Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 750/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 14 kwietnia 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

B. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 czerwca 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 1 marca 2021 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

w [...] wpłynął wniosek B. O. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem Z. O., urodzonym 10 sierpnia 1939 r. i legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 9 lutego 2021 r. wydanym na stałe, w którym nie ustalono daty od jakiej istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 6 grudnia 2019 r.

W toku postępowania, w dniu 19 marca 2021 r., pracownik ośrodka pomocy społecznej przeprowadził wywiad środowiskowy w trakcie którego ustalił, że Z. O. samodzielnie spożywa posiłki, przemieszcza się z łóżka na krzesło i odwrotnie oraz korzysta z toalety. Wymagający opieki przeszedł operację rozrostu gruczołu krokowego, od czasu do czasu używa pampersów, kontroluje swoje potrzeby fizjologiczne, po powierzchniach płaskich porusza się samodzielnie, ubiera się i rozbiera również samodzielnie. W rozmowie z pracownikiem socjalnym wnioskodawczyni oświadczyła, że zabezpiecza ojca w najpilniejsze potrzeby egzystencjalno-bytowe, załatwia wizyty lekarskie, realizuje recepty, sprawuje całokształt czynności na rzecz ojca we wszystkich aspektach życia codziennego. Wszelkie czynności wykonuje o każdej porze dnia, a w razie konieczności również w nocy.

W opinii pracownika socjalnego, wnioskodawczyni sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad ojcem. Naruszenie funkcji organizmu związane z niepełnosprawnością

i chorobami towarzyszącymi powodują konieczność opieki i wsparcia innych osób.

W celu uzupełnienia posiadanych informacji w dniu 29 marca 2021 r. organ wezwał stronę do złożenia szczegółowych wyjaśnień dotyczących sprawowanej opieki. W odpowiedzi wnioskodawczyni wyjaśniła między innymi, że rezygnacja z zatrudnienia miała bezpośredni związek z opieką nad rodzicami, nie podejmuje ona zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad ojcem oraz, że byłaby skłonna podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, gdyby nie konieczność sprawowania opieki. Brat strony nie może opiekować się ojcem, ponieważ sam posiada znaczny stopień niepełnosprawności. B. O. oświadczyła również, że mieszka z ojcem, którym opiekuje się 24 godziny na dobę. Sprawowana opieka polega na wydzielaniu i pilnowaniu przyjmowanych leków, czasami pomocy przy zachowaniu higieny osobistej oraz ubieraniu się. Poza tym strona wykonuje także czynności, takie jak dojazdy do miasta po zakupy, zawożenie do lekarzy oraz towarzyszenie przy wizytach lekarskich, wydzielanie leków oraz pilnowanie aby ojciec je przyjmował. Ojciec niedawno przeszedł operację prostaty, choruje na zwyrodnienie stawów, osteoporozę, układowe zajęcie tkanki łącznej, niewydolność serca. Leczy się na depresję. Przemieszcza się z łóżka na krzesło i z powrotem. Z toalety korzysta za pomocą barierki wspomagającej. Po powierzchniach płaskich porusza się samodzielnie.

Z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że strona jest jedyną osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny

i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny i która zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W wyniku przeprowadzanego postępowania, działając m.in. na podstawie

art. 17 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(tekst jednolity: Dz. U. 2020 poz. 111 ze zm.) zwanej dalej w skrócie: "u.ś.r."

oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej

w skrócie: "k.p.a.", Burmistrz [...] wydał w dniu 14 kwietnia 2021 r. decyzję nr [...] o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na Z. O.

W uzasadnieniu decyzji jako powód odmowy orzeczenia zgodnie z wnioskiem organ pierwszej instancji wskazał, że czynności składające się na opiekę nie wypełniają znamion osobistej opieki, a związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego

i nie kolidują z podjęciem zatrudnienia. Biorąc pod uwagę materiał dowodowy organ stwierdził, że czynności opiekuńcze, które wykonuje strona względem ojca nie zajmują też takiej ilości czasu, aby przy należytej organizacji tej opieki nie można było podjąć zatrudnienia. Stan zdrowia ojca nie wymaga całodobowej opieki i w związku z tym nie istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, lub niepodejmowania zatrudnienia a więc w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Ponadto, wobec tego że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność Z. O. wystąpiła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu B. O. zarzuciła decyzji Burmistrza [...]:

1) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo

do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

2) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wydanie decyzji poprzez niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r.;

3) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wydanie decyzji poprzez nieuwzględnienie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 4 ust. 1 i 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;

4) naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wydanie poprzez nieuwzględnienie normy prawnej wyrażonej w przepisie § 29 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności;

5) naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

6) naruszenie art. 6 k.p.a.

W obszernym uzasadnieniu B. O. podniosła, że Z. O. ma często zawroty głowy, podczas korzystania z toalety zdarzały się wypadki, uderzył on o brzeg pralki, spadł z toalety na ziemię, które mogły doprowadzić do jeszcze większego pogorszenia stanu zdrowia w postaci złamań (osteoporoza) lub utraty życia. Ponadto Z. O. nie chce przyjmować leków, w związku z tym przyjmuje je o różnych porach dnia i zawsze musi być ktoś obecny żeby zmusić go do ich zażycia. Nieprzyjęcie leków może wiązać się nawet z utratą życia. Zdarza się również popuszczanie moczu, co skutkuje częstymi kąpielami w ciągu dnia, w których trzeba mu pomagać. Nie jest również w stanie zmienić sam prześcieradła lub zrobić prania po takim wypadku. Dodatkowo po utracie żony oraz pogarszającym się stanie zdrowia Z. O. ma również depresję, co jeszcze bardziej odbija się na jego funkcjonowaniu. Jest całkowicie wyłączony z życia społecznego, odizolowuje się i trudno z nim nawiązać jakikolwiek kontakt. Pomimo tego oraz pomimo posiadanego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym organ uznał, że nie jest wymagana całodobowa opieka i pomoc, a skarżąca może czynności pielęgnacyjne przy ojcu zorganizować w taki sposób, by podjąć pracę zarobkową. Zatem organ wydający decyzję wszedł w kompetencje lekarzy orzeczników podważając ich orzeczenie.

W wyniku rozpoznania odwołania B. O. zaskarżoną decyzją z dnia 22 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie organ wskazał, że z orzeczenia określającego stopień niepełnosprawności Z. O. wynika, iż ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 6 grudnia 2019 r., przy czym nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności.

Z załączonej do akt sprawy kopii odpisu skróconego odpisu aktu zgonu wynika,

że małżonka osoby wymagającej opieki – W. O. - zmarła w dniu 5 grudnia 2020 r. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że Z. O. (82 lata) jest po operacji rozrostu gruczołu krokowego, był cewnikowany, obecnie nie korzysta z cewnika, od czasu do czasu używa pampersów. Z. O. jest osobą która kontroluje swoje potrzeby fizjologiczne, porusza się samodzielnie po powierzchniach płaskich, ubiera się i rozbiera samodzielnie. Samodzielnie spożywa też posiłki, które wcześniej przygotowuje córka B. O.. Samodzielnie dba o utrzymanie higieny osobistej, samodzielnie przemieszcza się z łóżka na krzesło i odwrotnie, samodzielnie korzysta z toalety, stara się w miarę możliwości sam sobie poradzić przy myciu. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię wynika, że zabezpiecza ojca w najpilniejsze potrzeby egzystencjonalno-bytowe, załatwia wizyty lekarskie, sprawuje całokształt czynności na rzecz swojego ojca we wszystkich aspektach życia codziennego. Wykonuje czynności opiekuńcze wskazane powyżej o każdej porze dnia, a w razie konieczności także w nocy.

Organu ustalił, że ostatnie zatrudnienie B. O. miało miejsce w 2019 r.

W piśmie z dnia 13 kwietnia 2021 r. B. O. podała dodatkowo, że mieszka wspólnie z ojcem i jest jedyną osobą, która jest w stanie zapewnić ojcu opiekę. Opieka jest sprawowana całodobowo. Z racji zamieszkiwania na wsi konieczny jest dojazd po zakupy i do lekarza do miasta, gdzie strona przemieszcza się rowerem. Ojciec był cewnikowany i musiał używać też pieluch, nie byłby w stanie dojść do przystanku. Od grudnia 2019 r. do tej pory był około 10 razy w szpitalu. Jest po operacji usunięcia prostaty, choruje na zwyrodnienie stawów, osteoporozę i układowe zajęcie tkanki łącznej, co sprawia ból. Choruje też na depresję oraz niewydolność serca. Przemieszcza się z łóżka na krzesło i z powrotem. Czasami potrzebuje pomocy

przy zachowaniu higieny osobistej. Z toalety korzysta przy pomocy barierki wspomagającej. Przy poruszaniu szybko się męczy, wtedy musi dużo odpoczywać. Wymaga pomocy i wsparcia córki przy wyjściach do lekarza, któremu nie jest w stanie przekazać co się dzieje, trzeba też wydzielać ojcu leki oraz pilnować żeby

je przyjmował.

Organ odwoławczy zauważył, że w rozpatrywanym przypadku nie może być mowy o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy zawodowej a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu ojcu stałej opieki, ponieważ zakres, jak i wymiar codziennej opieki wnioskodawczyni nad ojcem nie mają charakteru opieki stałej i długotrwałej, osoba wymagająca opieki jest na tyle samodzielna w czynnościach dnia codziennego, że jest w stanie pozostać w domu podczas nieobecności opiekuna co najmniej przez kilka godzin. Opisana

w oświadczeniach strony opieka nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Odnośnie stopnia samodzielności osoby wymagającej opieki organ I instancji ustalił, że Z. O. mimo posiadanych schorzeń jest w stanie w sposób ograniczony poruszać się po mieszkaniu, samodzielnie wykonać czynności higieniczne, załatwić potrzeby fizjologiczne, ubrać się i rozebrać, a także przyjąć przegotowane przez córkę posiłki, czy lekarstwa. Organ stwierdził, że przesłanka przyznania świadczenia z

art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie została spełniona.

W skardze na decyzję organu odwoławczego B. O. wniosła o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego tożsame z zarzutami podniesionymi w odwołaniu.

Z obszernego uzasadnienia skargi, w którym skarżąca zacytowała szereg orzeczeń sądów administracyjnych wynika, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organy obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni art. 17 u.ś.r. Wyłożenie tych przepisów w oderwaniu od całej regulacji ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowiło naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść decyzji. Organy nadinterpretowały też pojęcie "stałej opieki" kwestionując potrzeby ojca skarżącej oraz konieczność udzielana pomocy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) powoływanej

w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje

w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie

w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku

ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub

w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji wskazywał, że stan zdrowia ojca wnioskodawczyni nie wymaga całodobowej opieki i w związku z tym nie istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto wskazując, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność Z. O. organ wskazał na wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Organ odwoławczy wskazał natomiast na brak przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a rezygnacją/niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia.

Niewątpliwie w świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązkiem organów było ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania

z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki.

Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Niewątpliwie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy istotna jest ocena, czy zakres (charakter) sprawowanej przez skarżącą opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych

w art. 3 nie zawiera definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Co istotne,

w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że opieka taka nie musi być całodobowa, jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać za prawidłowe stanowiska organu odwoławczego co do braku związku przyczynowego miedzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką z uwagi na zakres sprawowanej opieki.

Z akt sprawy wynika, że Z. O., który ma obecnie 82 lata, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności

o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 9 lutego 2021 r., z którego wynika

m.in., że niepełnosprawny wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki

lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W powołanym orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 grudnia 2019 r. Z załączonego do wniosku oświadczenia skarżącej z dnia 1 marca 2021 r. wynika, że Z. O. zmaga się z wieloma problemami zdrowotnymi,

cierpi bowiem na nieokreślone układowe zajęcie tkanki łącznej, zwyrodnienie stawów, osteoporozę ze złamaniem patologicznym, rozrost gruczołu krokowego,

czy niewydolność serca. Z uwagi na stan zdrowia w 2020 r. wielokrotnie przebywał

w szpitalu, gdzie przechodził zabiegi i operacje. Z lakonicznego opisu ustaleń pracownika socjalnego zawartego w wywiadzie środowiskowym wynika, że ojciec skarżącej samodzielnie wykonuje pewne podstawowe czynności: bez pomocy osoby trzeciej spożywa posiłki, utrzymuje higienę osobistą, ubiera się oraz przemieszcza

na płaskich i krótkich dystansach. Niemniej jednak córka zabezpiecza ojca

w najpilniejsze potrzeby egzystencjalno-bytowe wspomagając go we wszystkich aspektach życia codziennego. Z dodatkowych informacji uzyskanych od skarżącej

przy piśmie z dnia 13 kwietnia 2021 r. wynika, że przedmiotowa opieka sprawowana jest 24 godziny na dobę. Dodatkowym utrudnieniem w codziennej opiece jest okoliczność zamieszkiwania na wsi i koniczność częstych wizyt w mieście, przy czym ojciec skarżącej nie jest w stanie nawet dojść do przystanku autobusowego. W grudniu 2019 r. stan Z. O. uległ pogorszeniu, co wiązało się z wielokrotnymi pobytami w szpitalu. Pomimo wykonywania pewnych czynności samodzielnie, ojciec szybko męczy się i musi odpoczywać. Czasem wymaga też pomocy w ubieraniu. Co istotne, w uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła dodatkowo, że jej ojciec miewa często zawroty głowy, w związku z czym podczas korzystania z toalety zdarzały mu się wypadki. Z. O. nie chce przyjmować leków, a ponieważ przyjmuje je o różnych porach dnia, zawsze ktoś musi przypilnować ich zażycia. Z uwagi na istniejące dolegliwości i popuszczanie moczu, konieczne są częste kąpiele i zmiany pościeli. Dodatkowo po utracie żony oraz w zawiązku z pogarszającym się staniem zdrowia Z. O. ma depresję, co jeszcze bardziej odbija się na jego funkcjonowaniu. Jest on całkowicie wyłączony z życia społecznego, odizolowuje się i trudno z nim nawiązać jakikolwiek kontakt. W czasie wizyt lekarskich ojciec skarżącej nie potrafi udzielić lekarzowi informacji na temat swojego o stanu zdrowia. Wskazane okoliczności dotyczące złego stanu zdrowia fizycznego i psychicznego nie zostały przez organ odwoławczy uwzględnione.

Na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 pkt 21 tej ustawy ustawodawca sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym

i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów

o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 573), która w art. 4 ust. 1 stanowi,

że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub

w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych

- co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia

w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Podkreślić należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19).

Na stałą i bezpośrednią opiekę nad osobą niepełnosprawną składają się także czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czyli robienie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów, gdyż osoba ze znacznym stopnie niepełnosprawności, nie może sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania w środowisku. Taki zakres opieki wynika nie tylko z zasad doświadczenia życiowego ale przede wszystkim cytowanej wyżej normy § 29 ust. 1 rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.

Stosując dotychczasowe uwagi do realiów niniejszej sprawy wskazać należy,

że skarżąca pomaga ojcu we wszystkich niemal czynnościach i jak wynika z wywiadu środowiskowego oraz uzasadnienia odwołania, jest do jego dyspozycji 24 godziny

na dobę. Twierdzenia skarżącej co do stanu zdrowia ojca, jak również zakresu świadczonej opieki i pomocy znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Z akt sprawy wynika, że co do zasady ojciec skarżącej nie jest osobą zdolną do samodzielnej egzystencji. Jest osobą w podeszłym wieku, poważnie schorowaną i cierpiącą zarówno fizycznie, jak i psychicznie, w związku z czym nieliczne i drobne czynności wykonywane przez niego bez udziału innych osób nie mogą prowadzić same w sobie do wniosku o braku konieczności świadczenia stałej

i długotrwałej opieki. Mowa tu jest bowiem o elementarnych czynnościach,

np. przemieszczeniu się z łóżka na krzesło, przy czym i ta czynność jest dla niepełnosprawnego wielce męcząca i skutkuje koniecznością odpoczynku.

W wystosowanym oświadczeniu skarżąca potwierdziła ten stan wskazując, że nawet

w najprostszych, wykonywanych wprawdzie samodzielnie czynnościach, jak chociażby ubieranie się, ojciec skarżącej wymaga jej pomocy. Należy podkreślić,

że świadczona przez skarżącą pomoc polega w istocie na całodobowym przebywaniu

z ojcem i pomocy mu we wszystkich niemalże czynnościach. Pomoc ta dotyczy dawkowania i podawania lekarstw, nakłaniania do ich przyjęcia, przygotowywania oraz podawania posiłków, przygotowywania odzieży, pomocy przy czynnościach higienicznych, ale też na nieprzerwanym czuwaniu i zapewnianiu asekuracji przy poruszaniu się, albowiem w przeszłości, dochodziło do upadków i stłuczeń. Z uwagi na wiek, poważny uszczerbek na zdrowiu, towarzyszący ból, stan psychiczny oraz brak perspektyw na poprawę sytuacji, ojciec skarżącej niewątpliwie wymaga stałej

i długotrwałej opieki. Uznanie w rozpatrywanej sprawie, że zakres sprawowanej opieki nie jest w istocie duży i skarżąca sprawując opiekę może podjąć zatrudnienie

nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Przeciwnie, z materiału tego wynika, że zakres czynności opiekuńczych uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.

Organy dopuściły się zatem obrazy przepisów postępowania - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd uznał ponadto za nieprawidłową argumentację wskazaną w orzeczeniu organu pierwszej instancji odnośnie wystąpienia negatywnej przesłanki, o jakiej mowa w unormowaniu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt

K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo

do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie

ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności stosowania unormowań ustawy

z pominięciem niekonstytucyjnego zapisu art. 17 ust. 1b ustawy (por.m.in. wyrok NSA

z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt

I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok NSA

z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt

I OSK 1578/16, wyrok WSA w Warszawie z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Olsztynie z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15,

wyrok WSA w Bydgoszczy z 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15).

W aktualnym stanie prawnym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego następuje zatem bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej.

Podkreślić należy, że stanowisko to w swoim orzecznictwie od dawna podzielają organy drugiej instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...]. Stanowisko to wielokrotnie było wyrażane w orzecznictwie tutejszego Sądu z obszerną argumentacją i brak jest jakichkolwiek przeszkód by nie było ono stosowane przez organy administracji pierwszej instancji (por. przykładowo wyroki WSA w Gdańsku z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 826/20, z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 87/20, z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 211/20). Zaniechanie jego uwzględnienia przez organy administracji prowadzi do niezasadnego przedłużania postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, co w przypadku zasadności złożonych wniosków w świetle innych przepisów ustawy, uniemożliwia uzyskanie przez wnioskodawców świadczeń w rozsądnym terminie. Podkreślić należy, że świadczenia te mają zapewnić środki utrzymania osobom podejmującym opiekę nad niepełnosprawnymi bliskimi.

Kwestia wieku, w jakim powstała niepełnosprawność ojca skarżącej nie mogła zatem być podstawą do odmowy przyznania świadczenia.

Reasumując, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia prawa procesowego

– art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń niezgodnych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Organ dokonał także niewłaściwej oceny zakresu sprawowanej opieki, dopuszczając się naruszenia prawa materialnego - art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ pierwszej instancji dokonał ponadto błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wskazania co do dalszego toku postępowania administracyjnego wynikają

z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni przedstawioną przez Sąd wykładnię prawa materialnego i ocenę dotyczącą związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).