Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1745/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 9, art. 79a, art. 7, art. 77 i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 1b, art. 27 ust. 5, art. 24a ust. 1-3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 103 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej H. R. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi H. R. (dalej zwana: Skarżącą) reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata M. Ż. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej zwany: Kolegium, SKO, Organem II instancji, Organem odwoławczym) z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką D. O.

Na podstawie akt administracyjnych sprawy Sąd ustalił, że 28 maja 2021 r. H. R. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką D. O., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...], w którym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności D. O. datuje się od [...] stycznia 2011 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

W trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że D. O. ma [...] lata, jest wdową, wymaga stałej pomocy i opieki innych osób w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz w czynnościach pielęgnacyjnych i higienicznych, nie przebywa w żadnej placówce zapewniającej całodobową opiekę, żadna osoba nie otrzymuje na nią świadczeń.

H. R. mieszka w jednym domu z matką D. O. i sprawuje nad nią stałą opiekę, pomaga matce w wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego, tj. pranie, sprzątanie, zakupy, przyrządzanie i podawanie posiłków, organizuje opiekę medyczną (wizyty lekarskie, leki) oraz pomaga matce w codziennej pielęgnacji, pomaga w ubieraniu się.

Na podstawie oświadczenia H. R. oraz zalegających w aktach sprawy decyzji ZUS ustalono, że nie podejmuje ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Opiekę tą sprawuje od kilku lat, do 31 grudnia 2018 r. pobierała zasiłek dla opiekuna, jednak od dnia 1 stycznia 2019 r. H. R. nabyła prawo do emerytury, co spowodowało utratę przez nią prawa do zasiłku dla opiekuna. Nie pobiera innych świadczeń opiekuńczych na inne osoby.

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] odmówił H. R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką D. O., wskazując, że H. R. spełnia jedynie część przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. Przeszkodami do uzyskania wnioskowanego świadczenia zdaniem Wójta jest fakt, że H. R. jest osobą uprawnioną do emerytury oraz brak możliwości ustalenia momentu powstania niepełnosprawności D. O.

Od powyższej decyzji H. R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła odwołanie, w którym wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania H. R., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej zwana w skrócie: "k.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Na wstępie Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej zwana w skrócie: "u.ś.r.").

Organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazał, że w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną mająca ustalone prawo do emerytury, świadczenie to przysługuje osobie sprawującej opiekę w przypadku zawieszenia prawa do emerytury, którego fakt potwierdza się stosowną decyzją ZUS lub KRUS.

Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd o istnieniu potrzeby uzupełnienia wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej.

SKO podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, dotyczące braku możliwości znalezienia przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i wyraża chęć jego otrzymania, w przypadku pobierania emerytury, powinna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń, poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zostać zrealizowany poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 291; dalej: ustawa o FUS), zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy [pic]lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty, przy czym zawieszenie prawa do emerytury (renty) stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o FUS, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury (renty), poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o FUS).

Zdaniem Kolegium emerytura jest prawem niezbywalnym, jednak dopiero zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje jej wstrzymaniem to należy uznać, że zostaje wyeliminowana negatywna przesłanka wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ II instancji zaznaczył, że Organ I instancji nie poinformował Skarżącej o możliwości złożenia w organie rentowym wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, celem wyeliminowania negatywnej przesłanki do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego, jednak Skarżąca w toku postępowania administracyjnego była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zatem pełnomocnik posiadając wiedzę o obowiązujących przepisach powinien poinformować H. R., jakie przesłanki powinna spełnić, aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a także poinformować ją o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.

Odnosząc się do drugiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego SKO wskazało, że nie podziela interpretacji wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 dokonanej przez Organ I instancji. Wyjaśniło, że TK orzekło w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, a zatem w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

H. R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę na w/w decyzję Kolegium z dnia [...] września 2021 r. nr [...], w której zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie H. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy Organowi I instancji do ponownego rozpoznania; o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez pominięcie celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik Skarżącej podkreślił, że Organy obu instancji poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęły, że skoro Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Do takiego wniosku może doprowadzić jedynie poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zdaniem pełnomocnika Skarżącej zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do rozumienia tego przepisu w taki sposób, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wyjaśnił, że proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, jednak nie może się on do nich ograniczać. Zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów.

W ocenie pełnomocnika Skarżącej wykładnia językowa ogranicza się tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, w którym został sporządzony, jednak tekst prawa powinien być tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna).

Pełnomocnik wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 wskazał, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga została uwzględniona, bowiem okazała się uzasadniona.

W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W niniejszej sprawie jedną z przyczyn odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie, iż strona skarżąca posiada prawo do emerytury. Organy obu instancji swe decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek strony skarżącej oparły na literalnej treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wobec tego wyjaśnić tu przyjdzie, iż w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Przyznanie świadczenia, o jakim mowa w świetle powyższej regulacji wykluczone jest także w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Niezależnie od tej przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej, Organ I instancji wskazał w swej decyzji na art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem, Wójta przy rozpoznawaniu wniosku Organ ten jest związany literalną treścią tej regulacji; nie może zatem wydać rozstrzygnięcia z pominięciem obowiązującej treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Negatywne rozstrzyganie przez organy administracji o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego osób o ustalonym prawie do emerytury jest obecnie powszechnie podważane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Podkreśla się, iż brak jest przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić. Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do emerytury w chwili wejścia w życie u.ś.r. było uzasadnione, gdyż ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od najniższej emerytury. Tym samym osoba pobierająca emeryturę nie ponosiła straty finansowej pobierając emeryturę. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury (w najnowszym orzecznictwie NSA zob. np.: wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1146/21, LEX nr 3317930, wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1079/21, LEX nr 3318007.).

Sąd w niniejszej sprawie opowiada się za stanowiskiem, iż prawo do emerytury nie może automatycznie (a limine) przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyrażonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy przyznać rację temu poglądowi, który zauważa brak równego traktowania tej grupy osób oraz osób, którym ustawodawca pozostawił możliwość dokonywania wyboru pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, a możliwością niepodejmowania zatrudnienia lub też rezygnacji z zatrudnienia oraz osób uprawnionym do więcej niż dwóch świadczeń o jakich mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., także uprawnionym do dokonywania wyboru w przypadku zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Innymi słowy, osoby pobierające prawo do emerytury i to w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, przede wszystkim ze względu na art. 32 Konstytucji RP, także powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19, CBOSA, LEX).

Warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinno być dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z wykluczających się świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę. Emerytura jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Nie można jednak pomijać, iż art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53; zwana dalej u.e.r.FUS.), stanowi wyraźnie o możliwości zawieszenia prawa do m.in. emerytury na wniosek uprawnionego, bez konieczności jego szczegółowego uzasadniania. Zawieszenie prawa na wniosek zainteresowanego jest instrumentem oddanym świadczeniobiorcy po to, by mógł go wykorzystać w celu podwyższenia swego świadczenia w przyszłości lub do osiągnięcia innych celów pozaubezpieczeniowych (zob. Jędrasik-Jankowska Inetta. Art. 103. w: Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w:) Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019.).

Według Sądu, takim celem może być potrzeba zniesienia negatywnej przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Trafny jest zatem wniosek, iż zawieszenie prawa do emerytury należy traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Nie sposób nie przyjąć, aby "zawieszenie prawa do emerytury" (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) uznawać jako odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do emerytury (jako takim) a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury.

Z tych względów w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały obowiązek poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wstrzymaniu jej wypłaty oraz wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

W niniejszej sprawie organy obu instancji nie pouczyły i nie poinformowały skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Nie wystosowały do niej również zawiadomienia w tym konkretnym przedmiocie w trybie art. 79a k.p.a. Z obowiązku stosowania się do tych unormowań nie zwalnia organu to, że wnioskodawczyni była w toku postępowania reprezentowana przez adwokata – fachowego pełnomocnika, jak błędnie uznało SKO w zaskarżonej do WSA decyzji. Normy o takiej treści nie sposób wywieść z treści art. 9 jak i art. 79a K.p.a., które to regulacje należy stosować niezależnie od tego w jaki sposób strona postępowania administracyjnego jest reprezentowana. Zatem, już organ I instancji przed wydaniem decyzji powinien poinformować stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzyskania stosownej decyzji, zważając też na to, że fachowy pełnomocnik strony powołał we wniosku o przyznanie świadczenia błędną treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., co świadczy o tym, że nie miał on dostatecznej wiedzy o przewidzianych w prawie ścieżkach dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby uprawnionej do emerytury.

Powyższe zaniechanie organów skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sądu decyzji organów obu instancji z powodu naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym w administracji w postaci art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z przepisami ustawy, wyposażającymi opiekuna osoby niepełnosprawnej w prawo domagania się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez zniesienie ustawowej przesłanki wykluczającej świadczenie pielęgnacyjne w wyniku zawieszenia prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.F.U.S.

Jedocześnie należy nadmienić, iż nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji skarżącej art. 24 ust. 2 u.ś.r. Przepis ten stanowi: Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zdaniem Sądu, przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. powinien być interpretowany wraz z przepisami u.e.r.F.U.S., przewidującymi zawieszenie prawa do emerytury, tj. z art. 103 ust. 2, art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.F.U.S. Na ich podstawie istnieje możliwość wydania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od miesiąca, w którym została zawieszona wypłata emerytury. Otóż w myśl art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.F.U.S. wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa. Taką okolicznością jest w świetle art. 103 ust. 2 ww. ustawy złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Natomiast według art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.F.U.S. wstrzymanie wypłaty świadczeń następuje poczynając od miesiąca w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie było możliwe; (...). Decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego może zostać wydana z mocą wsteczną, czyli od chwili wstrzymania wypłaty emerytury. Decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego może zostać wydana z mocą wsteczną polegającą na ustaleniu dla wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od miesiąca, w którym strona nie korzysta już z prawa do emerytury z powodu wstrzymania jej wypłaty. Począwszy od miesiąca wstrzymania wypłaty emerytury (zasadniczo jest to miesiąc wydania decyzji o zawieszeniu), odpada bowiem negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wówczas to zostanie wypełniona ta część normy art. 24 ust. 2 u.ś.r., w której stwierdza się, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego. Reasumując, ponieważ zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób ustawowe wyłączenie nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Jednocześnie rację należało przyznać SKO co do dostrzeżonego przez Kolegium naruszenia przez Organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Otóż Wójt odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącej powołując się na przepis uznany przez TK za nieodpowiadający wzorcom ustawy zasadniczej. Nastąpiło to na mocy wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Słusznie dostrzega Kolegium, wskazując przy tym na utrwaloną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, na nielegalność decyzji motywowanej treścią normy niezgodnej z Konstytucją RP. Sąd stoi na stanowisku, że skutkiem wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, jest zmiana obszaru zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II SA/Rz 1090/19, CBOSA, LEX). Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Bd 364/20, LEX, wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gd 436/20, LEX, oraz z 25 czerwca 2020 r., sygn. III SA/Gd 519/20, LEX). Zatem Kolegium słusznie uznało naruszenie przez Organ I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przy ponownym rozpoznaniu wniosku strony, aby nie narażać jej na ewentualnie zbędne zawieszenie prawa do emerytury, należało będzie w pierwszej kolejności ustalić, czy skarżąca, poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 u.ś.r. Natomiast w przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wezwanie to jako zbędne i jednocześnie grożące stronie niepotrzebnymi konsekwencjami finansowymi, nie powinno być do strony kierowane.

Reasumując, pominięcie przez orzekające w sprawie organy przepisów umożliwiających dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie art. 9 k.p.a. w zw. z art. 103 ust. 3 u.e.r.F.U.S., nie pozwalało na zastosowanie wobec skarżącej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i odmowę uwzględnienia jej wniosku, co z kolei uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

O kosztach postępowania przed WSA orzeczono zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800), obejmując nim wynagrodzenie fachowego pełnomocnika w wysokości 480 zł