Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 619/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2011-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 § 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Teza: Organ egzekucyjny przed podjęciem rozstrzygnięcia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. - regulacji przewidującej uznanie administracyjne, zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż tylko takie postępowanie pozwala na podjęcie zgodnego z prawem postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaniechanie wyjaśnienia istnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowania egzekucyjnego na dzień podejmowania postanowienia czyni wydane rozstrzygniecie dowolnym, co implikuje jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.

TEZY

Organ egzekucyjny przed podjęciem rozstrzygnięcia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. - regulacji przewidującej uznanie administracyjne, zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż tylko takie postępowanie pozwala na podjęcie zgodnego z prawem postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaniechanie wyjaśnienia istnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowania egzekucyjnego na dzień podejmowania postanowienia czyni wydane rozstrzygniecie dowolnym, co implikuje jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz pełnomocnika skarżącego, radcy prawnego M. S. kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...]., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał na następujący stan faktyczny. Wnioskiem z dnia [...]. M. L., powołując się na treść art. 59 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwrócił się do Dyrektora Izby Celnej w T. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]. Uzasadniając to żądanie podniósł, że prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne, a zatem wierzyciel winien złożyć do organu egzekucyjnego wniosek o jego umorzenie.

Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Celnej w T. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zważywszy, że wnioskując o umorzenie tego postępowania Zobowiązany powołał się na przepis art. 59 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Izby Celnej po pierwsze wyjaśnił, że wierzyciel kieruje się własną oceną sprawy i podejmuje autonomiczną decyzję w kwestii wnioskowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Po drugie zauważył, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z wierzycielem będącym jednocześnie organem egzekucyjnym.

Następnie w uzasadnieniu wskazano, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Pojęcie bezskuteczności egzekucji zbliżone jest natomiast do regulacji zawartej w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z przepisu tego wynika, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Podkreślono jednak, że przesłanka ta ma charakter fakultatywny, a z tego wynika, że organ egzekucyjny może (ale nie musi) umorzyć postępowanie egzekucyjne, gdy zobowiązany nie posiada majątku, z którego można by wyegzekwować należność, a organ egzekucyjny ponosi jedynie wydatki związane z podejmowanymi czynnościami.

W przypadku skarżącego, w ocenie organu egzekucyjnego stan, o którym mowa w art. 59 § 2 nie zaistniał. Sytuacja Zobowiązanego jest trudna, ale nie odbiega od sytuacji innych zobowiązanych, wobec których Dyrektor Izby Celnej prowadzi postępowanie egzekucyjne. Poza tym nie można zakładać, że sytuacja ta będzie się utrzymywać przez dłuższy okres czasu. Organ egzekucyjny zaznaczył również, że w związku ze skutecznym zajęciem świadczenia chorobowego skarżącego należy stwierdzić, że przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zaistniała.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem zobowiązany złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, zarzucając mu:

- naruszenie art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprzeprowadzenie postępowania w kierunku ustalenia, czy dłużnik znajduje się w stanie niewypłacalności oraz czy ewentualna niewypłacalność mogła stanowić podstawę do przyjęcia egzekucji za bezskuteczną;

- naruszenie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 107 § 3, art. 124 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak w zaskarżonym postanowieniu uzasadnienia prawnego i faktycznego kwestionującego zasadnie i logicznie wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji oraz nieprzeprowadzenie postępowania o wyjawienie majątku dłużnika i zbadania na tym tle przesłanki bezskuteczności w związku z niewypłacalnością, naruszenie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego wadliwe zastosowanie,

- wadliwą kwalifikację żądania z dnia [...]. poprzez zaniechanie wykonania postanowień art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i naruszenie przez to art. 2 i art. 7 Konstytucji RP,

- naruszenie przepisów § 6 ust. 9 pkt. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 71 tej ustawy.

Rozpatrując powyższe zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej w B. wskazał, że w art. 59 § 1 ustawodawca wyliczył obligatoryjne przesłanki umorzenia tego postępowania, a wobec tego w sytuacji, gdy zaistnieje którakolwiek z nich organ egzekucyjny ma obowiązek umorzyć postępowanie egzekucyjne zarówno na wniosek zobowiązanego (po zbadaniu, czy jest on uzasadniony) jak i z urzędu. Jeśli chodzi o przesłankę z art. 59 § 1 pkt 9 wymienionej ustawy organ zauważył, że wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego, jak słusznie wskazał Dyrektor Izby Celnej w T., zależy od tego, czy w ocenie wierzyciela zaistniał stan, w którym taki wniosek winien być złożony. Zobowiązany nie może domagać się od wierzyciela, by taki wniosek złożył. W ocenie organu, w niniejszej sprawie istotne jest również, że wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, a więc nie ma mowy o składaniu wniosku "do siebie samego".

Następnie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mamy do czynienia z fakultatywną przesłanką umorzenia postępowania. Zatem organ egzekucyjny może, ale nie musi umorzyć postępowania egzekucyjnego. To on jest "gospodarzem" postępowania i sam określa, kiedy zaistniały przesłanki jego zakończenia przez umorzenie. Ponadto bezskuteczność egzekucji w rozumieniu przepisu art. 59 § 2 to stan, w którym w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wobec tego, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, ocena bezskuteczności egzekucji nie odbywa się poprzez porównanie możliwości uregulowania należności przez zobowiązanego z dochodzoną egzekucyjnie kwotą (czy jest szansa na jej wyegzekwowanie), ale ocena w tym zakresie odbywa się poprzez porównanie z kwotą wydatków egzekucyjnych (czy uzyska się kwotę przewyższająca wydatki egzekucyjnemu). Co istotne, ocenę "perspektyw" wszczętego postępowania egzekucyjnego i wybór pomiędzy prowadzeniem a umorzeniem tego postępowania ustawa pozostawia organowi egzekucyjnemu. Podejmując decyzję w tym zakresie do oceny organu egzekucyjnego pozostawiono więc, czy nie wyklucza możliwości realizacji egzekucji w dalszej perspektywie czasowej. Organ zauważył, że w przedmiotowej sprawie takiej możliwości nie wykluczono. Dodał, że uznanie administracyjne, o którym mowa w zażaleniu Zobowiązanego, w przypadku art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należy rozumieć właśnie w ten sposób, że w wypadku posiadania przez organ egzekucyjny wiedzy o braku w danym momencie możliwości wyegzekwowania dochodzonych kwot może, ale nie jest zobowiązany do umorzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 sierpnia 2010r. sygn. akt I SA/Gl 403/10).

Ponadto organ stwierdził, że również wystąpienie do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku ma charakter fakultatywny. Dotyczy to sytuacji, gdy wierzyciel lub organ egzekucyjny chce zorientować się w możliwościach majątkowych dłużnika, a więc ustalić czy posiada on mienie, z którego można prowadzi egzekucję oraz miejsce położenia tego mienia. Instytucja ta nie służy natomiast temu, by organ egzekucyjny ustalał, tym bardziej na wniosek zobowiązanego, jaki jest stan jego majątku w kontekście art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W tym miejscu Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że wyroki sądów administracyjnych, na które powoływał się Zobowiązany, wydane zostały w sprawach dotyczących orzekania o odpowiedzialności członków zarządu spółek z ograniczoną odpowiedzialności i pozostałych wymienionych w art. 116 ustawy Ordynacja podatkowa. Stanowiska sądów w kwestii bezskuteczności egzekucji nie mogą być jednak uznane za uniwersalną definicję "bezskuteczności egzekucji".

Organ zaznaczył także, że postępowanie umorzone z przyczyny określonej w 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie jej art. 61, może być wszczęte ponownie wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.

W związku z powyższym, Dyrektor Izby Skarbowej w B., nie znalazł postaw, by uznać, że naruszony został art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak również pozostałych wskazanych w zażaleniu przepisów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego, a mianowicie:

1. art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 138 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, a w szczególności nieprzeprowadzenie postępowania co do istoty sprawy, tj. w kierunku ustalenia, czy dłużnik znajduje się w stanie niewypłacalności oraz czy ewentualna niewypłacalność mogła stanowić podstawę do przyjęcia egzekucji" za bezskuteczną;

2. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Dyrektora Izby celnej w T.

a) na skutek pozostawienia bez rozpoznania w postępowaniu odwoławczym podnoszonej przez Skarżącego przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec jego bezskuteczności wskutek niewypłacalności, bez przeprowadzenia postępowania o wyjawienie majątku dłużnika i bez oceny, czy prowadzone postępowanie doprowadzi do wykonania obowiązku w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08 grudnia 2008r. syg. akt II FSP 6/08, definiującą "bezskuteczność egzekucji administracyjnej" w rozumieniu przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

b) na skutek oddalenia bez uzasadnienia zarzutu wobec postanowienia Dyrektora Izby Celnej w T. o naruszeniu postanowień art. 107 § 3, art. 124 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z brakiem uzasadnienia faktycznego i prawnego w postanowieniu organu pierwszej instancji o nieprzeprowadzeniu postępowania w kierunku ustalenia zasadności przesłanki o niewypłacalności, jako podstawy do uznania egzekucji za bezskuteczną,

c) na skutek oddalenia zarzutu naruszenia przez organ pierwszej instancji, o niezastosowaniu art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego pomimo niewyczerpania przez organ egzekucyjny wszelkich możliwych sposobów prowadzenia egzekucji, w tym poprzez podjęcie czynności procesowych w przedmiocie ujawnienia całego majątku dłużnika w kontekście oceny rokowań zaspokojenia,

d) na skutek naruszenia art. 71 wymienionej ustawy w związku z art. 77 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego wobec nieprzeprowadzenia w postępowaniu odwoławczym postępowania o wyjawienie całego majątku dłużnika i zbadanie na tym tle zasadności przesłanki bezskuteczności w związku z niewypłacalnością (zob.: wyrok NSA sygn. Akt II FSK 1756/06),

e) na skutek naruszenia w postępowaniu odwoławczym przepisów § 6 ust. 9 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

3. naruszenia zasad praworządności, prawdy obiektywnej i zaufania w związku z art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - na skutek naruszenia granicy uznania administracyjnego, poprzez nieustalenie stanu faktycznego dotyczącego wypłacalności dłużnika i wobec nieustalenia zasadności podnoszenia tej przesłanki jako podstawy umorzenia egzekucji wobec jej bezskuteczności;

4. 2 i art.7 Konstytucji RP w związku z naruszeniem w postępowaniu odwoławczym wskazanych wyżej zasad ogólnych postępowania oraz przepisów postępowania i prawa materialnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W piśmie procesowym z dnia [...]. skarżący podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467).

Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że postanowienie będące przedmiotem skargi narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie.

Sporna w sprawie jest odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący twierdzi, że organy nie przeprowadziły stosownego postępowania co do zaistnienia w stanie faktycznym sprawy przesłanki fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) - zwanej dalej u.p.e.a.). Organy zauważają zaś, że miały prawo odmówić umorzenia postępowania egzekucyjnego korzystając z uznania administracyjnego.

Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W stanie faktycznym sprawy podnieść przede wszystkim należy, odnośnie stwierdzenia organu zawartego w odpowiedzi na skargę, że zobowiązany nie ma prawa żądać od organu egzekucyjnego, by na jego wniosek organ badał przesłankę z art. 59 § 2 ustawy o u.p.e.a., iż twierdzenie to nie znajduje umocowania w przepisach prawa. W myśl bowiem z art. 59 § 4 u.p.e.a. postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Wynika zatem z powołanego przepisu, że zobowiązany ma prawo złożyć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., powołując się na fakt, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W przekonaniu Sądu, mając na względzie polemikę stron zawartą w dokumentach powstałych w toku postępowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącą istoty przesłanki pomieszczonej w art. 59 § 2 u.p.e.a., stwierdzić należy, że art. 59 § 2 omawianej ustawy stanowi w zasadzie o bezskuteczności egzekucji, gdyż brak majątku pozwalającego na zaspokojenie jakiejkolwiek kwoty należności wierzyciela przewyższającej wydatki egzekucyjne stanowi de facto o bezskuteczności egzekucji – wierzyciel nie jest bowiem zaspokojony w jakiejkolwiek części przysługującej mu wierzytelności. Tym samym należy opowiedzieć się za konstatacją skarżącego, że przesłanka ujęta w art. 59 § 2 u.p.e.a. w swej istocie dotyczy bezskuteczności egzekucji.

Omawiana regulacja jest przepisem o charakterze uznaniowym co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może i też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką ustaloną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę, nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności indywidualnych każdej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania, wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, poprzedzonego szczególnie dokładną analizą i oceną faktów w świetle obowiązującego prawa, których logiczną konsekwencją jest podjęta decyzja. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów.

Nadmienić w tym miejscu należy, że instytucja uznania administracyjnego, w tym zasady jego stosowania, jest doskonale znana organom rozstrzygającym przedmiotową sprawę, co Sąd zauważa z urzędu, mając na względzie inne sprawy zawisłe przed tut. Sądem (w szczególności decyzje zapadłe na podstawie art. 67a ord. pod.), gdzie organy podejmowały rozstrzygnięcia w granicach uznania administracyjnego.

Przechodząc na grunt podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia, zauważyć należy, że organ egzekucyjny rozpatrując wniosek złożony na podstawie art. 59 § 4 u.p.e.a. zobowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, zebrania w tym zakresie i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny przy uwzględnieniu zasady swobodnej oceny dowodów.

Warto w tym miejscu przywołać stanowisko nauki co do obowiązków organu egzekucyjnego związanych z wnioskiem zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. P. Przybysz w komentarzu do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zauważa, że złożenie przez zobowiązanego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązuje organ do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wydania postanowienia bądź o umorzeniu postępowania, bądź o odmowie umorzenia postępowania (por. P. Przybysz, w: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydanie III, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2006 r., s. 203).

Natomiast P. Pietrasz w komentarzu do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podnosi, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania (por. P. Pietrasz, w: Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz do art. 59 § 2, System Informacji Prawnej LEX, stan prawny 1 grudnia 2010 r., teza 5.3).

Reasumując powyższe stwierdzić należy, że organ egzekucyjny przed podjęciem rozstrzygnięcia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. – regulacji przewidującej uznanie administracyjne, zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż tylko takie postępowanie pozwala na podjęcie zgodnego z prawem postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaniechanie wyjaśnienia istnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowania egzekucyjnego na dzień podejmowania postanowienia czyni wydane rozstrzygniecie dowolnym, co implikuje jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.

W okolicznościach faktycznych sprawy wskazać należy, że organ pierwszej instancji w wydanym postanowieniu stwierdził, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 59 § 2 ustawy o u.p.e.a., gdyż doszło do skutecznego zajęcia świadczenia chorobowego. Nie uwzględniono jednak podczas podejmowania tego postanowienia faktu, że zajęcia świadczenia, jak wynika z akt sprawy, dokonano we [...] r., a wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązany złożył w dniu [...] r., a więc półtora roku po dokonanym zajęciu. Podnieść również należy, o czym świadczą załączone do akt uwierzytelnione kserokopie tytułów wykonawczych, że w postępowaniu egzekucyjnym w wyniku dokonanego zajęcia pobrano jedynie częściowo koszty egzekucyjne, brak w tytułach zapisów świadczących

o wyegzekwowaniu należności głównych i odsetek. Pobranie kosztów miało miejsce

w [...] r.

W przekonaniu Sądu, nie można zaakceptować stanowiska organu egzekucyjnego opartego na zdarzeniach, które miały miejsce półtora roku przed złożeniem przez zobowiązanego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, że nie zaszła w sprawie przesłanka z art. 59 § 2 u.p.e.a. Tym bardziej, jeśli się zważy na fakt, iż dokonane zajęcie egzekucyjne z września 2009 r. nie doprowadziło do zaspokojenia dochodzonych wierzytelności w jakiejkolwiek ich części.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z powołanego przepisu wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Prawodawca używa bowiem zwrotu "w przypadku stwierdzenia". Badanie to może mieć w świetle art. 59 § 4 u.p.e.a. miejsce z urzędu lub na wniosek. Jeśli zatem stosowny wniosek zostanie złożony przez zobowiązanego, to organ zobligowany jest do ustalenia istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji w ramach tego postępowania, tj. postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Badanie istnienia przesłanki musi odnosić się do aktualnego stanu faktycznego, stanu na dzień podjęcia postanowienia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

W postępowaniu zażaleniowym nie przeprowadzono też postępowania wyjaśniającego dotyczącego przesłanki fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. W zaskarżonym do Sądu postanowieniu organ zażaleniowy w ogóle nie zajął jednoznacznego stanowiska co do zaistnienia przesłanki z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zasadnie skarżący podnosi, iż w zakresie zaistnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego brak jest w zaskarżonym postanowieniu uzasadnienia faktycznego. Nie wyjaśniono bowiem czy w stanie faktycznym, w jakim znalazł się zobowiązany, zachodzi przesłanka wynikająca z art. 59 § 2 u.p.e.a. Za niewystarczające w ramach postępowania uznaniowego należy uznać stwierdzenie organu zażaleniowego, "że do oceny organu egzekucyjnego pozostawiono, czy nie wyklucza on możliwości realizacji egzekucji w dalszej perspektywie czasowej. W przedmiotowej sprawie takiej możliwości nie wykluczono".

Oczywiście rację ma organ twierdząc, że do jego kompetencji wynikających z przydanego mu przez ustawodawcę uznania administracyjnego należy podjęcie decyzji co do umorzenia postępowania egzekucyjnego. I może odmówić umorzenia w przypadku, gdy stwierdzi, że w przyszłości jest szansa na skuteczną egzekucję, warunkiem jednak takiej decyzji jest dokładne zbadanie istnienia w wyjaśnionym stanie faktycznym przesłanki umorzenia z art. 59 § 2 ustawy o u.p.e.a.

Pomocna w tym zakresie może być instytucja wyjawienia majątku przewidziana w art. 71 § 1 ustawy o u.p.e.a. Powołany przepis stanowi, że jeżeli egzekucja administracyjna należności pieniężnych staje się bezskuteczna, organ egzekucyjny lub wierzyciel może zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. P. Pietrasz w komentarzu do art. 59 § 2 u.p.e.a. wskazuje, że najczęściej stosowaną metodą prowadzącą do uzyskania wiedzy o majątku zobowiązanego jest właśnie instytucja wyjawienia majątku, o której mowa w art. 71 u.p.e.a. (por. P. Pietrasz, w: Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz do art. 59 § 2, System Informacji Prawnej LEX, stan prawny 1 grudnia 2010 r., teza 5.3).

Warto w tym miejscu powołać wyrok WSA w Gliwicach, przywołany zresztą przez organ na poparcie swojego stanowiska co do możliwości podjęcia przez niego wyboru odnośnie prowadzenia bądź umorzenia postępowania egzekucyjnego, w którym w sposób jednoznaczny wskazano na moment, w którym brak możliwości wyegzekwowania dochodzonych kwot umożliwia podjęcie decyzji co do odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na istniejącą w perspektywie czasowej możliwość zaspokojenia w drodze egzekucji należności wierzyciela. Tym momentem jest ustalenie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że w stanie faktycznym występuje przesłanka do umorzenia – bezskuteczność egzekucji. W orzeczeniu tym stwierdzono, że nawet w wypadku posiadania przez organ egzekucyjny wiedzy, o braku w danym momencie możliwości wyegzekwowania dochodzonych kwot (z uwagi na stan majątku zobowiązanego) organ egzekucyjny może, ale nie jest zobligowany do umorzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyro0k WSA w Gliwicach z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 402/10, LEX nr 748229).

Podkreślić w tym miejscu należy, że podstawę faktyczną do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłanką umorzenia wynikającą z art. 59 § 2 u.p.e.a., z którego wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji (postanowienie uznaniowe). Oczywiście odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego może zachodzić także w sytuacji, gdy nie stwierdzono fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, jednak i w tym przypadku, aby podjąć skutecznie takie rozstrzygniecie niezbędne jest przeprowadzenie stosownego postępowania co do ustalenia istnienia przesłanki umorzenia z art. 59 § 2 u.p.e.a (postanowienie związane).

Zauważyć także należy, że w myśl art. 61 omawianej ustawy w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.

Tak więc zobowiązany występujący o umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji musi liczyć się z możliwością odmowy umorzenia tego postępowania nawet w sytuacji, gdy zachodzi przesłanka do jego umorzenia. Także winien mieć świadomość możliwości wszczęcia po ewentualnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego ponownej egzekucji w przypadku, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.

Mając na uwadze przedstawione wywody w ponownym postępowaniu organy zobowiązane będą do dbałego wyjaśnienia stanu faktycznego, ustalenia na jego podstawie istnienia bądź nieistnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji i podjęcia stosownego rozstrzygnięcia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W zakresie braku możliwości wykonania postanowienia do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.

W przedmiocie zasądzonych na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie z art. 250 p.p.s.a.

D.Dudra M.Łent L.Kleczkowski