Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SAB/Ol 3/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
659
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 83
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółki A na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanawia odrzucić skargę.


UZASADNIENIE

Spółka A (dalej jako skarżąca) nadesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie zwrotu składek wpłaconych przez płatnika przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Zakład, ZUS). Wnosząc o:

Stwierdzenie, że doszło do przewlekłości postępowania administracyjnego o zwrot

wszystkich składek wpłaconych przez płatnika.

Zobowiązanie Zakładu, aby w ciągu 1 dnia roboczego dokonał zwrotu wszystkich wpłaconych składek albo wydał decyzję stwierdzającą istnienie zapotrzebowania na ośmiogodzinny front robót w firmie skarżącej.

Zobowiązanie Zakładu, aby ewentualnego zwrotu dokonał z odsetkami ustawowymi naliczanymi od 30 grudnia 2019 roku.

Zasądzenie od Zakładu symbolicznego zadośćuczynienia w wysokości 20000 zł za przewlekłe prowadzenie postępowania.

W uzasadnieniu dodatkowo podniesiono, że od 2019 roku skarżąca - płatnik składek złożyła wiele wniosków o zwrot składek, jednak pomimo upływu ponad

2 lat, ZUS zwrócił tylko niewielką część dokonanych wpłat, a więc pozostała część nadpłaconych składek powinna zostać zwrócona wraz z odsetkami liczonymi od 30 grudnia 2019. Nie wszystkie opinie organu o braku zapotrzebowania na pracę są prawomocne. Skoro na ich podstawie odmówiono wypłaty świadczeń to nie było żadnych przeciwwskazań do zwrotu składek na ich podstawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości alternatywnie zaś o stwierdzenie, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz oddalenie wniosku skarżącej o zasądzenie od organu sumy pieniężnej w wysokości 20 000 zł. na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako p.p.s.a.).

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że kwestia zwrotu składek na rzecz skarżącej wynikła na kanwie spraw dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym osób zgłoszonych przez tegoż płatnika. ZUS prowadził postępowania wyjaśniające w sprawie zgłoszenia do ubezpieczeń przez płatnika: M. M. - w okresie od 1 marca 2019 r., K. M. - w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 sierpnia 2016 r., A. A. - w okresie od 1 października 2020 r.

Decyzją ZUS nr [...] z [...] stwierdzono, że M. M. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, jako pracownik od 1 marca 2019 r. Decyzja stała się prawomocna 30 listopada 2021 r. Dokumenty ubezpieczeniowe i rozliczeniowe - (korekty) zostały sporządzone z urzędu zgodnie z ww. decyzją.

Decyzją ZUS nr [...] z [...] stwierdzono, że K. M. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, jako pracownik od 1 kwietnia 2014 r. do 31 sierpnia 2016 r. Decyzja stała się prawomocna 18 sierpnia 2020r. Dokumenty ubezpieczeniowe i rozliczeniowe - (korekty) zostały sporządzone przez płatnika i z urzędu zgodnie z ww. decyzją.

Decyzją ZUS [...] z [...] stwierdzono, że A. A. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, jako zleceniobiorca od 1 października 2020 r. W dniu 10 lutego 2022r. uprawomocniło się orzeczenie sądowe w sprawie A. A. stwierdzające nie podleganie do ubezpieczeń za okres od 1 października 2020 r. Na podstawie ww. decyzji w dniu 15 lutego 2022r sporządzono z urzędu dokumenty korygujące za okres od października 2020r. do kwietnia 2021r.

ZUS stwierdził, że nigdy nie prezentował stanowiska odnośnie zatrudniania w stosunku do innych pracowników i nie wyrażał ogólnego poglądu, że firma może funkcjonować bez pracowników.

Organ przedstawił również opis stanu spraw dotyczący obsługi wniosków o zwrot nadpłaconych składek. Podając, że w dniu 30 grudnia 2019 r. (wniosek z 28 grudnia 2019 r.) płatnik zwrócił się z wnioskiem o zwrot wszystkich składek wpłaconych za pracowników – K. M. i M. M. Na dzień 23 stycznia 2020 r., tj. dzień analizy konta do check listy (dokument wynikający z procedury obsługi wniosków o zwrot, będący podstawą do realizacji, bądź odmowy zwrotu), płatnik posiadał nadpłatę, której prawo do zwrotu uległo przedawnieniu. Ten stan wynikał z faktu, że K. M. był zgłoszony obowiązkowo do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika skarżącej w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 sierpnia 2016 r. Z tego tytułu zidentyfikowano za K. M. dokumenty rozliczeniowe z wykazaną podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia ("niezerowe"). W dniu 2 grudnia 2019r. skarżąca wyrejestrowała K. M. z ubezpieczeń, ze wskazanego tytułu, od dnia zgłoszenia, tj. od 1 listopada 2014r. Następnie 21 grudnia zgłoszono K. M. do ubezpieczenia od 1 listopada 2014r. skarżąca skorygowała również dokumenty rozliczeniowe, poprzez wykazanie "zerowej" podstawy wymiaru składek.

W tym samym czasie, w związku ze złożonymi korektami dokumentów, ZUS pismami z dnia 13 grudnia 2019 r. zawiadomił płatnika i ubezpieczonego o wszczęciu postępowania w sprawie podlegania ubezpieczeniom społecznym K. M. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 sierpnia 2016 r. Płatnik i ubezpieczony, pomimo skutecznego doręczenia pism, nie udzielili wyjaśnień w sprawie i nie przedstawili wymaganych dokumentów. W związku z zaistniałą sytuacją Oddział w okresie od 4 marca 2020 r. do 20 marca 2020r. przeprowadził kontrolę u płatnika na okoliczność zgłaszania do ubezpieczeń społecznych K. M. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 sierpnia 2016 r. Postępowanie to zostało zakończone decyzją z [...], którą Oddział stwierdził, że K. M. jako pracownik u płatnika nie podlega ubezpieczeniom społecznym w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 sierpnia 2016 r.

Na tym etapie sprawy (dotyczącej zwrotu składek za M. M.) kwestia jej podlegania do ubezpieczeń - ubezpieczeniom społecznym, jako pracownika od 1 marca 2019 r. ustalona decyzją z [...] (gdzie stwierdzono, że M. M. jako pracownik w skarżącej nie podlega ubezpieczeniom społecznym od 1 marca 2019 r.) była nadal nieprawomocna tj. postępowanie odwoławcze rozpatrywane przez sąd powszechny nie zakończyło się.

Wobec czego realizacja wniosku o zwrot z 30 grudnia 2019r. zakończona została dnia 23 stycznia 2020r., gdzie odmówiono zwrotu nienależnie opłaconych składek informując jednocześnie płatnika, że prawo do zwrotu nadpłaty uległo przedawnieniu.

W dniu 11 marca 2020 r. (wniosek z 10 marca 2020 r.) płatnik ponownie złożył wniosek o zwrot wszystkich wpłaconych składek - ponaglenie - za K. M. i M. M. Jednakże organ stwierdził, na 27 marca 2020 r., tj;. na dzień analizy konta do check listy, że płatnik nadal posiadał tylko nadpłatę, której prawo do zwrotu uległo przedawnieniu.

Wobec czego realizacja wniosku o zwrot składek z 11 marca 2020 r nie mogła być zrealizowana. Postępowanie w tym zakresie zakończono pismem z dnia 1 kwietnia 2020r., gdzie organ odmówił zwrotu nienależnie opłaconych składek wskazując jednocześnie, że prawo do zwrotu nadpłaty figurującej na koncie płatnika uległo przedawnieniu.

W dniu 2 lipca 2020 r. (wniosek z 29 czerwca 2020 r.) płatnik zwrócił się pismem o zwrot wszystkich składek wpłaconych za pracownika K. M. za okres od 1 listopada do 1 września 2016 r. W dniu 17 lipca 2020r. wpłynęło ponaglenie w tej samej sprawie (w tym piśmie płatnik wskazuje okres od 1 listopada 2014r. do 31 sierpnia 2016r.).

W dniu 2 lipca 2020 r. (wniosek z 29 czerwca 2020 r.) płatnik zwrócił się z wnioskiem o wydanie decyzji odmawiającej zwrotu konkretnych kwot wpłat dokonanych w 2019r. 21 sierpnia 2020 r. (wniosek z 19 sierpnia 2020 r.) wpłynęło ponaglenie w tej samej sprawie.

Realizacja wniosku o zwrot z 2 lipca 2020 r. i ponaglenia z 17 lipca 2020r. zakończona została pismem z 3 sierpnia 2020 r. Nadpłatę w kwocie 10 664,30 zł zwrócono, na wniosek płatnika. Na koncie nadal pozostała nadpłata 5 910,52 zł (wpłaty dokonane w okresie od 11 czerwca 2014 r. - do 13 lipca 2015 r.) - ZUS uznał jednak, że prawo do jej zwrotu uległo przedawnieniu. Dodatkowo uznano, że skoro dokonano zwrotu składek, to nie należy wydawać decyzji o odmowie dokonania zwrotu w kontekście drugiego pisma z 2 lipca 2020 r. Powyższy stan rozliczenia wynikał z faktu złożenia/sporządzenia z urzędu od 26 do 29 lipca 2020r. wszystkich korekt dokumentów rozliczeniowych na podstawie decyzji z [...], dotyczącej K. M., gdyż decyzja ta uprawomocniła się 16 lipca 2020r. na podstawie zrzeczenia się płatnika z odwołania od tej decyzji na podstawie art.127a k.p.a., co oznacza, że organ mógł wniosek o zwrot składek zrealizować.

W dniu 7 września 2020 r. (wniosek z 7 września 2020r.) płatnik złożył ponaglenie z prośbą o pełny zwrot nadpłaty brakującej kwoty wraz z odsetkami - wniosek dotyczył nadpłaty składek za K. M. Realizacja tego wniosku oraz ponaglenia z 21 sierpnia 2020r. zakończona została skierowanym do płatnika pismem z 18 września 2020 r. Zwrócono kwotę 0,01 zł. Na koncie pozostała nadpłata w wysokości 5 533,42 zł. ZUS uznał, że prawo do jej zwrotu uległo przedawnieniu. Po ponownej weryfikacji sprawy stwierdzono jednak, że część nienależnie opłaconych składek, dla których uznano, że prawo do ich zwrotu uległo przedawnieniu powinny być zwrócone płatnikowi. Taki stan rzeczy wynikał, z tego, że wydana decyzja o nie podleganiu ubezpieczeniom społecznym K. M. zawiesiła bieg terminu przedawnienia żądania zwrotu nadpłaty składek- od dnia wszczęcia postępowania w tej sprawie do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia policzono od wszczęcia postępowania w sprawie podlegania ubezpieczeniom społecznymi przez K. M. (zawiadomienia doręczone 27 grudnia 2019 r.) do uprawomocnienia się decyzji z [...]. Decyzja prawomocna 18 sierpnia 2020 r. - tj. bieg terminu przedawnienia zawieszony był od 27 grudnia 2019 r. do 18 sierpnia 2020 r.

W dniu 3 listopada 2020r. ZUS na rachunek bankowy Spółki dokonał zwrotu nadpłaty w wysokości 4 021,79 zł wraz z należnymi odsetkami w kwocie 50,00 zł. Zwrot dotyczył wpłat dokonanych w okresie od 11 lutego 2015 r. do 13 lipca 2015r. O dokonanym zwrocie płatnik został poinformowany pismem z dnia 05 listopada 2020r. Jednocześnie z uwagi na złożoność całej sytuacji na koncie płatnika oraz szczególny charakter obsługiwanego podmiotu - z urzędu- w tym samym okresie powrócono do wniosku - wpływ 21 sierpnia 2020 r. (wniosek z 19 sierpnia 2020 r.) dotyczącego ponaglenia w sprawie wydania decyzji odmawiającej zwrotu konkretnych kwot wpłat dokonanych w 2019r. Wówczas ustalono, że sprawa ta dotyczyła tego samego płatnika, jednak powiązana była z osobą ubezpieczonej – M. M., zatem stwierdzono, że na 10 września 2020 r., decyzja z [...] dotycząca M. M. nie była prawomocna - nie zakończone postępowanie odwoławcze przed sądem powszechnym. Z tego względu korekty za tą ubezpieczoną nie mogły być sporządzone, zatem brak było na koncie "widocznych" nadpłaconych składek podlegających zwrotowi z tego tytułu.

W odpowiedzi na powyższy wniosek, w piśmie z 10 września 2020 r. (doręczonym 29 września 2020 r.), poinformowano płatnika o zakończeniu postępowania w sprawie wydania decyzji o odmowie zwrotu nienależnie opłaconych składek oraz o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania

Z powodu braku nadpłaty na koncie Spółki z tytułu składek za pracownika M. M., [...] ZUS- na wyraźny wniosek płatnika wydał decyzję nr [...] odmawiającą zwrotu wpłat dokonanych w 2019r. Decyzja w trybie zastępczym na podstawie art. 44 k.p.a. została doręczona (na adres wskazany przez płatnika jako adres do korespondencji) i uprawomocniła się wskutek braku zaskarżenia.

Jednocześnie wskazano, że z uwagi na prowadzone postępowania w zakresie podlegania ubezpieczeniom w stosunku do ww. ubezpieczonych płatnik zaprzestał regulowania bieżących zobowiązań, część nadpłaty zaś rozliczyła się na bieżące należności.

W dniu 9 grudnia 2020r. (wniosek z 9 grudnia 2020r.) płatnik zwrócił się z kolejnym wnioskiem o zwrot składek za M. M. zapłaconych za okres od 1 listopada 2015 r. do 31 maja 2016r. (za ten okres nie prowadził postępowania dotyczącego podlegania tej ubezpieczonej do ubezpieczeń). Na dzień rozpatrzenia wniosku tj. 17 grudnia 2020 r. stan konta wykazywał niedopłatę za okres 10/2020. Realizacja tego wniosku zakończona została pismem z 17 grudnia 2020r., gdzie odmówiono zwrotu nienależnie opłaconych składek z powodu braku bieżących dokumentów rozliczeniowych i braku nadpłaty.

W dniu 1 grudnia 2021r. (wniosek z 30 listopada 2021r.) płatnik złożył o zwrot wszystkich składek za pracownika M. M. ( wcześniej A.) za okres od 1 listopada 2016 r. W oparciu o prawomocne orzeczenie ( dotyczy decyzji ZUS nr [...], która stała się prawomocna 30 listopada 2021 r.) i sporządzone z urzędu dokumenty w dniach 1 grudnia 2021 r. i 8 grudnia 2021r., korekty dotyczyły okresu od marca 2019 r. do listopada 2021 r..

W dniu 15 grudnia 2021 r. dokonano zwrotu na łączną kwotę nadpłaty 1750,95zł wynikającą z aktualnego stanu rozliczeń konta po uwzględnieniu korekt. Realizacja wniosku o zwrot z 1 grudnia 2021r. zakończona została pismem z 13 grudnia 2021r. - płatnik został poinformowany o dokonanym zwrocie

W dniu 12 stycznia 2022r. (wniosek z 11 stycznia 2022r.) - płatnik wystąpił o zwrot " wszystkich składek, które zostały kiedykolwiek wpłacone przez płatnika, a które do dziś są przetrzymywane na koncie ZUS". Według stanu na dzień wpływu w/w wniosku jak i ponaglenia (18 stycznia 2022r.) brak było prawomocnych orzeczeń/decyzji mogących stanowić podstawę do sporządzenia kolejnych korekt dokumentów z urzędu.

Płatnik z dniem 30 listopada 2021r. wyrejestrował wszystkich ubezpieczonych, zgłoszonych przez płatnika i pozostających do tego dnia w obowiązku ubezpieczenia.

Wobec powyższego 19 stycznia 2022r. z urzędu został wprowadzony dokument wyrejestrowania płatnika składek - ZUS ZWPA - z datą 30 listopada 2021r,

Realizacja wniosku o zwrot z 11 stycznia 2022r. i ponaglenia z 18 stycznia 2022r. zakończona została pismem z 7 lutego 2022r. - płatnik został poinformowany o dokonanym zwrocie. Dodatkowo pismem z dnia 7 lutego 2022r. płatnik został poinformowany że wszystkie nadpłaty, które dotychczas zostały ustalone na podstawie zaewidencjonowanych dokumentów rozliczeniowych, korekt dokumentów rozliczeniowych oraz dokumentów płatniczych zostały zwrócone.

W dniu 3 lutego 2022r. (wniosek z 3 lutego 2022r.) - płatnik, złożył ponaglenie żądania natychmiastowego zwrotu wszystkich składek, które kiedykolwiek zostały wpłacone przez płatnika. Pismo zakwalifikowano jako wniosek o zwrot składek. Ponaglenia w tej samej sprawie wpłynęły 4,7,8,10,14,17 lutego 2022r.

10 lutego 2022r. uprawomocniło się orzeczenie w sprawie A. A. stwierdzające nie podleganie do ubezpieczeń za okres od 1 października 2020r. Na podstawie ww. decyzji w dniu 15 lutego 2022r. sporządzono z urzędu dokumenty korygujące za okres od października 2020r. do kwietnia 2021r. Za okres od maja 2021r. do listopada 2021r. wydział UBS podejmie postępowanie w sprawie podlegania ubezpieczeniom w tym okresie.

Realizacja wniosku z 3 lutego 2022r. w oparciu o prawomocne orzeczenie i sporządzone z urzędu dokumenty nastąpiła 2 marca 2022r. - dokonano zwrotu na łączną kwotę nadpłaty 10 388,61zł informując jednocześnie, że prawo do zwrotu nadpłaty w kwocie 2573,18 uległo przedawnieniu i kwotę tą można zaliczyć na poczet bieżących składek, o czym został płatnik poinformowany pismem z 3 marca 2022r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Obowiązkiem Sądu w pierwszej kolejności było zbadanie dopuszczalności skargi polegające na ustaleniu, m.in., czy mieści się ona w katalogu spraw należących do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku bowiem stwierdzenia braku kognicji sądu do rozpoznania sprawy skarga taka podlega odrzuceniu, stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 2 p.p.s.a. do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych powołane są sądy administracyjne.

Zakres właściwości sądów administracyjnych został określony w art. 3 p.p.s.a, zgodnie z którym:

§ 1 Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

§ 2. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;

4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;

5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;

9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

§ 2a. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

§ 3. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego stało się przewlekłe prowadzenie postępowania przez ZUS w spawie zwrotu składek wpłaconych przez płatnika.

Niewątpliwie sprawy i czynności jakie podejmuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 1009, dalej jaku u.s.u.s.) objęte są zakresem działania administracji publicznej. Na taki charakter wskazuje m.in. przepis art. 66 ust. 4 ustawy, w świetle którego w zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68-71, Zakładowi przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej.

Powyższe sugerowałoby właściwość sądu administracyjnego w sprawach ubezpieczeń społecznych, który to sąd sprawuje kontrolę administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 p.p.s.a.

Jednakże badając właściwość sądów administracyjnych w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej oraz bezczynności/przewlekłości przy wydawaniu takich decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na wstępie trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 177 Konstytucji RP sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Unormowanie to jest w doktrynie i orzecznictwie powszechnie rozumiane w ten sposób, iż dla przyjęcia kompetencji sądu powszechnego nie jest niezbędna pozytywna norma ustawowa przewidująca taką kompetencję. Wystarcza brak ustawy, która ustanawiałaby kompetencję innego sądu. I odwrotnie, dla przyjęcia właściwości sądu szczególnego (np. sądu administracyjnego) konieczne jest istnienie w systemie prawa szczególnego przepisu rangi ustawowej, który wskazywałby na taki sąd, jako właściwy do rozpoznania danej sprawy.

Z kolei z art. 184 Konstytucji RP wynika, że właściwość sądów powszechnych w sprawach dotyczących administracji publicznej musi mieć umocowanie w ustawach szczególnych. Przyjąć zatem należy, iż zamiarem ustawodawcy było stworzenie domniemania kompetencji sądów administracyjnych w sprawach kontroli administracji publicznej. Domniemanie to zostało potwierdzone w treści art. 3 p.p.s.a.

Natomiast według definicji zawartej w art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 1805 ze zm.), sprawami cywilnymi sensu largo są sprawy z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Na gruncie przytoczonej definicji rozróżnić należy zatem sprawy cywilne w znaczeniu materialnoprawnym, to jest wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, które pozostają nimi niezależnie od tego, jaki organ jest właściwy do ich rozpoznania, oraz sprawy cywilne w znaczeniu formalnym, wynikające z innych stosunków prawnych (sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz określone jako "inne sprawy"), które nie będąc sprawami cywilnymi ze swej istoty, uzyskują taki charakter na skutek poddania ich rozpoznaniu przez sądy powszechne (nie zaś sądy administracyjne) na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza to, iż nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej w rozumieniu art. 3 p.p.s.a. może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem będzie istniał przepis szczególny, w myśl którego właściwy będzie sąd powszechny to charakter sprawy - czy jest to sprawa cywilna, czy administracyjna - będzie miał drugorzędne znaczenie. (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2006r., sygn. akt II GSK 84/06).

W ocenie Sądu takim przepisem szczególnym jest art. 83 ust. 1 u.s.u.s. W myśl tego przepisu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:

1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;

1a) ustalania płatnika składek;

2) przebiegu ubezpieczeń;

3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek;

3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek;

4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;

5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Zgodnie z art. 83 ust. 3 u.s.u.s. odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia.

Zdaniem Sądu określenie "w szczególności", użyte w omawianym przepisie art. 83 u.s.u.s., wskazuje przy tym jednoznacznie, iż katalog indywidualnych spraw związanych z zabezpieczeniem społecznym, które powinny być załatwiane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w formie decyzji, od której przysługiwać będzie odwołanie do sądu powszechnego, ma charakter otwarty (por. J. Wantoch-Rekowski: Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 27 maja 2002r., sygn. akt III AUz 186/02, OSA 2003, z. 4, poz. 80). Wyjątek w tym zakresie stanowią sprawy wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s..

Stosownie do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę tylko ten zakres przedmiotowych spraw został poddany kognicji sądownictwa administracyjnego, przy czym dodatkowo należy wyjaśnić, że wyłącznie sprawy z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423), zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, z późn. zm.), mocą rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 1773 ze zm.) zostały przekazane wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarga wniesiona przez skarżącą dotycząca przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu składek wpłaconych przez płatnika, nie mieści w grupie spraw (umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19), które zostały poddane kontroli sądowoadministracyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 listopada 2008r., sygn. akt II GSK 487/08 wskazał, że "na tle przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego kontroli sądownictwa administracyjnego podlega decyzja ZUS przyznająca świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzja odmawiająca przyznania takiego świadczenia, a także decyzja w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinno być wątpliwości, co do tego, że od pozostałych decyzji ZUS przysługuje prawo wniesienia odwołania do sądu powszechnego, co szczególnie odnosi się do decyzji w przedmiocie ustalenia wymiaru składek i ich poboru (art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych)". Powyższe stanowisko, Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela i przyjmuje do zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Dodatkowo wskazać należy, że stanowisko powyższe podziela również organ. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem decyzja z [...], nr [...]odmawiająca skarżącej zwrotu wpłat dokonanych 31 marca 2019r, 16 maja 2019r., 6 czerwca 2019r. z powodu braku nadpłaty na koncie Spółki (k.21-23 akt administracyjnych). W pouczeniu od tej decyzji trafnie wskazano, że "na podstawie art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych".

W tym stanie rzeczy skargę, jako niepodlegającą kognicji sądu administracyjnego, należało odrzucić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a.