Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 3061/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 5 lutego 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA(del) Adam Mikusiński Sędziowie: WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr) Protokolant: Sekretarz sądowy Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2004 roku sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] roku, nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił M. Ż. uprawnień wdowy po kombatancie, powołując się na treść art. 20 ust. 3 w zw. art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku, nr 142, poz. 950 z późn. zmianami).

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że decyzją Zarządu Wojewódzkiego w K. ówczesnego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z dnia [...] roku, M. Ż. uzyskała uprawnienia wdowy po kombatancie S. Ż., który posiadał uprawnienia kombatanta z tytułu udziału w walce zbrojnej o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej, w okresie od dnia 25 stycznia 1945 roku do dnia 31 grudnia 1947 roku. Z zaświadczenia wydanego przez Komendę Wojewódzką Milicji Obywatelskiej w K. z dnia [...] roku wynikało, że S. Ż. w okresie od dnia [...] roku do dnia [...] roku był zatrudniony w organach Milicji Obywatelskiej

Organ orzekający stwierdził, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał nadto, że Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną, a jedynie uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami "Wehrwolfu" może być uznane za działalność kombatancką.

Wykonywanie jakichkolwiek zadań podczas zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, bez względu na zajmowane stanowisko służbowe nie może być uznane za działalność kombatancką. Nie przysługują zatem uprawnienia wdowom i wdowcom pozostałym po takich osobach.

We wniosku z dnia [...] roku o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. Ż. wniosła o powtórne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że z ustnych informacji jej zmarłego męża wiedziała, że w 1939 roku był powołany do Wojska Polskiego i brał udział w wojnie obronnej w Ł., dostając się do niewoli. Na dowód swoich twierdzeń M. Ż. przedstawiła kserokopię książeczki wojskowej zmarłego S. Ż., podnosząc, że S. Ż. był przeniesiony do rezerwy rozkazem Ministra Obrony Narodowej.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku, nr [...], wydaną w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 i 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku, nr 142, poz. 950 z późn. zmianami) i art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 orz art. 129 kodeksu postępowania administracyjnego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] roku.

W uzasadnieniu organ orzekający podtrzymał swoją argumentację zawartą we wcześniejszej decyzji, wykazując, że wnioskodawczyni uzyskała uprawnienia wdowy po kombatancie, tylko z tego tytułu, że jej zmarły mąż uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu uczestniczenia w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w podczas służby w Milicji Obywatelskiej. Z tego też powodu jako, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru, istnienie stanu, w którym kombatant byłby pozbawiony uprawnień jest podstawą do odmowy uprawnień wdowie po takim kombatancie.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że M. Ż. nie przedstawiła żadnych dowodów, które potwierdzałyby fakt udziału S. Ż. w wojnie obronnej 1939 roku i jego pobytu w niemieckim obozie jenieckim.

Na opisaną wyżej decyzję, w ustawowym terminie, skargę wniosła M. Ż., podnosząc ponownie argumenty, jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz podkreślając, że w okresie od [...] roku do [...] roku S. Ż. był powołany do Wojska Polskiego, pełniąc służbę w [...] pułku piechoty, a następnie został zwolniony do rezerwy w dniu [...] roku .W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że mąż był w Wojsku Polskim przed 1944 r., a także był w niewoli w Ł. i wspominał coś o L. , jako dowód w sprawie przedłożyła kserokopię książeczki wojskowej.

W pisemnej odpowiedzi z dnia [...] roku na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wskazując, że okoliczności podniesione w skardze M. Ż. nie wniosły niczego nowego do sprawy i nie mają wpływu na wynik rozstrzygnięcia w tej sprawie. W uzasadnieniu wskazał, że z postępowania weryfikacyjnego wynika , że S. Ż. nabył uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu "udziału w walkach o utrwalania władzy ludowej – MO" i to podczas zatrudnienia w organach Milicji Obywatelskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.(Dz. U. nr 78, poz.483, z 2001 r., nr 28, poz.319) zostało wprowadzone dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne i od 1 stycznia 2004 r. nie obowiązuje ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym( Dz. U. nr 74, poz.368 z późn. zmianami).

Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy art. 1, 3 § 1, 16 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) i art. 3, 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) w związku z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 roku w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U nr 72, poz. 652) mają zastosowanie do przedmiotowej skargi z uwagi na datę wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego (19 października 2001 roku) i podlega ona rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stosownie do art. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) i art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd ten sprawuje między innymi kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem oraz orzeka także w sprawach ustaw szczególnych i stosuje środki określone w tych przepisach (sprawy sądowo-administracyjne).

W niniejszym postępowaniu kontroli w aspekcie zgodności z prawem, na podstawie art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), podlega wyłącznie zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień wdowy pozostałej po kombatancie.

Sąd bada zatem czy nie doszło do naruszenia prawa i to zarówno materialnego, jak i formalnego, w zakresie, w jakim stosował go Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Zaskarżonej decyzji można przypisać cechy niezgodności z prawem, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie. Bezspornym jest, że zmarły mąż skarżącej S. Ż.w okresie od dnia [...] roku do dnia [...] roku pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej i w okresie od [...] roku do [...] roku brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem, co wynika z uzyskanych dokumentów, w szczególności z zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] roku, nr [...].

Na podstawie decyzji Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolności i Demokrację w K. z dnia [...] roku S. Ż. przyznane zostały uprawnienia kombatanta za utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...] roku do [...] roku.

Na tej podstawie Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolności i Demokrację w K. w dniu [...] roku przyznał M. Ż. uprawnienia wdowy po kombatancie.

Prawidłowe , ale tylko częściowo jest zatem stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 roku, nr 42, poz. 371 z poźn. zm.), który pozbawił M.Ż. uprawnień wdowy po kombatancie, albowiem S. Ż. był jedynie uczestnikiem walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, jako funkcjonariusz MO, a nie uczestniczył w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 -1939, ani też nie posiadał żadnego innego tytułu do uprawnień kombatanckich, określonego w ustawie, oraz nie był żołnierzem z poboru, pełniącym służbę wojskową w Wojsku Polskim od [...] roku do [...] roku.

W świetle art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 roku, nr 42, poz. 371 z poźn. zm.) kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Ustęp 2 cytowanego artykułu oraz art. 2 określają działalność kombatancką oraz działalność równorzędną z kombatancką.

W szczególności art. 1 ust. 2 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie uzyskał żadnych dowodów, które potwierdziłyby udział S. Ż. w wojnie obronnej 1939 roku i jego pobyt w niewoli niemieckiej, na co powołuje się skarżąca, ewentualnie brał udział w ruchu oporu ( art.1 ust.2 pkt 4 cytowanej ustawy ).

Skarżąca przedłożyła jako załącznik do odwołania kserokopię rozkazu z dnia [...] Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z dnia 25 czerwca 1947 r. o nadaniu uczestnikowi walki zbrojnej z Niemcami w latach 1939 – 1945 kapr. S. Ż. Odznaki Grunwaldzkiej. Istotnie z przedstawionej kserokopii książeczki wojskowej wynika, że S. Ż. odbywał służbę wojskową i został zwolniony do rezerwy w dniu [...] r. i być może okoliczność ta byłaby podstawą do zachowania uprawnień kombatanckich przysługujących wdowie. Wówczas nie będzie to bezpośrednie postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 25 ust. 4 cytowanej ustawy, bo prowadzenie takiego postępowania wobec osoby zmarłej jest niedopuszczalne, ale ustalenie istnienia koniecznej przesłanki dla zachowania uprawnień przysługujących wdowie, a w istocie w przypadku ustalenia negatywnego rozstrzygnięcia - rozstrzygnięcie o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego uprawnienia (art. 22 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 4 cytowanej ustawy). Problem posiadania przez stronę innego tytułu kombatanckiego, którego potwierdzenia umożliwiłoby zachowanie uprawnień zdaniem sądu powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich, bowiem nie jest to postępowanie w nowej sprawie, ale w granicach tej samej sprawy administracyjnej. Również w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2002 r., sygn. akt III RN 207/01 i III RN 211/01 wyrażono pogląd, że w sytuacji, gdy kombatant posiada uprawnienia kombatanckie z takiego tytułu, że możliwe jest pozbawienie go tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, a jednocześnie materiał dowodowy pozwala ustalić działalność kombatancką z innego tytułu ( nie potwierdzoną przez ZBOWiD w postaci wyszczególnienia w zaświadczeniu o posiadaniu uprawnień kombatanckich ), to przed ostatecznym rozstrzygnięciem pozbawiającym taką osobę uprawnień kombatanckich z dotychczasowego tytułu należałoby się wypowiedzieć, czy uprawnienia te nie mogą być zachowane z innego, wskazanego przed dniem 31 grudnia 1998 r. tytułu. Także w motywach uchwały 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1993 r., II UZP 25/93 (OSNC 1994 Nr 11, poz. 200 ) Sąd Najwyższy przyjął możliwość rozpatrywania uprawnień kombatanckich z tytułu innego niż dotychczas uznawany za okres utrwalania władzy ludowej, jeżeli kombatant powołuje się na posiadanie uprawnień z tytułów wymienionych w przepisach art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach.

Znamiennym jest, że wnioskując o przyznanie uprawnień kombatanckich S. Ż. zarówno w deklaracji członkowskiej jak i w życiorysie podniósł, że brał udział w wojnie obronnej z Niemcami w 1939 roku w miejscowości Ł., gdzie był wzięty do niewoli, z której zbiegł po [...] tygodniach. Ponadto informował o przeprowadzonej w miesiącu [...] r. akcji na polecenie przełożonych konspiracji, w której brał udział ob. R. i ob. P. nie powołał jednak żadnych innych okoliczności, które pozwoliłyby tę akcję wykolejenia lokomotywy potwierdzić.

Mając na uwadze powyższe okoliczności i uwzględniając zarzuty podniesione przez skarżącą należało uznać, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu, gdyż narusza przepisy prawa materialnego, jak i procesowego, gdyż obowiązkiem organu było wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, dotyczącego podnoszonych przez skarżącą okoliczności zarówno w odwołaniu jak i w skardze. Nie rozpoznanie tych zarzutów zgłoszone w trakcie postępowania weryfikacyjnego stanowiło naruszenie nie tylko art. 1 ust.1 i 2, art 4 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, ale także art. 7 i 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) wychodząc z założenia, że brak jest podstaw do wykonywania zaskarżonej decyzji , w okresie do uprawomocnienia się niniejszego wyroku orzeczono, jak w sentencji.

Stosownie do art. 210 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o zwrocie kosztów nie orzeczono z uwagi na brak wniosku skarżącej przed zamknięciem rozprawy o przyznanie należnych kosztów.