Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1534/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 47, art. 49, art. 49a, art. 57a par. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
article: art. 196a par. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 90 poz 557
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2008 r. sprawy ze skargi "D." z siedzibą we W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie wykreślenia z wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz "D." z siedzibą we W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2008 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu wniosku Fundacji [...] (dalej jako: fundacja, strona, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] kwietnia 2008 r. o wykreśleniu z wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń, o których mowa w art. 47, 49 i 57a § 2 Kodeksu karnego (k.k.).

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 49a § 2 k.k. oraz art. 104 § 1 k.p.a., art. 127 § 3 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

Na podstawie decyzji z [...] lutego 2005 r. skarżąca została wpisana do wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń, o których mowa w art. 47, 49 i 57a § 2 k.k. prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości, o którym mowa w art. 49a § 2 k.k.

Po analizie sprawozdania fundacji za rok 2007 z wykorzystania nawiązek sądowych i świadczeń pieniężnych Minister Sprawiedliwości stwierdził, że wydatkowanie tych środków w większości przypadków było niezgodne z przepisami art. 47, 57a i 49 k.k. Uznał, że szczegółowa analiza sprawozdania oraz dołączonych dokumentów wykazała nieprawidłowości, które wskazują, że Fundacja nie wypełniła obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Strona, w jego ocenie, przeznaczała część środków z zasądzonych w formie nawiązek i świadczeń pieniężnych na własną działalność administracyjną i eksploatacyjną.

Decyzją z [...] kwietnia 2008 r. Minister Sprawiedliwości wykreślił fundację z wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń, o których mowa w art. 47, 49 i 57a § 2 k.k. Uznał, że za wykreśleniem z wykazu, o którym mowa w art. 49a § 2 k.k. przemawia przesłanka z art. 196a § 5 k.k.w. - wykorzystanie środków finansowych orzeczonych na jej rzecz, niezgodnie z ich przeznaczeniem.

Fundacja wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucającpominiecie przez organ jej celów statutowych. Jej głównym i jedynym celem statutowym jest ochrona nieletnich przed demoralizacją, przemocą domową, szkolną, narkomanią i innymi uzależnieniami. Temu celowi służyć ma prowadzona przez nią świetlica środowiskowa dla dzieci z rodzin patologicznych, gdzie spędzają czas, otrzymują pomoc w nauce, bezpłatny dostęp do Internetu oraz korzystają z poradni dla rodzin objętych nadzorem kuratorskim: porady prawne, psychologiczne i pedagogiczne. Fundacja całą działalność prowadzi w oparciu o świetlicę i poradnię, nie posiada sensu stricte siedziby, czy administracji. Dlatego według strony wydawanie środków na utrzymanie dwóch pomieszczeń jakie zajmuje: świetlicy i poradni jest bezpośrednio związane z działalnością statutową na rzecz ochrony dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem. Nie była natomiast zobowiązana do przeznaczania zasądzonych środków na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, bowiem nie leży to w zakresie jej statutowej działalności.

Dodatkowo podniosła, że do sprawozdań dołączone zostały wszystkie faktury, ale część środków uzyskuje z innych źródeł (darowizn, 1% podatku) i środki te pokrywają dużą część wydatków.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uznał, że stwierdzone podczas kontroli nieprawidłowości wskazują, że Fundacja nie dopełniła obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na:

cele bezpośrednio związane z ochroną zdrowia.

cele bezpośrednio związane z ochroną środowiska,

cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych,

-inny, określony cel społeczny, bezpośrednio związany z ochroną dobra naruszonego

lub zagrożonego przestępstwem.

Wskazał, że o uchybieniu świadczy przeznaczanie znacznej części zasądzonych w formie nawiązek i świadczeń pieniężnych środków na: opłaty telefoniczne, usługi księgowe, opłaty energii, gazu i wody, opłaty pocztowe, czynsz, zakup monitora, telefonu, oprogramowania itd. W ocenie organu, fakt wydatkowania środków na cele administracyjne został przez stronę przyznany we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ uznał, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. błędnie podał, że Fundacja nie wypełniła obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, ponieważ taki jej obowiązek nie istniał. Przyjął jednocześnie, że nie ma to wpływu na zasadność zarzutu wydatkowania środków min. na cele administracyjne, czyli wbrew obowiązkowi przeznaczania ich na spełnianie świadczeń na cel bezpośrednio związany z ochroną dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem, za które skazano sprawcę.

W skardze złożonej do tutejszego Sądu, strona zarzuciła:

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to przepisu art. 196a § 5 Kodeksu karnego wykonawczego,

mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a i art. 86 k.p.a. polegające na przeprowadzeniu postępowania administracyjnego bez dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy oraz nie zebraniu całego materiału dowodowego, ograniczając się do zapoznania się ze sprawozdaniem za rok 2007 r., podczas gdy rzetelnie przeprowadzona kontrola działalności, w tym przesłuchanie przedstawicieli Fundacji w charakterze strony spowodowało by wyjaśnienie sprawy i odstąpienie od wydania zaskarżonej niewątpliwie niesłusznej decyzji,

mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 7 k.p.a w związku z art. 72 Konstytucji RP polegające na nieuwzględnieniu przy wydawaniu decyzji Ministra Sprawiedliwości interesu społecznego i słusznego interesu strony i w konsekwencji wykreślenie z wykazu instytucji, organizacji społecznych, fundacji i stowarzyszeń, o których mowa w art. 47, 49 i 57a § 2 Kodeksu karnego, co skutkuje pozbawieniem jej środków na wykonywanie statutowych zadań, pozbawienie kilkudziesięciu dzieci z rodzin patologicznych wsparcia kuratorów, psychologów i pedagogów, mimo, iż interes społeczny jak i słuszny interes skarżącej przemawiają za dalszym funkcjonowaniem Fundacji i dawaniem szansy dzieciom zagrożonym demoralizacją, a Konstytucja RP nakazuje organom administracji ochronę praw dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.

mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., poprzez sformułowanie uzasadnienia faktycznego decyzji w sposób skrótowy i ogólnikowy, uniemożliwiający de facto jego kontrolę.

Wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Wskazywała ponownie, że jak wynika ze statutu Fundacji, głównym jej celem jest pomoc osobom, które prawomocnym orzeczeniem sądu zostały objęte nadzorem kuratorskim, a w szczególności: dzieciom ze środowisk zaniedbanych i patologicznych oraz rodzinom, w których występuje problem uzależnienia. Zadania to realizuje poprzez prowadzenie Ośrodka Interwencji Kryzysowej. Z Ośrodka korzysta tygodniowo 50 do 70 dzieci z rodzin dysfunkcyjnych w godzinach od 14.00 do 20.00. W lokalu o całkowitej powierzchni 20 m2 znajduje się poradnia, udzielająca pomocy prawnej, psychologicznej, pedagogicznej i zawodowej oraz świetlica środowiskowa dla dzieci z rodzin patologicznych i łazienka. Fundacja nie ma w najmowanym lokalu żadnego biura, więc nie można mówić o jej "własnych celach administracyjnych i eksploatacyjnych". Wskazywała m.in., że z prowadzeniem poradni i świetlicy wiąże się konieczność uiszczania określonych opłat. Osoby czynne na rzecz Fundacji muszą dysponować telefonem, żeby być dostępne także w godzinach porannych, by w nagłych wypadkach udzielić dzieciom niezbędnej pomocy. Podnosiła, że posiadanie stanowisk komputerowych z dostępem do Internetu pociąga za sobą 90% opłat telefonicznych, ponieważ Internet działa przez kable telekomunikacyjne. Zakup monitora i oprogramowania wynikł z utworzenia i wyposażenia dodatkowego stanowiska komputerowego w świetlicy. W lokalu nie ma podłączenia do gazu, w związku skarżąca zakwestionowała zarzut przeznaczania środków Fundacji na opłaty za gaz.

Skarżąca podkreśliła, że sposób wydatkowania przez nią środków wynika ze specyfiki działalności Fundacji. Zarzuciła, że kontrolujący ją organ nie uwzględnił, że udziela poszkodowanym pomocy głównie w formie niepieniężnej, co wynika z założeń jej celu statutowego, który nie uległ zmianie od momentu wpisania na listę, prowadzoną przez Ministra Sprawiedliwości. Poza tym Fundacja doraźnie opłaca wyjazdy na kolonie, finansuje implantację esperalu dla osób uzależnionych od alkoholu oraz testy na obecność narkotyków.

Wskazywała, że cała jej działalność jest podporządkowana celowi statutowemu. Fundacja nie potrzebuje dla siebie pomieszczeń. Prowadzenie poradni i świetlicy pociąga za sobą wydatki na ich utrzymanie, które nie są wydatkami na własne cele administracyjne Fundacji.

Skarżąca zarzuciła, że kontrola oraz postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ administracji ograniczyło się jedynie do analizy sprawozdania za rok 2007 nadesłanego przez Fundację. Nie miało miejsca żadne postępowanie dowodowe mające na celu wyjaśnienie sprawy i ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego.

Ponownie podniosła, że oprócz nawiązek i świadczeń pieniężnych od osób skazanych Fundacja pozyskuje dużą część środków z innych źródeł - tj. z darowizn i odliczeń 1% od podatku. Do sprawozdania za rok 2007, zakwestionowanego przez Ministra Sprawiedliwości, dołączyła wszystkie faktury - w tym także te, które zostały zapłacone ze środków pochodzących z innych źródeł. Okoliczność ta nie została wyjaśniona.

Podkreśliła, że będąc organizacją pożytku publicznego prowadzi potrzebną i pożądaną społecznie działalność zmierzającą do aktywizacji wychowania i resocjalizacji dzieci i młodzieży z rodzin dysfunkcyjnych. Na co dzień boryka się z brakiem środków finansowych potrzebnych na utrzymanie poradni i świetlicy. Wykreślenie z wykazu spowoduje, że Fundacja będzie zmuszona do zaprzestania swojej działalności, na czym ucierpi dobro wielu osób, które korzystają z oferowanej pomocy prawnej, psychologicznej, pedagogicznej i innej. Wskazywał, że dniu 31 grudnia 2007 r. udało się jej uzyskać dotację z urzędu Miasta [...] na realizację zadania "Prowadzenie świetlic środowiskowych dla dzieci młodzieży Internet [...]" na przestrzeni roku 2008. Gdy zostanie pozbawiona środków z nawiązek realizacja przyznania dotacji w kwocie 15.920 zł nie powiedzie się, gdyż warunkiem jej przyznania jest wydatkowanie przez z nią z własnych środków kwoty 30.380 zł. Decyzja Ministra Sprawiedliwości przekreśli także kilkuletnią pracę społeczną kuratorów oraz pożądaną społecznie świadczoną pomoc dzieciom zagrożonym demoralizacją, przemocą domową, alkoholizmem. przez organizację pozarządową. Zarzuciła brak rzetelnego i pełnego zapoznania się ze sprawą, co wynika ze skrótowego i lapidarnego uzasadnienia obu decyzji, sprzecznego z treścią art. 107 k.p.a., zawierającego błędne ustalenia faktyczne co do nie wypełnienia obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, czy przeznaczanie środków na płatności za dostawę gazu.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że nie można przyjąć, że wydatkowanie środków pochodzących z nawiązek i świadczeń pieniężnych na opłaty jest bezpośrednio związany z ochroną dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem. Poza tym żaden przepis nie nakłada obowiązku finansowania wszystkich kosztów Fundacji z jednego źródła, w tym przypadku ze środków pochodzących z nawiązek i świadczeń pieniężnych. Ze swojej istoty środki te powinny stanowić dla danego podmiotu jedynie dodatkowe, oprócz innych, źródło finansowania wydatków. Podmiot decydując się na taką dobrowolną i dodatkową formę finansowego wsparcia ze strony państwa musi zaakceptować wymogi nakładane przez art. 196a k.k.w. ze wszystkimi związanymi z tym konsekwencjami. Powinien więc zasądzone środki przeznaczać na cele bezpośrednio związane z ochroną dóbr enumeratywnie wymienionych w art. 47, 49 i 57a Kodeksu karnego. Wyłącznie art. 49 § 1 i 57 a § 2 k.k.

Sposób wydatkowania przez Fundację środków pochodzących z nawiązek i świadczeń pieniężnych musiał zgodnie z art. 196a § 5 k.k. skutkować wydaniem decyzji o wykreśleniu z wykazu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wymaga podkreślenia, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz.1270) zwana dalej p.p.s.a..

Skarga jest uzasadniona, bowiem Sąd uznał, że organ nie wyjaśnił sprawy w sposób wymagany przez art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy wskazać, że sądowa kontrola legalności decyzji, w tym prawidłowości ustalonego stanu faktycznego, jest możliwa dopiero wówczas gdy organ w sposób przewidziany prawem odniesie się do zarzutów strony skarżącej.

W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie i rozważenie stanu faktycznego sprawy stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z wymienieniem m.in. materiału dowodowego, na którym oparto rozstrzygnięcie i podaniem analizy poczynionych ustaleń w świetle mających w sprawie zastosowania przepisów prawa. Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego. W wyroku z dnia 7 maja 1985 r., sygn. akt II SA 318/85 NSA wskazał, że obowiązek przeprowadzenia całego postępowania, co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie i nie może być przerzucony na stronę. Ciężar dowodu, na mocy art. 77 k.p.a. obciąża organ administracyjny. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy uzupełnić go. Obowiązkiem organu jest przeanalizowanie każdego przeprowadzonego dowodu, a następnie wskazanie w uzasadnieniu decyzji – zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. – faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakwestionowała ustalony wyłącznie na podstawie sprawozdania i faktur stan faktyczny. Oprócz błędów w przypisaniu jej działalności, której nie prowadzi (udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych) i wydatków, których nie ponosi (płatności za dostawę gazu), podniosła posiadanie jeszcze innych środków pieniężnych z darowizn i 1% podatku, którymi pokrywała także należności ze złożonych faktur. Organ nie wykazał żadnej inicjatywy, by okoliczność tę zbadać, zobowiązać stronę do uprawdopodobnienia okoliczności na jakie się powołała. Minister Sprawiedliwości pominął milczeniem zarzuty strony i w obu instancjach dokonał wyłącznie oceny dokumentów złożonych ze sprawozdaniem za rok 2007 tak, jakby ustawodawca wyłączył w niniejszej sprawie podstawowe zasady postępowania administracyjnego, o których mowa na wstępie. Mało tego zastosował prawo materialne, co jest okolicznością kluczową w tym postępowaniu - w całkowitym oderwaniu od celów i zadań statutowych Fundacji w ocenie prawidłowości wydatkowania zasądzonych świadczeń.

Nie wszystkie wymienione przez organ normy prawa materialnego miały w sprawie zastosowanie, a ogólne, nie zindywidualizowane wymienienie ich spowodowało przypisanie skarżącej zarzutu niedopełnienia obowiązków, które nie były objęte jej działalnością statutową (co do udzielania pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych).

Nie ulega wątpliwości, że przed oceną złożonego materiału dowodowego Minister Sprawiedliwości powinien wnikliwie zbadać określone w statucie działania i cele do realizacji których fundacja została powołana i z tych przyczyn wpisana na prowadzoną przez niego listę. Gdyby takie ustalenia na wstępie były poczynione, to istniałaby możliwość określenia, jakie formy jej działalności służą ochronie dobra naruszonego lub zagrożonego: czy występkiem o charakterze chuligańskim określonym w art. 57a k.k., czy też jej podstawowym zadaniem lub celem statutowym jest spełnianie świadczeń na cele bezpośrednio związane z ochroną zdrowia, ochroną środowiska, czy udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, o których mowa w art. 47 § 1-3 czy 49 § 2 k.k.

Z normy art. 196a § 1 wynika jednoznaczny obowiązek m.in. dla fundacji, wpisanych do wykazu prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości, o którym mowa w art. 49a § 2 Kodeksu karnego, przekazania Ministrowi Sprawiedliwości do końca każdego roku kalendarzowego aktualnych informacji o swoich podstawowych zadaniach lub celach statutowych, zaś fundacji, stowarzyszeń oraz organizacji społecznych również informacji o zasięgu działania.

Z mocy § 2 tej normy wynika obowiązek nałożony m.in. na fundacje, które w wyniku wykonania prawomocnie orzeczonego środka karnego w postaci nawiązki określonej w art. 47 i 57a § 2 Kodeksu karnego lub świadczenia pieniężnego określonego w art. 49 Kodeksu karnego otrzymały środki finansowe, sporządzania i przekazywania Ministrowi Sprawiedliwości rocznych sprawozdań dotyczących wykorzystania tych środków w terminie do dnia 20 lutego roku następującego po roku, w którym je otrzymały, oraz do wyodrębnienia tych środków w ewidencji księgowej.

Z mocy § 3 wynika, że sprawozdanie, o którym mowa w § 2, powinno zawierać informację o wysokości otrzymanych środków finansowych oraz rozliczenie tych środków, ze wskazaniem celów, na które zostały przeznaczone.

§ 4 przewiduje, że Minister Sprawiedliwości może zlecić kontrolę zgodności z prawdziwym stanem danych zawartych w sprawozdaniu, o którym mowa w § 2. Kontrola może także dotyczyć spełnienia przez m.in. fundację, obowiązków, o których mowa w § 1 lub 2. Ocenie Ministra Sprawiedliwości podlega również celowość i gospodarność wydatkowania przez te podmioty otrzymanych środków.

Konsekwencją określoną w § 5 w przypadku stwierdzenia, że fundacja wykorzystała środki finansowe, o których mowa w § 2, niezgodnie z ich przeznaczeniem, nie wyodrębniła tych środków w ewidencji księgowej lub nie przekazała informacji, o których mowa w § 1 – jest wykreślenie przez Ministra Sprawiedliwości, w drodze decyzji administracyjnej, ten podmiot z wykazu, o którym mowa w art. 49a § 2 Kodeksu karnego.

Powyższy przepis – o charakterze materialno-procesowym określa m.in. procedurę badania przez organ prawidłowości przeznaczania otrzymywanych środków na cele określone w statucie, ale poprzez wymóg określony w § 5 - wydania decyzji administracyjnej – odsyła do kodeksu postępowania administracyjnego.

Przeprowadzone przez organ administracji w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe ograniczyło się jedynie do powołania sprawozdania za rok 2007 nadesłanego przez Fundację i złożonych faktur. Nie miało miejsca żadne postępowanie dowodowe, jego analiza zmierzająca do wyjaśnienia zarzutów i ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w odniesieniu do zadań statutowych.

Należy ponadto zwrócić uwagę, że cytowany wyżej art. 196a § 2 k.k.w. stanowi o rocznych sprawozdaniach dotyczących wykorzystania tych środków oraz do wyodrębnienia tych środków w ewidencji księgowej, czyli środków z zasądzanych wyrokami nawiązek i świadczeń pieniężnych.

Z kolei z § 3 wynika, że sprawozdanie, o którym mowa w § 2, powinno zawierać informację o wysokości otrzymanych środków finansowych oraz rozliczenie tych środków, ze wskazaniem celów, na które zostały przeznaczone.

Z tej ostatniej normy nie wynika zatem wprost, czy chodzi o wysokość wszystkich środków finansowych otrzymanych przez fundację, czy wyłącznie o te środki, o których mowa w § 2. Zastosowanie procedury administracyjnej jest zatem niezbędne, by doprowadzić do wyjaśnienia stawianych zarzutów w szczególności, gdy takie sprawozdanie zawiera braki. Zresztą ustawodawca rozstrzyga wątpliwości, które mogą wynikać ze stosowania § 2 i 3 na korzyść organizacji, bowiem w § 4 przewiduje, że Minister Sprawiedliwości może zlecić kontrolę zgodności z prawdziwym stanem danych zawartych w sprawozdaniu, o którym mowa w § 2.

Z powyższego wynika, że konsekwencja zastosowania § 5 art. 196a – wykreślenia podmiotu z wykazu - wymaga jednoznacznie ustalonego stanu faktycznego ze wskazaniem dowodów, na których ustalenia te zostały dokonane.

W niniejszej sprawie organ poprzestał na niezwykle powierzchownej analizie rocznego sprawozdania za rok 2007 i złożonych rachunków i faktur z 1 kwietnia 2008r., z całkowitym pominięciem realizacji celów statutowych, można faktycznie wywieść wniosek, że fundacja przeznacza środki z nawiązek na utrzymanie jej biura.

Zdaniem Sądu, nie znajduje potwierdzenia w dokonanych przez organ administracji ustaleniach faktycznych zarzut, że o naruszeniu przepisu art. 196a § 5 k.k.w. świadczy przeznaczanie znacznej części zasądzonych w formie nawiązek i świadczeń pieniężnych środków na: opłaty telefoniczne, usługi księgowe, opłaty energii, gazu i wody, opłaty pocztowe, czynsz, zakup monitora, telefonu, oprogramowania itd. Taka ocena może być dopiero przypisana skarżącej, jeśli sposób wydatkowania otrzymanych pieniędzy zostanie przeanalizowany w odniesieniu do ich możliwego, konkretnego "przeznaczenia", wynikającego ze statutu takiego podmiotu, wpisanego przez Ministra do wykazu o którym mowa w art. 49a § 2 k.k.

Organ całkowicie pominął ocenę – wszak także przewidzianą w § 4 art. 196a k.k.w. - czy z faktur przedstawionych przez Fundację wynika, że wysokość kosztów ponoszonych na utrzymanie poradni i świetlicy jest adekwatna do zajmowanej powierzchni i podejmowanych przedsięwzięć.

Oczywiście taką ocenę musi poprzedzać gruntowna analiza, czy w świetle celów statutowych, w ramach których jest przede wszystkim świadczenie pomocy poprzez organizację tak działającej świetlicy środowiskowej - z bezpłatnym dostępem do kilku stanowisk internetowych, pomocy w nauce i zakres prowadzonych poradni, a tym samym koszty ponoszone na utrzymanie tak wykorzystanych dwóch pomieszczeń - nie są tymi bezpośrednimi celami o których mówi przepis.

Jeśli nie, to czyniąc zarzuty nieprawidłowości - w odniesieniu do celów statutowych strony - organ ma obowiązek wypowiedzenia się jak, w jego ocenie, prawidłowo powinno wyglądać bezpośrednie wykorzystanie zasądzonych środków.

Należy przyznać rację skarżącej co do skrótowych i lapidarnych uzasadnień, które nie wyjaśniają sprawy, w rozumieniu art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W pierwszej decyzji organ przypisał skarżącej nie dopełnienie obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Z drugiej decyzji także nie wynikają ustalenia, na jakie cele konkretnie, w odniesieniu do zadań statutowych może skarżąca przeznaczać przedmiotowe środki. Wymienił bowiem wszystkie możliwe cele: bezpośrednio związane z ochroną zdrowia, środowiska, udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, oraz inne, określone cele społeczne, bezpośrednio związane z ochroną dobra naruszonego

lub zagrożonego przestępstwem – tak – jakby wszystkie dotyczyły skarżącej fundacji, a tak nie jest.

Innymi słowy, pominięcie celów statutowych nie pozwala na ocenę jakie dobra naruszone lub jakie dobra zagrożone przestępstwem chroni prowadzona działalność fundacji. Należy podkreślić, że to właśnie określone statutem cele tej fundacji były podstawą do wpisania jej na listę Ministra Sprawiedliwości. W dacie wpisania skarżącej na listę, nie budziły zatem wątpliwości jej cele statutowe.

Tym samym, tak postawiony zarzut decyzji odwoławczej nie znajduje potwierdzenia w stanie faktycznym, skoro nie został odniesiony do celów statutowych organizacji. Okoliczność ta ma istotny wpływ na wynik sprawy, skoro ze statutu nie wynika, by skarżąca – w świetle statutu – mogła zajmować się i przeznaczać wspomniane środki finansowe na udzielanie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, na ochronę zdrowia, czy ochronę środowiska, co zarzuca jej Minister Sprawiedliwości. Gdyby organ poczynił jednoznaczne ustalenia, że działalność statutowa skarżącej dotyczy – "innego, określonego celu społecznego, bezpośrednio związanego z ochroną dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem" – to, by przypisać stronie niedopełnienie przeznaczania na te cele otrzymywanych środków – musiałby odnieść się szczegółowo do tych "innych celów społecznych" zapisanych w statucie i porównać, dokonać analizy z zarzucanymi jej wydatkami, jako niezgodnymi z prawem.

W obecnej sytuacji stanowisko organu nie tylko nie znajduje potwierdzenia w stanie faktycznym, ale i jest niezrozumiałe w świetle argumentów uzasadnienia. Postawienie mocnej tezy zarzucającej niewłaściwe wydatkowanie pieniędzy uzyskanych z nawiązek i wykreślenie skarżącej nie jest poparte jakimikolwiek argumentami wskazującymi jak, w ocenie Ministra Sprawiedliwości – przy uwzględnieniu specyfiki statutowej działalności mogły być prawidłowo wykorzystane. Brak powyższego czyni postawione zarzuty gołosłownymi, nie znajdującymi potwierdzenia ani w materiale dowodowym, ani w jego ocenie, a tym bardziej z pominięciem analizy zastosowanych norm prawnych.

Podkreślić należy, że znajdujące się w aktach postępowania administracyjnego pismo z [...] kwietnia 2008 r., sporządzone w wyniku przeprowadzonej przez Wydział Kontroli Ministerstwa Sprawiedliwości analizy rocznego sprawozdania za rok 2007 z wykorzystania nawiązek (art. 47, 57a Kk.) lub świadczeń pieniężnych (art. 49 Kk.), w świetle którego zarzucono konkretne nieprawidłowości polegające na wykorzystaniu otrzymanych środków niezgodnie z ich przeznaczeniem - nie odnosi się także do celów statutowych kontrolowanej fundacji.

Uzasadniony jest także zarzut skargi, co do błędnych ustaleń decyzji odwoławczej w zakresie wydatków o opłaty gazu, których nie ma w załączonych fakturach i być nie może, skoro gaz nie jest do tych pomieszczeń podłączony.

Ponadto, co wskazano na wstępie, z ustaleń organu nie wynika, czy w świetle złożonych faktur i wykazu otrzymanych środków: nawiązek lub świadczeń pieniężnych), fundacja miała w 2007 r. jakiekolwiek inne dochody, którymi także pokrywała wydatki określone w złożonych fakturach.

Wątpliwości te znajdują potwierdzenie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdzie strona podnosi, że do sprawozdań dołączyła wszystkie faktury określające jej wydatki, ale część środków na ich pokrycie uzyskuje z innych źródeł : darowizn i odliczanego 1% podatku. Minister Sprawiedliwości nie odniósł się do powyższego. Jeżeli bowiem strona miała obowiązek złożenia wszystkich faktur na ponoszone wydatki, a nie miała obowiązku wykazania w badanym okresie innych dochodów niż zasądzone nawiązki lub świadczenia pieniężne, to zawsze ocena wydatkowania zasądzonych środków będzie dla niej niekorzystna. Brak uwzględnienia innych dochodów zawsze będzie wskazywał, że całość należności z faktur pokrywana jest ze środków zasądzonych. W szczególności jeśli chodzi o wynagrodzenie księgowej, której obowiązek zatrudnienia wynika z ustawy. Ponieważ organ nie ustosunkował się do zarzutu strony, a w aktach brak jest jakichkolwiek dowodów, Sąd nie może tej okoliczności poddać kontroli, a ma ona istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu, wbrew zapewnieniom organu administracji, w niniejszej sprawie brak jest "szczegółowej analizy sprawozdania oraz dołączonych dokumentów", o czym mowa w decyzji organu z dnia [...] kwietnia 2008 r. Można stwierdzić nawet, że brak jest jakiejkolwiek analizy tego sprawozdania (za rok 2007) z wykorzystania nawiązek i świadczeń pieniężnych na określone w nim cele statutowe. Gdyby taka analiza była dokonana niewątpliwie należałoby wezwać stronę do uzupełnienia danych, w celu wyjaśnienia zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Sprawiedliwości wprawdzie wycofał się z błędnego zarzutu nie wypełniania obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na cele bezpośrednio związane z udzielaniem pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych, który nie istniał. Przypisując stronie w ostatnim zdaniu uzasadnienia naruszenie obowiązku przeznaczania zasądzonych środków na spełnianie świadczeń na cel bezpośrednio związany z ochroną dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem, za które skazano sprawcę, nie uzasadnił tego zarzutu.

Z jego argumentów nie wynika, dlaczego koszt utrzymania i wyposażenia świetlicy środowiskowej dla dzieci z rodzin patologicznych i dysfunkcyjnych nie jest prawidłowo realizowanym celem i nie wskazał jak powinien być on prawidłowo realizowany, w świetle zadań statutu i obowiązującego prawa.

Sąd administracyjny nie posiada uprawnień do ustalania za organ administracji stanu faktycznego. Wytykając brak ustaleń faktycznych w niniejszym postępowaniu należy podkreślić, na co słusznie zwraca uwagę skarżąca, że jej statutowym zadaniem jest opieka osobom objętym w szczególności nadzorem kuratorskim i formy tej opieki określa statut. Skoro cel ten fundacja realizuje poprzez prowadzenie dla takich osób świetlicy i poradni, to zarzut wadliwego wydatkowania środków na ich utrzymanie musi być uzasadniony wskazaniem jak, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, te środki powinny być wydatkowane w sposób "bezpośrednio związany z ochroną dobra naruszonego lub zagrożonego przestępstwem".

Zarzuty Ministra Sprawiedliwości dotyczące niezgodnego z prawem wydatkowania wskazanych środków finansowych nie zostały zatem uzasadnione w sposób, jaki został określony w art. 107 § 3 k.p.a. Innymi słowy, ani strona, ani Sąd kontrolujący zaskarżoną decyzję nie może się domyślać na jakiej podstawie faktycznej organ oparł swoją decyzję, jakich faktów, dowodów i twierdzeń nie uznał i dlaczego. Zatem nie wystarczy przytoczenie przepisów prawa, muszą one być stronie wyjaśnione, a w niniejszej decyzji całkowicie zabrakło jakiejkolwiek interpretacji zastosowanej podstawy prawnej w świetle dokonanych ustaleń.

Wadliwość ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, tym bardziej że w cytowanym wyżej piśmie organu z [...] kwietnia 2008 r. postawiony jest zarzut, że w latach 2005 i 2006 rozliczenie otrzymanych środków także nie było zgodne z celami określonymi w art. 47, 49 i 57a k.k. W aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek korespondencji organu do strony z uwagami dotyczącymi nieprawidłowego wydatkowania zasądzanych środków, na które powołuje się to pismo, z której możnaby oprzeć taki wniosek.

Należy podkreślić, że związany charakter decyzji, jaką wydaje organ na podstawie art. 196a § 5 k.k.w. ("w przypadku stwierdzenia (...) Minister Sprawiedliwości wykreśla") oznacza bezwzględny wymóg "stwierdzenia", czyli ustalenia nie budzącego wątpliwości stanu faktycznego opartego na konkretnych i wskazanych w decyzji dowodach.

Ustalenia stanu faktycznego i jego ocena nie mogą być oderwane od celów statutowych instytucji, stowarzyszenia, fundacji lub organizacji społecznej fundacji, o których mowa w cyt. przepisie. Przeciwnie, w świetle cytowanych norm obowiązującego prawa cele statutowe stanowią element stanu faktycznego, bowiem do nich należy odnieść ocenę prawidłowego wydatkowania środków z nawiązek czy świadczeń pieniężnych.

W powyżej wskazanym zakresie organ administracji ponownie rozpatrzy sprawę mając na uwadze określone statutem zadania fundacji i ewentualnie zgłoszone przez stronę, w zakreślonym terminie, środki dowodowe na okoliczność innych uzyskanych w 2007 r. dochodów.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności decyzji zostało wydane na zasadzie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.