Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 592/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 85 poz 728
law: Ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Pindel, Protokolant specjalista Beata Kuziel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi G. P. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] znak [...] Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej także w skrócie: "dyrektor" lub "wierzyciel"), działając na podstawie art. 34 § 2 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.; dalej w skrócie: "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna") w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. nr 85, poz. 728 ze zm.), oddalił zarzuty G.P. (dalej także w skrócie: "zobowiązany" lub "skarżący") na postanowienie własne z dnia [...] znak [...].

W motywach rozstrzygnięcia organ podkreślił, że zażalenie z dnia 25 października 2013 r. nie może być uwzględnione, bowiem podnoszone w nim zarzuty nie są zasadne.

Prawidłowo zatem – w ocenie Dyrektora - uznano w postanowieniu z dnia [...] za chybione zarzuty dotyczące: 1) występowania Poczty Polskiej S.A. jako wierzyciela; 2) braku umowy dotyczącej uiszczania opłat z tytułu abonamentu rtv; 3) braku regulacji prawnych. Organ ponownie w tej sprawie, działając jako wierzyciel, podkreślił, że postanowienie organu pierwszej instancji opiera się na obowiązujących wykładniach prawa, w tym stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt K 24/08. Dyrektor zaznaczył, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji, orzeczenia Trybunału mają moc powszechnie obowiązujących i są ostateczne.

Wyjaśnia dalej, że przymus rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego wynika z przepisu art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Stosownie natomiast do brzmienia przepisu art. 7 ust. 3 ustawy, do opłat abonamentowych stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie obowiązków o charakterze pieniężnym. Z przedstawionych regulacji wynika, iż obowiązek rejestracji odbiorników rtv, a następnie opłacania abonamentu rtv wynika z mocy przepisów ustawy o opłatach abonamentowych. Rozpoczyna się od następnego miesiąca po dokonaniu rejestracji i trwa do dnia poprzedzającego dzień ich wyrejestrowania. Z uwagi na powyższe, za niezasadne organ uznał zastrzeżenia podniesione w zażaleniu, iż zobowiązany nie podpisywał żadnej umowy o płacenie abonamentu. Podkreślenia bowiem wymaga, iż umowa w tym zakresie nie jest wymagana, obowiązek opłacania abonamentu jest nakładany na posiadacza odbiorników rtv ustawowo.

Wierzyciel wyjaśnił dalej, iż z dniem 1 września 2009 r., na mocy ustawy z dnia 5 września 2008 r. o komercjalizacji przedsiębiorstwa użyteczności publicznej Poczta Polska (Dz. U. Nr 180, poz. 1109), nastąpiło przekształcenie dotychczasowego przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną o nazwie Poczta Polska Spółka Akcyjna, w której Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem. W wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego, nie nastąpiło utworzenie nowego podmiotu prawnego, a wyłącznie zmiana kształtu prawnego podmiotu już istniejącego. Na tym etapie dochodzi jedynie do zmiany formy organizacyjnej przy zachowaniu ciągłości działalności gospodarczej, a nie zbycia przedsiębiorstwa na rzecz innego podmiotu. Spółka wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki swego poprzednika.

W tym znaczeniu jest ona sukcesorem pod tytułem ogólnym, czyli w drodze jednej czynności, jaką jest rejestracja spółki przez sąd rejestrowy, wchodzi ona w ogół praw i obowiązków przedsiębiorstwa państwowego. W konsekwencji wierzyciele i dłużnicy przedsiębiorstwa państwowego stają się z mocy prawa wierzycielami i dłużnikami spółki, spółka zaś odpowiada za wszelkie zobowiązania.

Odnosząc się do kwestii formalnych wydanego postanowienia wierzyciel odnotował, iż na podstawie art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a., przesłane tytuły wykonawcze zawierają oznaczenie wierzyciela, którym jest "Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej", wierzyciel został również wykazany na pieczęci urzędowej w poz. 45 przekazanych tytułów wykonawczych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 18 września 2008 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie określenia jednostek operatora publicznego przeprowadzających kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych i uiszczania opłat abonamentowych za ich używanie, wzoru upoważnienia do wykonywania czynności kontrolnych oraz zasad i trybu wydawania tych upoważnień (Dz. U. Nr 178, poz. 1100), uprawnionym do żądania wykonania obowiązków pieniężnych w drodze egzekucji jest Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej, który do działania w swoim imieniu może upoważnić inne osoby fizyczne.

Organ odnotował w dalszej kolejności, iż zgodnie z art. 124 Kodeksu postępowania administracyjnego w nawiązaniu do art. 18 ustawy egzekucyjnej, postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania lub, jeżeli postanowienie wydane zostało w formie dokumentu elektronicznego, powinno być opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu lub podpisem osobistym.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku zawieszenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 34 § 3 u.p.e.a., wierzyciel zauważył, iż podmiotem w tym przypadku jest organ egzekucyjny, a więc urząd skarbowy.

Pismem z dnia 25 stycznia 2014 r., G.P. złożył za pośrednictwem Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. postanowienie wierzyciela z dnia [...], w której zarzucił organom:

- wystawienie przedmiotowych tytułów wykonawczych przez podmiot nieuprawniony do wydawania tytułów wykonawczych;

- brak decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie czyni postępowanie egzekucyjne oparte na tytułach wykonawczych od nr [...] do nr [...] z [...] za bezpodstawne;

- brak podstaw prawnych do wystawania przez Pocztę Polską S.A. tytułów wykonawczych oraz brak podstaw prawnych do używania przez Pocztę Polską pieczęci z Godłem Państwa;

- w ocenie Skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 16 marca 2010 roku sygn. akt K 24/08 nie stwierdza, że tytuły wykonawcze sporządzone przez Pocztę Polska S.A. mogą być realizowane przez organy egzekucyjne;

- kwestionowanie przez skarżącego dopuszczalność egzekucji administracyjnej z uwagi na stanowisko Marszałka Sejmu, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Prokuratora Generalnego zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 16 marca 2010 roku sygn. akt K 24/08, wskazujące na to, iż obecny stan prawny jest błędny i nie pozwala na skuteczną egzekucję nieopłaconego abonamentu, zgodnie z prawem,

- kwestionowanie przez skarżącego naliczenia odsetek z tytułu zaległych opłat abonamentu rtv.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej przytoczył na wstępie regulacje odnoszące się do zagadnienia sukcesji praw i obowiązków Poczty Polskiej. Przybliżył następnie, na gruncie art. 29 u.p.e.a. obowiązki organu egzekucyjnego. Wskazał przy tym, że jednym z takich obowiązków jest badanie czy tytuł zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. Jednym z elementów jest również stawka odsetek za zwłokę. W ocenie skarżącego tytuły wykonawcze wystawione na dzień 29 stycznia 2013 r. obarczone są błędem w postaci naliczenia odsetek. Według ustaleń wierzyciela na dzień sporządzenia tytułów wykonawczych tj. 29 stycznia 2013 r. stawka odsetek wynosiła 13,50%. Przedmiotowe tytuły wykonawcze zawierają informacje pozwalające na obliczenie odsetek za zwłokę gdyż wskazują wysokość należności głównej, termin od którego nalicza się odsetki i rodzaj tych odsetek. Wierzyciel zgodnie z obowiązującą stawką, na dzień wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych tj. 29 stycznia 2013 r., wskazał i wyliczył kwotę należnych odsetek.

Zdaniem organu, rozpatrując niniejszą sprawę, organ egzekucyjny dokonał weryfikacji przedmiotowych tytułów, stwierdzając dopuszczalność egzekucji administracyjnej i poprawność formalną wystawionych wobec skarżącego tytułów.

Biorąc pod uwagę powyższe, podnoszona przez skarżącego okoliczności braku podstaw prawnych do wystawienia tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia 29 stycznia 2013 r., pozostaje bezzasadna.

W nawiązaniu do zarzutu skarżącego dotyczącego braku podstaw prawnych do używania przez Pocztę Polską S.A. pieczęci urzędowej z wizerunkiem orła i napisem w otoku, organ przywołał art. 4 wymienionej już wcześniej ustawy z dnia 5 września 2008 r. o komercjalizacji przedsiębiorstwa użyteczności publicznej "Poczta Polska".

Z kolei odnosząc się do zarzutu braku podstaw do naliczenia odsetek, Dyrektor wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku wskazanym wyżej stwierdził, iż opłata abonamentowa ma charakter daniny publicznej, co pozwala przenieść rozważania dotyczące opłaty za abonament na grunt ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej w skrócie: "O.p.").

W tym zakresie odnotował, że art. 2 O.p. regulujący zakres jej stosowania przewiduje w § 2, że jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy Działu III stosuje się również do opłat oraz innych nieopodatkowanych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy, niż wymienione w § 1 pkt 1 tej ustawy.

W ocenie wierzyciela, przepis ten ma zastosowanie, gdyż opłata za abonament jest opłatą, o której w nim mowa, a brak jest przepisów odrębnych stanowiących inaczej.

Zgodnie art. 70 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Na poparcie powyższego, organ wskazał wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/GI 210/12, w którym stwierdzono co następuje: "opłata z tytułu rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego (abonamentu rtv) stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej, a to oznacza, że ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 tej ustawy, a więc że opłata ta przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jaj płatności".

W konsekwencji przytoczonych wyżej rozważań, zarzut braku podstaw do naliczenia odsetek organ uznał za bezzasadny.

W dalszej kolejności zauważono, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 marca 2010 roku sygn. akt K 24/08 uznał, że art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych pozwalający Poczcie Polskiej S.A. kontrolować wykonywanie obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczanie abonamentu rtv, nie ma związku ze wskazanymi wzorcami kontroli t.j. zasadami dobra wspólnego, poprawnej legislacji czy powszechności obowiązków nałożonych na obywateli, gdyż są one nieadekwatne do materii unormowania.

Kontrolę wymienionych wyżej obowiązków, ustawodawca powierzył operatorowi wyznaczonemu "Poczcie Polskiej" spółce, w której Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem. Mieści się to w zakresie swobody regulacyjnej ustawodawcy, a sam dobór "ścieżki egzekucji" oraz podmiotu uprawnionego do jej inicjowania, nie poddaje się kontroli w aspekcie art. 1 oraz art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji.

Dyrektor zauważył, że kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest dopuszczalność egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych. Zdaniem skarżącego nie ma podstaw do egzekwowania jakichkolwiek należności przez wierzyciela Pocztę Polską jako podmiot prawa handlowego. Zarzut ten jest bezzasadny. W motywach tego stanowiska ponownie organ odwołał się do wyroku w sprawie K 24/08. Trybunał Konstytucyjny w wyżej wskazanym wyroku orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych, wskazał, że "zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczania abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika".

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają m. in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy egzekucyjnej w administracji egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej.

Przepis art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych stanowi, że do opłat abonamentowych oraz do opłaty, o której mowa w art. 5 ust. 3, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Zgodnie z art. 2 ust. 2. ust. 1 i 3 ustawy o opłatach abonamentowych na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży obowiązek uiszczania abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika. W myśl art. 3 ust. 4 tej ustawy, opłatę abonamentową uiszcza się z góry do 25 dnia miesiąca, za który opłata jest należna i może też być ona uiszczona z góry za cały rok albo za wybrane miesiące. Tym samym pierwsza wpłata staje się wymagalna z upływem 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika, a kolejne wpłaty stają się wymagalne z upływem 25 dnia kolejnych miesięcy.

Organ zauważył nadto, iż w kwestii dopuszczalności egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych, wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny (po zasięgnięciu m.in. opinii Prokuratora Generalnego, która ulegała modyfikacji na kolejnych posiedzeniach). W wyżej wskazanym już wyroku, który uznał, że przepisy art. 7 ust. 3 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych są zgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i nie są niezgodne z art. 1 oraz art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji.

Taki pogląd wyraził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, który w wyroku z 12 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Bk 365/12 zgodził się z argumentacją Trybunału i wskazał, iż (...) mimo, że obowiązek uiszczania abonamentu nie należy do zakresu administracji rządowej, przepis art. 3 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody prowadzenia egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych.

Wynikająca z ustawy egzekucyjnej (lex generalia) norma ogólna dopuszczająca administracyjną egzekucję obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisu prawa tylko, gdy mieszczą się one w zakresie administracji rządowej, zostaje - zgodnie z tzw. regułą kolizyjną porządku treściowego - "uchylona" mocą zawartych w innych ustawach norm szczególnych (leges specialés), przekazujących określone należności pieniężne do egzekucji administracyjnej. Norma szczególna wprowadza wyjątek od normy ogólnej, która nie znajduje zastosowania w konkretnym wypadku stosowania prawa, a zatem nie stoi na przeszkodzie egzekwowaniu również tych obowiązków, które pozostają poza zakresem administracji rządowej. Taką normę szczególną stanowi art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych ustanawiając wyjątek od normy ogólnej wynikającej z art. 3 u.p.e.a. Pogląd ten dodatkowo uzasadniają publicznoprawny charakter abonamentu i wyraźne upoważnienie do żądania wykonania obowiązków (art. 7 ust. 5 ustawy o opłatach abonamentowych). Przesądza to o dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej, w celu wyegzekwowania obowiązku uiszczenia zaległego abonamentu bez konieczności wydania decyzji czy postanowienia, a jedynie na podstawie przepisu prawa i to nawet pomimo tego, że obowiązek uiszczania abonamentu nie mieści się w zakresie administracji rządowej". Dalej Sąd wywiódł, iż: "W sytuacji, gdy obowiązek uiszczania abonamentu istnieje z mocy prawa, które jednocześnie określa wysokość należności, to obliczanie opłaty ma charakter czynności materialno- technicznej i nie ma znaczenia, czy obliczenia tego dokona zobowiązany samodzielnie, czy też organ w trybie pozaprocesowym". Cytując wskazany już wcześniej wyrok Trybunału Konstytucyjnego: "w tej sytuacji brak decyzji administracyjnej nie stanowi przeszkody w przeprowadzaniu egzekucji administracyjnej abonamentu. Dlatego też po bezskutecznym upływie ustawowego terminu uiszczania abonamentu kierownik COF wystawia tytuł wykonawczy (..). Owe tytuły wykonawcze winny zostać niezwłocznie skierowane do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego." W związku z powyższym zarzuty skarżącego również w tym zakresie są bezzasadne.

Dyrektor wskazał także, iż zgodnie z art. 1a pkt 13 ustawy egzekucyjnej wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Stosownie do art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 5 ustawy o opłatach abonamentowych odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach operatora.

Trybunał Konstytucyjny w wyżej wskazanym już wyroku z 16 marca 2010 r. wypowiedział się także w kwestii uprawnień władczych Poczty Polskiej, będącej spółką prawa handlowego. Stwierdził bowiem m.in., że "sam wybór Poczty Polskiej jako podmiotu odpowiedzialnego za rejestrację odbiorników i egzekwowanie wpływów z abonamentu nie wywołuje zastrzeżeń co do dopuszczalności takiego uregulowania, ani nie wyklucza skuteczności podejmowanych działań." Wykonywanie zadań publicznych może być bowiem zlecane różnorodnym podmiotom spoza administracji, także spółkom prawa handlowego. Działanie podmiotu niebędącego organem administracji traktowane jest jako działania państwa (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 12 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Bk 365/12).

Uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w ust. 1 są kierownicy jednostek operatora, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy .

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 marca 2010 r. sygn. akt K 24/08 jednoznacznie stwierdził, że kierownik Centrum Obsługi Finansowej jest wierzycielem w rozumieniu ustawy egzekucyjnej i nie dysponuje swobodą w decydowaniu o złożeniu albo niezłożeniu wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Z powołanych przepisów jednoznacznie wynika, iż wierzycielem w przedmiotowej sprawie jest Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej, który wystawił tytuły wykonawcze.

W przedmiocie zarzutów dotyczących prawidłowości wystawienia tytułów wykonawczych i wskazania podstawy prawnej, wierzyciel wskazał, że podstawę prawną wystawienia tytułów wykonawczych obejmujących opłaty abonamentowe, stanowią powszechnie obowiązujące przepisy prawa, a egzekucja administracyjna biorąc pod uwagę powyższe była dopuszczalna, a tym samym kolejne zarzuty skarżącego uznał za bezzasadne. To nieuregulowanie przez skarżącego przedmiotowych zaległości spowodowało z nakazu art. 6 § 1 u.p.e.a., podjęcie czynności zmierzających do przymusowego ich ściągnięcia wg uregulowań tej ustawy tj. przekazanie do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., w dniu 29 stycznia 2013 r. tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...], obejmujące opłaty abonamentowe za okres od stycznia 2008 r. do stycznia 2013 r.

W konsekwencji nieuregulowanie przez G.P. należności z tytułu abonamentu rtv spowodowało, że na podstawie art. 15 §1 ustawy egzekucyjnej, Poczta Polska S.A. w dniu 18 maja 2012 r. wysłała do zobowiązanego upomnienie wzywające do zapłaty należności z tytułu abonamentu rtv, pomimo, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 marca 2010 r. nr K24/08 podkreślił, że "dążąc do wyegzekwowania zaległego abonamentu, kierownik COF nie musi (w przeciwieństwie do egzekwowania opłaty karnej) wysyłać upomnienia, ponieważ zgodnie z § 13 pkt 2 rozporządzenia egzekucyjnego, postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez jego uprzedniego doręczenia, gdyż "zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania". Zobowiązany odebrał upomnienie w dniu 3 lipca 2012 r., ale należności nie uregulował. Powyższe oznacza, iż Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej podjął wszelkie kroki zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a tym samym podnoszone przez skarżącego zarzuty uznano w całości za bezzasadne.

Natomiast w odniesieniu do posiadanych przez skarżącego uprawnień do korzystania ze zwolnienia od opłat abonamentowych, Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej poinformował, że zaistnienie u osoby uprawnionej ustawowych przesłanek do zwolnienia z opłat abonamentu rtv, nie powoduje zmiany stanu prawnego, do czasu, kiedy uprawnienia nie zostaną zgłoszone przez uprawnionego w urzędzie pocztowym w terminie 14 dni od dnia, w którym taka zmiana nastąpiła na podstawie dokumentu uprawniającego do zwolnienia.

Art. 4 pkt. 1 ustawy o opłatach abonamentowych wskazuje osoby, które zwolnione są z opłat abonamentowych. Z kolei zgodnie z art. 4 ust 3 tej ustawy, zwolnienie z opłat abonamentu rtv przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w urzędzie pocztowym oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienia do zwolnienia.

Poczta Polska S.A nie posiadała do dnia 17 maja 2013 r. dokumentu stanowiącego o dopełnieniu przez G.P. formalności zgłoszenia uprawnień do bezpłatnego korzystania z odbiorników rtv zarejestrowanych w książeczce rtv nr [...] (aktualnie indywidualny numer identyfikacyjny [...]). Brak zgłoszenia uprawnień w stosownym terminie oznacza, iż G.P. był zobowiązany do dokonywania opłat abonamentowych do miesiąca maja 2013 r. włącznie, a nadto, że wszczęta egzekucja administracyjna, jest w pełni uzasadniona.

Mając na uwadze przedstawione argumenty, wierzyciel - Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej - uznał zarzuty wniesione w skardze za nieuzasadnione i wniósł o oddalenie skargi, co pozwoli na dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do G.P. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] od nr [...] do [...].

Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 258/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach zgodnie w właściwością miejscową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Z przepisu art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Skarga analizowana według powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Najdalej idącym zarzutem skargi była nieważność wystawionych przez Pocztę Polską S.A. tytułów wykonawczych. Argumentacja skargi skupiała się przy tym na pozbawieniu tej jednostki władztwa państwowego i możliwości wydawania decyzji administracyjnych.

Odnosząc się do tej argumentacji w pierwszym rzędzie przyjdzie wskazać, że zgodnie z art. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego akt ten normuje postępowanie m.in. przed:

1) organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych;

2) innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1.

W świetle zacytowanej normy za pozbawione zasadności należy uznać twierdzenie strony skarżącej, że Kodeks postępowania administracyjnego stosuje się wyłącznie do postępowań przed państwowymi lub samorządowymi jednostkami organizacyjnymi. Przeczy temu treść art. 2 pkt 2 kpa, który dopuszcza stosowanie Kodeksu także przez inne podmioty, gdy te ostatnie z mocy prawa powołane są do załatwienia spraw określonych w art. 1 pkt 1, a więc do spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Takie uprawnienie zyskali m.in. kierownicy jednostek organizacyjnych wyznaczonego operatora Poczty Polskiej na mocy art. 7 ust. 5 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych.

Powyższe spostrzeżenia nie mają zdaniem Sądu bezpośredniego zastosowania do egzekucji opłat abonamentowych rtv, gdyż kwestia ta została uregulowana w art. 7 ust. 3 w/w ustawy, zgodnie z którym do opłat abonamentowych oraz do opłaty, o której mowa w art. 5 ust. 3, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie obowiązków o charakterze pieniężnym. Takie brzmienie przepisu przesądza o tym że prawidłowość/legalność działania w tym zakresie należy ocenić na gruncie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W świetle zarzutów skargi podstawowym zagadnieniem do rozstrzygnięcia jest odpowiedź na pytanie, czy kierownik jednostki organizacyjnej Poczty Polskiej jakim jest Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. uprawnionym był do wystawienia tytułów wykonawczych z tytułu nieuiszczania należnego abonamentu i przekazania ich do egzekucji właściwemu urzędowi skarbowemu. Jak stanowi art. 2 § 1 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają m.in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw (pkt 5). Zestawienie treści w/w przepisu z przepisem art. 7 ust. 3 u.o.a. nie może – w ocenie składu rozpoznającego sprawę – budzić wątpliwości, że należność z tytułu abonamentu rtv jest należność pieniężna, a do jej egzekwowania z mocy art. 7 ust. 3 stosuje się przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy czym – co wymaga wyeksponowania – obowiązek ponoszenia opłaty powstaje z mocy prawa a to oznacza, że nie jest prawnie dopuszczalne – po zarejestrowaniu odbiornika – wydawanie w tej sprawie decyzji administracyjnej. Wskazać także przyjdzie, że na mocy art. 7 ust. 5 u.o.a. uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w ust. 1, który obejmuje także uiszczanie opłat abonamentowych, są kierownicy jednostek operatora wyznaczonego. Reasumując tę część rozważań przyjdzie zaakcentować, że Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. - jako kierownik jednostki organizacyjnej wyznaczonego operatora - uprawnionym był do wystawienia tytułów wykonawczych i domagania się od organu egzekucyjnego egzekucji zaległych opłat abonamentowych w drodze egzekucji administracyjnej.

Nie ma też racji strona skarżąca kwestionując zasadność naliczenia odsetek za 5 – letni okres. W tej materii wypowiedział się tut. Sąd w wyroku z dnia 30 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 210/12, przesądzając o okresie przedawnienia opłat abonamentowych rtv. Nie znajdując podstaw do odejścia od poglądu w nim zawartym – w dalszej części uzasadnienia – skład orzekający odwoła się do prawnej argumentacji zawartej w w/w wyroku.

Jak wynika z art. 2 u.o.a. za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Przy czym domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik w stanie umożliwiającym używanie go, używa tego odbiornika. Przepis ten w ust. 3 określa termin powstania obowiązku uiszczenia opłaty, a art. 3 wysokość tej opłaty oraz terminy i sposób jej regulowania. Istotne znaczenie - zdaniem Sądu - ma także treść art. 5 u.o.a, zgodnie z którym "Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach operatora publicznego, w rozumieniu ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. Nr 130, poz. 1188, z późn. zm.)".

Jak stanowi z kolei ust. 3 tego przepisu, w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego pobiera się opłatę w wysokości stanowiącej trzydziestokrotność miesięcznej opłaty abonamentowej obowiązującej w dniu stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika. Uiszczenie opłaty, o której mowa w ust. 3, nie zwalnia od obowiązku uiszczania bieżącej opłaty abonamentowej za okres od dnia stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika (ust. 4).

Z zacytowanych powyżej przepisów wynika, że opłata z tytułu posiadania czy to odbiornika radiowego czy telewizyjnego jest obligatoryjną należnością z tytułu posiadania tego typu urządzenia. Ustawodawca wprowadził przy tym dla celów pobierania opłaty bezwzględny obowiązek rejestracji odbiorników, obwarowany - w przypadku niezarejestrowania odbiornika - sankcją w wysokości trzydziestokrotności miesięcznej opłaty abonamentowej. Opłaty te przeznaczone są dla Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z przeznaczeniem na realizację misji telewizji publicznej. W świetle przepisów ustawy o opłatach abonenckich opłata jest daniną publiczną o przymusowym, bezzwrotnym charakterze. Jak przyjął WSA w Warszawie w wyroku z dnia 4 sierpnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 866/09 (publ. System Informacji Prawnej LEX nr 513060) "Opłata abonamentowa jest przymusowym i bezzwrotnym świadczeniem o charakterze publicznoprawnym. Stanowi pozabudżetowy dochód celowy o charakterze publicznym i przeznaczony jest na finansowanie misji publicznej radia i telewizji. Dla obowiązku ponoszenia tej opłaty bez znaczenia pozostaje to, czy podmiot ją uiszczający korzysta lub zamierza korzystać z odbioru nadawanych programów. Nie jest więc dobrowolnym uczestnikiem takiej transakcji. Wobec powyższego, nie można przyjąć, aby abonament był zapłatą za zwolnioną z podatku VAT usługę telewizji".

Charakter opłat z tytułu abonamentu rtv był także przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 u.o.a., wskazał, że "Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika".

Przyjdzie ponadto wskazać, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 7 ust. 4 u.o.a, "(...) w przypadku opóźnienia w uiszczaniu opłaty abonamentowej naliczane są odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.)". W ocenie Sądu - odesłanie to nie wyłącza zastosowania innych przepisów Ordynacji podatkowej do opłat abonenckich. Decydujące bowiem znaczenie ma charakter opłaty abonenckiej, a ten został przesądzony przez Trybunał Konstytucyjny ww. wyroku z dnia 16 marca 2010 r. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny " (...) Jednym z obowiązków ciążących z mocy Konstytucji na "każdym" (a więc na osobie fizycznej - zarówno obywatelu, jak i cudzoziemcu - oraz na osobie prawnej) jest ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie (art. 84), natomiast nakładanie danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy (art. 217). Wyrażenie "ciężary i świadczenia publiczne" ma najszerszy zakres znaczeniowy, z kolei "daniny publiczne" są kategorią "świadczeń publicznych". Daniny te to świadczenia powszechne, przymusowe, bezzwrotne, ustalane jednostronnie na rzecz podmiotu prawa publicznego w celu realizacji zadań publicznych, a zaliczają się do nich podatki, rozmaite opłaty administracyjne (np. adiacenckie) oraz cła (patrz definicja podatku w orzeczeniu z 29 maja 1996 r., sygn. K 22/95, OTK ZU nr 3/1996, poz. 21), a także abonament RTV (patrz: pkt VI.1.4. uzasadnienia). Z art. 217 Konstytucji wynika tzw. władztwo daninowe (zwane też podatkowym) państwa, a więc prawo stanowienia i egzekwowania danin publicznych, w czym państwo dysponuje znacznym stopniem swobody".

Ustalenia Trybunału pozwalają przenieść rozważania dotyczące opłaty za abonament na grunt prawa daninowego, a konkretnie podstawowego dla tej materii aktu prawnego rangi ustawowej, jakim jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Przepis art. 2 O.p. regulujący zakres jej stosowania przewiduje w § 2, że jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy działu III stosuje się również do opłat oraz innych niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy, niż wymienione w § 1 pkt 1 ustawy (paragraf 1 pkt 1 odnosi się do organów podatkowych). W ocenie Sądu przepis ten ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie, gdyż opłata za abonament jest opłatą, o której w nim mowa a brak jest przepisów odrębnych, stanowiących inaczej.

Z przepisu nie wynika, iż ustalenie lub określenie opłaty ma być powiązane z dwoma typami wydawanych w prawie podatkowym decyzji - deklaratoryjnej lub konstytutywnej. Opłata ta ma przy tym niewątpliwie charakter przymusowy i bezzwrotny a jej wysokość i obowiązek uiszczenia wynika wprost z przepisów ustawy. Tym samym ustalenie lub określenie danej opłaty w rozumieniu tego przepisu jest również możliwe w drodze aktu normatywnego, takiego jak ustawa, w której ustawodawca posłużył się pojęciem "opłaty".

Objęcie opłaty za abonament przepisem art. 2 § 2 Op. oznacza, że do tej opłaty stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej. W rozpatrywanej sprawie oznacza to, że stosuje się także art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, który odnosi się do biegu terminu przedawnienia zobowiązania powstającego z mocy prawa. Pogląd ten znajduje tym bardziej uzasadnienie, że obowiązek ponoszenia tej daniny publicznej powstaje z mocy prawa, po wystąpieniu zdarzenia jakim jest rejestracja odbiornika. Wymaga przy tym zaakcentowania, że przepis art. 70 mieści się w dziale III Ordynacji podatkowej. Dział ten obejmuje od art. 21 do art. 119. W dziale tym umieszczony jest także rozdział poświęcony odsetkom za zwłokę (rozdział 6), z tego też powodu należy uznać, że odesłanie zawarte w art. 7 ust. 4 u.o.a. jest tylko dodatkowym odwołaniem się do przepisów tej ustawy, skoro z mocy art. 2 ust. 2 Ordynacji podatkowej, przepisy działu III mają zastosowanie także do opłat i niepodatkowych należności budżetu państwa.

W ocenie Sądu, przyjęcie, że art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania do opłat abonenckich, przy jednoczesnym przesądzeniu o publicznoprawnym charakterze tej należności, a więc niemożliwości stosowania do tych opłat przepisów Kodeksu cywilnego, oznaczałoby, że opłaty te w ogóle nie przedawniałyby się. Takie jednak rozwiązanie byłoby niezgodne z ogólnymi uregulowaniami i pozostawałyby w sprzeczności z zasadą określoności sytuacji prawnej podmiotów i stwarzałoby możliwość egzekwowania opłat wraz z odsetkami w nieograniczonym przedziale czasowym. Wymaga bowiem zaakcentowania, że upływ okresu przedawnienia powoduje wygaśnięcie należności, a więc unicestwienie jej bytu. Wygaśnięcie to niesie za sobą zarówno skutek materialny, jak i formalny. Materialny oznacza, że należność przestaje istnieć, a formalny/procesowy, że nie jest możliwe żądanie spełnienia świadczenia.

Reasumując, należy przyjąć, że opłata z tytułu rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego (abonamentu rtv) stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), a to oznacza, że ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 tej ustawy, a więc że opłata ta przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności.

Skład orzekający w sprawie końcowo wskazuje, że okoliczności na które powołała się strona skarżąca (dotyczące jej stanu zdrowia) nie wyłączają obowiązku uiszczania opłat z tytułu abonamentu rtv. Podobna uwaga dotyczy osiągnięcia wieku uprawniającego do zwolnienia z opłat. W tym zakresie – jak zasadnie wskazano w odpowiedzi na skargę – należy w trybie art. 4 ust. 3 ustawy złożyć oświadczenie w urzędzie pocztowym o spełnieniu warunków do skorzystania ze zwolnienia i przedstawienie dokumentów potwierdzających przysługujące prawo.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie znajdując podstaw do stwierdzenia niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, skargę oddalił, orzekając na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).