Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2125/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.2 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 156 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Infrastruktury od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1763/10 w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od M. A. na rzecz Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 lipca 2011 r. (sygn. akt II SA/Wa 1763/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. A. – uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] oraz - utrzymaną przez nią w mocy - decyzję tego samego organu z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] stycznia 1972 r. nr [...] została wywłaszczona nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna o numerze [...], położona we wsi D. a stanowiąca własność F. P.

Wojewoda W. decyzją z dnia [...] sierpnia 1993 r. nr [...] stwierdził nabycie z dniem [...] grudnia 1990 r. przez F. [...] w Ł. prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych stanowiących własność Skarbu Państwa, położonych w obrębie D., oznaczonych jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha i położonych w obrębie B., oznaczonych jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń położonych na tych gruntach.

W dniu [...] lipca 2004 r. M. A. – jedna ze spadkobierców F. P. - wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji uwłaszczeniowej, w części dotyczącej dawnej działki nr [...].

W toku postępowania ustalono, że objęta wnioskiem nieważnościowym, działka nr [...] odpowiada działce nr [...], ujętej w decyzji uwłaszczeniowej.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Minister Transportu i Budownictwa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 1993 r., w części dotyczącej działki nr [...]. Decyzje te były następnie przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 listopada 2006 r. (sygn. akt I SA/Wa 1062/06) uchylił obie wyżej wspomniane decyzję Ministra Transportu i Budownictwa, stwierdzając, że organ nadzoru nie zbadał, czy Wojewoda W. w prawidłowy sposób przyjął istnienie zarządu uwłaszczonego przedsiębiorstwa - w odniesieniu do działki nr [...], w szczególności zaś, czy została wydana decyzja o ustanowieniu prawa zarządu. Sąd stwierdził bowiem, że - na gruncie ustawy o gospodarce gruntami, jak i poprzedzającej ją ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.) - prawo zarządu, w odniesieniu do nieruchomości, nie mogło powstać w sposób dorozumiany. Według Sądu , musiało istnieć zdarzenie prawne kreujące to prawo, w szczególności była nim decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd.

W żadnym razie, jak wywodził Sąd - nie ustanawiała tego prawa decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia [...] stycznia 1972 r.

Rozpoznając sprawę po raz kolejny, Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] stwierdził, iż decyzja Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 1993 r. nr [...], dotycząca uwłaszczenia F. [...] w Ł. – w części odnoszącej się do działki nr [...] położonej we wsi D., została wydana z naruszeniem prawa. Decyzją zaś z dnia [...] lipca 2010 r. organ, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, utrzymał swoje poprzednie rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji Minister Infrastruktury przytoczył treść art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz wskazał, że materialnoprawną podstawą, objętej postępowaniem nadzorczym decyzji Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 1993 r., był art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Stanowił on, iż uwłaszczenie następuje z mocy prawa, według stanu prawnego obowiązującego w dniu [...] grudnia 1990 r. i oznacza przekształcenie istniejącego prawa zarządu w prawa rzeczowe, wymienione w powołanych przepisach. Uwłaszczenie nie narusza jednak praw osób trzecich.

Minister Infrastruktury wyjaśnił, że M. A., jako następczyni prawna byłego właściciela, wystąpiła o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z wnioskiem z dnia [...] marca 2000 r., a zatem wniosek ten został złożony już po wydaniu w dniu [...] sierpnia 1993 r. decyzji uwłaszczeniowej. Ustalono przy tym, iż organ wojewódzki przyjął, że prawo zarządu przedsiębiorstwa państwowego wynikało z wpisu dokonanego w księdze wieczystej [...] oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] sierpnia 1965 r. nr [...] w sprawie utworzenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą F. [...], przy czym w/w wpis do księgi wieczystej został dokonany na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] stycznia 1972 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości (vide: akta księgi wieczystej [...], dawnej KW Nr [...], oraz pism Starostwa Powiatu W. z/s w O. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]

W tych warunkach Minister Infrastruktury stwierdził, że orzeczenie o wywłaszczeniu nie ustanawiało prawa zarządu lub użytkowania do nieruchomości a zgromadzony materiał dowodowy nie zawierał dokumentów, z których wynikałoby to prawo. W związku z powyższym organ centralny przyjął, że F. [..] w Ł. nie legitymowała się w dniu [...] grudnia 1990 r. prawem zarządu do działki nr [...] we wsi D. a zatem decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] sierpnia 1993 r., w części dotyczącej działki nr [...], została wydana z rażącym naruszeniem prawa - w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – to jest rażąco narusza art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Jednocześnie Minister zauważył jednak, że nie jest obecnie możliwe stwierdzenie nieważności kontrolowanej decyzji, gdyż wywołała ona nieodwracalne skutki prawne - w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Organ w tym miejscu wyjaśnił, iż zawartą w formie aktu notarialnego umową o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania z dnia [...] maja 1995 r. rep. A Nr [...] Minister Przemysłu i Handlu, działający w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, oddał mienie wchodzące w skład zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą F. [...] w Ł. do odpłatnego korzystania i pobierania pożytków Spółce pod nazwą F. [...] SA w Ł. Następnie zaś notarialną umową przeniesienia własności przedsiębiorstwa z dnia [...] sierpnia 2001 r. Rep. A Nr [...] Minister Skarbu Państwa, działający w imieniu Skarbu Państwa, przeniósł mienie zlikwidowanego przedsiębiorstwa, w tym prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] (odpowiadającej działce nr [...]) z obrębu D. na rzecz Spółki P. SA w Ł.

Zatem, w ocenie organu, nie mógł on obecnie własnym działaniem odwrócić cywilnych skutków prawnych, wynikających z powyższych umów. Okoliczność ta prowadziła wiec do wniosku, że w części dotyczącej działki nr [...] we wsi D., decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] sierpnia 1993 r. została wydana z naruszeniem prawa.

Na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Infrastruktury M. A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie: art. 156 § 2 k.p.a. - poprzez błędne jego zastosowanie i art. 7, 77 i 80 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wnosił o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: "P.p.s.a." – zaskarżoną oraz poprzedzająca ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga była zasadna.

Uzasadniając powyższe stanowisko Sąd przywołał treść art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a. a odnosząc ją do analizowanej sprawy zauważył, że nie można utożsamiać nieodwracalnych skutków prawnych decyzji kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym z jakimikolwiek dalszymi następstwami wydania tego aktu. Nieodwracalne skutki prawne - w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. - to skutki wynikające bowiem w sposób bezpośredni z wadliwej decyzji, których organ administracji publicznej nie może cofnąć, a nie jakiekolwiek późniejsze zdarzenia, które mogą ewentualnie stwarzać przeszkody w przywróceniu uprawnień lub w nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu.

Powołując się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r. (sygn. akt I OSK 303/10), zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zawarcie umowy z dnia 25 maja 1995 r. o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania i umowy przeniesienia własności przedsiębiorstwa z dnia [...] sierpnia 2001 r., nie było zatem bezpośrednim następstwem wydania decyzji uwłaszczeniowej a wobec tego, ustalenie faktu zawarcia wymienionych umów nie mogło stanowić przesłanki do wydania decyzji w oparciu o art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a.

Za nietrafny zaś w tej sytuacji Sąd uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania, gdyż skoro ustalenie, czy w/w umowy poprzedzone były aktami administracyjnymi, pozostawało bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu nadzorczym.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Minister Infrastruktury zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie prawa materialnego, tj. art. 156 § 2 k.p.a. - przez jego błędną wykładnię ,polegającą na wadliwym przyjęciu, że nieodwracalnym skutkiem prawnym - w rozumieniu tego przepisu - nie jest sprzedaż prawa użytkowania wieczystego, którego nabycie potwierdzono w decyzji uwłaszczeniowej.

Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną Minister wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi wraz z zasądzeniem kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono, że art. 156 § 2 k.p.a. nic nie stanowi o skutkach bezpośrednich lub pośrednich nieważnej decyzji. Przepis ten stanowi jedynie o nieodwracalnych skutkach decyzji. Z tego – zdaniem skarżącego kasacyjnie - należało wywodzić, że ustawodawca założył, iż chodzi tu o każdy skutek, jaki mógł powstać na skutek wydania decyzji.

Poza tym zwracano uwagę, że - nawet przyjmując stanowisko Sądu I instancji, co do skutków bezpośrednich i pośrednich – to sprzedaż prawa użytkowania wieczystego, w oparciu o decyzję uwłaszczeniową, nie była skutkiem pośrednim tej decyzji. Podkreślano, że decyzja uwłaszczeniowa jest decyzją deklaratoryjną, stwierdzającą zaistnienie - z mocy prawa - skutku w postaci nabycia przez dany podmiot prawa użytkowania wieczystego wraz z prawem własności naniesień. Obrót zaś, tak nabytym prawem nie jest wynikiem (skutkiem) istnienia decyzji uwłaszczeniowej lecz przysługiwania podmiotowi prawa, które - stosownie do woli właściciela - może być przedmiotem dalszego obrotu (np. sprzedaży). Bez istnienia w obrocie prawnym decyzji uwłaszczeniowej, nie jest przy tym możliwe powoływanie się przez dany podmiot na fakt, że przysługuje mu to prawo, ani nie jest możliwe dokonywanie czynności związanych z jego przeniesieniem.

Autor skargi kasacyjnej twierdził też, że akceptacja założenia przyjętego przez Sąd I instancji oznaczałaby w rezultacie brak możliwości w jakiejkolwiek sprawie uznania, że do rozważenia pozostaje powstanie lub nie nieodwracalnych skutków decyzji. Dotychczasowa linia orzecznicza organów administracji i sądów administracyjnych przeczy zaś temu stanowisku.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, przy ocenie nieodwracalnych skutków prawnych należy mieć na względzie to, czy decyzja wywoła skutki, których organ własnym działaniem nie może usunąć. Przy oderwaniu się od kwestii "bezpośrednich" czy "pośrednich" skutków decyzji, a koncentrując się, czy decyzja stanowiła podstawę do czynności zmieniających stan prawny przedmiotu decyzji, należy dojść do wniosku, że obrót prawem, którego dotyczyła decyzja musi być rozważany jako nieodwracalny skutek decyzji -w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.

Przy poczynieniu takich założeń należy zatem – jak wywodził skarżący kasacyjnie –dojść do wniosku, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, w przypadku gdy prawo użytkowania wieczystego, którego nabycie potwierdziła ta decyzja uwłaszczeniowa, zostało następnie sprzedane innemu podmiotowi. Zbycie tego prawa zostało dokonane czynnością cywilnoprawną. Legalność takiej czynności może zaś ocenić tylko sąd powszechny. Z tego powodu czynność taka pozostaje poza "zasięgiem" orzekania przez organy administracji publicznej.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstawy kasacyjnej, przytoczonej w skardze kasacyjnej. Ponadto nadmienić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny orzekał również w ramach związania go prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2006 r. (sygn. akt I SA/Wa 1062/06).

Wyjaśnić należy, że przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, dotyczącej F. [...] w Ł., w części odnoszącej się do działki nr [...] położonej we wsi D., a który to wniosek został wniesiony już po wydaniu w/w decyzji uwłaszczeniowej.

Rozpatrując sprawę po raz drugi, na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie poprzednio wydanych decyzji administracyjnych, odmawiających uwzględnienia wniosku, Minister Infrastruktury, działając w ramach związania go w/w prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego, ustalił, że na skutek braku wydania decyzji o ustanowieniu zarządu na rzecz F. [...]w Ł., decyzja uwłaszczeniowa Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 1993 r. – w części dotyczącej działki nr [...] - została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to jest z naruszeniem art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Jednocześnie jednak organ uznał, że decyzja ta wywołała skutki nieodwracalne – w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Po wydaniu bowiem decyzji uwłaszczeniowej doszło do zawarcia dwóch umów, to jest: umowy o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania z dnia[...] maja 1995 r. (rep. A Nr [...]), mocą której Minister Przemysłu i Handlu - działający w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa - oddał mienie wchodzące w skład zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą F. [...] w Ł. do odpłatnego korzystania i pobierania pożytków Spółce pod nazwą F. "P." SA w Ł. oraz umowy przeniesienia własności przedsiębiorstwa z dnia [...] sierpnia 2001 r. (rep. A Nr [...]), na podstawie której Minister Skarbu Państwa - działający w imieniu Skarbu Państwa - przeniósł mienie zlikwidowanego przedsiębiorstwa, w tym prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] (odpowiadającej działce nr [...]) z obrębu D. na rzecz Spółki "P." SA w Ł.

W tych warunkach zatem, zawarty w zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji, pogląd Ministra Infrastruktury, iż w rozpatrywanej sprawie organ nie mógł własnym działaniem odwrócić cywilnych skutków prawnych, wynikających z powyższych umów a w związku z tym - w części dotyczącej działki nr [...] we wsi D. - decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] sierpnia 1993 r. wywołała skutki nieodwracalne, był prawidłowy. W myśl bowiem art. 156 § 2 k.p.a., nie stwierdza się nieważności decyzji m. in. , gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Powyższy pogląd znajduje uzasadnienie w wieloletniej, utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którą jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, to wtedy właśnie taki skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28.05.1992 r., sygn. akt III AZP 4/92, OSNC 1992/12/211 oraz np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.04.2011 r., sygn. akt I OSK 983/10, LEX nr 1081096; 29.02.2012 r., sygn. akt II OSK 2001/10, LEX nr 1138036; 11.01.2012 r., sygn. akt I OSK 1875/11, LEX nr 1113255; 20.01.2010 r., sygn. akt I OSK 1084/09, LEX nr 594882; 24.11.2010, sygn. akt I OSK 148/10 niepubl.; 26.10.2010 r., sygn. akt I OSK 63/10, LEX nr 745277 i 3.09.2009 r., sygn. akt II OSK 1348/08, LEX nr 597211).

Odnosząc powyższe do analizowanej sprawy, stwierdzić trzeba, że z całą pewnością nie należy do kompetencji organu administracji publicznej możliwość zniesienia skutków prawnych, wywołanych umową przeniesienia prawa użytkowania wieczystego na inną osobę prawną, w tym wypadku spółkę akcyjną.

Dodatkowo w tym miejscu wypada wyjaśnić, że – zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 14 marca 1995 r. (sygn. akt III CZP 165/94, LEX nr 4184), przysługujące przedsiębiorstwu państwowemu prawo użytkowania wieczystego nie wygasa w razie przekształcenia tego przedsiębiorstwa w spółkę (art. 5 i 6 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych – Dz. U. Nr 51, poz. 298 ze zm.) lub jego likwidacji w celach określonych w przepisie art. 37 ust. 1 pkt 1-3 tej ustawy). Jak wyjaśnił przy tym Sąd Najwyższy, spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa bez żadnych ograniczeń, czy wyłączeń a wiec także w prawo użytkowania wieczystego. Wskazano również, że odmiennie niż w przypadku prywatyzacji kapitałowej, przy prywatyzacji likwidacyjnej – a taka miała miejsce w przypadku F. [...] w Ł., prowadzonej pierwotnie w formie przedsiębiorstwa państwowego - mienie przedsiębiorstwa jest nabywane w drodze umowy.

W związku z powyższym zasadnym był zarzut zawarty w skardze kasacyjnej, iż Sąd Wojewódzki, uchylając zaskarżoną (i poprzedzająca ją ) decyzję Ministra Infrastruktury naruszył prawo materialne w postaci art. 156 § 2 k.p.a. Sąd Wojewódzki stwierdził bowiem, że nieodwracalne skutki prawne - w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. - to skutki wynikające w sposób bezpośredni z wadliwej decyzji, których organ administracji publicznej nie może cofnąć, a nie jakiekolwiek późniejsze zdarzenia ( w tym wypadku fakt zawarcia w/w umów), które mogą ewentualnie stwarzać przeszkody w przywróceniu uprawnień lub w nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikało, że Sąd pierwszej instancji pogląd swój oparł na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r. (sygn. akt I OSK 303/10). Wyrok ten jednak został wydany, po pierwsze - w sprawie o specyficznej sytuacji prawnej gruntu, jaka występuje w przypadku tzw. gruntów warszawskich a po drugie – Sąd odnosił się w nim do kwestii zbywania udziałów przez właściciela gruntu – m. st. W. (a więc nie dotyczył prywatyzacji poprzez likwidację).

Wskazać też trzeba, że rozróżnienia skutków prawnych, jakie wywołała decyzja administracyjna, na bezpośrednie i pośrednie dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. akt OPS 7/96 ( LEX nr 2000/3/93). W uzasadnieniu tej uchwały wyjaśniono bowiem, że należy odróżnić skutki prawne, które wywołała decyzja kwestionowana w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od skutków prawnych dotyczących tego samego przedmiotu, wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. Analogiczne stanowisko wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniach uchwał z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt OPK 4/98 ( ONSA 1999/1/13) i z dnia 20 marca 2000 r. (sygn. akt OPS 14/99, ONSA 2000/3/93). Podstawą w/w poglądu jest zaś założenie, że skutki prawne wywołane przez późniejszą decyzję w stosunku do tego samego przedmiotu, którego dotyczyła decyzja wcześniejsza, nie mogą być automatycznie utożsamiane ze skutkami prawnymi wywołanymi przez decyzję wcześniejszą. Przyjęcie bowiem odwrotnego założenia oznaczałoby praktycznie wyłączenie możliwości wzruszenia decyzji późniejszej z tego powodu, iż stan prawny ukształtowany decyzją wcześniejszą był prawnie wadliwy.

Sytuacja taka w analizowanej sprawie jednak nie występowała. Z materiału dowodowego nie wynikało bowiem, by wspomniane wyżej umowy notarialne poprzedzało wydanie jakiejkolwiek innej, (poza uwłaszczeniową) decyzji administracyjnej, która dotyczyłaby prawa użytkowania wieczystego do spornej działki.

Z tych przyczyn, biorąc pod uwagę, że skarga kasacyjna, która zarzucała Sądowi I instancji naruszenie wyłącznie prawa materialnego, była zasadna, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 w zw. z art. 193 i art. 151P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.