Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 806/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-10-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego

SENTENCJA

Kraków, dnia 26 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 26 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 27 kwietnia 2016 r. nr [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego


UZASADNIENIE

W dniu 31 sierpnia 2016 r. M.B. złożyła do Sądu wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 27 kwietnia 2016 r. nr [....] w odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wnioskodawczyni oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1.332 zł. Skarżąca jest współwłaścicielką w ½ części domu oraz działki o pow. 15 a. W uzasadnieniu wskazała, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest całkowicie zasadny, bowiem nie stać ją na poniesienie kosztów i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Wynagrodzenie za pracę, które otrzymuje jest najniższe i musi za to utrzymać siebie i dom. M.B. oświadczyła, iż ponosi ona koszt dojazdu do pracy - karta 95 zł, opłatę za odpady – 9 zł, opłatę za wodę – 44 zł, leki 50 zł, opłata za telefon – 34 zł, rata kredytu za telewizor – 116,64 zł. Wnioskodawczyni ponosi też koszty zakupu papieru, koszty wysyłki listów poleconych (80 zł miesięcznie), napraw w domu, zakupu żywności i odzieży, korespondencji oraz kosztów sądowych.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 września 2016 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając rozstrzygnięcie uznał, że skarżąca nie prowadzi gospodarstwa domowego samodzielnie oraz ponosi wydatki nie będące wydatkami koniecznymi.

W sprzeciwie od tego postanowienia referendarza sądowego, skarżąca wskazała, iż zadeklarowała opłatę za śmieci w Gminie, także za syna "dla zadowolenia T.S. ." Natomiast opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej wynikają z faktu, że "wszystko w domu jest na prąd". Skarżąca podniosła również, że ma wiele spraw sądowych, które generują koszty w wysokości przewyższającej jej miesięczne pobory za prace.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy.

Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania adwokata. Okoliczności przedstawione przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwalają uznać, że spełnia ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. W ocenie Sądu za mało wiarygodne uznać należało oświadczenie skarżącej, iż prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, skoro ponosi opłatę za śmieci w Gminie, także za syna czyli za dwie osoby zamieszkujące przedmiotową nieruchomość (zob.: art. 6h i 6j ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2016. 250 t.j.). Trudno więc przyjąć, że obowiązek ten skarżąca realizuje tylko "dla zadowolenia T.S. ". Nie mniej należy zauważyć, że nawet gdyby owe koszty ponosiła tylko "dla zadowolenia T.S. " to znaczy, że stać ją i godzi się na dodatkowe wydatki, które w takiej sytuacji trudno uznać za konieczne. W związku z powyższym, wskazać należy, iż skarżąca nie ujawniła całokształtu swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Nie podała jakie dochody uzyskuje jej syn. Wymaga podkreślenia, iż skarżąca przedstawia także szereg rachunków za rzeczy, które nie mają charakteru koniecznych wydatków tj. opłaty poligraficzne, za tusz, opłaty za wysyłanie listów.

W ocenie Sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu zasadnie przyjął, iż skarżąca nie wykazała, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym kosztów pełnomocnika z urzędu. Obecnie skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.323 zł pomimo, iż jako swój dochód wykazuje wynagrodzenie lipcowe w wysokości 889 zł – chorobowe. Jej wydatki konieczne zamykają się kwotą około 400 zł (opłaty za media, wykup lekarstw i podatek od nieruchomości). Pozostałe zadeklarowane przez skarżącą wydatki nie mają charakteru koniecznych. Szczególnie wydatki na zakup tuszu, papieru do drukarki czy usług kserograficznych. Wskazane obecnie dodatkowe koszty poniesienia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego czy kosztów sądowych należnych od licznych skarg złożonych w tutejszym sądzie były do przewidzenia i ewentualnego zaplanowania – a skarżąca wnosząc skargę kasacyjną musi liczyć się z tym, iż jeśli skarga kasacyjna będzie oddalona – poniesie stosowne koszty tegoż postępowania. Tym bardziej musi liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych – w szczególności na początku – należnego wpisu sądowego – od składanych szeregu skarg na decyzje czy postanowienia organów administracyjnych.

Zdaniem Sądu, argumentem, przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być też fakt, że ze skargi tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. W 2015 r. było prowadzonych 10 spraw przed WSA w Krakowie, a w 2016 r. już ponad 22 sprawy z inicjatywy M.B. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155). Jednak duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie – w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047), a sama skarżąca powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia opłat z tytułu prowadzenia licznych postępowań sądowych.

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W związku z powyższym, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.