Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1714/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 2
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 156 par. 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Iwona Kosińska Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. L., J. B., T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]; 2. stwierdza nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydenta Miasta W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r.; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz M. L., J. B., T. B. solidarnie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., wydaną po rozpoznaniu wniosku M. L., T. B. i J. B. (Skarżący) o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W. z dnia [...] marca 2015 r. (SKO), SKO na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i na zasadzie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 156 § 2 k.p.a. i 158 § 2 k.p.a. stwierdziło, że orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1954 r., odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonego w W. przy ul. [...], nr hip. [...]., w części stanowiącej obecnie własność [...], tj. cz. dz. ew. nr [...] i [...] z obrębu [...] zostało wydane z naruszeniem prawa, ale ze względu na upływ czasu nie można stwierdzić jego nieważności.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że nieruchomość [...] położona w W. przy ul. [...], nr hip. [...] podlegała przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) - zwanego dalej dekretem. Zgodnie z art. 1 dekretu z dniem 21 października 1945 r., wszystkie grunty na obszarze m. st. Warszawy, a zatem również nieruchomość przy ul. [...], przeszła na własność gminy m.st. Warszawy (później Skarbu Państwa).

Zgodnie z art.7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące uprawnieni byli w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego (dawniej prawa własności czasowej) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględnienia wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w planie zabudowania.

W dniu [...] grudnia 1948 r. M. F., przeddekretowa właścicielka nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], nr hip. [...], złożyła wniosek o przyznanie jej prawa własności czasowej do tego gruntu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu.

Następnie aktem notarialnym z dnia [...] maja 1949 r. M. F. zbyła K. i L. małżonkom B., przedmiotową nieruchomość wraz z prawami wynikającymi z dekretu.

Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] sierpnia 1949 r. odmówiono M.F. przywrócenia terminu do złożenia wniosku. Następnie orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] sierpnia 1954 r., Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło byłej właścicielce M. F. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonego w W. przy ul. [...], nr hip. [...]. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] sierpnia 1949 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] nie uwzględniło wniosku M.F. z dnia [...] grudnia 1948 r. o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonego w W. przy ul. [...], nr hip. [...]. W związku z tym odmówiono przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu.

W dniu [...] listopada 2013 r. Skarżący, następcy prawni K. i L. małżonków B., złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] sierpnia 1954 r.

Decyzją z [...] marca 2015 r. SKO odmówiło stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia administracyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji (orzeczenia) - określone w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a.

Odnosząc się do przesłanki wskazanej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. SKO wskazało, że w niniejszej sprawie przedmiotowy grunt został objęty w posiadanie przez Gminę [...] w dniu ogłoszenia o jego objęciu w posiadanie w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] nr [...] z dnia [...] września 1947 r., tj. z dniem [...] września 1947 r. Termin zatem na wniesienie wniosku o przyznanie własności czasowej upływał w dniu [...] marca 1948 r. Była właścicielka gruntu złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku oraz o przyznanie własności czasowej do przedmiotowego gruntu w dniu [...] grudnia 1948 r. Rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu Prezydium Rady Narodowej w [...] - orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1949 r. nie uwzględniło go i w konsekwencji odmówiło przywrócenia terminu. Z kolei badane orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1954 r. odmawiające przyznania własności czasowej do gruntu przy [...] opiera się na rozstrzygnięciu ww. orzeczenia. SKO wskazało, że odmawiając przyznania prawa organ powołał się na odmowę przywrócenia terminu do złożenie wniosku o przyznanie własności czasowej i uchybienie terminu do złożenia wniosku. Powołano się zatem pośrednio - powołując się na inne orzeczenie - na niespełnienie przesłanki określonej art. 7 ust. 1 dekretu, której brak stwierdzony został innym orzeczeniem i której brak obliguje do odmowy przyznania prawa własności czasowej.

Skarżący złożyli wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.

W wyniku jego rozpoznania, SKO opisaną na wstępie decyzją uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i stwierdziło, że orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1954 r., odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonego w W. przy ul. [...], nr hip. [...]., w części stanowiącej obecnie własność [...], tj. cz. dz. ew. nr [...] i [...] z obrębu [...] zostało wydane z naruszeniem prawa, ale ze względu na upływ czasu nie można stwierdzić jego nieważności

W uzasadnieniu SKO wskazało, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w punktach 1, 3, 5, 6, 7 k.p.a. i podzieliło wcześniejszy pogląd, że decyzja nie została wydana bez podstawy prawnej wyjaśniając, że w sytuacji, gdy orzeczenie jest wydane w oparciu o inne, pozostające w obrocie prawnym orzeczenie, to niedopuszczalne jest orzekanie wbrew temu rozstrzygnięciu.

Natomiast SKO uznało, że orzeczenie zostało skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Zostało ono bowiem skierowane do M. F., która w dniu [...] maja 1949 r. zbyła w formie prawem przepisanej (aktem notarialnym) wszystkie swoje prawa i roszczenia do tej nieruchomości K. i L. B. To oni zatem powinni byli być adresatami orzeczenia.

Odnosząc się do argumentów Skarżących co do naruszenia § 5 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia [...] kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. z 1946 r. Nr 16, poz. 112) - dalej jako "rozporządzenie z 7 kwietnia 1946 r. SKO wskazało, że M. F. zamieszkiwała w budynku przy ul. [...], ale jej pismo z [...] grudnia 1948 r. jest pierwszym pismem w sprawie i z żadnych dokumentów nie wynika, iż Zarząd Miejski znał miejsce jej pobytu. SKO podniosło również, że nawet przyjmując (hipotetycznie), że objęcie gruntu na podstawie przepisów rozporządzenia z 7 kwietnia 1946 r. było nieskuteczne, to objęcie gruntu nastąpiło z dniem wejścia w życie rozporządzenia z 27 stycznia 1948 r. a więc 10 lutego 1948 r. Termin zatem na wniesienie wniosku o przyznanie własności czasowej upłynąłby w dniu 10 sierpnia 1948 r. Tymczasem M. F. złożyła wniosek w dnu [...] grudnia 1948 r. W tym stanie rzeczy w ocenie organu brak jest podstaw do przyjęcia, że kwestionowane orzeczenie narusza w sposób rażący prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wnieśli do tutejszego sądu skargę zarzucając decyzji SKO naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7 ust. 1 dekretu poprzez wadliwe uznanie, iż wniosek dekretowy M.F. ówczesnej właścicielki nieruchomości przy ul. [...] z dnia [...] grudnia 1948 r. został złożony po upływie sześciomiesięcznego terminu przewidzianego w tym przepisie;

2. art. 7 ust. 2 dekretu w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez ich wadliwe niezastosowanie prowadzące do uznania, iż odmowne orzeczenie dekretowe z dnia [...] sierpnia 1954 r. nie narusza rażąco art. 7 ust. 2 dekretu, podczas gdy odmowne orzeczenie dekretowe nie zawiera (i) ustaleń dotyczących planu obowiązującego dla nieruchomości przy ul. [...], (ii) ustalenia przeznaczenia nieruchomości w tym planie oraz (iii) analizy dotyczącej możliwości pogodzenia korzystania z nieruchomości przez jej właścicieli z przeznaczeniem nieruchomości w planie zabudowy, co świadczy o rażącym naruszeniu tych przepisów;

3. § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r. poprzez wadliwe uznanie, iż Zarząd Miejski nie miał obowiązku zawiadomienia M. F. o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie, gdyż z akt sprawy nie wynika, iż Zarząd Miejski znał miejsce pobytu dawnej właścicielki, podczas gdy dane adresowe byłej właścicielki znajdowały się w dawnej księdze wieczystej i były dla organu łatwo dostępne, a organ nie podjął żadnej próby ustalenia miejsca pobytu M. F. ani nawet próby zawiadomienia jej na adres nieruchomości obejmowanej w posiadanie,

4. § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie i wadliwe uznanie, iż grunt nieruchomości przy ul. [...] został objęty w posiadanie w trybie tego rozporządzenia z dniem ukazania się Dziennika Urzędowego Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], tj. w dniu [...] września 1947 r.;

5. § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. z 1948 r. Nr 6, poz. 43) - dalej jako: "rozporządzenie z dnia 27 stycznia 1948 r." poprzez błędne uznanie, iż obejmowanie nieruchomości w posiadanie w trybie tego rozporządzenia następowało w dniu jego wejścia w życie, tj. z dniem 10 lutego 1948 r., podczas gdy zgodnie z brzmieniem § 3 tego rozporządzenia grunty, w tym grunt nieruchomości przy ul. [...], uważano za objęte w posiadanie, z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego w którym zamieszczono ogłoszenie, co w niniejszej sprawie miało miejsce w dacie wydania Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] nr [...] z dnia [...] listopada 1948 r.;

6. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez wydanie decyzji przy wadliwym ustaleniu istotnych okoliczności sprawy oraz z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów objawiających się błędnym przyjęciem, iż:

(i) Zarząd Miejski nie miał możliwości a tym samym zawiadomienia byłej właścicielki o czynnościach związanych z obejmowaniem gruntu w posiadanie, gdyż w aktach sprawy brak było dokumentów świadczących o miejscu jej pobytu, w sytuacji gdy organ w ogóle nie podjął próby ustalenia miejsca pobytu dawnej właścicielki nie wykazując nawet minimalnej staranności przy obejmowaniu gruntu w posiadanie,

(ii) decyzja o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego stanowi swoiste zagadnienie prejudycjalne w postępowaniu o stwierdzenie nieważności odmownego orzeczenia dekretowego z dnia [...] sierpnia 1954 r., od której uzależniona jest jego ocena merytoryczna.

Z uwagi na powyższe, Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania według norm przewidzianych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest uzasadniona, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu.

W niniejszej sprawie, przedmiotem kontroli sądu była decyzja SKO wydana w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu stanowiącego nieruchomość [...].

SKO w motywach rozstrzygnięcia wskazało, że orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1954 r. wydane zostało na podstawie innego rozstrzygnięcia, to jest orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r. odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia wniosku przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu. SKO wskazywało, iż orzeczenie o odmowie przywrócenia terminu wydane zostało przez Prezydium Rady Narodowej [...]. Z akt administracyjnych przedstawionych sądowi wynika jednak, że orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1949 r. nr [...] wydane zostało przez Prezydenta [...]. Z tego też powodu zarówno w sentencji wyroku jak i w uzasadnieniu sąd odwołuje się do orzeczenia Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. a nie jak błędne wskazano w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1954 r. a następnie w decyzjach SKO – do orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1949 r..

Następnie wyjaśnić należy, że jakkolwiek SKO przyjęło, że jest związane orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1949 r. , tym niemniej wskazało również, że w jego ocenie, Zarząd Miejski nie miał możliwości powiadomienia byłej właścicieli gruntu, M.F. o terminie objęcia gruntu w posiadanie, ponieważ z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, by znał jej adres.

Powyższego ustalenia faktycznego sąd nie może podzielić i uznać za podstawę wyroku z następujących przyczyn :

W toku rozprawy, powołując się na notatkę z badania księgi wieczystej znajdującą się w aktach sprawy na karcie 3 akt administracyjnych, pełnomocnik Skarżących wniósł o dopuszczenie dowodu z poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii dokumentów znajdujących się w powyższej księdze w dacie jej badania, na okoliczność wykazania, że organowi znany był adres właścicielki nieruchomości.

Sąd w toku rozprawy dopuścił dowód z powyższych dokumentów w trybie art., 106 § 3 p.p.s.a. uznając, że jest to niezbędne celem ustalenia, czy organ rozpoznający sprawę prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, to jest prawidłowo przyjął, że pismo poprzedniczki prawnej Skarżących z dnia [...] grudnia 1948 r. jest pierwszym pismem w sprawie i z żadnego dokumentu nie wynika, że Zarząd Miejski znał jej adres.

Ze znajdującej się w aktach administracyjnych na karcie 3 notatki wynika, że nie później niż w dniu [...] lipca 1946 r. przeprowadzone zostało przez organ badanie księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości. Z dokumentów złożonych przez pełnomocnika Skarżących na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. wynika, że w stosunku do poprzedniczki prawnej Skarżących prowadzona była przez Komornika Sądu Grodzkiego [...]egzekucja na wniosek wierzyciela, Komunalnej Kasy Oszczędności, przy czym jako adres Skarżącej organ egzekucyjny wskazywał ul. [...] w W. Datowany na [...] luty 1941 r. odpis dokumentu obejmującego zawiadomienie i wezwanie wystosowanie przez Komornika Rewiru [...] znajdował się w aktach księgi wieczystej i był wymieniony w sumariuszu dokumentów pod pozycją [...].

Oznacza to, że na skutek badania księgi wieczystej organ zapoznał się z dokumentami obejmującymi adres poprzedniczki prawnej Skarżącej i wiedział, gdzie ona zamieszkuje.

W piśmie z dnia [...] grudnia 1948 r. wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, poprzedniczka prawna Skarżących wskazała, że w trakcie rozmów z urzędnikami dowiedziała się, iż zostanie pisemnie poinformowana o objęciu gruntu przez gminę. W świetle treści notatki z badania księgi wieczystej jak również w świetle przywołanych wyżej dokumentów oznacza to, że zarówno Skarżąca jak i jej adres znane były organom [...], które jednak nie poinformowały jej o planowanym terminie oględzin nieruchomości.

Sąd przypomina w tym miejscu, że stosownie do treści rozporządzenia z dnia [...] kwietnia 1946 r., obejmowanie gruntu w posiadanie przez gminę [...] przebiegało dwuetapowo :

W pierwszej kolejności Zarząd Miejski [...] ogłaszał o przystąpieniu do objęcia gruntu w posiadanie (§ 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia), przy czym treść ogłoszenia regulował § 4 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r. Jednocześnie, stosownie do § 5 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r, niezależnie od ogłoszenia Zarząd Miejski - w miarę posiadania danych o miejscu pobytu dotychczasowego właściciela gruntu lub osoby jego prawa reprezentującej – przesyłał im zawiadomienie o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie.

Po przeprowadzeniu oględzin sporządzany był protokół (§ 7 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r.) a następnie Zarząd Miejski dokonywał ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin, w organie urzędowym Zarządu Miejskiego (§ 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r.). Z datą dokonana ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin dochodziło do objęcia gruntu w posiadanie przez Gminę.

Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym niedopełnienie obowiązków przewidzianych w rozporządzeniu z dnia 7 kwietnia 1946 r. skutkuje nieskutecznością objęcia gruntu w posiadanie.

W realiach niniejszej sprawy, w sytuacji w której organy gminy dysponowały wiedzą o adresie poprzedniczki prawnej Skarżących zaniechanie zawiadomienia jej w sposób wskazany w § 5 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r. uznać można za naruszenie przepisów rozporządzenia skutkujące nieskutecznością objęcia gruntu w posiadanie na podstawie przepisów tego aktu.

Wobec powyższego, przedmiotowa nieruchomość mogła być objęta w posiadanie dopiero na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r., które weszło w życie z dniem 10 lutego 1948 r. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że nie podziela poglądu SKO, iż objęcie gruntu w posiadanie następowało w dacie wejścia w życie powyższego rozporządzenia.

Zgodnie z § 1 i § 3 powołanego rozporządzenia, obejmowanie w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy gruntów na obszarze m. st. Warszawy, nie objętych dotychczas na podstawie rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r. następowało w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego [...], podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w W.oraz przez rozplakatowanie, przy czym grunty uważano za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie.

W sytuacji, w której w stosunku do określonej nieruchomości nie zostało wydane ogłoszenie, o którym mowa w z § 1 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r. do objęcia w posiadanie nieruchomości mogło dojść dopiero w dniu [...] listopada 1948 r. tj. w dacie ukazania się Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego w [...] nr [...], zawierającego ogłoszenie o objęciu w posiadanie przez gminę [...] wszystkich gruntów położonych na obszarze m. st. Warszawy ograniczonym zachodnim brzegiem [...] oraz [...],[...] i [...] granicą miasta. W takim przypadku, termin do złożenia wniosku upływał w dniu [...] maja 1949 r.

Poprzedniczka prawna Skarżących złożyła wniosek w dniu [...] grudnia 1948 r. a więc w terminie wynikającym z rozporządzenia z 27 stycznia 1948 r. w związku z opublikowaniem w dniu [...] listopada 1948 r. Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego w [...] nr [...], zawierającego ogłoszenie o objęciu w posiadanie przez gminę [...] wszystkich gruntów położonych na obszarze m. st. Warszawy ograniczonym [...] brzegiem [...] oraz [...], [...] i [...] granicą miasta. Oznacza to, że wniosek poprzedniczki prawnej Skarżących winien być merytorycznie rozpoznany, czyli ewentualna odmowa przyznania prawa własności czasowej mogłaby być dokonana jedynie w razie nie spełnienia przesłanek o których mowa w art. 7 ust. 2 dekretu. Tymczasem w orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 1954 r. organ ograniczył się do wskazania, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożony zostało po terminie.

Również SKO kontrolując powyższe orzeczenie w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności, poprzestało na wskazaniu, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowe złożony został po terminie, przy założenie to było następstwem wadliwych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że w dacie obejmowania nieruchomości w posiadanie organ nie dysponował adresem jej ówczesnej właścicielki. Powyższe wadliwe ustalenia faktyczne miały wpływ na wynik sprawy, doprowadziły bowiem organ do przyjęcia, że zachowany został tryb obejmowania nieruchomości warszawskich w posiadanie określony przepisami rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r.

Organ dokonał również wadliwej wykładni przepisów rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r. przyjmując, że na jego podstawie dochodziło do objęcia nieruchomości w posiadanie przez gminę w dniu [...] lutego 1948 r. (to jest w dacie jego wejścia w życie), co oznacza, że wniosek złożony w dniu [...] grudnia 1948 r. należy uznać za złożony również po terminie wynikającym z cytowanego rozporządzenia.

Sąd w punkcie 2 sentencji wyroku stwierdził nieważność orzeczenia Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.

Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Jednocześnie, stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Wobec brzmienia powyższych przepisów sąd uznał, że dla końcowego załatwienia sprawy dotyczącej zbadania w trybie nadzwyczajnym zgodności z prawem orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskiej konieczne jest wyeliminowanie z obrotu poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r. odmawiającego poprzedniczce prawnej Skarżących przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.

Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że termin wskazany w art. 7 ust. 1 dekretu był terminem prawa materialnego, nie zaś terminem prawa procesowego. W art. 7 ust. 1 dekretu zakreślono dotychczasowym właścicielom nieruchomości, ich prawnym następcom, będącym w posiadaniu gruntu jak również osobom prawa ich reprezentujące, sześciomiesięczny termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Nie złożenie wniosku w terminie skutkowało wygaśnięciem prawa do żądania ustanowienia praw przewidzianych w art. 7 ust. 1 dekretu, przy czym dalsze postanowienia przywołanego aktu prawnego nie przewidywały możliwości przywrócenia terminu.

Wobec powyższego, brak było podstawy prawnej do wydania orzeczenia o przywróceniu lub o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.

W konsekwencji, sąd na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. uznał, że orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1949 r. jako wydane bez podstawy prawnej winno podlegać wyeliminowaniu z obrotu poprzez stwierdzenie jego nieważności.

Wskazać należy w tym miejscu, że art. 135 p.p.s.a. pozwala sądowi na zastosowanie przewidzianych ustawą środków w stosunku do aktów lub czynności podjętych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to konieczna dla końcowego jej załatwienia. Jak wskazuje się w doktrynie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dauter B., Gruszczyński B. Kabat A., Niezgódka-Medek M., Lex 2013 Komentarz do art. 135), "określenie "we wszystkich postępowaniach", użyte w art. 135, wskazuje, że środki prawne, o których mowa w komentowanym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Chodzi więc zarówno o postępowania zaliczane do trybu głównego (toczące się przed organem pierwszej i drugiej instancji), jak i postępowania należące do trybu nadzwyczajnego (np. postępowanie w sprawie wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji oraz zmiany lub uchylenia decyzji na podstawie art. 154 § 1, art. 155 i 161 § 1 k.p.a.)".

W wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt. II OSK 579/12, NSA zwrócił uwagę, że nadrzędnym obowiązkiem sądu administracyjnego jest przez wydanie orzeczenia stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt (lub czynność) organu administracji publicznej, który będzie niezgodny z prawem (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2007 r., I OSK 275/06, LEX nr 29317 oraz Z. Kmieciak: Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, PiP 2007, z. 4, s. 33; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, wyd. 4, Warszawa 2011, s. 629).

W świetle powyższego, orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1949 r. uznać należało za akt administracyjny wydany w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Skarga dotyczyła bowiem kontroli zgodności z prawem decyzji rozstrzygającej o ważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] sierpnia 1954 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej, przy czym jako podstawę tego rozstrzygnięcia wskazano odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Następnie, w kontrolowanych przez sąd decyzja SKO obu instancji wskazano, że orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1949 r. przesądza o tym, iż wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożony został po terminie. Skoro brak było podstaw prawnych do wydania orzeczenia rozstrzygającego o przywróceniu lub o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, jego wyeliminowanie z obrotu umożliwia końcowe załatwienie sprawy.

Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r. było również następstwem uznania za zasadne argumentów podnoszących przez Skarżących zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i w skardze do tutejszego sądu a dotyczących naruszenia przepisów regulujących procedurę obejmowania w posiadanie gruntów podlegających działaniu dekretu warszawskiego.

Końcowo sąd wskazuje, że znana mu jest treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 (Dz.U. z 2015, poz. 702. ). Zgodnie z powołanym wyrokiem, art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zwrócić należy jednak uwagę, iż w uzasadnieniu powyższego wyroku podkreślono, że wyrok zapadł w wyniku kontroli konstytucyjności przeprowadzonej w związku z pytaniem prawnym zadanym przez sąd w konkretnej sprawie. Wyrok stwierdzający niekonstytucyjność art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie opisanym w sentencji ma charakter zakresowy o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki nie powoduje zmiany normatywnej, w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 k.p.a., przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. Trybunał wskazuje na konieczność dokonania wykładni art. 156 § 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. nie tylko z uwzględnieniem zasady praworządności, przewidzianej w art. 7 Konstytucji, ale również z uwzględnieniem, wynikających z art. 2 Konstytucji, zasady pewności prawa oraz zasady zaufania obywatela do państwa.

Podkreślenia wymaga również, że sąd konstytucyjny nie przesądził o tym, czy właściwym sposobem realizacji tego postulatu jest przewidziany aktualnie w art. 156 § 2 k.p.a. dziesięcioletni termin prekluzyjny, który ogranicza stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych obarczonych niektórymi innymi wadami. Ustawodawca dysponuje swobodą w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych.

Wobec powyższego, w ocenie sądu rozpoznającego sprawę brak jest podstaw dla odmowy stwierdzenia nieważności aktów administracyjnych od daty wydania których upłynęło więcej niż 10 lat.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r. SK 41/09, zgodnie z którym art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy m.st. Warszawy lub państwa na podstawie dekretu warszawskiego, innych niż domy jednorodzinne, jeżeli przeszły one na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., i działek, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nimi po 5 kwietnia 1958 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1700/11, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobne stanowisko w odniesieniu do wyroku z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 zajął NSA w wyroku z dnia 19 listopada 2015 r. sygn.. akt. II OSK 651/14 (publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd wskazuje, że na obecnym etapie postępowania za przedwczesne należałoby uznać ustosunkowanie się do zarzutów objętych punktem 2 petitum skargi, to jest zarzutów naruszenia art. 7 ust. 2 dekretu, ustalenie czy orzeczenie z [...] sierpnia 1954 r. w sposób rażący narusza przepisy dekretu należeć będzie do organu w ramach ponownego rozpoznania sprawy.

W razie ustalenia, że orzeczenie rażąco narusza powołany przepis organ rozważy, czy po wydaniu orzeczenia z [...] sierpnia 1954 r. nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, co z mocy art. 156 § 2 k.p.a. wyłączałoby możliwość stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i 134 §1 oraz art. 135 p.p.s.a. stwierdził nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r., a na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c.) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania sąd orzekł zgodnie z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.