Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 414/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 31 maja 2011 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] listopada 2010 r.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu albo organ administracji), na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.; dalej ustawa o świadczeniu pieniężnym), odmówił przyznania M. S. uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że M. S. wniósł o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w przepisach przywołanej wyżej ustawy. Uprawnienie do świadczenia jest przyznawane [...] na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji (art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym). Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie jest wystarczający do wydania decyzji pozytywnej w sprawie. Strona nie przedstawiła w określonym terminie wymaganych przez Urząd dokumentów potwierdzających wnioskowany rodzaj i okres represji. Nie został spełniony warunek określony w art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym (k. 16 akt administracyjnych).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. S. podniósł, że "po złożeniu wniosku o udzielenie pomocy", otrzymał z Urzędu pismo z 15.11.2010 r. o dostarczenie przezeń pewnych dokumentów. Dnia 18.11.2010 r. wysłał Urzędowi możliwe do zdobycia dokumenty: kartę osobową; ankietę, którą musiał wypełnić ubiegając się o dowód osobisty; kserokopię dowodu osobistego; zeznania dwu świadków, którzy z Wnioskodawcą pracowali na okopach. Wszystkie te dokumenty uwierzytelnił Urząd Miasta i Gminy w Ż. Jako uzupełnienie dokumentacji przesłał jeszcze zaświadczenie o istnieniu w B. majątku, którym w czasie wojny zarządzał O. F., a w którym Wnioskodawca pracował jako 13-latek. To dzięki temu F. został wywieziony do pracy przy okopach.

Nie jest w stanie dostarczyć zaświadczenia z ZUS, które potwierdziłoby pracę Wnioskodawcy na okopach, gdyż z odpowiedzi ZUS wynika, że takiej dokumentacji nie ma. Dołączone zaznania świadków tę pracę potwierdzają. Ci ludzie tam też byli, razem pracowali w tych okropnych warunkach. M. S. nie może przesłać karty osobowej i ankiety personalnej matki, gdyż matka nie żyje i, jak poinformowano Go w Urzędzie Miasta i Gminy w Ż., w chwili obecnej uzyskanie tych dokumentów jest już niemożliwe. Rodzice Wnioskodawcy to J. S. i J. S. z domu P. Matka urodziła się 29.06.1898 r., a zmarła 07.12.1985 r. w B. Ojciec urodził się 03.03.1900 r., a zmarł 03.04.1943 r. w Iraku. M. S. nie mógł przesłać życiorysu, jaki miałbym napisać ubiegając się o pracę po wojnie, gdyż nie ubiegał się o pracę. Po wojnie zmuszony był zająć się gospodarstwem i matką, ponieważ ojciec nie wrócił z wojny. Zginął w Iraku w 1943 r. O rok starszy brat został skierowany do pracy aż za O. i tam już został. Ze względu na dzielącą ich odległość, przyjeżdżał raz na parę lat. Nie mógł im pomagać, a im nie było naprawdę łatwo. Mimo trudnych warunków, starał się matce i sobie zapewnić godziwe warunki. Mówią, że czas goi rany. Wnioskodawca myśli, że tak nie jest. Dziś, kiedy jest sędziwym już człowiekiem, wspomnienie tego, co przeżył w czasie wojny i tego, co jako 18-latek miał na głowie po jej zakończeniu, łzy same cisną się do oczu. Zgromadzone przez Wnioskodawcę i przesłane Urzędowi dokumenty do winny wystarczyć do udowodnienia rodzaju i okresu represji, której doznał (k. 19-20 akt administracyjnych).

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 2 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 kpa i art. 2 pkt 2 lit. a), art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] listopada 2010 r.

Uzasadniając decyzję Kierownik Urzędu wskazał, że organ dopuścił dowód z przesłuchania strony, dowód z przesłuchania świadka i zwrócił się o dokumenty p. S. i p. J., zgromadzone przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy stanowi art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym. Przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., K 49/07 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Wyrok ten ogłoszono w Dzienniku Ustaw nr 220, poz. 1734 z 23 grudnia 2009 r. i tego też dnia treść normatywna art. 2 pkt 2 powołanej ustawy utraciła moc obowiązującą w zakresie określonym przez Trybunał. W przedmiotowej sprawie zachodzi konieczność określenia zakresu zastosowania art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym i przesłanek warunkujących wnioskowane świadczenie z uwzględnieniem orzeczenia Trybunału zarówno w jego w osnowie jak i uzasadnieniu.

Represją w rozumieniu ustawy, w brzmieniu obowiązującym sprzed wydania w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 (art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 grudnia 2009 r. stwierdził, że art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku wskazuje się, że wyrok ma charakter zakresowy i kwestionuje nieprawidłowy sposób ukształtowania przesłanek dostępu do świadczeń deportacyjnych. Naruszenie w tym zakresie zasady równości jest bezpośrednim wynikiem uzależnienia prawa do analizowanego świadczenia od kryteriów "geograficznych" (tzn. przekroczenia granic państwa polskiego) i wykluczenia możliwości otrzymania świadczeń przez osoby deportowane (wywiezione) do pracy przymusowej w ramach terytorium państwa polskiego.

W swym wniosku Strona wskazywała, że w okresie od lipca 1944 do stycznia 1945 r. przebywała w B. K., dokąd została skierowana na tzw. okopy. Jednak jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie, M. S., pracował w trakcie okupacji przymusowo w miejscowości B. (majątek pod zarządem O. F.). Okoliczność pracy w miejscowości zamieszkania potwierdza także świadek A. J. Brak jakichkolwiek dowodów na okoliczność pracy w okolicach B. K. Nadto w dokumentach — które zarówno Strona jak i świadek skierowali do Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie w 1996 r. — pisali oni wyłącznie o pracy w miejscowości B., w majątku pod zarządem O. F. i nie wspominali o żadnych innych represjach, dlatego też organ nie dał wiary obecnym zeznaniom Strony i świadka.

Kierownik Urzędu nie neguje cierpień wynikłych z okupacji, a jedynie stwierdza, że strona nie udowodniła okoliczności deportacji do pracy przymusowej. Ów wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, bowiem mówi się w nim o nie konstytucyjności przepisu jedynie w "zakresie" w jakim pomija się w pojęciu deportacji osoby wywiezione do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Przepisy ustawy nie przewidują świadczeń z ustawy dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy. Cytowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza możliwości automatycznego przyznawania świadczeń wszystkim osobom wykonującym pracę przymusową, w związku z czym nadal należy badać przesłankę deportacji, która w przypadku osób wykonujących pracę na terytorium państwa polskiego obarczona jest dodatkowym kryterium szczególnej dolegliwości represji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 17.8.2010 r., II SA/Bd 581/10).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA), uzupełnioną pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r., M. S. wniósł o: "ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie dotychczas zgromadzonych materiałów znajdujących się w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych". Skarżący przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego; poszerzył i pogłębił argumenty uprzednio przedłożone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał dowody, które przedstawił na wezwanie Urzędu. Najbardziej zabolało Skarżącego posądzenie M. S. i świadka o kłamstwo; A. J. jest wstrząśnięty tą sytuacją. W decyzji wskazano "pisali oni wyłącznie o pracy w miejscowości B., w majątku pod zarządem O. F. i nie wspomnieli o żadnych innych represjach", gdy tymczasem we wniosku opisał swój pobyt "na okopach"; świadek potwierdził tę pracę w protokole przesłuchania. Wcześniej przesłano zeznania świadka F. B. Obecnie Skarżący nie jest w stanie udowodnić swej pracy przymusowej inaczej, niż w oparciu o zeznania świadków. Gdy M. S. pytał, czy możliwe jest uzyskanie jakichkolwiek dokumentów potwierdzających deportację, odpowiadano Mu, że rzadko można znaleźć ślady represyjnej działalności okupanta. Skoro dopuszcza się taki dowód, jak zeznanie świadka, winien być wiarygodny, traktowany jak dokument. Do skargi nie dołączył żadnych dokumentów, bo te, które posiadał uwierzytelnione, przesłał Urzędowi (k. 4-5, 15,18-20 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu organ administracji wskazał, że badając uprawnienie Skarżącego do uzyskania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, Kierownik Urzędu podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Ocenił materiał dowodowy z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. W postępowaniu udowodniono jedynie pracę w miejscu zamieszkania. Kierownik Urzędu nie neguje w tym wypadku ciężkiej sytuacji Strony podczas wojny, lecz jedynie stwierdza, że nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy warunek deportacji do pracy przemysłowej. Kierownik Urzędu wniósł skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym (k. 7-8 akt sądowych).

Dnia [...] kwietnia 2011 r. Sad doręczył M. S. odpis skargi wraz z zawartym w niej wnioskiem o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i pouczeniem, że jeśli żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym (k. 7-8, 10, 14 akt sądowych).

M. S. ani w piśmie z dnia [...] kwietnia 2011 r., ani do dnia [...] maja 2011 r. nie zażądał przeprowadzenia rozprawy (k. 15 akt sądowych), zatem zachodziła przesłanka rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2, art. 120 ppsa).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadną.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ppsa, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z o świadczeniu pieniężnym. Wyrokiem TK z 16 grudnia 2009 r., K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Wyrok ten ogłoszony został w Dzienniku Ustaw nr 220, poz. 1734 z dnia 23 grudnia 2009 r. i tego dnia treść normatywna art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym utraciła moc obowiązującą w zakresie określonym przez Trybunał.

Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wiąże się z oceną prawnych konsekwencji zapadłego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, sądów nie wyłączając, a zatem winny być przez nie respektowane.

W niniejszej sprawie, Kierownik Urzędu orzekał już po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a więc po utracie mocy obowiązującej art. 2 pkt 2 powołanej ustawy w zakresie określonym przez Trybunał. W uzasadnieniu wyroku K 49/07 Trybunał stwierdził, że ustawodawca trafnie uznał, że wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiedniej miejscowości), w znanej okolicy, w otoczeniu rodziny i znajomych. W ocenie Trybunału zadośćuczynienie należy się również osobom deportowanym w granicach państwa. Nie mogą one być odmiennie traktowane, tym bardziej, że nie miały one wpływu na miejsce wykonywania pracy przymusowej.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ogólnie słuszny cel zaskarżonej ustawy (symboliczne zadośćuczynienie dla osób wywiezionych do pracy przymusowej) został wypaczony przez niepełne określenie kategorii osób uprawnionych do świadczenia deportacyjnego przewidzianego w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Z przepisu tego wynika, że beneficjentami świadczeń mogą być wyłącznie osoby wywiezione z terytorium państwa polskiego (i to definiowanego na dwa różne sposoby - w granicach przedwojennych lub powojennych) na terytorium ZSRR, III Rzeszy lub terenów przez nie okupowanych. W taki sposób do rangi warunku uzyskania świadczenia (cechy relewantnej jego adresatów) podniesione zostało przekroczenie granicy państwa polskiego (nie zawsze zresztą istniejącej w sensie prawnym i faktycznym oraz zmieniającej swój przebieg w trakcie działań wojennych). Spowodowało to wykluczenie możliwości przyznania świadczeń deportacyjnych osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej w ramach terytorium państwa polskiego.

W opinii Trybunału Konstytucyjnego, tak sformułowane, bardzo rygorystyczne przesłanki dostępu do świadczeń deportacyjnych, w istotny sposób naruszają zasadę równości. Kryterium przekroczenia granic państwowych nie jest adekwatne do celu ustawy, którym było symboliczne zadośćuczynienie za pracę przymusową świadczoną na rzecz okupantów w szczególnie trudnych warunkach, spowodowanych oderwaniem od dotychczasowego otoczenia. Powoduje ono arbitralne zróżnicowanie prawa do świadczenia deportacyjnego. Osoby wywiezione do pracy przymusowej są bowiem dzielone na dalsze dwie kategorie, w zależności od tego, czy miejsce ich zamieszkania i miejsce wywiezienia dzieliła granica państwa polskiego, czy też nie. Tym samym cechą relewantną osób uprawnionych do świadczenia deportacyjnego jest nie tylko szczególna dolegliwość represji (wywiezienia do pracy przymusowej), lecz także sztuczne w istocie kryterium "geograficzne".

Aktualne zasady przyznawania tych świadczeń powodują naruszenie zasady równości w dwu wymiarach. Po pierwsze, prowadzą one do podobnego traktowania podmiotów różnych, tj. osób wywiezionych do pracy przymusowej, pozostających w łączności ze swym dotychczasowym środowiskiem (np. deportowanych do sąsiedniej miejscowości, ale z przekroczeniem granic państwowych) oraz osób pozostających w całkowitej od niego izolacji (np. deportowanych na duże odległości w ramach terytorium państwa polskiego, zwłaszcza na tereny przygraniczne, zamieszkałe w przeważającej części przez Niemców, Ukraińców czy Białorusinów). Po drugie, powodują one odmienne traktowanie osób cechujących się tą samą cechą relewantną w równym stopniu (osób "wyrwanych" z dotychczasowego środowiska z powodu wywiezienia przez okupantów do pracy przymusowej) w zależności od tego, czy przekroczyły one granice państwowe.

Trybunał wskazał, że w języku potocznym "deportacja jest karą polegającą na skierowaniu skazanego do odległej miejscowości na przymusowy pobyt: zesłanie" (Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, Warszawa 1988, t. 1, s. 328; definicja zacytowana w wyroku z 28.5.2003 r., II SA/Wr 1166/03; podobnie np. Słownik wyrazów obcych PWN, red. J. Tokarski, Warszawa 1978 r., s. 145 – "zesłanie skazanego, zwłaszcza do odległej, izolowanej miejscowości na przymusowy pobyt"). Z przytoczonych cytatów wyraźnie wynika, że pierwotnym celem tak rozumianej deportacji jest wymierzenie sankcji w postaci pozbycia się z danego terytorium osób niepożądanych i ich ukarania przez izolację od dotychczasowego środowiska. Dla określenia sytuacji, w których celem przymusowej zmiany miejsca pobytu jest zmuszenie do wykonywania pracy, stosowane jest raczej określenie "wywiezienie do pracy przymusowej" (potocznie: "na roboty").

Ustawodawca w art. 2 definiuje pojęcie represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.). Skarżący zdaje się nawiązywać do rozumienia pojęcia represja, powszechnie przyjętego w języku polskim ("surowe środki odwetu; ich stosowanie"- "Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego t. VII PWN 1965 s. 931; "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka - PWN 1992 t. 3 s. 47; "kara, karanie (przez państwo albo sądy); polityczny: środek odwetu, ucisku, tłumienia buntu"- W. Kopaliński, "Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" WP 1990 str. 438-9; "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. S. Dubisza t. 3 PWN 2003 str. 931-932 znaczenie 1).

W przypadku Wnioskodawcy - w lipcu 1944 r. siedemnastoletniego chłopca - podniesione we wniosku (k. 6-6v akt administracyjnych) przebywanie na skutek wytypowania do pracy przymusowej przy okopach w B. K. do wyzwolenia w styczniu 1945 r., w obcym środowisku, byłoby represją w rozumieniu politycznym (jako środek ucisku), lecz nie w rozumieniu karnym.

Ustawodawca nie każdą represję objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując pojęcie represji w rozumieniu art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Obowiązkiem Sądu Administracyjnego jest badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem, a nie zastępowanie ustawodawcy w określaniu, które jeszcze rodzaje represji winny wiązać się z nabyciem uprawnień na podstawie ustawy. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej, ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych (art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319, zm. 200/06/1471, 114/09/946; uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998- OPS 5/98- ONSA 1/99/1). Art. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przewiduje prawo do określonego świadczenia dla osób, które podlegały represjom wskazanym w ustawie. Ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy - w szczególności ustawa przewiduje świadczenia tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja przymusowo zatrudnionych, izolowanych od dotychczasowego środowiska w wyniku deportacji (wywiezienia) na okres co najmniej 6 miesięcy, była nieporównanie gorsza od sytuacji innych, przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne (uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998 - ONSA 1/99/1; który to pogląd w tej materii w pełni akceptuje Trybunał Konstytucyjny – cz. III pkt 2.2; 2.4; 3.5 uzasadnienia wyroku K 49/07). Rozszerzenie katalogu osób represjonowanych w rozumieniu ustawy wymaga jednak woli ustawodawcy.

W zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu prawidłowo dekodował – posługując się uzasadnieniem wyroku Trybunału K 49/07 – normę prawa materialnego, wskazując na konieczny wymóg deportacji jako warunek przyznania świadczenia z powołanej ustawy.

Skarżący w istocie zarzuca zaskarżonej decyzji błąd w ustaleniach faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, polegający na błędnej ocenie zeznań świadka A. J., zeznań świadka F. B. i treści wniosku M. S. przez błędne przyjęcie, że "pisali oni wyłącznie o pracy w miejscowości B., w majątku pod zarządem O. F. i nie wspominali o żadnych innych represjach", choć zasługiwały one na wiarę.

Tak postawiony zarzut należy rozumieć jako zarzut naruszenia art. 80 kpa. Okazał się on niezasadny. W zdawkowym uzasadnieniu decyzji z [...] listopada 2010 r. Kierownik Urzędu nie przedstawił żadnej analizy dowodów, ani nie dokonał ustalenia stanu faktycznego – uzasadnienie pozbawione jest jakichkolwiek elementów indywidualizujących sprawę (k. 16 akt administracyjnych).

Jednakże wadę tę Kierownik Urzędu usunął w postępowaniu w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w uzasadnieniu decyzji z [...] marca 2011 r. Skarżący błędnie pomija pełny wywód Kierownika Urzędu – nie ogranicza się on jedynie do cytowane stwierdzenia, ale przedstawia i analizuje twierdzenia o faktach M. S., zawarte we wniosku z [...] listopada 2010 r. (k. 6-6vakt administracyjnych); inne dowody wskazujące na pracę M. S. w B. (w majątku pod zarządem O. F.) i potwierdzenie tego faktu w zeznaniach świadka A. J. Te właśnie dowody nie pozwalały na ustalenie, że M. S. pracował w warunkach deportacji (wywiezienia) w okolicach B. K., w okresie od lipca 1944 r. do grudnia 1944 r.. Dopiero po tej analizie dowodów, Kierownik odniósł się dokumentów, "które zarówno strona jak i świadek [A. J.] skierowali do Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie w 1996 r. – pisali oni wyłącznie o pracy w miejscowości B., w majątku pod zarządem O. F. i nie wspomnieli o żadnych innych represjach, dlatego też organ nie dał wiary obecnym zeznaniom strony i świadka" (k. 54 akt administracyjnych).

Kierownik Urzędu nie przeinaczył wniosków Skarżącego ani złozonych w charakterze świadka zeznań M. S. z dnia 5 sierpnia 1994 r. (art. 80 kpa; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" C.H. Beck 2011 s.350 nb 2; J. Krajewski w: "Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem" W. Pr. 1989 t. 2 s. 607 uw. 19 lit. a). W szczególności w zeznaniu po pouczeniu o odpowiedzialności karnej z dnia [...] sierpnia 1994 r. M. S. podał, że A. J. "od kwietnia 1941 r. do grudnia 1944 r. pracował jako pracownik małoletni przymusowo w majątku B. Praca była fizyczna – stała, dzienne zatrudnienie średnio około 10 godz. W okresie tym majątkiem zarządzał O. F. Ja w tym samym czasie pracowałem w majątku B. jako pracownik fizyczny" (k. 47 akt administracyjnych). Pracę A. J. jako pracownika małoletniego, przymusowo pracującego w majątku B. od kwietnia 1941 r. do grudnia 1944 r., potwierdziła w swych zeznaniach po pouczeniu o odpowiedzialności karnej świadek J. K. (k. 46 akt administracyjnych).

Przy ocenie dowodu z zeznań świadka a także zeznań strony nie może pozostać obojętną treść zeznań tych samych osób, złożonych w innym postępowaniu, toczącym się w oparciu o ustawę (odpowiednio - orzeczenie Sądu Najwyższego z 8.8.1967 r., I CR 58/67, PUG 1968, nr 1, s. 22; wyrok Sądu Najwyższego z 15.6.1973 r., II CR 257/73, OSNC 1974, nr 4, poz. 76, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kodeks postępowania cywilnego tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W. Pr. 1998 r. t. 1 s. 485-486, uw. 25, 29). Treść normatywna art. 233 § 1 kpc nie różni się od art. 80 kpa. Zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego było uznanie przez Kierownika Urzędu, że M. S. i A. J. nie mogli w okresie od [...] lipca 1944 r. do grudnia 1944 r. pracować przy kopaniu okopów w okolicach Brześcia Kujawskiego, skoro od kwietnia 1941 r. do grudnia 1944 r. pracowali w majątku B., a M. S. i J. K.a w czasie okupacji niemieckiej od 1939 do 1945 r. zamieszkiwali B. (k. 44, 46, 47, 50, 51 akt administracyjnych).

Trafnie zatem Kierownik Urzędu odmówił dania wiary zeznaniom świadka A. J. w tej części, w której podał on, że od początku lipca 1944 r. do [...] stycznia 1945 r. A. J., M. S. i S. S. zostali wywiezieni z B. do J., skąd pociągiem do B. K. , a następnie w okolicach B. K. kopali rowy przeciwczołgowe w warunkach opisanych w zeznaniu z dnia [...] lutego 2011 r. (k.35-38 akt administracyjnych). Także kserokopie zdjęć (k. 24 akt administracyjnych), twierdzeń o faktach, podnoszonych przez Skarżącego w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, nie potwierdzają. Na ponad półroczny okres pracy w okolicach B. K. nie wskazywał sam M. S. w ankiecie z dnia [...] maja 1952 r. ani w karcie osobowej z dnia [...] marca 1951 r. (k. 9-11 akt administracyjnych), choć oba te dokumenty Skarżący sporządził – odpowiednio – blisko 5 i 6 lat po opisywanych wydarzeniach, które miały mieć miejsce pod koniec drugiej wojny światowej. Zeznania świadka F. B. z dnia [...] listopada 2010 r. są zdawkowe i według jednakowego wzorca z zeznaniami świadka A. J. z tego samego dnia. Nie mogą zatem prowadzić do odmiennych ustaleń, od prawidłowych ustaleń opartych na zeznaniach samego M. S. i A. J., złożonych ponad [...] lat wcześniej (5 sierpnia 1994 r.), gdy Skarżący i dwoje świadków: A. J. i J. K. mieli lepszą pamięć i ustawodawca nie wiązał z pobytem na deportacji do pracy przymusowej żadnych uprawnień.

Skoro zatem zaskarżona decyzja odpowiada prawu – zarówno materialnemu, jak i procesowemu, a Kierownik Urzędu w decyzji z [...] marca 2011 r. naprawił uchybienia prawu procesowemu (art. 80 i art. 107 § 3 kpa), popełnione w decyzji z [...] listopada 2010 r., przeto skargę należało oddalić (art. 151 ppsa).