Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 158/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, uast. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżoną decyzją z dnia 13.01.2017 r., po rozpatrzeniu wniosku A. B. (dalej jako strona, skarżąca, wnioskodawczyni, zobowiązana) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji z dnia 18.10.2016 r., odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 1.659,66 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne za okres do kwietnia do czerwca 2016 r. w łącznej kwocie 1.659,66 zł, w tym z tytułu składek – 1.648,66 zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 19.08.2016 r. w wysokości 11,00 zł.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Z akt sprawy wynika, że skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek ZUS w ramach pomocy de minimis. W uzasadnieniu podała, że w okresie od sierpnia 2012 r. do 29.07.2016 r. prowadziła jednoosobową działalność gospodarczą "A". W trakcie prawie czteroletniej działalności nigdy nie zalegała z płatnościami wobec ZUS, jednakże z uwagi na spadek sprzedaży prasy, rosnące koszty druku, wzrost kosztów prowadzenia działalności, jej sytuacja finansowa znacznie się pogorszyła, uniemożliwiając opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne. Od zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej skarżąca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, pozostaje na utrzymaniu rodziców. Posiada zadłużenie wobec drukarni (ok. 6000 zł) oraz banku (ok. 10.000 zł).

W toku postępowania, celem ustalenia sytuacji życiowej i materialnej skarżącej, zgromadzono materiał dowodowy m. in. w postaci: wydruku historii z karty kredytowej z dnia 02-08-2016r.; wydruku z księgi przychodów za okres od 01-01-2016r. do 30-06-2016r.; kopii zeznania podatkowego (PIT - 36 oraz PIT/B) za 2015r.; formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis; oświadczenia przedsiębiorcy o wielkości otrzymanej pomocy publicznej; oświadczenia przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej; oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości.

Decyzją z dnia 18.10.2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia przedmiotowej należności.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem i wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że nie jest w stanie spłacić zobowiązań wobec ZUS, nie posiada zatrudnienia ani prawa do zasiłku, nie ma wartościowego majątku. Wskazała, że jako osoba nie posiadająca zatrudnienia i utrzymująca się dzięki pomocy rodziców spełnia kryterium ubóstwa, co stanowi przesłankę umorzenia należności.

Opisaną na wstępie decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 18.10.2016 r.

W ocenie Zakładu ponowna analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie dawała podstaw do zmiany zakwestionowanej decyzji. Odwołując się do treści art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016r. poz. 963 z późn. zm.) [dalej jako: usus], wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach opisanych w art. 28 ust. 3 usus. W przypadku skarżącej nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem nie zostało jeszcze wszczęte postępowanie egzekucyjne dotyczące przedmiotowej należności. W związku z powyższym, nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, czy w wyniku prowadzenia postępowania nie odzyska się całości lub części zobowiązania składkowego. W przedmiotowej sprawie Zakład nie wykorzystał wszystkich dostępnych środków zmierzających do skutecznego wyegzekwowania należności, co przesądza o niedopuszczalności umorzenia należności z uwagi na brak zaistnienia obligatoryjnej przesłanki całkowitej nieściągalności. Brak zatem podstaw prawnych do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 usus.

Dokonując oceny wniosku pod kątem zasadności umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a usus, Zakład podniósł, że należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne [dalej jako: rozporządzenie]. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 cyt. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W takim przypadku, to na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o aktualnej, trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia.

Zakład przeanalizował sytuację skarżącej pod kątem wystąpienia poszczególnych przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 ust.1 pkt 1 – 3 cyt. rozporządzenia.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że skarżąca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada mienia, które mogłoby stanowić zabezpieczenie należności. Jedynym posiadanym przez nią składnikiem majątku jest pojazd marki [...] z 1998r. o niskiej wartości rynkowej. Strona pozostaje na utrzymaniu rodziców i nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej z własnej woli (wstydu). W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym zobowiązana wskazała m.in.: dochód z tytułu prowadzonej działalności uzyskany w okresie od 2014r. do I połowy 2016r. tj. 2014 - 19 474,15 zł, 2015r. - 24 817,05 zł, 01-06/ 2016r. - 15 347,38 zł; zobowiązania firmowe w wysokości 9 500,00 zł (zobowiązania firmowe krótkoterminowe w wysokości 9 383,66 zł - karta kredytowa - spłata miesięczna w wysokości 470,00 zł); zobowiązania wobec drukarni w wysokości 7 124,00 zł (spłata miesięczna w wysokości ok. 2000,00 zł); zobowiązania wobec ZUS w wysokości 2 318,88 (miesięcznie 772,96 zł), zgodnie z oświadczeniem łączna miesięczna kwota spłaty powyżej wskazanych zobowiązań wynosi ok. 3 242,60 zł. Nadto strona wskazała, iż ponosi wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 300,00 zł/mc (czego nie udokumentowała). Na podstawie KSI ZUS ustalono, że zobowiązana w okresie od 01-08-2016r. do 19-09-2016 r. figurowała jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku, natomiast od dnia 20-09-2016 r. zobowiązana nie figuruje jako osoba ubezpieczona. Z analizy akt płatnika wynika, że skarżąca w okresie od 2014 r. do I połowy 2016 r. osiągała dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W 2016 r. zobowiązana średnio miesięcznie osiągała dochody w wysokości 2 557,90 zł.

Organ zauważył, że problemy związane z utrzymaniem płynności finansowej mogą wynikać ze zobowiązań pieniężnych zobowiązanej (w banku, drukarni) i nie mogą być automatyczną przesłanką do umorzenia należności publiczno-prawnych. Obowiązek opłaty składek na ubezpieczenie społeczne jest powiązany z prowadzeniem działalności gospodarczej, a nie z wysokością osiąganych dochodów czy też posiadanych zobowiązań.

Nie znalazł podstaw do przyjęcia, że w sprawie występuje przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r. ("gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych"), skoro zobowiązana pozostaje na utrzymaniu rodziców, a nie przedstawiła materiału dowodowego potwierdzającego dochody i łączne wydatki związane z utrzymaniem m.in. lokalu mieszkalnego lub innych wydatków związanych z zapewnieniem dalszej egzystencji. Okoliczności związane z samym tylko posiadaniem przez skarżącą innych zobowiązań, brakiem dochodów oraz brakiem aktywności zawodowej nie mogą automatycznie skutkować odstąpieniem od egzekwowania obowiązku uregulowania nieopłaconych w terminie składek. Skarżąca pozostaje na utrzymaniu rodziców i nie udowodniła, że posiada schorzenia lub dolegliwości, które uniemożliwiałyby podjęcie pracy zarobkowej. Biorąc pod uwagę młody wiek zobowiązanej, jej sytuacja życiowa może ulec zmianie w momencie podjęcia zatrudnienia. Nie można przy tym oczekiwać, aby wniosek o umorzenie rozpatrywany był pod kątem wsparcia socjalnego i rezygnacji z należnych wierzytelności. Zakład nie może przyznać prymatu w spłacie zobowiązaniom wobec banku, czy drukarni przed należnościami publicznymi. Strona może także ubiegać się o ulgę w formie układu ratalnego.

Odnośnie przesłanki związanej z poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia), organ wyjaśnił, że zobowiązana nie udowodniła, ani nie wskazała, iż zdarzenia takie wystąpiły w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej i miały negatywny wpływ na prowadzoną działalność. Nie udowodniła, iż poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek miało negatywny wpływ na prowadzoną działalność.

Nie stwierdził też wystąpienia przesłanki przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Skarżąca nie wskazywała, że zachodzi konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która to opieka pozbawia zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zobowiązana nie przedstawiła również dokumentu stwierdzającego, iż ze względu na stan zdrowia jest niezdolna do podjęcia zatrudnienia, bądź posiada ograniczone możliwości zatrudnienia.

W konkluzji Zakład wskazał, że skarżąca we wniosku powołuje się m.in. na brak zatrudnienia, co jednak nie może automatycznie skutkować umorzeniem przedmiotowej należności. Osobie bezrobotnej zarejestrowanej w PUP przysługuje możliwość np. skorzystania z poradnictwa zawodowego i pośrednictwa pracy, co może przyczynić się do znalezienia zatrudnienia czy zdobycia nowych kwalifikacji. Osoba bezrobotna ma również obowiązek wykazywać się aktywnością w poszukiwaniu pracy.

Zaznaczył też, że osoba podejmująca prowadzenie działalności gospodarczej winna być profesjonalistą w zakresie oferowanych usług, której podstawowym celem jest osiągnięcie zysku w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej. Zasadnym jest, aby każda osoba prowadząca zarobkową działalność gospodarczą podejmowała działania zmierzające do poprawy swojej sytuacji finansowej. Podejmując działalność gospodarczą skarżąca winna być świadoma praw, ale również obowiązków wynikających z faktu, iż nabyła status przedsiębiorcy i zaczęła funkcjonować na rynku. Przedsiębiorca musi być świadomym również konsekwencji nieopłacenia należności publiczno-prawnych tj. m.in. naliczania odsetek od nieterminowych wpłat. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej w każdym wypadku spoczywa na osobach zarządzających przedsiębiorstwem. W ich gestii leży dobór solidnych kontrahentów oraz sposób i terminy płatności należności, tak aby nie zakłócały terminowego regulowania zobowiązań. Celem prowadzenia działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku i zrozumiałe jest, że wnioskodawca podejmuje działania zmierzające do poprawy swojej sytuacji finansowej. Jednak nie oznacza to, że organ obowiązany jest uwzględnić każdy wniosek płatnika. Prowadzenie działalności jest zawsze w nierozerwalny sposób związane z ryzykiem, spoczywa ono na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet państwa.

Dodatkowo przy podjęciu decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi być uwzględniony nie tylko interes zobowiązanego, ale również interes publiczny. W tym kontekście stwierdził, że nadmiernie szerokie stosowanie instytucji umorzenia składek, mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju. Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, uwzględniając cele na które są przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobowiązane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy, nie może być uważane za dowolne. Przejściowe trudności finansowe zobowiązanej nie mogą tym samym stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Nie znajdując szczególnych przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, organ wskazał, że dostrzega możliwość ściągnięcia zaległości w drodze egzekucji czy też spłaty zadłużenia w ramach ulgi jaką jest układ ratalny, co również ma znaczenie dla oceny wniosku.

We wniesionej skardze strona podniosła, że w dalszym ciągu szuka pracy, lecz bez rezultatu oraz nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych.

W odpowiedzi, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

W piśmie procesowym z dnia 21.08.2017 r., ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 13.01.2017 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia 18.10.2016 r. Podkreślił, że w sprawie bezspornie ustalono trudną sytuację finansową strony, która jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada majątku, jest zadłużona i aktualnie pozostaje na utrzymaniu rodziców. Przy takich ustaleniach nie sposób przyjąć, jak uczynił to organ, że strona nie wykazała swojej trudnej sytuacji finansowej, uzasadniającej umorzenie należności z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. Dowolne jest uznanie organu, że wyżej opisana sytuacja stanowi jedynie przejściowe trudności, które same w sobie nie stanowią o konieczności umorzenia należności. Zaskarżone rozstrzygnięcie stoi w sprzeczności z celem instytucji umorzenia składek, która winna umożliwić wyjście z życiowego impasu jak i dać mobilizację do poszukiwania pracy i samodzielnej egzystencji. Przy stosowaniu tej instytucji organ nie powinien skupiać się wyłącznie na konieczności wyegzekwowania składek za wszelką cenę, skoro prawodawca wskazuje, że ściągnie należności nie powinno prowadzić do niemożności zaspokojenia potrzeb życiowych zobowiązanego. Niezrozumiałe jest wskazanie przez organ, że strona nie udokumentowała wydatków na utrzymanie, które zadeklarowała na poziomie 300 zł miesięcznie, co jest zgodne z zasadami doświadczenia życiowego. W sprawie zbyt ogólnikowo oceniono sytuację skarżącej i nie wyjaśniono należycie, dlaczego umorzenie przedmiotowych należności jest nie do przyjęcia z punktu widzenia interesu publicznego i zasad współżycia społecznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za niezasadną.

Kontrola legalności zaskarżonego aktu, dokonana w aspekcie kryteriów nakreślonych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) - dalej jako: [ppsa] nie dała podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie stwierdził też okoliczności dających podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa).

Kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13.01.2017 r., którą utrzymano w mocy decyzję wydaną w I instancji z dnia 18.10.2016 r., odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek za okres do kwietnia do czerwca 2016 r. w łącznej kwocie 1.659,66 zł.

Przypomnieć trzeba, że zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 usus, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 -4. W ust. 2 wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Z uwagi na to, że obowiązek opłacania składek ma charakter obligatoryjny wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą wynikać z powołanych przepisów prawa i dotyczyć okoliczności świadczących o tym, że nie ma możliwości odzyskania przez ZUS należności nie tylko w chwili obecnej, ale też w przyszłości. Przejściowe trudności nie mogą być tu uznane za wystarczające, a ubiegający się o ulgę nie może być z obowiązku opłacania należnych składek pochopnie zwalniany.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd za prawidłową uznaje ocenę organu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności. Trafnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że w sytuacji, kiedy nie zostało jeszcze wszczęte postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanej, trudno jest stwierdzić czy w wyniku prowadzonego postępowania nie odzyska się całości lub części należności składkowych, a zaprzestanie działalności gospodarczej samo w sobie nie stanowi automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Zwłaszcza, że skarżąca jest osobą młodą ([...] lat), doświadczoną w prowadzeniu działalności gospodarczej, zatem jej sytuacja materialna w przyszłości może ulec zmianie. Tym bardziej, na co słusznie zwrócił uwagę organ, że zobowiązana ma realne szanse na podjęcie zatrudnienia i poprawienie swojej sytuacji finansowej i materialnej, zważywszy – co już zaznaczono powyżej – na swój wiek, możliwości przekwalifikowania zawodowego, a także nabyte wcześniej doświadczenie zawodowe.

Dlatego też słusznie organ stwierdził, że przedwczesnym byłoby przyjęcie, że w sprawie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności.

Podnieść należy, że skarżąca przede wszystkim w fakcie umorzenia należności przez ZUS upatruje poprawy swojej trudnej sytuacji. Wskazuje, że jej trudności nawet gdyby uznać, że mają charakter przejściowy to na pewno byłyby mniejsze, zwłaszcza, że przez blisko 4 lata opłacała składki na ZUS. Zdaniem Sądu taka argumentacja nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa, natomiast umorzenie należności z tytułu składek nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego. Tylko w wyjątkowych okolicznościach przy spełnieniu ustawowych przesłanek organ może podjąć decyzję o umorzeniu. Przy czym trzeba w tym miejscu podkreślić, że decyzja organu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna. Tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30.09.2010 r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Zobowiązana jest płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, wobec czego w sytuacji, gdy w okolicznościach sprawy nie występują wymienione w art. 28 ust. 3 usus przypadki całkowitej nieściągalności, istotne było również rozważenie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w znajdującym zastosowanie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W przedmiotowej sprawie wbrew twierdzeniom strony skarżącej organ przed wydaniem decyzji zebrał niezbędny materiał dowodowy i dokonał jego analizy. Na tej podstawie poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie braku wystąpienia przesłanek z par. 3 ust. 1 pkt od 1 do 3 rozporządzenia.

Rozważając przesłankę z pkt 1 zasadnie ocenił organ, że skarżąca nie wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym zakresie organ ustalił na podstawie dowodów i dokumentów przedłożonych przez stronę jak i zgromadzonych przez organ z urzędu, że w okresie poprzedzającym likwidację działalności gospodarczej przez 6 miesięcy 2016 r. zobowiązana uzyskiwała dochód z działalności gospodarczej w wysokości około 2.557 zł miesięcznie, a w latach poprzednich dochody kształtowały się na poziomie: 19.474 zł – w 2014 r., 24.817 – w 2015 r. Nie posiada zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych, nie pracuje, nie uzyskuje zasiłku dla bezrobotnych (od 1.08.2016 r. do 19.09.2016 r. figurowała jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, natomiast od 20.09.2016 r. nie figuruje jako osoba ubezpieczona). Skarżąca oświadczyła, że nie posiada wierzytelności ani żadnych praw majątkowych. Prowadzi samodzielne gospodarstwo i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Nie korzysta ze środków pomocy społecznej (ze wstydu), wydatki stałe z tytułu czynszu, wody, energii, gazu itp. wynoszą 300 zł miesięcznie.

Posiada zobowiązania firmowe (na karcie kredytowej) w wysokości 9.500 zł oraz zobowiązania wobec drukarni w kwocie 7.124 zł.

W ocenie Sądu z podanych okoliczności wynika, że chociaż sytuacja majątkowa skarżącej jest trudna, nie wyczerpuje przesłanki umorzenia składek, o której mowa w art. 28 ust 3 a usus w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Skarżąca nie uzyskuje dochodów, jednak na co słusznie zwróciły uwagę organy – prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a rodzice ponoszą wszelkie koszty jej utrzymania.

Nie posiada żadnych zaległości w płatnościach comiesięcznych wydatków, nie korzysta z pomocy społecznej. Skoro skarżąca nie posiada na ten moment majątku na zaspokojenie należności, istnienie zaległości niczego nie zmienia w jej sytuacji majątkowej, wpływa jedynie na brak możliwości w aktualnej sytuacji prowadzenia skutecznej egzekucji. Nie jest to jednak wystarczająca przesłanka do rezygnacji przez organ ze swoich należności (zob. wyrok z 19.01.2017 r., sygn. akt I SA/Gl 961/16 – publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, podobnie jak pozostałe orzeczenia powołane poniżej). Ponadto utrwalony jest już w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że obciążenia o charakterze prywatnym i konsumpcyjnym, które zaciągnięte zostały przecież dobrowolnie, nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do zobowiązań obligatoryjnych, nałożonych w drodze ustawy (por. wyroki NSA z dnia: 10.11.2016 r., sygn. akt II FSK 2389/14 i 21.02.2017 r., sygn. akt II FSK 88/15). Jedynie na marginesie Sąd wskazuje, że w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że skarżąca pomimo statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, dokonuje jednak spłaty innych ciążących na niej zobowiązań, posiłkując się środkami uzyskanymi z tytułu: "wpłat we wpłatomacie" w kwotach odpowiednio: 2.900 zł (w dniu 2.03.2017 r.), 550 zł (w dniu 2.05.2017 r.), 500 zł (w dniu 28.05.2017 r.).

Zdaniem Sądu z okoliczności braku pracy przez pewien czas, nie można wnioskować, że uzyskiwanie dochodów, uniemożliwiających zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych i spłatę zadłużenia będzie niemożliwe. Zwrócić trzeba uwagę, że skarżąca w dniu 13 lipca 2017 r., jeszcze przed zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskania statusu osoby bezrobotnej złożyła pierwszy wniosek o umorzenie przedmiotowych należności dotyczących IV, V, VI 2016 r. w kwocie 1.659,66 zł. Wniosek taki złożyła ponownie 19 sierpnia 2016 r., a więc z powyższego wynika, że niezasadnie skarżąca wiąże poprawę swojej sytuacji przede wszystkim z umorzeniem przez ZUS zaległości z tytułu składek. Trafnie ocenił organ, że sytuacja skarżącej może ulec zmianie w momencie podjęcia zatrudnienia. Z pewnością przeszkodą w podjęciu zarobkowego zajęcia nie może być wiek, doświadczenie zawodowe czy stan zdrowia zobowiązanej. W ocenie Sądu, powyżej przytoczony, prawidłowo ustalony i oceniony przez organ stan faktyczny sprawy powoduje, że pomimo trudnej sytuacji bytowej skarżącej, uzasadnionym jest twierdzenie Zakładu, że w okolicznościach sprawy nie wystąpiła w sprawie pierwsza z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., odwołująca się do tego, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżąca nie wykazała także, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek, mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Na aprobatę zasługuje również dokonana przez organy, ocena kolejnej przesłanki zawartej w ww. rozporządzeniu, że w sprawie nie wystąpił przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego. Nie złożono też żadnych dokumentów na tę okoliczność. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo stwierdziły w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia, określone w pkt 1, pkt 2 i pkt 3 ust. 1 § 3 ww. rozporządzenia.

Skoro nie zaistniała żadna z okoliczności warunkująca umorzenie składek, to organ nie był uprawniony do procesowania w zakresie uznania administracyjnego. Tak więc za chybione należało uznać zarzuty pełnomocnika strony skarżącej podniesione w piśmie procesowym, że nie wyjaśniono należycie dlaczego umorzenie przedmiotowych należności jest nie do przyjęcia z punktu widzenia interesu publicznego i zasad współżycia społecznego.

Podkreślenia wymaga, że do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w ww. przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego i dopiero wówczas jest też zobowiązany do wyważenia słusznego interesu strony i interesu publicznego. W sytuacji zatem, gdy organ stwierdza, że żadna z przesłanek umorzenia nie wystąpiła, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, czynienie rozważań przeciwstawiających interes skarżącej interesowi publicznemu należało uznać za przedwczesne (por. wyrok z dnia 21.10.2016 r., sygn. akt I SA/Op 267/16).

W tym stanie rzeczy organy ubezpieczeniowe były zobowiązane odmówić przyznania ulgi, o którą skarżąca się ubiegała. Zaś niezadowolenie skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie oznacza, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Organ dokonał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpująco zebrał i ocenił materiał dowodowy w celu ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej zobowiązanej i na tej podstawie dokonał zbadania, czy w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia, określone w powyżej wskazanych przepisach prawnych. Stąd brak było podstaw do uwzględnienia podniesionych w piśmie procesowym zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa).

Na zakończenie dodać trzeba, że Sąd dostrzega, że jednorazowa wpłata zaległych składek może stanowić duże obciążenie dla strony. Dlatego zobowiązana może ubiegać się o rozłożenie należności na raty, co zauważył także organ w treści podjętego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił w całości argumentację Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w oparciu o przepis art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu skargi.

-----------------------

2