Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 1050/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 22 § 2 i § 3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz (spr.) sędzia WSA Dariusz Dudra Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 31 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi Spółki P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. w sprawie nie uznania zarzutu wniesionego przez zobowiązanego – P.S.A.

w W., w zakresie braku właściwości miejscowej organu egzekucyjnego.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że Prezydent Miasta B. wystawił przeciwko P.S.A. w W. dwa tytuły wykonawcze w dniu [...]. nr [...] i w dniu [...]. nr [...] dotyczące niezapłaconego podatku od nieruchomości. Jednocześnie Prezydent Miasta B. uznał się za organ egzekucyjny właściwy do wyegzekwowania zaległości objętej ww. tytułami wykonawczymi. Pismem z dnia [...]. spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, opierając je na braku właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, jakim jest Prezydent Miasta B. Jako podstawę prawną zarzutów wskazała art. 33 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r.

Nr 229, poz. 1954 ze zm.) dalej zwaną u.p.e.a., i wniosła o umorzenie prowadzonego postępowania na zasadzie art. 34 § 4 ww. ustawy.

Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta B. uznał zarzuty za nieuzasadnione. Stwierdził, że jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, a przeprowadzona egzekucja okazała się całkowicie skuteczna, więc niezasadnym było kierowanie tytułów wykonawczych do naczelnika urzędu skarbowego.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem spółka złożyła zażalenie, zarzucając mu błędną interpretację art. 33 pkt 9 w zw. z art. 22 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz § 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia

22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym (Dz. U. Nr 137, poz. 1541), wskutek przyjęcia, że Prezydent B. jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym dla zobowiązanego. W ocenie strony właściwość Prezydenta Miasta B. byłaby zasadna w sytuacji, gdyby strona miała siedzibę na terytorium objętym jego właściwością lub większa część majątku spółki znajdowałaby się na tym terytorium.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...]roku utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Wyjaśniono, że uprawnienie organów gmin do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych zostało wpisane do art. 19 u.p.e.a. na mocy art. 3 pkt 8 ustawy z 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126). Podano, że zgodnie z art. 19 § 2 u.p.e.a. właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych - z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości - w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ. W przedmiotowej sprawie organem właściwym do ustalania i poboru należności z tytułu podatku od nieruchomości jest Prezydent Miasta B., który jest zatem wierzycielem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

SKO podało, że wierzyciel - Prezydent Miasta B., będąc jednocześnie organem egzekucyjnym na podstawie art. 26 § 4 u.p.e.a. przystąpił z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. W ocenie organu odwoławczego skoro ustawodawca przyznał uprawnienia do prowadzenia postępowania egzekucyjnego innym poza naczelnikiem urzędu skarbowego organom, to jego intencją było, aby wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym podjął postępowanie egzekucyjne we własnym zakresie i wykorzystał przyznane mu uprawnienia na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, w tym środki egzekucyjne.

Zdaniem organu w sprawie znajduje zastosowanie § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny z zastrzeżeniem ust. 3. Przepis ten stanowi, że jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego.

W konsekwencji - w ocenie SKO - w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia odnoszący się do sytuacji, gdy wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym, bowiem w tej sytuacji wierzyciel niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego. Kluczowe znaczenie w sprawie ma przepis § 6 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego, który stanowi, że jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje odpis tytułu wykonawczego do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do kwestii właściwości miejscowej organ wyjaśnił, że przepisy § 6 ust. 2, 3 i 5 ww. rozporządzenia należy rozpatrywać również w połączeniu z art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. - to jest z ustawowymi regułami ustalania właściwości miejscowej. Art. 22 § 2 u.p.e.a. wyraźnie wskazuje, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego

w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3, który stanowi, że jeżeli znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z § 2, właściwość miejscową ustala się według miejsca położenia składników tego majątku.

Organ stwierdził, że kolejność ustalania właściwego miejscowo organu egzekucyjnego nie może być przypadkowa. Przed ustaleniem organu właściwego miejscowo, zbadania wymagają poszczególne przesłanki wynikające łącznie z ww. artykułów. Skoro § 6 ust. 3 rozporządzenia wskazuje sposób postępowania wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, to wierzyciel będący zarazem organem egzekucyjnym prowadzącym postępowanie wobec osoby zamieszkałej poza obszarem właściwości miejscowej, powinien w pierwszym rzędzie zbadać, czy jest mu znany majątek zobowiązanego położony w obrębie własnej właściwości terytorialnej. Stwierdzenie, że majątek zobowiązanego znajduje się w obrębie właściwości terytorialnej wierzyciela - organu egzekucyjnego daje bowiem podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego "we własnym zakresie". W konsekwencji w przypadku, gdy podjęte czynności egzekucyjne okazują się bezskuteczne, wierzyciel będący organem egzekucyjnym może skierować tytuły wykonawcze do właściwego naczelnika urzędu skarbowego.

Konkludując SKO stwierdziło, że skoro Prezydent Miasta B. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie i prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości skuteczna, to niezasadnym i bezcelowym było skierowanie tytułu wykonawczego do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia dalszego postępowania egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem Prezydenta Miasta B. zarzucając postanowieniu błędną interpretację art. 33 pkt 9 w związku z art. 22 ust. 2 i 3 u.p.e.a., § 6 ust. 1 - 5 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, poprzez uznanie, iż Prezydent B. jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym dla P. S.A.

W uzasadnieniu skargi strona przywołała przepisy art. 22 ust. 2 i 3 u.p.e.a. dotyczące właściwości miejscowej organu egzekucyjnego. Następnie powołała treść § 6 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym wskazując, że dyspozycja § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia nie ustala właściwości miejscowej odmiennie niż wynika to z art. 22 ustawy, lecz dotyczy sposobu postępowania organu, który jest organem egzekucyjnym dla zobowiązanego (właściwym miejscowo i rzeczowo).

W sytuacji, gdy P. S.A. nie posiada siedziby, jak też większej części majątku na obszarze objętym właściwością miejscową Prezydenta Miasta B., organ ten, mimo że spełnia przesłanki właściwości rzeczowej, nie jest organem egzekucyjnym właściwym w stosunku do spółki miejscowo, nie może wszcząć egzekucji, lecz powinien przekazać - jako wierzyciel - tytuł wykonawczy do właściwego dla jej siedziby Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Spółka uznała za słuszną tezę organu, że przepis § 6 ust. 2, 3, 5 rozporządzenia należy rozpatrywać również w połączeniu z art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. Jednak nie zgadza się ze stanowiskiem SKO stanowiącym jej rozwinięcie, a zwłaszcza z wyciągniętymi wnioskami. Strona stwierdziła, że organ ustalając właściwość miejscową Prezydenta B. w stosunku do P. S.A, na podstawie art. 22 § 3 ustawy powinien przed wszczęciem egzekucji posiadać informację, iż majątek P. S.A., do którego jest kierowana egzekucja, w tym przypadku prawa majątkowe – cały lub znaczna jego część, znajduje się poza właściwością miejscową organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z art. 22 § 2 ustawy.

W ocenie spółki Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło, iż Prezydent B. przed wszczęciem egzekucji z praw majątkowych (wierzytelności) dokonywał weryfikacji okoliczności umiejscowienia składników majątku P. S.A. i w wyniku przeprowadzenia takiej analizy uznał, że te składniki majątku znajdują się we właściwości Prezydenta B. Zdaniem strony domniemanie takie jest bezpodstawne, gdyż prawa majątkowe w postaci wierzytelności są przypisane do spółki jako całości, a więc podlegają umiejscowieniu w miejscu, w którym znajduje się jej siedziba.

Zdaniem strony skarżącej, Prezydent B. może prowadzić egzekucję w stosunku do P. S.A. tylko i wyłącznie ze składników majątku znajdujących się na terenie objętym jego właściwością. Podkreślono, że wierzytelność P. S.A. wobec podmiotu nie mającego siedziby na terenie objętym właściwością Prezydenta B. nie stanowi majątku zobowiązanego umiejscowionego na terenie objętym właściwością miejscową Prezydenta B.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Spór sprowadza się do ustalenia, czy Prezydent Miasta B. jest właściwym organem egzekucyjnym w sprawie należności z tytułu podatku od nieruchomości prowadzonego wobec skarżącej spółki, mającej siedzibę w Warszawie.

Stosownie do art. 1a pkt 7 u.p.e.a., za organ egzekucyjny uważa się organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. O tym, które organy pełnią funkcje organów egzekucyjnych przesądzają przepisy ustawy egzekucyjnej oraz przepisy szczególne. Artykuł 19 § 1 u.p.e.a. ustala, że organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych jest naczelnik urzędu skarbowego, z zastrzeżeniem § 2-8.

Zgodnie z art. 19 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej z zastrzeżeniem § 2-8, naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV, a także do realizacji wniosków obcych państw o udzielenie pomocy w zakresie, o którym mowa w art. 66d § 1. Właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ.

Ponadto, na podstawie art. 22 § 2 i § 3 tej ustawy właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3. Jeżeli znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z § 2, właściwość miejscową ustala się według miejsca położenia składników tego majątku.

Przepis § 3 skonstruowany jest na zasadzie alternatywy łącznej ("lub"), co oznacza, że przy spełnieniu choćby jednej z przesłanek w nim wskazanych nie znajduje zastosowania zasada wyrażona w § 2 art. 22. W sytuacji zatem, gdy organowi egzekucyjnemu znany jest majątek zobowiązanego położony na terenie jego właściwości, to właściwym miejscowo dla prowadzenia egzekucji jest właśnie organ na terenie działania którego znajdują się składniki majątku. W niniejszej sprawie jak wynika z akt administracyjnych egzekucja prowadzona jest w związku z zaległością w podatku od nieruchomości za miesiące [...] roku. Nie budzi zatem wątpliwości fakt, iż Prezydentowi Miasta B. znany był majątek zobowiązanego położony na terenie jego właściwości, choćby w postaci przedmiotu opodatkowania tym podatkiem. Wobec czego zaistniała przesłanka z art. 22 § 3 cyt. ustawy. Argumentacja podniesiona przez skarżącego sprowadza się w istocie do twierdzenia, że przy prowadzeniu egzekucji z wierzytelności dla określenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego bezwzględnie obowiązuje zasada określona w art. 22 § 2 cyt. ustawy. Podkreślić należy, że § 2 wskazuje zasadę właściwości miejscowej organu egzekucyjnego przy prowadzeniu egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości, nie mniej od zasady tej obowiązuje wyjątek wskazany w § 3. Zdaniem Sądu, wskazane regulacje należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy na terenie właściwości organu egzekucyjnego znajduje się (znany temu organowi) majątek zobowiązanego ten właśnie organ prowadzi egzekucję i to zarówno z ruchomości jak i z praw majątkowych.

W tym miejscu należy podać, że stosownie do art. 26 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji "jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego."

Istotne w sprawie jest, że ustawa egzekucyjna nie zawiera przepisów, które pozwalałby wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zwolnić się od obowiązku prowadzenia egzekucji, i które jednocześnie nakładałyby ten obowiązek na inny organ egzekucyjny. Częściowo kwestie te reguluje przepis § 6 ust. 5 rozporządzenia w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Brzmienie powyższego przepisu w zestawieniu z treścią art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej pozwala wyciągnąć wniosek interpretacyjny, że tylko w przypadku, gdy podjęte czynności egzekucyjne okazały się bezskuteczne, wierzyciel będący organem egzekucyjnym może skierować tytuły wykonawcze do właściwego naczelnika urzędu skarbowego.

Jeżeli postępowanie egzekucyjne nie zostałoby wszczęte, nie można mówić o jego bezskuteczności, opisanej w § 6 ust. 5 rozporządzenia. Innymi słowy, aby móc skorzystać z uprawnienia wynikającego z § 6 ust. 5 rozporządzenia, koniecznym było formalne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Przeprowadzone w jego toku czynności nie powinny zaś pozostawiać wątpliwości, że egzekwowane wierzytelności nie mogą być zaspokojone z jakichkolwiek części majątku dłużnika. Jedynie bowiem rezultaty działania organu egzekucyjnego - wierzyciela, w wyniku których oczywistym stało się, że w danym stanie faktycznym brak jest majątku dłużnika pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela, pozwalają na uznanie, iż prowadzona egzekucja jest bezskuteczna. Nadto w niniejszej sprawie zobowiązanym jest osoba prowadząca działalność gospodarczą, która może posiadać wierzytelności u swoich kontrahentów, a które mogą być przedmiotem zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego - zajęcia wierzytelności. Taką zaś wiedzę organ egzekucyjny może uzyskać jedynie w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tj. po wszczęciu egzekucji administracyjnej.

Ponadto należy mieć na uwadze regulację § 6 ust. 3 rozporządzenia, zgodnie z którą jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego. Przepis ten daje możliwość zmiany właściwości miejscowej organu egzekucyjnego z uwagi na kryterium położenia majątku zobowiązanego. Jednakże skorzystanie z tego przepisu uzależnione jest od posiadania wiedzy o rzeczywistym istnieniu majątku na obszarze działania innego organu egzekucyjnego. Stan faktyczny stanowiący przedmiot regulacji § 6 ust. 3 ww. rozporządzenia wykonawczego, wymaga znajomości położenia majątku, nie występującego na terenie miejsca zamieszkania dłużnika, celem ustalenia, który organ egzekucyjny o tej samej właściwości rzeczowej pozostaje organem właściwym. Podkreślić należy, że z uzasadnienia postanowienia organu I instancji oraz zaskarżonego postanowienia wynika, że wszczęta przez Prezydenta Miasta B. egzekucja okazała się skuteczna.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że wobec faktu, że na terenie działania Prezydenta Miasta B. jako organu egzekucyjnego znajdował się majątek zobowiązanej spółki, w pełni uprawnione było wszczęcie i prowadzenie egzekucji przez ten organ. W związku z tym na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd skargę oddalił.

H. Adamczewska – Wasilewicz U. Wiśniewska D. Dudra