Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2603/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 4 ust 1 pkt 4, 8 ust 2 pkt 2 li a
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata R. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] września 2013 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Nr [...], wydanej w dniu [...] października 2012 r. przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w przedmiocie odmowy potwierdzenia, że M. R., z domu P., córka E. i M., ur [...] r., przebywała w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

W uzasadnieniu decyzji Prezes IPN wskazał, że zarówno samo rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Nr [...], jak i jego uzasadnienie nie budzą żadnych wątpliwości. Decyzja ta zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 107 § 1 K.p.a., poczynając od określenia organu właściwego do jej wydania, daty jej wydania, oznaczenia strony, powołania podstawy prawnej, podpisu osoby uprawnionej do jej wydania, a skończywszy na pouczeniu o prawie wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (który strona faktycznie wniosła, jednak po upływie ustawowego terminu). W uzasadnieniu zawarto precyzyjny opis zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz argumenty, które przesądzają o przyjęciu określonej wersji stanu faktycznego i jego subsumpcji do obowiązujących przepisów prawa, poparte tezami wywiedzionymi z orzecznictwa sądów. Uzasadnienie decyzji, zdaniem organu, jest wyczerpujące i przekonujące, spełnia zatem wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.

Decyzję tę doręczono stronie w dniu [...] października 2012 r. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie można mówić ani o rażących uchybieniach w toku postępowania, w którym strona brała udział, ani o jakichkolwiek wadach decyzji.

Prezes IPN podał, że strona we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji powoływała się na art 40 Konstytucji, zakazujący stosowania tortur oraz okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania i karania, a także art. 41 ust. 1 Konstytucji przyznający m.in. prawo do wolności osobistej, a następnie wskazywała, że w dniu [...] sierpnia 1951 r. została aresztowana, a później była traktowana w sposób okrutny i nieludzki, była bita i torturowana. Organ podniósł, że strona zarzucając rażące naruszenie prawa powinna jednak wskazać na te przepisy prawa, które zostały w sposób rażący naruszone przez organ wydający decyzję administracyjną, nie zaś na naruszenia spowodowane przez organy bezpieczeństwa państwa i prokuratorów w latach 1951-1952 (do oceny których nie można jednak stosować Konstytucji, która weszła w życie w dniu 17 października 1997 r.). Organ podkreślił, że M. R. stwierdziła, iż cała jej rodzina była napiętnowana i prześladowana za działalność na rzecz niepodległości Polski prowadzoną przez jej ojca – E. P.. Jeśli nawet teza ta uzyskałaby potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, nie miałoby to znaczenia dla toczącego się postępowania, bowiem Prezes Instytutu Pamięci wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy aresztowaniem wnioskodawczyni, a jego rzeczywistą (a nie bezpodstawnie mu zarzucaną) działalnością polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Nie ma podstaw do potwierdzenia okresów przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956, z powodu działalności prowadzonej przez inne osoby (np. przez ojca), z powodu nieuzasadnionego przekonania organów powołanych do ścigania przestępstw o prowadzeniu takiej działalności albo z powodu przestępnego zarzucania przez te organy czynów, które w rzeczywistości nie zostały popełnione, w celu skierowania przeciwko określonym osobom ścigania karnego lub zmuszenia tych osób do pożądanego zachowania (np. złożenia zeznań obciążających inne osoby).

Organ podkreślił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, iż M. R. nie prowadziła działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Wobec tego prawidłowo zastosowano przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, albowiem potwierdzenie przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość może nastąpić jedynie wówczas, gdy wnioskodawca rzeczywiście prowadził działalność opisaną w tym przepisie.

Prezes IPN podkreślił, że kolejnym zarzutem było przedwczesne wydanie decyzji administracyjnej z uwagi na fakt, że nie zostało zakończone śledztwo o sygn. [...], w którym M. R. występuje jako pokrzywdzona. Odnosząc się do tego zarzutu organ wskazał, że żaden przepis prawa nie uzależnia wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach od zakończenia postępowania przygotowawczego w sprawie karnej. Prezes Instytutu Pamięci zebrał bogaty i wyczerpujący materiał dowodowy, korzystając m.in. z materiałów wymienionego śledztwa. Przedmiot śledztwa i przedmiot postępowania administracyjnego w sprawie prowadzonej na postawie przepisów ustawy o kombatantach nie są tożsame, choć w jednym i drugim postępowaniu wyjaśnia się m.in. okoliczności zatrzymania oraz aresztowania M. R. Strona w toku postępowania zakończonego decyzją Nr [...] nie kwestionowała ustalonych faktów, w szczególności nie twierdziła, że prowadziła działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Organ uznał zatem, że wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały należycie wyjaśnione i nie budzą wątpliwości.

W ocenie organu nie było podstaw aby uznać, że decyzja Nr [...] została wydana przez Prezesa Instytutu Pamięci z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Przepisy określone w art. 156 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. nie mają zatem zastosowania.

Prezes IPN podkreślił, że sprawa administracyjna wszczęta na wniosek M. R. z dnia [...] grudnia 2011 r. nie była uprzednio rozstrzygana decyzją ostateczną, a decyzja Nr [...] została skierowana do osoby, która była stroną w sprawie. Nie są zatem spełnione przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 3 i 4 K.p.a.

Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Nr [...] polega na odmowie potwierdzenia określonej represji. Nie wynika z niej żaden obowiązek działania, ani w momencie jej wydania, ani też później. Nie mogła zatem istnieć przeszkoda o charakterze faktycznym, która obiektywnie wykluczałaby działanie. W ocenie organu nie można również uznać, iż decyzja Nr [...] była niewykonalna w dniu wydania, nie ma zatem zastosowania przepis określony w art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. Podobną argumentację można zastosować w odniesieniu do przyczyny stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 6 K.p.a. W osnowie decyzji nie został sformułowany obowiązek konkretnego działania (jak to ma miejsce np. w decyzji zawierającej nakaz rozbiórki budynku czy w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, wydawanej po przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, nakładającej na stronę obowiązek przeciwdziałania skutkom awarii przemysłowych). Decyzja nie podlegała zatem wykonaniu. Jest ona w swej istocie rozstrzygnięciem w przedmiocie odmowy potwierdzenia w określonej formie i określonym trybie faktów i stanowi warunek wydania stosownej decyzji przez kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na wniosek osoby represjonowanej. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia, że wykonanie decyzji Nr [...] wywołałoby czyn zagrożony karą.

Organ podkreślił, że w zastosowanych w sprawie przepisach szczególnych, a więc w ustawie o kombatantach, brak jest regulacji zawierających klauzule nieważności. Nie ma więc podstaw do zastosowania przepisu określonego w art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.

Podsumowując organ stwierdził, że w sprawie nie ma podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Nr [...], wydanej w dniu [...] października 2012 r. przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

Na wskazaną decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2013 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. R.. Podniosła, że jest błędna, ponieważ przedstawiono w niej półprawdę o pozbawieniu wolności bez wyroku sądu w okresie od [...] sierpnia 1951 r., do [...] kwietnia 1952 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przede wszystkim należy mieć na względzie, że zaskarżona decyzja została wydana po przeprowadzeniu postępowania w trybie nadzwyczajnym - stwierdzenia nieważności. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 pkt 1-7 K.p.a.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. M. R. złożyła do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...], którą odmówiono potwierdzenia, że wnioskodawczyni przebywała w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Jako podstawę wniosku skarżąca wskazała art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie Prezes IPN prawidłowo uznał, że nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji nr [...], ponieważ nie jest ona dotknięta wadą o jakiej mowa we wskazanym przepisie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa ma miejsce wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego powszechnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Cechą rażącego naruszenia prawa jest pozostawanie decyzji w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną decyzji nr [...], której stwierdzenia nieważności żąda skarżąca, stanowiły przepisy art. 4 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012 r., poz. 400).

Przepis art. 4 ust. 1 tej ustawy przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Zgodnie zaś z art. 8 ust. 2 pkt 2 a cyt. ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski.

W świetle tych przepisów nie można uznać, że decyzja z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] została wydana bez podstawy prawnej. Skoro skarżąca w dniu [...] grudnia 2011 r. złożyła do Instytutu Pamięci Narodowej wniosek o potwierdzenie represji na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy, to przepis art. 8 ust. 2 pkt 2a wprost dawał kompetencję Prezesowi Instytutu Pamięci Narodowej do orzekania w niniejszej sprawie.

Nie jest również trafne stanowisko skarżącej, że wskazana decyzja nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Organ orzekający w niniejszej sprawie trafnie przyjął, że M. R. fatycznie przebywała w ośrodku odosobnienia od dnia [...] sierpnia 1951 r. do [...] kwietnia 1952 r. bez wyroku, jednak pozostawało to bez związku z jej działalnością polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Prezes IPN w prowadzonym postępowaniu nieważnościowym trafnie uznał, że zebrany w postępowaniu zwykłym materiał dowodowy był wyczerpujący, a jego ocena nie pozwalała na przyjęcia, że skarżąca została aresztowana ze względu na działalność niepodległościową.

Z akt sprawy wynika, że M. R. bezpodstawnie została pozbawiona wolności i osadzona w ZK na ul. [...] w K., w toku śledztwa dawnej Prokuratury Wojskowej w K.. Należy również wskazać, że wyrokiem z dnia [...] września 2010 r., sygn. [...]., Sąd Okręgowy w K. w sprawie ze skargi M. R. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za to, że była zatrzymana przez okres 8 miesięcy oddalił jej żądanie przyjmując, że skarżąca nie prowadziła działalności będącej przesłanką żądania odszkodowania, a jej zatrzymanie było przypadkowe. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] lutego 2011 r., sygn. [...] Sąd Apelacyjny w K. oddalił apelację od tego wyroku, jako oczywiście bezzasadną. Zauważyć należy, że wyrok ten był już znany organowi orzekającemu w postępowaniu zwykłym. Mimo to, poczynił on dalsze ustalenia w sprawie. Wobec tego wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały należycie wyjaśnione i nie budzą wątpliwości. Ponadto, co podkreślała sama skarżąca, cała jej rodzina była napiętnowana i prześladowana za działalność na rzecz niepodległości Polski prowadzoną przez jej ojca – E. P., zaś ona sama takiej działalności nie prowadziła.

Stanowisko Prezesa IPN wyrażone w zaskarżonej decyzji, że decyzja dnia [...] października 2012 r. Nr [...], nie jest dotknięte żadną z wad, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 jest zatem trafne.

Mimo to, że wnioskodawczyni żądając stwierdzenia decyzji nr [...] oparła swoje żądanie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., Prezes IPN zbadał również przedmiotową decyzję pod kątem innych przesłanek nieważnościowych i nie stwierdził, by wskazana decyzja była dotknięta jakąkolwiek inną wadą powodującą konieczność stwierdzenia jej nieważności. Stanowisko to należy podzielić.

Prezes IPN zasadnie uznał, że decyzja dnia [...] października 2012 r. Nr [...] nie jest dotknięta wadą o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., ponieważ organ nie naruszył przepisów o właściwości. Kompetencję do orzekania w tego typu sprawach Prezes IPN uzyskał na mocy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, co już wyżej wyjaśniono.

Z akt sprawy nie wynika, by sprawa została wcześniej rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, zatem nie zachodzi przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Ustalenie organu w tym zakresie jest zatem prawidłowe. Z akt sprawy nie wynika również, by decyzja, której stwierdzenia nieważności żąda skarżąca została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, zatem nie zachodzi przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. Rozstrzygnięcie Prezesa IPN jest także w tym względzie prawidłowe. Za odpowiadające prawu należało uznać stwierdzenie, że decyzja z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] nie jest dotknięta również wadami z art. 156 § 1 pkt 5,6,7 K.p.a. powodującymi jej nieważność, tj. by była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały (pkt 5), w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą (pkt 6), czy zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa (pkt 7).

Z powyższych względów skarga nie mogła zostać uwzględniona. Jednocześnie Sąd nie dostrzegł w zaskarżonych decyzjach takiego naruszenia prawa, które powodowałoby konieczność uwzględnienia skargi z urzędu.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) należało orzec jak w pkt 1 sentencji.

W pkt 2 orzeczono na postawie art. 250 tej ustawy.