Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 893/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a, 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 1 ust. 2,3,  art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
article: art. 25
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 1 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi D. M.- Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania D. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. z [...] września 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującej się świadczenia wychowawczego na syna – S. Z. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z [...] lipca 2016 r. D. M. wystąpiła o ustalenia prawa do przewidzianego w ustawie z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195), przywoływanej dalej jako "p.p.w.d.", świadczenia wychowawczego na syna S. Z., jako kolejne dziecko w rodzinie.

Wnioskodawczyni jako pracownik Ministerstwa Spraw Zagranicznych oddelegowana został w listopadzie 2013 r. do pracy w [...] , a jej powrót do Polski zaplanowany jest na 2018 r. W związku z ww. pracą cała rodzina (w tym dwójka małoletnich dzieci) D. M. przebywa w Stanach Zjednoczonych Ameryki.

W tym stanie rzeczy Prezydent [...] decyzją z [...] września 2016 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] lutego 2017 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia wychowawczego na syna, oceniając, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 1 ust. 3 p.p.w.d., warunkująca przyznanie owego świadczenia, a odnosząca się do zamieszkiwania osoby uprawnionej do świadczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim ma otrzymywać świadczenie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne mowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Wnioskodawczyni bowiem wraz z rodziną od 2013 r. zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych Ameryki i będzie tam przebywać do roku 2018. W sprawie nie mają natomiast zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zaś umowa bilateralna o zabezpieczeniu społecznym zawarta między Rzeczypospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki z 2 kwietnia 2008 r. (Dz.U. Nr 46, poz. 374) wraz z Porozumieniem Administracyjnym w sprawie stosowania tej umowy (Dz.U. Nr 46, poz. 376), gdyż ta dotyczy wyłącznie kwestii świadczeń emerytalnych, rentowych i pośmiertnych, ustalanych w ramach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Tym samym jej postanowienia nie mają zastosowania w sprawie o przyznanie świadczenia wychowawczego.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego D. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc w niej, iż jej pobyt w Stanach Zjednoczonych ma wyłącznie charakter czasowy, w związku oddelegowaniem do pracy w [...] . Czas oddelegowania nie przekracza 5 lat. Miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. posiada natomiast w Polsce w W. Odwoływała się nadto do uzyskanej z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki społecznej informacji, gdzie w odpowiedzi na jej zapytanie wskazano m.in., że "jeśli obywatel polski ma miejsce zamieszkania na terytorium RP, a jedynie czasowo przebywa za granica w związku z pracą w ramach korpusu dyplomatycznego, po spełnieniu warunków określonych w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz z zastrzeżeniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ma prawo otrzymywać świadczenie wychowawcze." Dodatkowo zwracała uwagę, iż na mocy umowy między Rzeczypospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o zabezpieczeniu społecznym, jako pracownik czasowo oddelegowany do pracy na terytorium Stanów Zjednoczonych, w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz praw pracowniczych, podlega przepisom krajowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 11 lutego 2016 r. - o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195); przywoływanej dalej jako: "p.p.w.d., regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości 500 złotych na dziecko w rodzinie, które to świadczenie- stosownie do art. 4 ust. 1 powołanej ustawy przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażona w art. 1 ust. 3 p.p.w.d. świadczenie to przysługuje osobom wymienionym w ust. 2 art. 1 ustawy (obywatelom polskim, określonym grupom cudzoziemców), jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenia wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Uprawnionymi do świadczenia są zaś, w myśl art. 4 ust. 2 ustawy: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo opiekun prawny dziecka.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżąca jako matka niepełnoletniego syna (S.Z.) jest w myśl art. 4 ust. 2 p.p.w.d. uprawnioną do ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Nie kwestionowaną okolicznością jest również to, że jako pracownik korpusu dyplomatycznego obowiązki zawodowe wykonuje od 2013 r. na terenie Stanów Zjednoczonych, gdzie przebywa wraz całą rodziną, a jej pobyt poza granicami kraju planowany jest do roku 2018 i to wzgląd na ową okoliczność był podstawa odmowy przyznania jej świadczenia, wobec uznania przez organy, że niespełnienia ona przewidzianego w art. 1 ust. 3 p.p.w.a. warunku zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim ma otrzymywać świadczenia wychowawcze".

Istotą sporo pozostaje zatem, czy w takich jak w niniejszej sprawie okolicznościach faktycznych, istotnie zawarty w art. 1 ust. 3 p.p.w.d. warunek odnoszący się do zamieszkiwania na terenie kraju nie został w stosunku do skarżącej zachowany.

W pierwszej kolejności zatem zwrócić uwagę należy, iż ustawa o pomocy w Państwa w wychowaniu dzieci nie definiują pojęcia "zamieszkiwania" użytego w cytowanym wyżej przepisie. Dodatkowo jego interpretację komplikuje fakt, że pod względem normatywnym zwrot ów nie w każdym wypadku musi być równoznaczny z uregulowaną w przepisach prawa cywilnego instytucją "zamieszkania". Na różny kontekst znaczeniowy takich pojęć wskazywał m.in. w swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny. Tytułem przykładu można tu przywołać uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 21 sierpnia 1991 r. w sprawie W 7/91 czy wyrok z 25 czerwca 2013 r. w sprawie P 11/12.

Niemniej na tle analogicznego w swoim brzmieniu przepisu art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. - o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518) w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie się przyjmuje, że zawarte w jego redakcji sformułowanie "zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" wykładać należy mając na względzie uregulowaną w art. 25 k.c. instytucję zamieszkania (por. wyroki: WSA w Gdańsku z 30 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/Gd 311/08 Lex nr 500085, WSA w Szczecinie z 31 sierpnia 2016 r. II SA/Sz 301/16, Lex nr 2136120). Ze względu na zbieżność obydwu regulacji poglądy te zachowują swoją aktualność, zdaniem Sądu, także przy interpretacji przepisu art. 1 ust. 3 p.p.w.d. Zgodnie zaś z przywołanym wyżej art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie jest więc po jego myśli prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Aczkolwiek zastrzec w tym miejscu wypada, że element odnoszący się do faktycznego przebywanie nie oznacza stałości (permanentności) przebywania w określonej miejscowości. Jak wskazuje się bowiem w judykaturze i doktrynie - a na co trafnie zwracała uwagę skarżąca - przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu zasadniczo pozostaje bowiem bez wpływu na miejsce zamieszkania. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje bowiem przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie będzie więc miało to czy ów wyjazd nosi znamiona wyjazdu stałego czy też tymczasowego. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania. Dotyczy to zwłaszcza – jak wskazywał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lipca 1978 r. w sprawie o sygn. IV CR 242/78 (OSN 1979/6/120) - wyjazdu na studia, w misji dyplomatycznej, wyjazdu służbowego, wyjazdu w celach zarobkowych.

W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, jak zaznaczono już wyżej, pobyt skarżącej wraz z rodziną na ternie Stanów Zjednoczonych Ameryki wynika li tylko ze specyfiki wykonywanej przez nią pracy jako członka polskiego korpusu dyplomatycznego i wyznaczonego jej miejsca wykonywania obowiązków służbowych, a nie indywidualnej decyzji o przeniesieniu tam w sposób stały centrum swoich interesów życiowych. Ze znajdującego się w aktach zaświadczenia [...] z [...] października 2016 r. wynika przy tym, że jej powrót do kraju planowany jest na rok 2018. Na terenie Polski (w W.) posiada ona jednocześnie mienie nieruchome, którego jedynie zarząd i administrowania na czas wyjazdu powierzyła swojej matce (vide akt notarialny z [...] października 2013 r. , rep. [...] Sama również potwierdza wolę powrotu do Polski po zakończeniu misji dyplomatycznej. Powyższe zatem niewątpliwie dowodzi tymczasowości opuszczenia kraju, a ta okoliczność nie jest równoznaczna ze zmianą miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c.

Skoro zatem ustawodawca przyznanie świadczenia wychowawczego wiąże z zamieszkiwaniem osoby uprawnionej na terytorium Rzeczypospoplitej Polskiej przez okres jego pobierania, a spełnienie owego wymogu rozpatrywać należy przez pryzmat instytucji prawa cywilnego odnoszącej do zamieszkania, to w okolicznościach faktycznych rozpatrywanej sprawy warunek ów w odniesieniu do skarżącej, uznać należy za dochowany. Odmowa zatem przyznania na jej rzecz prawa do świadczenia wychowawczego za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. narusza w sposób mający wpływ na wynika sprawy art. 1 ust. 3 p.p.w.d., a naruszenie to wynikało w tym w wypadku z jego błędnej wykładni, polegającej na nieuprawnionym utożsamieniu użytego w jego redakcji pojęcia "zamieszkiwania" z faktycznym pobytem w sposób stały jednostki uprawnionej do świadczenia na terenie kraju.

Z tych względów zaskarżona decyzja, jak też obarczona tożsamymi naruszeniami prawa materialnego decyzja organu pierwszej instancji nie mogły się ostać i podlegać musiały uchyleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369.).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w niniejszej wyroku, sprowadzającej się do konkluzji, że w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, warunek opisany w art. 1 ust. 3 p.p.w.d., mimo czasowego pobytu skarżącej poza granicami Polski, została przez nią spełniony, a tym samym wzgląd na treść normatywną owego przepisu nie może stanowić przeszkody przyznania jej przewidzianego ustawą świadczenia.