Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 648/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 w zw. z ust. 5 pkt 1 w zw. z art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 95 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art. 33 w zw. z art. 34
journal: Dz.U. 2019 poz 299
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2020 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 15 stycznia 2020 r. C. K. (dalej strona, skarżący) wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. K.

Po przeprowadzeniu postępowania, zgromadzeniu materiału dowodowego, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy P., działając na podstawie art. 2 ust. 2, art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 , art. 23, art. 24, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. oświadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2222 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. K.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując na warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a także przywołując negatywne przesłanki uniemożliwiające przyznanie tego świadczenia ( w tym szczególnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1a tej ustawy).

Następnie organ stwierdził, że postępowanie wykazało, iż strona, jako osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną matką. Nie pracuje zawodowo, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy KRUS jest trwale niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym i na tej podstawie otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 943,00zł. Sprawuje faktyczną opiekę na niepełnosprawną matką wykonując niezbędne czynności opiekuńcze (mycie, ubieranie karmienie, pranie itp.).

Organ dodał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych wyraźnie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia. Z orzeczenia o niepełnosprawności matki wnioskującego nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność, a nadto świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawa do renty.

Na podstawie całokształtu akt sprawy organ uznał, że wnioskujący nie spełnia przesłanek określonych w ustawie do przyznania przedmiotowego świadczenia.

Pismem z dnia 31 stycznia 2020 r. skarżący wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie, zwracając się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zgadzając się z decyzją odmowną odwołał się do Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 w którym stwierdzono, że przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych, który różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, ze względu na moment powstania niepełnosprawności nie jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Odnosząc się do kolejnego argumentu organu jakoby dyskwalifikującego do pobierania tego świadczenia - a mianowicie pobierania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym - przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, wskazując, iż wynika z niego, że art. 17 ust. 1 pkt 1a jest niezgodny z konstytucją w zakresie w jakim pozbawia świadczenia osoby z ustalona rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Orzeczenie lekarzy orzeczników dotyczące częściowej niezdolności do pracy równoznaczne jest z orzecznictwem rentowym dla rolników z tytułu trwalej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Stąd też w jego ocenie nie ma przeszkód w jego przypadku do otrzymania wnioskowego świadczenia.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., działając jako organ drugiej instancji, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zacytował obowiązujące przepisy, a następnie przytoczył stan faktyczny ustalony przez organ pierwszej instancji i powtórzył argumentację przywołaną w uzasadnieniu decyzji tego organu. Podkreślił, że z akt sprawy wynika, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem KRUS z dnia [...] r., w którym stwierdzono, że jest okresowo niezdolna do samodzielnej egzystencji od dnia 30 października [...] r. do września [...] r., a sam skarżący legitymuje się orzeczeniem KRUS o trwalej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w związku z czym przysługuje mu prawo do renty rolniczej. Potwierdza to decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] r., a wysokość renty to kwota 943zł.

Z uwagi na powyższe ustalenia organ odwoławczy uznał decyzję organu pierwszej instancji za parowidłową. W myśl regulacji zawartych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest łączne zaistnienie wszystkich pozytywnych przesłanek ustawowych oraz braku wystąpienia którejkolwiek z tzw. negatywnych przesłanek ustawowych. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt a ustawy świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do renty. Tym samym fakt posiadania przez skarżącego prawa do renty stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu odwoławczego nie bez znaczenia pozostaje także fakt, iż skarżący jest osobą trwale całkowicie niezdolny do pracy, co wynika z przedłożonego orzeczenia lekarza KRUS.

Dalej organ odwołując się do orzeczenia tut. Sądu pokreślił, iż podziela wyrażony tam pogląd, że przepisy art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy i świadczeniach rodzinnych nie pozostawiają organom orzekającym w tego rodzaju sprawach luzu decyzyjnego. W szczególności brak jest przepisu, który regulowałby kwestię przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę pomiędzy wysokością tego świadczenia o pobieraną emeryturą.

Podkreślając, że organy działają na podstawie i w granicach prawa organ odwołał się do jednoznacznej treści art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Reasumując Kolegium podkreśliło, że z uwagi na bezwzględny charakter normy zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 cytowanej ustawy oraz na to, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 przepis ten przestał obowiązywać z dniem 9 stycznia 2002 r. wyłącznie w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy organ odwoławczy stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała negatywna przesłanka ustawowa w postaci pobierania przez skarżącego renty rolniczej, co uniemożliwia przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia.

Pismem z dnia 6 kwietnia 2020 r. skarżący złożył skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę. Uzasadniając swe żądania e stwierdził, że decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest dla niego i rodziny krzywdzącą. Podkreślił, że wniosek o przyznania świadczenia złożył po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził, że powoływany przez organy przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim pozbawia świadczenia osoby z ustalona rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dodał, że pobiera rentę z KRUS a nie ZUS a orzeczenia lekarzy orzeczników dotyczące częściowej niezdolności od pracy jest równoznaczne z orzecznictwem rentowym dla rolników z tytułu trwałej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W jego przekonaniu nie jest dopuszczalne dzielenie ludzi na lepszych i gorszych czyli pobierających rentę z ZUS i rentę z KRUS. Traktowanie takie jest niezgodne z art. 2 i art. 32 Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej - art. 8 §1 i powinny działać w sprawie wnikliwie - art. 12 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odnosząc powyższe wskazania do przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy nie przeprowadziły postępowania w sposób dokładny i wyczerpujący i nie zgromadziły wystarczającego i wyczerpującego materiału dowodowy niezbędnego dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Według tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W niniejszej sprawie organy obu instancji, poprzestając na literalnym brzmieniu tego przepisu (wykładni językowej) przyjęły, że ponieważ Skarżący ma ustalone prawo do renty z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości. Nie poczyniły tu jednak żadnych bardziej głębszych ustaleń i rozważań. Przede wszystkim organy nie poczyniły wystarczających ustaleń w kierunku wykazania czy posiadanie przez skarżącego tej renty, oznacza jego całkowitą niezdolność do pracy. Sam organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swej decyzji stwierdza, iż skarżący jest trwale niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym (którego zresztą obecnie nie posiada). Skarżący zaś w odwołaniu podaje, że całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie oznacza całkowitej niezdolności do pracy stwierdzanej orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Jest to o tyle istotne, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem by zrezygnować pracy najpierw trzeba być zdolnym do jej podjęcia.

Istota problemu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślenia przy tym wymaga wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny przyznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uwagi na powyższe art. 17 ust. 5 pkt 1a traci z dniem 9 stycznia 2020 r. moc w tym zakresie, ale w pozostałym zakresie pozostaje w mocy. Oznacza to, że art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy utracił moc w zakresie ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Dlatego też niezbędne w sprawie jest dokładne i wyczerpujące sprawdzenia i zbadania stopnia niepełnosprawności skarżącego warunkującego możliwość podjęcia przez niego ewentualnego dodatkowego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dopiero wówczas bowiem można mówić o rezygnacji z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na legitymującą się orzeczeniem o okresowej niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącego.

Nie można bowiem pomijać, że z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy wynika, iż istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.

W dalszej dopiero kolejności organy powinny pochylić się nad przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie ograniczając się jednak tylko do jego wykładni językowej. Trudno bowiem polemizować ze stanowiskiem organów, co do sposobu rozumienia wymienionego powyżej przepisu w znaczeniu wyznaczonym wyłącznie dyrektywą wykładni językowej. Jeżeli jednak uwzględni się dyrektywy wykładni systemowej oraz dyrektywy wykładni funkcjonalnej i celowościowej można dojść do zapełnienie innych wniosków.

Koniecznego wyjaśnienia wymaga zatem kwestia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga odmownego załatwienia w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1a cytowanej ustawy.

Problem ten był analizowany wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych i pojawiły się różne linie orzecznicze. Pierwsza z nich opowiadała się za wykluczeniem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury czy renty (wskazują właśnie ma na wykładnię językową tego przepisu - zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2018 r. sygn.. akt I OSK 134/18 , z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15 czy z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. alt I OSK 3269/15.)

Jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się bardzo wyraźnie i konsekwentnie potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09 oraz M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 r., s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Osoby znajdujące się w podobnej sytuacji są różnicowane bez żadnych racjonalnych powodów. Nie można stawiać w gorszej sytuacji osoby, które w przeszłości pracowały, przez co wypracowały sobie prawo do emerytury (choć niewielkiej) w porównaniu do osób, które nigdy nie pracowały i emerytura im nie przysługuje. Nie można w ten sposób niejako "karać" tych, którzy byli zatrudnieni, płacąc składki na ubezpieczenie społeczne.

Zwrócono bowiem uwagę na aktualnie zmienioną sytuację faktyczną. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawa do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na kwotę 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury. Następnie zaś, wobec tego, iż świadczenie to było systematycznie waloryzowane, obecnie jest już zdecydowanie wyższe od najniższej emerytury.

Nie można mieć wątpliwości, że intencją ustawodawcy było ustanowienie ograniczenia, by uprawniony opiekun pobierał jedno świadczenie, zapewne wyższe świadczenie. W obecnych jednak realiach świadczeniem wielokrotnie wyższym jest świadczenie pielęgnacyjne.

Pojawiła się wobec powyższego nowa linia orzecznicza, zmieniająca dotychczasowe stanowisko w zakresie tej materii, wskazująca na potrzebę zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej w odniesieniu do wymienionego art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych - zob. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18 czy w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. III SA/Kr 137/19, w Gdańsku z dnia 12 września 2019 sygn. akt III SA/Gd 472/19 czy Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19 czy 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/1. W wyrokach tych Sądy stanęły na stanowisku, zgodnie z którym zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranej emerytury, podkreślając, że potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawa do tego świadczenia.

Odmienne podejście do sprawy zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w ostatnich wyrokach, tj. z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 czy z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20. W tych wyrokach nie podzielono stanowiska w zakresie rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno – rentowego poprzez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia a wysokością pobieranego świadczenia emerytalnego (netto), podkreślając, że pozostawałaby ono w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 omawianej ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa w sposób jednoznaczny - kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki, tym bardziej, iż spowodowałaby to dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe.

W przedstawionym nowym stanowisku - rozwiązaniem problemu byłoby umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podnieść przy tym należy, że w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawodawca wskazał dwa przypadki, w których osobie sprawującej opiekę nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, a mianowicie w punkcie oznaczonym literą a/ gdy ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego ...., a w punkcie oznaczonym literą b/ - gdy ma gdy ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. Przy tym ustawodawca zróżnicował sytuację tychże osób w ten sposób, że tylko tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, tym zaś, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy (czyli m.in. wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1b) pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach, przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń.

Regulacja art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza zasadę wyboru świadczenia, mianowicie w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.jedn. Dz.U. 2018 poz. 1270), a także w art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 174) zgodnie z którymi w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Stąd też uwzględniając powyższe regulacje oraz biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne uznać należy jednak, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do świadczenia na podstawie art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zwieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych.

W tym stanowisku Sąd podkreślił, że emerytura, renta są prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci posiadania prawa do emerytury.

Uwzględniając powyższe, z racji wieku (63 lata), Skarżący nie może być wykluczony z kręgu osób, wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, czyli osób rezygnujących z zatrudnienia.

Stąd też podzielając prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy, pozwalającą na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji), Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obydwu instancji jako wydane z naruszeniem prawa materialnego wskutek błędnej (zawężającej) wykładni. Orzeczenie Sądu oparto na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit.c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji powinien zatem poinformować skarżącego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Z art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego wynika bowiem obowiązek informowania stron postępowania. W myśl tego przepisu organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, czuwając przy tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Nadto, zgodnie z art. 79a Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organy administracji winny bowiem dążyć do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony w celu zapobiegania sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Stąd też gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, taka informacja powinna być udzielona stronie. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest przy tym taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.