Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 573/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 2, art. 31zq ust. 3, 7 i 8
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za marzec 2020 r., kwiecień 2020 r., maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

M. K. (dalej również jako "skarżący") zwrócił się [...] kwietnia 2020 r. z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za okres marzec, kwiecień, maj 2020 r. (RDZ).

Prezes ZUS decyzjami wydanymi w dwóch instancjach odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek (decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] i wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzja z dnia [...] października 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję pierwszoinstancyjną).

Zdaniem organu nie zostały spełnione wszystkie przesłanki do zwolnienia, bowiem brak jest dokumentów rozliczeniowych złożonych we właściwym terminie. Zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm. – dalej w skrócie: "ustawa COVID-19"), warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa

w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia

30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Z analizy konta skarżącego organ wywiódł, że deklaracja rozliczeniowa

za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie została złożona w wymaganym terminie

do 30 czerwca 2020 r. Skarżący nie dopełnił tego obowiązku, dlatego też nie zostały systemowo utworzone na koncie dokumenty rozliczeniowe (klony) także na kolejne miesiące – kwiecień 2020 r. i maj 2020 r. Prawidłowe deklaracje rozliczeniowe za okres od marca do maja 2020 r. skarżący złożył [...] lipca 2020 r.

W skardze złożonej do sądu skarżący wniósł o uchylenie decyzji z dnia

[...] października 2020 r. i zwolnienie z opłacenia składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Skarżący wyjaśnił, że nie posiadał wiedzy, że powinien złożyć deklaracje rozliczeniowe, skoro przez cały okres prowadzenia działalności deklaracje były składane przez ZUS. Ze względu na pandemię nie był możliwy osobisty ani telefoniczny kontakt z pracownikami ZUS w celu uzyskania jakichkolwiek informacji. Skarżący wskazał, że nie otrzymał żadnej informacji, żadnego pisma, że musi sporządzić deklaracje.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej odrzucenie z powodu uchybienia 30 dniowego terminu na jej złożenie, ewentualnie o jej oddalenie. Skarga została przesłana przez organ do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie.

Postanowieniem z dnia 9 lipca 2021 r. sygn. V SA/Wa 2680/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności sąd zauważa, że skarga wniesiona została w terminie wynikającym z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). Z akt wynika, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu 14 października 2020 r. Termin na złożenie skargi upływał z końcem 13 listopada 2020 r. W tym dniu, tj. 13 listopada 2020 r. skarżący nadał w placówce pocztowej skargę na decyzję z dnia

12 października 2020 r. Brak było zatem podstaw do odrzucenia skargi, o co wnioskował organ w odpowiedzi na skargę.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać trzeba, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.

z 2020 r. poz. 266 i 321), opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów

o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa

w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

W myśl art. 31zo ust. 4 ustawy COVID-19, w przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, osoby z nią współpracującej i osoby duchownej zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.

Stosownie do treści art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W przepisach art. 31zq ust. 5-8 ustawy COVID-19 postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (ust. 5). W przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (ust. 6). Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (ust. 7). Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ust. 8).

Powodem nieuwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie z art. 31zo ustawy COVID-19 było niewypełnienie warunku złożenia deklaracji rozliczeniowej

w terminie wymaganym w art. 31zq ust. 3 tej ustawy. Choć deklaracja rozliczeniowa skarżącego za marzec, kwiecień i maj 2020 r. rzeczywiście nie została złożona

w terminie do 30 czerwca 2020 r., to zdaniem sądu, odmowa skarżącemu prawa do wnioskowanego przez niego zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek naruszyła przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie

z obrotu prawnego decyzji wydanych w obu instancjach.

W następstwie złożenia przez skarżącego wniosku w dniu [...] kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego. Przepisy art. 31zq ust. 5 i 6 ustawy COVID-19, wprowadzają wprawdzie rozwiązanie proceduralne mające na celu usprawnienie procesu przyznawania przez ZUS wsparcia przedsiębiorcom, niemniej jednak ustawa ta nie wykluczyła stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego w przypadku postępowania w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. W art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19 przewidziano, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności

z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji i nie ma żadnych podstaw prawnych do twierdzenia, że decyzja, o której mowa w tym przepisie, nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 104 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."). Stosownie do art. 1 pkt 1 k.p.a., Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej

w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco. Zgodnie natomiast

z art. 180 § 1 i 2 k.p.a., w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych, o zaopatrzeniach emerytalnych i rentowych, o funduszu alimentacyjnym, a także sprawy wynikające z przepisów o innych świadczeniach wypłacanych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne. Poza tym, w art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych prawodawca wskazał, że w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Nie powinno też budzić wątpliwości to, że sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawy zwolnień z opłacania należności z tytułu składek uregulowane w ustawie COVID-19. Wynikają one bowiem ze stosunku publicznoprawnego, stosunku na mocy którego płatnik zobowiązany jest do uiszczania należności z tytułu składek. Ustawodawca w przepisach ww. ustawy przewidział zaś instytucję zwolnienia z opłacania tych składek. Nie ma znaczenia to, że przedmiotowe zwolnienie zostało umieszczone poza przepisami ściśle normującymi ubezpieczenia społeczne, gdyż są to regulacje z tej materii,

a ustawodawca ma prawo zawrzeć je także w przepisach normujących inne dziedziny prawa (zob. w tym względzie np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I GSK 498/21, dostępny

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ustawie COVID-19 przewidziano przy tym prawo do zaskarżenia decyzji wydanej przez Prezesa ZUS

w pierwszej instancji, jako realizację "ścieżki administracyjnej" postępowania

z ewentualną możliwością zaskarżenia do sądu administracyjnego, postanawiając, że: "Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". (art. 31zq ust. 8). Analiza tego ostatniego przepisu również nie pozwala na stwierdzenie, że Prezes ZUS rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może stosować przepisów k.p.a. dotyczących np. podstawowych reguł prowadzenia postępowania, kompletowania, czy też oceny materiału dowodowego. Ustawa COVID-19 odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. dotyczących odwołań, co nie jest wyjątkowym rozwiązaniem. Podobne regulacje znajdują się w art. 127 § 3 k.p.a., czy też w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 83 ust. 4). Tego typu rozwiązania prawne podyktowane są okolicznością braku podmiotu właściwego do wypełniania w określonych kategoriach spraw funkcji organu wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. Dlatego też w niektórych sytuacjach umożliwia się stronie powtórne zbadanie jej sprawy przez organ (realizacja zasady dwuinstancyjności), który wydał decyzję w pierwszej instancji i nie ulega wątpliwości, że w takim przypadku nie mogą mieć zastosowania wszystkie przepisy dotyczące odwołań od decyzji, które są środkami zaskarżenia dewolutywnymi. Odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. dotyczących odwołań od decyzji trzeba zatem rozumieć w ten sposób, że unormowań tych nie należy przenosić w sposób mechaniczny, bezpośredni, bez uwzględnienia specyfiki i charakteru prawnego instytucji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uregulowanego w art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19. Nie wszystkie zatem przepisy odnoszące się do składania odwołań, sposobu postępowania z nimi przez organy i reguł rozpatrywania tego typu środków znajdą zastosowanie w takiej sytuacji, jak ta w niniejszej sprawie. Treść tego przepisu nie pozwala jednak na stwierdzenie, że wyłączone zostało w ogóle stosowanie przepisów k.p.a. innych niż te dotyczące odwołań. W przypadku rozpatrywanego przez Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, nie został uchylony obowiązek respektowania ogólnych zasad postępowania

w przedmiocie wydania decyzji, takich jak zasada praworządności, zasada prawdy obiektywnej, zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, zasada zaufania do władzy publicznej, zasada informowania stron, czy też zasada dwuinstancyjności postępowania. Organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ma obowiązek dokonać ponownej merytorycznej kontroli sprawy, respektując obowiązki w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego oraz przekonującego motywowania podjętego rozstrzygnięcia wraz ze wskazaniem faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności

i mocy dowodowej, oraz wraz z wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji,

z przytoczeniem przepisów prawa (zob. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Bk 191/21).

Zdaniem sądu, m.in. w sprawach takich jak rozpatrywana w niniejszym przypadku, organ ZUS powinien mieć na uwadze zwłaszcza zasady zaufania do władzy publicznej i informowania stron (art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a.) oraz to,

że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane,

co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.).

W przywołanym wyżej wyroku NSA w sprawie I GSK 498/21 dokonał résumé poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych odnośnie zasady informowania wynikającej z art. 9 k.p.a. i obowiązków jakie kształtuje ta reguła. Podkreślenia zatem wymaga, że obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego jak i przepisach prawa procesowego. W toku postępowania organ administracji publicznej z urzędu udziela stronom i innym uczestnikom postępowania informacji, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast oczekiwanie organu na odnośne wnioski stron i nieudzielenie takich informacji, wyjaśnień i wskazówek z powodu braku wniosku, narusza przepis art. 9 k.p.a., co należy traktować jako wystarczającą (samodzielną) przesłankę do uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym. Obowiązek informowania obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Gdyby niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach. Jednocześnie, wynikającego z art. 9 k.p.a. obowiązku informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych nie można rozumieć zbyt szeroko. Organ obowiązany jest informować stronę w zakresie prawa administracyjnego materialnego i procesowego, nie można jednak oczekiwać, że organ będzie doradcą prawym strony z innych dziedzin prawa, spadkowego, czy cywilnego, gdyż to naruszałoby zasadę bezstronności i obiektywizmu.

Zauważenia przy tym wymaga, że celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź

o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości (zob. np. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 381/21).

Wedle zasady zaufania i informowania oraz respektując obowiązek wynikający

z art. 9 k.p.a. oraz art. 79a § 1 k.p.a. organ powinien poinformować stronę

o warunkach pozytywnego załatwienia jej żądania.

Zdaniem sądu, jeżeli organ na podstawie posiadanych dokumentów miał wiedzę, że skarżący nie złożył wymaganej deklaracji rozliczeniowej, a nie jest zwolniony z obowiązku jej składania, powinien – stosownie do obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. oraz art. 79a § 1 k.p.a. – zakomunikować to skarżącemu przed upływem ustawowego terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed 30 czerwca 2020 r. Od momentu złożenia wniosku przez stronę w dniu

[...] kwietnia 2020 r. do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów

([...] czerwca 2020 r.) minęły niespełna trzy miesiące. Skoro wniosek ten wszczynał postępowanie administracyjne, to organ, kierując się zasadą informowania powinien czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa skarżący nie poniósł szkody

i udzielić mu przed upływem terminu na złożenie wymaganych dokumentów, należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Mimo upływu tak długiego czasu, organ nie udzielił stronie przed [...] czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie dokumentów rozliczeniowych (deklaracji). Potem zaś wydał w dniu [...] sierpnia 2020 r. decyzję odmowną. Tym samym niewątpliwie doszło w sprawie do naruszenia art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. i to w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Poza zgodnie

z art. 77 § 4 k.p.a. fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli zatem organ posiadał wiedzę płynącą z posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych, że skarżący nie złożył wymaganych dokumentów rozliczeniowych, to niezwłocznie po wpłynięciu przedmiotowego wniosku, powinien to zakomunikować stronie, umożliwiając spełnieniem wymogu z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Wobec tego, postępowanie Prezesa ZUS należy również uznać za nie budzące zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.).

W ocenie sądu zamieszczenie na stronie internetowej ZUS komunikatu,

że jednym z warunków zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba,

że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania, nie wyczerpuje ciążącego na organie obowiązku indywidualnego, w konkretnej sprawie, poinformowania strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów

i materiałów oraz zrealizowania obowiązku z art. 79a § 1 k.p.a. (por. wyrok WSA

w Poznaniu z dnia 19 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Po 330/21, wyrok WSA

w Gdańsku z dnia 22 października 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 744/21).

Niezależnie od powyższego w związku z tym, że przedmiotowe deklaracje rozliczeniowe zostały sporządzone w lipcu 2020 r., na uwagę zasługuje regulacja

art. 15zzr ust. 1 ustawy COVID-19, obowiązująca do 16 maja 2020 r. Zgodnie z tym przepisem, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności,

a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

Analiza treści art. 15zzr ust. 1 ustawy COVID-19, a w szczególności wszystkich przypadków zawieszenia biegu terminów, wskazanych w pkt 1-2 i pkt 4-6, prowadzi do wniosku, że zawieszenia te zostały wprowadzone z myślą

o zabezpieczeniu interesów stron, a więc na ich korzyść. Zatem celem tych regulacji jest ochrona podmiotów wchodzących w relacje z organami, w relacje o charakterze publicznoprawnym, w tym relacje materialnoprawne w zakresie terminów z tych stosunków wynikających. Skoro zatem ze względu na epidemię ochrona zdrowia obywateli jest priorytetem i w tym celu wprowadzane są różnego rodzaju ograniczenia i obostrzenia, a celem prawodawcy było ustanowienie regulacji zapewniających skuteczną ochronę, to nie można tych przepisów interpretować

w sposób zawężający. Winny one zatem znaleźć zastosowanie w zakresie terminów prawa materialnego, w tym terminów do składania deklaracji rozliczających należności z tytułu składek (vide: wyroki NSA: z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I GSK 412/21, z dnia 15 października 2021 r. sygn. akt I GSK 500/21, z dnia

5 listopada 2021 r. sygn. akt I GSK 627/21). W wyroku o sygn. I GSK 412/21 Naczelny Sąd Administracyjny zauważył ponadto, na marginesie swoich rozważań, że 16 grudnia 2020 r. został wprowadzony do ustawy COVID-19 art. 15zzzzzn2, zgodnie z którym: "1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. 2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku

o przywrócenie terminu. 3. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę

o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.".

Z uwagi na stwierdzone naruszenie art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 4, art. 79a § 1 k.p.a. mające wpływ na wynik tej sprawy, sąd postanowił wyeliminować z obrotu prawnego decyzje wydane w obu instancjach. Zasada zaufania, zasada sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z zasadą pewności prawa

i bezpieczeństwa obrotu prawnego prowadzą do wniosku, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych

z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu administracyjnego, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu przez skarżącego dokumentów wymaganych przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, jako okoliczność wpływającą

na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem

w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać skarżącego. Strona nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z obrazą wymienionych przepisów postępowania. Niezastosowanie się przez organ do art. 9, art. 79a § 1 k.p.a. musi prowadzić do upadku powstałych w związku z powyższym zaniechaniem negatywnych konsekwencji o charakterze materialnoprawnym w postaci upływu terminu do przesłania deklaracji rozliczeniowych. W przeciwnym razie doszłoby bowiem do naruszenia zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasady zaufania do organów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 15 września 2021 r. sygn. akt I GSK 431/21).

W tym stanie rzeczy sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.