Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 72/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Wojciech Organiściak, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. sprawy ze skargi W. U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika. Za podstawę prawną decyzji przyjęto art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zmianami).

Jak wskazał Dyrektor ZUS – Oddziału w S., działający z upoważnienia Prezesa ZUS – u, w związku z wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2010 r., uchylającym decyzję z dnia [...] Nr [...] zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został poddany ponownej analizie pod względem wystąpienia ustawowych przesłanek stanowiących podstawę uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 16 października 2006 r. W. U. zwrócił się o umorzenie należności składkowych podając, że żona ma poważne problemy zdrowotne i od 2003 roku leczy się [...]. Jak wskazał wnioskodawca, jedynym źródłem utrzymania 4-osobowej rodziny był uzyskiwany przez niego dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Aktualnie nastąpiła zmiana stanu faktycznego sprawy, gdyż ani wnioskodawca, ani jego żona ani też młodszy syn nie posiadają żadnego tytułu ubezpieczenia. Natomiast starszy syn jest pracownikiem [...].

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, iż działalność gospodarcza prowadzona była przez wnioskodawcę na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej numer [...] od dnia 15.05.1993 r. do dnia 01,01.2011 r. zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta S. Analiza dokumentów rozliczeniowych potwierdziła, iż w trakcie działalności wnioskodawca jako płatnik nie sprostał warunkom jej prowadzenia i nie dopełnił ustawowego obowiązku opłacenia należnych składek.

Dokonując oceny podnoszonych przez wnioskodawcę okoliczności, organ wskazał, że dysponuje prawem do umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek oznacza, że organ orzekający może, ale nie jest zobligowany do wydania decyzji uwzględniającej w całości żądania strony, nawet w sytuacji zaistnienia określonych w przepisach prawnych przesłanek. Uzasadnienie decyzji podlega w takiej sytuacji rygorom art. 107 § 3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm. ). Zaznaczono, że umorzenie należności z tytułu składek jest najdalej idącą ulgą w spłacie ciążących zobowiązań składkowych, udzielanych przez organy administracji publicznej. Jej przyznanie jest wyrazem definitywnej rezygnacji z możliwości ich wyegzekwowania i z uwagi na ich publicznoprawny charakter jest rozwiązaniem o charakterze wyjątkowym, bowiem terminowe opłacanie składek jest elementarnym obowiązkiem każdego płatnika.

Przepisy prawa ubezpieczeniowego, w oparciu o które wydano decyzję, stwarzają możliwość umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności – zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 z późn. zm. ). Przypadki całkowitej nieściągalności w sposób wyczerpujący i zamknięty określa art. 28 ust. 3 w/w ustawy, zgodnie z którym, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm,),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak podniósł organ, zaistnienie którejkolwiek z przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Kontynuując, organ stwierdził, że w – badanej sprawie – nie wystąpiła żadna z przesłanek dotycząca nieściągalności. Zaakcentował, że wdrożone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. nie zostało zakończone wydaniem postanowienia o umorzeniu tego postępowania, a ponadto, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Dyrektor O/ZUS w S. dokonał zajęcia rachunku bankowego. Zaznaczono, że wysokość środków finansowych na tym rachunku uniemożliwia egzekucję należności to orzekając w przedmiocie sprawy nie można stwierdzić przyszłych rezultatów wdrożonego postępowania egzekucyjnego. Tak więc umorzenie zaległych składek w tej sytuacji uznano za przedwczesne. Organ wskazał także na posiadanie przez wnioskodawcę majątku nieruchomego tj. działki niezabudowanej położonej w S. przy ul. [...].

ZUS podniósł ponadto, że wniosek został rozpoznany pod kątem spełnienia okoliczności określonych zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy z dnia października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 13 poz. 887 z późn. zmianami – dalej powoływana jako ustawa o s.u.s.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wykonanie tego przepisu reguluje § 3 ust. 1 w/w rozporządzenia, który stanowi, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężki skutki dla zobowiązanego i jego najbliższej rodziny, a w szczególności:

a. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

b. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

c. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Kontynuując, organ powtórzył argumentację dotyczącą uznaniowości decyzji wydawanych w sprawie umarzania składek oraz istoty umorzenia. Podkreślono, że zaistnieć muszą niezależne od strony zdarzenia losowe, które będą przemawiać za umorzeniem zaległości ze względu na przedstawioną sytuację wnioskodawcy.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej we wniosku, ZUS stwierdził, że nie są one na tyle drastyczne i wyjątkowe, aby przemawiały za umorzeniem należności, a zgromadzony w trakcie postępowania materiał dowodowy nie stwarza wystarczających podstaw przychylenia się do wniosku i umorzenia zaległości. W tym zakresie stwierdzono m.in., że:

1. wnioskodawca nie figuruje w Powiatowym Urzędzie Pracy zarejestrowany jako osoba bezrobotna i poszukująca pracy,

2. z wykształcenia wnioskodawca jest murarzem, a więc posiada zawód, na który występuje zapotrzebowanie na rynku pracy,

3. miesięczne wydatki – oszacowane według oświadczenia z dnia 18 lipca 2006 r. – wynoszą około [...]zł. Organ zaznaczył przy tym, że wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów, które na etapie obecnego postępowania mogłyby stanowić podstawę określenia dochodów i wydatków rodziny.,

4. ani wnioskodawca, ani też żaden z członków gospodarstwa domowego nie korzysta z pomocy społecznej,

5. dołączone do wniosku informacje dotyczące stanu zdrowia żony wnioskodawcy dotyczą lat 2003 – 2006.

ZUS podniósł ponadto, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na tym kto z faktu tego wywodzi skutki prawne. Płatnik wnioskując o umorzenie jest zobligowany do udowodnienia okoliczności podnoszonych w zgłoszonym żądaniu, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu.

W rezultacie, stwierdzono, że bazując na zgromadzonym materiale dowodowym nie ma podstaw do twierdzenia, aby zaistniały stan stwarzał symptomy przejawiających lub pogłębiających się trudności z uwagi na które spłata należności nie byłaby możliwa.

ZUS podniósł ponadto, że przepisy prawa ubezpieczeniowego dopuszczają możliwość umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002r. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), zgodnie z którym Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1. na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998r.,

2. na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999r. do 31 grudnia 200lr. – pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpma 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr \55, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

W niniejszej sprawie ustalono, że z uwagi na okres zadłużenia brak jest przesłanek, które umożliwiłyby podjecie rozstrzygnięcia w myśl powołanych podstaw prawnych.

Końcowo wskazano, że przed wydaniem decyzji w przedmiocie sprawy ponownie umożliwiono stronie, zgodnie z art. 10 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego zapoznanie się z aktami sprawy i ustosunkowanie się co do zgromadzonego materiami dowodowego, na podstawie którego organ dokonał oceny sytuacji materialno – bytowej w gospodarstwie domowym. Poinformowano również wnioskodawcę o prawie zgłoszenia dodatkowych żądań lub uwag odnośnie przeprowadzonego postępowania w sprawie o umorzenie należności. Z przysługującego uprawnienia wnioskodawca nie skorzystał.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zobowiązany – po opisaniu wydanego w sprawie rozstrzygnięcia – wniósł o dopuszczenie jako dowodu w sprawie wyroku WSA w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1515/10, akcentując, że organ nie wykonał zaleceń zawartych w tym wyroku ograniczając się do rozbudowania stanu prawnego. Skarżący wskazał ponadto, że nie mógł zapoznać się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, gdyż nie był obecny w miejscu zamieszkania i zaskarżoną decyzję odebrał członek rodziny, zaś skarżący zapoznał się z nią już po terminie do zapoznania się z aktami sprawy i zgłoszenia dodatkowych uwag i żądań.

Zdaniem skarżącego fakt, że nie podlega ubezpieczeniu społecznemu ani on, ani jego żona i młodszy syn oraz że zlikwidował działalność gospodarczą świadczy o pogorszeniu się jego sytuacji osobistej i rodzinnej. Wskazał ponadto, że młodszy syn studiuje na [...] w systemie dziennym i że pozostaje na utrzymaniu rodziny. W tym zakresie załączył do skargi zaświadczenie tej uczelni z dnia 22 czerwca 2011 r.

Skarżący wniósł także o dopuszczenie dowodu z akt egzekucyjnych prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., akcentując, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez wiele lat i pozostaje całkowicie bezskuteczne, dlatego też niezrozumiałym jest fakt jego nie umorzenia. Za bezzasadne uznał twierdzenie organu o posiadaniu majątku nieruchomego położonego w S., przy ul. [...], wskazując, że dzierżawi grunt od Miasta S. o powierzchni 62 m. kw. Wskazał ponadto, że nie prowadzi działalności gospodarczej od 2006 r., tj. od czasu jej zawieszenia do czasu jej wyrejestrowania. Jak podniósł także jego żona nie posiada żadnych przychodów, a jej leczenie [...] trwa. Wniósł o dopuszczenie jako dowodu zaświadczenia o stanie zdrowia żony z dnia 22 czerwca 2011 r.

Jak podniósł skarżący rachunek bankowy, na który wskazał organ był założony w związku z prowadzoną działalnością gospodarcza, jednakże od daty zawieszenia tej działalności nie odnotowano na nim żadnych wpływów, a nie został zlikwidowany przez nieuwagę, jednakże zostanie to dokonane w najbliższym okresie.

W ocenie skarżącego przedstawiona sytuacja wypełnia, co najmniej przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i tylko z tej przyczyny organ wydający decyzję winien umorzyć należności.

Skarżący wskazał ponadto, że jego sytuacja osobista od czasu wydania decyzji z dnia [...] uległa pogorszeniu, podkreślając, że żona w dalszym ciągu leczy się [...], że on sam nie pracuje, podejmując się tylko dorywczych prac, a ciężar utrzymania rodziny spadł na starszego syna. Zaakcentował, że rodzina ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, z korzystania z mediów oraz z wyżywieniem – przedkładając na tę okoliczność dowody. W ocenie skarżącego przedstawiona sytuacja kwalifikuje się w rozumieniu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1) i 3) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne do umorzenia przedmiotowych składek i w tym zakresie organ wydający decyzję naruszył prawo nieprawidłowo stosują przywołane przepisy.

Strona skarżąca zaakcentowała, że trudno sobie wyobrazić trudniejszą i bardziej drastyczną sytuację, od tej która dotyczy jego i jego rodziny.

Końcowo, skarżący wniósł dodatkowo o zbadanie z urzędu kwestii przedawnienia składek.

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, że w sprawie nie zaszły przesłanki określone w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 1 i 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej uppsa.

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja ZUS – u z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika.

Istotną okolicznością w badanej sprawie jest fakt, że sprawa była już oceniana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1515/10 uchylił poprzednią decyzję ZUS – u z dnia [...] Nr [...].

Uchylając w/w decyzję, podniesiono w uzasadnieniu m.in., że "Analizując stan faktyczny sprawy przez pryzmat przesłanek umorzenia przewidzianych w rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) należy zauważyć, że użyte w § 3 rozporządzenia pojęcia są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Natomiast organ odmawiając umorzenia zaległości stwierdził, że zobowiązany nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. U podstaw takiej konstatacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych leży stwierdzenie, że skarżący istnienia wyżej wskazanej przesłanki nie wykazał, albowiem nie korzysta on z pomocy społecznej, a jednak zaspokaja potrzeby życiowe swoje i rodziny, co wydaje się wnioskiem zgoła kuriozalnym, chyba, że ZUS uznał, iż w sytuacji, gdy skarżącego obciążają koszty utrzymania przy braku jakichkolwiek dochodów jest on już i tak pozbawiony zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i że opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne nie może tego stanu bardziej pogłębić. Wydaje się jednak, że wykładnia językowa omawianego przepisu nie uprawnia do takich wniosków". Kontynuując, Sąd podniósł, że "należy podzielić stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 21 maja 2009 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 1045/08, LEX nr 564200, gdzie Sąd stwierdził, że mieszcząca się w systemie ubezpieczeń społecznych również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny".

Konkludując, Sąd nakazał organowi przy ponownym rozpatrzeniu sprawy zbadanie "czy w stosunku do zobowiązanego zachodzą czy też nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości i sformułuje swą ocenę nie przekraczając granic uznania administracyjnego w sposób konkretny, poparty okolicznościami faktycznymi sprawy i zgromadzonymi dowodami".

W świetle zacytowanego fragmentu wyroku, należy stwierdzić, że organ nie tylko nie zastosował się do zawartych w nim dyrektyw, ale zignorował ocenę prawną w nim zawartą. Wniosek taki uprawniony jest przede wszystkim z tej przyczyny, że na stronie 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji stwierdzono, że "Podejmując analizę zamkniętego katalogu sytuacji w jakich stwierdzona może być całkowita nieściągalność należności, stwierdza się na podstawie złożonych i przeanalizowanych materiałów dowodowych w przedmiotowej sprawie takowa nie występuje, gdyż nie zaistniała żadna z określonych przez ustawodawcę okoliczności". Stwierdzenie to dotyczyło oceny istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przy czym ocena ta została dokonana bez analizy poszczególnych przesłanek w nim zawartych, a w konsekwencji stanowi ocenę ogólną, bez jasnego i precyzyjnego określenia, która z przesłanek nie występuje w badanym stanie faktycznym i na jakiej podstawie organ przyjął taką okoliczność. Mało tego, ze zgromadzonego materiału dowodowego, chociażby z decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] wynika, że skarżący zlikwidował działalność gospodarczą z dniem 1 stycznia 2011 r., co obligowało organ do oceny istnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy. Podobna uwaga dotyczy oceny istnienia przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy, gdyż brak umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie przesądza o braku tej przesłanki. W tym zakresie aktualna jest ocena prawna zawarta na stronie 8 wyroku z dnia 21 grudnia 2010 r.

Także ocena zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie jest chybiona. Spostrzeżenie to dotyczy głównie twierdzenia ZUS – u, że skarżący jest w posiadaniu majątku nieruchomego położonego w S., przy ul. [...], przy jednoznacznym stwierdzeniu, że fakt ten miał znaczenie dla oceny braku istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności istniejącego zadłużenia składkowego. Przede wszystkim należy zaakcentować, że jak wynika z pisma Prezydenta Miasta S. z dnia 29 kwietnia 2004 r. skarżący figuruje w ewidencji podatkowej, jako podmiot zobowiązany do regulowania należności z tytułu przedmiotu opodatkowania tj. niezabudowanej działki położonej w S., przy ul. [...]. Z faktu, że dana osoba jest podatnikiem nie można wywodzić wniosku – a tak dokonał organ w badanej sprawie – że posiada majątek nieruchomy, umożliwiający zaspokojenie należności. Taka konstatacja byłaby możliwa tylko w sytuacji, gdyby skarżącemu przysługiwało bądź to prawo własności, bądź prawo użytkowania wieczystego, a więc prawa zbywalne, stwarzające możliwość uzyskania dochodu. Należy przy tym zaakcentować, że podatnikami podatku od nieruchomości są także posiadacze tzw. zależni np. w sytuacji, gdy władają nieruchomością stanowiącą własność czy to Skarbu Państwa, czy jednostki samorządu terytorialnego na podstawie zawartej z tymi podmiotami umowy. Wydaje się przy tym uzasadniony wniosek, że organ miał świadomość, a przynajmniej wątpliwości co do charakteru przysługującego skarżącemu do w/w nieruchomości prawa, skoro posłużył się sformułowaniem "posiadacza". Organ pominął przy tym zupełnie okoliczność, że z pisma z dnia 29 kwietnia 2011 r. Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że skarżący nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych.

Organ pominął natomiast zupełnie zacytowaną wcześniej ocenę dotyczącą istnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przyjdzie zatem powtórzyć argumentację zawartą w w/w wyroku i zaakcentowanie, że wnioski co do braku przesłanek pozostają w sprzeczności ze stanem faktycznym przyjętym za podstawę rozstrzygnięcia. Skoro bowiem organ przyjął, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, że zarówno on, jak i żona oraz młodszy syn nie posiadają ubezpieczenia społecznego, że żona zobowiązanego jest chora i że skarżący nie osiąga dochodu, to przyjęcie, że nie istnieje żadna z przesłanek wymienionych w tym przepisie pozostaje w opozycji do ustaleń faktycznych.

W tym miejscu zasadne jest wskazanie, że wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2010 r. nie został zaskarżony przez żadną ze stron, a skoro tak, to przysługuje mu przymiot prawomocności. Stwierdzenie to jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 170 uppsa "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Ratio legis art. 170 uppsa polega na tym, że gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl.). Moc wiążąca orzeczenie określona w art. 170 uppsa w odniesieniu do organów administracyjnych, a także sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Dlatego też w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana ( por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r. I CKN 169/98 OSP 2001 z. 4, poz. 63 ). Skoro ZUS nie skorzystał z prawa wniesienia skargi kasacyjnej, to związany było poglądem prawnym zawartym w prawomocnym wyroku. Związanie to dotyczy także składu orzekającego w niniejszej sprawie, a to oznacza, że kwestii tej, Sąd nie może rozstrzygnąć inaczej czy w odmienny sposób niż wynika to z prawomocnego orzeczenia.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji uwzględnić należy także treść art. 153 uppsa – zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu oceną prawną oznacza, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika nie tylko z sentencji orzeczenia, ale również z jego uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2004 r. FSK 349/2004).

Przepis art. 153 uppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego (wyrok NSA z dnia 23 października 1998 r. I SA 1663/96), co w niniejszym przypadku nie miało miejsca.

Powołany przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa. Zasada ta obowiązuje także organ orzekający, który będąc związany wykładnią prawa w sprawie nie może odstąpić ani od oceny prawnej, ani też od wskazań co do dalszego postępowania.

Reasumując, podkreślić wypada, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciąży na organie administracyjnym i na sądzie ponownie rozpatrującym tą samą sprawę, gdyż zgodnie z art. 170 uppsa, ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu wiąże sąd, który je wydał, a także strony i inne sądy oraz organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W badanej sprawie Sąd uznał, że organ orzekający w sprawie nie uwzględnił oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 21 grudnia 2010 r., uchybiając tym samym art. 153 i 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ – nie podzielając poglądu zawartego w w/w wyroku – mógł skorzystać z prawa złożenia skargi kasacyjnej. Nie czyniąc tego de facto zaakceptował pogląd prawny wyrażony w tym wyroku, z uzasadnienia, którego w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że ZUS winien ocenić przede wszystkim istnienie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 i ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w dalszej kolejności podjąć rozstrzygnięcie co do wniosku o umorzenie. Przy tym, zaakcentowania w tym miejscu wymaga, że Sąd wyraźnie wskazał, że oceniając istnienie tych przesłanek organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego.

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS przede wszystkim wykona wyrok tut. Sądu z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1515/10.

Z uwagi na naruszenia prawa wskazane powyżej, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w pkt 1 wyroku.

O kosztach postępowania sądowego, Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.