Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 62/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2008-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 § 3, art. 137
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 117, art. 118 w zw. z art. 120 §1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1. Pomimo wystąpienia przesłanek z art. 136 § 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie jest on możliwy w przypadku, gdy w chwili rozpatrywania wniosku o zwrot przedmiotowa nieruchomość nie jest we władaniu Skarbu Państwa lub gminy, a stanowi własność osób trzecich. Inne rozumowanie powodowałoby daleko idące skutki, naruszając tym samym istniejący porządek prawny.

2. Roszczenie odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia - zgodnie z ogólnymi regułami prawa cywilnego - przedawnia się zatem z upływem 10 lat od dnia, w którym stało się wymagalne tzn. od dnia, kiedy wierzyciel miał prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności ( art. 118 w zw. z art. 120 §1 kc).

TEZY

1. Pomimo wystąpienia przesłanek z art. 136 § 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie jest on możliwy w przypadku, gdy w chwili rozpatrywania wniosku o zwrot przedmiotowa nieruchomość nie jest we władaniu Skarbu Państwa lub gminy, a stanowi własność osób trzecich. Inne rozumowanie powodowałoby daleko idące skutki, naruszając tym samym istniejący porządek prawny.

2. Roszczenie odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia - zgodnie z ogólnymi regułami prawa cywilnego - przedawnia się zatem z upływem 10 lat od dnia, w którym stało się wymagalne tzn. od dnia, kiedy wierzyciel miał prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności ( art. 118 w zw. z art. 120 §1 kc).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 04 marca 2008 r. sprawy ze skargi F.M.G. i T.K. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i wypłaty odszkodowania - oddala skargę.-


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Decyzją z dnia [...].07.1978r. podpisaną przez Wiceprezydenta Miasta Ł. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położona w Ł. przy ulicy R., oznaczona w momencie wywłaszczenia numerem geodezyjnym [...]/2 o powierzchni 756 m2. Decyzja stwierdzała, że wywłaszczona nieruchomość stanowiła własność A. i M. małżonków K., nieruchomość wywłaszczana posiada urządzony Zbiór Dokumentów za numerem [...] w Państwowym Biurze Notarialnym w Ł. oraz, że za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone odszkodowanie w kwocie 39.526 złotych. Decyzja o wywłaszczeniu została wydana w oparciu o art. 15 i 21 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości a wywłaszczenie nastąpiło w celu urządzenia na nieruchomości Ośrodka Wypoczynku Świątecznego. W uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej znalazło się stwierdzenie, że nabycie działki aktem notarialnym jest niemożliwe z uwagi na brak dokumentów niezbędnych do zawarcia umowy notarialnej. Decyzja stała się ostateczna z dniem [...].08.1978r.

W dniu [...].11.2006r. wpłynęło do Prezydenta Miasta Ł. podanie skarżących F.M.G. i T.K. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, objętej decyzją wywłaszczeniową opisaną wyżej lub o zapłatę odszkodowania. Wnioskujące dołączyły do podania postanowienie sądowe o stwierdzeniu nabycia przez nie spadku po A. i M.K. oraz odpis postanowienia Sądu Powiatowego w Ł. z dnia [...].08.1973r. sygn. [...] dotyczącego zniesienia współwłasności nieruchomości, w wyniku którego A. i M. małżonkowie K. otrzymali na własność działkę oznaczoną numerem geodezyjnym [...]/2, położoną w Ł. przy ulicy R. o powierzchni 756 m2. We wniosku skarżące podniosły, że cel wywłaszczenia nie został do dziś zrealizowany ani nie zostało wypłacone poprzednikom prawnym ustalone decyzją odszkodowanie.

Organ I instancji po rozpoznaniu po raz pierwszy tego wniosku decyzją z dnia [...].12.2006r. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości i odmowie wypłaty odszkodowania. Organ stwierdził, że decyzja z [...].07.1978r. nie wywłaszczała A. i M.K. albowiem w dacie wywłaszczenia osoby te nie były właścicielami nieruchomości przy ulicy R. Organ ustalił bowiem, że nieruchomość przy ulicy R. o powierzchni 1570 metrów kwadratowych, zabudowaną domem murowanym parterowym nabył Skarb Państwa przez zasiedzenie, co stwierdził Sąd Powiatowy w Ł. postanowieniem z dnia [...].05.1958r. w sprawie oznaczonej sygnaturą [...]. Dla tejże nieruchomości założono w Sądzie Powiatowym w Ł. w październiku 1958r. księgę wieczystą Kw [...] z wpisem Skarbu Państwa jako właściciela i taki zapis figurował do 1994r. W wyniku odnowienia w 1992r. operatu ewidencji gruntów działce nadano numer [...] i powierzchnię 762 metry kwadratowe, co odnotowano w Księdze Wieczystej KW [...]. W następstwie komunalizacji gruntów działka stała się własnością Miasta Ł., co też odnotowano w Księdze Wieczystej KW [...]. Aktem notarialnym z dnia [...].07.2003r. Miasto Ł. dokonało zamiany spornej nieruchomości z inną nieruchomością osób fizycznych i nowi właściciele do Księgi Wieczystej KW [...] zostali wpisani jako właściciele nieruchomości. Organ I instancji dodał, że z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej wynika, że w momencie wywłaszczenia A. i M.K. nie dysponowali dokumentami mogącymi stanowić podstawę zawarcia aktu notarialnego a wywłaszczenia dokonano na wyraźną prośbę w/w.

Decyzja powyższa w następstwie uwzględnienia odwołania pełnomocnika wnioskodawców została uchylona w trybie odwoławczym przez Wojewodę P. decyzją z dnia [...].02.2007r. a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda stwierdził, że organ I instancji pominął treść złożonego przy wniosku o zwrot nieruchomości odpisu postanowienia Sądu Powiatowego w Ł. z dnia [...].08.1973r. mocą którego A. i M.K. otrzymali własność działki o numerze geodezyjnym [...]/2 położonej przy ulicy R., o powierzchni 756 m2, tj. odpowiadającej opisowi działki wywłaszczonej. Okoliczność podjęcia decyzji wywłaszczeniowej z naruszeniem prawa może być przedmiotem wyłącznie odrębnego postępowania. Dla wyjaśnienia sprawy należałoby sięgnąć do akt Księgi Wieczystej Nr [...] oraz do Zbioru Dokumentów Nr [...], (zwany dalej "ZD"), do którego to zbioru po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej dołączono jej odpis. Również wymaga ustalenia kwestia, czy z nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa przez zasiedzenie na mocy postanowienia sądu z 1958r., nie wydzielono w późniejszym czasie spornej nieruchomości, teraz oznaczonej numerem geodezyjnym [...].

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. (Nr [...]) powtórnie odmówił zwrotu na rzecz spadkobierców A. i M.K. wywłaszczonej nieruchomości nr ewid. [...]/2, o powierzchni 756 m2, położonej w Ł. przy ul. R. [...], a stanowiącej obecnie własność osób trzecich, oraz odmówił wypłaty odszkodowania ustalonego w decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...].07.1978 r. Nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ podał podobne argumenty jak przy wydawaniu poprzednio uchylonej decyzji. Mianowicie, organ nie dopatrzył się przesłanek z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, warunkujących wydanie pozytywnej decyzji w przedmiotowej sprawie. Organ zwrócił uwagę, iż stan prawny opisany w urządzonej dla przedmiotowej nieruchomości księdze wieczystej KW [...] nie pokrywa się ze stanem faktycznym zawartym w operacie ewidencji gruntów i Zbiorze Dokumentów Nr [...]. O ile według księgi wieczystej prawo własności Skarbu Państwa do ww. nieruchomości wynika z postanowienia o zasiedzeniu (przejęcia mienia opuszczonego) to z operatu ewidencji gruntów wynika ono z decyzji wywłaszczeniowej z 1978 r. Zdaniem organu - nieudowodnienie przez stronę prawa własności A. i M. małżonków K. do nieruchomości nr ewid. [...]/2 potwierdza prawo własności ww. nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Z wywodów organu I instancji wywnioskować można, iż zawarte w ZD [...] postanowienie Sądu Powiatowego w Ł. z dnia [...].08.1973 r. o zniesieniu współwłasności, dla potrzeb którego wydzielono działkę [...]/2 nie jest dowodem na istnienie prawa własności przedmiotowej nieruchomości, przysługującego A. i M. małż. K., a strona postępowania nie wykazała innych dokumentów podważających to prawo na rzecz Skarbu Państwa.

Organ powtórnie podkreślił, iż decyzję wywłaszczeniową z 1978 r. należy traktować jako pozbawienie małżonków K. praw posiadania lub użytkowania działki przy ul. R. w Ł., a nie ich praw własności.

Prezydent w opisywanej decyzji oparł się zasadniczo na stanie prawnym ujawnionym w księdze wieczystej KW [...]. Zgodnie z nią Skarb Państwa jako jedyny właściciel działki [...]/2 od 1958 r. (postanowienie Sądu Powiatowego w Ł. o zasiedzeniu z dnia [...].05.1958 r. sygn. akt: [...]) dysponował nią do chwili komunalizacji, podczas której decyzją Wojewody Ł. z dnia [...].11.1992 r. przeszła ona na własność Miasta Ł. Od [...].07.2003 r. nieruchomość powyższa, funkcjonująca od 1994 r. pod numerem geod. [...], na skutek umowy zamiany ma nowych właścicieli – osoby trzecie.

Odmowę wypłaty odszkodowania organ I instancji argumentował faktem, iż w aktach sprawy nie ma dowodów na to, że nie zostało ono wcześniej wypłacone. Powyższe wywiódł z tego, że skoro odszkodowanie nie zostało złożone do depozytu sądowego i w dokumentach wywłaszczeniowych brakuje wniosków Państwa K. ponaglających wypłatę odszkodowania, to musiało ono być wypłacone. Ponadto argumentem przemawiającym za taką koncepcją miał być brak zainteresowania spadkobierców oraz fakt niepłacenia przez nich podatków za ww. nieruchomość. Organ z ostrożności procesowej podniósł, iż roszczenie o odszkodowanie jako podlegające przepisom ogólnym kodeksu cywilnego (art. 117 – 127 kc) uległo przedawnieniu.

W powyższych okolicznościach sprawy powstał nieodwracalny stan prawny, który uniemożliwia zwrot działki. Niemożliwy jest bowiem zwrot przedmiotu przez organ nie będący w jego posiadaniu. Z uwagi zaś na nieudowodnienie, że odszkodowanie nie zostało uprzednio wypłacone oraz przedawnienie roszczenia, także wypłata odszkodowania nie była możliwa.

Od powyższej decyzji w dniu [...].09.2007 r. odwołanie złożył pełnomocnik F.M.G. i T.K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, argumentując je tak jak poprzednie pisma w sprawie. Decyzji zarzucił sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy oraz obrazę przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004r. Nr 261, póz. 2603) i przepisów kpa, w szczególności art. 7, 8 i 10. W uzasadnieniu odwołania skarżący podał, że przeprowadzone postępowanie przez organ I instancji nie wniosło żadnych nowych okoliczności faktycznych i prawnych. Stanowisko w sprawie wniosku o zwrot wywłaszczonej działki o nr [...]/2, o powierzchni 756 m2 pozostaje bez zmian, gdyż cel wywłaszczenia określony w decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lipca 1978r. Nr [...] (tj. urządzenie Ośrodka Wypoczynku Świątecznego) nie został zrealizowany.

W aktach sprawy oprócz decyzji ustalającej wysokość odszkodowania za wywłaszczoną działkę nie ma żadnego dowodu potwierdzającego, że odszkodowanie zostało faktycznie wypłacone małżonkom K. Skarżący zarzucił, iż organ I instancji błędnie ustalił, iż A. i M.K. nie byli właścicielami przedmiotowej, podczas gdy z postanowienia Sądu Powiatowego w Ł. z dnia [...] sierpnia 1973r (sygn. akt [...]) wynika inaczej.

Zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 229 ww. ustawy, albowiem dotyczy on sytuacji, gdy w momencie wejścia jej w życie nieruchomość sporna zostałaby sprzedana lub ustalonoby na niej prawo użytkowania wieczystego i ujawnione by to zostało w księdze wieczystej. Skarżący zarzucił ponadto, że Prezydent Miasta Ł. jako organ wydał decyzję w sprawie, w której jest zainteresowaną stroną, zaś w podobnej sprawie Wojewoda P. przekazał sprawę Staroście Ł. do rozstrzygnięcia.

Wojewoda P. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] sierpnia 2007 r. choć – jak wskazał - z innych przyczyn niż organ pierwszej instancji. Opisując stan faktyczny zaistniały w sprawie i powołując się na zasadę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, chroniącą nabywców nieruchomości, organ II instancji wskazał, że decyzja wywłaszczeniowa jest ostateczna i nie podlega badaniu w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, zaś organ prowadząc postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinien ustalić krąg podmiotów uprawnionych do zgłoszenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, tj. ustalić, kto był właścicielem tej nieruchomości w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej. Uznając, że wnioskodawcy nie wykazali prawa własności do przedmiotowej nieruchomości, a postanowienie Sądu z 1958r. o przejęciu nieruchomości na własność Państwa i decyzja wywłaszczeniowa nie były kwestionowane, stan prawny jest w niniejszej sprawie niejednoznaczny (inny wg księgi wieczystej, a inny wg ZD). Z uwagi na fakt, iż nie można w niniejszym postępowaniu ustalać stanu prawnego spornej nieruchomości decyzja odmowna w zakresie zwrotu nieruchomości jest prawidłowa.

W ocenie Wojewody, zarzut skarżącego, że Prezydent Miasta Ł. jako organ wydał decyzję w sprawie, w której jest zainteresowaną stroną nie znajduje uzasadnienia prawnego do wyłączenia go z prowadzenia tej sprawy na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa, gdyż sporna nieruchomość wywłaszczana była na rzecz Skarbu Państwa, a aktualnie nie stanowi własności miasta.

Skargę na powyższą decyzję złożył do tutejszego sądu administracyjnego pełnomocnik F.M.G. i T.K., używając tych samych argumentów jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącym wywłaszczonej nieruchomości lub odszkodowania. Zarzucił przy tym decyzji naruszenie prawa materialnego tj. Konstytucji RP i ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, a także przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i stwierdził, że zasadniczym powodem odmownej decyzji o zwrocie jest fakt, że dla spornej nieruchomości odrębnie prowadzony jest zbiór dokumentów nr [...] oraz księga wieczysta KW Nr [...]. Z uwagi na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych to na podstawie danych tam się znajdujących można oceniać aktualny stan prawny, zaś dane pochodzące ze Zbioru Dokumentów Nr [...] nie mogą być brane pod uwagę, gdyż decyzja wywłaszczeniowa jest ostateczna i nie podlega badaniu w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Organ prowadząc postępowanie o zwrot powinien ustalić kto jest uprawniony do zgłoszenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, kto był właścicielem wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu oraz komu przysługuje uprawnienie do domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zaś z dokumentacji przedstawionej przez skarżących nie wynika ich prawo własności do wywłaszczonej nieruchomości.

Zgodnie zaś z orzecznictwem - organ w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie może samodzielnie prowadzić sporów o tytuł własności do określonego gruntu, jeśli jest to okoliczność sporna (wyrok z dnia 25 maja 1999 r. NSA w Warszawie IV SA 113/97 LEX nr 47348), a tym samym rozstrzygać tej kwestii.

Z uwagi zatem na fakt, że nie można w niniejszym postępowaniu ustalać stanu prawnego spornej nieruchomości, zaskarżona decyzja była zasadna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:

Zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też skarga podlegała oddaleniu.

Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne bądź przepisy postępowania administracyjnego.

Materialnoprawną podstawą do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest przepis art. 136 § 3 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2000r., Nr 46, poz. 543 ze zm.). Stosownie do art. 136 § 3 ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż zachodzą materialnoprawne przesłanki z art. 136 § 3 ww. ustawy do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości o nr geodezyjnym [...] (stary nr [...]/2), o powierzchni 756 m2, a położonej w Ł. przy ul. R. [...].

Zasadniczy spór sprawy sprowadzał się po pierwsze do ustalenia, czy skarżący są uprawnieni do żądania zwrotu nieruchomości na podstawie cytowanej ustawy (chodzi o wykazanie tytułu do ww. działki ich poprzedników prawnych, a przez to i samych skarżących), po drugie do faktycznej możliwości zwrotu nieruchomości w przypadku zmiany jej aktualnego właściciela i po trzecie do kwestii przedawnienia prawa do wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, która stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej.

Tutejszy sąd administracyjny nie zajmował się kwestią legitymacji prawnej skarżących do żądania zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 § 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności ustalaniem prawa własności ich spadkodawców na chwilę wydania decyzji wywłaszczeniowej, po pierwsze z uwagi na fakt, iż nie jest do tego władny, a po drugie dlatego, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie był możliwy z innych przyczyn (o czym poniżej).

Słusznie podnosi organ, iż nie mógł on prowadzić sporu o tytuł własności wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji, gdy to prawo własności jest kwestionowane. Jak wynika z akt sprawy, dla przedmiotowej nieruchomości odrębnie prowadzony jest zbiór dokumentów nr [...] oraz oddzielnie księga wieczysta KW Nr [...]. Ze zbioru dokumentów, a ściślej z postanowienia Sądu Powiatowego w Ł. z [...].08.1973 r. w sprawie sygn. akt [...], wynika, iż prawo własności do przedmiotowej nieruchomości przysługuje A. i M. małżonkom K., a na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...].07.2006 r., o sygn. [...] - także ich następcom prawnym. Z księgi wieczystej KW [...] wynika natomiast, iż właścicielem nieruchomości o nr [...] (dawny nr [...]/2) od 1958 r. do [...].11.1992 r. był Skarb Państwa, następnie w wyniku komunalizacji własność działki przeszła na Miasto Ł., zaś od [...].07.2003 r. tytuł prawny do ww. nieruchomości na podstawie umowy zamiany przysługuje osobom trzecim.

Podkreślenia wymaga fakt, iż istotnie – jak stwierdził organ II instancji - decyzja wywłaszczeniowa jest ostateczna i nie podlega badaniu w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jak podkreślił NSA w Warszawie w wyroku z dnia 25.05.1999 r. IV SA 113/97 LEX nr 47348, organ w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie może samodzielnie prowadzić sporów o tytuł własności do określonego gruntu, jeśli jest to okoliczność sporna a tym samym rozstrzygać tej kwestii. W niniejszym postępowaniu zarówno organ jak i sąd nie może ustalać stanu prawnego spornej nieruchomości. Tego typu sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym rozpoznawane są w postępowaniu przed sądem powszechnym na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. 2001, Nr 124, poz. 1361 ze zm.).

Rozważając meritum sprawy należy stwierdzić, iż wydanie przez organ administracji pozytywnej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, było wykluczone z uwagi na brak możliwości władania przez Skarb Państwa tą nieruchomością.

Na mocy umowy zamiany sporządzonej w Kancelarii Notarialnej notariusz M.G.-G. w Z., w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r. własność nieruchomości oznaczonej nr [...], o powierzchni 762 m2, położonej w Ł. przy ul. R. [...] przeszła z Miasta Ł. na W. i A. małżonków K.

Zarówno w literaturze jak i orzecznictwie panuje zgodny pogląd, iż nieruchomość może być zwrócona tylko wówczas, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością. Jakakolwiek utrata władania nieruchomością stanowi przeszkodę w zwrocie nieruchomości. Brak możliwości władania nieruchomością powstaje w przypadku dokonania czynności cywilnoprawnej np. umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, lub też ograniczonego prawa rzeczowego w postaci użytkowania wieczystego powstałego po 31.12.1997 r. Jak stwierdził T. Woś w: Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, LexisNexis, Warszawa, 2007, str. 284-285, nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot, nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli więc podmioty te zbyły wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej lub osobie fizycznej, nieruchomość taka nie będzie mogła być zwrócona. (tak też G. Bieniek w [G. Bieniek, A. Hopfer, Z. Marmaj, E. Mzyk, R. Źróbek], Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami, Tom II, Warszawa – Zielona Góra 1998, str. 168).

Także w orzecznictwie zwraca się uwagę, na fakt, iż w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub gmina nie są już właścicielami (w następstwie rozporządzenia własnością) i spełnione zostały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, trudno przyjąć dopuszczalność decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Podjęcie bowiem takiej decyzji byłoby swoistego rodzaju fikcją prawną, zważywszy, że decyzja - w momencie jej podjęcia - nie byłaby wykonalna w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 kpa. Można by więc mówić o nieważności decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, mimo że formalnie spełnione zostały przesłanki z art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1993 r. III AZP 24/1993, LEX nr 10916).

Na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej, analogicznie wypowiedział się też Sąd Najwyższy w uchwale z 23.11.1993 r. III AZP 13/93 (OSA 1994/10/7) stwierdzając, że organ administracji rządowej orzeka na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (jedn. tekst Dz. U. Nr 30 z 1991 r. poz. 127 ze zm.) o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub umowie sprzedaży na podstawie art. 5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18 poz. 94 ze zm.), jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością.

Tutejszy sąd administracyjny popiera stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów wywłaszczeniowych i stwierdza, że można je odnieść do aktualnego stanu prawnego opisanego ustawą o gospodarce nieruchomościami.

Za słuszne należy uznać zapatrywanie, że w tych sytuacjach, w których Skarb Państwa lub gmina nie ma we władaniu nieruchomości, której jest właścicielem, bądź nie jest już właścicielem wskutek umowy cywilnoprawnej (np. zamiany) właściwy organ nie może bez uprzedniego rozwiązania umów użytkowania wieczystego czy jakiejkolwiek konwalidacji umowy cywilnoprawnej odebrać gruntu lub budynków dotychczasowemu użytkownikowi (ew. nowemu właścicielowi, tj. osobie trzeciej) i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznał, że stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Decyzja taka w wypadku braku przesłanek do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego (stwierdzenia wygaśnięcia tego prawa) albo stwierdzenia nieważności umowy zamiany naruszałaby porządek prawny i trudna byłaby do pogodzenia z istniejącym na gruncie stanem prawnym oraz mogłaby stać się niewykonalna, co mogłoby podważyć zaufanie obywateli do prawa i Państwa oraz kolidować z zasadą praworządności.

Co istotne, pomimo wystąpienia przesłanek z art. 136 § 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie jest on możliwy w przypadku, gdy w chwili rozpatrywania wniosku o zwrot przedmiotowa nieruchomość nie jest we władaniu Skarbu Państwa lub gminy, a stanowi własność osób trzecich. Inne rozumowanie powodowałoby daleko idące skutki, naruszając tym samym istniejący porządek prawny.

Odnosząc się do kwestii wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość należy stwierdzić, iż nie zasadne było dokonywanie ustaleń w zakresie faktycznego wypłacenia bądź nie, odszkodowania A. i M. małżonkom K., a to z uwagi na przepisy dotyczące przedawnienia tego roszczenia.

Okolicznością rozstrzygającą o odmowie ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie jest fakt przedawnienia roszczenia odszkodowawczego. Nie budzą wątpliwości ustalenia organów, iż decyzja Prezydenta Miasta Ł. o wywłaszczeniu nieruchomości o nr [...]/2 (obecnie [...]) z dnia [...].07.1978 r. stała się ostateczna dnia [...].07.1978 r. natomiast z wnioskiem o zwrot nieruchomości ewentualnie o wypłacenie odszkodowania skarżące wystąpiły w dniu [...] listopada 2006 r. Ponieważ pomiędzy tymi zdarzeniami prawnymi upłynął okres ponad 10 lat organ, słusznie odmówił wypłaty odszkodowania, podnosząc zarzut przedawnienia roszczenia odszkodowawczego.

Zastosowanie w sprawie przepisów o przedawnieniu roszczeń ( art. 117 i nast. kc) było zasadne, ponieważ odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu wywłaszczenia jest rodzajem odpowiedzialności cywilnej o charakterze majątkowym. W literaturze dominuje pogląd, iż w braku szczególnego uregulowania oddziaływania upływu czasu na roszczenia odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości stosuje się wprost przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń zawarte w art. 117 i nast. Kc (T.Woś: Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości, Warszawa 1998r., 149; Ł. Korózs, D. Kozłowska: Przedawnienie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, C.H. Beck "Nieruchomości" 2001, nr 8, s. 10-11). Brak bowiem racjonalnego uzasadnienia, aby te roszczenia majątkowe traktowane były w sposób uprzywilejowany, bez wyraźnej woli ustawodawcy w tej sprawie. Za przedawnieniem roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypowiedział się Sąd administracyjny ( wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 stycznia 2004r., SA/Bk 1123/03, ONSA i wsa 2005/3/61) stwierdzając, iż roszczenie takie przedawnia się według ogólnych reguł prawa cywilnego. Stanowisko Sądu zyskało pełną aprobatę doktryny (glosa Ewy Stefańskiej – Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa nr 4/2005, s. 23-31). Glosatorka uznała za słuszne stwierdzenie Sądu, że roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ulega przedawnieniu według ogólnych reguł prawa cywilnego. Pogląd ten – zdaniem autorki – jest trafny w szczególności pod rządami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, a także poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości ( tekst jedn. Dz.U. z 1991r., nr 30, poz. 127 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 grudnia 1990r. (glosa, j.w., s. 30 -31).

Zdaniem T. Wosia stosunek prawny odszkodowania nie ma charakteru stosunku administracyjnoprawnego; stroną tego stosunku nie jest bowiem w żadnym wypadku organ administracyjny prowadzący postępowanie w sprawie odszkodowania (lub wywłaszczenia i odszkodowania). Wprost przeciwnie, stosunek prawny odszkodowawczy oparty jest na zasadzie równorzędności jego stron. Jest więc typowym stosunkiem cywilnoprawnym (T. Woś: Wywłaszczenie ..., s.114 i n.). Roszczenie odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia – zgodnie z ogólnymi regułami prawa cywilnego – przedawnia się zatem z upływem 10 lat od dnia, w którym stało się wymagalne tzn. od dnia, kiedy wierzyciel miał prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności ( art. 118 w zw. z art. 120 §1 kc).

W tym stanie rzeczy Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie

art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.