Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 48/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Hanna Raszkowska Protokolant specjalista Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2015r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku dla opiekuna 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

J.W. wystąpiła w dniu 30 maja 2014 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna tj. za okres wsteczny od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od dnia złożenia wniosku 15 maja 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. w związku z opieką nad matką W.M., wobec której orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności wraz z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej orzekła: 1) przyznać wnioskodawczyni w związku z opieką nad matką W.M. zasiłek dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. w miesięcznej wysokości 520 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wejścia w życie ustawy tj. 15 maja 2015 r. w łącznej wysokości 279,47 zł; 2) odmówić przyznania zasiłku dla opiekuna za okres od 15 maja 2014 r. do 31 stycznia 2014 r. W uzasadnieniu wskazano, że przyznano zasiłek dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni wygaszono z mocy prawa decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] przyznającą stronie świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 lutego 2012 r. do 31 stycznia 2015r., odmówiono natomiast przyznania zasiłku dla opiekuna na dalszy okres, bowiem wprawdzie opiekę nad matką nadal sprawuje zainteresowana jednakże, matka pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie małżonek przebywa od [...] w zakładzie karnym, zaś koniec kary przypada na [...] 2014 r., to jednak z uwagi na zapis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwia przyznanie zasiłku na dalszy okres.

W wyniku złożonego odwołania przez J.W., w którym zakwestionowano rozstrzygnięcie organu zawarte w pkt 2 decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło decyzję w zakresie będącym przedmiotem odwołania w całości (tj. w pkt 2) i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W motywach uzasadnienia wskazano na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego sprawy poprzez konieczność zweryfikowania legitymacji wnioskodawczyni do otrzymania zasiłku dla opiekuna także po dacie [...] 2014 r. Należy ponownie ustalić, czy małżonek opuścił zakład karny, gdyż pozostawanie w związku małżeńskim jest przeszkodą w przyznaniu tego świadczenia tylko wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie świadczyć taką pomoc.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej sprawy działający z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją z dnia [...] odmówiła przyznania stronie zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką za okres od 15 maja 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 2, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. poz. 567), w związku z art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) zwanej dalej: u.ś.r. oraz art. 104, art. 107 i arrt. 130 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wyjaśniono, że wnioskodawczyni decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką, która wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r. W ramach uzupełnionego postepowania wnioskodawczyni oświadczyła, że sprawowała opiekę nad matką do dnia [...] 2014 r. tj. do dnia opuszczenia zakładu karnego przez ojca, jak również opieka ta sprawowana jest nadal. Mąż matki nie jest w stanie podjąć się skutecznej opieki nad żoną ze względu na brak odpowiednich warunków bytowych oraz z powodu podjęcia zatrudnienia. W ocenie organu stronie przysługuje tylko prawo do zasiłku dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. wraz z odsetkami z uwagi na okoliczność, że wcześniej stronie przyznano prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Pomimo zrozumienia dla trudniej sytuacji zdrowotnej p. W.M. na dalszy okres zasiłek dla opiekuna już nie przysługuje, gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

J.W. wniosła odwołanie od tej decyzji podnosząc, że jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa. Wyjaśniono jej, że pomimo, iż opiekowała się matką to zasiłek dla opiekuna na kolejny okres jej nie przysługuje, gdyż mama pozostaje w związku małżeńskim, jednak ojciec nie mógł sprawować takiej opieki, gdyż do [...] 2014 r. przebywał w zakładzie karnym, zaś od [...] 2014 r. podjął zatrudnienie od wczesnych godzin rannych do późnych popołudniowych i nie ma go w domu. Nie zwrócono również uwagi, że osoba po odbyciu [...] kary pozbawienia wolności ma problemy z odnalezieniem się w społeczeństwie i ułożeniem sobie życia, nie interesuje się niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia wyjaśniono, że osobom, których prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasły z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. przysługuje nowe świadczenie, tj. zasiłek dla opiekuna, jeżeli wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. W ocenie Kolegium, konstrukcja art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przemawia za tym, że spełnienie warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podlega ponownej weryfikacji przez właściwy organ w dwóch okresach tj. od 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia ustawy w życie - 14 maja 2014 r. oraz od dnia 15 maja 2014 r. Wyjaśniono, że stosownie do zapisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeński, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczono przepisy ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z których wynika że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założyli (art. 27 tej ustawy). Nadto są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny. Wskazano, że w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiają się orzeczenia, które wskazują na konieczność szerokiej, celowościowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., to jednak zgodnie z aktualnym orzeczeniem - uchwała NSA z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. I OPS 5/12 w pierwszej kolejności świadczenie to przysługiwałoby mężowi osoby wymagającej opieki, o ile spełnione zostałyby pozostałe przesłanki, o których mowa w ww. przepisach. Dopiero bowiem, w sytuacji gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. małżonek osoby wymagającej opieki nie może podjąć opieki z uwagi na stan zdrowia, o świadczenie pielęgnacyjne (zasiłek dla opiekuna ) może wystąpić osoba spełniająca kryteria z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., z tym że ustawodawca wyraźnie wskazał, że współmałżonkiem, który nie może podjąć opieki jest ten, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na tę linię orzecznictwa bez znaczenia pozostaje okoliczność, że małżonek w okresie od [...] do [...] 2014 r. przebywał w zakładzie karnym. Wyjaśniono także, że przepisy dotyczące przyznawania świadczeń rodzinnych na przestrzeni lat były wielokrotnie zmieniane, co skutkowało tym, iż wcześniej przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką pozostającą w związku małżeńskim lecz skoro na dzień 31 grudnia 2012 r. zmieniła się treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, to obecnie taka pomoc nie mogła być przyznana.

Na tę decyzję J.W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie podnosząc, że spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania zasiłku dla opiekuna za okres od 15 maja 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji przedstawiając orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, z którego wynika, że niezgodne z Konstytucją RP były przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, na mocy których odebrano świadczenie pielęgnacyjne przyznane wcześniej, w tym skarżącej. Z tego powodu ustawodawca wprowadził w życie ustawę dla opiekunów, która miała przywrócić utracone uprawnienia, pod warunkiem dalszego sprawowania opieki nad osobą jej wymagającej. Podała, że przez cały czas sprawowała i sprawuje opiekę nad matką, nawet w okresie, gdy ojciec powrócił już do domu z zakładu karnego, gdyż nie jest on w stanie sprawować opieki nad matką oraz podjął zatrudnienie. Poza tym za wcześniejszy okres taki zasiłek dla opiekuna jej przyznano.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jako uzasadniona podlegała uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem skarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawa ppsa.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

W rozpoznawanej sprawie, skarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławczego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad matką w okresie od 15 maja 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. z uwagi na fakt pozostawania przez osobę nad którą sprawowana była opieka w związku małżeńskim, zaś współmałżonek nie legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowił art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567) dalej: u. u. w. z. o. Przywołana ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1 tej ustawy). Uchwalenie wspomnianej ustawy było konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt 27/13 (Dz.U. z 2013 r., poz. 1557) uznającego art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Przepis art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw stanowił, iż wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, tj. z dniem 1 lipca 2013 r.

Istota sporu pomiędzy skarżącą a organem sprowadza się do interpretacji art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 u. u. w. z. o. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Jednakże w omawianej sprawie organ dokonał odmiennej interpretacji stanu prawnego i sytuacji skarżącej przy tym samym stanie faktycznym (pobycie współmałżonka osoby nad którą konieczne jest sprawowanie opieki w zakładzie karnym) w odniesieniu do poszczególnych okresów tj. od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od 15 maja 2014 r. do 31 stycznia 2015 r.

W myśl art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. u. u. w. z. o. zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., natomiast zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje od dnia wejścia wżycie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Przepisem normującym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego był art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiący na dzień 31 grudnia 2012 r. w ust. 5 pkt 2 lit a, negatywną przesłankę do przyznania świadczenia w postaci zastrzeżenia, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżąca w sprawie tej spełnia pozytywny wymóg ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sprawuje od kilku lat opiekę nad matką legitymującą się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności ustalonym na okres do [...] 2015 r. Niesporny pozostaje również fakt pozostawania matki skarżącej w formalnym związku małżeńskim z M.M., który w okresie od [...] do [...] 2014 r. przebywał w jednostce penitencjarnej - Zakładzie Karnym. Z przekazanych akt sprawy wynika także, że decyzją z dnia [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej orzekła o przyznaniu skarżącej w związku z opieką nad matką zasiłek dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. w miesięcznej wysokości 520 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wejścia w życie ustawy tj. 15 maja 2015 r. w łącznej wysokości 279,47 zł;

Zdaniem Kolegium, konstrukcja art. 2 ust. 1 i 2 u. u. w. z. o. przemawia za tym, że spełnienie warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podlega ponownej weryfikacji przez właściwy organ. Wynik tej weryfikacji może się różnić od oceny wyrażonej w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.

Takiego stanowiska, w ocenie Sądu, nie można podzielić, bowiem uchwalenie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów było konsekwencją przywołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. uznającego art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny podał, że teoretycznie utrata praw nabytych dotyczy wszystkich osób, które przed wejściem w życie ustawy zmieniającej legitymowały się ostateczną decyzją administracyjną przyznającą świadczenie pielęgnacyjne. Mechanizm prawa przejściowego przyjęty w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych zakładał, że decyzje wygasną z mocy prawa, niejako automatycznie, niezależnie od okoliczności faktycznych i prawnych w jakich znajdowali się dotychczasowi świadczeniobiorcy. Ustawodawca tylko o 6 miesięcy przedłużył dalsze stosowanie starego prawa, kształtując w ten sposób okres na dostosowanie się do nowych regulacji; nie przewidział natomiast - bez wątpienia intencjonalnie - żadnego mechanizmu konwersji praw nabytych w przeszłości, czy jakiejś innej formy ich kontynuacji. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalane w decyzji administracyjnej na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, tj. ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, było - jak twierdził Trybunał Konstytucyjny - prawem podmiotowym jednostki chronionym konstytucyjnie. Nabycie prawa polegało na jego przyporządkowaniu konkretnemu podmiotowi, który spełniał wymogi ustawowe. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, nie istniały podstawy konstytucyjne do wygaszania z mocy prawa wszystkich decyzji administracyjnych przyznających świadczenia pielęgnacyjne. Ustawodawca nie realizował w ten sposób żadnych racji konstytucyjnych, które powinny w tym wypadku mieć pierwszeństwo przed ochroną praw słusznie nabytych oraz zasadą lojalności państwa wobec obywatela. W konsekwencji Trybunał uznał, że, jak wynika z art. 11 ust. 3 zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzje o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach wygasły 1 lipca 2013 r. z mocy prawa, zaś w obowiązujących przepisach nie została przewidziana żadna procedura ani wskazany organ władzy publicznej właściwy do orzekania o ewentualnym "przywróceniu" prawa do tego świadczenia, tym bardziej, że skutki art. 11 ust. 3 powołanej ustawy nastąpiły ex lege i nie były uzależnione od wydania aktów stosowania prawa czy przeprowadzenia postępowań w indywidualnych sprawach świadczeniobiorców.

W ocenie Sądu, wola "przywrócenia" przez ustawodawcę świadczenia pielęgnacyjnego unormowanego w art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu

31 grudnia 2012 r. została wprost wyrażona w art. 2 ust. 1 u. u. w. z. o. Przywołany przepis ogranicza się do stwierdzenia, że zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013 r. Hipotezą tego przepisu objęta jest osoba, która utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przywołanego tam przepisu i we wskazanym okresie wskutek wygaszenia decyzji przyznającej owe świadczenie, zaś dyspozycja omawianego przepisu zawarta w pierwszej jego części sprowadza się do stwierdzenia, iż rzeczony zasiłek przysługuje. Ust. 2 omawianego przepisu nie wprowadza względem ust. 1 art. 2 żadnej nowej treści normatywnej, tj. jakiejkolwiek nowej materialno-prawnej przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego w omawianym powyżej kształcie, tj. w brzmieniu art. 17 u.ś.r. w dacie 31 grudnia 2012 r. Ogranicza się on bowiem do stwierdzenia, iż zasiłek dla opiekuna przysługuje za wskazany w nim okres, jeżeli w okresie tym osoba spełniała warunki do niego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r. Tezę powyższą potwierdza przewidziana przez ustawodawcę okoliczność, umożliwiająca ograniczenie postępowania dowodowego w przedmiocie przyznania zasiłku dla opiekuna tylko do odebrania oświadczenia o spełnianiu warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 5 ust. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów). Powyższe pozwala uznać, że prawo do zasiłku dla opiekuna przysługuje osobie, której przyznane zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a które następnie utraciła wskutek wygaszenia decyzji przyznającej owe świadczenia na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. W konsekwencji przedmiotowy zasiłek przysługuje dopóty, dopóki nie nastąpi zmiana stanu faktycznego sprawy względem tego ustalonego w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne przejawiająca się w niemożności prawnej kontynuacji rzeczonego świadczenia. Zatem zasiłek dla opiekuna jest swoistą reaktywacją świadczenia pielęgnacyjnego na skutek wygaśnięcia z mocy prawa decyzji przyznającej owe świadczenie, które to wygaśnięcie z przyczyn powyżej podanych Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne.

Nadto należy również wskazać, że wobec przyznania skarżącej prawa do zasiłku dla opiekuna na okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. tj. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ww. ustawy niezrozumiałe pozostaje stanowisko organu co do braku podstaw do przyznania tego zasiłku na okres od dnia 15 maja 2014 r. z uwagi na fakt pozostawania matki w związku małżeńskim, gdyż w okresie poprzedzającym matka także pozostawała w związku małżeńskim. Poza tym zarówno w okresie od dnia 1 lipca 2013 r., jak i w dacie 15 maja 2014 r. jej współmałżonek pozostawał w zakładzie karnym, zatem brak jest jakiejkolwiek podstawy do różnicowania sytuacji skarżącej z uwagi na tę okoliczność, gdyż w obu tych datach współmałżonek matki nie miał żadnej realnej możliwości sprawowania nad nią opieki z uwagi na jej niepełnosprawność.

W tym miejscu należy także podkreślić, że przepis art. 17 u.ś.r. był zmieniony przez ustawodawcę. Jednak zarówno przed jego nowelizacją, jak i po niej, nasuwał wątpliwości interpretacyjne wyrażające się w zasadności przyjęcia jego wykładni literalnej jako jedynej lub dopuszczeniu wykładni funkcjonalnej i celowościowej znajdujących oparcie w Konstytucji RP. W orzecznictwie sądów administracyjnych zaczęła dominować ta ostatnia wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. tj. celowościowa i systemowa. Sądy zajęły stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wyprowadzono interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130). Składy orzekające uznawały, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek (nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Oznacza to, że jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać ją finansowo i opłacać tę opiekę - należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może, a nawet powinien obowiązek swój realizować. Natomiast gdy obiektywnie nie może tej opieki sprawować w jakikolwiek sposób, a czyni to krewny uprawniony (najczęściej zstępny) nie powinien on tracić uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W postępowaniu dowodowym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, natomiast ocena nie może być interpretowana literalnie (por. w sprawach: I OSK 2086/12 z dnia 23 maja 2013 r., I OSK 46/13 z dnia 20 września 2013 r., II SA/Ke 106/14 z dnia 13 marca 2014 r., II SA/Bk 987/12 z dnia 4 kwietnia 2013 r., II SA/Ol 1391/12 z dnia 22 stycznia 2013 r., IV SA/Po 571/13 z dnia 14 sierpnia 2013 r. i inne, CBOSA).

Sądy administracyjne dopuszczały możliwość wykładni celowościowej m.in. uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07 Trybunał uznał, że brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, narusza zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Zmiana polegała na poszerzeniu kręgu uprawnionych do świadczenia o wszystkie osoby rezygnujące z pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą, wobec której mają obowiązek alimentacyjny. Z uwagi jednak na to, że pozytywne skutki powyższej zmiany ograniczało brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (w którym jako negatywną przesłankę przyznania tego wsparcia wymieniono pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim) Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie S 1/10 przedstawił Sejmowi uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych (OTK-A 2010/5/54). W wyniku tego postanowienia ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) dokonano nowelizacji wskazanego przepisu. W obecnym brzmieniu, obowiązującym od dnia 14 października 2011 r., wyklucza on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeśli jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu postanowienia w sprawie S 1/10 Trybunał Konstytucyjny polecił rozważenie, czy "nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady (...), że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko". Również w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie P 38/09 wskazano, że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich" (OTK-A 2010/5/53). Z powyższego wynika, że sygnalizując władzy ustawodawczej potrzebę wprowadzenia zmian w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazywał Trybunał Konstytucyjny, aby w wyniku nowelizacji z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie były wykluczone osoby ubiegające się o świadczenie na niepełnosprawnego małżonka, jeśli jego współmałżonek faktycznie nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

W uzasadnieniu wyroku w sprawie I OSK 46/13 NSA stwierdził, że przełamanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest konieczne, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z konstytucyjnymi zasadami praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych i zasadny jest wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że artykułu 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18 i 32 Konstytucji RP, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny.

Skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni stanowisko to podziela. W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie zasiłku dla opiekuna na kolejny okres od dnia 15 maja 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę był zdolny sprawować jej współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że matka pozostaje w związku małżeńskim. Niewątpliwie powyższa systemowa i celowościowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wykracza poza językowe brzmienie tego przepisu, jest jednak uzasadniona koniecznością takiego odczytywania norm prawnych, aby ich treść nie pozostawała w sprzeczności z Konstytucją RP (vide wyroki w sprawach: II SA/Łd 1090/14 z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. II SA/Łd 83/13 z dnia 15 marca 2013 r., CBOSA).

Reasumując odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego w tej sprawie nie sposób nie dostrzec, że skarżona decyzja Kolegium wydana została w oparciu o dokonanie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., której to wykładni nie podziela skład rozpoznający niniejsza sprawę, a nadto całkowicie pominięta została okoliczność, że fakt pozostawania matki w związku małżeńskim nie przeszkadzał organom w tym, aby taki zasiłek dla opiekuna został przyznany skarżącej na okres od dnia 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r., pomimo takiego samego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w dacie 31 grudnia 2012 r. stosownie do treści art. 2 u. u. w. z. o.

Wobec powyższego Sąd uznał, że organ odwoławczy naruszył art. 2 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskutek błędnej ich interpretacji, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji. O wstrzymaniu wykonania skarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy ppsa.