Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1487/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3,3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1487/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Asesor: WSA Maja Chodacka, Asesor: WSA Inga Gołowska, Protokolant: Małgorzata Celińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2009r., sprawy ze skargi L. R., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 14 marca 2008r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych, Świadczeń Pracowniczych, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

W dniu 20.11.2007r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. Inspektorat w Ś. wpłynął wniosek L. R. o umorzenie nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za okres od 10.1999r. do 02.2000r wyszczególnionych przez ZUS w przesłanych upomnieniach .

Wniosek uzasadniono tym , iż firma , którą L. R. prowadził zbankrutowała, a on w okresie od 2000 do 2006 r. nie pracował ani nie pobierał innych świadczeń. Wnioskodawca pracować zaczął dopiero od 2006r. Ponadto ma na utrzymaniu żonę posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności , której leczenie i rehabilitacja jest bardzo kosztowna.

Decyzją z dnia [...] znak; [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. Inspektorat w Ś. odmówił wyrażenia zgody na umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na własne ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, natomiast umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w części dotyczącej składek należnych za zatrudnionych pracowników na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez samych ubezpieczonych oraz ubezpieczenie zdrowotne finansowane z własnych środków przez ubezpieczonych.

Korzystając z prawa przyznanego na mocy art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz. U. Nr 11 z 2007r. póz. 74 z późn. zm. L. R. złożył w dniu [...] 02.2008r. wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W oparciu o zgromadzony w sprawie, materiał dowodowy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 14.03.2008 r. nr [...] utrzymał mocy decyzję organu pierwszej instancji . Rozpatrując wniosek ponownie w oparciu o dodatkowo zgromadzony materiał dowodowy ustalono następujący stan faktyczny.

L. R.prowadził działalność gospodarczą na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miejskiego w Ś. z dnia [...] pod nr [...]

Wnioskodawca zamieszkuje i wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną A. S-R. Źródłem utrzymania małżonków, według oświadczenia Zobowiązanego jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w "M" sp. z o.o. w K. w wysokości 1.870,18 zł netto.

Wnioskodawca wskazał, że miesięczne wydatki eksploatacyjne wynoszą 765,43 zł, w tym opłata z tytułu zużycia gazu 89,55 zł, energii elektrycznej 84,46 zł, zakupu opału zł, opłata za wodę i ścieki 62,33 zł, wywóz nieczystości 33,08 zł, opłata za telefon zł. Ponadto Wnioskodawca wraz z żoną regulują zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu, którego miesięczna spłata wynosi 244,74 zł. A. R. z uwagi na stan zdrowia korzysta z zabiegów rehabilitacyjnych, których koszt stanowi 100,00 zł miesięcznie oraz zabiegów akupunktury, których koszty obciążają budżet gospodarstwa domowego do wysokości 200,00 zł, zakup leków to wydatek 95,00 zł. Według tak wyliczonych wydatków i dochodów na miesięczne utrzymanie małżonków pozostaje około 465,00 zł i w ocenie L. R. jest to kwota uniemożliwiająca spłatę zobowiązań wobec Zakładu.

Prezes ZUSu zaznaczył , iż podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek, stanowią przepisy art. 28 ust. 1 ustawy o ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz. U. Nr 11 z 2007r. póz. 74 z późn. zm.) zwana dalej u.s.u.s. W myśl ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust 3a, natomiast w przepisie art. 28 ust. 3 ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki z wyżej wymienionego przepisu, gdyż wnioskodawca posiada majątek i pozostaje w zatrudnieniu osiągając wynagrodzenie pozwalające na skuteczne prowadzenie egzekucji. Co prawda Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. prowadził administracyjne postępowanie egzekucyjne, które ostatecznie postanowieniem z dnia [...] zostało umorzone, jednak nie jest to równoznaczne z umorzeniem postępowania z uwagi na jego bezskuteczność albowiem wnioskodawca jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w Ś. przy ul. R., dla którego Sąd Rejonowy w Ś. prowadzi księgę wieczystą [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. Inspektorat w Ś. posiada zabezpieczenie wierzytelności poprzez wpis hipoteki ustawowej na nieruchomości..

W związku z powyższym oceniono sytuację L. R. w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s.,, oraz wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b przedmiotowej ustawy, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, póz. 1365), zgodnie z którymi należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach;

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych,

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogło by pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

L. R. w uzasadnieniu wniosku o umorzenie wskazał, że od 2000r. do 2006r. nie pozostawał w zatrudnieniu jak również nie figurował w ewidencji osób bezrobotnych powiatowego urzędu pracy albowiem jego obecna żona A. S. R. choruje od 1980r. W 1999r. nastąpiło znaczne pogorszenie stanu zdrowia z poważnym załamaniem w roku 2000. Przez cały ten okres wnioskodawca opiekował się żoną, gdyż nie posiada ona innych osób bliskich, na pomoc których mogłaby liczyć. Z tych też względów nie mógł podjąć zatrudnienia nie mógł również zarejestrować się we właściwym powiatowym urzędzie pracy jako osoba zdolna i gotowa do podjęcia pracy, albowiem Wnioskodawca nie wykazywał gotowości do podjęcia pracy.

W okresie od grudnia 1986r. do marca 2006r. A. S-R, pobierała świadczenie rentowe, które było jedynym stałym źródłem dochodu rodziny, w tym okresie wnioskodawca pracował dorywczo. Ponadto A. S. R. w styczniu 2008r. poddana została operacji, termin kolejnej operacji wyznaczono na kwiecień 2008r. Wnioskodawca wskazał, że w dniu [...].01.2008r. w trakcie badania stwierdzono stan chorobowy wymagający szybkiej interwencji specjalisty. Na dzień wydania decyzji brak informacji co do przeciwwskazań L. R. do wykonywania pracy.

L. R. dla potrzeb udowodnienia złego stanu zdrowia żony, przedłożył stosowna dokumentację medyczną .

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dokonując szczegółowej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i na tej podstawie oceniając sytuację rodzinną i finansową wnioskodawcy, nie dopatrzył się okoliczności, których istnienie uzasadniałyby podstawę umorzenia należności albowiem, wnioskodawca nie przedłożył dokumentów potwierdzających, że A. S. R. jest osobą przewlekle chorą, której stan zdrowia wymaga opieki osób trzecich, co więcej na podstawie Orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności przy Urzędzie Miasta w K. z dnia [...] o ponownym ustaleniu stopnia niepełnosprawności postanowiono zaliczyć A. S. R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, orzeczono ponadto o braku konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Ponadto decyzją z dnia [...] znak. [...] Zakład. Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.-Inspektorat K. odmówił A. S.-R. prawa do renty albowiem po przeprowadzonych badaniach uznana została za zdolną do pracy. Ustalono również , iż w okresie od 2000r. do 2006r. żona Wnioskodawcy prowadziła działalność gospodarczą na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miasta K. z dnia [...]. numer [...] oraz pozostawała w zatrudnieniu. W tych okolicznościach zdaniem Prezesa ZUS L. R. w okresie 2000r. - 2006r. nie był pozbawiony możliwości podjęcia pracy.

W opinii Prezesa , w świetle tak ustalonego stanu faktycznego, uznać należy, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytuły składek zgodnie z wnioskiem. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do konieczności udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań wobec Zakładu każdemu płatnikowi, który złoży stosowny wniosek uzasadniony trudną sytuacją ekonomiczną. Taka sytuacja wypaczyłaby zasadę równości podmiotów wobec prawa i byłaby sprzeczna z regułami konkurencji. Pozytywne rozpatrzenie wniosku w przedmiocie umorzenia świadczyłoby o potraktowaniu L. R. w sposób preferencyjny w stosunku do płatników wywiązujących się z obowiązku terminowego regulowania składek na ubezpieczenia społeczne i działających w tych samych warunkach gospodarczych.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucił naruszenie;

- art. 24 ust 4 i 5 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2002 r. oraz art. 23 ustawy z dnia 18.12.2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw ,

- art. 7, 77 i art. 80 Kodeksu Postępowania Administracyjnego poprzez niewyjaśnienie sytuacji majątkowej strony oraz

- błędne określenie kwoty należności z tytułu składek

W uzasadnieniu skargi podniesiono , iż zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzemieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5 po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Wspomniany wyżej przepis został zmieniony z dniem l stycznia 2003 r wprowadzając 10-letni okres przedawnienia należności.

Zdaniem Skarżącego przepis art. 24 ust. 4 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. nie ma zastosowania do składek, których bieg przedawnienia rozpoczął się przed wejściem w życie nowelizacji. Dlatego też należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne , ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Pracowniczych za okres października 1999 r. do lutego 2000 r. uległy całkowitemu przedawnieniu w roku 2005.

W skardze podniesiono również zarzut niewyjaśnienia sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia składek określonych w § 3 ust. l rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003.r Skarżący odnosząc się do kwestii słusznego interesu strony nadmienił , iż problemy z regulowaniem przez niego składek, były spowodowane oszukańczym działaniem jednego z kontrahentów, a nie skutkiem nietrafnych decyzji biznesowych i wiążącego się z nimi ryzyka gospodarczego. Zwrócił również uwagę , iż skorzystał z abolicji podatkowej w zakresie podatków, wprowadzonej za czasów ministra K. Na mocy tej j ustawy, Skarżący mógł także zrestrukturyzować zaległe składki, jednakże z uwagi na krótki okres składania wniosków oraz brak szerokiej akcji informacyjnej, iż restrukturyzacja dotyczy także składek, nie skorzystał z tego dobrodziejstwa..

Na koniec poddano pod wątpliwość wysokość kwot należności z tytułu składek żądanych w upomnieniach przez ZUS.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, iż

wbrew zarzutom skargi decyzja ta nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Główny zarzut skargi ogniskuje się wokół problemu przedawnienia należności z tytułu składek. Skarżący uważa bowiem , iż kwestia umorzenia w ogóle nie powinna być rozpatrywana, a to z uwagi na treść art. 24 ust 4 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. zgodnie z którym termin przedawnienia ww. należności przedawnia się po upływie 5 lat . A zatem składki będące przedmiotem niniejszego postępowania za okres od października 1999r. do lutego 2000r. uległy przedawnieniu w 2005 r.

Ze stanowiskiem takim nie można się jednak zgodzić. Przedawnienie należności z tytułu składek, reguluje przepis art. 24 ust 4 u.s.u.s, który przewiduje dla nich 10 letni okres przedawnienia, wprowadzony został art. 1 pkt 9 lit a ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.02.241.2074) z dniem 1 stycznia 2003r. Do tej daty przepis art. 24 ust 4 u.s.u.s. przewidywał pięcioletni termin przedawnienia a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust 5, termin 10 letni. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. nie zawiera przepisów przejściowych. Jeśli brak jest przepisów przejściowych to zastosowanie znajduje ogólna zasada o stosowaniu ustawy nowej. Mówiąc wprost, o stosowaniu danej ustawy decyduje data zdarzenia, do którego odnosimy dany przepis. Inne zdarzenie powoduje rozpoczęcie biegu przedawnienia i inne wygaśnięcie zobowiązania na skutek upływu czasu. Każde z tych zdarzeń powinno być oceniane według ustawy obowiązującej w dacie jego zaistnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2007 r. II FSK 1377/05, publ. LEX nr 291789). Będąca przedmiotem postępowania należność dotyczy zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia za okres od października 1999 r. do lutego 2000r. i w dacie wejścia w życie nowych przepisów (ustanawiających 10 - cio letni termin przedawnienia) należność Skarżącego była nadal wymagalna. Zasada lex retro non agit zakazuje regulacji przez prawo zdarzeń prawnych i ich skutków zrealizowanych w czasie, gdy konkretny przepis jeszcze nie obowiązywał. Zasada ta jednak nie dotyczy sytuacji, w której jakiś stosunek prawny trwa w momencie wejścia w życie przepisów nowych, odmiennie regulujących jego reżim prawny. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania.

A zatem należności , które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. włącznie podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.

Powyższe stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (LEX nr 396249) wskazano, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074)". Z kolei w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (LEX nr 396253), również uznano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął też w wyroku z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt I UK 147/07 (LEX nr 359577) - "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.", a w wyroku z dnia 22 listopada 2006 r. III SA/Wa 2425/06 (LEX nr 328643)

Ta sama zasada została zaprezentowana w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4.05.2005 r. sygn. akt I UK 232/2004 przytoczonym przez Skarżącego . W zaprezentowanej tezie wprost stwierdzono , iż znowelizowany przepis ustanawiający dziesięcioletni okres przedawnienia nie może mieć zastosowania do zobowiązań z tytułu składek , które uległo przedawnieniu przed tym dniem. W niniejszej sprawie jak sam Skarżący ustalił na gruncie "starych " przepisów sporne należności przedawniłyby się w 2005 r. A zatem w dniu 1 stycznia 2003 r. należności te nie były przedawnione i podlegały nowemu dziesięcioletniemu terminowi przedawnienia.

Sąd również nie podzielił zarzutu niewyjaśnienia sytuacji majątkowej strony z punktu widzenia przesłanek umorzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Artykuł 28 ust. 2 u.s.u.s. określa jednoznacznie, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W takim przypadku należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Wytyczne, którymi powinien się kierować Zakład podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Przepis § 3 rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest także, w myśl powołanych przepisów, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie wyżej wymienionych przepisów , ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to, bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi . Kontrola ta obejmuje, zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

W związku z tym ustalenie przez ZUS , że istnieją przyczyny z art. 28 ust 3a u.s.u.s., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 07.2003 r. , które uzasadniałyby ewentualne umorzenie należności , stanowi konieczną przesłankę do rozważenia możliwości umorzenia , ale samo przez się nie zobowiązuje organu podatkowego do wydania decyzji umarzającej należność z tytułu składek .

Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia ani też nie ma legitymacji do umorzenia należności , sytuacji gdy organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek . Oznacza to , że uprawnione jest jedynie do rozpatrzenia sprawy i skontrolowania decyzji organu jak również postępowania, które doprowadziło do wydania decyzji pod względem legalności.

W szczególności kontroli podlega czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego , czy zebrano dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Sam wybór rozstrzygnięcia , dokonywany w kryteriach słuszności i celowości , pozostaje poza kontrolą Sądu Administracyjnego .

Sąd dokonując analizy akt sprawy stwierdził , iż zasadność umorzenia odsetek za zwłokę była rozważana przez ZUS , w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy , w świetle argumentów natury społeczno-gospodarczej, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności oraz argumentów podnoszonych przez skarżącego we wniosku o udzielenie ulgi.

Dokonując oceny sytuacji skarżącego ZUS wziął pod uwagę, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez Stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił sytuację materialną Zainteresowanego w kontekście możliwości zatrudnienia w latach 2000- 2006 , aktualnie osiągane dochody oraz fakt utrzymywania rodziny. Wziął również pod uwagę stan majątkowy Zainteresowanego, w tym posiadane przez Stronę lokalu mieszkalnego w Świdnicy. Jednocześnie organ uwzględnił zobowiązania finansowe Strony, jak również wysokość ponoszonych w rodzinie kosztów utrzymania i leczenia małżonki . Na podstawie złożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej organ wziął również pod uwagę stan zdrowia małżonki ewentualną konieczność opieki na nią oraz możliwości jej zatrudnienia. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia.

Ponadto zwrócić należy uwagę , iż skarżący formułując zarzut niewyjaśnienia sytuacji majątkowej strony praktycznie nie uzasadnił na czym ten zarzut opiera. Posiłkując się orzecznictwem sądów administracyjnych scharakteryzował jedynie ogólnie sposób postępowania w sprawach uznaniowych . Natomiast podane przyczyny powstania zadłużenia nie wypełniają przesłanek z art. 28 ust 3a u.s.u.s., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki pracy i polityki społecznej. Również nie może takiej przesłanki stanowić okoliczność zrestrukturyzowania należności podatkowych w oparciu o ustawę z dnia 30.08.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców.( Dz.U. 2002 r nr 155, poz.1287 )

Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku Skarżącego nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, lub z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności ( § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia).

Z wymienionych powodów Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących w istocie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a- u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ - wskazując na przedwczesny charakter ewentualnej decyzji pozytywnej - dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Mając na względzie treść skargi Sąd dodatkowo wyjaśnia, iż jako Sąd Administracyjny kompetentny był jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Nie miał natomiast podstaw prawnych do oceny, czy wysokość zadłużenia wobec ZUS została przez ten organ prawidłowo ustalona. Kwestia ta powinna być przedmiotem odrębnego postępowania dotyczącego wysokości zadłużenia wobec ZUS, a nie jego umorzenia. Zgodnie z obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą legalności oraz z uwagi na reguły prawa intertemporalnego, sąd administracyjny ocenia zaskarżone rozstrzygnięcie według stanu prawnego, obowiązującego w dacie jego wydania.

Okoliczność ta była podstawą oddalenia wniosku o przeprowadzenie dowodu z akt Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] sygn. akt [...]. Fakt , iż w innym postępowaniu ustalono inne kwoty należności tytułu składek nie ma bowiem wpływu na prawidłowość niniejszego postępowania, jeżeli Skarżący w trakcie tego postępowania nie sygnalizował takich nieprawidłowości. Zwrócić bowiem należy uwagę , iż na etapie postępowania w sprawie umorzenia kwestia wysokości składek zarówno przed pierwszą jak i drugą instancją nie była w ogóle negowana . Wręcz przeciwnie postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem , w którym Skarżący domagał się umorzenia należności wynikających z upomnień przesłanych przez ZUS. Oznacza to , iż na tym etapie należności te akceptował.

Sąd zauważa również, iż złożenie przez Zainteresowanego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się on z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów nie jest w stanie jej pokryć. Wskazać przy tym należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do kolejnego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia należności może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie.

Niewątpliwie ustalenie wysokości zaległości z tytułu składek w innej kwocie niż ta , która była przedmiotem postępowania umorzeniowego stanowi zmianę okoliczności faktycznych i daję Stronie podstawę do wystąpienia z nowym wnioskiem o umorzenie tejże należności.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).