Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1065/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10 § 1, art. 11 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2015 r. sprawy ze skargi I. w K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2014r. Minister Sprawiedliwości powołał M. K. na stanowisko notariusza i wyznaczył siedzibę kancelarii notarialnej w K.

Izba Notarialna w K. dnia 22 grudnia 2014r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosła o uchylenie powyższej decyzji w całości oraz odmowę powołania M. K. na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej w K.

Pismem z dnia 7 stycznia 2015r. strony zostały zawiadomione o zamknięciu postępowania administracyjnego o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie powołania M. K. na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej w K.

W piśmie z dnia 15 stycznia 2015r. M. K. podniosła, że Izba nie przedstawiła jakichkolwiek przekonujących argumentów, które przemawiałyby przeciwko powołaniu jej na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w K. Wniosła o utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] listopada 2014r.

W piśmie z dnia 19 stycznia 2015 r. Prezes Rady Izby Notarialnej w K. K. M. oświadczył, że Izba Notarialna w K., jako strona postępowania w całości podtrzymuje argumentację wyrażoną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 10 i 11 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.) oraz art. 127 § 3 w związku z art. 129 § 1 i 2 i art. 138 § 1 pkt 1, art. 104 i art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku Izby Notarialnej w K. o ponowne rozpatrzenie sprawy z wniosku M. K. o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w K., przy udziale Izby Notarialnej w K., orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2014 r. o powołaniu M. K. na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w K.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że zgodnie z art. 10 § 1 ustawy – Prawo o notariacie, notariusza powołuje i wyznacza siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości, na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej. Zakres swobody przyznanej Ministrowi Sprawiedliwości na mocy art. 10 § 1 ustawy ograniczają wyłącznie postanowienia art. 10 § 3 i art. 11 - 13 ustawy . Minister Sprawiedliwości wydając decyzję administracyjną w trybie art. 10 ustawy - Prawo o notariacie, nie jest w żaden sposób związany treścią opinii rady właściwej izby notarialnej , która stanowi część materiału dowodowego w sprawie i podlega, na równi z innymi dowodami, swobodnej ocenie organu rozstrzygającego. Powołanie i wyznaczenie siedziby kancelarii następuje po zasięgnięciu opinii, a nie po uzyskaniu zgody właściwej izby notarialnej .

Minister stwierdził, że M. K. spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 11 ustawy - Prawo o notariacie, co potwierdzają zgromadzone w toku postępowania dokumenty, w tym dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych, uchwała Nr [...] z dnia [...] października 2012r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oraz opinie sporządzone przez notariuszy A. G. z dnia 25 marca 2014r. i P. F. z dnia 31 marca 2014r., którzy zatrudniali M. K. na stanowisku asesora notarialnego w wymiarze 1/2 etatu w dwóch kancelariach notarialnych od 1 kwietnia 2013r. do dnia 12 lutego 2014r. - notariusz A. G. i do dnia 14 lutego 2014r. - notariusz P. F.

W ramach badania przesłanki przewidzianej w art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie dokonano oceny osoby kandydatki pod kątem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza należy rozumieć, oprócz wiedzy zweryfikowanej w prawem przewidziany sposób, taki zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej, które składają się na wizerunek osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Wiedza i doświadczenie zawodowe wnioskodawczyni, która ukończyła wyższe studia prawnicze z wynikiem dobrym plus, odbyła aplikację notarialną i uzyskała pozytywny wynik egzaminu notarialnego (oceny dostateczna i bardzo dobra), zostały sprawdzone w sposób przewidziany prawem. Z opinii notariuszy A. G. i P. F. wynika, że jako asesor notarialny wnioskodawczyni sporządzała akty notarialne, akty poświadczenia dziedziczenia, opracowywała projekty umów, oświadczeń oraz innych dokumentów w formie aktu notarialnego. Dokonywane przez nią czynności charakteryzowały się bardzo wysokim poziomem i starannością. W ocenie opiniujących, wnioskodawczyni zdobyła doświadczenie, które należy uznać za wystarczające do prowadzenia własnej kancelarii notarialnej. Nadto jest osobą uczciwą, pracowitą, rzetelną, bardzo staranną i uprzejmą. Według zgodnej opinii notariuszy, kandydatka posiada predyspozycje do wykonywania zawodu notariusza.

W ocenie Ministra ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wskazanego w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2014r., nie wynika, by dotychczasowe postępowanie kandydatki budziło wątpliwości co do jej rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego państwa prawnego. Wydając decyzję Minister Sprawiedliwości uznał, że pozytywny wynik egzaminu zawodowego, pozytywna ocena wykonywania obowiązków asesora notarialnego, dotychczasowa niekaralność wnioskodawczym, w tym niekaralność dyscyplinarna oraz jej cechy osobowościowe, wykluczały istnienie wątpliwości, o jakich mowa w art. 10 § 3 ustawy - Prawo o notariacie.

Zdaniem organu ani Rada Izby Notarialnej w K. w uchwale nr [...] z dnia [...] lipca 2014r., ani też Izba Notarialna w K. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie przedstawiły żadnych okoliczności dotyczących życia zawodowego oraz prywatnego wnioskodawczym, które przeczyłyby temu stanowisku. Nie było zatem podstaw faktycznych i prawnych do prowad2:enia dodatkowego postępowania dowodowego w tym zakresie, a zarzut braku analizy okoliczności, które miały przeczyć przyjętemu stanowisku, uznać należy za całkowicie niezrozumiały.

Nie zasługują także na uwzględnienie argumenty, wskazane przez Izbę Notarialną w K. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w części dotyczącej wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej.

Skoro zatem M. K. spełnia wszystkie przesłanki z art. 11 ustawy - Prawo o notariacie, a jej dotychczasowe postępowanie nie budzi żadnych wątpliwości co do rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego państwa prawnego, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że nie mógł odmówić powołania jej na stanowisko notariusza, które łączy się z wyznaczeniem siedziby kancelarii notarialnej w K., zwłaszcza gdy, jak w niniejszej sprawie, nie sprzeciwia się temu żaden inny interes chroniony prawnie.

W ocenie organu za wyznaczeniem siedziby kancelarii notarialnej w K. przemawia zatem zarówno słuszny interes wnioskodawczyni, jak również interes społeczny.

Pismem z dnia 13 marca 2015 r. Izba Notarialna w K. reprezentowana przez: pełnomocnika r. pr. M. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie, skargę na powyższą decyzję.

Decyzji zarzucono:

1.Naruszenie przepisów prawa procesowego:

- art. 6 k.p.a., poprzez naruszenie zasady działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa,

- art. 7 k.p.a., poprzez naruszenie wymogu podjęcia przez organ administracji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

- art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez przyjęcie dowolnych ustaleń faktycznych, opartych na nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym,

- art. 107 § 1 k.p.a., poprzez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną w sprawie; art. 107 § 1 k.p.a., poprzez wydanie decyzji z pominięciem wskazania jako strony postępowania Izby Notarialnej w K.;

- art. 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie w zw. z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz. U. z 1991 r. Nr 42 poz. 188) poprzez brak wykazania przyczyn, dla których Minister Sprawiedliwości uznał, że w K. istnieje zapotrzebowanie na lokalizację nowej kancelarii notarialnej.

2. Przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, a mianowicie: .

- art. 10 § ustawy Prawo o notariacie poprzez nieuwzględnienie w postępowaniu w przedmiocie powołania na notariusza dotychczasowego postępowania kandydata na notariusza przesłanki negatywnej w postaci wątpliwości co do jego rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego państwa prawnego wynikających z dotychczasowego postępowania kandydata na notariusza,

- art. 11 pkt. 2 ustawy Prawo o notariacie w związku z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na powołaniu na stanowisko notariusza osoby, co do której zachodzą uzasadnione wątpliwości w zakresie posiadania przymiotu nieskazitelnego charakteru oraz dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza,

Wobec powyższych zarzutów strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2014 r.

W uzasadnieniu Izba rozwinęła powyższe zarzuty, podnosząc że organ rozpatrując sprawę zainicjowaną wnioskiem Pani M. K. dokonał niewłaściwej wykładni art. 11 pkt 2 ustawy Prawo o notariacie, a w konsekwencji pozbawił normatywnej treści przesłankę dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Wskazania wymaga, iż art. art. 11 pkt 2 ustawy Prawo o notariacie stanowi, że notariuszem może być powołany ten, kto Jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza". Należy zatem stwierdzić, iż powyższy przepis wyznacza dwie odrębne przesłanki oceny notariuszy jakimi są nieskazitelność charakteru oraz dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, których to przesłanek nie można ze sobą utożsamiać.

W tym miejscu należy zaznaczyć, iż w rozumieniu Słownika Języka Polskiego nieskazitelność charakteru to: uczciwość, prawość, uczynność, poczucie odpowiedzialności za własne czyny, odwaga cywilna, samokrytycyzm oraz umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem.

Zdaniem Izby w przedmiotowej decyzji Minister Sprawiedliwości ograniczył się jedynie do powierzchownej oceny kompetencji Pani M. K. Organ nie odniósł się natomiast dostatecznie do podniesionych przez Izbę Notarialną w K. wątpliwości co do przestrzegania przez Panią M. K. obowiązujących zasad etyki zawodowej. W tym kontekście należy uznać, iż brak przesłanek co do spełnienia przez Wnioskodawczynie przesłanki nieskazitelnego charakteru, co zostało całkowicie pominięte przez organ przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy

Izba wskazała, że w oparciu o przedstawiony stan faktyczny obrazujący dotychczasowe zachowanie, postawę życiową oraz cechy osobowe M. K. zachodzą uzasadnione wątpliwości co spełnienia przez kandydata przesłanki wynikającej z dyspozycji przepisu art. 11 ust. 2 Prawa o notariacie odnoszącej się do nieskazitelnego charakteru wnioskodawcy.

Pismami z dnia 16 marca 2015 r. Izba Notarialna w K. uzupełniła skargę, zarzucając dodatkowo naruszenie art. 10 ww. ustawy – Prawo o notariacie, poprzez brak wskazania kryteriów uznania administracyjnego, pozwalających na wybór rozstrzygnięcia w sprawie, a przez to skorzystanie z tego uznania w niewłaściwy sposób – niezgodny z ustawowym celem, a także przyjęcie, że zainteresowana spełnia przesłanki formalne powołania jej na stanowisko notariusza (art. 11 ww. ustawy – Prawo o notariacie w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów – Dz. U. z 2013 r., poz. 829). Rada podniosła również, że decyzja Ministra Sprawiedliwości nie uwzględnia interesu społecznego, którego ona jest reprezentantem, co w konsekwencji świadczy o naruszeniu art. 7 kpa, a ponadto organ oparł rozstrzygnięcie na przepisach intertemporalnych niezgodnych z Konstytucją RP. W związku z powyższym, Rada wniosła o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, celem zbadania zgodności z Konstytucją dopuszczalności regulacji intertemporalnej, polegającej na zastosowaniu zasady dalszego działania prawa dawnego w zakresie zachowania uprawnień do odbycia aplikacji notarialnej w wymiarze 2 lat i 6 miesięcy dla osób, które rozpoczęły jej odbywanie przed wejściem w życie ww. ustawy o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów, z jednoczesnym pominięciem w przepisach intertemporalnych ściśle łączącego się z tym uprawnieniem obowiązku odbycia asesury jako kończącej przygotowanie do wykonywania zawodu notariusza i wyeliminowanie jej tym samym dla osób, które rozpoczęły aplikację przed wejściem w życie ww. ustawy deregulacyjnej, jako przesłanki powołania na stanowisko notariusza, czyli poddania przygotowania do zawodu bezpośrednio działaniom nowego prawa – nabycie kwalifikacji praktycznych wyłącznie poprzez odbycie aplikacji, przy równoczesnym nałożeniu na odbywających aplikację, według nowej regulacji (czyli rozpoczynających ją po wejściu w życie ustawy deregulacyjnej), odbywania jej w wymiarze dłuższym o jeden rok, przy zwiększonym wymiarze godzin (ilość godzin uległa prawie dwukrotnemu zwiększeniu z 1152 w czasie dawnej aplikacji, do 2112 według nowej aplikacji) i obostrzeniach w zakresie jej przebiegu (wymogi określone przez ustawodawcę co do ilości projektów aktów notarialnych i innych czynności przygotowywanych w trakcie aplikacji).

Zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w podjętych w sprawie decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane kryteria, doszedł do przekonania, iż zarówno zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości jak i poprzedzająca ją decyzja tego organu nie naruszają prawa.

W opinii Sądu, poczynione przez organy ustalenia wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez nie ocena tego materiału w kontekście zastosowanych przepisów ustawy nie budzi zastrzeżeń. Zdaniem Sądu organ wyczerpująco zbadał wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. Nie doszło do naruszenia praw skarżącego jako strony.

Uzasadniając wydane w sprawie decyzje Minister Sprawiedliwości wyczerpująco przedstawił i rozważył zagadnienia faktyczne oraz prawne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz wykazał dlaczego podjął decyzję o powołaniu M. K. na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w K. Minister Sprawiedliwości szczegółowo odniósł się także do zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych, w tym do uchwały Rady Izby Notarialnej w K. nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r.

Zgodnie z brzmieniem art. 10 § 1-3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.), notariusza powołuje i wyznacza siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości, na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej. Niewyrażenie opinii, o której mowa w § 1, w ciągu 60 dni od dnia otrzymania wniosku Ministra Sprawiedliwości, uważane jest za wyrażenie opinii pozytywnej (§ 2). Minister Sprawiedliwości może odmówić powołania na stanowisko notariusza osoby, o której mowa w § 1, tylko wtedy, gdy kandydat nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 11-13, a także jeżeli dotychczasowe postępowanie kandydata budzi wątpliwości co do jego rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego Państwa prawnego. Ministrowi Sprawiedliwości oraz organom samorządu notarialnego opiniującym kandydata na notariusza przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych osoby składającej wniosek (§ 3).

W świetle powołanego przepisu, do kompetencji Ministra Sprawiedliwości należy zarówno dobór kandydatów do zawodu notariusza, jak i wyznaczanie siedzib kancelarii powoływanych przez niego notariuszy. Minister Sprawiedliwości, wydając decyzję administracyjną w trybie art. 10 ww. ustawy – Prawo o notariacie, nie jest w żaden sposób związany treścią opinii właściwej izby notarialnej, która podlega jego ocenie, jak każdy inny dowód w sprawie. Organ samorządu notarialnego wyraża jedynie swoje stanowisko w formie opinii, natomiast Minister wydaje decyzję o powołaniu bądź odmowie powołania osoby na stanowisko notariusza.

W sytuacji, więc spełnienia przesłanek warunkujących powołanie kandydata na stanowisko notariusza, Minister Sprawiedliwości jest zobowiązany do powołania osoby na to stanowisko. Odmowa powołania na stanowisko notariusza może pojawić się tylko wówczas, gdy kandydat nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 11-13 ww. ustawy, a także jeżeli jego dotychczasowe postępowanie budzi wątpliwości co do rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego Państwa prawnego. Oznacza to, że organ nie może odmówić powołania osoby na stanowisko notariusza, jeżeli kandydat spełnia warunki ustawowe, a jego postawa nie budzi wątpliwości co do rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego Państwa prawnego. O ile kwestia rzetelności, uczciwości lub przestrzegania przez kandydata wartości demokratycznego Państwa prawnego ma charakter typowo ocenny, to jednak wymogi zawarte w art. 11-13 ww. ustawy – Prawo o notariacie takiego charakteru nie mają, gdyż na podstawie warunków stawianych w tych przepisach kandydat na stanowisko notariusza albo je spełnia, albo ich nie spełnia.

W rozpoznawanej sprawie Rada Izby Notarialnej w K., opiniując negatywnie wniosek M. K., podniosła, iż zainteresowana wprawdzie po zdaniu egzaminu notarialnego została zatrudniona w charakterze zastępcy notariusza, jednak czas wykonywania tej funkcji nie jest wystarczający przeprowadzenia pozytywnej weryfikacji praktycznych umiejętności niezbędnych do prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Jednocześnie Rada podnosi także, że kandydatka nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, nie posiada przymiotu nieskazitelnego charakteru i nie spełnia wymogu odbycia aplikacji notarialnej w Rzeczypospolitej Polskiej.

Należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że przepisy ww. ustawy – Prawo o notariacie przewidują dwie równorzędne drogi dostępu do zawodu notariusza. Jedna polega na odbyciu aplikacji notarialnej i zdaniu egzaminu notarialnego. Natomiast drugą drogą jest przejście z innego zawodu prawniczego, jak np. sędziego, prokuratora, adwokata i radcy prawnego, którzy wykonywali ten zawód przez okres co najmniej 3 lat oraz radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, którzy zajmowali to stanowisko przez co najmniej 3 lata. Wymóg odbycia aplikacji notarialnej oraz złożenia egzaminu notarialnego nie dotyczy także profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych. Zastrzec przy tym należy, że przepisy ww. ustawy – Prawo o notariacie nie przewidują możliwości weryfikowania, w jakikolwiek sposób lub formie, przygotowania merytorycznego do wykonywania zawodu notariusza przez osobę spełniającą warunki określone w ustawie, co wielokrotnie podkreślał w swym dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 10 września 2001 r. o sygn. akt II SA 1488/00, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

M. K. spełnia wszystkie przesłanki powołania na stanowisko notariusza, określone w art. 11 ww. ustawy – Prawo o notariacie, co potwierdzają załączone do wniosku dokumenty. Spełnia przesłankę wieku, posiada obywatelstwo polskie, korzysta w pełni z praw publicznych i ma pełną zdolność do czynności prawnych, nie figuruje w rejestrze skazanych.

Spełnienie przesłanek określonych w art. 11 ustawy - Prawo o notariacie, potwierdzają zgromadzone w toku postępowania dokumenty, w tym dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych, uchwała Nr [...] z dnia [...] października 2012r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oraz opinie sporządzone przez notariuszy A. G. z dnia 25 marca 2014r. i P. F. z dnia 31 marca 2014r., którzy zatrudniali M. K. na stanowisku asesora notarialnego w wymiarze 1/2 etatu w dwóch kancelariach notarialnych od 1 kwietnia 2013r. do dnia 12 lutego 2014r. - notariusz A. G. i do dnia 14 lutego 2014r. - notariusz P. F.

Odnosząc się do pojęcia "nieskazitelnego charakteru" i "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza", o których stanowi art. 11 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o notariacie, należy zauważyć, że nie są one zdefiniowane w tej ustawie. Kryterium nieskazitelnego charakteru ma zagwarantować odpowiedni poziom moralny członka korporacji notarialnej, zaś rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu odnosi się do odpowiedniego poziomu zawodowego. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu daje osoba posiadająca wiedzę zweryfikowaną w trybie przewidzianym prawem, postępująca zgodnie z przyjętymi w społeczeństwie normami etycznymi, moralnymi, i której dotychczasowe zachowanie w sferze zawodowej i prywatnej składa się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Natomiast ocena spełnienia warunku rękojmi dotyczy prognozowania przyszłych zachowań kandydata, o tych zaś nie sposób wnioskować inaczej, niż na podstawie prezentowanej przez niego postawy etycznej i moralnej, a także w oparciu o dotychczasowy sposób jego postępowania. Ustawodawca wyraźnie ograniczył dopuszczalność weryfikowania merytorycznych kompetencji kandydatów na notariuszy, a zatem ani Minister Sprawiedliwości, ani Rada nie mogą dokonywać oceny merytorycznej pod kątem zdolności intelektualnych i zdobytej wiedzy oraz doświadczenia kandydatów na notariuszy, a tym bardziej nie mogą ich bezzasadnie podważać.

W powyższym kontekście za niezrozumiałe należy więc uznać stanowisko Rady Izby Notarialnej w K., która w skardze stwierdza, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do nieskazitelnego charakteru zainteresowanej i dawania przez nią rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, choć Rada nie wskazała jednocześnie ani żadnej okoliczności faktycznej, ani też żadnego dowodu, który podważałby dotychczasowe ustalenia Ministra Sprawiedliwości. Zakwestionowanie przymiotu nieskazitelności charakteru kandydata na stanowisko notariusza wymaga przedstawienia takich faktów i zdarzeń, które podważałyby zaufanie publiczne do jego osoby w sferze działalności zawodowej bądź w sferze prywatnej. Właściwa izba notarialna ma prawo do zajęcia stanowiska w zakresie oceny przymiotu nieskazitelnego charakteru kandydata, ale winno się ono opierać na niepodważalnym materiale dowodowym, a nie na sugestiach wywodzonych jedynie z przypuszczeń, jakoby dotychczasowa praktyka zawodowa zainteresowanej była niewystarczająca i nie dawała rękojmi należytego wykonywania przez nią zawodu notariusza, a tym samym wpływała także na nieskazitelność jej charakteru. Rada Izby Notarialnej w K. nie wskazała żadnych dowodów uzasadniających jej negatywne stanowisko w zakresie zarówno rękojmi należytego wykonywania zawodu notariusza, jak i nieskazitelnego charakteru kandydatki. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym opinie notariuszy, którzy sprawowali patronat nad zainteresowaną w okresie odbywania przez nią aplikacji notarialnej, i obecnie zatrudniający ją na stanowisku zastępcy notarialnego, wykluczają istnienie wątpliwości zgłoszonych przez stronę skarżącą. Wręcz przeciwnie – dowody te potwierdzają nie tylko nienaganne wykonywanie przez zainteresowaną obowiązków służbowych i właściwe przygotowanie zawodowe, ale także podkreślają takie jej cechy charakteru, jak aktywność, zdyscyplinowanie, uczynność, należyte wywiązywanie się z obowiązków oraz przygotowanie do samodzielnego prowadzenia własnej Kancelarii Notarialnej.

W takiej sytuacji trudno zatem przyjąć, że w sprawie doszło do naruszenia art. 11 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o notariacie w związku z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Jak już zostało zaznaczone, zgodnie z art. 10 § 3 ww. ustawy – Prawo o notariacie, Minister Sprawiedliwości może odmówić powołania na stanowisko notariusza osoby zainteresowanej tylko wtedy, gdy kandydat nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 11-13 tej ustawy, a także jeżeli dotychczasowe postępowanie kandydata budzi wątpliwości co do jego rzetelności, uczciwości lub przestrzegania wartości demokratycznego Państwa prawnego. Mając na uwadze powyższe rozważania, Minister Sprawiedliwości, dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w pełni zasadnie uznał, że po stronie M. K. nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 3 ww. ustawy – Prawo o notariacie.

Natomiast, odnosząc się do kwestii wyznaczenia siedziby Kancelarii Notarialnej w K., zauważyć należy, że Rada Izby Notarialnej w K., negatywnie opiniując wniosek w tym względzie, nie przedstawiła żadnych przekonujących argumentów, które przemawiałyby przeciwko takiemu rozstrzygnięciu Ministra Sprawiedliwości.

Jak wskazał organ Minister stwierdził, że obecnie w K. działalność prowadzi 138 notariuszy. Średnio na jednego notariusza przypada ok. 5,5 tys. mieszkańców. Dodatkowo należy wskazać, że według stanu na dzień 31 października 2014r. w K. działało 126 156 podmiotów gospodarczych (zarejestrowanych w bazie REGON). Wśród tych podmiotów zarejestrowano 20 643 spółki handlowe. Zauważalny jest przy tym istotny wzrost, w stosunku do danych na dzień 31 października 2013r., liczby podmiotów gospodarczych (o 2 230 podmiotów), w tym spółek handlowych (o 1842 spółki). Przyjąć należy, że wzrost liczby podmiotów gospodarczych skutkuje zwiększeniem intensywności obrotu gospodarczego i obrotu prawnego, co w konsekwencji prowadzi do większego zapotrzebowania na usługi notarialne. Wyznaczenie w K. kolejnej siedziby kancelarii notarialnej zmniejszy więc liczbę osób przypadających na jednego notariusza, a tym samym zapewni zwiększoną dostępność do usług notarialnych, zarówno osobom fizycznym, jak też osobom prawnym. Tworzenie nowych kancelarii zapewniających w drodze konkurencji lepszą obsługę mieszkańców , a przez to również nieprzerwany dostęp do usług notarialnych, kształtujących bezpieczeństwo obrotu prawnego, leży więc w interesie społecznym, o którym mowa w art. 7 k.p.a. Obowiązkiem Ministra Sprawiedliwości jest zaś zabezpieczenie obywatelom swobodnego dostępu do czynności notarialnych i umożliwienie mieszkańcom wyboru kancelarii notarialnej.

Niezależnie od powyższych okoliczności, podkreślenia wymaga, że Kraków stanowi centrum życiowe M. K. Wnioskodawczyni urodziła się i mieszka w K.. Tutaj odbyła także aplikację i pracowała jako asesor notarialny. W dniu 17 kwietnia 2014r. zawarła umowę najmu lokalu położonego w K., w którym zamierza prowadzić kancelarię notarialną. Za wyznaczeniem siedziby kancelarii notarialnej w K. przemawia zatem zarówno słuszny interes wnioskodawczyni, jak również interes społeczny.

W wyroku z dnia 25 czerwca 2013 r. o sygn. akt II GSK 491/12 (publ. LEX nr 1354013) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Minister Sprawiedliwości może odmówić powołania osoby na stanowisko notariusza, które łączy się z wyznaczeniem siedziby kancelarii, tylko wtedy, gdy kandydat nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 11-13 ww. ustawy – Prawo o notariacie. Natomiast plan siedzib kancelarii notarialnych, którego ustalenie jest czynnością Ministra Sprawiedliwości z zakresu nadzoru nad notariatem, stosownie do § 11 pkt 4 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz. U. Nr 42, poz. 188), nie ma charakteru bezwzględnie wiążącego w sprawie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii. Przepisy ww. ustawy – Prawo o notariacie nie uzależniają utworzenia kolejnej kancelarii notarialnej od nieprzekroczenia określonej liczby kancelarii w danej miejscowości, a zatem przypisanie planowi charakteru obligatoryjnego elementu procedury podejmowania decyzji w tych sprawach oznaczałoby wyjście poza kryteria ustawowe określone w art. 11-13 tej ustawy.

Z przepisów ww. ustawy – Prawo o notariacie w żadnym razie nie wynika, aby podstawą do utworzenia w danej miejscowości kolejnej kancelarii notarialnej był wzrost ilości aktów notarialnych sporządzanych w dotychczas funkcjonujących kancelariach. Liczba notariuszy i sporządzanych przez nich aktów są jedynie wskazówką określającą lokalne potrzeby w zakresie tworzenia kolejnych kancelarii notarialnych, nie mogą jednak stanowić podstawy do odmowy wyznaczenia siedziby, zgodnie z wnioskiem kandydata, który spełnia warunki ustawowe do powołania go na stanowisko notariusza. Przyjmując odmienne stanowisko za prawidłowe, zostałaby naruszona zasada ochrony słusznego interesu strony, wyrażona w art. 7 kpa.

Istotne także jest, że ww. ustawa – Prawo o notariacie nie przewiduje, aby warunkiem utworzenia kolejnej kancelarii notarialnej było zapewnienie rentowności tego rodzaju instytucji, czy też uchronienie już istniejących placówek przed konkurencją ze strony innych kancelarii.

Wyznaczenie siedziby Kancelarii Notarialnej w K. nie stoi w sprzeczności z zapewnieniem usług notarialnych w innych miejscowościach i rejonach, gdzie zapotrzebowanie na te usługi jest największe, bowiem – ze względu na ilość kandydatów zainteresowanych wykonywaniem zawodu notariusza – istnieje możliwość pełnego, systematycznego zaspokojenia potrzeb w tym zakresie. Należy również mieć na uwadze zagwarantowaną konstytucyjnie (art. 65 ust. 1 Konstytucji RP) wolność wyboru wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, która, przewidując wyjątki, wskazuje, że muszą one być określane w drodze ustawy. Tym bardziej ograniczenia takie nie mogą wynikać z aktów wykonawczych. Wszelkie ograniczenia wolności wykonywania zawodu muszą ponadto spełniać wymogi zasady proporcjonalności, określonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, która wyznacza ogólne granice ingerencji organów władzy publicznej w sferę praw konstytucyjnych. Ograniczenia te dopuszczalne są tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym Państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczeniem zasady wolności wyboru miejsca pracy nie może zatem być okoliczność, iż w K. istnieje już Kancelaria Notarialna, i że potrzeby na usługi notarialne zostały już w ten sposób zaspokojone. Zagwarantowana konstytucyjnie wolność wyboru wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy dotyczy również M. K.

Uznając zatem skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mając za podstawę art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.