiem wykluczyć, że skarżący osiąga jednak określony dochód, oraz, że korzysta z pomocy materialnej innych osób.

W tym stanie rzeczy, należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazał jaka jest w rzeczywistości jego aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Do pełnego zobrazowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarczą same kserokopie zawiadomień o wszczęciu postępowań egzekucyjnych oraz kserokopie nakazów zapłaty w postępowaniu upominawczym (bez wskazania, czy są one prawomocne).

Podsumowując, niewykonanie wezwanie referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu, w szczególności o źródła utrzymania skarżącego oraz o potwierdzenie faktu, że skarżący rzeczywiście nie osiąga aktualnie jakiegokolwiek dochodu. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego, w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba go pozostawić bez rozpoznania (por. postanowienie NSA z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt: I OZ 842/05, LEX nr 164157).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.