Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2630/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: ART. 2 PKT 7 LIT. D I PKT 11
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie NSA Monika Nowicka del. WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant starszy inspektor sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 519/14 w sprawie ze skargi B.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 519/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę B.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2012 r. Wójt Gminy K. przyznał skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz pełnoletnich synów P.F. i K.F. w kwocie po 500 zł miesięcznie. W związku z informacją udzieloną przez Prezesa Sądu Okręgowego w Suwałkach, o przekazaniu w maju i czerwcu 2013 r. na konto skarżącej wpłat od dłużnika alimentacyjnego (ojca dzieci), wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne, w sprawie ustalenia kwoty i okresu nienależnie pobranych świadczeń.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Wójt Gminy K. orzekł wobec skarżącej o wysokości nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione wypłacone w okresie ich pobierania, tj. od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dalej także jako u.p.o.u.a. (Dz. U. Z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.), przez nienależnie pobrane świadczenie należy rozumieć świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 tej ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Ponieważ skarżąca otrzymała od dłużnika alimentacyjnego kwotę 2 427,14 zł w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to świadczenie w tej wysokości pobrane zostało nienależnie.

Odwołanie od przedmiotowej decyzji wniosła B.F. podnosząc, że organ nie zbadał za jaki okres wypłacono jej alimenty w kwocie 2.427,14 zł a były to zaległe alimenty.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podkreśliło, że strona była pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania organu o otrzymaniu alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Została również pouczona o treści art. 2 ust. 7 lit. d ustawy. Fakt stosownego pouczenia strony wynika zarówno z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego złożonego w dniu 30 sierpnia 2012 r. jak i z decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Organ podkreślił, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego strona uzyskała bezsprzecznie alimenty.

Skargę na powyższą decyzję wniosła B.F. podnosząc, że otrzymana częściowo kwota zaległych alimentów od dłużnika nie może być uznana za okres tożsamy z okresem pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a musi ona dotyczyć tego samego miesiąca co wypłacane są środki na bieżące utrzymanie. Twierdziła, że istotną okolicznością jest tożsamość okresu, na który wypłacono równocześnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Według skarżącej stawianie tezy, że przyjmowanie jakichkolwiek alimentów od dłużnika w czasie ich pobierania z funduszu alimentacyjnego jest kwotą nienależnie pobraną, stanowi naruszenie prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), wymienionym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyjaśnił, że uległa zmianie treść art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Obecnie za nienależnie pobrane świadczenie uznaje się kwotę pobraną przy jednoczesnym otrzymaniu zaległych lub bieżących alimentów. We wcześniej obowiązującym brzmieniu przepis ten odnosił się do sytuacji otrzymania alimentów. Sąd wskazał jednak, że powołany przepis w niniejszej sprawie należy stosować w brzmieniu nowym a nie dotychczasowym. Skoro zatem w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego strona uzyskała bezsprzecznie alimenty, to biorąc pod uwagę wskazaną w przepisie art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kolejność zaspokajania wierzycieli przez organ egzekucyjny, Sąd zgodził się z organem, że nie miało żadnego znaczenia, iż strona skarżąca otrzymała alimenty zaległe. Istotne jest bowiem jedynie, że pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego bezspornie uzyskała alimenty, co wynika z pisma Prezesa Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 26 sierpnia 2013 r. To doprowadziło do naruszenia kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli określonej w art. 28 ustawy. Tym samym organy słusznie orzekły o wysokości nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione wypłacone w okresie ich pobierania, tj. od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r.

Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, że skarżąca była niewątpliwie pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania organu pierwszej instancji w przypadku otrzymania alimentów od dłużnika. Zastała również pouczona o treści art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Fakty te wynikają zarówno z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia złożonego w dniu 30 sierpnia 2012 r. jak i z decyzji przyznającej świadczenie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B.F. zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i uchylenia decyzji organów obu instancji, oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, a także przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia w toku postępowania administracyjnego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie szeregu przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, a także oceny tego materiału w sposób określony w art. 80 k.p.a., bowiem z rozważań organów nie wynika jednoznacznie, na poczet którego długu, którego wierzyciela, za który konkretnie okres (miesiąc), uiszczona przez dłużnika alimentacyjnego kwota winna zostać zaliczona, zaś brak tych danych z kolei uniemożliwia dokonanie oceny, czy osoby uprawnione otrzymywały bieżące alimenty w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi także naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie alimentacyjne na rzecz osób uprawnionych w sytuacji, gdy uzyskane przez nią środki stanowiły pierwszą od wielu lat kwotę wyegzekwowaną od dłużnika alimentacyjnego za pośrednictwem zagranicznego organu egzekucyjnego tytułem spłaty zaległości alimentacyjnych na rzecz starszych dzieci skarżącej, do egzekucji doszło na podstawie innego tytułu wykonawczego niż wyrok z 2008 r., ponadto w żaden sposób nie zaspokajały bieżących potrzeb uprawnionych, oraz naruszenie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że organy administracji słusznie orzekły o wysokości nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione wypłacone w okresie ich pobierania, w sytuacji gdy organy za wystarczające do stwierdzenia, iż strona uzyskała alimenty dla osób uprawnionych uznały jedynie fakt dokonania, przez dłużnika alimentacyjnego dwóch wpłat bez ustalenia na czyją rzecz i z jakiego tytułu zostały one dokonane, podczas gdy zaakceptowana przez judykaturę wykładnia wskazuje również na konieczność jednoczesnego wykazania, że do wypłaty świadczenia miało dojść wskutek naruszeń prawa, jakich świadomie lub wskutek zaniechania dopuściła się osoba pobierająca świadczenie; zaś po stronie skarżącej nigdy nie istniała zła wiara przejawiająca się w świadomości, iż pobiera świadczenie, które się jej nie należy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że świadczenie przyznane skarżącej decyzją z dnia [...] października 2012 r. związane jest z wyrokiem Sądu Rejonowego w Olecku III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt III RC 247/08, który to wyrok stanowi podstawę do egzekucji alimentów na P. i K.F. Skarżąca posiada jednak pięcioro dzieci, na które także przyznane zostały alimenty wcześniejszymi wyrokami, z czego pierwszy wydany został 17 grudnia 1998 r. Według wiedzy skarżącej otrzymane przez nią w maju i czerwcu 2013 r. kwoty nie dotyczyły egzekucji z wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r., ale orzeczenia jakie zapadło w 2002 r., które dotyczyło również należności na rzecz dzieci, które nie otrzymują i nigdy nie otrzymywały świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dokonane przez dłużnika alimentacyjnego wpłaty dotyczą najdawniej wymagalnego długu jaki ma on wobec trójki starszych dzieci.

Autorka skargi kasacyjnej podkreśliła, że organy administracji błędnie uznały, że sam fakt dokonania przez dłużnika alimentacyjnego dwóch wpłat jest wystarczający do stwierdzenia, iż strona uzyskała alimenty dla osób uprawnionych. Nie dokonały jakiegokolwiek ustalenia na czyją rzecz zostały one dokonane, podczas gdy wymogiem jest to aby alimenty otrzymała osoba uprawniona. W ocenie skarżącej organy nie dopełniły obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, a także oceny tego materiału w sposób przewidziany w art. 80 k.p.a. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek pisma odnoszącego się do zagranicznej egzekucji, a z pisma Prezesa Sądu Okręgowego w Suwałkach i z rozważań organów nie wynika jednoznacznie, na poczet którego długu, którego wierzyciela, za który konkretnie okres (miesiąc), uiszczona przez dłużnika alimentacyjnego kwota winna zostać zaliczona, zaś brak tych danych z kolei uniemożliwia dokonanie oceny czy osoby uprawnione otrzymywały bieżące alimenty w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał jej w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Słuszny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia w toku postępowania administracyjnego przez organy administracji art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Przedmiotem sprawy jest nienależne świadczenie pobrane z funduszu alimentacyjnego. Zatem organy administracji zobowiązane były do ustalenia stanu faktycznego, na podstawie którego możliwa byłaby ocena czy spełnione zostały przesłanki z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do uznania pobranego świadczenia za nienależne. Z treści art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że nienależnie pobrane świadczenie - oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania, otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Zatem zasadniczą okolicznością, którą należy ustalić jest to, czy osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała zaległe lub bieżące alimenty. Stosownie do definicji zawartej w art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, "osoba uprawniona" to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego od sądu lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Stosownie do art. 128 w zw. z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uprawnionymi do otrzymania środków utrzymania i wychowania (roszczenie alimentacyjne) są dzieci w stosunku do rodziców. Zatem dziecko (nawet małoletnie) a nie jego rodzic jest wierzycielem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie wierzycielami są P.F. i K.F. co do dłużnika - ojca A.F. Abstrahując zatem od wątpliwej w swej treści decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] października 2013 r., w której to przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego B.F., która nie była już nawet przedstawicielem ustawowym swoich pełnoletnich wówczas synów P. i K., należy stwierdzić, że "osobami uprawnionymi" w rozumieniu cytowanego art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów są P.F. i K.F.

Organy administracji rozstrzygając niniejszą sprawę w głównej mierze oparły się na pismach Prezesa Sądu Okręgowego w Suwałkach z 24 sierpnia 2012 r. i z 26 sierpnia 2013 r., z których, pomijając już błędne wskazanie jako wierzycielki - matki wierzycieli K.F. i P.F., nie wynika na podstawie jakiego tytułu wykonawczego i na czyją rzecz otrzymała ona od niemieckiego organu egzekucyjnego kwoty 421,33 Euro i 143,11 Euro. Organy administracji niewyjaśniając tych okoliczności a Sąd pierwszej instancji akceptując ten stan, nie wzięły pod uwagę twierdzeń skarżącej, że kwoty otrzymane od niemieckiego organu egzekucyjnego są najstarszym długiem dotyczącym najstarszych dzieci. Na trafność choćby w części tych twierdzeń, wskazuje informacja zawarta w rzeczonych pismach Prezesa Sądu Okręgowego w Suwałkach, że egzekucja przekazanych alimentów związana jest z wnioskiem z 2002 r. do Sądu Okręgowego w Olsztynie o pomoc w egzekucji roszczeń alimentacyjnych w trybie Konwencji Nowojorskiej z dnia 20 czerwca 1956 r. Z zalegającego w aktach administracyjnych wyroku Sądu Wojewódzkiego w Suwałkach z dnia 17 grudnia 1998 r. (sygn. akt I C 657/98) wynika, że alimenty płatne do rąk B.F., zasądzono na rzecz pięcioro dzieci dłużnika – E.F., M.F. i A.F. po 300 zł miesięcznie oraz P.F. i K.F. po 200 zł miesięcznie. Z twierdzeń skarżącej wynika też, że były to pierwsze należności alimentacyjne wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego.

Niezbędnym jest zatem ustalenie na podstawie jakiego tytułu i na które dzieci wyegzekwowano przekazane skarżącej kwoty. Jest to o tyle istotne, że w zależności od tych okoliczności, tylko kwoty przeznaczone dla P.F. i K.F. mogą być przedmiotem ewentualnego uznania ich za nienależne. Kwoty wyegzekwowane dla pozostałych dzieci tj. E.F., M.F. i A.F., nie mogą być uznane za nienależnie pobrane, ponieważ stosownie do art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie są to kwoty otrzymane przez osoby, które otrzymywały świadczenia z funduszu alimentacyjnego. To uchybienie organów administracji miało istotny wpływ na wynik sprawy i powinno skutkować uwzględnieniem skargi.

Odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to jest on o tyle słuszny, że organy i Sąd pierwszej instancji poprzestały jedynie na językowej wykładni tego przepisu. Przy wykładni pojęcia nienależnie pobrane świadczenie należy mieć także na uwadze istotę samych świadczeń alimentacyjnych, które de facto zastępują środki, które wierzyciel alimentacyjny winien otrzymać tytułem wypłaty zasądzonych alimentów. Przepisy tej ustawy są realizacją wynikającego z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP obowiązku państwa uwzględniania w polityce społecznej dobra rodziny i prawa rodzin przede wszystkim wielodzietnych do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zdefiniowane zostało w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w myśl którego pod pojęciem tym rozumieć należy obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania. Jednocześnie, zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego z samego charakteru świadczeń alimentacyjnych wynika, że ich celem jest dostarczenie uprawnionemu środków na zaspokojenie bieżących potrzeb (por. uchwała SN z 05.07.1995 r., sygn. III CZP 86/95, Lex nr 4258). Unormowania materialnego prawa administracyjnego zawarte w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów służą natomiast wsparciu osób znajdujących się trudniej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji (por. wyrok NSA z 28 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 597/10, www.nsa.gov.pl). W świetle powyższego nie powinno budzić wątpliwości, że tryb postępowania administracyjnego uregulowany tą ustawą służy zapewnieniu bieżących środków na utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów. Jednocześnie, z woli ustawodawcy, przyznane na mocy przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów (art. 10 u.p.o.u.a.). Podstawowym warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji (art. 3 u.p.o.u.a.). Same świadczenia z funduszu alimentacyjnego służyć mają natomiast zastąpieniu tych niewyegzekwowanych alimentów. Stąd też, jak zaważa się w piśmiennictwie, w art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca powiązał wysokość kwot miesięcznego świadczenia wypłacanego przez organ z wysokością kwoty, jaką dłużnik uiszczałby na rzecz wierzyciela, gdyby egzekucja była prowadzona skutecznie (A.Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2010, s. 133). Z uwzględnieniem powyższego dokonywać należało wykładni przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Organy bazując na językowej wykładni art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. przyjęły, że wystarczającym jest, iż skarżąca we wniosku była pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania organu I instancji w przypadku otrzymania alimentów od dłużnika, a w decyzji o treści art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. Tymczasem, nie bez przyczyny racjonalny ustawodawca na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia". W orzecznictwie NSA zwraca się, bowiem uwagę na błędne utożsamianie tego pojęcia, z pojęciem "nienależnego świadczenia". Jakkolwiek, "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym np. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, to "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy" (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 826/09, wyrok WSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. IV SA/Gl 398/09, wyroki NSA z dnia 2 października 2013 r. w sprawach o sygn. akt I OSK 2998/12 i sygn. akt I OSK 2297/12 pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te zostały co prawda wyrażone na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, to jednak z uwagi na istotne podobieństwo regulacji prawnych dotyczących uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oraz obowiązku zwrotu takiego świadczenia, istniejących na gruncie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stanowisko to należy w pełni podzielić w niniejszej sprawie, z tym zaznaczeniem, że w postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego badaniu organu podlegają przesłanki określone w art. 2 pkt 7 lit. a – d u.p.o.u.a. Organy administracji i Sąd rozważań w tym zakresie nie poczyniły. Należy tego dokonać szczególnie w oparciu o treść informacji i pouczeń skierowanych do skarżącej.

Zarzut błędnej wykładni art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest natomiast nietrafny, co do nieuwzględnienia faktu, że kwoty wyegzekwowane były alimentami zaległymi. Wydaje się, że autorka skargi kasacyjnej błędnie opiera swój pogląd na treści art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2011 r. tj. sprzed zmiany dokonanej ustawą o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212). Z aktualnej treści tego przepisu, mającej zastosowanie w niniejszej sprawie, wprost wynika, że dotyczy on sytuacji, w których osoba uprawniona otrzymała alimenty zarówno bieżące jak i zaległe.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, dlatego na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok a w związku z tym, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem wyżej przedstawione stanowisko przesądza o tym, że organy administracji nie dopełniały obowiązków wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i dokonały błędnej wykładni i w konsekwencji przedwcześnie zastosowały w art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., zobowiązane będą uwzględnić wyżej przedstawioną oceną prawną i wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.