Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2718/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) sędzia WSA Anna Sękowska, Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] października 2019 r. nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej Minister) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2017 r. nr [...] stwierdzającą, że majątek ziemski [...], stanowiący b. własność K. P., położony w powiecie [...] - podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13). Rozstrzygnięcie I. instancji zapadło na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw). Stan niniejszej sprawy przedstawiał się następująco. Sprawa ta po raz kolejny toczyła się przed Organami administracji publicznej. Na skutek wniosku K. P. początkowo rozstrzygnął ją Wojewoda [...], który decyzją z [...] stycznia 1995 r. odmówił wydania orzeczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska - majątek pod nazwą [...] - podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, z uwagi na brak uregulowań prawnych w tym zakresie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2011 r. uchylił tę decyzję w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi stopnia wojewódzkiego, celem ustalenia jednoznacznej treści żądania oraz ustalenia legitymacji wnioskodawcy do wystąpienia z żądaniem. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż wnioskodawca posiada legitymację do wystąpienia z wnioskiem, bo zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] lipca 1963 r. sygn. akt [...] jest spadkobiercą byłego właściciela majątku – K. P.. Ponadto ustalono, iż przedmiotem wniosku jest żądanie stwierdzenia, że majątek ziemski [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda [...] ustalił, że majątek [...] (zwany również majątkiem [...] i [...]) został przejęty na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Świadczy o tym dokument przesłany przez Archiwum Akt Nowych w [...], zatytułowany "Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegająca Dekretowi z dn. [...].IX.44 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (stan na dzień 1 stycznia. 1948 r. Powiat [...]", a także wniosek z dnia [...] grudnia 1946 r. Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] do Sądu Okręgowego Wydziału Hipotecznego w [...] o wpis Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości. Ustalono, że dla przedmiotowego majątku prowadzona była przez Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych księga hipoteczna Rep. [...], w której znajdują się następujące dokumenty - rejestr pomiarowy z 1933 r., w którym wpisano, że obszar objętego tym rejestrem majątku wynosi 51,7012 ha, w tym 49,47 ha użytków rolnych, - plan gruntów z 1934 r. rozparcelowanego majątku [...] i [...], z którego wynika, że majątek ten miał ogólną powierzchnię 121 ha 1675 m. kw. Z nadesłanej przez Archiwum Akt Nowych "Ewidencji nieruchomości ziemskich" wynika, że według stanu na dzień 1 stycznia 1948 r. majątek [...] posiadał 60,3 ha powierzchni ogólnej, a w jego skład wchodziło 56,7 ha gruntów ornych, 0,4 ha łąk, 1,5 ha ogrodów warzywnych, 0,6 ha pod zabudowaniami, 0,2 ha nieużytków oraz 0,9 ha dróg. Jego łączna powierzchnia wynosiła 60,3 ha. Dokument ten został przyjęty jako potwierdzający powierzchnię majątku oraz rodzaj i powierzchnię poszczególnych użytków wchodzących w jego skład, ponieważ opisywany w nim stan na dzień 1 stycznia 1948 jest najbliższy dacie przejęcia majątku na rzecz Skarbu Państwa - 1945 r. W świetle opisanych dokumentów, w szczególności "Ewidencji nieruchomości ziemskich" wynika, iż w skład majątku [...], w dniu jego przejęcia na podstawie dekretu o reformie rolnej majątku wchodziło łącznie 58,6 ha użytków rolnych w rozumieniu § 4 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, a więc miał powierzchnię użytków rolnych przekraczającą 50 ha. Na skutek wniesionego odwołania Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. Podał, że postępowania tego rodzaju napotykają niejednokrotnie trudności związane z pozyskaniem dokumentacji mogącej posłużyć do precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego na dzień 1 września 1939 r. Z tego też względu uzasadnione było, aby jako dowód dopuścić wszelkie dokumenty, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie są sprzeczne z prawem, zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. Minister ustalił, że ze znajdującej się w aktach sprawy kserokopii księgi hipotecznej rep. [...] [...] wynika, iż ogólna powierzchnia majątku [...] wynosiła [...] ha. Prawo własności wpisane było na rzecz K. P. w jednej niepodzielnej połowie oraz na rzecz P. i H. C. w równych częściach w drugiej niepodzielnej połowie (wpis z dnia 23 lipca 1929 r.). W 1934 r. od folwarku oddzielone zostały cztery działki oznaczone na planie załączonym pod numerem [...] zbioru dowodów tej księgi, dla których założone zostały oddzielne księgi hipoteczne: Rep. [...] pod nazwą "Osada w poduchownym folwarku [...] i [...]" dla działki nr [...] o pow. 17,7651 ha; Rep. [...] pod nazwą "Osada w poduchownym folwarku [...] i [...]" dla działki nr [...] o pow. 33,2255 ha; Rep. [...] pod nazwą "Osada w poduchownym folwarku [...] i [...]" dla działki nr [...] o pow. 11,1974 ha; Rep. [...] pod nazwą "Osada w poduchownym folwarku [...] i [...]" dla działki nr [...] o pow. 7,2783 ha. W księdze hipotecznej rep. [...] pozostały grunty o łącznej pow. 51,7012 ha (łącznie oddzielono do ksiąg hipotecznych nr [...] [...] [...], [...] grunty o pow. 69,4663 ha). Zgodnie z wpisem dokonanym w księdze hipotecznej rep. [...] w dniu [...] sierpnia 1934 r. wyłącznym właścicielem nieruchomości pozostałych w tej księdze był K. P. - na mocy aktu podziału z dnia [...] lipca 1934 r. Grunty wydzielone z księgi hipotecznej rep. [...] dla których założono nowe księgi hipoteczne nr [...] [...] [...] na mocy aktu podziału z dnia [...] lipca 1934 r., stały się wyłączną własnością P. i H. małż. C.. Natomiast grunty dla których założono księgę hipoteczną nr [...] o pow. 17,7651 ha stanowiły własność K. P. (zachodnia część) oraz P. i H. małż. C. (wschodnia część). Na podstawie aktu podziału z dnia [...] lipca 1934 r., tytuł własności do zachodniej części gruntu o pow. 8,8825 ha przeszedł na wyłączną własność K. P., natomiast wschodnia część gruntu o pow. 8,8826 ha przeszła na wyłączną własność P. i H. małż. C.. Zgodnie z wpisem dokonanym w księdze hipotecznej nr [...] z 5 maja 1937 r. oddzielono z tej księgi wschodnią część gruntów, dla których założono księgę hipoteczną nr [...] W dniu przejęcia majątku [...] na cele reformy rolnej K. P. posiadał nie tylko grunty pozostałe w księdze hipotecznej rep. [...] o łącznej pow. 51,7012 ha, lecz również grunty objęte księgą hipoteczną nr [...] o pow. 8,8825 ha. W toku postępowania odwoławczego wystąpiono do Sądu Rejonowego w [...] o nadesłanie dokumentów stanowiących podstawę założenia księgi hipotecznej nr [...] oraz dokumentów stanowiących podstawę wpisu dokonanego w dniu [...] maja 1937 r. Jak podkreślił Minister, z nadesłanego planu i rejestru pomiarowego sporządzonego dla zachodniej części gruntów uregulowanych w księdze hipotecznej "Osada w poduchownym folwarku [...] i [...]" rep. [...] w mieście [...] wynika, że w skład gruntów o łącznej pow. 8,8825 ha wchodziły: grunty orne 6,7609 ha, łąki 0,83 ha, piaski i nieużytki 0,0120 ha, granice, drogi, wygony, rowy 0,1102 ha oraz pod zabudowaniami 1,17 ha. Odnośnie gruntów o pow. 51,7012 ha (pozostałych w księdze hipotecznej rep. [...]) w aktach sprawy znajduje się rejestr pomiarowy sporządzony w 1933 r., z którego wynika, że w skład gruntów wchodziły: ogrody 0,82 ha, grunty orne 46,9356 ha, łąki 1,7158 ha, wody 0,18 ha, granice, drogi, wygony, rowy 1,3775 ha oraz pod zabudowaniami 0,6723 ha. Łączna powierzchna gruntów stanowiących własność K. P., jak zaznaczył Minister, wynosiła więc 60,5837 ha (51,7012 ha + 8,8825 ha), w tym 57,0623 ha użytków rolnych. Organ odwoławczy wskazał, że w zaskarżonej decyzji Wojewody [...] podano, iż z "Ewidencji nieruchomości ziemskich" przekazanych przez Archiwum Akt Nowych wynika, że według stanu na dzień [...] stycznia 1948 r. majątek [...] obejmował 60,3 ha powierzchni ogólnej, a w jego skład wchodziło 56,7 ha gruntów ornych, 0,4 ha łąk, 1,5 ha ogrodów warzywnych, 0,6 ha pod zabudowaniami, 0,2 ha nieużytków oraz 0,9 ha dróg. Łączna powierzchnia majątku wskazana w księgach hipotecznych wynosi 60,5837 ha i jest niemal identyczna jak powierzchnia określona w ewidencji nieruchomości ziemskich z 1948 r. (60,3 ha). Odnośnie użytków rolnych zauważyć należy, że z dokumentów uzyskanych z Sądu Rejonowego (plany, rejestry pomiarowe) wynika, że łączna powierzchnia gruntów rolnych, łąk i ogrodów wynosi 57,0623 ha, natomiast w ewidencji nieruchomości ziemskich z 1948 r. użytki rolne określono jako 58,6 ha. W ocenie Ministra, przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że omawiana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej, z uwagi na wielkość użytków rolnych. Przesłanka ta została niewątpliwie spełniona, bowiem nieruchomość stanowiła nieruchomość ziemską o powierzchni 60,5837 ha. Majątek ten w przeważającej części obejmował grunty orne (56,7 ha), łąki (0,4 ha), ogrody (0,6 ha), czyli typowe użytki rolne, nadające się do prowadzenia działalności rolniczej. We wniesionej skardze pełnomocnik Skarżącego nie zgodził się z twierdzeniem, że na status określonej nieruchomości - jako nieruchomości ziemskiej -mogłoby wpływać jedynie kryterium właścicielskie, jak przyjęto w zaskarżonej decyzji. Decydujące znaczenie powinno mieć bowiem kryterium treści ksiąg hipotecznych. Podkreślił, że skoro majątek ziemski [...] składa się z dwóch odrębnych nieruchomości

a) zapisanej w księdze hipotecznej rep. [...] o pow. łącznej 51,7012 ha ( w tym grunty orne - 46,9 ha oraz łąki 1,72 ha) i

b) zapisanej w księdze hipotecznej rep. [...] o pow. łącznej 8,8825 ha (w tym grunty orne - 6,76 ha oraz łąki 0,83 ha),

to żadna z tych nieruchomości odrębnie nie spełniała kryteriów mogących stanowić o tym, że podpada pod kryteria reformy rolnej. Powołał się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30.05.2018 r. w sprawie I OSK 2133/17, wskazujący na niemożność sumowania nieruchomości stanowiących własność i współwłasność rożnych osób dla potrzeb ustalenia kryterium obszarowego nieruchomości ziemskiej. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga Z. P. nie została oparta na uzasadnionych podstawach. Podniesione w niej argumenty nie zasługiwały na uwzględnienie, a Sąd działając z urzędu nie stwierdził istnienia takich wad postępowania przed Organem odwoławczym, które mogłyby prowadzić do jej uwzględnienia.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli badają czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd przyjął za własne ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania administracyjnego, prowadzonego przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wobec czego za zbędne uznał ich powtarzanie, skoro wyczerpująco przedstawione zostały w stanie faktycznym uzasadnienia. Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2019 r. nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2017 r. nr [...] stwierdzającą, że majątek ziemski [...], stanowiący b. własność K. P., położony w powiecie [...] - podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W ocenie Sądu, stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyrażone i właściwie uzasadnione w zaskarżonym rozstrzygnięciu - w całości zasługuje na aprobatę. Trafne są ustalenia oraz argumentacja Ministra, że w dniu przejęcia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, K. P. posiadał nie tylko grunty pozostałe w księdze hipotecznej rep. [...] o pow. 51,7012 ha, lecz również grunty objęte księgą hipoteczną nr [...] o pow. 8,8825 ha, a łączna powierzchnia ich użytków rolnych przekraczała 50 ha.

Z nadesłanego planu i rejestru pomiarowego sporządzonego dla zachodniej części gruntów uregulowanych w księdze hipotecznej "Osada w poduchownym folwarku [...] i [...]" rep. [...] w mieście [...] wynika, że w skład gruntów o łącznej pow. 8,8825 ha wchodziły m. in. grunty orne 6,7609 ha oraz łąki 0,8300 ha. Natomiast z rejestru pomiarowego sporządzony w 1933 r. dla gruntów o pow. 51,7012 ha (pozostałych w księdze hipotecznej rep. [...]) wynika, że w skład tych gruntów wchodziły: ogrody 0,8200 ha, grunty orne 46,9356 ha, łąki 1,7158 ha. Skoro zatem przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wyraźnie wskazuje na "rozmiar łączny" użytków rolnych, to prawidłowo powierzchnię ich, wchodzącą w skład nieruchomości objętej księgą hipoteczną rep. [...], połączono z powierzchnią nieruchomości objętej księgą hipoteczną nr [...]. Łącznie zatem powierzchnia użytków rolnych, w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) cyt. dekretu, wyniosła 57,0623 ha, co świadczyło o podpadaniu przedmiotowego majątku pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) tego dekretu. Wbrew wywodom skargi, nie stał temu na przeszkodzie fakt, że każda z nich była objęta odrębną księgą wieczystą. Nie bez znaczenia jest także fakt, że łączna powierzchnia majątku wskazana w księgach hipotecznych wynosząca 60,5837 ha jest niemal identyczna z powierzchnią określoną w ewidencji nieruchomości ziemskich z 1948 r. (60,3 ha). Mimo zatem napotkania przez Organy obu instancji na trudności w pozyskaniu dokumentacji mogącej posłużyć do precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego nieruchomości na dzień 1 września 1939 r., prawidłowo w myśl art. 75 § 1 k.p.a. dopuszczone zostały dowody, które pozwoliły na potwierdzenie, że majątek ziemski [...], stanowiący b. własność K. P., położony w powiecie [...] - podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W tym kontekście trafnie powołał się Minister na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1164/17, w którym stwierdzono, że "(...) przejęciu podlegały wszystkie nieruchomości stanowiące własność jednego właściciela lub współwłaścicieli, jeżeli ich łączny obszar przekraczał wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu normy obszarowe". Takie stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie Sądów Administracyjnych. Natomiast powołany przez pełnomocnika w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2133/17 jest nieadekwatny do stanu faktycznego objętego skargą, skoro Minister nie sumował powierzchni użytków rolnych należących do rożnych osób, tylko do jednej – K. P.. Nie może zatem budzić wątpliwości dopuszczalność dodawania powierzchni poszczególnych nieruchomości należących do tego samego właściciela lub będących przedmiotem współwłasności tych samych osób, celem wykazania czy dany majątek podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie doszło też do naruszenia art.: 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy dopełnił zaś spoczywającego na nim - w myśl art. 15 k.p.a. - obowiązku ponownego wnikliwego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, rozważył też dostatecznie zarzuty sformułowane w odwołaniu. Zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, dążąc do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wydając prawidłowo uzasadnioną decyzję.

Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.