Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 10/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1 w związku z  par. 2 pkt 2;  art. 145 par. 1 pkt 1  lit. a,b,c;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA Marcin Miemiec, Protokolant specjalista Katarzyna Jastrzębska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2012 I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. M.W. (dalej: skarżący) zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji I Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w J.G. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2012. W sekcji VII: Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich skarżący zadeklarował 3 działek ewidencyjnych o nr [...],[...],[...] o pow. [...] ha. Skarżący zadeklarowała te działki do płatności ONW. W dniu [...] r. skarżący złożył zmianę do wniosku, w której dołączył dwie działki rolne zadeklarowane do płatności o łącznej powierzchni [...] ha, położone na dwóch nowych działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] (sporne działki).

Kontrola administracyjna wniosku wykazała, że wniosek o płatności do gruntów rolnych za rok 2012 na działki nr [...] i [...] złożył także inny producent rolny (druga strona kontroli), a także, że zadeklarowana we wniosku na działkach powierzchnia przekracza maksymalny kwalifikowany obszar (PEG).

W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień, skarżący złożył w dniu [...] r. korektę, w której na spornych działkach (nr [...] i [...]) wpisał jako powierzchnie deklarowaną do płatności 0,00 ha. Ponadto złożył kopę umowy dzierżawy spornych działek, zawartą w dniu [...] r. Natomiast druga strona kontroli krzyżowej w dniu [...] r. złożyła pisemne oświadczenie, iż sporne działki ([...] i [...]) nie są użytkowane rolniczo, ponieważ wymarzło zboże i zaczęło rosnąć "zielsko", zastosowano opryski chwastobójcze i kultywatorowanie pól.

W dniu [...] r. skarżący złożył pismo w którym wyjaśnił, że w dniu [...] r. nabył ograniczone prawo rzeczowe w zakresie władania spornymi działkami ([...] i [...]), dlatego jego wniosek o płatności – w przeciwieństwie do wniosku drugiej strony kontroli– był prawdziwy. W piśmie tym odwołał korektę wniosku z dnia [...] r., bowiem nie miał pewnej wiedzy co do "właściwości sprawy", a także był "pod presją notatki w postaci oświadczenia drugiej strony kontroli, w którym wskazał on, iż działki te porasta "zielsko". Wskazał w tym piśmie, iż dzierżawi sporne działki od [...] r. i nie był w stanie w tak krótkim czasie przywrócić im pierwotnej właściwości użytkowej, bowiem ziemia była przez wiele lat ugorowana. Niemniej "złożone wnioski mają charakter właściwej uprawy rolnej", ponadto nie zna rygorystycznych terminów koniecznych zabiegów, a działalność rolnicza oparta jest o wolność definiowanej w Konstytucji RP. Wskazał, iż dokona zabiegów uprawowych do końca 30 września.

W dniu [...] r. skarżący złożył kolejne pismo, w którym zarzucił organowi naruszenie przepisów procedury administracyjnej oraz podniósł, że na dzień [...] r. łączyła go umowa użyczenia tych spornych działek z dnia [...] r., dołączając kopię umowy przedwstępnej użytkowania.

W tym stanie faktycznym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J.G., decyzją z dnia [...] (nr [...]), odmówił przyznania płatności ONW, z powodu różnicy pomiędzy powierzchnią deklarowaną przez rolnika we wniosku a powierzchnią ustaloną w wyniku kontroli na miejscu. Wskazano, że różnica między powierzchnią zadeklarowaną do płatności ONW ([...] ha) a ustaloną powierzchnią kwalifikującą się do objęcia tą płatnością ([...]ha) wyniosła 46,6042 %.

Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. WE Nr L 25 z 28.01.2011 r., str. 8 ze zm.), jeśli różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 20%, ale nie więcej niż 50 %, płatność nie przysługuje.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji ( nr [...]) skarżący zarzucił naruszenia:

art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, poprzez przyjęcie ustaleń faktycznych niezgodnych z zebranym materiałem dowodowym;

art. 58 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, poprzez wydanie decyzji stwierdzającej różnicę pomiędzy powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną w kontroli administracyjnej;

art. 75 § 1 i 77 § 1 kpa, poprzez pominięcie dowodów złożonych w dniu 07.12.2012 r.;

art. 107 § 3 kpa, poprzez sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami określonymi w tym przepisie;

art. 6 kpa, poprzez odmowę płatności niezgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym.

W uzasadnieniu podkreślił, iż posiadał sporne działki na dzień [...] r., a użyte sformułowanie "zbędnych kosztów'' dotyczyło, iż chce ponownie wykorzystywać działki jako grunty orne, poprzez zasiew ozimin, co dokonuje się w końcowym okresie lata lub na początku jesieni.

Zaskarżoną decyzja z dnia [...] r. (nr [...]) Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. (Dyrektor OR ARiMR) utrzymał w mocy decyzji organu pierwszej instancji (nr [...]) z dnia [...] r., o odmowie przyznania płatności ONW.

W uzasadnieniu organ wskazał, że warunki przyznawania płatności ONW do gruntów rolnych reguluje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz.329 ze zm.) zwane dalej rozporządzeniem ONW, wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. la pkt 2 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz.427 ze zm.) zwanej dalej też: ustawą.

Natomiast zgodnie z wyżej cytowanym § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia ONW, rolnikowi przysługuje pomoc ONW na będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek grunty rolne, wynoszącej nie więcej niż 300 ha, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha. Ponadto zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia ONW, aby otrzymać płatność ONW rolnik musi przestrzegać wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), co oznacza iż musi utrzymywać wszystkie grunty rolne zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek, przestrzegać wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności.

Powyższe wskazuje, że warunkiem uzyskania płatności jest min. posiadanie gruntów rolnym, rozumiane w świetle ustawy jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Okoliczność, czy skarżący na dzień [...] faktycznie władał przedmiotową nieruchomością nie tylko w sposób fizyczny, ale również, czy miał swobodę podejmowania decyzji, co i kiedy uprawiać na danych działkach. Okoliczność, czy utrzymywał sporne grunty zgodnie z normami.

Zdaniem organu, analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie pozwala na stwierdzenie, iż skarżący na dzień [...] nie był rzeczywistym użytkownikiem spornych gruntów rolnych, ponadto nie utrzymywał gruntów zgodnie z normami.

Podniesiono w tym miejscu, że stosownie do art. 21 ust. 3 ustany strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawić dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Tymczasem wyjaśnienia złożone przez stronę w toku postępowania zdaniem organu odwoławczego są niespójne, a dokonywane działania wzajemnie sprzeczne.

W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, że po poinformowaniu skarżącego o nieprawidłowościach dotyczących spornych działek ([...] i [...]), początkowo w korekcie z dnia [...] r. wycofała się z ubiegania się o płatności do tych działek, wskazując ponadto w piśmie z dnia [...] r., iż w posiadanie tych gruntów wszedł dnia [...] r. W piśmie tym nie podniósł kwestii posiadania umowy użyczenia tych gruntów z dnia [...] r., powołał się na to dopiero w piśmie złożonym w dniu [...] r. Oświadczył także następnego dnia, iż odwołuje korektę zmieniająca jako, że wycofania spornych działek dokonała pod wpływem oświadczenia drugiej strony kontroli.

Wskazał Dyrektor OR ARiMR, że istotna w sprawie jest treść pisma skarżącego z dnia [...] r., z którego można wywieść, iż o stanie spornych gruntów rolnych, zadeklarowanych do płatności w dniu [...] r., dowiedział się z treści oświadczenia jakie złożyła druga strona kontroli krzyżowej.

Nadto podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że stosownie do regulacji prawnych w zakresie minimalnych norm - rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 211 ze zm.) - grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli w przypadku łąk i pastwisk (nie zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania: płatności dla obszarów NATURA 2000 oraz związanych z wdrażaniem Ramowej Dyrektywy Wodnej lub program rolnośrodowiskowy), okrywa roślinna jest na nich koszona i usuwana co najmniej raz w roku, w terminie do dnia 31 lipca, lub są na nich wypasane zwierzęta w okresie wegetacyjnym traw (§ 1 ust. 1 pkt 4).

Wskazano w tym kontekście, iż działek porośniętych wieloletnim zachwaszczeniem (jak wskazał strona w piśmie z dnia [...] r.) nie można uznać za trwały użytek zielony, a także nie można uznać za grunty utrzymane w określonych normach (dobrej kulturze rolnej) przez cały rok. W świetle powyższego, zdaniem organu, nawet przyjmując, że skarżący był w posiadaniu działek nr [...] i [...] na dzień [...], nie można uznać, iż spełnione zostały przesłanki określone w § 2 pkt 5 rozporządzenia ONW (zachowania określonego stanu upraw).

Skarżący zadeklarował na spornych działkach ([...] i [...]) trwałe użytki zielone, które zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o minimalnych normach, powinny być co najmniej raz w roku w terminie do 31 lipca wykoszone lub wypasane w okresie wegetacyjnym traw. Tymczasem jak wynika z treści pisma skarżącego z dnia [...] r. jak i odwołania, skrzący w terminie do 30 września zamierzał dopiero przywrócić grunty do użytkowania w sposób orny, powiem poprzedni dzierżawca ziemię zachwaścił.

Odnosząc się do argumentu skarżącego, że nie zna ona rygorystycznych terminów wykonywania zabiegów agrotechnicznych, bowiem prowadzi działalność rolniczą opartą o wolność definiowaną w Konstytucji RP, wskazano, że rolnik podpisując wniosek każdorazowo oświadcza, iż zna zasady przyznawania płatności objętych tym wnioskiem, co oznacza także znajomość zasad utrzymania gruntów rolnych zgodnie z dobrą kulturą rolną i minimalnymi normami określonymi w przepisach prawa powszechnie obowiązującego.

W tej sytuacji, zdaniem Dyrektora OR ARiMR, zasadne było wykluczanie gruntów – jako nie kwalifikujące się do płatności - zadeklarowanych na działce [...] i na działce [...]. W konsekwencji zasadne było z powodu, że różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną wyniosła powyżej 20%, stosownie do art. 16 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, odmówienie przedmiotowej płatności.

W uzasadnieniu decyzji wskazano także, że w sprawie brak podstaw do odstąpić od zastosowanych zmniejszeń, sankcji. Odstąpienie od zmniejszeń i sankcji możliwe jest bowiem jedynie w przypadkach określonych w art. 73 rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., który stanowi, iż obniżki i wyłączenia, przewidziane w rozdziale 1, nie mają zastosowania w przypadku gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości (ust. 1). Obniżki i wyłączenia przewidziane w rozdziale 1 nie mają zastosowania w odniesieniu do tych części wniosku pomocowego, odnośnie co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek pomocowy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu co do przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że ten organ nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku.

W skardze skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

Naruszenie art. 3 ust. 2 i 3 pkt 1-4, art. 7ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, poprzez przyjęcie ustaleń faktycznych niezgodnych z zebranym materiałem dowodowym.

Naruszenie § 1 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r., poprzez przyjecie, iż producent rolny nie przestrzega minimalnych norm.

Naruszenie rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - w tym art. 50a i 51, poprzez ocenę, że rolnik nie przestrzega wymogów norm w stosunku do ochrony środowiska.

Naruszenie art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, poprzez błędną jego interpretację wskazującą, iż to rolnik miał dowodzić twierdzeniom organu ARiMR.

Naruszenie art. 6 pkt 1-2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, poprzez przyjęcie, że rolnik nie przestrzega zasad utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej.

Naruszenie art. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009, poprzez przyjęcie, iż zadeklarowana przez stronę postępowania powierzchnia nie jest trwałym użytkiem zielonym (TUZ).

Naruszenie art. 73 pkt 1-2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, poprzez przyjęcie, że nie miały zastosowania w niniejszej sprawie regulacje prawne dotyczące informowania przez rolnika o aktualnym stanie rzeczy.

Naruszenie art. 58 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, poprzez wydanie decyzji stwierdzającej różnicę pomiędzy powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną.

Naruszenie art. 75 § 1 kpa i art. 77 § 1 kpa, poprzez pominięcie faktów wynikających z pisma z dnia [...] r.,

Naruszenie art. 107 § 3 kpa, poprzez wydanie decyzji bez wskazania faktów, na których się oparł organ oraz przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, a także brak uzasadnienia podstawy prawnej.

Naruszenie art. 6 kpa, poprzez wydanie decyzji odmownej, co jest sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym.

W uzasadnieniu, uszczegóławiając powyższe zarzuty skarżący podniósł, że organ II instancji pominął dowody w postaci umowy użytkowania z dnia [...] r. i umowy dzierżawy z dnia [...] r., przez co błędnie ustalił, iż nie był on na dzień [...] posiadaczem spornych gruntów. Wskazał, iż organ II instancji przyznał, że skarżący użytkuje sporne grunty, co wyraża się w sformułowaniu uzasadnienia decyzji: "Tymczasem jak wynika z treści pisma strony z dnia [...] r. jak i odwołania, skarżący w terminie do 30 września zamierzał dopiero przywrócić grunty do użytkowania w sposób orny, bowiem poprzedni dzierżawca ziemią zachwaścił". Tym samym, zdaniem skarżącego, należy uznać jego deklarację, iż działki [...] i [...] na obszarze 1,99 ha były w jego posiadaniu i użytkowane przez niego osobiście zgodnie z normami, za zgodną ze stanem faktycznym.

Podniósł w uzasadnieniu, że deklaracja zawarta we wniosku to zamiar użytkowania gruntów w określony sposób, a nie stan faktyczny, a to nie może być przedmiotem dowodzenia. Ponadto, zdaniem skrzącego, stosownie do art. 3 ust. 3 i 2 pkt 1-4 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ciężar udowodnienia spoczywa na ARiMR, a ta ostatecznie nie dowiodła, iż strona nie użytkował spornych działek na dzień [...] r.

Wskazał także, że chwasty wypełniają definicję użytków zielonych wynikająca z art. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009, a ponadto ich występowanie na gruntach rolnych nie narusza przepisów § 1 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r., stanowi źródło paszy dla koni.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor OR ARiMR we W. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoją argumentację i stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), w tym także na decyzje wydawane przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania innych reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja, w sprawie przyznania skarżącemu przyznaniu pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za 2012 rok na mocy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r., Nr 40, poz. 329 ze zm.; zwane dalej w skrócie "rozporządzeniem ONW"), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a pkt 2 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. 2013, poz. 173), dalej też: ustawa - nie mogła być utrzymana w obrocie prawnym albowiem narusza prawo procesowe i materialne w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

W kwestii dostrzeżonych przez Sąd uchybień natury procesowej, wypada zauważyć, że niewadliwe rozpatrzenie wniosku strony wymaga przede wszystkim poprawnego, nie budzącego wątpliwości ustalenia przez organy administracji publicznej wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego konkretnej sprawy, niezbędnych do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia, na podstawie tych przepisów prawa, które w sprawie znajdują zastosowanie. Zdaniem Składu orzekającego, postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w rozpoznawanym przypadku nie doprowadziło do ustaleń odpowiadających temu standardowi, a także uzasadnienie decyzji nie odpowiada w pełni wymogom prawa, tzn. unormowaniu zawartemu w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, sytuacji min.:(...) "2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65) , zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; 5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.)".

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie są dokonane przez organy administracyjne ustalenia faktyczne, których wynikiem jest stan prawny przyjęty przez organy za podstawę kwestionowanego przez skarżącego rozstrzygnięcia. Ustalenia, w zakresie spełnienia przesłanek: 1) posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, oznaczonych jako działki o nr ewidencyjnym [...] i [...] (§ 2 pkt 2 rozporządzenia ONW, 2) utrzymywania tych gruntów zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności (§ 2 pkt 5 rozporządzenia ONW).

Zgodnie z art. 21 ustawy, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 (przyznania płatności), do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (ust. 1). . W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (ust. 2). Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (ust.3).

Z powyższego (art. 21 ust. 3 ustawy) wynika niewątpliwie, że to strony oraz inni uczestnicy postępowania są obowiązani przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, przy czym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Przyjęte rozwiązanie oznacza, że to na podmiocie występującym o płatności ciąży również powinność wykazania, że zarówno działki objęte wnioskiem, jak i znajdujące się na nich uprawy, mają powierzchnię zgodną ze stanem faktycznym. Dotyczy to także wskazania posiadania gruntów rolnych (spornych działek), ich stanu użytkowania.

Tymczasem w sprawie, zdaniem organu odwoławczego, wyjaśnienia złożone przez skarżącego w toku postępowania są niespójne, a dokonywane działania wzajemnie sprzeczne. Na co wskazuje (zdaniem organu) następujący zgromadzony materiał dowodowy.

I tak: Po poinformowaniu skarżącego o stwierdzonych we wniosku nieprawidłowościach dotyczących spornych działek (nr [...] i [...]), początkowo w korekcie z dnia [...] r. wycofał się on z ubiegania się o płatności do tych działek, wskazując ponadto w piśmie z dnia [...] r., iż w posiadanie tych gruntów wszedł dnia [...] r. Natomiast na umowę użyczenia tych gruntów z dnia [...] r., skarżący powołała się dopiero w piśmie złożonym dnia [...] r.

Z treść pisma skarżącego z dnia [...] r. można wywieść, iż o stanie tych gruntów rolnych, (zadeklarowanych do płatności w dniu [...] r.), dowiedział się z treści oświadczenia, jakie złożyła druga strona kontroli krzyżowej. Na co wskazują znajdujące się tam sformułowania tj. " (...) oświadczenie złożyłem (...) pod presją notatki w postaci oświadczenia drugiej strony, z której dowiadujemy o porastaniu działek zielskiem (...)" oraz "(...) nie jestem w stanie zebrać wartościowego plonu w postaci siana, gdyż o wartości rolnej w/w działek dowiadujemy się z notatki, a wobec takich okoliczności jestem zmuszony ponownie dokonać zasiewu i innych zabiegów agrotechnicznych, przywracając dobrą kulturę rolną".

Okoliczność, że sporne działki nie były w roku 2012 utrzymane w dobrej kulturze rolnej, wynika z treści tak informacji drugiej strony, jaki skarżącego z dnia [...] r. Mowa bowiem jest w nich o porastaniu działek chwastami, wyoranych głazach, nierówności po orce oraz wieloletnich porostach łopianu i nawłoci. Świadczy to, że przedmiotowe działki (nr [...] i [...]) nie były utrzymane –wbrew deklaracji skarżącego - jako łąki lub pastwiska zadeklarowane do jednolitej płatności obszarowej jak i do płatności uzupełniającej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych.

Z pisma skarżącego, jak i odwołania wynika, że w terminie do 30 września zamierzał dopiero przywrócić grunty do użytkowania w sposób orny, bowiem poprzedni dzierżawca ziemię zachwaścił. Co wskazuje, ze można uznać deklarację skarżącego, iż działki [...] i [...] były użytkowane przez nią osobiście jako użytki zielone za niezgodną ze stanem faktycznym.

Niemniej, pomimo tych niespójności i wykluczających się oświadczeń samego skarżącego oraz jego i drugiej strony kontroli krzyżowej co do stanu posiadania i utrzymania spornych działek, wskazując na art. 21 ust.3 ustawy stanowiący, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, organ odwoławczy (w zaskarżonej decyzji) uznał na ich podstawie, że na dzień [...] skarżący faktycznie nie władał spornymi działkami (działki nr [...] i [...]), nie tylko w sposób fizyczny, ale również, nie miał swobodę podejmowania decyzji, co i kiedy uprawiać na działkach. Nie była więc w posiadaniu tych gruntów na dzień [...] r. Uznał, że te działki nie były utrzymane - jako łąki lub pastwiska zadeklarowane do płatności rolnej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych. Nie zostały, zdaniem organu, tym samym spełniona przesłanki w zakresie posiadania i utrzymywania tych gruntów zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy (§ 2 pkt 2 i 5 rozporządzenia ONW).

Zdaniem składu orzekającego tego stanowiska nie można podzielić. Jak już podniesiono, przyjęte w art. 21 ustawy rozwiązania wskazują, że na podmiocie występującym o płatności ciąży powinność wykazania, że sporne działki objęte wnioskiem, były w jego posiadaniu w określonym terminie, że spełniają określone normy co do stanu ich utrzymania. Jednak równocześnie w powołanych przepisach (art. 21 ust. 2 ustawy) ustawodawca nakazuje organom Agencji, stanie na straży praworządności, wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz, na żądanie stron, udzielanie im niezbędnych informacji i zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu. Obowiązek strzeżenia praworządności a następnie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oznacza, że ten materiał dowodowy musi pozwalać na wyjaśnienie wszystkich wątpliwości w sprawie, a w szczególności na wyczerpujące odniesienie się do zarzutów i twierdzeń strony.

Dokonana w art. 21 ust. 3 ustawy o płatnościach modyfikacja zasad dowodzenia, niewątpliwie oznacza, że organach ARiMR nie ciąży obowiązek poszukiwania dowodów mających wspierać stanowisko strony. Jednak w związku z twierdzeniami i zarzutami strony organy te winny zgromadzić takie dowody, które pozwoliłyby na zweryfikowanie prawdziwości jej twierdzeń. Konieczność odniesienia się do wszystkich zarzutów strony, a zwłaszcza takich, których rozpatrzenie mogłoby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, jednoznacznie wynika z treści art. 107 § 3 kpa. Określone w art. 3 ust. 3 ustawy przerzucenie ciężaru dowodu określonego faktu na osobę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, nie może prowadzić do naruszenia przez organy obowiązku przestrzegania zasady praworządności, w której mieści się również obowiązek oparcia rozstrzygnięcia na stanie faktycznym zgodnym z rzeczywistością. Przyjęta bowiem zasada rozkładu ciężaru dowodowego odnosi się także do organu, który z ustalonej w postępowaniu wyjaśniającym okoliczności wywodzi przecież odmienne niż strona skutki prawne. Zdaniem Sądu orzekającego w tej sprawie, zaskarżona decyzja wymogom powyższym nie odpowiada, o czym świadczą następuje okoliczności.

Podnieść należy, na co wskazuje skarżący, że organ II instancji pominął sprawie dowody w postaci umowy użytkowania z dnia [...] r. i umowy dzierżawy z dnia [...] r., mające niewątpliwe istotne znaczenie dla właściwego ustalenia, czy skarżący był posiadaczem spornych działek na dzień [...]. Okoliczność zgłoszenia tych dowodów w terminie późniejszym, nie ma znaczenia dla ich rozpoznania, skoro nastąpiło to w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego,.

Podkreślić należy, na co trafnie także wskazał skarżący, że sam organ II instancji przyznał, iż strona użytkuje sporne grunty, pisząc w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "w terminie do 30 września zamierzał (skarżący) dopiero przywrócić grunty do użytkowania w sposób orny". Niewątpliwe sugeruje to, że deklaracja o posiadaniu i użytkowaniu spornych działek była zgodną ze stanem faktycznym. Powyższe można bowiem także uznać jako informuje o zamierzeniu użytkowania tych gruntów w przeszłości jako ornych i o terminie realizacji zmiany sposobu użytkowania.

Niewątpliwe, trwałe użytki zielone, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. o minimalnych normach, powinny być co najmniej raz w roku w terminie do 31 lipca wykoszone lub wypasane w okresie wegetacyjnym traw (§ 1 ust. 1). W tym zakresie, organ ARiMR - wskazując na treść pisma skarżącego i oświadczenie drugiej strony kontroli - stwierdza, że można z nich wywieść o stanie gruntów spornych działek, pomija jednak stwierdzenia skarżącego, że występujący stan zagospodarowania przedmiotowych działek nie narusza przepisów § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, stanowi źródło paszy dla koni.

Wskazane przez skarżącego dowody odnośnie posiadania spornych działek, a także niejednoznaczność składanych oświadczeń w toku postępowania pierwszoinstancyjnego w zakresie ustalenia posiadania spornych działek, a także ich utrzymywanie w określonej kulturze rolnej, niewątpliwe obligowały organ odwoławczy do przeprowadzenia postępowania wyjaśniająco – dowodowego, pozwalającego na odparcie lub uwzględnienie tych okoliczności, wyjaśnień i dowodów. Czego w sprawie nie uczynione, pomijając niektóre dowody, czy w sposób wybiórczy traktując oświadczenia i wyjaśnienia skarżącego. Jedną z możliwych form tego postępowania wyjaśniająco – dowodowego mogłaby być rozprawa administracyjna z udziałem skarżącego, drugiej strony kontroli krzyżowej, właściciela przedmiotowych gruntów.

Stwierdzenie przez organ rozbieżności między deklaracją a ustaleniami poczynionymi w postępowaniu wyjaśniającym – nie zwalnia organu z obowiązku udowodnienia oraz jednoznacznego wskazania i ujęcia w uzasadnieniu decyzji okoliczności decydujących o wadliwości danych, na które powołuje się strona występująca o płatności. Nie można bowiem zapominać, że przyjęta zasada rozkładu ciężaru dowodowego odnosi się także do organu, który z ustalonej w postępowaniu wyjaśniającym okoliczności wywodzi przecież odmienne niż strona skutki prawne.

Jak już wskazano, wynikające z art. 21 ust. 2 i 5 ustawy uproszczenie postępowania dowodowego w sprawach, których przedmiotem są płatności rolne, zmierza wprawdzie do przyspieszenia postępowania administracyjnego, ale nie jest tak daleko idące, aby zwalniało organ z rzetelnego ustalenia stanu faktycznego i pominięcia, czy wybiórczego traktowania oświadczeń i wyjaśnień skarżącego.

Tym samym, nie można mówić o ustaleniu w sposób niebudzący wątpliwości stanu faktycznego w rozpatrywanej sprawie, w konsekwencji - nie przesadzając kierunku rozstrzygnięcia – nie możliwe było ocenienie jednoznaczne zaskarżonej decyzji. Opisane wyżej okoliczności wynikające z akt sprawy i wskazane przez skarżącego winny być szczegółowo rozpatrzone i ocenione nade wszystko z tego powodu, że zgodnie z przepisami rozporządzenia ONW, dla stwierdzenia uprawnień skarżącego do otrzymania wnioskowanych płatności było wykazanie posiadania spornych działek i utrzymania tych gruntów rolnych zgodnie z normami przez określony czas.

Powyższe ustalenia winny znaleźć się w materiale dowodowym sprawy i być przedstawione i ocenione w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Wyrazem bowiem oceny zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego są ustalenia faktyczne wyrażone w kończącej postępowanie decyzji administracyjnej (art. 107 § 1 kpa). Zgodnie z art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Wobec stwierdzonej w postępowaniu sądowym potrzeby uzupełnienia postępowania wyjaśniającego (a przy tym wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego – art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy) oraz odzwierciedlenia poczynionych ustaleń i ich oceny w uzasadnieniu decyzji, należało – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzec jak w punkcie I sentencji wyroku.

Postanowienie zawarte w punkcie II sentencji wyroku ma umocowanie w art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.