Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 264/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Małgorzata Górecka As. sąd. Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant : st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 września 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi J.Z. i P.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w P. z dnia [...] nr [...] I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] solidarnie na rzecz skarżących kwotę [...],-([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Bejgerowska /-/ W. Długaszewska /-/ M. Górecka WSA/wyr. 1- sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 157 § 1 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...], nr [...], w sprawie przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania w ½ części opuszczonej nieruchomości, położonej na terenie wsi J. o powierzchni 67,02 ha.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazano, że decyzją, nr [...], z dnia 14 czerwca 1976 r. Naczelnika Gminy P., wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.), przejęto na własność Państwa bez odszkodowania i wolną od obciążeń w ½ części opuszczoną nieruchomość położoną na terenie wsi J. (przysiółek S.) o powierzchni 67,02 ha, składającą się z działek o numerach [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], której właścicielami byli w ½ części spadkobiercy J.Z. – P. Z. i J.A.Z. (postanowienie Sądu Powiatowego w Sieradzu z dnia 30 grudnia 1966 r., sygn. akt Ns 1021/66), oraz w ½ części Skarb Państwa (postanowienie Sądu Powiatowego w Turku z dnia 31 lipca 1967 r., sygn. akt Ns 237/67). W uzasadnieniu tej decyzji podano, że nieruchomość stanowiła w części użytki leśne i w części grunty orne. W dniu lustracji, tj. 11 czerwca 1976 r. grunty orne stanowiły około 4,00 ha, a na nieruchomości nie było zabudowań ani innych składników majątkowych. Istniejące na pozostałym obszarze lasy były zalesione w różnych latach na koszt Państwa przez Urząd Gminy, a grunty orne były użytkowane rolniczo przez okolicznych rolników bezumownie. Na nieruchomości nie mieszkał żaden ze współwłaścicieli i według organu, spadkobiercy nie wyrażali zainteresowania udziałem w nieruchomości. Nie były regulowane żadne należności na rzecz Państwa. W oparciu o powyższy stan Naczelnik Gminy P. przyjął, że udział w nieruchomości przypadający spadkobiercom jest całkowicie opuszczony.

Z wnioskiem z dnia 20 października 1997 r. o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji z dnia [...] wystąpili P.Z. i J.Z. podnosząc, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż uniemożliwiono im udział w postępowaniu wywłaszczeniowym.

Organ pierwszej instancji wskazał na treść § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.), będącego podstawą wydania zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z materiału dowodowego wynika, że ani przed stwierdzeniem nabycia spadku, ani później spadkobiercy P.P.Z. i J.A.Z. nie zamieszkiwali w gospodarstwie, ani go nie uprawiali oraz nie uiszczali należności podatkowych. Niewielka część gospodarstwa była użytkowana bezumownie przez okolicznych rolników, natomiast pozostałą część w kolejnych latach zalesił na koszt Państwa Urząd Gminy w P. Udział spadkobierców w części nieruchomości, na której znajdowały się zabudowania, został wywłaszczony na rzecz Kopalni "A" w T., decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady - Narodowej w P., nr [...], z dnia [...], a następnie gospodarstwo zostało pozbawione zabudowań. Organ pierwszej instancji przyjął zatem, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P., gdyż uznanie przedmiotowego gospodarstwa za opuszczone i przejęcie udziału we własności na rzecz Skarbu Państwa nie stanowiło rażącego naruszenia prawa.

Pismem z dnia 27 marca 2006 r. pełnomocnik P.Z. i J.Z. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że nie było podstaw do uznania przedmiotowego gospodarstwa za opuszczone, albowiem 4 ha użytków rolnych było dzierżawione przez sąsiadów, pozostałe użytki rolne bezprawnie zostały przejęte przez Lasy Państwowe, a zabudowania - przez Kopalnię "A", na rzecz której w 1969 r. dokonano ich wywłaszczenia. Kopalnia ta uregulowała zaległości podatkowe dotyczące przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Zdaniem stron pominięto, że w 1967 r. zgłosili oni chęć zbycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto podnieśli, że urzędnicy dokonali mylnego zapisu w ewidencji gruntów wpisując całe gospodarstwo do Państwowego Funduszu Ziemi (PFZ).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] nr [...].

W motywach powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że przedmiotowe gospodarstwo od śmierci J.Z., tj. od 1956 r. nie było zamieszkane, a istniejące zabudowania popadły w ruinę, aż ostatecznie po przejęciu w 1964 r. terenu przez Kopalnię "A" zostały wyburzone. Przedmiotowe gospodarstwo w znacznej części nie było uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę, jak wymaga tego przepis § 1 ust. 1 powołanego wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Organ wskazał, że z materiału dowodowego wynika, że na obszar 67,02 ha tylko około 4 ha było bezumownie użytkowane rolniczo przez okolicznych mieszkańców, a pozostałą część stopniowo zalesiono ze środków Skarbu Państwa. Odnośnie podatków organ odwoławczy wskazał, że dokonana przez Kopalnię "Adamów" zapłata należności podatkowych za wywłaszczoną część nieruchomości, nie pokryła nawet części zaległości. Organ potwierdził, że wnioskodawcy zainteresowali się nieruchomością w listopadzie 1967 roku, kiedy wystąpili z zapytaniem do Gminy, czy byłaby "w stanie nabyć powyższe grunty". W piśmie tym P.Z. i J.Z. opisali, że z odziedziczonej przez nich części gospodarstwa o powierzchni ok. 37,5 ha, ok. 15,5 ha stanowi las (młody świerkowy); 5,5 ha stanowią grunty orne kl. VI, mały lasek młodych dąbków, a reszta to nieużytki, przy czym Państwo zalesiło z tego ok. 2 ha, a reszta ziemi pozostaje odłogiem. Następnie organ wskazał, że wnioskodawcy zainteresowali się nieruchomością ponownie korespondując w 1969 r. z Kopalnią "A" w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną część gospodarstwa, a kolejną czynnością było wystąpienie z wnioskiem o unieważnienie decyzji Naczelnika Gminy P. z 1976 r. o przejęciu nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło jednak podstaw do zmiany decyzji z dnia [...].

W skardze oraz w piśmie w dnia [...] uzupełniającym skargę, wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu pełnomocnik P.Z. i J.Z. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] zarzucając im naruszenie:

- przepisu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych przez przyjęcie, że gospodarstwo skarżących zostało faktycznie opuszczone;

- art. 9, art. 10, art. 61 § 4, art. 109, art. 110 Kpa przez nie powiadomienie skarżących przez Naczelnika Gminy P. o wszczęciu postępowania w sprawie przejęcia gospodarstwa oraz nie doręczenie braciom Z. decyzji z dnia [...].

- art. 21 Konstytucji RP przez stosowanie rozszerzającej wykładni § 1 powołanego powyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. oraz przyjęcie, że można pozbawić obywateli własności rangą przepisu niższego od ustawy.

Uzasadniając powyższe zarzuty skarżący powtórzyli argumenty zawarte w odwołaniu i podnieśli, że w 1956 r. kiedy zmarł ich ojciec J.Z. byli kilkuletnimi dziećmi. Zdaniem skarżących zabudowania gospodarcze na początku lat 60-tych przejęła samowolnie Kopalnia "A", która po kilku latach zburzyła budynki, a w 1969 r. doprowadziła do wywłaszczenia tego terenu na swoją rzecz. Odszkodowanie za wywłaszczony grunt zostało przekazane do Gminy P. na rzecz podatków z przedmiotowej nieruchomości. Według skarżących poza sporem jest, że użytki rolne tego gospodarstwa były bezumownie dzierżawione przez sąsiadów, a użytki leśne i odłogi przejęły i zagospodarowały Lasy Państwowe. W 1967 r. urzędnicy usankcjonowali to, bezprawnie dokonując błędnego zapisu w ewidencji gruntów, albowiem całe gospodarstwo wpisali do PFZ. W tym samym 1967 r., bracia Z. zgłosili chęć sprzedania swojego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem skarżących Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie ustosunkowało się do wszystkich zarzutów zgłoszonych w toku postępowania, a mianowicie, że nie zostali oni powiadomieni o postępowaniu w sprawie przejęcia gospodarstwa i nie wiedzieli o wydaniu decyzji pozbawiającej ich własności ziemi. Organ nie ocenił także zasadności i podstaw wydania decyzji z dnia [...] przez Naczelnika Gminy P. w kontekście zamiaru zniesienia w 1968 r. współwłasności gospodarstwa, wydania w 1969 r. decyzji o częściowym wywłaszczeniu nieruchomości i nie odniósł się do bezprawnego wpisania całego gospodarstwa w 1967 r. do PFZ, do wpłacenia w 1970 r. przez Kopalnię "A" odszkodowania na poczet podatków z nieruchomości oraz nie ocenił faktu wystąpienia w 1967 r. przez braci Z. z propozycją wykupu gospodarstwa przez Skarb Państwa.

Według skarżących analiza wspomnianych okoliczności wskazuje, że nie było podstaw, aby sporne gospodarstwo uznać za opuszczone. Organ winien bowiem wziąć pod uwagę przyczyny, dla których nie mogli oni mieszkać w gospodarstwie oraz przyczyny, dla których nie mogli bezpośrednio użytkować gruntów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazano, że z uwagi na upływ czasu nie zachowały się akta pomocnicze w niniejszej sprawie, a organ przyjął, że decyzja z dnia [...]. została przesłana J.Z. działającemu w imieniu własnym i brata P.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów organ podkreślił, że przedmiotem niniejszej sprawy było badanie przesłanek nieważności decyzji wskazanych w treści art. 156 § 1 Kpa, a nie przesłanek do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, które podniesiono we wniosku z dnia [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), a także art. 3 powołanej powyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) bada, czy zaskarżona decyzja, po uprzednim wyczerpaniu środków zaskarżenia, odpowiada prawu, a w szczególności czy przy jej wydawaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów postępowania, dającego podstawę do jego wznowienia, względnie mającego istotny wpływ na wynik tego postępowania (art. 145 powyższej ustawy).

W ocenie Sądu przy wydawaniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze doszło do naruszeń prawa procesowego.

Materialnoprawną podstawę orzeczenia z dnia [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania spornej części gospodarstwa rolnego, stanowił art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. (...) (Dz. U. Nr 32, poz. 161) - uchylony w 1982 r. ustawą z dnia 26 marca 1982 r. - o ochronie gruntów rolnych i leśnych (art. 51).

Stosownie do treści tego przepisu, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu (...), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

W art. 3 ust. 2 cytowanej ustawy zawarta została delegacja upoważniająca Radę Ministrów do wydania rozporządzenia ustalającego warunki, w jakich gospodarstwa rolne uważane są za opuszczone przez właściciela. Wykonując tę delegację Rada Ministrów wydała w dniu 5 sierpnia 1961 r. rozporządzenie w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.).

Zgodnie z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia "za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę". Zatem dla uznania danego gospodarstwa za opuszczone niezbędne jest zaistnienie obu wskazanych w tym przepisie przesłanek, co musi jednoznacznie wynikać z decyzji wydanej na podstawie art. 2 powołanej wcześniej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

W sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] organy miały zatem obowiązek zbadania, czy decyzja ta jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa, a biorąc pod uwagę wniosek skarżących, czy decyzja ta nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa).

W zakresie istnienia opisanych powyżej przesłanek organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego i nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych w sprawie, powtarzając jedynie ustalenia zawarte w kwestionowanej decyzji z dnia [...]. W zaskarżonej decyzji organ błędnie powołał się i dokonał oceny dowodów, w postaci zeznań świadków przesłuchanych w toku postępowania prowadzonego przez Wojewodę W. przed wydaniem decyzji z dnia [...], nr [...], która to decyzja została uchylona przez Ministra Rolnictwa decyzją z dnia [...]r., nr [...].

Rozpatrując niniejszą sprawę organy administracji państwowej w zasadzie pominęły treść § 1 ust. 1 część 2 zdania cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów, ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia, że niewielka część gospodarstwa była użytkowana przez okolicznych rolników, natomiast pozostała część została w kolejnych latach zalesiona na koszt Państwa.

Oczywistym jest, że uprawianie i przeprowadzanie właściwych zabiegów agrotechnicznym jest możliwe tylko w gospodarstwie pozostającym w faktycznym posiadaniu. W oparciu o zaskarżone decyzje nie sposób ustalić jaka część nieruchomości, jakie działki i o jakiej powierzchni były we władaniu Skarbu Państwa, a jaka część pozostawała do dyspozycji skarżących jako współwłaścicieli. Bez ustalenia, jaka część gospodarstwa była we władaniu skarżących, a następnie jaką część stanowiły nieużytki - nie ma możliwości dokonania oceny, czy istotnie gospodarstwo było w większej części nie uprawiane - jak tego wymagał przepis § 1 ust. 1 powołanego wcześniej rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

W toku postępowania administracyjnego skarżący wielokrotnie podnosili, że podczas dokonywania zmian w ewidencji gruntów całe gospodarstwo rolne zostało wpisane w 1967 r. do zasobów Państwowego Funduszu Ziemi jako własność Skarbu Państwa. Skarżący podnosząc tę okoliczność wskazywali na ówczesny błąd organów administracji, tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zbadało tej kwestii i nie odniosło się do niej w zaskarżonych decyzjach. Nie można przecież wykluczyć, że na skutek tego kwestionowanego zapisu, od końca lat 60-tych całe gospodarstwo było traktowane jako własność Państwa, a skarżący i inni rolnicy w istocie nie mieli możliwości jego uprawiania. Tymczasem, nawet w sytuacji, kiedy organ nie uznaje stanowiska strony lub przedstawianych dowodów, ma obowiązek dokonać ich oceny i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Na organie odwoławczym ciąży obowiązek również ustosunkowania się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 Kpa.

Z decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia z dnia [...] wynika, że tylko 4 ha gospodarstwa stanowiły grunty orne, a pozostała część to użytki leśne. Z żadnego z dokumentów nie wynika jednak, czy i jaką część tych terenów leśnych skarżący mieli w dyspozycji, aby mogli dokonywać jakichkolwiek zabiegów. Skoro tereny te zostały zalesione przez Urząd Gminy, w oparciu o kwestionowane przez skarżących decyzje, to powyższe okoliczności wymagają wyjaśnienia. Zgodnie bowiem z treścią art. 7 i art. 77 § 1 Kpa organy orzekające zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

W zaskarżonej decyzji wskazano, że pierwsza przesłanka uznania gospodarstwa za opuszczone jest bezsporna, albowiem ani skarżący, ani ich poprzednicy prawni nie zamieszkiwali w gospodarstwie w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Gminy P. Organy pominęły natomiast, że zabudowania istniejące w gospodarstwie zostały wcześniej przejęte przez Kopalnię "A", która je wyburzyła, a następnie w 1969 r. doszło do wywłaszczenia tej części nieruchomości na rzecz tej kopalni. Organy administracji nie zweryfikowały powyższych okoliczności i nie ustaliły, czy i gdzie możliwe było zamieszkiwanie skarżących w okresie poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...].

Wspomniana wcześniej podstawa materialnoprawna wydania kwestionowanej decyzji - ustawa z dnia 13 lipca 1957 r., wymagała wydania decyzji o charakterze uznaniowym, art. 2 ust. 1 stanowił bowiem (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r.), iż gospodarstwa "mogą być przejęte".

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że uzasadnieniu decyzji uznaniowej stawia się szczególne wymagania, bowiem z jego treści musi wynikać, że decyzja ta nie nosi cech dowolności. Pozbawiając zatem stronę na rzecz Państwa własności gospodarstwa rolnego, organ administracji powinien wykazać nie tylko spełnienie przesłanki, jaką jest opuszczenie tego gospodarstwa, ale również wskazać na zaistnienie takich przyczyn, które uzasadniały skorzystanie z tak drastycznego środka, jakim jest orzeczenie o przejęciu tego gospodarstwa przez Państwo, np. fakt, iż utrzymanie produkcji rolniczej w tym gospodarstwie było niezbędne ze względu na interes Państwa (por. wyrok NSA z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV SA 893/97, Lex nr 45905).

W uzasadnieniu kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji, niezwykle zresztą lakonicznym, mowa jest natomiast tylko o tym, że skarżący gospodarstwo opuścili, nie są nim zainteresowani oraz opisano sposób wykorzystania przybliżonej powierzchni gospodarstwa. W decyzjach Samorządowego Kolegium Odwoławczego brak jest w ogóle odniesienia do kwestii słuszności decyzji z dnia [...], co świadczy o braku wnikliwości przeprowadzonego postępowania dowodowego.

Odnosząc się do zarzutu niedoręczenia skarżącym decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...], Sąd zauważa zasadność stanowiska organu, że jest to przesłanka uzasadniająca wznowienie postępowania wskazana w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Nie sposób jednak pominąć, że organ odniósł się do niej dopiero w odpowiedzi na skargę, przyjmując bezpodstawnie, że decyzję z dnia [...] przesłano na adres J.Z., który miał działać w imieniu własnym i brata. Tymczasem zarzut ten był podnoszony już we wniosku z dnia 20 października 1997 r. i ani wówczas, ani później, kiedy strony były już reprezentowane przez fachowego pełnomocnika, organy administracji nie zwróciły się o sprecyzowanie żądania i określenie trybu w jakim sprawa ma być rozpatrzona w świetle podnoszonego zarzutu.

W sytuacji, gdy w podaniu strony wskazują alternatywnie nadzwyczajne tryby rozpatrzenia sprawy, wnosząc o unieważnienie decyzji, ale powołując się równocześnie na wadliwość skutkującą wznowieniem postępowania organy winny wybrać w interesie stron ten tryb, który umożliwiałby merytoryczną ocenę ich argumentów i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego oraz słusznego interesu wnoszących podanie. Wprawdzie w ocenie Sądu organ trafnie zdecydował o przeprowadzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, nie mniej jego obowiązkiem było wyjaśnienie w decyzji, a nie w odpowiedzi na skargę, istoty i skutków podnoszonych przez strony zarzutów.

Konkludując podkreślenia wymaga, że wynikające z zastosowania art. 2 powołanej wcześniej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. - dla byłych właścicieli przejętego przez Państwo gospodarstwa – konsekwencje, tj. utrata prawa własności gospodarstwa rolnego bez odszkodowania, obligują nie tylko do wnikliwej oceny zgodności decyzji z przepisami ustawy, jak i wydanych z jej upoważnienia aktów wykonawczych, ale także do literalnej interpretacji ich istotnych postanowień (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 1998 r., sygn. akt IV SA 1335/96, Lex nr 45918).

W demokratycznym państwie prawnym nie do przyjęcia jest pozbawienie obywatela jego majątku na skutek sytuacji spowodowanej bezprawnym działaniem, sanując przy tym inne akty budzące wątpliwości co do legalności. Oceniając decyzję nacjonalizacyjną organ nadzoru winien mieć na uwadze aktualnie obowiązujące zasady wynikające w szczególności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i również w ich świetle rozważyć legalność kontrolowanej decyzji.

Obowiązujący system prawny, w którym ochrona wolności człowieka i prawa własności zostały podniesione do rangi zasad konstytucyjnych (art. 31 i 64 Konstytucji) obliguje organy administracyjne do usuwania skutków bezprawia popełnionego w przeszłości. Stąd też rozpatrywanie takich jak niniejsza sprawa wymaga szczególnej wnikliwości.

W ocenie Sądu opisane powyżej działania organów naruszają przede wszystkim przepis art. 7 Kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji państwowej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Mając na uwadze powyższe przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie wnikliwe ustalenie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania kwestionowanej decyzji poprzez wyjaśnienie stanu zabudowań w gospodarstwie i możliwości zamieszkiwania w nich skarżących po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...], wyjaśnienie faktycznego władztwa skarżących w stosunku do konkretnych działek w gospodarstwie w ramach należnego im udziału, precyzyjnego ustalenia wymaga także jaka część z tego obszaru była uprawiana oraz poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym przez sąsiadujących rolników, czy i w jakiej części skarżący mieli dostęp do terenów zalesionych przez gminę, jeżeli takowe wchodziły w skład przysługującego im udziału. Ustalenia w ewidencji gruntów wymaga również kwestia zasadności wpisania w 1967 r. całego gospodarstwa do zasobów Państwowego Funduszu Ziemi jako własności Skarbu Państwa i dokonanie oceny skutków tego zapisu w stosunku do kwestionowanej decyzji. Następnie rzeczą organu będzie dokonanie oceny granic uznaniowości decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia z dnia [...].

W ocenie Sądu stwierdzenie opisanych powyżej naruszeń prawa procesowego (art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 Kpa) mogło mieć wpływ na wynik niniejszego postępowania.

Wobec powyższego skarga zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...].

O kosztach postanowiono na mocy przepisu art. 200, a w przedmiocie wstrzymania wykonania w oparciu o art. 152 powołanej powyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ M. Bejgerowska /-/ W. Długaszewska /-/ M. Górecka