Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1121/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A. s.r.o. U., Czechy na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz A. s.r.o. U., Czechy kwotę 355 (trzysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania;


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Minister Finansów stwierdził niedopuszczalność odwołania spółki A. s.r.o. – Republika Czeska od postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o wydanie zezwolenia na zmiany w strukturze kapitału P. spółka z o.o. Do jego wydania doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Dnia [...] sierpnia 2005 r. P. Sp. z o.o. z siedzibą w K. złożyła wniosek do Dyrektora Izby Skarbowej w [...] o zezwolenie na zmianę struktury kapitału spółki w trybie art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych /Dz. U. Nr 4 z 2004 r. p.27 z późn. zmianami, dalej zwana "ustawą o grach..."/, który to przepis stanowi, że "każda zmiana w strukturze kapitału spółek posiadających zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych wymaga uzyskania zezwolenia właściwej izby skarbowej". Zmiana polegać miała na sprzedaży udziałów w spółce przez 4 jej udziałowców czeskiej spółce A. s.r.o. oraz ponadto zbyciu udziałów przez jednego udziałowca osobie fizycznej. Do wniosku dołączone zostały umowy przedwstępne sprzedaży udziałów, z których wynika, że całość cen płacona przez przyszłego nabywcę A. została już uiszczona w ratach. Dołączono także stosowną dokumentację dotyczącą zbywców i nabywców. W ocenie organu nie zawierała ona jednak wymaganego przez art. 26 ust. 6 p. 3 ustawy o grach... " wskazania źródeł pochodzenia środków na nabycie lub objęcie udziałów i odpowiednich dokumentów potwierdzających legalność tych środków". Pismem z dnia [...] września 2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej w [...], powołując się na art. 64 § 2 k.p.a. oraz art. 26 ust. 6 i ust. 7 i art. 27 b ustawy o grach... zwrócił się do wnioskodawczyni, aby w ciągu 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, uzupełniła dokumentację, a w szczególności, aby przedłożyła dowody potwierdzające przywóz do kraju krajowych lub zagranicznych środków płatniczych, o których mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 września 2002 r. w sprawie dokonywania potwierdzenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych oraz wykazu dokumentów potwierdzających uprawnienie do wywozu /Dz.U. nr 154 z 2002r. poz.1277 z późn. zmianami/.

Wnioskodawczyni [...] listopada 2005 r. przedłożyła aneks do umowy przedwstępnej zbycia udziałów, zmieniający liczbę udziałów zbywanych przez J. S. oraz dokumenty dotyczące obu spółek tj. zbywcy i nabywcy. Dla udokumentowania legalności środków na nabycie udziałów przedłożyła 14 dowodów wypłaty koron czeskich z konta "A." s.r.o. oraz 10 wystawionych na okaziciela przez kantor wymiany walut dowodów nabycia złotych polskich za korony czeskie. Złożyła też pismo "A." s.r.o.- nabywcy udziałów z dnia [...] października 2005 r., że są to wszystkie dokumenty jakie spółka posiada w zakresie wymiany środków pieniężnych. Dnia [...] listopada 2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] ponownie wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia dokumentów, o których mowa w jego piśmie z dnia [...] września 2005 r. pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wnioskodawczyni uzupełniła jedynie dodatkową dokumentację dotyczącą obu spółek. Żadnych dalszych dokumentów dotyczących legalności środków na nabycie udziałów nie złożyła.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniosek z dnia [...] sierpnia 2005 r. w sprawie wydania zezwolenia na zmianę w strukturze kapitału spółki pozostawił bez rozpoznania. Jako podstawę prawną postanowienia wskazał art. 64 § 2 k.p.a. oraz art. 26 ust. 4 ustawy o grach... Pouczył, że na postanowienie nie służy zażalenie. W uzasadnieniu wskazał, że mimo wezwania spółka nie przedstawiła żądanej dokumentacji zgodnej z wymogami cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 września 2002 r. co do potwierdzenia przywozu do kraju zagranicznych środków płatniczych. Spółka nie uzupełniła więc wniosku w części dotyczącej udokumentowania legalnego wprowadzenia środków płatniczych na teren kraju.

P. spółka z o.o. wniosła odwołanie od niniejszego postanowienia, zachowując termin jak dla zażalenia i wniosła o wydanie decyzji merytorycznej.

"A." s.r.o. reprezentowana przez radcę prawnego, skierowała do Dyrektora Izby Skarbowej w [...] pismo z dnia [...] stycznia 2006 r. zatytułowane "Zgłoszenie strony w postępowaniu administracyjnym wraz ze stanowiskiem merytorycznym i wnioskami procesowymi". W piśmie tym podniosła zarzut braku właściwości miejscowej Dyrektora Izby Skarbowej w [...] oraz wniosła o przekazanie sprawy właściwemu Dyrektorowi Izby Skarbowej w [...], albo o umorzenie postępowania przed Dyrektorem Izby Skarbowej w [...]. Uzasadniając działanie spółki A. s.r.o. wskazał, że ma ona interes prawny do uczestniczenia w postępowaniu, bowiem udzielenie zezwolenia na zmiany w strukturze kapitału spółki otwiera prawną dopuszczalność zawarcia skutecznych czynności prawnych przez zbywców i nabywcę, zatem nabywca powinien uczestniczyć w postępowaniu jako strona. Na skutek wadliwego działania organu, który powinien zawiadomić o nim A. s.r.o. w trybie art. 61 § 4 k.p.a., nabywca został pozbawiony czynnego udziału w postępowaniu, a to uzasadnia jego wstąpienie do postępowania. Dalej spółka wywiodła i szczegółowo uzasadniła, że wprowadzenie środków płatniczych z zagranicy na teren Polski było legalne i nie naruszało ani prawa dewizowego, ani powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 września 2002 r.

Dyrektor Izby Skarbowej w [...] przekazał wskazane pismo A. s.r.o. Ministrowi Finansów jako uzupełnienie odwołania P.

Minister Finansów zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2006r. nr [...] stwierdził niedopuszczalność odwołania A. s.r.o. z powodu wniesienia go przez osobę nieuprawnioną. Jako podstawę prawną powołał art. 134 w związku z art. 127 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu wskazał, że pismo A. s.r.o. jest wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a wniosek taki może złożyć strona postępowania. A. s.r.o. nie jest stroną niniejszego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., bowiem nie dotyczy ono bezpośrednio jej interesu prawnego. Interes prawny musi być interesem indywidualnym, a o jego istnieniu decyduje norma prawna, z której dla danego podmiotu wynikają wprost określone prawa lub obowiązki. Strona musi być podmiotem własnych praw lub obowiązków, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym, a wynikają z przepisu prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie spółka A. s.r.o. nie dysponuje materialnym uprawnieniem do wszczęcia i występowania w postępowaniu odwoławczym.

Na to postanowienie A. s.r.o. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jego uchylenia. Wskazała, że pismem z dnia [...] stycznia 2006 r. zgłosiła swoje wstąpienie do postępowania przed organem I instancji w charakterze strony i zgłosiła stanowisko merytoryczne. Minister Finansów wadliwie uznał ten wniosek proceduralny skierowany do organu I instancji, jako wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżąca wywiodła, że na podstawie zawartych umów przedwstępnych nabyła prawo żądania zawarcia umów przyrzeczonych po udzieleniu zezwolenia na zmiany w strukturze kapitału spółki. Wynik postępowania ma więc znaczenie dla jej interesu prawnego. Organ I instancji powinien zawiadomić A. s.r.o. o toczącym się postępowaniu w trybie art. 61 § 4 k.p.a. Dalej uzasadnił naruszenie przepisów o właściwości miejscowej przez Dyrektora Izby Skarbowej w [...], co uzasadnia przekazanie sprawy organowi właściwemu.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wnosił o jej oddalenie wywodząc jak dotychczas i wskazując, że skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nie będąc stroną i nie mając interesu prawnego do występowania w sprawie. Powołał orzecznictwo NSA dla uzasadnienia stanowiska, że stroną jest tylko podmiot mający interes prawny w załatwieniu sprawy. Ten interes prawny musi być własny i nie można go wywodzić wyłącznie z sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie związki między podmiotami są silne i mają charakter nie tylko faktyczny, ale i prawny. Nabywca udziałów w spółce mającej zezwolenie na prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych nie ma własnego interesu prawnego w sprawie dotyczącej zezwolenia na zmiany w strukturze kapitału spółki i nie jest stroną postępowania. W tej sytuacji A. s.r.o. nie dysponuje materialnym uprawnieniem do wszczęcia i występowania w postępowaniu odwoławczym.

Zawiadomiona o postępowaniu sądowoadministracyjnym spółka P. wniosła o oddalenie skargi. Wskazała, że wobec braku zgody Dyrektora Izby Skarbowej udziałowcy spółki P. zmienili plany i już nie chcą sprzedać udziałów. Spółka A. nie ma interesu prawnego w sprawie. Interes prawny wywodzić się musi z roszczenia prawnego wynikającego z przepisów prawa publicznego. Spółka A. posiada jedynie interes faktyczny, a jej wola nie wystarcza, aby być stroną postępowania. Interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Uprawniona do złożenia wniosku o zezwolenie jest spółka, której zmiana kapitałowa dotyczy, a nie zainteresowany zakupem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153 z 2002r. poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę m.in. postanowień administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 z 2002 r. poz. 1270/ dalej zwanej p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.

Kontrolując w ten sposób zaskarżone postanowienie Sąd stwierdził naruszenia prawa, skarga jest więc uzasadniona, choć z innych powodów niż podniesione w skardze.

Sąd podzielił poglądy Ministra Finansów, że spółka zamierzająca nabyć udziały w spółce prowadzącej gry na automatach o niskich wygranych nie jest stroną postępowania o udzielenie zezwolenia na zmianę struktury kapitału spółki prowadzącej gry, bowiem nie ma własnego i bezpośredniego interesu prawnego w rozstrzygnięciu. O tym czy określonemu podmiotowi będzie służyło prawo strony w konkretnym postępowaniu administracyjnym decyduje norma prawna, z której dla tego podmiotu będą wynikały wprost określone prawa lub obowiązki. Istotną cechą strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest bowiem to, że jest ona podmiotem własnych praw lub obowiązków, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym, a wynikają z przepisu prawa materialnego, który stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku.

Oceniając w ten sposób pozycję skarżącej spółki A. należy uznać, że postępowanie o zezwolenie na zmianę struktury kapitału spółki prowadzącej gry na automatach o niskich wygranych nie dotyczy bezpośrednio jej praw lub obowiązków. Jej wynikające z prawa cywilnego uprawnienie do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej powstać może dopiero po udzieleniu przez organ zgody uprawnionym podmiotom na zmiany struktury kapitału spółki. Do tego momentu sfera prawna potencjalnego nabywcy nie jest powiązana z prowadzonym postępowaniem dotyczącym zgody. Nabywca udziału nie ma roszczenia do organu o wszczęcie postępowania w sprawie zezwolenia na zmianę w strukturze kapitału spółki, ani nie jest uprawniony do uczestniczenia w tym postępowaniu, bowiem nie dotyczy ono jego własnego interesu prawnego. Interes prawny uprawniający do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym musi być własny i nie można go wywodzić wyłącznie z sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie związki między nimi byłyby silne, i nawet gdyby związki te miały charakter nie tylko faktyczny, ale i prawny /por. J.Zimmermann glosa do wyroku NSA z 2 lutego 1996 r. IV S.A. 846/95 OSP 1997/4/83/. Nie można być bowiem stroną postępowania administracyjnego tylko z powodu stosunków prawnych z innym podmiotem. Nabywca ma jedynie interes faktyczny w udzieleniu zezwolenia przez organ, ale nie ma interesu prawnego uzasadniającego uczestnictwo w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony.

W sprawie niniejszej rozważenia wymaga jednak, przede wszystkim charakter pisma z dnia [...] stycznia 2006 r. Jak to wskazano wyżej jest ono skierowane do organu I instancji, stanowi zgłoszenie podmiotu uważającego się za stronę do udziału w postępowaniu I instancji i zawiera wnioski dotyczące tego postępowania. Ani z tytułu, ani z treści pisma sporządzonego przez profesjonalistę nie wynika, że stanowi ono wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, a jedynie zawiera stanowisko spółki A. s.r.o. w postępowaniu przed organem I instancji. Zgodnie z art. 63 § 2 k.p.a. wskazanie żądania wyznacza przedmiot postępowania, zaś organ administracji nie jest władny do zmiany kwalifikacji prawnej żądania strony. W razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony /por. B.Adamiak J.Borkowski "Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz" wyd C.H. Beck Warszawa 2003 s.350 i cytowane tam orzeczenie NSA z 11 czerwca 1990 r. I SA 367/90, ONSA 1990 nr 2-3, poz. 47. Jeżeli charakter wniesionego pisma budzi wątpliwości organ ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony /por. wyrok NSA z dnia 17 września 1992 r. II SA 949/92 cytowany tamże/.

W tym stanie rzeczy, jeżeli wobec treści pisma, organ powziął wątpliwość czy stanowiło ono wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, nie był władny samodzielnie jej rozstrzygnąć. Wobec wątpliwości czy pismo A. stanowi wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy obowiązkiem organu było zwrócenie się do spółki o wyjaśnienie niejasności i dopiero po jego uzyskaniu zastosowanie właściwego rozwiązania procesowego. Rozstrzygnięcie o piśmie spółki jak o wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, wbrew jego treści i przed wyjaśnieniem jego charakteru było nieuprawnione, stanowi zatem naruszenie prawa procesowego tj. art.63 § 2 kpa w związku z art.64 § 2 kpa mającego wpływ na wynik postępowania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy zastosuje rozwiązanie procesowe właściwe w sytuacji braku formalnego pisma, który nie pozwala na ustalenie treści żądania i zastosuje właściwe rozwiązanie procesowe przy uwzględnieniu faktu, że pismo pochodzi od podmiotu nie będącego stroną postępowania.

Zważywszy powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art.145 § 1 p.1 lit. c uchylił zaskarżone orzeczenie.

O niewykonaniu zaskarżonego postanowienia Sąd orzekł na podstawie art.152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 i 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz na podstawie § 14 ust. 2 p.1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. nr 163 z 2002r. poz. 1349 z późn. zmianami/ i zasądził kwotę 100 zł z tytułu zwrotu uiszczonego wpisu sądowego, kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego oraz kwotę 15 zł tytułem zwrotu opłaty od pełnomocnictwa.