Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 944/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 169  par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska (sprawozdawca), Protokolant: Anna Kruś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi Zarządcy Wspólnoty Mieszkaniowej w B. przy ul. [...] nr [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku – zgłoszenia aktualizującego NIP - 2 I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r. nr [...]; II. orzeka, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 139,40 zł (sto trzydzieści dziewięć 40/100 złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Z akt sprawy wynika, że do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w dniu 12 września 2008 r. zostało złożone zgłoszenie aktualizacyjne NIP-2 dotyczące Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w B. Zgłoszenie podpisał zarządca Wspólnoty – A. M., któremu zarząd nieruchomością wspólną powierzono sporządzoną na piśmie umową z dnia 23 września 2004 r. Wraz ze zgłoszeniem przedłożona została ww. umowa o powierzeniu zarządu.

Organ I instancji, pismem z dnia 22 września 2008 r. nr [...], wezwał A. M., w trybie art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.) – dalej: O.p., do usunięcia braków w zgłoszeniu identyfikacyjnym NIP-2 przez złożenie, w terminie siedmiu dni od daty otrzymania wezwania, pełnomocnictwa do dokonywania i podpisywania zgłoszeń aktualizacyjnych NIP, wskazując, że czynność ta przekracza zakres zwykłego zarządu. Wezwanie doręczono adresatowi w dniu 23 września 2008 r. W tym samym dniu do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. wpłynęło pismo, w którym A. M. oświadczył, że nie może dostarczyć wymaganego pełnomocnictwa, gdyż nie występuje jako pełnomocnik Wspólnoty, lecz jako zarządca, działający w oparciu o treść art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. nr 85, poz. 388 ze zm.) – dalej: u.w.l. oraz na podstawie zawartej umowy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dniu 16 października 2008 r. nr [...] pozostawił zgłoszenie aktualizacyjne NIP-2 Wspólnoty bez rozpatrzenia uznając, że braki formalne w zgłoszeniu aktualizacyjnym NIP-2 nie zostały usunięte w terminie.

W zażaleniu zarządca Wspólnoty podniósł, że organ I instancji naruszył zasady praworządności poprzez wydanie postanowienia na podstawie błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego. W ocenie zarządcy, Naczelnik Urzędu Skarbowego bezpodstawnie żądał przedłożenia pełnomocnictwa do podpisywania zgłoszeń aktualizacyjnych NIP, gdyż składanie takich zgłoszeń nie jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu nieruchomością wspólną. Zarządca wskazał również, że zarówno w umowie, jak i w ustawie o własności lokali wymienione są czynności przekraczające zwykły zarząd i żadna z nich nie przystaje do składania wniosku aktualizacyjnego w imieniu Wspólnoty.

Dyrektor Izby Skarbowej we W. zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że gromadzenie informacji zawartych w zgłoszeniach identyfikacyjnych i aktualizacyjnych ma na celu zachowanie bezpieczeństwa obrotu prawnego w aspekcie prawa podatkowego, nie można zatem zgodzić się z zarządcą, że złożenie zgłoszenia aktualizacyjnego nie jest czynnością na tyle ważną by uznać ją za przekraczającą zwykły zarząd. Dodatkowo organ odwoławczy wyjaśnił, że katalog czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu zawarty w art. 22 u.w.l. nie jest katalogiem zamkniętym i choć w przepisie tym nie wskazuje się czynności w rozpatrywanym zakresie to nie jest jednoznaczne czy czynność ta się tu nie mieści. Organ odwoławczy zauważył ponadto, że żaden z zapisów umowy o zarząd nieruchomością wspólną Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w B. nie upoważnia zarządcy do występowania przed organami podatkowymi. Wobec powyższego Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że zarządca składając podpis na zgłoszeniu aktualizacyjnym działał w imieniu Wspólnoty bez odpowiedniego umocowania. W ocenie organu odwoławczego, potwierdzeniem tego stanu faktycznego była okoliczność, że w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji zarządca nie uzupełnił braków formalnych zgłoszenia NIP-2 i nie przedłożył odpowiedniego pełnomocnictwa, a nadto stwierdził w piśmie z dnia 22 września 2008 r., że nie jest pełnomocnikiem tylko zarządcą, co nie jest jednoznaczne z umocowaniem do reprezentowania Wspólnoty w tym postępowaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, Zarządcy Wspólnoty Mieszkaniowej w B. przy ul. [...] wniósł o uchylenie postanowień organów podatkowych obu instancji i nakazanie Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B. aktualizacji NIP-2 dotyczącego Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w B..

W uzasadnieniu skargi zostały powtórzone zarzuty sformułowane w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., ponadto skarżący wyjaśnił, że chociaż w umowie o zarząd nie istnieje upoważnienie dla zarządcy do występowania przed organami podatkowymi, to jednak w § 3 zawartej umowy zarządca został upoważniony do składania oświadczeń woli za Wspólnotę Mieszkaniową w sprawach zwykłego zarządu.

Dyrektor Izby Skarbowej we W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał w całości stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 27 listopada 2008 r., a ponadto podniósł, że zarządca Wspólnoty – A. M. nie jest stroną postępowania przed organami podatkowymi, co uzasadnia wniosek o odrzucenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 maja 2009 r. (sygn. akt I SA/Wr 81/09) uchylił postanowienia organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: P.p.s.a.) stwierdzając, że zaskarżone postanowienie narusza prawo poprzez przyjęcie, że dla składania i podpisywania zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-2 przez zarządcę - któremu zarząd nieruchomością wspólną Wspólnoty Mieszkaniowej powierzono na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. u.w.l. - wymagana jest uchwała Wspólnoty Mieszkaniowej o wyrażeniu zgody i udzieleniu pełnomocnictwa do reprezentowania Wspólnoty w postępowaniu podatkowym. W ocenie Sądu, składanie i podpisywanie zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-2 nie stanowi czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu. Sąd, dokonując oceny tej czynności uwzględnił jej znaczenie dla nieruchomości wspólnej oraz interesów Wspólnoty Mieszkaniowej i właścicieli lokali i wskazał, że zgłoszenie aktualizacyjne służy jedynie poinformowaniu organu o sytuacji już istniejącej i nie kształtuje sytuacji faktycznej Wspólnoty. Zarządca nieruchomości wspólnej Wspólnoty Mieszkaniowej, któremu powierzono zarząd na podstawie art. 18 u.w.l. jest uprawniony do samodzielnego składania i podpisywania zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-2. Wobec powyższego niezasadnym było wezwanie do przedłożenia pełnomocnictwa udzielonego przez Wspólnotę.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej, wniesionej przez Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 15 marca 2011 r. (sygn. akt II FSK 1616/09) uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

Ze sformułowanych w skardze kasacyjnej dwóch zarzutów za zasadny został uznany zarzut naruszenia przepisów procesowych przez brak ustosunkowania się przez sąd I instancji do kwestii zawarcia umowy o zarząd nieruchomością wspólną. NSA, odwołując się do literalnej wykładni art. 18 pkt 1 u.w.l., stwierdził że powierzenie zarządu nieruchomością wspólną musi mieć kwalifikowaną formę aktu notarialnego. Natomiast umowa z 23 września 2004 r. została zawarta bez zachowania tej formy, co w światłe regulacji art. 73 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. z 2000 r., nr 22, poz. 271 ze zm.) – dalej: k.c. czyni czynność powierzenia zarządu nieruchomością wspólna nieważną. A to oznacza, że umowa z 23 września 2004 r. nie dawała prawa do występowania w charakterze zarządcy nieruchomości. Dlatego składający zgłoszenie aktualizacyjne NIP powinien powołać się na pełnomocnictwo właścicieli lokali – do czego został wezwany. Niewykonanie tego wezwania uprawniało organ do pozostawienia zgłoszenia aktualizacyjnego NIP–2 bez rozpoznania, jako dokonanego przez podmiot nieuprawniony do reprezentowania wspólnoty mieszkaniowej.

Odnosząc się do drugiego z zarzutów kasacji, NSA za trafną uznał ocenę Sądu I instancji, że zgłoszenia aktualizacyjne NIP-2 nie mogło zostać uznane za czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu. NSA stwierdził, że ustanowienie zarządu nieruchomością wspólną (art. 18 ust. 1 u.w.l.) uprawnia zarządcę do złożenia tego rodzaju zgłoszenia aktualizacyjnego bez dodatkowej zgody w formie uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002, nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 145 P.p.s.a., ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej spawie należy także wskazać na art. 190 P.p.s.a., stanowiący o związaniu sadu I instancji ponownie rozpoznającego sprawę wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie.

W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W zaskarżonym postanowieniu, organ podatkowy jako przyczynę pozostawienia bez rozpoznania aktualizacji NIP–2, złożonej przez zarządcę Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w B., wskazał brak pełnomocnictwa zarządcy do działania w imieniu Wspólnoty Mieszkaniowej w sytuacji, gdy dokonuje czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu. Także w wezwaniu z dnia 22 września 2008 r. do uzupełnienia braków formalnych pisma (aktualizacji NIP-2), przez złożenie pełnomocnictwa, organ podatkowy wskazał, że dokonana przez zarządcę czynność przekracza zakres zwykłego zarządu i powołał art. 22 ust. 2 u.w.l.

W toku całego postępowania organy podatkowe nie podnosiły kwestii ważności umowy o powierzenia zarządu. Kwestię braku odniesienia się do zagadnienia ważności umowy o powierzenie A. M. zarządu Wspólnotą przez Sąd I instancji, organ odwoławczy podniósł dopiero w skardze kasacyjnej.

Ponownie rozpoznając skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, należy stwierdzić, że błędna jest, podnoszona przez organy podatkowa w toku całego postępowania, argumentacja, że czynność, jaką jest dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego w imieniu wspólnoty mieszkaniowej przez jej zarządcę, jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu (art. 22 ust. 1 i ust. 3 u.w.l.) i do jej dokonania w imieniu wspólnoty mieszkaniowej niezbędne jest posiadanie uchwały właścicieli lokali, wyrażającej zgodę na dokonanie tej czynności oraz udzielające zarządowi pełnomocnictwa. Przesądza o tym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, charakter czynności zgłoszenia aktualizacyjnego, który zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji podatników i płatników (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., nr 269, poz.2681 ze zm.) polega na aktualizowaniu danych objętych zgłoszeniem indentyfikacyjnym do ewidencji podatników, płatników podatków i płatników składek ubezpieczeniowych przez dokonanie zgłoszenia do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Rozważając kwestię czy zgłoszenie aktualizacyjne można uznać za czynność zwykłego zarządu przede wszystkim należy stwierdzić, że w ustawie o własności lokali wyszczególniono jedynie przykładowe czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, nie wymieniając czynności zwykłego zarządu. Czynności zwykłego zarządu, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, dotyczą zobowiązań wynikających z normalnego użytkowania nieruchomości. Jednym z takich zobowiązań jest dokonywanie cyklicznych czynności, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania Wspólnoty mieszkaniowej. Dlatego obowiązki związane z bieżącym zarządzaniem nieruchomością, które nie są wprost wymienione w umowie, przepisach ustawy jako przekraczające zwykły zarząd, albo w oczywisty sposób nie sprzeciwiają się charakterowi czynności zwykłego zarządu należy uznać za czynności zwykłego zarządu. Jeśli zatem wspólnota mieszkaniowa jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych i z tego tytułu ciążą na niej określone obowiązki, które można zaliczyć do kategorii zachowawczych, a nie rozporządzających, to mają one cechy czynności zwykłego zarządu. Jedną z takich czynności było poinformowanie organu podatkowego o zmianach danych, które były objęte obowiązkiem ewidencyjnym. Ustanowienie zarządu nieruchomością wspólną (art. 18 ust. 1 u.w.l.) uprawnia zarządcę do złożenia tego rodzaju zgłoszenia aktualizacyjnego (NIP-2), bez konieczności wyrażania dodatkowej zgody w formie uchwały.

Sąd rozpoznając sprawę nie jest, w myśl art. 134 P.p.s.a., związany zarzutami skargi nie jest także związany podstawą prawną skarg i rozpoznaje skargę na podstawie akt sprawy. Działając w zakresie swoich uprawnień oraz zgodnie z wykładnią dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny, Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę stwierdza, że umowa o powierzenie zarządu z dnia 23 września 2004 r., której odpis znajduje się w aktach sprawy, została sporządzona w formie pisemnej, podczas gdy z literalnej wykładni art. 18 pkt 1 u.w.l., wynika, że powierzenie zarządu nieruchomością wspólną musi mieć kwalifikowaną formę aktu notarialnego. Kwestia skutków niezachowania właściwej formy prawnej została uregulowana w art. 73 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. z 2000 r., nr 22, poz. 271 ze zm.) – dalej: k.c. W myśl tego przepisu, jeśli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania tej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności. Natomiast w przypadku, gdy ustawa zastrzega dla czynności prawnej inną formę szczególną, czynność dokonywana bez zachowania tej formy jest nieważna. Oznacza to, że jeśli dla ważności czynności prawnej wymagane jest zachowanie formy aktu notarialnego, to należy uznać, że jej brak czyni czynność nieważną. Zawarcie umowy o powierzenie zarządu nieruchomością wspólną bez zachowania wymogu aktu notarialnego powoduje, że czynność prawna będąca przedmiotem umowy jest nieważna. Ponieważ ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, wynika, że umowa o powierzenia zarządu nie została zawarta we właściwej formie, należy stwierdzić, że to nieprzedstawienie umowy o powierzeniu zarządu sporządzonej w odpowiedniej formie, mogło skutkować uznaniem, że osoba, która złożyła zgłoszenie aktualizacyjne nie była prawidłowo umocowana do dokonania tej czynności, a nie jak podnosiły to organy podatkowe, przekroczenie przez zarządcę zakresu czynności zwykłego zarządu.

Podjęte zatem, po złożeniu przez A. M. wniosku o aktualizację danych identyfikacyjnych Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w B., przez organy podatkowe czynności nie były prawidłowe. Jakkolwiek należało wezwać składającego wniosek aktualizacyjny do przedłożenie pełnomocnictwa, to jednak przedstawiona w wezwaniu przyczyna wezwania została określona nieprawidłowo. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. wskazał bowiem jako przyczynę żądania pełnomocnictwa, przekroczenie przez zarządcę zakresu zwykłego zarządu nieruchomością wspólną. Taka treść wezwania niewątpliwie była nieprawidłowa i wprowadzała zarządcę w błąd. Z jednej strony treść wezwania sugerował, że przedstawiona umowa o powierzenie zarządu uprawnia do podejmowania czynności mieszczącej się w zakresie zwykłego zarządu, z drugiej wskazywała że dokonana czynność przekracza zakres zwykłego zarządu. Argumentację tą organy podatkowe podtrzymały do końca postępowania administracyjnego. Tym samym naruszyły zasadę informowania strony (art. 124 O.p.), zasadę zaufania do organów podatkowych (art. 121 O.p.), także zasadę działania na podstawie przepisów prawa (art. 120 O.p.). Nie może zmienić oceny Sądu, fakt podniesienia w skardze kasacyjnej zarzutu odnoszącego się do nieprawidłowej formy umowy powierzającej A. M. zarząd Wspólnotą, gdyż ocenie Sądu podlegają działania organów podatkowych zamykające się wydaniem, w tym przypadku, ostatecznego postanowienia odmawiającego rozpoznania wniosku o dokonanie aktualizacji danych identyfikacyjnych Wspólnoty. Prawidłowe określenie w wezwaniu strony do uzupełnienia braków formalnych braków formalnych pisma pozwoliłoby stronie na uzupełnienie braków formalnych.

Podsumowując należy stwierdzić, że naruszenie przez organy podatkowe podstawowych zasad postępowania wynikało z nieprawidłowej wykładani przepisów, w szczególności ustawy o własności lokali.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ podatkowy winien prawidłowo wezwać stronę do uzupełnienia braków formalnych pisma - zgłoszenia aktualizacyjnego – tj. wskazując, na zawarcie, złożonej wraz z wnioskiem aktualizacyjnym, umowy o powierzenia zarządu w niewłaściwej formie. Dopiero bowiem prawidłowo sformułowane i doręczone stronie wezwanie do usunięcia braków formalnych pisma, które nie doprowadziło do uzupełnienia tych braków w terminie, daje organowi podatkowemu prawo pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Uwzględniając powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił postanowienia organów obu instancji. O wstrzymaniu wykonania uchylonych postanowień do czasy uprawomocnienia się wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 ww. ustawy. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 i art. 205 § 1 i § 3 P.p.s.a tej ustawy oraz art. 4 w związku z art. 13 dekretu z dnia 26 października 1959 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (dz. u nr 49, poz. 445, ze zm.).