Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 758/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 3 , art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a , art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: 7par. 1, art. 11, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80 , art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Teza: 1. W następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

2. Osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust.1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy.

TEZY

1. W następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

2. Osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust.1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy.


SENTENCJA

Dnia 28 kwietnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2020 r., nr [...] uchylająca decyzję Prezydenta Miasta O. z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz przyznająca I. B. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, od dnia [...] lutego 2020 r. na stałe, w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej renty.

Do wydania w/w decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wnioskiem z [...] lutego 2020 r. I. B. wystąpiła do Prezydenta Miasta O. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem Z. B.. Do wniosku załączono m.in. dwa zaświadczenia z ZUS i wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS dotyczące I. B. oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności Z. B..

Z wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2001 r. oraz z zaświadczenia ZUS z [...] lutego 2020 r. wynika, że skarżąca w związku z wypadkiem przy pracy została uznana za trwale częściowo niezdolną do pracy w następstwie wypadku przy pracy. W związku z tym od [...] sierpnia 1996 r. pobiera ona rentę z tytułu wypadku przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy z 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1205).

Decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...] Prezydent Miasta O. odmówił I. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem Z. B..

Od w/w decyzji skarżąca odwołała się w wyniku czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] maja 2020 r., nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta O. decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...] odmówił przyznania I. B. świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższa decyzja została ponownie uchylona przez SKO w K. decyzją z [...] lipca 2020 r., nr [...]

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Prezydent odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem Z. B. na okres od [...] lutego 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r. Jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji wskazał na przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.), regulujący kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Tymczasem niepełnosprawność brata, którym opiekuje się I. B., powstała po ukończeniu 18 roku życia.

Od ww. decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w wyniku którego organ II instancji decyzją z [...] września 2020 r., nr [...] uchylił decyzję organu I instancji przyznając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką od [...] czerwca 2020 r. na stałe w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury.

W uzasadnieniu powyższej decyzji SKO wskazało, że między innymi, iż od decyzji pierwszoinstancyjnej odwołała się K. T..

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji wyjaśnił, iż stanowisko organu I instancji co do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest nieprawidłowe i okoliczność daty powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy odmowy świadczenia pielęgnacyjnego. Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a także z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Co do dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pobierającej emeryturę (rentę) Kolegium odwołało się do stanowiska wyrażanego w orzecznictwie sądowym i wskazało, że art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. powinien być zdaniem Kolegium rozumiany w ten sposób, że wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby na emeryturze nie w całości tylko do jej wysokości. Kolegium wskazało, że w/w pogląd znajduje uzasadnienie również w wydanym w dniu 26 czerwca 2019 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym wyrażono pogląd, iż brak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tych opiekunów, którzy pobierają renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z Konstytucją RP. Nadto Kolegium wskazało, iż gdyby osoby otrzymujące emeryturę (rentę) utrzymywały wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, to sytuacja opiekunów pobierających emeryturę (rentę) byłaby uprzywilejowana, a zatem winno ono (przyznane świadczenie pielęgnacyjne – przypomnienie Sądu) stanowić różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a wypłacaną im emeryturą (rentą).

W ocenie organu II instancji należy zatem przyznać świadczenie pielęgnacyjne z uwzględnieniem wypłacanej renty.

Od powyższej decyzji Kolegium, I. B. wniosła pismem z dnia [...] września 2020 r. zatytułowanym "odwołanie", skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarga złożona została w terminie prawem przewidzianym.

W skardze strona wskazała, że zaskarżona decyzja jest dla niej niezrozumiała. W szczególności zakwestionowała zarówno przyznanie świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad matką podając, że jej matka nie żyje, a skarżąca zajmuje się bratem, czasokres przyznania świadczenia, wskazanie przez organ jako stronę odwołującą się na K. T., jak i przyznanie jej świadczenia w wysokości pomniejszonej. Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Postanowieniem z [...] września 2020 r. Kolegium sprostowało omyłki pisarskie w decyzji własnej z [...] września 2020 r. wskazując, że na stronie pierwszej decyzji w wierszu czternastym od góry zamiast: "...od dnia [...] czerwca 2020 r. na stałe w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymanej emerytury..." winno być: "... od dnia [...] lutego 2020 r. na stałe w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymanej renty..." oraz że na stronie pierwszej decyzji w wierszu siódmym od dołu zamiast: "...Od powyższej decyzji odwołała się K. T. wnosząc o przyznanie świadczenia..." winno być "...Od powyższej decyzji odwołała się I. B. wnosząc o przyznanie świadczenia...".

I. B., po uzyskaniu odpisu postanowienia Kolegium o sprostowaniu błędów pisarskich w zaskarżonej decyzji, w piśmie z [...] września 2020 r. podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem w pełnej wysokości. Jednocześnie wskazała, że w związku z przewlekłością sprawy wnosi o zasądzenie ustawowych odsetek od lutego 2020 r. od przysługującego jej świadczenia pielęgnacyjnego oraz o zwrot kosztów przesyłek w kwocie [...]zł.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o umorzenie postępowania odwoławczego wskazując, że decyzją z [...] października 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a. tj. w trybie autokontroli, po rozpoznaniu skargi I. B. na decyzję SKO z [...] września 2020 r. nr SKO [...]/20, uwzględniło skargę, uchylając zaskarżoną decyzję SKO z dnia [...] września 2020 r. i wydało nową decyzję przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem Z. B. od [...] lutego 2020 r. do [...] września 2023 r. w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej renty.

Uzasadniając stanowisko wyrażone w decyzji autokontrolnej SKO wskazało, że skargę I. B. uznaje za zasadną albowiem oczywistym jest iż sprawa dotyczy opieki nad bratem skarżącej, a nie nad matką. Termin, od którego przyznano świadczenie został już sprostowany postanowieniem tut. Kolegium, to samo tyczy się oczywistej omyłki pisarskiej we wskazaniu imienia i nazwiska skarżącej w uzasadnieniu decyzji.

Odnosząc się do samej kwestii przyznania świadczenia Kolegium w całości powtórzyło wywody zawarte w uzasadnieniu decyzji z [...] września 2020 r.

Od w/w autokontrolnej decyzji Kolegium z [...] października 2020 r. I. B. w terminie prawem przewidzianym złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Sprawie została nadana sygnatura II SA/Po 795/20.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. Sąd zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie do czasu rozpoznania skargi w sprawie o sygn. II SA/Po 795/20.

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. II SA/Po 795/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję SKO w K. z [...] października 2020 r. nr [...] wskazując, iż decyzja zapadła z naruszeniem art. 54 § 3 P.p.s.a. polegającym na zastosowaniu wskazanego nim trybu autokontroli mimo braku spełnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie, albowiem organ tylko wówczas może zastosować tryb autokontroli, gdy uznaje za uzasadnione zarówno wszystkie zarzuty i wnioski skargi, jak i wskazaną w niej argumentację, co w sprawie nie miało miejsca. Kolegium wydając decyzję z [...] października 2020 r. nie podzieliło bowiem poglądu prawnego skarżącej, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad bratem winno być jej przyznane w całości, bez pomniejszej o wysokość uzyskiwanej przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i co za tym idzie nie uwzględniło jej wniosku o przyznanie jej pełnego świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok powyższy uprawomocnił się [...] kwietnia 2021 r.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. Sąd podjął z urzędu zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie.

Ustanowiony w ramach prawa pomocy (postanowienie z [...] stycznia 2021 r. sygn. II SPP/Po [...]), pełnomocnik z urzędu wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w P. (k. 35 akt sądowych) i poinformowany pismem z [...] lutego 2021 r. (k. 38 akt sądowych) o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, nie zajął stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1267 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej P.p.s.a.) sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli decyzji SKO w K. z [...] września 2020 r. w świetle powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, ze wywiedziona przez I. B. skarga jest zasadna.

Zaskarżona decyzja wydana bowiem została z naruszeniem szeregu przepisów tak postępowania, które to naruszenia mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia jak i prawa materialnego, które na treść rozstrzygnięcia niewątpliwie miały wpływ.

W pierwszym rzędzie wskazać należy na zaistniałe naruszenia przepisów postępowania.

Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256, ze zm. dalej K.p.a.), organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji. Istota administracyjnego toku instancji polega bowiem na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś tylko na kontroli zasadności argumentów wskazanych przez organ I instancji. W związku z tym organ odwoławczy nie tylko zobowiązany jest do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, w tym poczynienia własnych ustaleń faktycznych - o ile jest to konieczne - ale też do samodzielnego dokonania mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa i odniesienia się do zarzutów powołanych przez stronę w odwołaniu. Zadośćuczynienie powyższym wymogom stanowi gwarancję realizacji celu zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz zapewnienie, że ponowne rozpatrzenie sprawy, przez organ odwoławczy, nie będzie iluzoryczne.

Nadto organ odwoławczy działając zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.) i zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.) winien dokonać ponownej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed I instancją i w zależności od wyników tej oceny dokonać jego ewentualnego uzupełnienia i wydać stosowne orzeczenie.

Zauważyć wreszcie należy, iż przesłanki formalne, jakie powinna spełniać decyzja administracyjna określa art. 107 K.p.a., który na podstawie art. 140 K.p.a. znajduje zastosowanie również w stosunku do decyzji organów II instancji.

Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę i przede wszystkim odpowiadać stanowi faktycznemu sprawy. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji.

Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć. Motywy decyzji muszą być tak ujęte, aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy jej wydaniu. Tak sporządzone uzasadnienie daje również rękojmię, iż organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że decyzja organu II instancji nie tylko nie spełniła wymogów wskazanych powyżej, lecz wręcz stanowi świadectwo tego, iż organ II instancji procedując w sprawie jedynie pobieżnie, o ile w ogóle, zapoznał się zarówno z aktami sprawy, jak decyzją organu I instancji i odwołaniem.

W szczególności organ niezgodnie ze stanem faktycznym sprawy rozstrzygnął w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, podczas gdy tak wniosek, jak i decyzja organu I instancji dotyczyły przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem. Pomiędzy treścią rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, a jej uzasadnieniem zachodziły nadto rozbieżności, co do rodzaju i charakteru świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego otrzymywanego przez I. B., a nadto w uzasadnieniu decyzji jako podmiot odwołujący się podano zupełnie innej osoby, w żaden sposób nie związanej ze sprawą. W uzasadnieniu decyzji zabrakło także jakiegokolwiek wyjaśnienia dla przyczyn przyjętego przez organ okresu (w tym jego daty początkowej), na jaki przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjnej w obniżonej wysokości.

Sposób sporządzenia tak rozstrzygnięcia, jak i uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO w K. zdaje się wręcz sugerować, iż organ odwoławczy wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie rozpoznawał okoliczności tej konkretnej sprawy i nie zadał sobie trudu zapoznania się z odwołaniem skarżącej i aktami sprawy, lecz jedynie pobieżnie zaadaptował na potrzeby kontrolowanej sprawy rozstrzygniecie i uzasadnienie orzeczenia zapadłego w innym prowadzonym przez siebie postępowaniu dotyczącym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Bez znaczenia dla takiej oceny sposobu rozpoznawania sprawy przez Kolegium pozostaje podjęta przez organ próba konwalidowania choć części uchybień, w drodze sprostowania oczywistych omyłek pisarskich w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu decyzji. Zmiany w rozstrzygnięciu decyzji dotyczące istoty rozpoznawanej sprawy nie mogły bowiem zostać dokonane legalnie w trybie przewidzianym w art. 113 K.p.a.

Powyższe przesądza o na naruszeniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepisów postępowania – art. 7 § 1, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a..

Niezależnie od powyższych naruszeń przepisów postępowania samodzielnie uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji wskazać nadto trzeba, iż Kolegium dopuściło się także naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art. 17 ust. 3 i art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu uwzględniającym treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Zauważyć bowiem trzeba, iż art. 17 ust. 3 u.ś.r. wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.

Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością renty (netto), pozostawałaby zatem w sprzeczności z jednoznacznym brzmieniem art. 17 ust. 3 u.ś.r., który nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.

W aktualnym stanie prawnym brak jest także jakiegokolwiek innego przepisu prawa, który umożliwiałby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną emeryturą lub rentą.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie podziela przy tym argumentacji przedstawianej orzeczeniach sądów administracyjnych, w tym na przykład w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1546/19 mającej przemawiać za tym, iż to przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prawidłowo zinterpretowany powinien znaleźć zastosowanie do sytuacji osoby pobierającej emeryturę lub rentę w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury.

Zauważyć bowiem należy, iż tego rodzaju argumentacja sprowadza się nie tylko do oceny zgodności z normami rangi konstytucyjnej rozwiązań przyjętych w powyższym przepisie rangi ustawowej, ale jednocześnie, pod pozorem dokonywania wykładni przepisów prawa prowadzi do sytuacji kreowania przez sąd zupełnie nowej, nie istniejącej dotąd w systemie prawnym normy przyznającej danej osobie prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w pomniejszonej wysokości.

Zauważyć zaś należy, iż w takich sytuacjach gdy racjonalny ustawodawca chciał wprowadzić tego rodzaju regulacje przewidujące pomniejszanie przysługujących świadczeń, ze względu na zaistnienie okoliczności co do zasady wykluczających ich przyznanie, to czynił to wprost, czego przykładem jest chociażby mechanizm pozwalający na przyznanie zasiłku rodzinnego przy przekroczeniu kryterium dochodowego wprowadzony w art. 5 ust. 3 u.ś.r.

Odnosząc się do podnoszonej w orzecznictwie sądowym argumentacji o charakterze historycznym (sprowadzającej się do wskazania, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winna uwzględniać także, iż w dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia, Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do [...] maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do [...] zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest często znacząco wyższe od otrzymywanej przez daną osobę emerytury), zauważyć natomiast należy, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie albowiem brak wprowadzenia przez okres blisko 7 lat w przepisach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego mechanizmu "złotówka za złotówkę" nie może być uznane za wynik przeoczenia ustawodawcy, lecz za jego świadome zaniechanie prawodawcze, które nie może być usunięte ze względów słusznościowych, przez orzekający w sprawie sąd poprzez wprowadzenie do systemu prawnego odpowiedniej normy. Nawet bowiem w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności orzekający w sprawie indywidualnej sąd na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP uprawniony jest do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją, lecz nie do tworzenia prawa i zastępowania wyeliminowanej normy inną.

Nadto zauważyć należy, iż praktyka przyznawania i wypłaty różnicy między wysokością emerytury lub renty netto, a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od niemożności wskazania jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania na przykład trzynastej i czternastej emerytury oraz zmian świadczenia emerytalnego lub rentowego w czasie.

Niezależnie od argumentacji podnoszonej w zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę Sąd z urzędu zauważa nadto że w aktualnie obowiązujących przepisach brak jest także regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (emerytury), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia.

Z przyczyn analogicznych jak przedstawione powyżej orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie podziela poglądu o dopuszczalności wykreowania w drodze wykładni i poprzez odwoływanie się do analogii prawa uprawnienia do przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierającym emeryturę prawa do dokonywania wyboru jednego z tych świadczeń.

Racjonalny ustawodawca w art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowiącym, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami, wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Nadto uregulował zagadnienie zbiegu uprawnień do świadczeń chociażby w art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 266), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego czy też w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Jednocześnie tego rodzaju regulacji ustawodawca nie wprowadził odnośnie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r., lecz wprost przesądził, iż świadczenie pielęgnacyjne w tej sytuacji nie przysługuje. Powyższe wskazuje na jednoznaczny w tym zakresie zamiar prawodawcy, który nie może być pomijany przez orzekające w tego rodzaju sprawach sądy.

Podsumowując tą część rozważań stwierdzić należy, iż skoro ustawodawca nie wprowadził w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. w tym zakresie żadnych wyjątków (sytuacja ta uległa zmianie w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które zostanie omówione w dalszej części niniejszego uzasadnienia), ani nie przewidział mechanizmu "złotówka za złotówkę", tak jak to ma miejsce w art. 5 ust. 3 u.ś.r. w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, to w rezultacie tego w przypadku posiadania ustalonego prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, co do zasady wyeliminowana będzie możliwość przyznania tak świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości jak i świadczenia pomniejszonego o kwotę otrzymywanej emerytury lub renty, czy też dokonania przez uprawnionego wyboru świadczenia.

W realiach niniejszej sprawy nie można jednakże pominąć skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 stanowiącego w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w pkt II, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok ten opublikowany został Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1257) w związku z czym co najmniej od dnia 9 stycznia 2020 r., w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przypomnieć bowiem trzeba, iż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, przy czym w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z konstytucją jest utrata mocy obowiązującej tego aktu. Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim żądaniem. Na gruncie stanu faktycznego kontrolowanej sprawy nie jest przy tym konieczne czynienie rozważań dotyczących kwestii obowiązywania spornej regulacji w okresie pomiędzy ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a upływem wskazanego w nim terminu odroczenia utraty mocy obowiązującej sprzecznej z Konstytucja regulacji.

Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust.1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy.

Zauważyć nadto trzeba, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowe. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nieodzowna stanie się wypłata świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko samej skarżącej, lecz również i pozostałym osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji. To zaś wymaga dokładnego oszacowania środków, które muszą być dodatkowo przeznaczone na wypłatę świadczeń pielęgnacyjnych osobom uprawnionym, a następnie ujęcie ich w ustawie budżetowej.

Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego prawodawca nie wprowadził zaś w ustawie oświadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, dla sprawujących opiekę osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, prawodawca nie wprowadził w tym zakresie jakichkolwiek nowych regulacji.

Uprawnienia do zastępowania w tym zakresie prawodawcy nie posiada zaś tak orzekający w niniejszej sprawie Sąd, jak i tym bardziej organ administracji, którego kognicję określa zasada praworządności wyrażona w art. 6 K.p.a. stanowiącym, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, w i stosunku, do którego brak jest jakichkolwiek regulacji uprawniających go do dokonywania oceny tych przepisów pod względem słuszności, czy też zgodności z Konstytucją - a do tego sprowadzała się zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja, że sytuacja opiekunów pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy byłaby uprzywilejowana, gdyby utrzymywali wsparcie w pełnej wysokości, a zatem winno ono stanowić różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a wypłacaną im emeryturą (rentą).

Zauważyć przy tym należy, iż sytuacja faktycznego uprzywilejowania pewnych grup podmiotów nie jest niczym nowym na gruncie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to w pełnej wysokości w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, względnie niepodejmowania zatrudnienia mogą przecież uzyskać osoby uzyskujące nawet znaczne dochody ze źródeł innych niż w skazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., w tym dochody z kapitału, z papierów wartościowych, z najmu nieruchomości, majątkowych praw autorskich itp.

Stąd też, także wobec wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 3 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a mającym wpływ na wynik sprawy, zasadnym było jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą SKO w K. będzie rozpoznania odwołania skarżącej po wyeliminowaniu wskazanych wyżej uchybień i przy zastosowaniu się do ocen prawnych wyrażonych w niniejszym orzeczeniu sądu (art. 153 P.p.s.a.).

W wyroku nie rozstrzygano o przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W tej kwestii w odrębnym postanowieniu rozstrzygnie referendarz sądowy (zob. art. 258-261 P.p.s.a., zwłaszcza art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.).