Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1955/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 4 ust. 1 pkt 1,  par. 5 ust. 1 i  par. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 16 poz 112
law: Rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy.
article: art. 7, 77 par. 1 i 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2011 r. sprawy ze skarg B. B., D. T., E. D. i M. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej B. B. kwotę 200 (dwieście) zł oraz na rzecz D. T. i E. D. solidarnie kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] odmawiającą B. B., I. W., D. T., E. D., D. S., M. K. i M. K. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. hip. [...], która obecnie stanowi działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] będącą własnością Skarbu Państwa.

Powyższa nieruchomość do dnia wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 – dalej: dekret [...]) stanowiła własność W. S. co do [...] części, S. K. co do [...] części i I. G. co do [...] części.

Zgodnie z art. 1 powołanego dekretu grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność Gminy W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130) stał się własnością Skarbu Państwa.

Dla jasności wywodu w tym miejscu wyjaśnić należy, że B. B., I. W., D. T., E. D., D. S., M. K. i M. K., którym odmówiono powyższymi decyzjami, podjętymi w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu [...], ustanowienia prawa użytkowania wieczystego – są następcami prawnymi byłych współwłaścicielek nieruchomości. Na etapie postępowania odwoławczego stroną postępowania stał się również M. M., który wcześniej odkupił [...] udziału w prawach i roszczeniach do tej nieruchomości, przysługującego I. W.

Zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta W. zapadły w oparciu o następujące ustalenia i oceny prawne.

W dniu 18 listopada 1948 r. adwokat W. C., pełnomocnik W. S., złożył do Zarządu Miejskiego w W. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości gruntowej przy ul. [...] w W., nr hip. [...].

Prezydent W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] kwietnia 1949 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Kolejnym orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1949 r. Prezydent W., wobec nie złożenia wniosku w terminie, tj. do dnia [...] lipca 1948 r., odmówił przyznania dotychczasowym właścicielkom prawa własności czasowej i stwierdził, że znajdujące się na gruncie budynki stały się własnością gminy W. na mocy art. 8 dekretu [...].

Ministerstwo Budownictwa decyzją z dnia [...] czerwca 1950 r., po rozpatrzeniu odwołania od obydwu rozstrzygnięć z dnia [...] kwietnia 1949 r. utrzymało w mocy orzeczenie administracyjne Prezydenta W. o odmowie przyznania prawa własności czasowej, natomiast odwołanie w części dotyczącej orzeczenia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności pozostawiło bez biegu.

Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia [...] marca 1995 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1949 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości, a następnie decyzją z dnia [...] listopada 1995 r. uchylił decyzję z dnia [...] marca 1995 r.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lipca 1999 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Budownictwa z dnia [...] czerwca 1950 r., a następnie decyzję tę, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] marca 2000 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 730/00 i I SA 755/00 uchylił decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] marca 2000 r. i z dnia [...] lipca 1999 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Budownictwa z dnia [...] czerwca 1950 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Infrastruktury decyzją z dnia czerwca 2005 r. uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2003 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Budownictwa z dnia [...] czerwca 1950 r. i stwierdził nieważność decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] czerwca 1950 r. oraz poprzedzającego ją orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1949 r. o odmowie przyznania dotychczasowym właścicielkom prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Minister Infrastruktury stwierdził, iż ze względu na zakres przedmiotowy zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2003 r. ocena legalności orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1949 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, będzie przedmiotem odrębnego postępowania.

Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. Minister Budownictwa, na wniosek B. B., umorzył postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1949 r. odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości.

Następnie Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., po rozpatrzeniu odwołania [...] W. C., pełnomocnika W. S., od orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1949 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości, uchylił w całości ww. orzeczenie administracyjne i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

B. B. wnioskiem z dnia 23 listopada 2004 r. wystąpiła do Wojewody [...] o zwrot nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], na podstawie art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2004 r. przekazał powyższy wniosek Prezydentowi W., jako organowi właściwemu do jego rozpatrzenia. Następnie B. B. pismem, które wpłynęło do Urzędu W. w dniu 3 sierpnia 2005 r. zmodyfikowała swoje żądanie, wnosząc o rozpatrzenie swojego wniosku zgodnie z dekretem [...].

Prezydent W. uznał, że na gruncie aktualnie obowiązującego prawa, żądanie strony o zwrot nieruchomości może być rozumiane jedynie jako żądanie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, w trybie art. 7 dekretu [...]. Mając to na uwadze wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. odmówił B. B., I. W., D. T., E. D., D. S., M. K. i M. K. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. hip. [...]. Stwierdził bowiem, że byli właściciele hipoteczni nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.

W aktach znajduje się jedynie wniosek [...] W. C., pełnomocnika W. S., z dnia 18 listopada 1948 r. o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Wniosek ten został rozpatrzony orzeczeniem administracyjnym Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1949 r. odmawiającym przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Od tego orzeczenia [...] W. C. złożył odwołanie, po rozpatrzeniu którego, Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. uchylił w całości zaskarżone orzeczenie i jednocześnie umorzył postępowanie pierwszej instancji, wskazując, iż termin o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu [...] jest terminem prawa materialnego, nie zaś procesowego i nie podlega przywróceniu.

W aktach sprawy znajduje się pismo [...] Urzędu Wojewódzkiego w W. z dnia 26 października 2004 r., zgodnie z którym dawne właścicielki nieruchomości: W. S. i I. G., złożyły wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, jednakże w aktach własnościowych nie ma takiego wniosku. Nie ma również pokwitowania wpłaty [...] zł, które przy wniosku o własność czasową trzeba było uiścić jako opłatę manipulacyjną.

Z treści wniosku o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej z dnia 18 listopada 1948 r., złożonego przez [...] W. C. wynika, że dawne właścicielki wiedziały o "przepuszczonym terminie" i w związku z tym wnosiły o jego przywrócenie. [...] pisał bowiem, że "mocodawczyni moja W. S. przypuszczała, że pozostałe dwie współwłaścicielki domu zgłoszą wniosek o przyznanie czasowej własności. Okazuje się jednak, ze wniosek taki zgłoszony nie został, a przepuszczony został termin do jego zgłoszenia".

Strony postępowania nie dostarczyły również dowodów na złożenie wniosku o własność czasową w trakcie toczącego się kilka lat postępowania nadzorczego w sprawie nieważności orzeczeń administracyjnych z dnia [...] kwietnia 1949 r. Późniejsze zaś wnioski, złożone przez B. B. w dniu 23 listopada 2004 r., jak również wniosek [...] L. B., pełnomocnika J. N., z dnia 29 listopada 1990 r. należy uznać za złożone z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu [...].

Odwołania od powyższej decyzji Prezydenta W. wniosły B. B. oraz E. D. B. B. postawiła zaskarżonej decyzji kilkanaście zarzutów, do których odniósł się organ II instancji i przy omawianiu tej decyzji będzie o nich mowa bliżej. Natomiast E. D. zaskarżonej decyzji zarzuciła pominięcie dowodu w postaci pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia 25 października 2004 r., w którym wskazano, że W. S. i I. G. – dawne właścicielki hipoteczne – złożyły wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Wskazała ponadto, że wniosek o przywrócenie terminu złożony przez [...] C. należy potraktować jako wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda [...] odnosząc się w zaskarżonej do sądu decyzji z dnia [...] sierpnia 2010 r. do zarzutów podniesionych w odwołaniach ustalił i stwierdził, co następuje.

1. Objęcie przedmiotowej nieruchomości w posiadanie przez gminę W. nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz.112) wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej. Na podstawie tego rozporządzenia do objęcia gruntu w posiadanie przez gminę konieczne było zamieszczenie ogłoszenia w organie urzędowym Zarządu Miejskiego tj. Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. wraz ze wskazaniem terminu oględzin nieruchomości i wezwaniem dotychczasowego właściciela do udziału w oględzinach, a następnie przesłanie dotychczasowym właścicielom zawiadomienia o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie. Grunt uważano za objęty w posiadanie przez gminę z dniem dokonania przez Zarząd Miejski ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin i zamieszczenia go w organie urzędowym Zarządu Miejskiego.

Ogłoszenie o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie ukazało się w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr [...] z dnia [...] listopada 1947 r. Pod pozycją nr [...] wymieniono nieruchomość przy ul. [...] ozn. hip. [...], stanowiącą własność W. S., S. K. i I. G. Dane W. S. podano prawidłowo, w danych S. K. zmieniono w nazwisku po mężu literę "[...]" na "[...]" podając nazwisko panieńskie prawidłowo, zaś nazwisko I. G. podano błędnie jako "[...]", jednocześnie zachowując prawidłowe brzmienie nazwiska panieńskiego. Termin oględzin przedmiotowej nieruchomości wyznaczono na dzień [...] grudnia 1947 r. wzywając właścicieli do wzięcia udziału w oględzinach. Oględziny dokonane zostały zgodnie z planem, sporządzono także protokół z przeprowadzenia tej czynności dotyczący nieruchomości mylnie oznaczonej jako [...] (zamiast [...]), jednakże prawidłowo oznaczonej hipotecznie numerem [...].

Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. grunt uważano za objęty w posiadanie przez gminę W. z dniem dokonania ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin w organie urzędowym Zarządu Miejskiego. W odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości dniem objęcia w posiadanie przez gminę był dzień [...] stycznia 1948 r., albowiem w tym dniu wydano Dziennik Urzędowy Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr [...], gdzie pod pozycją nr [...] znalazła się informacja o nieruchomości przy ul. [...] ozn. hip. [...] wymieniająca dotychczasowych właścicieli tj. W. S., S. K. i I. G. Wojewoda stwierdził więc, że od dnia [...] stycznia 1948 r. zaczął bieg sześciomiesięczny termin do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości.

Pomimo błędnego określenia numeru nieruchomości ([...] zamiast [...]), oraz błędów literowych w nazwiskach dwóch spośród trzech byłych właścicielek nieruchomości ("K." zamiast "K.", "G." zamiast "G.") nie ulega wątpliwości, że dało się jednoznacznie zidentyfikować, o którą nieruchomość chodzi. W szczególności prawidłowo określono dane osobowe pierwszej ze współwłaścicielek, tj. W. S. oraz nazwiska panieńskie S. K. i I. G. Prawidłowo określono numer hipoteczny przedmiotowej nieruchomości jako [...]. Ponadto wskazano, że chodzi o nieruchomość [...] przy [...] przy [...]. Omyłki w nazwiskach dwóch właścicielek były tego rodzaju, że pozwalały zidentyfikować nieprawidłowo zapisane nazwiska. Przekręcenie brzmienia nazwisk miało charakter oczywistych omyłek i zważywszy na pozostałe oznaczenia zarówno właścicielek jak i nieruchomości pozwalało to zidentyfikować bez wątpliwości, o którą nieruchomość chodzi.

2. Kolejną kwestią istotną z punktu widzenia objęcia przedmiotowej nieruchomości w posiadanie przez gminę W. jest dopełnienie obowiązku wynikającego z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej. Zgodnie ze wskazanym przepisem Zarząd Miejski "[...] w miarę posiadania danych o miejscu pobytu dotychczasowego właściciela gruntu lub osoby jego prawa reprezentującej [...]" był zobowiązany przesłać im zawiadomienie o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie. Wojewoda stwierdził, że zawiadomienia takie nie zostały wysłane współwłaścicielkom przedmiotowej nieruchomości. Za konieczne Wojewoda uznał więc rozważenie, czy Zarząd Miejski dysponował danymi o miejscu pobytu przynajmniej jednej ze współwłaścicielek (bądź osób ich prawa reprezentujących).

I tak, w odwołaniu od orzeczenia Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1949 r. pełnomocnik W. S. – W. C. wskazuje, że W. S. nie znając adresu S. K. nie mogła się z nią porozumieć. Pisze także, że S. K. mieszkała poza granicami kraju, zaś spośród współwłaścicielek jedynie W. S. zamieszkiwała w W. W. T., który był [...] domu przy ul. [...] zeznał na rozprawie w dniu [...] maja 1949 r. prowadzonej przed Sądem Grodzkim z udziałem przedstawiciela Zarządu Miejskiego, że W. S. [...] wysiedlili w czasie powstania, zaś po wojnie wróciła i została ponownie wysiedlona przez A. [...]. W. T. zeznał także, że w domu jest "bezpieczeństwo" oraz, jako lokator, "A. [...]". Wskazał także, że Spółdzielnia Robotnicza "[...]" objęła dom w 1948 r., zaś "przed tym" przez rok była w nim A. [...] a przez następny rok P. [...]. Wskazał ponadto, że w okresie robót (przeprowadzonych w 1945 r.) mających na celu usunięcie wojennych zniszczeń "zarządzała domem i S.". Ponadto pismo [...] W. C. z 12 lipca 1947 r. adresowane do K. [...] zawiera informacje, że W. S. zamieszkiwała do czasu [...] w domu przy ul. [...] nr [...], zaś po wyzwoleniu W., w 1945 r. została usunięta wraz z rodziną z zajmowanego lokalu. W piśmie tym wskazano jednocześnie, że W. S. zamieszkuje "na przedmieściu [...]". W aktach znajdują się pisma [...] W. C. do Zarządu Miejskiego W. Wydział Administracji Nieruchomości z dnia 7 maja 1946 r. i 13 maja 1947 r. zawierające zapytania o nieruchomość przy ul. [...], w których [...] W. C. wskazuje, że jest pełnomocnikiem W. S. Przy pismach tych brak jednak wzmianki o przedstawieniu pełnomocnictwa udzielonego przez W. S., które to wzmianki pojawiają się w innych pismach [...] C. (m.in. w piśmie do MSZ z 9.12.1946 r., we wniosku o przywrócenie posiadania skierowanego do Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego, czy też w podaniu z dnia 17.11.1948 r. o przywrócenie W. S. terminu do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości).

Z powyższego wynika, że Pani W. S. została "usunięta" z budynku przy ul. [...] w 1945 r., po czym zamieszkiwała na "przedmieściach [...]". Powróciła ponownie do budynku przy ul. [...] w 1947 r., z tym że nastąpiło to niewątpliwie jesienią lub zimą tego roku (pismo [...] W. C. z 12.07.1947 r. adresowane do K. [...] wskazuje, że W. S. zamieszkuje w P.). Z pism z dnia 7.05.1946 r. i 13.05.1947 r. Zarząd Miejski W. Wydział Administracji Nieruchomości znał adres [...] W. C. jako osoby podającej się za pełnomocnika W. S. Jednakże nic nie wskazuje na to, by pełnomocnictwo to zostało przedstawione Zarządowi Miejskiemu. Potwierdza to także fakt, że do podania z dnia 17.11.1948 r. o przywrócenie W. S. terminu do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości [...] W. C. dołączył odpis pełnomocnictwa, nie powołując się na fakt jego wcześniejszego złożenia. Z wniosku do Sądu Grodzkiego z 18.12.1948 r. wynika, że W. S. zamieszkuje "od 1947 r." ponownie przy ul. [...] w W., aczkolwiek jak wskazano powyżej musiało to nastąpić po dniu 12.07.1947 r.

Możliwość ustalenia obecnie, gdzie w minionych latach przebywała dana osoba nie oznacza, że ustaleń takich mógł bez trudności dokonać Zarząd Miejski w warunkach tuż powojennych. Stanowisko to jest tym bardziej uzasadnione, że jedyna spośród współwłaścicielek zamieszkujących w W. (zgodnie z twierdzeniem [...] W. C.) często – aczkolwiek bez własnej winy – zmieniała miejsca pobytu.

§ 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej wskazywał, że zawiadomienie właścicieli lub osoby ich prawa reprezentujące nastąpić ma "w miarę posiadania danych o miejscu pobytu" tych osób. Ogłoszenie o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie ukazało się w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr [...] z dnia [...].11.1947 r. pod pozycją nr [...]. W dniu tym Zarząd Miejski niewątpliwie dysponował pismami z dnia 7.05.1946 r. i 13.05.1947 r., w których był adres [...] W. C. określającego się jako pełnomocnik W. S. Nie przedstawił jednak pełnomocnictwa.

Mając to na względzie Wojewoda [...] uznał, że Zarząd Miejski nie posiadał danych o miejscu pobytu strony. Dysponował jedynie pismami od pełnomocnika, który jednak w okresie przed 26.11.1947 r. tj. przed przystąpieniem do objęcia gruntu przedmiotowej nieruchomości w posiadanie nie wykazał swego umocowania. Jego pisma były zaś jedynie zapytaniami do Zarządu Miejskiego, w związku z czym, jako nie inicjujące nowego postępowania administracyjnego, nie wymagały wzywania do uzupełnienia tego braku w trybie art. 16 ust. 3 lub 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Określenie zawarte w § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy o obowiązku zawiadomienia "w miarę posiadania danych o miejscu pobytu" wskazuje, że w sytuacji, gdy organ miał trudności z ustaleniem miejsca pobytu danej osoby mógł od czynności zawiadomienia odstąpić. Należy przy tym mieć na względzie, że stronę reprezentował zawodowy pełnomocnik, który nie dopełnił obowiązku wykazana faktu udzielenia mu pełnomocnictwa przed organem administracji, w związku z czym nie został uznany za pełnomocnika. Ponadto funkcją zawiadomienia o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie było, poza poinformowaniem o tym fakcie, umożliwienie właścicielom złożenia zastrzeżeń do protokołu oględzin nieruchomości. Niezgłoszenie zastrzeżeń nie powodowało natomiast negatywnych konsekwencji z punktu widzenia możliwości złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej. Objęcie gruntu przedmiotowej nieruchomości w posiadanie nastąpiło więc w ocenie organu rozpatrującego przedmiotową sprawę w sposób zgodny z przepisami rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r.

Obejmując grunt przedmiotowej nieruchomości w posiadanie Zarząd Miejski dopuścił się niewątpliwie uchybień – częściowo (w zakresie numeru ulicy) błędnie oznaczył nieruchomość, a także popełnił omyłki pisarskie w nazwiskach współwłaścicielek. Omyłki te nie miały, zdaniem Wojewody, wpływu na bieg postępowania, albowiem fakt objęcia nieruchomości w posiadanie przez gminę W. był przynajmniej jednej z ówczesnych właścicielek znany, co wynika z wniosku [...] z dnia 18 listopada 1948 r. o przywrócenie terminu. Konkludując, niezłożenie wniosku w terminie wynikło bądź z błędu W. S., co do okoliczności faktycznej, tj. mylnego wyobrażenia o złożeniu wniosku przez pozostałe współwłaścicielki, bądź z błędu jej lub jej pełnomocnika co do prawa, tj. z przekonania, że z wnioskiem wystąpić muszą wszystkie współwłaścicielki łącznie, ewentualnie z "mylnego rozumienia stanu prawnego przekazania nieruchomości do użytkowania".

3. Wojewoda [...] nie podzielił stanowiska zajętego przez Prezydenta W., iż byłe współwłaścicielki nieruchomości nie złożyły wniosku o przyznanie własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Za taki wniosek Wojewoda [...] uznał pismo [...] W. C., który w dniu 18 listopada 1948 r. wystąpił do Zarządu Miejskiego z podaniem z dnia 17.11.1948 r. o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z obowiązującym ówcześnie art. 41 ust. l w zw. z ust. 2 rozporządzenia Prezydenta R.P. z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym, strona zwracająca się o przywrócenie terminu zobowiązana była do dopełnienia czynności, "która miała być w terminie dopełniona". Co prawda podanie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej nie zawiera samego wniosku o przywrócenie własności czasowej, jednakże należy zauważyć, że zostało potraktowane przez Zarząd Miejski także jako wniosek o przyznanie własności czasowej na rzecz W. S. Świadczy o tym fakt, że Prezydent W. wydał dwa orzeczenia administracyjne: orzeczeniem z dnia [...].04.1949 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości oraz drugim orzeczeniem z tej samej daty odmówił przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...] i stwierdził, że prawo własności budynków położonych na przedmiotowej nieruchomości przeszło na gminę W. Abstrahując od prawidłowości takiego rozstrzygnięcia, wynika stąd, zdaniem Wojewody, że wniosek o przyznanie własności czasowej został rozpatrzony.

W odniesieniu do innych przywoływanych przez strony wniosków "dekretowych" Wojewoda zauważył, że były one (z wyjątkiem jednego) złożone później, aniżeli wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej z dnia 18.11.1948 r. Pierwszym wnioskiem w tej sprawie był wniosek o zwrot w/w nieruchomości złożony przez M. K. i P. J. Wniosek ów złożono w dniu 17.12.1947 r. w Ambasadzie PRL w B., co wynika z pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych z dnia 17.02.1959 r. Złożenie wniosku przez wyżej wymienionych wynikało z faktu, że w dniu [...].08.1939 r. zawarli oni ze S. K. umowę przedwstępną, na mocy której S. K. zobowiązywała się do przeniesienia na ich rzecz połowy należącego do niej udziału w przedmiotowej nieruchomości (akt notarialny z [...].08.1939 r., nr Rep. [...]). Wojewoda stwierdził, że była to umowa wywierająca jedynie skutek zobowiązujący, wyrażający się w przyrzeczeniu przez S. K., że przeniesie na rzecz nabywców połowę należącego do niej udziału w przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, że M. K. i P. J. składając wniosek "o zwrot" w/w nieruchomości nie byli do tego legitymowani, albowiem nie zawarto umowy przyrzeczonej, która dopiero wywołałaby skutek rozporządzający, wyrażający się w przejściu prawa własności w określonym umową udziale na rzecz nabywców.

W aktach sprawy znajduje się także kopia pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia 4.11.2002 r. wskazująca, że z rejestrów dekretowych wynika, iż W. S. i I. G. złożyły wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu oznaczonego nr hip. [...], aczkolwiek nie sposób ustalić daty, kiedy ów wniosek mógł być złożony. Odnosząc się do tego Wojewoda zauważył, że pomimo braku daty wniosku złożonego przez W. S. i I. G., nie sposób przyjąć by mogło to nastąpić przed złożeniem przez [...] W. C. podania o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, co wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu.

4. Zdaniem Wojewody [...] do rozpatrzenia pozostaje kwestia skuteczności wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Ponieważ niemożliwe jest ustalenie daty złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej przez W. S. i I. G. – zgodnie z informacją zawartą w piśmie [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia 4.11.2002 r. – należy uznać, zdaniem Wojewody, że nastąpiło to w pierwszym możliwym terminie, a więc w dniu złożenia podania z dnia 17.11.1948 r. (czyli w dniu 18 listopada 1948 r.).

Dniem objęcia nieruchomości w posiadanie przez gminę był dzień [...].01.1948 r. W tym dniu ukazał się Dziennik Urzędowy Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr [...] (co wskazano powyżej). W związku z tym termin do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości upływał w dniu [...].07.1948 r. W związku z tym wniosek z dnia 17.11.1948 r. (jeśli przyjąć najwcześniejszą możliwą datę jego wniesienia, lub też nawet potraktować jako wniosek o przyznanie prawa własności czasowej podanie o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku) został złożony ewidentnie po terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Termin określony w powołanym przepisie jest terminem prawa materialnego charakteryzującym się tym, że z jego upływem wygasa roszczenie, jest też terminem nieprzywracalnym. Ponieważ wniosek z 17.11.1948 r. złożony został po terminie (a był niewątpliwie pierwszym wnioskiem), również wszystkie pozostałe wnioski, jako złożone z uchybieniem terminu, nie mogą być pozytywnie rozpatrzone na gruncie dekretu [...].

5. Wojewoda [...] nie podzielił też sugestii zawartej w wyroku NSA z dnia 29 listopada 2001 r. I SA 730/00, nakładającej na organ powinność analizy, czy treści czynności podejmowanych przez pełnomocnika - [...] W. C. w celu przywrócenia W. S. posiadania przedmiotowej nieruchomości, nie można potraktować jako wniosku złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu [...]. Realizując pogląd sądu należałoby rozstrzygnąć, zdaniem Wojewody, czy wniosek złożony w trybie dekretu z dnia 8.03.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich można rozpatrywać w trybie dekretu [...]. Pomijając, że wnioski takie składane są w trybie odrębnych aktów prawnych, regulujących postępowania prowadzące do zupełnie innych skutków, to także właściwe w tych sprawach były różne organy. Nadto, zgodnie z innym orzecznictwem NSA, organowi nie wolno we własnym zakresie zmieniać woli strony postępowania. Ponieważ pogląd taki został wypowiedziany przez NSA w postępowaniu nadzorczym (dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczeń dekretowych), organ nie czuje się nim związany, w trybie art. 153 P.p.s.a., jako że niniejsza sprawa o stanowienie użytkowania wieczystego jest sprawą odrębną od poprzedniej (nadzorczej).

6. Podsumowując Wojewoda stwierdził, że grunt przedmiotowej nieruchomości został objęty w posiadanie przez gminę w sposób prawidłowy, a uchybienia, których dopuścił się organ dokonując tej czynności, nie miały wpływu na bieg postępowania, albowiem strony wiedziały o objęciu gruntu w posiadanie przez gminę W., co przyznał pełnomocnik W. S. Ponadto brak zawiadomienia stron o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie nie naruszył § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., albowiem uzasadnione jest twierdzenie, że Zarząd Miasta nie dysponował adresem stron, zaś obowiązek zawiadomienia spoczywał na organie "w miarę posiadania" danych o miejscu pobytu strony. Wniosek dekretowy złożony został zaś najwcześniej 18.11.1948 r., a więc po upływie 6 miesięcznego terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu [...].

Zaskarżona odwołaniami decyzja Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nie doprecyzowuje wprawdzie w sposób optymalny przesłanek rozstrzygnięcia, zawiera też błędne ustalenie, co do nie złożenia wniosku dekretowego. Jednakże – zdaniem Wojewody – powyższych naruszeń nie można zakwalifikować jako istotnych, albowiem nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Na powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. zostały wniesione trzy skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pod sygnaturą I SA/Wa 1955/10 została zarejestrowana skarga B. B., pod sygn. I SA/Wa 2071/10 zarejestrowana została skarga E. D. i D. T.oraz pod sygn. I SA/Wa 2089/10 zarejestrowana została skarga M. M. Na rozprawie w dniu 4 listopada 2011 r. sąd, na podstawie art. 111 § 1 P.p.s.a., zarządził połączenie spraw o powyższych sygnaturach do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia pod wspólną sygnaturą I SA/Wa 1955/11.

M. M. w swojej skardze zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. rażące naruszenie § 2 ust. 2 oraz § 5 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 roku poprzez uznanie, że objęcie gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...], nastąpiło z urzędu, pomimo braku prawomocnego planu zabudowania obowiązującego na tym terenie oraz pomimo braku powiadomienia byłego właściciela o czynnościach obejmowania gruntu w posiadanie,

2. rażące naruszenie art. 7 dekretu [...] poprzez nie rozpatrzenie wniosku dotychczasowego właściciela nieruchomości położonej przy ul. [...], pomimo zachowania przez niego terminu wynikającego z art. 7 ust. 1 dekretu,

3. obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 8 i 77 § 1 i 4 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz błędne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego okoliczności sprawy,

4. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przekroczeniu zasad swobodnej oceny dowodów wyrażonej w przepisie art. 80 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że objęcie gruntu w posiadanie przez gminę na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 roku w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. nr 16, poz. 112) wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej było nieskuteczne, a zatem przedmiotowa nieruchomość mogła być objęta w posiadanie dopiero na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43), które weszło w życie z dniem 10 lutego 1948 r. Wówczas wniosek W. C. (pełnomocnika dawnej współwłaścicielki W. S.) z dnia 18 listopada 1948 r., a także wniosek współwłaścicielek nieruchomości W. S. i I. G. byłyby złożone w ustawowym terminie. Zdaniem skarżącego nie doszło do objęcie nieruchomości w posiadanie w dniu [...] stycznia 1948 r. (tj. w dacie ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. pod poz. [...]), gdyż procedura objęcia odbyła się z naruszeniem art. 1 dekretu [...] oraz § 2, 3 i 5 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., co było równoznaczne z nieskutecznością objęcia, a więc nie rozpoczął biegu termin na złożenie wniosku dekretowego. Podstawowe zarzuty stawiane przez skarżącego procedurze objęcia gruntu w posiadanie przez gminę to błędy w ogłoszeniu w nazwiskach współwłaścicielek i w adresie nieruchomości (o czym była mowa wyżej w decyzji Wojewody [...]) oraz brak zawiadomienia współwłaścicielek o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie. W tych okolicznościach ustalenia Wojewody, że wniosek dekretowy został złożony po terminie, narusza przepisy procedury, przywołane w zarzutach skargi.

D. T. i E. D. w swojej skardze zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu [...], art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 153 P.p.s.a. Naruszenie tego ostatniego przepisu, zdaniem skarżących, polegało na tym, że już w wyroku z dnia 29 listopada 2001 r. I SA 730/00 i I SA 755/00 NSA zakwestionował skuteczność objęcia w posiadanie przez gminę przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] stycznia 1948 r. Powyższe jest wystarczającym argumentem do uchylenia decyzji Wojewody nr [...]. Zakwestionowanie bowiem objęcia gruntu nieruchomości hip. nr [...] w posiadanie przez gminę W. w dniu [...] stycznia 1948 r. w trybie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. skutkuje uznaniem objęcia przedmiotowego gruntu w posiadanie gminy w dniu [...] listopada 1948 r. tj. dacie ukazania się Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego w W. nr [...], zawierającego ogłoszenie o objęciu w posiadanie przez gminę W. wszystkich gruntów położonych na obszarze W. ograniczonym [...] oraz [...] granicą miasta. Ogłoszenie to opublikowano na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6 poz. 43). Wszelkie zatem wnioski o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu złożone przez W. S. i I. G., a także [...] W. C. zostały złożone w terminie i winny zostać rozpatrzone pozytywnie wobec spełnienia wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Poza tym skarżące stwierdzają, że organom dekretowym było wiadome, że W. C. był pełnomocnikiem W. S. od 1945 r., a także znane im były obydwa miejsca pobytu (zamieszkania) W. S. Dokonując odmiennych ustaleń Wojewoda naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego tj. zasadę prawdy obiektywnej i słusznego interesu obywateli wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadę swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. Nie ocenił także prawidłowo materiału dowodowego wbrew art. 77 § 1 k.p.a. Nie zastosował się także do wyroków sądów administracyjnych łamiąc obowiązek wypływający z art. 153 p.p.s.a. Całość postępowania Wojewody doprowadziła do rażącego naruszenia art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, gdyż w świetle zebranego materiału dowodowego winien on uchylić decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2008 r. i orzec o ustanowieniu na rzecz następców prawnych dawnych właścicieli hipotecznych prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...].

B. B. w swojej skardze uzupełnionej pismem z dnia 3 listopada 2010 r. (k. 17-20) przytacza argumenty podobne jak w obydwu poprzednich skargach. Twierdzi, że organ dekretowy posiadał adres W. S., gdyż na początku 1947 r. sam przydzielił jej mieszkanie nr [...] w budynku przy ul. [...], dzięki staraniom [...] C., a adres I. G znajdował się w aktach księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości. Podniosła też, że protokół z oględzin nieruchomości nie opisuje nieruchomości przy ul. [...], znacznie odbiegając od stanu faktycznego, co rodzi wątpliwości, czy takie oględziny w ogóle się odbyły. Stawia też zarzut, że Dziennik Urzędowy Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego Nr [...] z dnia [...] listopada 1947 r. został wydany z datą wsteczną.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda [...] wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargi okazały się zasadne.

Wojewoda [...] w zaskarżonej do sądu decyzji z dnia [...] sierpnia 2010 r. ostatecznie przyjął następujące ustalenia. Po pierwsze, grunt przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...] został objęty w posiadanie przez gminę W. w sposób prawidłowy w dniu [...] stycznia 1948 r., a uchybienia, których dopuścił się organ dokonując tej czynności, nie miały wpływu na bieg postępowania, albowiem strony wiedziały o objęciu gruntu w posiadanie przez gminę W., co przyznał pełnomocnik W. S. Mogły więc w stosownym czasie (w ciągu sześciu miesięcy) złożyć wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Wniosek dekretowy złożony został zaś najwcześniej 18 listopada 1948 r., a więc po upływie sześciomiesięcznego terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu [...], liczonego od [...] stycznia 1948 r. Ponadto brak zawiadomienia stron o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie nie naruszył § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 16 poz. 112), albowiem uzasadnione jest twierdzenie, że Zarząd Miasta nie dysponował adresem stron, zaś obowiązek zawiadomienia spoczywał na organie "w miarę posiadania" danych o miejscu pobytu strony.

Z taką oceną materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie sposób się zgodzić, gdyż jest ona dowolna i narusza, jak słusznie wskazują skarżący, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a także przepisy § 4 ust. 1 pkt 1, § 5 ust. 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej oraz art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, co mogło mieć i miało wpływ na wynik sprawy.

Aby można było z całą stanowczością stwierdzić, że byłe współwłaścicielki nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. [...] ozn. hip. [...] – W. S., S. K. i I. G. – uchybiły sześciomiesięcznemu terminowi do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego), należy prawidłowo ustalić dwie okoliczności: kiedy gmina W. objęła grunt w posiadanie oraz kiedy został złożony wniosek w trybie art. 7 ust. 1 dekretu [...].

Co do daty złożenia wniosku Wojewoda [...] przyjął, iż skoro niemożliwe jest – zgodnie z informacją zawartą w piśmie [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia 4.11.2002 r. – ustalenie daty złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej przez W. S. i I. G., należy uznać, że nastąpiło to w pierwszym możliwym terminie, a więc w dniu złożenia podania z dnia 17 listopada 1948 r. przez [...] W. C. (czyli w dniu 18 listopada 1948 r.). Nie jest przy tym do końca jasne, czy owo podanie z dnia 17 listopada 1948 r. Wojewoda również uznaje za wniosek dekretowy. Wydaje się że tak, gdyż wcześniej skonstatował, że potraktowane ono zostało przez Zarząd Miejski, obok prośby o przywrócenie terminu, także jako wniosek o przyznanie własności czasowej na rzecz W. S. i spotkało się z odmową w orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 1949 r.

W ocenie sądu na charakter wniosku z dnia 18 listopada 1948 r. złożonego przez [...] W. C., który już wówczas udokumentował swoje umocowanie do działania na rzecz W. S., należy spojrzeć przez pryzmat świadomości strony i jej pełnomocnika, co do poprawności objęcia w posiadanie nieruchomości przez gminę W. Składając ów wniosek pełnomocnik W. S. był przekonany, że opublikowanie z datą [...] stycznia 1948 r. ogłoszenia o sporządzeniu protokołu z oględzin nieruchomości (§ 8 rozporządzenia z 7 kwietnia 1946 r.), jest równoznaczne z objęciem nieruchomości w posiadanie przez gminę. Zakładał więc, że w dniu 18 listopada 1948 r. doszło już do, jak to ujął, "przepuszczenia" sześciomiesięcznego terminu do złożenia wniosku, dlatego też wnosił o jego przywrócenie. Niewątpliwie jednak wniosek ten wyrażał wolę strony uzyskania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Tak więc intencja wnioskodawcy jawiłaby się zupełnie inaczej niż dosłowna treść wniosku, jeśli odrzucilibyśmy tezę, że do objęcia w posiadanie nieruchomości przez gminę doszło w dniu [...] stycznia 1948 r. A tezę taką właśnie należy zdaniem sądu odrzucić.

W wyroku z dnia 16 kwietnia 2002 r. I SA 2471/00 (LEX nr 81771) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112), dla ważności czynności polegającej na objęciu gruntu nieruchomości [...] w posiadanie, nakazywało podjęcie konkretnych działań mających na celu zapewnienie uczestnictwa byłego właściciela w tym objęciu, jeżeli było to możliwe. Ich niedokonanie powodowało istotne naruszenie prawa. Skoro nie powiadomiono byłego właściciela o czynnościach obejmowania gruntu w posiadanie, mimo iż możliwość taka niewątpliwie istniała, to trudno mówić o zgodnym z prawem objęciu przez gminę gruntu przedmiotowej nieruchomości w posiadanie". Teza ta została następnie powtórzona i rozwinięta w wyroku NSA z dnia 28 kwietnia 2002 r. I SA 2191/00 oraz znajduje potwierdzenie w licznych innych orzeczeniach.

Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że organ dekretowy nie zawiadomił byłe właścicielki o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie, choć miał taki obowiązek na gruncie § 5 rozporządzenia z 7 kwietnia 1946 r. Nie podjął nawet próby ustalenia, czy zawiadomienie takie jest możliwe i fakt ten sam w sobie przesądza już, że stwierdzenie Wojewody [...], iż nie było możliwe ustalenie miejsca zamieszkania byłych właścicielek nieruchomości jest dowolne. Po pierwsze, organ znał z urzędu adres W. S. sprzed [...]. Nawet gdyby nie był on aktualny przed dniem ogłoszenia o przystąpieniu do objęcia nieruchomości w posiadanie, to próby zawiadomienia W. S. pod tym adresem organ nie podjął. Po drugie, jeśli [...] W. C. występował do Zarządu Miejskiego w imieniu W. S. już w pismach z dnia 7 maja 1946 r. i 13 maja 1947 r., to nawet jeśli nie przedstawił wówczas pełnomocnictwa, to organ mógł zapytać [...] C., albo o pełnomocnictwo, albo o aktualny adres W. S. Notabene organ wiedział o pełnomocnictwie dla [...] C. ze sprawy dotyczącej przywrócenia posiadania spornej nieruchomości w trybie dekretu z dnia 8.03.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Stwierdzenie w § 5 rozporządzenia z 7 kwietnia 1946 r. o obowiązku zawiadomienia dotychczasowego właściciela w miarę posiadania danych o miejscu jego pobytu, niezależnie od ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym, nie może oznaczać bierności organu w ustaleniu takiego miejsca pobytu i zdania się tylko na informacje dostarczone przez stronę. Organ powinien w tym celu korzystać z rejestrów urzędowych (jak ewidencja ludności, księgi wieczyste) oraz zważywszy na powszechnie znane powojenne losy mieszkańców W., z wszelkich innych poszlak, które mogłyby doprowadzić do ustalenia miejsca pobytu dotychczasowego właściciela. Tymczasem organ ani nie ustalił miejsca pobytu W. S. znając adres osoby, która pozostawała z nią w kontakcie i podawała się za jej pełnomocnika, ani nie wysłał zawiadomienia pod jej adres znany z ewidencji ludności. Ponadto, jak podnosi w skardze B. B., przedstawiając dodatkowo na rozprawie, jak twierdzi, kopię dokumentu z akt księgi wieczystej nieruchomości, adres drugiej ze współwłaścicielek nieruchomości – I. G. znajdował się w aktach księgi wieczystej. Wymieniał go bowiem akt notarialny z [...] lipca 1937 r. Rep. za 1937 r. Nr [...].

W tych okolicznościach uznanie przez Wojewodę [...], że wydając ogłoszenie o przystąpieniu do objęcia nieruchomości w posiadanie w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr [...] z dnia [...] listopada 1947 r. Zarząd Miasta W. wywiązał się w sposób prawidłowy z obowiązków nałożonych w rozporządzeniu z 7 kwietnia 1946 r. i kolejne działania doprowadziły do objęcia nieruchomości w posiadanie przez gminę z dniem [...] stycznia 1948 r., należy uznać za niezasadne, gdyż ustalenie takie w sposób ewidentny pozostaje w sprzeczności z § 5 rozporządzenia, co powoduje, że nie można uznać za skuteczne objęcia przez gminę posiadania z dniem [...] stycznia 1948 r. W takiej sytuacji dodatkowe zarzuty w postaci pomyłek w oznaczeniu nieruchomości w ogłoszeniu z dnia 26 listopada 1947 r. (ul. [...] zamiast [...]) oraz pomyłek w nazwiskach współwłaścicielek, przy zaniechaniu próby indywidualnego zawiadomienia współwłaścicielek, tym bardziej nie mogą pozostać bez wpływu na ocenę skuteczności objęcia posiadania przez gminę.

Jeśli więc do objęcia nieruchomości w posiadanie przez gminę z powodów wymienionych wyżej nie doszło w dniu [...] stycznia 1948 r., to rację mają skarżący, że przedmiotowa nieruchomość mogła być objęta w posiadanie dopiero na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43), które weszło w życie z dniem 10 lutego 1948 r. Do objęcia w posiadanie nieruchomości mogło więc dojść w dniu [...] listopada 1948 r. tj. w dacie ukazania się Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego w W. nr [...], zawierającego ogłoszenie o objęciu w posiadanie przez gminę W. wszystkich gruntów położonych na obszarze W. ograniczonym [...] granicą miasta.

W takiej sytuacji przyjąć zdaniem sądu należy, o czym była już mowa na początku rozważań, że w przypadku odrzucenia ustalenia o posiadaniu nieruchomości przez gminę z dniem [...] stycznia 1948 r., to wniosek [...] W. C. z dnia 18 listopada 1948 r., działającego w imieniu W. S., wyrażał wolę ubiegania się przez współwłaścicielkę o przyznanie prawa własności czasowej, jeśli daty złożenia wniosków przez W. S. i I. G. ustalić nie sposób. Wniosek z 18 listopada 1948 r. w takiej sytuacji podlega merytorycznemu rozpatrzeniu na gruncie art. 7 ust. 2 dekretu [...], co zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania uczynić powinien Prezydent W. Stąd uchylenie także decyzji wydanej przez organ I instancji.

Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. zauważyć należy, że w wyroku z dnia 29 listopada 2001 r. I SA 730/00 i I SA 755/00 NSA nie przesadził, wbrew twierdzeniem skarżących, że do objęcia w posiadanie nieruchomości przez gminę nie doszło w dniu [...] stycznia 1948 r. NSA stwierdził jedynie, że prawidłowość objęcia w posiadanie budzi liczne wątpliwości (co do oznaczenia nieruchomości, nazwisk współwłaścicielek, treści protokołu z oględzin), które dotyczą również terminu złożenia wniosku dekretowego, a nie zostały przez organ nadzoru wyjaśnione. Tak więc niezależnie od oceny, czy ustalenia te, czy też wytyczne, co do dalszego postępowania organu, można uznać za podjęte w tej samej sprawie administracyjnej (co wydaje się wątpliwe), to nie przesądzały one o skuteczności objęcia w posiadanie nieruchomości przez gminę.

Także za nieudokumentowany należy uznać zarzut B. B., iż Dziennik Urzędowy Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego Nr [...] z dnia [...] listopada 1947 r. został wydany z datą wsteczną. Skarżąca nie przedstawia na to żadnych dowodów i nie określa, jaki ewentualny wpływ na rozstrzygnięcie miałaby ta okoliczność.

Pozostałe zarzuty okazały się jednak uzasadnione. Sąd uznał, jak stwierdzone to zostało na początku rozważań, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a także przepisy § 4 ust. 1 pkt 1, § 5 ust. 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej oraz art. 7 ust. 1 dekretu [...], co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a jeśli chodzi o przepisy materialne taki wpływ niało. Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a., a o kosztach na podstawie art. 200 P.p.s.a.