Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 47/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 21 marca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2017 roku sprawy ze skargi B. K., K. M., R. M., A. L., R. L. i J. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] o odmowie zwrotu części nieruchomości na rzecz J. J., B.K., K.M. i R.M., A.L. i R.L.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 17 stycznia 2011 r. (uzupełnionym pismem z dnia 23 maja 2011 r.) spadkobiercy byłego właściciela, tj. J. J., B.K., K.M. i R.M., A.L. i R.L. wystąpili do Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, o zwrot m.in. nieruchomości położonej w O. obr. [...], oznaczonej starym numerem działki [...], a według aktualnej ewidencji gruntów jako część działki nr [...] o pow. [...] ha i dz. nr [...] o pow. 0,1038 ha.

Decyzją z dnia [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie zwrotu części przedmiotowej nieruchomości.

Po rozpatrzeniu odwołania decyzją nr z dnia [...] Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie zwrotu części nieruchomości położonej w O. obr. [...], oznaczonej jako dz. nr [...] o pow. 1,1052 ha i dz. nr [...] o pow. 0,1038 ha, na rzecz spadkobierców byłego właściciela, tj. J. J., B.K., K.M. i R.M., A.L. i R.L. . W wyniku przeprowadzonego postępowania Starosta ustalił, że pierwszą ewidencję gruntów miasta O. założono w 1970 r. Wówczas w jednostce rejestrowej nr [...] wpisana była dz. nr [...] o pow. 3,4970 ha, a jako osobę władającą gruntem wpisano W.M. Działka nr [...] uległa podziałowi na dz. nr [...]o pow. 2,3056 ha i dz. [...] o pow. 1,1914 ha. Dnia 24 maja 1973 r. na dz. nr [...] o pow. 2,3056 W.M. otrzymał akt własności ziemi nr [...]. Działka nr [...] została podzielona na dz. nr [...], [...] i [...]. Aktem notarialnym Rep. "A" nr [...] zbyto dz. nr [...] i dz. [...] o łącznej pow. 0,7779 ha na rzecz Skarbu Państwa i przeniesiono do jedn. rejestrowej nr 2493 na Skarb Państwa. Następnie w 1976 r. dz. nr [...] uległa podziałowi na dz. nr [...],[...],[...] i dz. nr [...]. Działki nr [...][...][...] o pow. 0,6730 ha zostały wywłaszczone na rzecz Państwa decyzją z dnia 31 marca 1978 r. i przeniesione do jednostki rejestrowej nr 2494. W jednostce rejestrowej nr [...] pozostała działka oznaczona numerem [...] o pow. 0.8547 ha. W 1987 r. na terenie m. O., przeprowadzono modernizację ewidencji gruntów, podczas której zmianie uległa numeracja działek i ponownie obliczono ich powierzchnie. Działka nr [...] otrzymała w obr. [...] nr [...] i pow. 0,8464 ha i na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. sygn. akt I Ns 859/04 z dnia 19 listopada 2004 r. stanowi własność K.M. Wywłaszczone dz. nr [...][...][...][...][...] włączone zostały w dz. nr [...][...][...][...][...] obr. [...] m. O. i stanowiły własność Skarbu Państwa. Na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia 4 sierpnia 1992 r. działka nr [...] o pow. 1,6896 ha położona w O. w obr. [...] została podzielona na dz. nr [...] o pow. 1,6708 ha i dz. nr [...] o pow. 0,0188 ha. Zgodnie z decyzją Wojewody [...] z dnia [...]. Gmina O. nabyła z mocy prawa własność nieruchomości oznaczonej jako dz. nr [...] o pow. 1,6708 ha. Zgodnie z decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia 25 kwietnia 1996 r. dz. nr [...] o pow. 1,6708 ha, położona w m. O. w obr. [...] uległa podziałowi na dz. nr [...] o pow. 1,5517 ha i dz. nr [...] o pow. 0,1191 ha. Na podstawie decyzji Burmistrza miasta O. z dnia 16 stycznia 2002 r. dz. nr [...] o pow. 1,5517 ha położona w O. w obr. [...], została podzielona m.in. na dz. nr [...]o pow. 1,1052 ha i dz. nr [...] o pow. 0,103 8 ha. Aktem notarialnym Rep. "A" nr [...] z dnia 23 września 2002 r. Powiat [...] nabył własność zabudowanej nieruchomości położonej w O. w obr. [...] oznaczonej według ewidencji gruntów jako dz. nr [...] o pow. 1,1052 ha i dz. nr [...] o pow. 0,1038 ha. Ponadto, na podstawie opinii geodezyjnej ustalono, że część działki nr [...] o pow. 1,1052 ha i część działki nr [...] o pow. 0,1038 ha odpowiada dawnej dz. nr [...]. Właścicielem nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi z dnia 24 maja 1973 r. był W.M. Pismem z dnia 3 stycznia 1978 r. Zakłady A w O. wystąpiły do W.M. z ofertą o dobrowolne odstąpienie nieruchomości oznaczonej jako dz. nr [...] położonej w m. O. Decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia 31 marca 1978 r. wywłaszczono od W.M. m.in. nieruchomość oznaczoną starym numerem dz. [...] na potrzeby Zakładów A., pod budowę zaplecza dla [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny wydaną przez Wojewódzki Zarząd Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w P. z dnia 15 listopada 1977 r. Z załącznika mapowego - planu realizacyjnego - znajdującego się przy decyzji wynika, że dz. nr [...], położona w m. O., znajdowała się w lokalizacji inwestycji polegającej na budowie zaplecza dla [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego w P. Spadek po W.M. nabyli: żona M.M. oraz dzieci – M.M., J.L. i J.J. po 1/4 części każde z nich. Spadek po J.L. nabyli: mąż T.L. oraz dzieci – R.L., A.L. po 1/3 części każde z nich. Spadek po M.M. nabyli: mąż F.M. oraz dzieci – K.M., R.M. i B.K. po 1/4 części każde z nich. Spadek po T.L. nabyły: A.L. i R.L. po 1/2 każda z nich. Spadek po F.M. nabyły dzieci: K.M., R.M. i B.K. po 1/3 każde z nich. Spadek po M.M. nabyły córki: M.M. i J.J. po 2/6 części każda z nich i wnuczki: A.L. i R.L. po 1/6 części każda z nich.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli spadkobiercy byłego właściciela nieruchomości. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że organ I instancji nie wyjaśnił w sposób precyzyjny, pełny i logiczny zasadniczej przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Wskazali, że Starosta nie przywołał żadnych nowych dowodów w sprawie na okoliczność, że cel wywłaszczenia został zrealizowany pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna. Podnieśli, że dowód w postaci zeznań świadków budzi duże wątpliwości, ponieważ zeznania nie precyzują czy inwestycja została tylko częściowo rozpoczęta czy też zakończona zgodnie z planem realizacyjnym. Odwołujący się podnieśli, że zarówno świadek W..B., jak i świadek R.K. stwierdzili, że na przedmiotowej nieruchomości przed rokiem 1980 wybudowano budynek socjalno-administracyjny, magazyn, przetwórnie, wiaty itp. co by oznaczało, że budowa tych obiektów została zakończona. Tymczasem z akt sprawy, tj. pisma Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w P. z dnia 11 lutego 1980 r. wynika, iż w trakcie przeprowadzonych oględzin w dniu 6 lutego 1980 r. stwierdzono wykonanie w stanie surowym magazynów ozn. numerami 6 i 7, według planu zagospodarowania, budynku socjalno-administracyjnego oznaczonego numerem 2 z podjęciem robót wykończeniowych, przetwórni ozn. numerem 1 w stanie surowym oraz wykonanie ogrodzenia. Co podkreślili odwołujący, obiekty te powstały "na dziko" - samowola budowlana, bez wymaganego pozwolenia na budowę, stąd w szczególności zeznania świadków nie mogą budzić zaufania. Stwierdzili, że Starosta nie posiada żadnych innych dokumentów mogących świadczyć o tym, że budowa została zakończona w terminie ustawowym, zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. Ponadto, w ich ocenie nie została wyjaśniona sprawa na jakiej części nieruchomości dz. nr [...] i [...] została rozpoczęta budowa, jaka część działki do dzisiaj jest niezagospodarowana. Organ nie ustalił również stanu faktycznego tej nieruchomości oraz w czyim użytkowaniu i posiadaniu jest obecnie ta nieruchomość. W ocenie odwołujących nie ustalono również w sposób jednoznaczny, jakie obiekty zgodnie z planem realizacyjnym miały powstać na wywłaszczonej części działki. Poza tym organ nie wypowiedział się również co do wniosku o przyznanie odszkodowania lub nieruchomości zamiennej w razie gdyby zwrot przedmiotowej nieruchomości był niemożliwy.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ w uzasadnieniu wyjaśnił, że decyzją z dnia 31 marca 1978 r. wywłaszczono m.in. nieruchomość nr [...] na rzecz Państwa "na potrzeby Zakładów A w O., pod budowę zaplecza dla [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego, zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny wydaną przez Wojewódzki Zarząd Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w P. z dnia 15 listopada 1977 r. nr AU-8330/548/77". Z załącznika mapowego - planu realizacyjnego - znajdującego się przy decyzji wynika, że dz. nr [...], położna w m. O., znajdowała się w lokalizacji inwestycji polegającej na budowie zaplecza dla [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego w P. Organ I instancji zwrócił się do Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. w O., Urzędu Miasta i Gminy w O., B. sp. z o.o. w O., Przedsiębiorstwa Budownictwa Ogólnego w P., [...] Urzędu Wojewódzkiego w Ł. z zapytaniem czy w zasobach archiwalnych znajduje się dokumentacja związana z budową tymczasowego zaplecza dla [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego w P. na przedmiotowej nieruchomości, jednakże podjęte czynności nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Poza tym organ I instancji ustalił, że Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego w P. (następca [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego w P.) nie istnieje. Podczas oględzin ustalono, że na przedmiotowej nieruchomości ozn. jako dz. nr [...] i nr [...] znajdują się zabudowania Zarządu Dróg Powiatowych w O. wraz z placem, na którym umieszczone są niezbędne materiały do realizacji zadań przez Zarząd Dróg Powiatowych w O. Ponadto, z pisma Wojewódzkiego Biura Przestrzennego w P. z dnia 11 lutego 1980 r. wynika, że w trakcie przeprowadzonych oględzin w dniu 6 lutego 1980 r. stwierdzono wykonanie w stanie surowym magazynów oznaczonych numerami 6 i 7 według planu zagospodarowania, budynku socjalno - administracyjnego oznaczonego numerem 2 z podjęciem robót wykończeniowych, przetwórni ozn. numerem 1 w stanie surowym oraz wykonanie ogrodzenia. Z kolei z zeznań świadków – W.B., R.K., T.S. oraz B.B. wynika, że na przedmiotowej nieruchomości wybudowano zaplecze do składowania niezbędnych materiałów do budowy osiedla mieszkaniowego, jak również wykorzystywano tę nieruchomość jako miejsce postoju maszyn, urządzeń i samochodów. Na przedmiotowej nieruchomości przed 1980 r. wybudowano budynek socjalno-administracyjny, dwa magazyny, przetwórnie, jak również wykonano ogrodzenie i wiaty, które istnieją do dnia dzisiejszego. Teren był ogrodzony i utwardzony. Na potwierdzenie swoich zeznań R.K. przedłożył również stosowne zdjęcia. Z mapy sytuacyjno-wysokbściowej zaewidencjonowanej w Starostwie Powiatowym w O., w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjne - Kartograficznej założonej w 1982 r. wynika, że teren był ogrodzony. Dokonany przez Okręgowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne w Ł. w dniu 3 maja 1984 r. pomiar uzupełniający w terenie, z którego sporządzono dokumentację geodezyjną, uzupełniający mapę zasadniczą założoną w 1982 r. potwierdza także fakt zrealizowania w okresie wskazanym w art. 137 u.g.n. celu wywłaszczenia. W ocenie organu odwoławczego Starosta prawidłowo przyjął, że na przedmiotowej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia. Przywołane zeznania świadków, pracowników [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego w P., Zakładów C wskazują, że na przedmiotowej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany. W ocenie organu odwoławczego nie ma podstaw do zakwestionowania zeznań świadków w zakresie realizacji celu wywłaszczenia na spornej nieruchomości. Również pismo Wojewódzkiego Biura Przestrzennego w P. z dnia 11 lutego 1980 r. potwierdza wykonanie na nieruchomości prac związanych z celem wywłaszczenia. Wątpliwości odwołujących związane z zeznaniami świadków nie mogą natomiast przynieść zdaniem organu odwoławczego skutku. Skoro ustalono, że przedmiotowy grunt został utwardzony i ogrodzony na potrzeby przedsiębiorstwa, wybudowano zaplecze do składowania niezbędnych materiałów do budowy osiedla mieszkaniowego, jak również wykorzystywano tę nieruchomość jako miejsce postoju maszyn, urządzeń i samochodów, jak również wybudowano budynek socjalno-administracyjny, dwa magazyny, przetwórnię oraz wykonano ogrodzenie i wiaty, które istnieją do dnia dzisiejszego to podnieść należy, że cel wywłaszczenia został na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany. Organ podzielił również pogląd Starosty, że zrealizowanie celu wywłaszczenia, a następnie odstąpienie od wykorzystania gruntu na ten cel, powoduje, że zwrot nieruchomości nie jest możliwy. Zbędności nieruchomości w omawianym znaczeniu nie można bowiem wyprowadzać ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po osiągnięciu celu wywłaszczenia. Ustawodawca nie przewidział również w takiej sytuacji odszkodowania, o które wnioskują odwołujący. Odnosząc się do zarzutów związanych ze stanem prawnym i faktycznym nieruchomości, wskazał, że z księgi wieczystej wynika, iż właścicielem nieruchomości jest Powiat [...]. Ponadto, na przedmiotowych działkach przeprowadzono oględziny, z których protokół załączono do akt sprawy, gdzie opisano stan faktyczny nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnieśli J.J., B.K., K.M. i R.M., A.L. i R.L. Skarżący zarzucili obrazę art. 7, 77, 80 i 107 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich możliwych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz uchybienie obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie. W związku z powyższym wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że objęcie dz. nr [...] lokalizacją inwestycji zaplecza dla [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego w P. nie oznacza, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, skoro zdaniem skarżących organy obu instancji nie dysponują żadnym dokumentem jakie obiekty budowlane miały powstać na wywłaszczonej nieruchomości. Autorzy skargi podnieśli, że poszukiwania planu realizacyjnego "okazały się bezowocne", zaś z pisma Wojewódzkiego Biura Przestrzennego w P. z dnia 11 lutego 1980 r. wynika, że obiekty budowlane ujawnione dnia 6 lutego 1980 r. podczas oględzin "powstały na dziko", bez wymaganego pozwolenia na budowę. Według wiedzy skarżących [...] Przedsiębiorstwo Budowlane posiadało dwa zaplecza socjalno-magazynowe na ulicy R. oraz ulicy I. Zdaniem autorów skargi nasuwa to wątpliwości co do zeznań świadków.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu odwoławczego, nie ma podstaw do kwestionowania zeznań świadków, skoro są one spójne oraz pozostają w zgodzie z innymi dowodami. Dla rozstrzygnięcia kwestii zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia nie ma znaczenia również czy rzeczone obiekty powstały na nieruchomości legalnie. Leży to poza zakresem niniejszego postępowania. W ocenie organu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy jest logiczny i spójny, a wnioski uzewnętrznione w uzasadnieniu decyzji są zgodne z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 16 września 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 72/14 stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z [...] nr [...].

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 listopada 2016 r., po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Wojewody [...], uchylił zaskarżony wyrok sądu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 21 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącej J.J. poparł skargę i oświadczył, że nie kwestionuje faktu rozpoczęcia inwestycji w ciągu 7 lat od dnia, kiedy decyzja z dnia 31 marca 1978 r. stała się ostateczna. Poinformował, że obecnie toczy się w Starostwie Powiatowym w O. postępowanie dotyczące działki nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie do uregulowania art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części, sąd skargę oddala w całości lub w części.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że część nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 1,1052 ha i dz. nr [...] o pow. 0,1038 ha, której zwrotu domagają się skarżący, jak wynika z akt sprawy, odpowiada dawnej działce nr [...] w O., która m.in. została wywłaszczona decyzją Zastępcy Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia 31 marca 1978 r. nr ZGT.8221/5/78. Decyzja ta została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Wyjaśnić również należy, że w dniu wywłaszczenia sporna nieruchomość stanowiła własność W.M. Zwrotu wywłaszczonej nieruchomości domagają się jego obecni spadkobiercy: J.J., B.K., K.M., R.M., A.L. i R.L.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. regulujące zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa m.in. na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. Nr 10, poz. 64 ze zm.).

Nadto należy wywieźć, iż na gruncie art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie natomiast do art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Analizując powołane wyżej przepisy stwierdzić trzeba, że podstawą oceny zbędności i co za tym idzie żądania zwrotu nieruchomości jest wyłącznie fakt zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to nie istnieje możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i to niezależnie od terminów wskazanych w art. 137 u.g.n. Przepis ten ma zastosowanie tylko wtedy, jeżeli w ogóle nie został zrealizowany cel wywłaszczenia. Nie da się bowiem pogodzić z zasadą stabilności porządku prawnego sytuacji, gdy wywłaszczenie miało miejsce kilkadziesiąt lat przed wszczęciem postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a w toku postępowania ustalono, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale po upływie terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n., co powodowałoby konieczność wydania decyzji o zwrocie. Takie stanowisko dominuje w orzecznictwie sądów administracyjnych i wypada je podzielić (vide wyroki NSA: z dnia 28 marca 2013r. w sprawie I OSK 1858/11, z dnia 3 listopada 2011r. w sprawie I OSK 1924/10; wyroki WSA: w Poznaniu z dnia 21 listopada 2013r. w sprawie IV SA/Po 927/13, w Łodzi z dnia 7 lipca 2013r. w sprawie II SA/Łd 372/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W pierwszej kolejności należało zatem sprecyzować cel wywłaszczenia, aby móc następnie ocenić, czy cel ten został zrealizowany. Cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej, ale i z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia, czy mu towarzyszących (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). W sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych środków dowodowych, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego, i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować.

Podkreślenia wymaga, że w przedmiotowej sprawie cel wywłaszczenia nie jest między stronami sporny i jest nim budowa tymczasowego zaplecza dla [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego w P. Cel ten wynika zarówno z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej z dnia 31 marca 1978 r., jak i choćby poprzedzającej ją decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny inwestycji z dnia 15 listopada 1977 r. Cel ten potwierdza także wniosek Zakładów A z dnia 3 marca 1978 r. oraz decyzja Wojewódzkiego Zarządu Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w P. z dnia 15 listopada 1977 r. nr AU-8330/548/77 w sprawie zatwierdzenia planu zagospodarowania tymczasowego zaplecza [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego na terenie miasta O.

Przyznać należy, że pojęcie zaplecza jest pojęciem nieostrym, dlatego istotne jest w sprawie ustalenie czy dokumentacja poprzedzająca proces inwestycyjny i zgromadzona w postępowaniu wywłaszczeniowym przewidywała w ramach realizacji inwestycji budowę obiektów na przedmiotowych działkach, czy też przewidywała sposób wykorzystania nieruchomości z uwzględnieniem celu wywłaszczenia.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności załącznik mapowy do decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny, potwierdza, że dz. nr [...] w O. znajdowała się w lokalizacji inwestycji polegającej na budowie zaplecza dla [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego w P. Zarówno załącznik mapowy, jak i projekt zagospodarowania przestrzennego terenu tymczasowego zaplecza [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego (w opisie technicznym) przewidywały na przedmiotowym terenie: portiernię (obiekt nr 1, później zwany przetwórnią), budynek socjalno-administracyjny (obiekt nr 2), magazyn (obiekt nr 6), magazyn (obiekt nr 7), a także dojścia, ogrodzenia i wiaty. W dniu 6 lutego 1980 r., podczas oględzin terenu zaplecza, stwierdzono wykonanie w stanie surowym magazynów oznaczonych numerami 6 i 7 według planu zagospodarowania, budynku socjalno-administracyjnego oznaczonego nr 2 z podjęciem robót wykończeniowych, przetwórni ozn. nr 1 w stanie surowym oraz wykonanie ogrodzenia, czego potwierdzeniem jest pismo Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w P. z dnia 11 lutego 1980 r. Dodatkowo, dokumentacja geodezyjna sporządzona na podstawie dokonanego przez Okręgowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne w Ł. w dniu 3 maja 1984 r. pomiaru uzupełniającego w terenie potwierdza istnienie m.in. ogrodzenia terenu, utwardzonego terenu, magazynów oznaczonych nr 6 i 7 oraz budynku socjalno-administracyjnego nr 2. Ustalenia te potwierdzając również zeznania świadków przesłuchanych w 2012 r. Wynika z nich między innymi, że przed 1980 r. wybudowano na przedmiotowym terenie budynek socjalno-administracyjny, dwa magazyny, przetwórnię i wiaty (W.B., R.K.), wykonano ogrodzenie i utwardzenie terenu (W.B., R.K., T.S., B.B.). Świadkowie wyjaśnili, że zaplecze służyło do składowania niezbędnych materiałów do budowy osiedla mieszkaniowego, a nieruchomość wykorzystywano także jako miejsce postoju maszyn, urządzeń i samochodów.

Powyższe ustalenia, które znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym wskazują, że na przedmiotowej nieruchomości, objętej celem wywłaszczenia, planowana inwestycja została zrealizowana, co definitywnie uniemożliwia zwrot nieruchomości w części objętej wnioskiem skarżących.

Co istotne, podnoszone przez skarżących argumenty dotyczące późniejszych losów nieruchomości, zwłaszcza związanych z późniejszym stanem nieruchomości i ewentualnym jej właścicielem, nie mają znaczenia. Jak trafnie zauważył Wojewoda nie można bowiem mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. Późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości. Nie jest dopuszczalna wykładnia przepisu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n., która wyprowadza zbędność nieruchomości ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po zrealizowaniu celu wywłaszczenia.

Zamierzonego celu nie mógł również osiągnąć podnoszony zarzut realizacji obiektów na terenie zaplecza w ramach samowoli budowlanej. Rzeczywiście z pisma Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w P. z dnia 11 lutego 1980 r. wynika, że obiekty, których istnienie stwierdzono, zostały zrealizowane bez wymaganego pozwolenia na budowę, jednak uzyskania przez inwestora pozwolenia na budowę nie można utożsamiać z rozpoczęciem prac, o których mowa w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W przepisie tym ustawodawca odwołuje się do okoliczności faktycznej, a nie prawnej (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 902/13, wyrok NSA z dnia 22 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1981/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA 1685/03, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z art. 137 ust. 1 ustawy nie wynika, aby okoliczność niewydania pozwolenia na budowę dla zrealizowanego celu nabycia nieruchomości podważała zrealizowanie tego celu, jako spełnienie przesłanki zbędności nieruchomości na cel nabycia.

W toku postępowania organy administracji obu instancji podejmowały wszelkie możliwe czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W sprawie zgromadzono niezbędny materiał dowodowy zwłaszcza w zakresie materiałów archiwalnych, do których dostęp jest zazwyczaj bardzo utrudniony, a czasami wręcz niemożliwy. Na każdym etapie postępowania strony miały możliwość zapoznania się z tymi dokumentami. Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia naruszały przepisy prawa materialnego. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w sposób dostateczny wykazał, iż wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja zapadłego rozstrzygnięcia nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.

W tym stanie rzeczy sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

AG