Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 626/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 3 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2022 roku sprawy ze skargi J.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 16 lutego 2022 r., nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 19 października 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek J.G. (dalej także jako wnioskodawca, skarżący) o umorzenie zadłużenia, w związku ze zbliżającym się terminem ostatniej płatności należności ZUS, rozłożonych na raty umową z 10 listopada 2020 r.

Decyzją z 16 lutego 2022 r. nr [...] oddział w R.:

1. wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 251 826,27 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 12/2018, 08/2019, 10/2019, 12/2019-07/2020 w łącznej kwocie 215 920,81 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2019, 12/2019-07/2020 w łącznej kwocie 11 117,02 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07-08/2019, 10/2019, 12/2019-07/2020 w łącznej kwocie 24 788,44 zł.

2. wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej Rozporządzeniem) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okres 10/2019, 12/2019- 07/2020, w łącznej kwocie 3 612,02 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.G. napisał, że w jego przypadku chodzi o przedsiębiorcę, który przed 20 laty postanowił prowadzić działalność gospodarczą. Przy ogromnym wysiłku załogi tworzącej zespół już nawet 200-stu ambitnych osób i jego upartym zachowaniu uczciwości w godności człowieka, było możliwe funkcjonowanie do 2010 r. Im więcej osób pracowało i większe zadania były realizowane, czas zmieniał okoliczności szczególnie usługowej działalności dla publicznych zamawiających, wypełniając je cwaniactwem, złem i przemocą. Już na początku 2011 roku przedsiębiorstwo wnioskodawcy, cały zespół pracowników, dotknął rabunek niewypłacenia wynagrodzenia umownego w kwocie około 40 mln zł, stanowiących środki obrotowe firmy. Do publicznej kasy Urzędu Skarbowego wpłacił 35 mln zł w trudnych latach 2010 - 2020 walki całej załogi o przetrwanie w działalności do momentu zwrotu firmie zrabowanych pieniędzy w 2011 roku. Oprócz tych są jeszcze przekazane do kasy publicznej w tym czasie 2010 - 2020 miliony w formach różnych podatków wpłacanych do np. samorządów, opłat do sądów, itp.

Dalej napisał, że w jego sytuacji ziściła się przesłanka z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którą należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ocenił, że w jego sprawie występują wszystkie trzy sytuacje opisane w § 3 ust. 1 Rozporządzenia: od kilkunastu miesięcy występuje sytuacja z § 3 ust. 1 pkt 1, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zaistniała także sytuacja z § 3 ust. 1 pkt 2: poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (trzykrotnie i przez nieuczciwość, albo brak rozsądku osób, organów: 2011 r. - rabunek, 2017/2018 r. - KOWR komornik, 2019 r. - komornik ZUS-u), ma miejsce także sytuacja z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, bowiem wnioskodawca choruje przewlekle i jest pozbawiony możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Decyzją z 25 maja 2022 r. nr [...] ZUS oddział w B., wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., zwanej dalej K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. – utrzymał w mocy decyzję z 16 lutego 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Uzasadniając wymienił szereg dokumentów, które zostały załączone do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Następnie napisał, że wnioskodawca w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która prowadzi pełną księgowość, które wpłynęło do ZUS 21 marca 2022 r. poinformował, że jest żonaty, jest mikroprzedsiębiorcą, sprawozdania finansowe w 2019 r., 2020 r., 2021 r. – roczne są niezaudytowane, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne, w wysokości 3.851,84 zł brutto, netto 2.100,00 zł, uzyskuje dodatkowy dochód z tytułu wynajmu części budynku biurowego (ok. 1.500,00 zł miesięcznie, w całości przekazywane komornikowi), nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie 1.400,00 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - 200,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 200,00 zł oraz kosztów związanych z leczeniem - 1.000,00 zł, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu: podatków, w instytucjach w kwocie kilkuset tysięcy złotych, u osób fizycznych w wysokości około 1.200.000,00 zł, zobowiązania dochodzone są przez komornika, w drodze układu ratalnego oraz dowolnych wpłat, jest właścicielem mieszkania, posiada pojazd marki Toyota RAvV 4 z 2011 r., posiada inne składniki mienia ruchomego w postaci sprzętu biurowego, posiada wierzytelności, które dochodzone są w sądach.

Dalej ZUS napisał, że ustalił, że wnioskodawca zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej 31 grudnia 2020 r. Ze świadczenia emerytalnego, które od 01 marca 2022 r. wynosi 3.851,84 zł brutto, tj. 3.275,17 zł netto miesięcznie, są dokonywane potrącenia egzekucyjne w kwocie 962,96 zł miesięcznie, zatem do wypłaty pozostaje 2.312,21 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca pełni funkcję wspólnika (55 udziałów o łącznej wartości 2.750,00 zł) w A. sp. z o.o., posiada Volkswagena Tiguan z 2011 r. - zastaw na rzecz ZUS, Toyotę RAV 4 z 2008 r., - zastaw na rzecz ZUS, Renault Trafic z 2015 r. - zastaw na rzecz ZUS, Renault Megane Societe z 2014 r. - zastaw na rzecz ZUS, Volkswagen Crafter z 2007 r. - zastaw na rzecz ZUS, Renault Clio z 2013 r. - zastaw na rzecz ZUS, Forda Transit Custom z 2014 r. - zastaw na rzecz ZUS, samochód ciężarowy IVECO z 2010 r. - zastaw na rzecz ZUS, samochód ciężarowy uniwersalny Volkswagen Transporter z 1992 r., samochód ciężarowy Mercedes-Benz Sprinter z 2002 r.

Z ustaleń urzędowych (rozmowa telefoniczna z Komornikiem Sądowym Ł.R.) wynika, że 9 lutego 2022 r. nastąpiła w drodze licytacyjnej sprzedaż ruchomości, tj. samochodu Forda Transit Custom z 2014 r. i samochodu Renault Clio z 2013 r.

Dalej ZUS napisał, że ustalił, że wnioskodawca figuruje jako użytkownik wieczysty terenów przemysłowych w L. o powierzchni 0,6622 ha - na których ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek. Wnioskodawca figuruje także jako właściciel gruntów rolnych zabudowanych w miejscowości W. o powierzchni 3106,00 m2 - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli; właściciel gruntów rolnych zabudowanych w miejscowości K. o powierzchni 5,7716 ha - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli, właściciel co do 1/11 części drogi w miejscowości L.S. o powierzchni 0,0637 ha - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli, właściciel co do 3/6 drogi w miejscowości L.S. - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli; właściciel pastwisk trwałych w miejscowości L.S. o powierzchni 6,1800 ha - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli, właściciel gruntów rolnych zabudowanych w miejscowości D. o powierzchni 218 556,00 m2 - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli, właściciel gruntów rolnych zabudowanych w miejscowości D. o powierzchni 7373,00 m2 - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli, właściciel gruntów rolnych zabudowanych w miejscowości W. o powierzchni 37 703,00 m2 - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli, właściciel gruntów rolnych zabudowanych w miejscowości L.S. o powierzchni 6,7699 ha - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli, właściciel terenów zabudowanych w L. o powierzchni 0,6095 ha - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli, właściciel lokalu mieszkalnego w L. o powierzchni 118,80 m2 - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli, właściciel pastwisk trwałych w L. o powierzchni 1,1509 ha - zabezpieczenie hipoteczne na rzecz innych wierzycieli.

Dalej ZUS napisał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce m.in., gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U, z 2020 r., poz. 1228 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS podkreślił, że jest to zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dalej ZUS stwierdził, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów: z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, z których wynikałoby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, z których wynikałoby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość. Nadto ZUS napisał, że nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - działalność wnioskodawcy została zawieszona, co nie jest równoznaczne z jej zaprzestaniem; nie zachodzi również przesłanka braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. także nie zachodzi, bowiem nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dalej ZUS napisał, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki umorzenia określone w Rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przy czym o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. ZUS ocenił, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wnioskodawca poinformował, że choruje na cukrzycę, jest po trzech zawałach serca, ma problemy z nerkami, nietrzymaniem moczu, doznaje stanów utraty świadomości, posiada również problemy ortopedyczne i dermatologiczne. W 2014 roku trafił do szpitala po utracie przytomności, żyje bez trzustki, z niewydolnością nerek, cierpi na niespodziewane neurologiczne utraty stanu utrzymania równowagi i utraty przytomności. ZUS zaznaczył, że wnioskodawca przedłożył dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia, potwierdzającą posiadane schorzenia, dołączając również skierowania na badania, faktury za leki.

ZUS stwierdził, że nie neguje problemów zdrowotnych i podchodzi do nich ze zrozumieniem, jednak podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest sam fakt istnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Wnioskodawca otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest stałym źródłem dochodu wypłacanym bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Zdaniem ZUS w sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Następnie ZUS wskazał, że do oceny sytuacji finansowej należy przyjąć dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą, w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. Wynikająca z tego uciążliwość nie zmienia faktu, że egzekucja jest prowadzona zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. Sytuacja prawna wnioskodawcy nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. ZUS zaznaczył, że wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z żadnych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku.

Wnioskodawca oświadczył, że ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie 1.400,00 zł. ZUS ocenił, że budżet gospodarstwa domowego pozwala na sfinansowanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem w całości. W stałych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. Nie są to nadzwyczajne koszty, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno obecnym, jak i przyszłym. ZUS wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 grudnia 2017 r., II GSK 848/16 podkreślił, że jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J.G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi. Zarzucił: pozbawianie możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej wskutek: a) nierozważenia szczególności przypadku z roku 2011 poniesienia ogromnych strat materialnych w wyniku wyjątkowo nadzwyczajnego zdarzenia, b) nieuwzględnienia wyjątkowości przypadku zaległości należności w trzydziestoletniej historii działalności gospodarczej zobowiązanego i prawdopodobieństwa pozbawienia możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nadto zarzucił osłabienie mentalności do poziomu naruszającego i rujnującego sprawność fizyczności organizmu osoby a także ograniczenie podstaw utrzymania się, błędy w ustaleniach faktycznych polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, iż posiada dziesięć samochodów osobowych, podczas gdy posiada jeden samochód. Nadto zarzucił naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności niniejszej sprawy, mających wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, ponieważ dług najprawdopodobniej będzie egzekucyjnie ściągalny. Nadto zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3 Rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, iż skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek dla niepozbawiania skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności, podczas gdy całokształt zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosków, że:

- ze względu na stan dochodowy i majątkowy wnioskodawca nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości odwieszenia i dalszego prowadzenia działalności,

- stwierdzone u skarżącego przewlekłe choroby wymagające opłat za leki w wysokości około 1000 zł miesięcznie przemawiają także za umorzeniem należności z tytułu składek,

- konieczność opłacenia należności z tytułu składek nie tylko całkowicie pozbawiłaby możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, ale także możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Obie decyzje wydane w sprawie nie mogą się ostać. Sąd podzielił niektóre z argumentów skargi.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. W piśmie z 16 sierpnia 2022 r. (k. 30) skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2022 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. dalej P.p.s.a.), zgodnie z którego treścią, sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Organ w piśmie z 02 września 2022 r. (k. 37) wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W związku z powyższym zaszły przesłanki przewidziane w cytowanym przepisie do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Odnosząc się do meritum to Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji uznał, iż zachodzą podstawy do uchylenia decyzji organów obu instancji.

Przypadki, których wystąpienie umożliwia umorzenie należności z tytułu składek ZUS w całości bądź w części wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia – jak zresztą wskazał organ w zaskarżonej decyzji. Z przepisów tych wynika, że należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Rozpatrując wniosek skarżącego organ był zobligowany w pierwszym rzędzie ocenić, czy zachodzi całkowita nieściągalność składek objętych żądaniem, przy czym przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W zaskarżonej decyzji organ wymienił i przeanalizował spełnienie każdej z tych przesłanek. Sąd podziela stanowisko organu, że wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W zasadnie przywołanej przez organ uchwale Sądu Najwyższego z 06 maja 2004 r., II UZP 6/04, (OSNP 2004/16/285) wskazano między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s, wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Oznacza to zatem tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia

Sąd podziela stanowisko organu, że w kontrolowanej sprawie przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów: z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, z których wynikałoby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, z których wynikałoby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość. Nadto w sprawie nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - działalność wnioskodawcy została zawieszona, co nie jest równoznaczne z jej zaprzestaniem; nie zachodzi również przesłanka braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. także nie zachodzi, bowiem nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z prawem, należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane Rozporządzenie. Zgodnie § 3 ust. 1 tego Rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd zaznacza, że ZUS przeanalizował, czy w sprawie występują ww. przesłanki. Sąd podziela stanowisko organu, że w realiach sprawy nie można stwierdzić spełnienia ww. przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1-2 Rozporządzenia. Organ, na podstawie akt sprawy załączonych do skargi miał podstawy do przyjęcia, że sytuacja finansowa nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Skarżący zresztą oświadczył, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej jak i nie korzysta z innych form pomocy (k. 196 akt adm.). Dalej Sąd wskazuje, że poza sporem jest to, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej. Z kolei niepowodzenie w prowadzeniu działalności gospodarczej, choćby spowodowane brakiem uczciwości kontrahenta, nie jest nadzwyczajnym zdarzeniem w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia.

Sąd wskazuje, że uchylił obie decyzje wydane w sprawie, ponieważ w ocenie Sądu organ co najmniej przedwcześnie stwierdził, że w sprawie nie występują okoliczności o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. Sąd zaznacza, że nie bez znaczenia przy ocenie obu decyzji wydanych w sprawie była pasywna postawa organu, w egzekucji należności.

Sąd wskazuje, że skarżący, mający 70 lat w dacie wydania zaskarżonej decyzji, poinformował ZUS, że choruje na cukrzycę, jest po trzech zawałach serca, ma problemy z nerkami, nietrzymaniem moczu, doznaje stanów utraty świadomości, posiada również problemy ortopedyczne i dermatologiczne. W 2014 roku trafił do szpitala po utracie przytomności, ma niewydolność nerek, cierpi na niespodziewane neurologiczne utraty stanu utrzymania równowagi i utraty przytomności.

Sąd zaznacza, że ZUS podkreślił w zaskarżonej decyzji, że wnioskodawca przedłożył dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia, w tym również skierowania na badania, faktury za leki, dokumentację zdaniem ZUS - potwierdzającą posiadane schorzenia. Innymi słowy ZUS uznał, że tak opisana kondycja fizyczna skarżącego - odpowiada prawdzie.

W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy organ nieodpowiednio, niedostatecznie zastosował się do własnego stwierdzenia, które Sąd generalnie podziela, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek jest jedynie trudny stan majątkowy będący efektem choroby, nie zaś sam fakt istnienia choroby. Nie można wykluczyć na podstawie uzasadnienia obu decyzji wydanych w sprawie, że ZUS wadliwie przeprowadził ocenę możliwości finansowych skarżącego co do spłaty zadłużenia, co w konsekwencji także miało negatywny wpływ na umorzenie składek.

Z ustaleń ZUS wynika, że zaległości skarżącego w spłacie należności składkowych powstały w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, wobec skarżącego toczy się kilkanaście spraw egzekucyjnych i procesów sądowych o zapłatę, skarżący posiada kilkusettysięczne zobowiązania względem ZUS i urzędów skarbowych, wszystkie konta skarżącego są pozajmowane.

Istotą niniejszej sprawy jest to, że 70-letni skarżący, będący w ww. opisanej kondycji fizycznej i podlegający ograniczeniom wynikającym ze stanu zdrowia, jest właścicielem i współwłaścicielem majątku opisanego w zaskarżonej decyzji, zabezpieczonego na rzecz ZUS jak i na rzecz innych wierzycieli. Sprzeciw Sądu budzi konkluzja ZUS, że w realiach niniejszej sprawy potrącenia egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego (w kwocie 962,96 zł miesięcznie) mogą stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS, wykluczając w ten sposób spełnienie ww. przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę, że w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej należności z tytułu składek wynosiły, razem z odsetkami liczonymi na dzień 19 października 2021 r., około 255 000 zł, w realiach niniejszej sprawy nie można mówić o sukcesywnej spłacie zadłużenia. ZUS może i powinien podjąć działania zmierzające do wyegzekwowania zaległości, lub przyjąć, że w sprawie ziściła się analizowana przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, co do całości lub określonej części zadłużenia.

W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy przesłankę umorzenia należności: przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia) należy rozumieć także w taki sposób, że zobowiązany nie jest w stanie z powodu przewlekłej choroby, spieniężyć majątku celem uregulowania należności z tytułu składek.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne sprawy, w ocenie Sądu istotnym uchybieniem zaskarżonej decyzji jest brak odniesienia się organu co do realnych możliwości uregulowania zadłużenia z majątku skarżącego. Organ nie poddał szczegółowej analizie zadłużenia skarżącego i nie porównał go do posiadanego majątku, którego część, opisana w zaskarżonej decyzji, jest zabezpieczona na rzecz ZUS. Nie wyjaśniono w jaki sposób mogłoby realnie dojść do spłaty zadłużenia w sytuacji, gdy na pojazdach ustanowiony jest zastaw na rzecz ZUS a na nieruchomości hipoteka również na rzecz ZUS a zaległość nie jest egzekwowana z tego majątku tylko z emerytury, co powoduje również blokowanie konta skarżącego uniemożliwiając mu podjęcie jakichkolwiek działań gospodarczych. Kwota emerytury skarżącego przy obecnych realiach cenowych i wskazywanych przez skarżącego wydatkach związanych ze stanem zdrowia i utrzymaniem również nie była poddana przez organ wnikliwej ocenie pod kątem ustalenia, czy jej wysokość pozwala na spłacenie zaległości. Zdaniem Sądu organ nie dopełnił także wymagań wynikających z ogólnych przepisów postępowania administracyjnego, w tym wynikających z zasady przekonywania wskazanej w art. 11 k.p.a. i swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Ponadto organ stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego

Z tego powodu Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję z 16 lutego 2022 r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględniając powyższe uwagi i wskazania Sądu, przedstawi w uzasadnieniu decyzji analizę co do realnych możliwości uregulowania należności z tytułu składek i rozstrzygnie na podstawie przeprowadzonej przez siebie analizy.

W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w wyroku.