Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 918/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par 1, art. 80 i art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153, art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 1-3, 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 29 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant ref. staż. Przemysław Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. S. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na: ubezpieczenia społeczne za okres 9 listopada 2003r. w łącznej kwocie 1.789,09 zł, w tym z tytułu: składek w kwocie 899,69 zł, odsetek liczonych na dzień 11 sierpnia 2011r. w kwocie 863,00 zł, kosztów upomnień w kwocie 26,40 zł, ubezpieczenie zdrowotne za wskazany okres w łącznej kwocie 835,57 zł, w tym z tytułu: składek w kwocie 412,17 zł, odsetek liczonych na dzień 11 sierpnia 2011r. w kwocie 397,00 zł, kosztów upomnień 26,40 zł, Fundusz Pracy za tenże okres w łącznej kwocie 140,54 zł, w tym z tytułu: składek w kwocie 62,94 zł, odsetek liczonych na dzień 11 sierpnia 2011r. w kwocie 60,00 zł i kosztów upomnień w kwocie 17,60 zł.

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że A. S. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za okres 9 listopada 2003r., nieobciążanie jej dodatkowymi kosztami i niewliczanie miesięcy od września do listopada 2003r. do okresu ubezpieczeniowego. W nawiązaniu do prośby dotyczącej dodatkowych kosztów, pismem z dnia 29 sierpnia 2011r. wezwano wnioskodawczynię do sprecyzowania prośby. W wyznaczonym czasie prośba ta nie została doprecyzowana, a zatem wniosek w tym zakresie pozostawiono bez rozpatrzenia, o czym poinformowano wnioskodawczynię pismem z dnia 23 września 2011r. W piśmie z dnia 29 sierpnia 2011r. poinformowano wnioskodawczynię o tym, że ewentualne pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności w zakresie dotyczącym okresu ubezpieczeniowego będzie miało negatywny wpływ na zakres oraz wysokość przyszłych świadczeń z ubezpieczeń społecznych. We wniosku wnioskodawczyni powołała się na trudną sytuację finansową i rodzinną. Podkreśliła, że nie posiada żadnych środków finansowych, które umożliwiłyby spłatę zadłużenia w wyznaczonym w upomnieniach przedegzekucyjnych czasie. Nadmieniała, że sama wychowuje dwoje dzieci (bliźnięta), w tym jedno z dzieci jest niepełnosprawne. Dzieci chorują na astmę oskrzelową. Rodzina utrzymuje się z otrzymywanych alimentów (400,00 zł) oraz zasiłków rodzinnych (182,00 zł). W okresie od września 2005r. do maja 2011r. dochód skarżącej był wyższy o zasiłek w kwocie 520,00 zł z tytułu wychowywania dziecka niepełnosprawnego. Od miesiąca września 2005r. z uwagi na stan zdrowia dzieci nie mogła podjąć zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej. Do wniosku nie załączono żadnych dokumentów. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł następnie, że skierowano zapytania: do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w celu uzyskania informacji na temat korzystania z pomocy finansowej Ośrodka, do Centrum Świadczeń Socjalnych w celu uzyskania informacji na temat alimentów, do Urzędu Skarbowego w celu pozyskania informacji dotyczącej uzyskiwanych dochodów. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 15 listopada 2002r. do 1 grudnia 2003r. na podstawie zaświadczenia o wpisie nr [...] wydanego przez Prezydenta Miasta Ł. Nie zgłaszała do ubezpieczeń pracowników. Stosownie do regulacji wynikającej z art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. – Dz.U. z 2009r., nr 105, poz. 1585 ze zm.), na płatniku składek ciąży ustawowy obowiązek terminowego, comiesięcznego rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Z obowiązku tego skarżąca nie wywiązała się, co spowodowało powstanie zadłużenia. W ocenie organu nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 powołanej ustawy z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład sytuacji innych niż wymienione w powołanym artykule. Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Istnieje możliwość wdrożenia postępowania egzekucyjnego. Łączny dochód rodziny wynosi 582,00 zł na co składają się: alimenty w kwocie 400,00 zł i zasiłki rodzinne w kwocie 182,00 zł. W okresie od września 2005r. do maja 2011r. dochód był wyższy o zasiłek w kwocie 520,00 zł z tytułu wychowywania dziecka niepełnosprawnego. Aktualnie skarżąca oczekuje na decyzję Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o ponownym zaliczeniu dziecka do osób niepełnosprawnych. Z uwagi na stan zdrowia dzieci od września 2005r. skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej. We wniosku skarżąca zawarła żadnych informacji na temat ponoszonych kosztów utrzymania. Podane informacje nie stwarzają możliwości dokonania analizy rzeczywistej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej dzieci, bowiem nie zostały potwierdzone żadnymi dokumentami. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Filia Ł. – B. w piśmie z dnia 20 września 2011r. poinformował, iż skarżąca nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej Ośrodka. W piśmie z dnia 31 sierpnia 2011r. Drugi Urząd Skarbowy Ł. – B. poinformował, iż w 2003r. uzyskała skarżąca uzyskała dochód: z tytułu prowadzonej do 30 listopada 2003r. działalności gospodarczej w wysokości 1.908,19 zł, z tytułu innych źródeł w wysokości 6.584,76 zł. Za lata 2008 – 2010 nie odnotowano wpływu zeznań podatkowych. Zakład nie mógł również zweryfikować informacji na temat wysokości otrzymywanych alimentów bowiem Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. pismem z dnia 5 października 2011r. poinformowało, iż skarżąca nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższe ustalenia nie pozwalają na dokonanie analizy sytuacji finansowej skarżącej. Skoro skarżąca nie dostarczyła żadnych dokumentów potwierdzających zamieszczone we wniosku informacje, nie zostało udowodnione że wystąpiły w niniejszej sprawie przesłanki umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na wskazane powyżej okoliczności brak jest możliwości umorzenia należnych zobowiązań.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. S. nie zgodziła się z tą decyzją. Zwróciła się o wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy podaną w decyzji wysokością zadłużenia a upomnieniem z dnia 21 lipca 2011r. Skarżąca wyjaśniła także, iż nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i dlatego nie może figurować w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej. Ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie korzystała i nie korzysta, gdyż otrzymuje alimenty od ojca dzieci. Od 2005r. (z przerwami na wydanie i oczekiwanie na decyzje) otrzymuje zasiłek rodzinny i dodatki do niego oraz zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne z Centrum Świadczeń Socjalnych. Co roku otrzymuje z ZUS wydruk o stanie konta ubezpieczonego potwierdzający kwoty odprowadzonych składek przez Centrum Świadczeń Socjalnych. W chwili obecnej jej dochód zwiększył się o świadczenie pielęgnacyjne, zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego i wynosi 1415 zł, co daje kwotę 471,67 zł, z czego duża część tej kwoty stanowi wydatki związane z leczeniem, zakupem odzieży, podręczników oraz bieżącymi wydatkami związanymi z utrzymaniem 2 dzieci. Kwota zadłużenia jest dla niej zbyt wysoka i przekracza jej możliwości finansowe.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 11 października 2011r.

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że brak jest przesłanek, które mogłyby wskazywać na możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z tytułu całkowitej nieściągalności. Wyliczenie możliwych do zastosowania przesłanek, zawarte w powołanym przepisie, jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia wobec ZUS. Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Istnieje możliwość egzekwowania zadłużenia poprzez wdrożenie postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na powyższe nie są spełnione ustawowe wymogi całkowitej nieściągalności, zatem brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie tego kryterium. Sytuacja materialna skarżącej została przeanalizowana i oceniona na podstawie posiadanych informacji oraz załączonych do wniosku dokumentów. Ze zgromadzonych informacji wynika, że skarżąca wychowuje dwoje dzieci (bliźnięta), w tym jedno z dzieci jest niepełnosprawne. Na łączny dochód rodziny, który stanowi kwotę 1.415,00 zł netto, składają się: alimenty – 400,00 zł, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia związku z koniecznością opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym – 520,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia – 153,00 zł, zasiłek rodzinny na dwoje dzieci – 182,00 zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia – 160,00 zł. Stronie przyznano również dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013, który będzie wypłacony jednorazowo w miesiącu wrześniu 2012r. w kwocie po 150,00 zł na każde dziecko. Wzięto również pod uwagę fakt, iż od miesiąca września 2005r. ze względu na stan zdrowia dzieci skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej. Skarżąca nie podała żadnych informacji na temat kosztów utrzymania. Nie przedłożyła również wyroku sądu w kwestii wysokości przyznanych jej alimentów od ojca dzieci, a zatem wysokość otrzymywanej kwoty nie została potwierdzona. Załączony dowód wpłaty alimentów jest jedynie potwierdzeniem samego faktu ich otrzymywania. Z uwagi na brak możliwości dokonania całościowej analizy sytuacji finansowej skarżącej (uwzględniającej zarówno dochody, jak i wydatki), rodzinnej i majątkowej nie odniesiono posiadanych informacji o dochodach do ustalonych przez Główny Urząd Statystyczny danych statystycznych. W celu wnikliwego przeanalizowania wniosku skierowano zapytanie do MOPS w kontekście korzystania z tego źródła pomocy. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Filia Ł.– B. pismem z dnia 20 września 2011r. poinformował, że skarżąca nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej Ośrodka. W oparciu o uzyskane informacje uznano, iż sytuacja finansowa skarżącej nie nosi znamion ubóstwa. W piśmie z dnia 31 sierpnia 2011r. Drugi Urząd Skarbowy Ł. – B. poinformował, iż w 2003r. skarżąca uzyskała dochód: z tytułu prowadzonej do 30 listopada 2003r. działalności gospodarczej w wysokości 1.908,19 zł; z tytułu innych źródeł w wysokości 6.584,76 zł. Za lata 2008 – 2010 nie odnotowano wpływu zeznań podatkowych. Oceniając zasadność umorzenia należności w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek należnych od ubezpieczonych, będących płatnikami na własne ubezpieczenie (Dz.U. nr 141, poz. 1365) stwierdzono, że przedstawione przez stronę informacje oraz dokumenty (bez podanej kwoty ponoszonych wydatków) nie wskazują, że wystąpiły w niniejszej sprawie przesłanki umorzenia zobowiązań pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sytuacja materialna skarżącej nie nosi znamion ubóstwa. Skarżąca nie udowodniła, że znajduje się w tak trudnej sytuacji, iż zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zobowiązań jest bezwzględnie konieczne. Fakt nie figurowania w ewidencji osób korzystających z pomocy MOPS jest równoznaczny z nie korzystaniem z pomocy Ośrodka. Wysokość uzyskiwanych dochodów świadczy o braku konieczności korzystania z pomocy finansowej tej instytucji. Umorzenie jest instytucją o charakterze uznaniowym, ale i wyjątkowym. Nie można z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z obowiązku uregulowania zobowiązań. Z uwagi na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zadłużenia, nawet w sytuacjach wystąpienia okoliczności wynikających z ważnego interesu skarżącej, organ rentowy nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia zobowiązań wynikających z tytułu nieopłaconych składek. Nadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że w decyzji z dnia 11 października 2011r. podano wysokość zadłużenia wraz z odsetkami na dzień złożenia wniosku o umorzenie oraz należnymi kosztami upomnień. Natomiast w upomnieniach przedegzekucyjnych podawana jest kwota należności głównej oraz koszty upomnień. Odsetki będą naliczane od następnego dnia po terminie płatności składki do dnia zapłaty włącznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 129/12 po rozpoznaniu skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, uchylił zaskarżoną decyzję.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności art.7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla wyniku sprawy okoliczności i nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż decyzję z dnia 11 października 2011r., jak i decyzję z dnia 2 grudnia 2011r., która została wydana na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, podpisała ta sama osoba (Główny Specjalista – P. Ć. Poza tym z akt sprawy wynikało, że zarówno w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji z dnia 11 października 2011r., jak i postępowania toczącego się na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy P. Ć. podejmował czynności w postępowaniu wyjaśniającym takie jak: zwrócenie się do Ministerstwa Sprawiedliwości Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych w piśmie z dnia 17 sierpnia 2011r. z zapytaniem, czy skarżąca posiada jakiekolwiek nieruchomości na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, zwrócenie się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2011r. o udostępnienie danych lub informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów dotyczących skarżącej, zawiadomienie w piśmie z dnia 21 listopada 2011r. skarżącej o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Tym samym P. Ć. brał udział zarówno w wydaniu zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji z dnia 11 października 2011r. pomimo, iż na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. powinien być wyłączony od udziału w postępowaniu po złożeniu przez skarżącą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Odnosząc się natomiast do oceny trafności samego stanowiska zajętego przez organ w zaskarżonej decyzji, Sąd zauważył, że organ administracji skoncentrował się przede wszystkim na przesłankach określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. – Dz.U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) i na przesłance określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365)., nie rozważył natomiast, czy w rozpatrywanym przypadku nie zachodziła określona w § 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia podstawa umorzenia należności z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającym zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził wprawdzie, że "wzięto pod uwagę fakt, iż do miesiąca września 2005r. ze względu na stan zdrowia dzieci skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej", lecz stwierdzenia tego nie odniósł do określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia przesłanki umorzenia. W tej sytuacji, zdaniem Sądu nie można stwierdzić, jak w ocenie organu okoliczność ta mogła wpłynąć na ocenę sytuacji skarżącej w kontekście możliwości uzyskiwania przez nią dochodu i możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jej rodziny. Skarżąca tymczasem przedłożyła w toku postępowania przed organem orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 22 lipca i 19 września 2011r. P. S., z których wynika, że córka skarżącej jest niepełnosprawna od urodzenia i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca przedłożyła również decyzje Prezydenta Miasta Ł. z dnia 31 maja 2005r., z dnia 27 września 2006r., z dnia 28 lutego 2007r., z dnia 17 listopada 2008r., z dnia 21 listopada 2008r., z dnia 26 maja 2009r., z dnia 10 listopada 2009r., z dnia 9 czerwca 2010r. i z dnia 4 października 2011r. o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki na dzieckiem – P. S. Decyzje te zostały wydane na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. - Dz.U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.), w którym to przepisie przewidziano tego rodzaju świadczenie, m.in. dla matki, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu analiza akt sprawy prowadziła również do wniosku, że chociaż organ podejmował pewne czynności mające na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, to swą aktywność skierował w niezupełnie właściwym kierunku i wyciągnął nie do końca trafne wnioski z przedstawionych przez skarżącą okoliczności i dokumentów. Formułując do skarżącej wezwanie z dnia 29 sierpnia 2011r. do złożenia "dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku" "oznaczone znakiem X" uczynił to w sposób zbyt ogólny, nieprecyzyjny, nie odnoszący się ściśle do przedstawionej przez skarżącą we wniosku o umorzenie sytuacji. Nie skierował do skarżącej skonkretyzowanego wezwania do wskazania, jakie ponosi koszty utrzymania oraz wydatki związane z leczeniem niepełnosprawnego dziecka. Nie wezwał również skarżącej do wskazania podstawy otrzymywanych alimentów, chociaż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że "nie przedłożyła (...) wyroku sądu w tej kwestii, a zatem wysokość alimentów otrzymanej kwoty nie została potwierdzona"., a wskazaną przez skarżącą kwotę alimentów w wysokości 400 zł uznał za część dochodu rodziny skarżącej, co świadczy o pewnej niekonsekwencji w ustaleniach faktycznych w tym zakresie poczynionych przez organ. Nadto, Sąd wskazał, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynikał wniosek, że skoro skarżąca nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł. – B., to jej sytuacja finansowa w kontekście wysokości otrzymywanych świadczeń określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych i alimentów, nie nosi znamion ubóstwa. Uszło jednak uwadze organu administracji, że zarówno zasiłek rodzinny, jak i dodatki do zasiłku rodzinnego, jakie otrzymuje skarżąca, są świadczeniami stanowiącymi pomoc dla rodzin o niskich dochodach podobnie, jak świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. – Dz.U. z 2009r., nr 175, poz. 1362 ze zm.).

Reasumując Sąd stwierdził, iż organ administracji nie ustalił w prawidłowy sposób i nie ocenił, czy sytuacja skarżącej spełniała przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, warunkujące możliwość rozważenia uwzględnienia jej wniosku.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 11 października 2011r. w przedmiocie odmowy A. S. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

W uzasadnieniu mając na uwadze wytyczne Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że brak jest przesłanek, które mogłyby wskazywać na możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z tytułu całkowitej nieściągalności. Wyliczenie możliwych do zastosowania przesłanek, zawarte w powołanym przepisie, jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia wobec ZUS. Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Istnieje możliwość egzekwowania zadłużenia poprzez wdrożenie postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na powyższe, w ocenie organu nie zostały spełnione ustawowe wymogi całkowitej nieściągalności, a zatem brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie tego kryterium. Sytuacja materialna skarżącej została przeanalizowana i oceniona na podstawie posiadanych informacji oraz załączonych do wniosku dokumentów. Ze zgromadzonych informacji wynika, że skarżąca samotnie wychowuje dwoje dzieci (bliźnięta), w tym jedno z dzieci jest niepełnosprawne. Na łączny dochód rodziny, który stanowi kwotę 1.415,00 zł netto, składają się: alimenty w wysokości 400,00 zł, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia związku z koniecznością opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym – 520,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia – 153,00 zł, zasiłek rodzinny na dwoje dzieci – 182,00 zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia – 160,00 zł. Stronie przyznano również dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013, który będzie wypłacony jednorazowo w miesiącu wrześniu 2012r. w kwocie po 150,00 zł na każde dziecko. Okoliczność otrzymywania alimentów od ojca dzieci została potwierdzona dowodem wpłaty. Alimenty stanowią znaczną część dochodu, jakim dysponuje skarżąca.

Oceniając natomiast zasadność umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek należnych od ubezpieczonych, będących płatnikami na własne ubezpieczenie w kontekście konieczności sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem organ wziął pod uwagę fakt, iż od miesiąca września 2005r. ze względu na stan zdrowia dzieci skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej. Zaznaczył jednakże, że otrzymywane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520,00 zł jest rekompensatą za rezygnację z zatrudnienia i sprawowanie opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Podkreślił, że skarżąca jest osobą młodą i mogłaby podjąć zatrudnienie w przypadku gdyby zabezpieczyła niepełnosprawnej córce opiekę na czas wykonywania pracy zawodowej w odpowiedniej placówce opiekuńczej. Koszt związany z pobytem w tego rodzaju placówce jest bowiem zróżnicowany, w zależności od stopnia zaangażowania czasowego podmiotu, który świadczy tego rodzaju usługi. Zdaniem organu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stanowi o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tymczasem skarżąca nie wspomniała, czy podejmowała próby chociażby częściowego przeniesienia obowiązku opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem na inną osobę bądź instytucję. Biorąc natomiast pod uwagę wysokość zobowiązań wobec ZUS, w przypadku uzyskiwania stałych dochodów, prawdopodobnie wyższych niż otrzymywanie świadczenie pielęgnacyjne, skarżąca mogłaby wystąpić z wnioskiem o ratalną spłatę zadłużenia i dostosować wysokość raty do sytuacji finansowej.

Dokonując analizy dokumentów świadczących o niepełnosprawności córki – P. S., Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zanegował konieczności sprawowania ciągłej opieki nad dzieckiem, jednak w ocenie organu sytuacja w jakiej znajduje się skarżąca nie musi być permanentną i nie stanowi podstawy do umorzenia należności w oparciu o przesłankę określoną § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Odnosząc się do kwestii ponoszonych przez skarżącą kosztów utrzymania, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w piśmie z dnia 29 sierpnia 2011r. podkreślono, że wnioskodawca winien przedłożyć wszystkie dokumenty, które jego zdaniem przyczyniłyby się do pozytywnego rozpatrzenia sprawy, a zatem skarżąca miała możliwość przedłożenia wszystkich dokumentów, które jej zdaniem przemawiałyby za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia należności. W celu ułatwienia wnioskodawcom dostarczenia kompletu dokumentów pozwalających na ukazanie w sposób kompleksowy, a zarazem szczegółowy, zaistniałych okoliczności w sprawie, do wskazanego pisma załączono wykaz dokumentów, które uwzględniały bardzo precyzyjnie warianty sytuacji jakie mogą mieć miejsce w przypadku danego płatnika. Wykaz ten był podpowiedzią ze strony ZUS jakiego rodzaju dokumenty można przedłożyć. Wskazano m.in. dokumenty dotyczące ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania i rodziny. W świetle przedstawionych okoliczności ZUS przekazał bardzo szczegółowe informacje co do zakresu i rodzaju dokumentów możliwych, a zarazem koniecznych do przedłożenia. Brak dokumentów informujących o ponoszonych kosztach utrzymania mieszkania, rodziny bądź też związanych z rehabilitacją dziecka uniemożliwił dokonanie kompleksowej analizy sytuacji finansowej skarżącej. Odniesiono się zatem tylko do tych informacji, które zostały przez skarżącą dostarczone. Jednocześnie ZUS podjął starania w celu zebrania jak największej ilości informacji poprzez ustalenia własne. Wykorzystano wszelkie możliwości by jak najdokładniej przeanalizować sprawę. Niemożność odniesienia się do ponoszonych kosztów utrzymania była spowodowana niedostarczeniem przez skarżącą niezbędnych dokumentów. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może natomiast wzywać kilkakrotnie do składania dokumentów. Od momentu wszczęcia postępowania w upłynęło kilka tygodni, skarżąca mogła więc dostarczyć niezbędne do sprawy dokumenty.

Z uwagi zatem na brak możliwości dokonania całościowej analizy sytuacji finansowej skarżącej uwzględniającej zarówno dochody jak i wydatki), rodzinnej i majątkowej, organ nie odniósł się do informacji o dochodach do ustalonych przez GUS danych statystycznych. W celu wnikliwego przeanalizowania wniosku skierowano zapytanie do MOPS w kontekście korzystania z tego źródła pomocy. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Filia Ł. – B. pismem z dnia 20 września 2011r. poinformował, że skarżąca nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej Ośrodka. Uwzględniając wytyczne Sądu w kwestii korzystania ze świadczeń pomocy społecznej organ wskazał, że otrzymywanie zasiłku rodzinnego bądź dodatku do zasiłku nie wyklucza całkowicie możliwości korzystania z pomocy MOPS. Okoliczność nie figurowania w ewidencji osób korzystających z pomocy MOPS jest zdaniem organu równoznaczna nie korzystaniem z pomocy Ośrodka. Z uwagi powyższe okoliczności ZUS dokonał własnego ustalenia w MOPS. Uzyskana informacja nie podważa otrzymywania przez skarżącą zasiłków, które mają na celu częściowe pokrycie ponoszonych kosztów utrzymania, a tym samym pomoc rodzinie o niskich dochodach. Pismem z dnia 31 sierpnia 2011r. Drugi Urząd Skarbowy Ł.-B. poinformował, iż w 2003r. skarżąca uzyskała dochód z tytułu prowadzonej do 30 listopada 2003r. działalności gospodarczej oraz z tytułu innych źródeł. Za lata 2008-2010 nie odnotowano wpływu zeznań podatkowych.

Oceniając zatem zasadność umorzenia należności w kontekście art.28 ust. 3a ustawy o systemie społecznych w związku z § 3 rozporządzenia organ stwierdził, że przedstawione przez skarżącą dokumenty (bez podanej kwoty ponoszonych wydatków) nie wskazują, że wystąpiły w niniejszej sprawie przesłanki umorzenia zobowiązań pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych sytuacja materialna skarżącej nie nosi znamion ubóstwa. Skarżąca nie udowodniła również, że znajduje się w tak trudnej sytuacji, iż zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zobowiązań jest bezwzględnie

W konsekwencji Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu przedstawione kryteria.

W skardze na powyższą decyzję A. S. zarzuciła, że orzekając w niniejszej sprawie organ nie wziął pod uwagę istotnych okoliczności takich jak to, że podjęcie zatrudnienia jest ustawowo zabronione w przypadku pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, umieszczenie natomiast niepełnosprawnego dziecka wymagającego stałej opieki w placówce opiekuńczej na czas wykonywania pracy zarobkowej wiąże się z bardzo wysokimi kosztami. Skarżąca wskazała, że gdyby nawet udało jej się znaleźć zatrudnienie musiałby zapewnić również opiekę drugiemu dziecku, które także ze względu na stan zdrowia (astmę oskrzelową) wymaga szczególnej opieki. Koszty zatem poniesione na opłacenie opieki dwójki dzieci, w tym jednego dziecka niepełnosprawnego wymagającego stałej opieki przewyższałby dochód uzyskany z tytułu podjęcia pracy zarobkowej. Skarżąca nadmieniła, iż koszty utrzymania dwójki dzieci w wieku szkolnym są bardzo wysokie. Ponosi podwójny koszt zakupu leków, podręczników, odzieży, obuwia, opłat szkolnych itd. Według skarżącej jej sytuacja nie została poddana rzetelnej i obiektywnej analizie. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie posiada żadnego majątku, samotnie wychowuje dwójkę dzieci (w tym jedno z dzieci jest niepełnosprawne), a spłata wymaganej należności pozbawi ją i dzieci możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. poz. 270) – zwaną dalej w skrócie – p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy na wstępie podkreślić, że stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W wyroku z dnia 2 kwietnia 2012r., jaki zapadł w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 129/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla wyniku sprawy okoliczności i nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy.

Formułując wytyczne co do dalszego postępowania Sąd wskazał, że organ administracji nie rozważył w ogóle, czy w rozpatrywanym przypadku nie zachodziła określona w § 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia podstawa umorzenia należności z uwagi na konieczność sprawowania przez skarżącą opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Sądu organ kierując do skarżącej wezwanie z dnia 29 sierpnia 2011r. do złożenia "dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku" nieskonkretyzował przedmiotowego wezwania, poprzez wskazanie, jakie koszty utrzymania ponosi i jakie są wydatki związane z leczeniem niepełnosprawnego dziecka. Nie wezwał również skarżącej do wskazania podstawy otrzymywanych alimentów, chociaż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że "nie przedłożyła (...) wyroku sądu w tej kwestii, a zatem wysokość alimentów otrzymanej kwoty nie została potwierdzona"., a wskazaną przez skarżącą kwotę alimentów w wysokości 400 zł uznał za część dochodu rodziny skarżącej. Nadto, Sąd wskazał, że uszło uwadze organu administracji, że zarówno zasiłek rodzinny, jak i dodatki do zasiłku rodzinnego, jakie otrzymuje skarżąca, są świadczeniami stanowiącymi pomoc dla rodzin o niskich dochodach podobnie, jak świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. – Dz.U. z 2009r., nr 175, poz. 1362 ze zm.).

Związanie organu i Sądu, mające oparcie w stanowiącym podstawę orzekania w sprawie art. 153 p.p.s.a. polega na tym, iż ani organ ponownie rozpoznający sprawę, ani Sąd nie mogą formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem. Ich bezwzględnym obowiązkiem jest natomiast podporządkowanie się mu w pełnym zakresie. Dokonując oceny legalności aktu administracyjnego wydanego na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy w wyniku uchylenia poprzedniej decyzji, Sąd I instancji nie mógł pominąć kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne co do dalszego postępowania, zawarte we wskazanym powyżej wyroku. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu Sądu, chyba że zmienił się stan faktyczny lub stan prawny sprawy, co jednak w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, gdyż decyzja została ponownie wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art.7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla wyniku sprawy okoliczności faktycznych.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Co do zasady, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi art. 28 ust. 2 wskazanej ustawy. Jednocześnie w art. 28 ust. 3 omawianej ustawy zdefiniowano pojęcie całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. W myśl tego przepisu całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział jednakże możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b cytowanej ustawy została zawarta delegacja dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W myśl § 3 ust. 2 tego rozporządzenia za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

W tym miejscu wskazać również należy, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek w całości lub w części jest oparta na konstrukcji uznania administracyjnego. Podkreśla się jednak zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a Sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Przy ocenie legalności decyzji uznaniowych istota problemu sprowadza się więc do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz należytego, wnikliwego uzasadnienia decyzji. Ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, ale to organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której Sąd ocenia, czy materiał dowodowy zgromadzony został w sposób wystarczający dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego sprawy i nie dokonał jego dogłębnej oceny prawnej. Tym samym więc nie wykonał zaleceń WSA w Łodzi zawartych w wyroku z dnia 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 129/12.

W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie zachodzi ustawowa przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności, i tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ wskazał, że nie wyczerpał jeszcze okresu dochodzenia należności, a zatem istnieje możliwość egzekwowania zadłużenia poprzez wdrożenie postępowania egzekucyjnego

Oceniając natomiast zasadność umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek należnych od ubezpieczonych, będących płatnikami na własne ubezpieczenie w kontekście konieczności sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem organ ograniczył się do stwierdzenia, że wziął pod uwagę fakt, iż od miesiąca września 2005r. ze względu na stan zdrowia dzieci skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej, jednakże, otrzymywane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520,00 zł jest rekompensatą za rezygnację z zatrudnienia i sprawowanie opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Podkreślił, że skarżąca jest osobą młodą i mogłaby podjąć zatrudnienie w przypadku gdyby zabezpieczyła niepełnosprawnej córce opiekę na czas wykonywania pracy zawodowej w odpowiedniej placówce opiekuńczej. Stwierdził również, że skarżąca nie wspomniała, czy podejmowała próby chociażby częściowego przeniesienia obowiązku opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem na inną osobę bądź instytucję. Biorąc natomiast pod uwagę wysokość zobowiązań wobec ZUS, stwierdził, że w przypadku podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania stałych dochodów, prawdopodobnie wyższych niż otrzymywanie świadczenie pielęgnacyjne, skarżąca mogłaby wystąpić z wnioskiem o ratalną spłatę zadłużenia i dostosować wysokość raty do sytuacji finansowej.

W ocenie Sądu, powyższa argumentacja organu nie jest przekonywująca. Orzekając ponownie w niniejszej sprawie ZUS nie wziął pod uwagę przede wszystkim kosztów opieki niepełnosprawnego dziecka w specjalistycznej placówce opiekuńczej (nawet orientacyjnych), jakie musiałaby ponieść skarżąca gdyby zdecydowałby się podjąć zatrudnienie. Ponadto, istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest to, że skarżąca posiada dwójkę dzieci w tym samym wieku (bliźniaki), a więc na czas podjęcia zatrudnienia istnieje również konieczność zapewnienia opieki i poniesienia z tego tytułu kosztów, drugiemu dziecku. Podjęcie natomiast próby częściowego przeniesienia obowiązku opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem na inną osobę bądź instytucję, jak życzy sobie tego organ i podjęcie zatrudnienia wymagało wnikliwego (racjonalnego) rozważenia i porównania ewentualnej wysokości dochodów, jakie skarżąca mogłaby osiągnąć gdyby podjęła zatrudnienie przez pryzmat wydatków, jakie musiałby ponieść na opłacenie opieki dla dwójki dzieci, w tym jednego dziecka niepełnosprawnego wymagającego stałej opieki. Stanowisko ZUS, że w "przypadku podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania stałych dochodów, prawdopodobnie wyższych niż otrzymywane świadczenie pielęgnacyjne, skarżąca mogłaby wystąpić z wnioskiem o ratalną spłatę zadłużenia i dostosować wysokość raty do sytuacji finansowej", opiera się jedynie na prawdopodobieństwie ( nie popartym żadnymi dowodami) i nie wskazuje na realne możliwości skarżącej uzasadniające to twierdzenie.

Kolejną kluczową kwestią wymagającą wyjaśnienia w niniejszej sprawie było ustalenie wysokości kosztów utrzymania i wydatków jakie ponosi skarżąca na leczenie niepełnosprawnego dziecka.

Rozpoznając sprawę we wskazanym zakresie ZUS ograniczył do stwierdzenia że w piśmie z dnia 29 sierpnia 2011r. skierowanym do skarżącej określono, jakie dokumenty winien przedłożyć wnioskodawca, które przyczyniłyby się do pozytywnego rozpatrzenia sprawy. Skarżąca miała zatem możliwość przedłożenia wszystkich dokumentów, które jej zdaniem przemawiałyby za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia należności. W celu natomiast ułatwienia wnioskodawcom dostarczenia kompletu dokumentów pozwalających na ukazanie w sposób kompleksowy, a zarazem szczegółowy, zaistniałych okoliczności w sprawie, do wskazanego pisma załączono wykaz dokumentów, które uwzględniały bardzo precyzyjnie warianty sytuacji jakie mogą mieć miejsce w przypadku danego płatnika. Wykaz ten był podpowiedzią ze strony ZUS jakiego rodzaju dokumenty można przedłożyć. (m.in. dokumenty dotyczące ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania i rodziny.)

W konkluzji organ stwierdził, że przekazał skarżącej bardzo szczegółowe informacje co do zakresu i rodzaju dokumentów możliwych, a zarazem koniecznych do przedłożenia. Brak dokumentów informujących o ponoszonych kosztach utrzymania mieszkania, rodziny bądź też związanych z rehabilitacją dziecka uniemożliwił dokonanie kompleksowej analizy sytuacji finansowej skarżącej. Wskazał, iż odniósł się tylko do tych informacji, które zostały przez skarżącą dostarczone, podejmując jednocześnie starania w celu zebrania jak największej ilości informacji poprzez ustalenia własne. Wyjaśnił natomiast, że nie może wzywać skarżącej kilkakrotnie do składania dokumentów.

W ocenie Sądu, przedstawione stanowisko ZUS nie zasługuje na aprobatę.

Należy podnieść, że w myśl art. 127 § 3 k.p.a. strona niezadowolona z decyzji naczelnego (centralnego) organu administracji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i wniosek ten stanowi podstawę ponownego postępowania w tej samej sprawie. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji (art. 127 § 3 in fine k.p.a.). Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań nie oznacza bezpośredniego ich stosowania. W postępowaniu wszczętym wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy nie będą miały zastosowania takie przepisy, jak art. 129 § 1, art. 132, art. 133, art. 136 ostatnie zdanie i art. 138 § 2 k.p.a. Pozostałe przepisy dotyczące odwołań stosuje się odpowiednio (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 562).

Przeprowadzenie postępowania w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zgodnie z wytycznymi zawartymi we wskazanym powyżej wyroku WSA w Łodzi wobec nieskonkretyzowanego wezwania z dnia "29 sierpnia 2011r.", wymagało uzupełnienia przez ZUS, zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez ustalenie kosztów utrzymania, wydatków związanych z leczeniem niepełnosprawnego dziecka (dzieci), a przede wszystkim poprzez złożenie stosownego oświadczenia o stanie majątkowym i wskazania podstawy otrzymywanych alimentów. Godzi się w tym miejscu podnieść, że w aktach sprawy nie ma wręcz podstawowego dokumentu w postaci oświadczenia skarżącej o stanie majątkowym i rodzinnym. Skoro Sąd w wyroku z dnia 2 kwietnia 2012r. wskazał na konkretne braki w postępowaniu dowodowym, to organ ma obowiązek zastosować się do tych wytycznych, a Sąd ponownie rozpoznający sprawę skontrolować, czy zostały one wykonane. Tymczasem organ w zaskarżonej decyzji polemizując z wytycznymi Sądu stwierdził, że "Zakład nie może wzywać kilkakrotnie do składania dokumentów". Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Po pierwsze Zakład ma obowiązek zastosować się do wytycznych Sądu, po drugie zgodnie z zasadą wynikająca z art. 77 § 1 to na organie ciąży obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a po trzecie jak wykazano wyżej rozpoznając sprawę w trybie art. 127 § 3 nie stosuje się ani art. 136 ani art. 138 § 2. Oznacza to, że Zakład rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy musi we własnym zakresie dokonać uzupełniającego postępowania dowodowego, tym bardziej, że podjęta w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzja winna uwzględniać stan majątkowy, finansowy i rodzinny wnioskodawcy na dzień jej wydania. Tylko na tle aktualnego stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego można rozpatrywać istnienie przesłanek umorzenia należności. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Zaskarżona decyzja została wydana po 10 miesiącach od dnia wydania decyzji przez Zakład w I instancji. Wobec powyższego tak znaczny upływ czasu oraz konieczność zastosowania się do wytycznych Sądu co do uzupełnienia materiału dowodowego, wymagał przeprowadzenia przez Zakład postępowania wyjaśniającego, celem wyjaśnienia i aktualizacji sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. Swoim działaniem Zakład naruszył więc art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 153 p.p.s.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonana przez organ analiza sytuacji finansowej skarżącej, przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest w zasadzie powieleniem argumentacji z uzasadnienia niefunkcjonującej już w obrocie prawnym decyzji.

Z akt sprawy nie wynika aby organ przeprowadził jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające zgodnie z wytycznymi WSA w Łodzi po otrzymaniu akt sprawy z prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 2 kwietnia 2012r. Jedynymi nowymi dokumentami jest zawiadomienie w trybie art. 36 § 1 k.p.a. z dnia 11 lipca 2012r. i zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 k.p.a., z dnia 18 lipca 2012r.

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS stosownie do art. 136 k.p.a., uzupełni zgromadzony w sprawie materiał dowodowy we wskazanym zakresie i dokona oceny całokształtu tego materiału pod kątem przesłanek określonych w § 3 powołanego rozporządzenia. Następnie - w zależności od dokonanych ustaleń - podejmie stosowną decyzję, mając na uwadze fakt, że orzekając w trybie art. 127 § 3 k.p.a. organ administracji działa jako "instancja" merytoryczna, a więc taka, która jest zobowiązana do załatwienia i rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, z uwzględnieniem wszystkich zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 7, art. 8, art. 9. art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. art. 80, art. 81 k.p.a.) oraz stanowiących ich rozwinięcie przepisów szczegółowych (art. 75 § 1 art. 78, art. 79; art. 84, art. 89 i n. k.p.a.). Stanowi to bowiem konsekwencję przyjętego na gruncie k.p.a. modelu postępowania oraz jego logiki, z których wynika, że instancja odwoławcza jest instancją merytoryczną.

Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak w sentencji.

a.ł.