Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 449/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 8
journal: Dz.U. 2005 nr 240 poz 2027
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
Teza: Wynik postępowania w sprawie o zasiedzenie nie stanowi zagadnienia wstępnego w postępowaniu o wprowadzenie zmian w ewidencji  gruntów, jeżeli w postępowaniu tym nie występuje spór o własność (właściel nieruchomości jest ustalony).

TEZY

Wynik postępowania w sprawie o zasiedzenie nie stanowi zagadnienia wstępnego w postępowaniu o wprowadzenie zmian w ewidencji  gruntów, jeżeli w postępowaniu tym nie występuje spór o własność (właściel nieruchomości jest ustalony).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 01 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi L. T.-G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie aktualizacji i sprostowania danych zawartych w operacie ewidencji gruntów 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Starosty W. z dnia [...] kwietnia 2009 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje adwokatowi S. T.-K. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 309,80 (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej wykonane na zasadzie prawa pomocy.-


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. utrzymał w mocy postanowienie Starosty W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] wydane w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania w sprawie aktualizacji i sprostowania danych zawartych w operacie ewidencji gruntów miasta C. dotyczących działek nr 2369, 2370, 2424.

U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne:

Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w dniu 7 kwietnia 2008 r. na wniosek L. T. – G., spadkobierczyni S. K. Wystąpiła ona o wykreślenie z ewidencji gruntów A. K., D. K. i M. K. wpisanych jako współwłaścicielki działek nr 2369, 2370, 2424. W uzasadnieniu podała, że wpis w ewidencji jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Na dowód powyższego wnioskodawczyni powołała się na toczące się w Sądzie Rejonowym w W. M. postępowanie z wniosku D. K. o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości położonej w C. ul. Sz. [...], składającej z w/w działek (sygn. akt [...]). Postępowanie to, zdaniem wnioskodawczyni, świadczy o tym, że nie przysługuje jej żaden tytuł prawnych do tych działek.

W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że działki nr 2369, 2370 i 2424 powstały z podziału działki nr 458/4. Działkę tę postanowieniem z dnia [...] lipca 1968 r. sygn. akt [...] nabył przez zasiedzenie S. K. Aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1968 Rep. A nr [...] S. K. zawarł umowę sprzedaży warunkowej tej działki z E. K. Na podstawie tego aktu wprowadzono zmiany w ewidencji gruntów i w miejsce poprzedniego właściciela wpisano również jako właściciela E. K. Następnie na podstawie postanowienia z dnia [...] grudnia 1994 r. Sądu Rejowego w W. M. (sygn. akt [...]) w ewidencji gruntów zostali wpisani spadkobiercy E. K. – D. K., M. K. i A. K.

Wezwaniem z dnia 23 czerwca 2008 r., w trybie art. 64 § 2 kpa, zobowiązano wnioskodawczynię do przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po S. K., pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia. W odpowiedzi na powyższe L. T. – G. wniosła o zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu zakończenia postępowania spadkowego. Wniosek został uwzględniony i postępowanie zawieszono postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. Zostało ono podjęte w dniu [...] kwietnia 2009 r. po dołączeniu przez wnioskodawczynię do akt: postanowienia Sądu Rejowego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. K., postanowienia Sądu Powiatowego w S. z dnia [...] lipca 1968 r. sygn. akt [...] i postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po R. K.

Następnie organ I instancji, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r., ponowienie zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art. 101 kpa przyjmując, że rozstrzygnięcie sądu w sprawie zasiedzenia jest zagadnieniem wstępnym w sprawie dokonania zmian w operacie ewidencji gruntów. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2008 r. sygn. akt [...].

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się L. T. – G. i wniosła zażalenie. W uzasadnieniu wywiodła, że brak było podstaw do wydania kwestionowanego postanowienia, albowiem na dzień złożenia wniosku stan ujawniony w rejestrze ewidencji gruntów był i jest nadal niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Organ był więc zobowiązany do dokonania zmian wskazanych we wniosku, skoro z załączonych do sprawy dokumentów wynika, że tytuł przedmiotowych działek przysługuje S. K. Zaniechanie po stronie organu skutkuje utrwaleniem nieprawdziwych wpisów w rejestrze. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygniecie I – instancyjne, stwierdzając że zażalenie nie jest zasadne. W uzasadnieniu wskazano, że zawieszenie postępowania było prawidłowe, albowiem jak wynika z treści uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2008 r. sygn. akt [...] wprowadzenie zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków w sytuacji, gdy organ posiadał informacje o toczącym się postępowaniu przed sądem powszechnym w sprawie o zasiedzenie nieruchomości będącej przedmiotem dokonywania zmian stanowiłoby naruszenie prawa.

Od powyższego postanowienia L. T. – G. wywiodła skargę do sądu administracyjnego i zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego – art. 1 pkt 1, 3 i 6, art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 1 ,art. 20 ust. 1 pkt 1-2 i ust. 2 pkt 1, art. 22, art. 23-24 ust. 1 i 3, art. 40 ust. 3 pkt 3 prawa geodezyjnego, polegające na niezasadnym zawieszeniu postępowania pomimo braku podstaw prawych do takiego orzeczenia w sytuacji, gdy utrzymanie w obiegu prawnym nieprawidłowego zamieszczenia wpisu w ewidencji gruntów jako współwłaścicielek przedmiotowych działek A. K., D. K. i M. K. jest sprzeczne z zasadami prowadzenia i aktualizowania danych w tej ewidencji oraz zasadą niesprzeczności porządku prawnego oraz bezpieczeństwa prawnego w obrocie gruntami,

2. przepisów postępowania – art. 6-9, art. 97 § 1 pkt 4, art. 107 § 3, 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 kpa, polegające na zawieszeniu postępowania pomimo braku po temu podstaw prawnych, gdyż nie istnieje w sprawie zagadnienie wstępne uzasadniające takie postanowienie a nadto polegające na naruszeniu podstawowych zasad kpa, nieprawidłowym gdyż lakonicznym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia a przede wszystkim nie stwierdzenia z urzędu nieważności zmian w ewidencji gruntów dotyczących przedmiotowych działek pomimo, że nastąpiły one z rażącym naruszeniem prawa, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia albo jego uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu (postanowienie referendarza sądowego [...] sierpnia 2009 r. k 113 akt sądowych) poparł skargę i wniósł o przyznanie kosztów według norm przypisanych tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 97 § 1 pkt 4 kpa, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Przepis ten przewiduje obligatoryjne zawieszenie postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przez zagadnienie wstępne należy rozumieć zagadnienie prawne o charakterze materialnym, które wyłoniło się w toku postępowania w sprawie administracyjnej i do którego rozstrzygnięcia nie jest właściwy organ prowadzący postępowanie, ale inny organ lub sąd, i rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest koniecznym warunkiem wydania decyzji przez organ administracji (por. W. Dawidowicz: Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 127-128). Mówiąc inaczej, treść rozstrzygnięcia innego organu lub sądu, do którego kompetencji należy wydanie takiego rozstrzygnięcia, jest koniecznym elementem podstawy rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji przez organ administracji (teza druga wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lipca 1992 r., III SA 1041/92, publ. Lex Polonica).

Zawieszenie postępowania na tej podstawie prawnej uzależnione jest od wystąpienia łącznie trzech przesłanek - postępowanie administracyjne jest w toku, rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej będącej przedmiotem postępowania zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd a ponadto zagadnienie to nie zostało jeszcze rozstrzygnięte. Wynika z tego, że obok ustalenia, że postępowanie jest w toku i że zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte, organ jest obowiązany ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym. W razie, gdy związek ten nie występuje, nie jest dopuszczalne zawieszenia postępowania.

W przedmiotowej sprawie organy nieprawidłowo uznały konieczność uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd cywilny sprawy o zasiedzenie działek nr 2369, 2370, 2424, naruszając tym samym zastosowany przez nie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Uprzednie rozstrzygniecie sprawy o zasiedzenie nie jest bowiem niezbędne do rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji w postępowaniu w sprawie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów. Odpada więc przesłanka zależności miedzy uprzednim rozstrzygnięciem sprawy a zagadnieniem wstępnym, a organy nieprawidłowo dopatrzyły się tego związku.

Zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U nr 30, poz. 163 ze zm.) celem ewidencji gruntów i budynków jest stworzenie jednolitego dla kraju i systematycznie aktualizowanego zbioru informacji o gruntach i budynkach, ich właścicielach oraz innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami. Zapisy w ewidencji mają wyłącznie charakter techniczno - deklaratoryjny. Ujawniony w ewidencji gruntów stan prawny musi być oparty na odpowiednich dokumentach (prawomocnych orzeczeniach sądowych, ostatecznych decyzjach administracyjnych, czynnościach prawnych dokonanych w formie aktów notarialnych, spisanych umowach i ugodach w postępowaniu sądowym i administracyjnym lub innych dokumentach posiadających moc dowodową dla ustalenia prawa własności) - art. 22 ust. 3 prawa geodezyjnego i kartograficznego w zw. z § 46 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. nr 38, poz. 454).

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach przedmiotowej sprawy wynika, że na datę złożenia wniosku, stan prawny działek nr 2369, 2370, 2424 był bezsporny. Od 1968 r. stanowiły one własność S. K. (dowód: postanowienie z dnia [...] lipca 1968 r. sygn. akt [...] o zasiedzeniu przez niego działki nr 458/4 z której, w wyniku podziału, wydzielono działki nr 2369, 2370 i 2424). Stanu prawnego tych działek nie zmieniał fakt zawarcia przez S. K. aktu notarialnego w dnia [...] grudnia 1968 Rep. A nr [...] dotyczącego warunkowej sprzedaży działek na rzecz E. K. Samo zawarcie warunkowej umowy sprzedaży nieruchomości nie powoduje bowiem automatycznie rozporządzającego skutku umowy, tzn. przeniesienia własności (art. 157 § 1 w zw. z art. 155 § 1 in fine k.c.). Warunkowa umowa sprzedaży nieruchomości jest zawsze tylko umową zobowiązującą, wymagającą późniejszego wykonania poprzez zawarcie umowy przenoszącej własność (art. 156 k.c.). Przeniesienie własności następuje z momentem zawarcia umowy, przenoszącej własność w wykonaniu warunkowej umowy zobowiązującej. Samodzielna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości wywołuje wyłącznie skutek zobowiązujący. W przedmiotowej sprawie pomiędzy S. K. a E. K. została zawarta wyłącznie umowa o skutku zobowiązującym. Strony po ziszczeniu się warunku zastrzeżonego w tej umowie nie zawarły umowy przenoszącej własność tych działek. Oznacza to, że akt notarialny z [...] grudnia 1968 r. nie mógł stanowić podstawy ujawnienia w ewidencji gruntów E. K. jako właściciela spornych działek. W konkluzji stwierdzić należy, że w ewidencji gruntów jako właściciel działek nr 2369, 2370 i 2424 powinien być wpisany wyłącznie S. K. a aktualnie jego następcy prawni. Nie powinni być natomiast wpisani następcy prawni E. K., który jak wskazano powyżej został ujawniony w ewidencji na podstawie aktu notarialnego, który nie wywoływał skutku przenoszącego na niego prawa własności tych działek.

W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, gdzie stan prawny spornych działek jest ustalony i nie ma dokumentów ujawniających istnienie sporu co do uprawnień właścicielskich S. K., postępowanie toczące się z wniosku spadkobierczyni E. K. o zasiedzenie tych działek nie upoważniało organów do zawieszenia postępowania. Kwestia ewentualnego zasiedzenia tych działek jest kolejnym, następnym a nie wstępnym zdarzeniem prawnym, w stosunku do uprawnień właścicielskich S. K., mającym wpływ na ustalenie stanu prawnego przedmiotowych działek.

Powołany w uzasadnieniach postanowień organów obu instancji wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2008 r. sygn. akt [...] nie może stanowić argumentu uzasadniającego zawieszenie postępowania w sprawie niniejszej, albowiem został wydany na kanwie innego stanu faktycznego. W sprawie rozstrzygniętej tym wyrokiem istniał spór o własność. Zasadnym zatem było stwierdzenie, że rozstrzygniecie stanu prawnego nieruchomości będącej przedmiotem tego sporu w postępowaniu dotyczącym nabycia jej prawa własności poprzez zasiedzenie, stanowi zagadnienie wstępne w postępowaniu ewidencyjnym w sprawie dokonania zmian w operacie ewidencji gruntów. W sprawie niniejszej, co wykazano powyżej, spór o własność nie występuje. Z materiału dowodowego wynika, że właścicielem działek nr 2369, 2370 i 2424 był S. K. i to tylko on, zgodnie z głównym celem ewidencji którym jest systematyczne aktualizowanie zbioru informacji o gruntach i ich właścicielach powinien być wpisany jako ich właściciel.

Wobec stwierdzenia braku podstaw do zawieszenia postępowania organy administracyjne rozpoznając sprawę ponownie, podejmą zawieszone postępowanie i wydadzą rozstrzygnięcie kończące postępowanie w sprawie. Przy czym organy ewidencyjne uwzględnią fakt, że aktualnie w obrocie prawnym funkcjonuje prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w W. M. z dnia [...] lutego 2009 r. syng. akt [...] wydane w sprawie z wniosku D. K. o zasiedzenie, stwierdzające zasiedzenie przez E. K. i D. K. z dniem 1 maja 1989 r. nieruchomości położonej w C. składającej się z działek nr 2369, 2366/2, 2365/4 i 2370/1 w granicach wykreślonych przez biegłego geodetę na mapie stanowiącej załącznik postanowienia (apelacja L. T. – G. została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] maja 2009 r. sygn. akt [...]).

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że postanowienia nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej.