Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2063/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska, Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz, WSA Daniela Kozłowska (spr.), Protokolant Iwona Kosińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2005 r. sprawy ze skarg Burmistrza Miasta G., E.P. , T. P., R. P. i M. P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2002 r. nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2002 roku, numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz M. P. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

I SA/Wa 2063/04

Uzasadnienie

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r., [...], stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium W. Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1952 r.

Uzasadniając tę decyzję organ podał, że powyższym orzeczeniem, wydanym na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1949 r. Nr 27, poz. 197) wywłaszczona została nieruchomość położona w G. przy ul. K. i N. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego orzeczenie wystąpili M. P. i E. P., spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości. Z orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] lutego 1952 r. wynika, że wydający je organ przyjął, iż nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] stanowi niepodzielną własność B. P. i M. P. Ze znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego darowizny z dnia [...] grudnia 1948 r., rep. nr [...], wynika, że współwłaściciel przedmiotowej nieruchomości M. P. darował swoją część nieruchomości żonie A. P. oraz małoletnim dzieciom M. i E. P. Wskazany akt notarialny i protokół z dnia [...] lipca 1950 r. w sprawie przekazania placu pod budowę Domu [...], spisany w biurze Prezydium [...] Rady Narodowej w G. wskazują, że w dniu wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli B. P. i osoby wskazane w akcie notarialnym, mimo to akta sprawy nie wskazują aby organ podjął jakiekolwiek czynności zmierzające do wyjaśnienia kwestii tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości. Okoliczność, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu może stanowić podstawę do wznowienia postępowania, a nie do stwierdzenia nieważności decyzji, to jednak należy stwierdzić, że organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe naruszył art. 13, 15, 17 ust. 1 pkt 4, art. 19, 21, 22 i 26 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez zaniechanie wezwania wszystkich właścicieli nieruchomości do udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym. Ponadto rażąco naruszony został art. 7 tego dekretu. W aktach brak jest bowiem stosownego pisma wnioskodawcy wywłaszczenia wzywającego właścicieli nieruchomości do jej odstąpienia za cenę ustaloną zgodnie z art. 28 dekretu. Stanowi to rażące naruszenie prawa określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wobec stwierdzenia, że orzeczenie wywłaszczeniowe dotknięte jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2, należało wyeliminować je z obrotu prawnego. Nie stwierdzono aby w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Zarząd Miasta G. podnosząc, że po wywłaszczeniu na działce nr [...] oraz na działkach przyległych został wybudowany budynek, w którym aktualnie mieści się kino, [...] Ośrodek Kultury i [...] [...] Publiczna. Cel wywłaszczenia został w całości zrealizowany. Działki, na których stoi budynek mają już nowe granice i są zabudowane tak, że nie jest możliwy powrót do ich poprzednich granic. Ma to wpływ na ustalenie, czy w sprawie zachodzą nieodwracalne skutki prawne.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r., [...], uchylił swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r. i stwierdził, że decyzja Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1952 r. w części dotyczącej działki nr [...] została wydana z naruszeniem prawa. Organ podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko co do rażącego naruszenia prawa, ale uznał, że wobec tego, iż znajdujący się na gruncie budynek Ośrodka [...] posadowiony jest także na sąsiednich działkach i nie jest możliwe przywrócenie stanu prawnego nieruchomości sprzed wywłaszczenia "skoro nie jest możliwe w sferze prawnej pozbawienie istniejącego budynku oparcia na gruncie". Oznacza to, że zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. W takiej sytuacji należało stwierdzić, że decyzja z dnia [...] lutego 1952 r. wydana została z naruszeniem prawa.

Burmistrz Miasta G. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucił wydanej decyzji naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. w związku z art. 9 ust. 1 dekretu poprzez nieustalenie i niewyjaśnienie, czy współwłaściciele nieruchomości E. i M. P. mieli zdolność do działań prawnych. W dniu wywłaszczenia osoby te były małoletnie, a M. P. jako ich ojciec był przedstawicielem ustawowym małoletnich i działał w ich imieniu z mocy samego prawa. Z protokółu z dnia [...] lipca 1950 r. wynika, że działał także w imieniu swojej żony A. Z akt sprawy wynika, że były prowadzone pertraktacje ze współwłaścicielami o odstąpienie nieruchomości za ustaloną cenę. Z uwagi na skłócenie współwłaścicieli odstąpiono od formalnego wezwania do odstąpienia. Nie stanowi to rażącego naruszenia prawa. Wywłaszczona nieruchomość nie stanowiła gospodarstwa ogrodniczego, dlatego na organach administracji nie spoczywał obowiązek zaoferowania działki zamiennej. Stan prawny nieruchomości w dniu wywłaszczenia nie budził wątpliwości i wobec tego żądanie zaświadczenia o braku księgi wieczystej lub zbioru dokumentów byłoby bezprzedmiotowe. Powołane przez organ przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 20 ust. 2, art. 24 ust. 1 dekretu nie obowiązywały już w dniu wywłaszczenia i wobec tego nie było podstaw do wskazania ich jako uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli także M. P., E. P. (następcy prawni A. i M. P.), R. P. i T. P. (następcy prawni B. P.). Skarżący podnieśli, że decyzja wywłaszczeniowa rażąco narusza prawo, co nie jest kwestionowane w decyzji. Nieruchomość jest nadal własnością Miasta G., co umożliwia jej zwrot w naturze. Stojący na gruncie budynek Ośrodka [...] nie jest odrębnym od gruntu przedmiotem własności i fakt jego wybudowania na wywłaszczonym gruncie może mieć wpływ na możliwość przyjęcia dobrej wiary posiadacza gruntu w warunkach art. 231 § 1 k.c. W tym trybie posiadacz gruntu może realizować swoje roszczenie w ramach prawa cywilnego. W uzasadnieniu decyzji dokonano błędnej wykładni art. 156 § 2 k.p.a., skoro z rażącym naruszeniem art. 46 § 1 k.c. stwierdzono, że nie jest możliwe w sferze prawnej pozbawienie istniejącego budynku oparcia na gruncie.

Odpowiadając na skargi Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsze skargi podlegają rozpoznaniu przez Wojewódzki

Sąd Administracyjny w Warszawie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

Skargi zostały uwzględnione, gdyż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7 i 77 §1 i art. 156 § 2 i art. 158 § 2 k.p.a.

Skarżący M. P., E. P., R. P. i T.P. podnieśli, że w sprawie nie zachodzą nieodwracalne skutki prawne. Sąd uznał, iż przedstawione przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast okoliczności, wybudowanie na części wywłaszczone gruntu budynku Ośrodka [...] w G., mające uzasadnić zastosowanie w sprawie art. 156 § 2 k.p.a. nie odnoszą się do skutków prawnych, o jakich mowa w tym przepisie. Organ dokonał błędnej oceny skutków faktycznych decyzji z dnia [...] lutego 1952 r. kwalifikując je jako nieodwracalne skutki prawne. Skutki faktyczne decyzji nie są objęte art. 156 § 2 k.p.a., który określa wyczerpująco przesłanki negatywne stwierdzenia nieważności decyzji, stanowiącej podstawę do wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.). Wskazanie w art. 156 § 2 k.p.a. na skutki prawne oznacza, że nie chodzi o stan faktyczny spowodowany istnieniem lub wykonaniem wadliwej decyzji.

Skarżący we wniosku z dnia [...] maja 1998 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lutego 1952 r. podali, że z aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1948 r., nr [...], którego niepoświadczoną kserokopię dołączyli do wniosku, jednoznacznie wynika, że współwłaścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka [...] byli wraz z B. P. A. P. i jej dzieci, a nie M. P.

Jest to stanowisko, które nie znajduje potwierdzenia w tym akcie notarialnym. Z aktu tego wynika (§ 1), że P. i M. małż. P. opisane w nim nieruchomości nabyte przez nich na mocy aktu zeznanego [...] lutego 1936 r., nr [...] sprzedali M. i B. P. w częściach równych z wyłączeniem na swoją rzecz oficyny z placem pod nią i [...] m2 ogrodu za oficyną oraz [...] części budynków gospodarczych. Akt sprzedaży nr [...] uzupełniony został aktem z [...] kwietnia 1936 r., nr [...]. Z paragrafu 2 aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1948 r. wynika, że M. P. nabytą na podstawie aktów nr [...] i [...] część nieruchomości darował żonie A. P. w [...] niepodzielnej części oraz dzieciom T. i M. Darczyńca równocześnie oświadczył, że cały przedmiot niniejszej darowizny pozostawia w swoim dożywotnim i bezpłatnym użytkowaniu zgadzając się na przepisanie tytułu własności na obdarowanych.

Powołany akt, który zdaniem wnioskodawców i jak przyjął organ oceniający decyzję o wywłaszczeniu, nie określa jednak, jaka konkretna nieruchomość została przez M. P. darowana żonie A. i małoletnim dzieciom. Dlatego dla ustaleń w tym zakresie organ powinien zwrócić się do skarżących o dołączenie do wniosku aktów notarialnych nr [...] i [...], do których odwołuje się akt z 10 grudnia 1948 r., a których brak w aktach administracyjnych sprawy lub by w inny sposób wykazali, że M. P. nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu jej wywłaszczenia. W ocenie Sądu bez szczegółowego określenia nieruchomości darowanych przez M. P. nie można ustalić, czy decyzja wywłaszczeniowa skierowana była do osoby będącej stroną w sprawie.

Słuszny okazał się zarzut Burmistrza Miasta G., iż nie było podstaw do orzekania o rażącym naruszeniu przez decyzję wywłaszczeniową art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 20 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Przepisy te w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu (7 lutego 1952 r.) nie obowiązywały. Zostały skreślone ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającą dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25), która weszła w życie z dniem ogłoszenia, które nastąpiło 31 stycznia 1952 r. Z tych samych przyczyn nie obowiązywały art. 19 i 21 dekretu, których rażącego naruszenia dopatrzył się organ w decyzji z dnia 30 sierpnia 2002 r.

Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art., 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).