Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 262/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 210  par. 3  pkt 3 w zw. z  art. 210  par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant Halina Rosłan po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych przywozowych za samochód osobowy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Celnej we W. – powołując się na art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), art. 13 § 1, art. 29, art. 35, art. 38, art. 210 § 1 pkt 1, art. 210 § 3 pkt 3, art. 221, art. 222 § 2, art. 230 § 1, art. 231 § 1 pkt 1, art. 242 § 3, art. 276 § 5 pkt 2, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm., zwanej dalej w skrócie "Kcel"), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 226, poz. 1885 ze zm.) i ust. 1 lit. b) części 1 A załącznika do tego rozporządzenia – utrzymał w mocy, skierowaną do E. D. i R. F., decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] (Nr [...]), którą organ ten objął procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy marki Opel Astra (Nr nadwozia [...], rok produkcji 1993, Nr rej. [...]), wymierzył należności celne, uznał za dłużników solidarnych E. D. i R. F. zobowiązanych do uiszczenia długu celnego, obciążył tychże kwotą odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych i kosztami przechowania towaru oraz wezwał zobowiązanych do zapłaty kwoty [...].

W postępowaniu ustalono, że w dniu [...] funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w Gostyniu zabezpieczyli samochód osobowy Opel Astra, oznaczony tablicami rejestracyjnymi [...], ponieważ dowód rejestracyjny pojazdu seria [...] nr [...], wydany przez Urząd Miasta i Gminy w G., okazał się dokumentem sfałszowanym, samochód zaś został nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny. Pojazd ten kupił R. F.

W trakcie postępowania karnego skarbowego ustalono, że R. F. kupił ten pojazd od E. D. na giełdzie samochodowej w P. Wcześniej, w dniu [...] samochód ten nabył E. D. na giełdzie samochodowej w L. od osoby podającej się za S. J., zamieszkałego w G. Sprzedawca dysponował dowodem rejestracyjnym i wykupionym na okres dwóch tygodni ubezpieczeniem samochodowym. E. D., po sprawdzeniu dokumentów sprzedawcy, zawarł z nim pisemną umowę sprzedaży. Samochodu nie przerejestrowywał na swoje nazwisko i po dwóch tygodniach użytkowania odsprzedał auto R. F. Wraz z samochodem E. D. wydał nabywcy dowód rejestracyjny oraz dokument potwierdzający ubezpieczenie auta na dwa tygodnie. W stosunku do R. F. E. D. nie występował jako właściciel samochodu, lecz jako osoba, która pośredniczy w sprzedaży auta na prośbę znajomego. Dlatego też dysponował umową sprzedaży wypełnioną przez osobę nieuczestniczącą w transakcji, tj. S. J.

Po kolizji drogowej, w której uczestniczył R. F., i ustaleniu, że przedmiotem transakcji był pojazd nieoclony, E. D. próbował odnaleźć S. J. Okazało się jednak, że jest to zupełnie inna osoba, aniżeli sprzedawca pojazdu na giełdzie samochodowej w L. S. J. nigdy nie był właścicielem samochodu marki Opel Astry, zaś około 1995 r. zaginęły mu dokumenty, w tym dowód osobisty.

Prowadzone w sprawie postępowanie karne skarbowe nie doprowadziło do ustalenia sprawcy nielegalnego wprowadzenia pojazdu na polski obszar celny, wobec czego postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) dochodzenie zostało umorzone.

Postanowieniami z dnia [...] (Nr [...]) Naczelnik Urzędu Celnego w L. wszczął postępowanie celne i zajął do tego postępowania wymieniony wcześniej samochód.

Po uzupełnieniu zgromadzonego w postępowaniu karnym skarbowym materiału o opinię biegłego z zakresu techniki samochodowej, Naczelnik Urzędu Celnego w L. uznał, że obie strony toczącego się postępowania celnego można – na podstawie art. 210 § 3 pkt 3 Kcel – zakwalifikować do kręgu dłużników, i wskutek tego wydał w dniu [...] decyzję (Nr [...]) regulującą sytuację prawną towaru i uznającą R. F. i E. D. za zobowiązanych solidarnie do zapłaty należności celnych oraz świadczeń dodatkowych.

W odwołaniu od tej decyzji R. F. podniósł, że:

• pojazd kupował od E. D., który nie poinformował go o transakcji zawartej ze S. J., ale przedstawił się jako osoba sprzedająca auto na prośbę znajomego;

• przy zawieraniu umowy sprawdził dokładnie okazane mu dokumenty oraz zasięgnął informacji co do tego, czy pojazd nie figuruje w bazie danych policji jako pojazd kradziony;

• wobec sprawdzenia danych dotyczących nabywanego pojazdu, niesłusznym jest uznanie go za osobę, która nie dochowała należytej staranności przy nabyciu towaru.

R. F. wnioskował o dopuszczenie dowodu z akt sprawy karnej skarbowej oraz przesłuchania pracownicy Wydziału Komunikacji UMiG w G., na okoliczność, że nie był zorientowany w stanie prawnym kupionego samochodu.

E. D. – działający przez pełnomocnika – wywiódł w odwołaniu, że:

• organ celny naruszył prawo materialne przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 210 § 3 Kcel wskutek przyjęcia, że nabywca nie dochował należytej staranności przy nabyciu samochodu, gdy tymczasem odwołujący się zbadał dokumenty pojazdu oraz sprawdził samochód u funkcjonariuszy policji, pełniących służbę na giełdzie samochodowej;

• odwołujący się nie był świadomy nielegalnego sprowadzenia na polski obszar celny auta;

• odwołujący się był czynnie zaangażowany w nawiązaniu kontaktu z osobą, od której kupił auto;

• mimo zwróceniu pieniędzy R. F., odwołujący się i tak został ukarany przez utratę pojazdu i pieniędzy;

• prawidłowe rozstrzygnięcie wydano w postępowaniu karnym skarbowym, umarzając dochodzenie w tej sprawie.

Dyrektor Izby Celnej we W. uznał za bezsporne, że we władaniu stron pozostawał towar pochodzenia zagranicznego, który został wprowadzony nielegalnie na polski obszar celny, przy czym okoliczność ta nie była w żaden sposób kwestionowana przez odwołujące się strony.

Według art. 38 Kcel, jeżeli towary zostały nielegalnie wprowadzone na polski obszar celny (bez zgłoszenia do odprawy celnej), organ celny podejmuje wszelkie niezbędne działania w celu uregulowania ich sytuacji łącznie ze sprzedażą towarów. Nielegalne wprowadzenie na polski obszar celny towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym powoduje, stosownie do art. 210 § 1 pkt 1 Kcel, powstanie długu celnego. W art. 210 § 3 Kcel określono krąg podmiotów, uznanych za dłużników, którymi są nie tylko osoby, które dokonały nielegalnego wprowadzenia, czy też osoby, które uczestniczyły we wprowadzeniu i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że wprowadzenie to było nielegalne, ale także osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają podlegający należnościom celnym przywozowym towar nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny, i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie.

Do uznania za dłużnika posiadacza towaru nielegalnie wprowadzonego na polski obszar celny istotne staje się ustalenie, czy nabywca takiego towaru wiedział, że jest to towar wprowadzony nielegalnie, a jeśli nie miał takiej wiedzy, to czy przy zachowaniu należytej staranności mógł się o tym dowiedzieć. Pojęcie "należytej staranności" nie zostało zdefiniowane w prawie celnym, jednakże w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że staranność jest należyta, jeżeli odpowiada staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju, czyli odpowiada stopniowi uważanemu przez ogół za konieczny.

Zdaniem Dyrektora Izby Celnej we W., z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Celnego w L. miał podstawy do przyjęcia, że nabywcy towaru pochodzenia zagranicznego nie spełnili wymogu dochowania należytej staranności przy jego nabywaniu. Organ celny pierwszej instancji nie zakwestionował twierdzeń stron, że nie miały one świadomości nielegalnego pochodzenia samochodu. Z tego też względu nieuzasadnione było przeprowadzanie na tą okoliczność, wnioskowanych przez R. F., czynności dowodowych. Jednakże okoliczności w jakich zawierano umowy sprzedaży samochodu wskazują, że obu nabywcom można zarzucić niedochowanie należytej staranności przy nabywaniu towaru.

Dyrektor Izby Celnej we W. uznał, że absolutnie podstawowym wymogiem przy dokonywaniu transakcji handlowej jest ustalenie z kim zawierana jest umowa. Samo posługiwanie się umowami podpisanymi in blanco przez osoby nieobecne przy zawieraniu transakcji świadczy o tym, że nabywcy zdawali sobie sprawę z tego, iż zawierają umowę z osobą, która może nie być zidentyfikowana. Nawet sprawdzenie policyjnej bazy danych samochodów kradzionych nie może zastąpić podstawowego obowiązku każdego rzetelnego nabywcy, a mianowicie ustalenia, z kim faktycznie zawiera transakcję handlową. Żaden z nabywców nie zwrócił też uwagi na to, że co najmniej zastanawiającym przy sprzedaży samochodu przez osobę, która posiada ten pojazd zarejestrowany na siebie od wielu lat, jest posługiwanie się dokumentem ubezpieczeniowym wykupionym tylko na okres dwóch tygodni.

Według Dyrektora Izby Celnej we W., umorzenie dochodzenia w prowadzonym postępowaniu karnym skarbowym nie oznacza, że takie samo rozstrzygnięcie powinno zapaść w postępowaniu celnym. Przepis art. 273 Kcel wyraźnie stanowi, że "prowadzenie postępowania karnego skarbowego lub postępowania karnego nie stanowi przeszkody do prowadzenia postępowania na podstawie przepisów niniejszej ustawy, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej".

Rolą postępowania celnego jest uregulowanie sytuacji prawnej towarów będących przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą, celem zaś postępowań karnych jest ustalenie faktu popełnienia czynu zabronionego, sprawcy tego czynu oraz wydanie rozstrzygnięcia co do ewentualnej kary. Występującego w postępowaniu karnym pojęcia "winy" nie można też identyfikować z występującą w Kcel "należytą starannością".

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu E. D. – zastępowany przez pełnomocnika – wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem skarżącego, przy zawieraniu umowy wykazał on należytą staranność poprzez sprawdzenie okazywanych mu dokumentów oraz zbadanie czy pojazd nie był kradziony, a więc nie może ponosić odpowiedzialności za to, że sprzedawca przestępczym działaniem wprowadził go w błąd.

W piśmie procesowym z dnia [...] skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika – uzupełnił zarzuty skargi, wnosząc dodatkowo o uchylenie w całości także decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] (Nr [...]) oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa prawnego w kwocie [...].

Skarżący zarzucił organom celnym, że ustalenia wartości celnej towaru dokonały z naruszeniem art. 23, 25, 26, 27 i 28 w związku z art. 24 Kcel, określając tę wartość na podstawie art. 29 Kcel, z pominięciem wspomnianych przepisów, i niewykazując dlaczego nie zastosowały art. 23, 25, 26, 27 i 28 Kcel. Tymczasem systematyka tych przepisów przesądza o konieczności ich stosowania w odpowiedniej kolejności, co potwierdza także dotychczasowe orzecznictwo.

Przy ustalaniu wartości celnej na podstawie art. 29 Kcel i przeprowadzaniu dowodu z opinii biegłego organy celne naruszyły – zdaniem skarżącego – prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa), gdyż nie zawiadomiły strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu, uniemożliwiając udział w przeprowadzeniu dowodu, zadawanie pytań biegłemu i składanie wyjaśnień, co pozostaje w sprzeczności z art. 190 § 1 i art. 197 Ordynacji podatkowej. Według strony skarżącej, wspomnianego uchybienia nie konwaliduje późniejsze wyznaczenie terminu w trybie art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Wadliwie również – w opinii autora skargi – organy celne ustaliły, że strona jest dłużnikiem solidarnie odpowiedzialnym za dług celny albowiem wiedziała lub przy dochowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że w chwili nabycia towaru lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie, co narusza art. 210 § 3 w związku z art. 221 Kcel. W uzasadnieniach decyzji obu instancji nie ma dostatecznego uzasadnienia prawnego i faktycznego, potwierdzającego, że solidarnie odpowiedzialni za dług celny nie dochowali należytej staranności.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we W. – ustosunkowawszy się do zarzutów strony skarżącej – wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według zasady sformułowanej w art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Stosownie zaś do postanowień art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego [lit. b)], a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy [lit. c)].

Należy przy tym podkreślić, że sąd rozpoznający sprawę w jej granicach nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.).

Zarzuty skargi oraz mające je wesprzeć argumenty nie mogą podważyć zaskarżonej decyzji, gdyż znajduje ona dostateczne podstawy w prawie materialnym, jej zaś wydanie zostało poprzedzone postępowaniem przeprowadzonym bez uchybień, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wbrew wywodom skargi, organy celne niewadliwie ustaliły, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały ustawowe przesłanki do uznania zarówno E. D., jak i R. F. za dłużników solidarnych z tytułu długu celnego w przywozie według art. 210 § 3 pkt 3 w związku z art. 210 § 1 i § 2 Kcel. Okoliczności, w jakich zawierano umowy sprzedaży spornego pojazdu, stwarzały organom celnym dostateczne podstawy do przyjęcia, że nabywcom tego samochodu nie można przypisać "zachowania należytej staranności" w rozumieniu art. 210 § 3 pkt 3 Kcel. Trafnie podkreślono w odpowiedzi na skargę, że "problem oceny dochowania należytej staranności przy nabywaniu towaru nie może być oceniany w oderwaniu od samego sposobu zawierania transakcji handlowej". Trzeba przy tym zauważyć, że organy celne nie kwestionowały twierdzeń E. D. i R. F. o ich niewiedzy co do nielegalnego wprowadzenia pojazdu na polski obszar celny, lecz zasadnie wykazały, że nabywcy nie dochowali należytej staranności przy zawieraniu umów, gdyż – mimo wystąpienia okoliczności, które nakazywałyby działanie z dużą dozą ostrożności przy nabywaniu spornego samochodu – dokonali czynności prawnych bez uprzedniego podjęcia starań zmierzających do wyjaśnienia statusu prawnego pojazdu oraz osoby rozporządzającej tymże przedmiotem.

Jeżeli chodzi o czynności prawne dokonywane na giełdzie samochodowej w L. między skarżącym a zbywcą, podającym się za S. J., to należy zauważyć, że zawarcie umowy sprzedaży pojazdu w sytuacji, w której sprzedawca – jak oświadczył E. D. (protokół przesłuchania świadka z dnia [...] – nie dysponował książką pojazdu, odzwierciedlającą jego historię i zdarzenia wpływające na status prawny tego przedmiotu, oraz tzw. briefem (dokumenty te miały rzekomo znajdować się w domu zbywcy, który tłumaczył się kupującemu, że wskutek przeprowadzki nie mógł ich odnaleźć), i poprzestanie tylko na dowodzie rejestracyjnym oraz mogącym wywoływać wątpliwości (a więc wymagającym przynajmniej wyjaśnienia) tak krótkim (dwutygodniowym) ubezpieczeniu samochodu, nie może być uznane nie tylko za niedochowanie należytej, ale wręcz elementarnej staranności przy zawieraniu umowy sprzedaży pojazdu, zwłaszcza na giełdzie samochodowej. Na niezachowanie należytej staranności przez E. D. wskazuje również przyjęcie bez jakichkolwiek wątpliwości i zastrzeżeń dowodu rejestracyjnego spornego pojazdu, w którym nie był wpisany numer silnika (co dostrzegł i przyznał także skarżący – protokół przesłuchania z dnia [...]), stanowiący jeden z niezbędnych identyfikatorów pojazdu. Wymienione okoliczności, w jakich dokonywano sprzedaży pojazdu, nakazywały – jak uczą chociażby elementarne zasady doświadczenia życiowego – wyjaśnić poważne wątpliwości związane z przedmiotem sprzedaży, co w rezultacie mogłoby prowadzić do ustalenia pochodzenia oraz statusu celnoprawnego samochodu.

Wobec zaniechania strony skarżącej w przedstawionym zakresie, organy celne miały – w ocenie Sądu – dostateczne podstawy, by stwierdzić po stronie nabywcy pojazdu niezachowanie należytej staranności w rozumieniu art. 210 § 3 pkt 3 Kcel. Twierdzenie to odnosi się także do drugiego z zobowiązanych – R. F., który również "zaufał" dowodowi rejestracyjnemu bez numeru silnika, a co najistotniejsze – podpisał przedstawiony przez E. D. tekst umowy, mimo że jako sprzedawca nie występował E. D., lecz S. J. (a faktycznie osoba podająca się za S. J., która posłużyła się tym nazwiskiem, podpisując przygotowaną wcześniej umowę), którego E. D. przedstawiał – według twierdzenia R. F. – jako swojego znajomego, z upoważnienia którego sprzedaje samochód.

W kontekście przedstawionych okoliczności, w jakich zawierano obie umowy dotyczące spornego pojazdu, nie można podzielić zapatrywania strony skarżącej o bezpodstawnym przyjęciu przez organy celne, że obaj nabywcy samochodu nie zachowali należytej staranności, o której mowa w art. 210 § 3 pkt 3 Kcel. Takiej oceny postępowania skarżącego w chwili nabywania oraz zbywania samochodu nie mogą zmienić jego późniejsze działania zmierzające do ustalenia osoby, która podawała się za S. J., gdyż należyta staranności powinna być zachowana w chwili nabywania pojazdu (zob. wyrok SN z dnia 10 marca 2004 r., IV CK 151/03, Lex Nr 151642). Braku należytej staranności obu nabywców nie może sanować również zasięgnięcie informacji o nabywanym samochodzie u policjantów dyżurujących na giełdzie samochodowej, gdyż funkcjonariusze policji dysponowali jedynie danymi odnoszącymi się do skradzionych pojazdów, nie zaś katalogiem pojazdów wprowadzonych na polski obszar celny z naruszeniem stosownych przepisów.

Chybiony jest również zarzut naruszenia przez organy celne art. 23, 25, 26, 27 i 28 w związku z art. 24 Kcel, i określenie wartości spornego pojazdu na podstawie art. 29 Kcel. Odnosząc się do tej kwestii, należy zauważyć, że zasady określania wartości celnej towaru zawarte w przepisach tytułu II działu III Kcel (art. 21-34) są powtórzeniem unormowań przyjętych w poprzedniej ustawie Prawo celne z 1989 r., które były w tym zakresie zsynchronizowane z odpowiednimi regulacjami umów międzynarodowych.

Według art. 2 § 2 Kcel, wprowadzenie towaru na polski obszar celny lub jego wyprowadzenie z polskiego obszaru celnego powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe, nie stanowią inaczej. Jeżeli więc postanowienia umów międzynarodowych nie stanowią inaczej, określenie wartości celnej powinno nastąpić na podstawie wspomnianych przepisów Kcel i aktów wykonawczych do tej ustawy.

Zgodzić należy się z poglądem, że sposoby wyliczania wartości celnej wskazane w art. 23-29 Kcel są ujęte sekwencyjnie i wymagają eliminacji poszczególnych sposobów, aż do zastosowania "metody ostatniej szansy" (zob. wyroki NSA z dnia 28 kwietnia 1999 r., I SA/Łd 1549/97, z dnia 5 listopada 1999 r., V SA 520/99). Pierwsza z metod, sformułowana w art. 23 § 1 Kcel, wskazuje, że wartością celną jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny, ustalona, o ile jest to konieczne, z uwzględnieniem art. 30 i art. 31 Kcel. Metoda ta jest zgodna z treścią art. 1 części I ("Zasady ustalania wartości celnej") Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r., stanowiącego załącznik 1A Porozumienia ustanawiającego Światową Organizacje Handlu (WTO) sporządzonego w Marakeszu w dniu 15 kwietnia 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 98, poz. 483). Wprawdzie w art. 17 Porozumienia w sprawie stosowania art. VII GATT 1994 zastrzeżono, że "nic w niniejszym Porozumieniu nie będzie interpretowane jako ograniczenie lub poddawanie [powinno być "podawanie" – uwaga Sądu] w wątpliwość praw administracji celnych do satysfakcjonującego je upewnienia się o prawdziwości i dokładności jakiegokolwiek oświadczenia, dokumentu czy deklaracji, przedłożonych dla celów wartości celnej", jednakże zastrzeżenie to znalazło uregulowanie w treści przepisu art. 23 § 7 Kcel, według którego "wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną, o której mowa w § 1, w wypadku gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionował wiarygodność i dokładność informacji lub dokumentów służących do określenia wartości celnej, które należy dołączyć do zgłoszenia celnego, albo gdy nie zostaną one przedstawione przez zgłaszającego". Skoro więc w rozpoznawanej sprawie nie przedstawiono takich dokumentów, wykluczona została możliwość zastosowania wspomnianej metody.

Ponieważ w rozpoznawanej sprawie występuje samochód używany, trzeba mieć na uwadze postępowanie w kwestii ustalania wartości używanych pojazdów samochodowych, opracowane w formie studium 1.1 przez Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej (WCO). Wyjaśnienia tego Komitetu do Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r. zostały opublikowane w formie załącznika do rozporządzenia Ministra Finansów z 15 września 1999 r. – Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej (załącznik – Dz. U. Nr 80, poz.908). Techniczny Komitet Ustalania Wartości Celnej uznał za problematyczne ustalanie wartości celnej na podstawie metod przewidzianych w art. 25-28. Niemożliwe jest bowiem znalezienie samochodów o identycznym lub podobnym stopniu zużycia (art. 25-26), metoda ceny jednostkowej (art. 27) może znaleźć zastosowanie jedynie w przypadku importu dla celów handlowych, metoda zaś wartości kalkulowanej (art. 28) jako oparta na kosztach produkcji także nie może być brana pod uwagę. Z tych właśnie względów wartość celną używanych pojazdów samochodowych określa się przy zastosowaniu metody "ostatniej szansy" (art. 29 Kcel), na podstawie danych dostępnych na polskim obszarze celnym z zastosowaniem odpowiednich środków zgodnych z zasadami i ogólnymi przepisami: 1) art. VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r., 2) Porozumienia w sprawie stosowania art. VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r., 3) przepisów działu III tytułu II Kodeksu celnego – Wartość celna towarów.

W kontekście poczynionych uwag nie można skutecznie zarzucić organom celnym, że ustalając wartość celną spornego pojazdu, bezpodstawnie skorzystały z unormowania zawartego w art. 29 Kcel.

Trafnie natomiast strona skarżąca podniosła, że przy przeprowadzaniu dowodu z opinii biegłego organy celne nie zawiadomiły uczestników postępowania o miejscu i terminie przeprowadzenia tego dowodu, uniemożliwiając tym samym udział w przeprowadzeniu dowodu, zadawanie pytań biegłemu i składanie wyjaśnień. Oceniając dostrzeżone uchybienie proceduralne należy przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie, czy zarzucane naruszenie przepisów postępowania (art. 190 § 1 w związku z art. 197 Ordynacji podatkowej) miało istotny wpływ na wynik rozpoznawanej (tej konkretnej) sprawy. Dokumentacja zawarta w aktach sprawy pozwala twierdzić, że – mimo niezawiadomienia uczestników postępowania o przeprowadzeniu z opinii biegłego – strony miały możliwość zapoznania się ze stanowiskiem rzeczoznawcy ustalającego wartość celną pojazdu, a więc nie zostały pozbawione ani w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (zawiadomione prawidłowo o możliwości wypowiedzenia się w kwestii zebranego materiału dowodowego – postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...]), ani w fazie odwoławczej (zawiadomione prawidłowo o możliwości wypowiedzenia się w kwestii zebranego materiału dowodowego – postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...]) możliwości kwestionowania ustaleń, twierdzeń i wniosków biegłego. Jednakże na żadnym etapie postępowania celnego strony nie podjęły nawet próby podważenia przyjętych w opinii biegłego kryteriów. Zarzutów w tym zakresie nie sformułowano również w skardze.

W uzupełnieniu uwag dotyczących operatu szacunkowego spornego pojazdu można jeszcze dodać, że o niewadliwym ustaleniu wartości celnej w opinii biegłego ([...]) świadczą również ceny ujęte w umowach sprzedaży zawartych przez strony w niniejszej sprawie ([...] i [...]), co wskazuje także na zastosowanie w operacie szacunkowym właściwych kryteriów (zob. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2001 r., I SA/Łd 407/00, ONSA 2002, Nr 3, poz. 127).

Mimo więc dostrzeżonego braku proceduralnego, nie sposób przyjąć, by w przedstawionych okolicznościach sprawy naruszenie przepisów postępowania kwalifikowało zaskarżony akt do uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a.

Skoro więc wszczęte skargą E. D. postępowanie sądowe nie dało podstaw do wzruszenia kwestionowanej decyzji, przeto – stosownie do dyspozycji art. 151 u.p.p.s.a. – należało orzec, jak w sentencji.