Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 103/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 i art. 157 § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 922 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
article: art. 365
journal: Dz.U. 2018 poz 1360
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant sekretarz sądowy Joanna Ołdakowska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W., J. L., T. W., B. W., J. W., A. W., J. N., E. C., M. L., C. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1137/15 w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia I. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; II. zasądza od K. W. i K. W. na rzecz uczestników postępowania M. W., J. L., T. W., B. W., J. W., A. W., J. N., E. C., D. C., R. C., M. L., C. S. solidarnie kwotę 600 zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 19 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt I SA/Wa 1137/15) po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. W. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] maja 2015 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie tego organu z [...] sierpnia 2014 r. odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Skarżąca A. W. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z [...] maja 1960 r. w części, w jakiej odmówiono ustanowienia na rzecz K. W. prawa własności czasowej do gruntu położonego w [...].

Postanowieniem z [...] sierpnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie, a w następstwie wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżonym postanowieniem utrzymało w mocy wcześniejsze własne rozstrzygnięcie. Jak wynika z uzasadnienia tych rozstrzygnięć powodem odmowy wszczęcia postępowania było przyjęcie, że skarżąca nie jest legitymowana do zainicjowania postępowania nadzwyczajnego, albowiem – w świetle treści postanowienia Sądu Powiatowego [...] z [...] grudnia 1971 r. (sygn. akt I Ns [...]) – nie jest następcą prawnym byłego właściciela nieruchomości – K. W. w zakresie roszczeń odnoszących się do przejętej w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) nieruchomości. Organ wyjaśnił, że w postanowieniu tym stwierdzono, że gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku po K. i W. W. odziedziczyli: po 1/4 części T. W., J. W., E. W. i T. C., jako osoby spełniające warunki określone w art. 1059 § 1 Kodeksu cywilnego. Do spadku w tym zakresie nie została natomiast powołana poprzedniczka prawna skarżącej Z. S. – córka spadkodawców, dziedzicząca spadek na zasadach ogólnych. W dacie śmierci K. W. obowiązywały bowiem przepisy Kodeksu cywilnego ograniczające możliwość dziedziczenia gospodarstwa rolnego do tych spadkobierców, którzy odpowiadali wymaganiom zawartym w art. 1059 § 1 K.c. Odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, w szczególności uchwały siedmiu sędziów tego Sądu z 25 września 1967 r. III CZP 117/66 oraz uchwały z 19 sierpnia 1970 r. III CZP 50/70, Kolegium przyjęło, że spadkobierca, który, tak jak wnioskodawczyni, nie został ujęty w postanowieniu sądu spadku jako następca spadkodawcy w odniesieniu do gospodarstwa rolnego, pomimo że jest jego następcą prawnym na zasadach ogólnych, nie ma legitymacji do żądania wydania decyzji dotyczących przejętej nieruchomości.

W skardze na postanowienie ostateczne organu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w zw. z art. 157 § 2, art. 28, art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz w zw. z art. 931 – 940 K.c. oraz art. 125 § 3 K.p.a., art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 124 § 2 K.p.a. i art. 28 i art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., także art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 144 K.p.a. Zdaniem skarżącej jest ona legitymowana do zgłoszenia żądania i przysługuje jej przymiot strony postępowania z uwagi na następstwo prawne po byłym właścicielu nieruchomości warszawskiej na zasadach ogólnych. W swojej argumentacji skarżąca akcentowała fakt, że w skład spadku nie wchodziło już roszczenie wynikające z art. 7 dekretu o ustanowienie prawa własności czasowej do przejętej nieruchomości, lecz wyłącznie roszczenie o wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia odmawiającego przyznania prawa własności czasowej. Podnosiła, że w świetle treści art. 7 ust. 2 dekretu nieruchomość mogła być oddana byłemu właścicielowi nie tylko w celu prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego, ale zawsze, gdy dopuszczalny był sposób korzystania z nieruchomości przewidziany w planie zagospodarowania przestrzennego. Skoro orzeczenie nie odnosiło się do odmowy przyznania prawa własności czasowej na cele gospodarstwa rolnego, to nie sposób odmówić skarżącej interesu prawnego w domaganiu się wyeliminowania ww. wadliwego orzeczenia. W jej ocenie spadkobiercy wymienieni w postanowieniu Sądu Powiatowego [...] z [...] grudnia 1971 r. odziedziczyli jedynie posiadanie gospodarstwa rolnego oraz wszelkie prawa związane z jego prowadzeniem, gdyż sama nieruchomość nie wchodziła już w skład spadku. Podniosła również, że w świetle przepisu art. 61a § 1 K.p.a. brak posiadania interesu prawnego uzasadniający wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania powinien być oczywisty, co nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie.

Uchylając postanowienia organu – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., określanej dalej jako "P.p.s.a.") - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko skarżącej. Odwołując się do przepisów art. 1 i art. 7 ust. 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (dalej określanego jako "dekret warszawski") zwrócił uwagę, że przejęciu na własność gminy m. st. Warszawy podlegały nieruchomości bez względu na ich charakter rolny czy inny. Uwzględnienie wniosku o ustanowienie wieczystej dzierżawy (prawa użytkowania wieczystego) również nie było uzależnione od charakteru gruntu przed jego objęciem przez gminę, lecz od planu zabudowy. Jak stwierdził Sąd, uznanie "planistycznego" charakteru dekretu wpływa na ocenę aktów administracyjnych wydawanych na jego podstawie, w szczególności decyzji odmawiających przyznania prawa wieczystej dzierżawy. Skarżąca jest spadkobiercą na zasadach ogólnych po K. W. – przeddekretowym właścicielu nieruchomości. Ma więc interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu do domagania się kontroli legalności orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej wydanego wobec jej poprzednika prawnego. Dekret z 26 października 1945 r. nie wiązał bowiem żadnych skutków prawnych z przejęciem gospodarstw rolnych. W dacie zaś wydania kwestionowanego orzeczenia nie obowiązywały przepisy dotyczące dziedziczenia gospodarstw rolnych, a obowiązywanie ich w dacie śmierci byłego właściciela nie ma żadnego znaczenia dla oceny legitymacji skarżącej do domagania się kontroli w trybie nadzoru orzeczenia dekretowego, gdyż w tej dacie K. W. nie był już właścicielem nieruchomości. Faktyczne jej posiadanie (pomimo przejęcia na mocy dekretu) przez jego spadkobierców lub niektórych z nich oraz dziedziczenie gospodarstwa nie ma wpływu na uprawnienia spadkobiercy na zasadach ogólnych do żądania kontroli orzeczenia dekretowego. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, do oceny legalności orzeczenia należy stosować wzorzec przepisów obowiązujących w dacie jego wydania, a w tej dacie nie było przepisów regulujących odmiennie dziedziczenie gospodarstw rolnych i nie było ich także w dniu wejścia w życie dekretu, zaś kwestionowane orzeczenie dekretowe nie odnosiło się w żaden sposób do gospodarstwa rolnego. Powołana przez Kolegium uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 września 1967 r. (sygn. III CZP 117/66) nie miała zastosowania w niniejszej sprawie. Dotyczyła ona powództwa o wydanie gospodarstwa rolnego, zaś w niniejszej sprawie nie chodzi o wydanie gospodarstwa, lecz o kontrolę legalności orzeczenia o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej (wieczystej dzierżawy) i legitymację skarżącej do domagania się tej kontroli. Tym samym – jak uznał Sąd pierwszej instancji - zasadne okazały się być zarzuty naruszenia przepisów art. 138 § 1 pkt 1, art. 28 K.p.a. w zw. art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu warszawskiego oraz art. 157 § 2 K.p.a. i art. 61a § 1 K.p.a. Odnośnie tego ostatniego Sąd zauważył, że jeżeli zbadanie legitymacji procesowej wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz szerszej analizy prawnej, to organ ma obowiązek wszcząć postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia, zapewniając możliwość udziału w nim wszystkim stronom. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła natomiast sytuacja, w której uprawnione byłoby stwierdzenie oczywistego braku legitymacji wnioskodawczyni.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli M. W., J. L., T. W., B. W., J. W., A. W., J. N., E. C., M. L., C. S., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie dla oceny interesu prawnego w żądaniu wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia dekretowego, w sytuacji gdy przepis ten wymienia jedynie osoby uprawnione do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej i nie stanowi materialnoprawnej podstawy do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania o wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego wydanego w wyniku rozpoznania wniosku, bowiem prawem podmiotowym, które stanowi o istnieniu interesu prawnego w żądaniu oceny legalności decyzji dekretowych jest prawo własności nieruchomości istniejące w dacie wejścia w życie dekretu, a po śmierci właściciela, prawo przysługujące jego następcom prawnym, którzy weszli w sytuację prawną właściciela w odniesieniu do tego konkretnego składnika majątkowego, a których ustala się według przepisów obowiązujących w dacie śmierci dawnego właściciela;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skoro przesłanką uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej były wyłącznie ustalenia planu zabudowy, to fakt iż dekret nie uzależniał przyznania prawa od charakteru gruntu, ma również znaczenie dla oceny interesu prawnego w żądaniu wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia dekretowego, podczas gdy przepis ten wymienia jedynie przesłanki przyznania prawa własności czasowej, a interes prawny do wystąpienia z wnioskiem wynika z następstwa prawnego po dawnym właścicielu nieruchomości, które to przypadki dziedziczenia należy oceniać według przepisów prawa obowiązujących w chwili śmierci właściciela i w sytuacji gdy przepisy prawa wyodrębniały gospodarstwo rolne, jako przedmiot spadkobrania i wymagały od spadkobiercy spełnienia określonych wymagań, to również dziedziczenie sytuacji prawnej, mającej prowadzić do nabycia przez spadkobierców - w wyniku realizacji roszczenia przysługującego spadkodawcy - użytkowania wieczystego przejętej nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne lub - w przypadku stwierdzenia, że orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa - prawa do odszkodowania, powoduje, że stroną postępowania o wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia dekretowego dotyczącego przejętego w trybie dekretu gospodarstwa rolnego może być tylko ten spadkobierca, który dziedziczy prawa i roszczenia do gospodarstwa rolnego;

3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 28 K.p.a. i 157 § 2 K.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na wadliwym wykonaniu przez Sąd funkcji kontrolnej, prowadzącym do uchylenia postanowienia odpowiadającego prawu, które prawidłowo rozstrzygało, że wnioskodawczym jako osoba, która nie nabyła w drodze dziedziczenia żadnych praw i roszczeń w stosunku do gospodarstwa rolnego, które upoważniałyby ją do występowania z roszczeniami z nim związanymi, nie może być stroną postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia dekretowego obejmującego swym przedmiotem gospodarstwo rolne, a w konsekwencji dokonanie przez Sąd nieuprawnionego rozszerzenia kręgu osób nieuprawnionych do występowania z takim żądaniem o osoby niemające interesu prawnego w sprawie.

W oparciu o tak sformułowane podstawy skargi kasacyjnej, uczestnicy postępowania sądowoadministracyjnego, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie na ich rzecz od skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła skarżąca, wnosząc o jej oddalenie w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W toku postępowania do sprawy przystąpili następcy prawni skarżącej – K. W. i K. W. oraz następcy prawni skarżącego kasacyjnie E. C.– D. C., R. C. i E. C.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Istota sporu dotyczyła wyłącznie jednego zagadnienia prawnego, a mianowicie czy skarżąca jako osoba nie powołana do spadku w zakresie wyodrębnionego zeń składnika majątkowego tj. gospodarstwa rolnego ma legitymację do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu, który wchodził w skład tego gospodarstwa, a który w następstwie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności czasowej i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy przeszedł na własność Gminy m. st. Warszawy. Wskazać na wstępie należy, że zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a.: "(g)dy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania". Stroną postępowania jest zaś zgodnie z art. 28 K.p.a. "każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek". Skarżąca swój interes prawny do żądania wszczęcia postępowania wywodziła w faktu, że odmowa ustanowienia prawa własności czasowej nastąpiła na rzecz jej poprzednika prawnego – K. W., przy czym nie budziło wątpliwości w sprawie, że zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego [...] z [...] grudnia 1971 r. (sygn. akt I Ns [...]) spadek po adresacie decyzji z [...] maja 1960 r. K. W. nabyła m.in. córka Z. S. (pkt II), jednakże nie nabyła ona należącego do tego spadku gospodarstwa rolnego (pkt III), którego – co nie było w sprawie kwestionowane – dotyczyła decyzja z dnia [...] maja 1960 r. o odmowie przyznania własności czasowej. Nie stanowiło również przedmiotu sporu ustalenie, że skarżąca jest spadkobiercą po matce Z. S.

Stosownie do ugruntowanego w orzecznictwie poglądu, aby stwierdzić istnienie interesu prawnego, należy ustalić związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegający na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie prawa materialnego. Interes prawny musi być ponadto aktualny, a zatem uzasadniony okolicznościami i zdarzeniami, które wystąpiły lub nadal trwają. Wskazać też należy, że pojęcie strony postępowania administracyjnego ma dwie płaszczyzny: procesową, bo uzasadnia wszczęcie postępowania administracyjnego w określonej sprawie oraz materialnoprawną, bo wynika z przepisów prawa materialnego, które dotyczą określonych praw i obowiązków danego podmiotu. Istnienie interesu prawnego podmiotu żądającego wszczęcia postępowania musi być natomiast ustalane na tle okoliczności faktycznych podnoszonych we wniosku oraz adekwatnych do tych okoliczności przepisów prawa materialnego. W orzecznictwie dominuje przy tym pogląd, że pojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 K.p.a., może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Wyrażany jest w tym zakresie jednolity pogląd, że interes prawny to osobisty, konkretny i aktualnie, prawnie chroniony interes, który może być realizowany na podstawie określonego przepisu, bezpośrednio wiążący się z indywidualnie i prawnie chronioną sytuacją strony. O istnieniu tego interesu można mówić, gdy istnieje związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu na gruncie administracyjnoprawnym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 2016/06; z dnia 9 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 330/12- orzeczenia przywołane w uzasadnieniu dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, że z uwagi na specyfikę postępowania nieważnościowego jako nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, legitymację do żądania jego wszczęcia ma każdy, kto posiada interes prawny w wyeliminowaniu decyzji z obrotu prawnego, a więc jest podmiotem, którego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Interes prawny nie jest kategorią abstrakcyjną i nie można wypowiadać się o jego istnieniu bądź nieistnieniu w konkretnej sprawie, bez wszechstronnego zbadania prawdopodobnego wpływu decyzji na sferę praw strony skarżącej - wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 326/13 oraz wyrok z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 1446/13).

Z powyższego wynika, że aby w rozpoznawanej sprawie stwierdzić istnienie interesu prawnego skarżącej należałoby dowieść, że w następstwie wyeliminowania orzeczenia odmawiającego przyznania K. W. prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskiej jej sytuacja prawna mogłaby ulec zmianie. Sytuacja ta mogłaby natomiast ulec zmianie jedynie wówczas, gdyby skarżąca mogła wstąpić w prawa K. W. co do złożonego przezeń wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie ustanowienie użytkowania wieczystego) do przejętej nieruchomości, a w następstwie jego rozpoznania mogłaby to prawo uzyskać. Istotnie, jak argumentowała skarżąca, w skład spadku po K. W. nie wchodziło już prawo własności nieruchomości z racji nabycia jej mocą dekretu przez Gminę m. st. Warszawy, tym niemniej w skład tego spadku weszło uprawnienie do odzyskania tego składnika majątku spadkodawcy tak zwane roszczenia wydobywcze. Spadek bowiem to, jak stanowi art. 922 § 1 kodeksu cywilnego, ogół praw i obowiązków zmarłego należących do spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzących na jego następców prawnych, przy czym pojęcie "ogół praw" obejmuje również, jak ujmuje to doktryna "uzasadnione prawnie nadzieje na nabycie prawa (ekspektatywy)" (por. Skowrońska-Bocian Elżbieta i Wierciński Jacek. Art. 922 w: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2017). Spadkobierca (spadkobiercy) w zasadzie wchodzi w sytuację prawną, w jakiej pozostawał spadkodawca co oznacza, że na spadkobierców mogą przejść niektóre sytuacje prawne, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz może powstać (por. Komentarz do art. 922 k.c. pod red. Andrzeja Kidyby, System Informacji Prawnej Lex). Stąd przyjmuje się, że na spadkobierców przechodzą uprawnienia związane z własnością rzeczy takie jak roszczenie windykacyjne, negatoryjne i inne uzupełniające (art. 224-225 kodeksu cywilnego). Skoro tak, to w ocenie Sądu przechodzą także te, które na drodze administracyjnej umożliwiają odzyskanie utraconego mienia m. in. tak jak w niniejszej sprawie uprawnienie do żądania stwierdzenia nieważności odmownej decyzji dekretowej. I wprawdzie w rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości, że spadkobiercom byłego właściciela nieruchomości warszawskiej przysługuje uprawnienie do stwierdzenia nieważności decyzji dekretowej, to jednak przypomnienia wymaga, że uprawnienie to znajduje podstawę prawną i wywodzone jest właśnie z następstwa prawnego po byłym właścicielu i dziedziczenia po nim - stosownie do art. 922 § 1 k.c - jego praw i obowiązków. Przedstawienie tych zasad pozwala zatem rozstrzygnąć, czy do skorzystania z tego uprawnienia w niniejszej sprawie legitymowani byli następcy prawni dziedziczący na zasadach ogólnych - jak przyjął Sąd pierwszej instancji, czy tylko ci, którzy zostali określeni w postanowieniu sądu spadku jako uprawnieni do dziedziczenia tego składnika majątku, którego to uprawnienie dotyczy - jak twierdzą skarżący kasacyjnie. Sąd pierwszej instancji wywiódł, że wobec tego, że dekret warszawski nie dotyczył wyłącznie gospodarstw rolnych, a dla przyznania prawa własności czasowej wymagał zgodności planu zabudowy ze sposobem korzystania z nieruchomości, jak również z uwagi na to, że w chwili wydania kwestionowanej decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej nie obowiązywały przepisy o dziedziczeniu gospodarstw rolnych to uprawnieni do zainicjowania postępowania nadzwyczajnego są ci spadkobiercy, którzy nabyli spadek na zasadach ogólnych. Poglądu tego nie można podzielić. Skoro uprawnienie do zainicjowania postępowania administracyjnego jest pochodną uprawnienia spadkodawcy tj. uprawnienia do odzyskania na drodze administracyjnej utraconego prawa majątkowego czy jak w tym przypadku uprawnienia do wyeliminowania orzeczenia odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej, to przysługuje ono tylko tym, którzy do dziedziczenia tego "składnika" majątku zostali powołani, którzy wstąpili w te wszystkie prawa swojego poprzednika, które dotyczyły tego składnika. Nie ulega natomiast wątpliwości, że to wejście w prawa i sytuację prawną spadkodawcy ma miejsce z chwilą otwarcia spadku (por. art. 924 i 925 k.c.), stąd dla oceny legitymacji spadkobierców w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ich poprzednika prawnego rozstrzygające są przepisy obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy. Żadnego znaczenia dla oceny kto jest uprawniony do domagania się stwierdzenia nieważności orzeczenia dekretowego nie ma natomiast ani zmiana charakteru gruntu, ani to, że dekret nie dotyczył tylko nieruchomości rolnych. Istotne jest jedynie, że legitymacja do zainicjowania postępowania nadzwyczajnego znajduje podstawę w fakcie dziedziczenia po właścicielu przeddekretowym. W ocenie tej legitymacji Sąd pierwszej instancji pominął zasadniczy i podstawowy dowód w sprawie potwierdzający owy fakt, a mianowicie postanowienie sądu spadku. Swoim rozstrzygnięciem podważył w ogóle sens punktu III postanowienia Sądu Powiatowego [...] z [...] grudnia 1971 r. dając do zrozumienia, że z uwagi na fakt, iż w skład spadku nie wchodziło już gospodarstwo rolne był on zbędny. Tymczasem jest oczywistym, że Sąd ten w punkcie III ww. postanowienia, orzekając o wchodzącym w skład spadku gospodarstwie rolnym, nie orzekał o prawie własności nieruchomości (prawo to bowiem nie przysługiwało spadkodawcy w chwili jego śmierci), lecz orzekał o wszystkich uprawnieniach i roszczeniach pozwalających na jego "powrót" do masy spadkowej spadkodawcy. Stąd takiemu rozstrzygnięciu jakie wydał Sąd pierwszej instancji sprzeciwiała się również treść przepisu art. 365 kodeksu postępowania cywilnego zgodnie z którym "(o)rzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Jak wskazał już Naczelny Sąd Administracyjny w dwóch wyrokach wydanych w sprawach z udziałem stron niniejszego postępowania w których przedmiotem oceny było to samo postanowienie Sądu Powiatowego [...] z [...] grudnia 1971 r. "(...) nieruchomość rolna objęta tzw. dekretem warszawskim ujęta w punkcie III ww. postanowienia Sądu Powiatowego obejmuje wszelkie prawa związane z tymi gruntami, w tym uprawnienia do wystąpienia z roszczeniem o przyznanie własności czasowej, jakie posiadał spadkodawca, czy też wystąpienie o stwierdzenie nieważności decyzji o przejściu prawa własności na gminę. Ujęty zatem odrębnie w punkcie III, krąg spadkobierców do wydzielonego z masy spadkowej gospodarstwa rolnego uprawniał jedynie wymienione tam osoby do domagania się ustalenia wszelkich praw związanych z opisaną tam nieruchomością. Brak jest przekonujących argumentów, by osoby te były uprawnione jedynie do "korzystania z gruntu", czy też "prowadzenia spraw gospodarstwa rolnego" bez dalej idącego prawa do dziedziczenia roszczenia o otrzymanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Nie daje podstaw do takich twierdzeń wyraźnie sformułowany punkt III postanowienia odnoszący się do wydzielonego z masy spadkowej gospodarstwa rolnego, w kontekście choćby pozostałych rozstrzygnięć ujętych w wymienionym postanowieniu Sądu spadku.", a także "(z)wiązanie treścią tego postanowienia nie pozwalało organom ani sądom administracyjnym na przyjęcie, by dziedziczenie masy spadkowej objętej dyspozycją punktu III nie obejmowało praw do roszczenia o oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste." (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2017 r. o sygn. akt I OSK 2266/15 i I OSK 2267/15 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://cbois.nsa.gov.pl).

Z tych też przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając w pełni wywody i argumentację skargi kasacyjnej, na podstawie art. 188 P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. W konsekwencji takiego rozstrzygnięcia obciążono następców prawnych skarżącej obowiązkiem zwrotu na rzecz uczestników postępowania (skarżących kasacyjnie) kosztów postępowania kasacyjnego stosownie do regulacji zawartej w art. 203 pkt 2 P.p.s.a.