Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1686/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 14, art. 17 ust.oraz art. 2 ustawy z dn. 29.06.2007r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji
journal: Dz.U. 2013 poz 1162
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji - tekst jedn.
article: art. 187 par. 1, art. 269
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 31 ust. 3, art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) del WSA Joanna Brzezińska Protokolant asystent sędziego Anna Górska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 2737/13 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu opłaty za brak sieci I. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2009r., znak: [...] II. zasądza od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 6.000.00 zł (sześć tysięcy złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2737/13 oddalił skargę M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu opłaty za brak sieci.

Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2013 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska, na podstawie art. 21 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 25, poz. 202 ze zm. - dalej zwanej "ustawa o recyklingu"), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2012, poz. 267 - dalej zwanej "K.p.a."), po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku M. Spółka z o.o. z siedzibą w W. dotyczącej określenia wysokości zobowiązania skarżącej z tytułu opłaty za brak sieci za 2006 r., należnej Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r., znak[...], określającą wysokość opłaty za brak sieci w 2006 r. w wysokości 1.050.296 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że Spółka nie zapewniła w roku 2006 przez 362 dni, tj. od dnia podjęcia działalności 4 stycznia 2006 r. do końca 2006 r., sieci zbierania pojazdów zgodnej z wymaganiami art. 11 ust. 1 ustawy o recyklingu. W tym czasie wprowadziła do Polski 2.118 pojazdów, w związku z czym zasadnie ustalono wysokość opłaty na kwotę 1.050.296 zł.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2, art. 31 i art. 32 Konstytucji RP, art. 5 ust. 1 i 4 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. Urz. WE L 269 z 21.10.2000 r., s. 34; zwanej dalej: "Dyrektywa 2000/53/WE"), poprzez zastosowanie sprzecznego z ww. przepisami art. 11 ust. 1 ustawy o recyklingu, organ wskazał, że prawodawca nowelizując ustawę o recyklingu z mocą wsteczną nie objął tą zmianą zasad dotyczących 2006 r. Przepisy ustawy o recyklingu weszły w życie 14 marca 2005 r. natomiast przepisy dotyczące obowiązku zapewnienia sieci zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2006 r. Wprowadzający pojazdy mogli zatem w okresie od wejścia w życie przepisów ustawy o recyklingu tworzyć sieć albo samodzielnie albo poprzez zawieranie umów z przedsiębiorcami prowadzącymi stacje demontażu. Spółka nie utworzyła żadnej stacji demontażu ani punktu zbierania pojazdów. Skoro zatem zobowiązanie podatkowe skarżącej Spółki powstało i zostało ukształtowane ostatecznie przed nowelizacją ustawy o recyklingu, a ustawa zmieniająca nie przewidywała retrospektywnego skutku, to świadczy o tym, że wolą ustawodawcy było właśnie to, aby nowe uregulowania nie odnosiły się do zobowiązań powstałych w 2006 r.

Wskazując na treść art. 11 ust. 3 tej ustawy o recyklingu organ wskazał, że regulacje te nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż skarżąca nie miała zapewnionej sieci przez cały 2006 r. GIOŚ nie miał zatem podstaw do uwzględnienia 90 - dniowego okresu niezapewnienia sieci w 2006 r.

W kwestii naruszenia art. 106 § 1 i 3 K.p.a., ze względu na brak możliwości zweryfikowania sposobu działania programu wykorzystywanego przez GIOŚ do sprawdzania wykonania obowiązku zapewnienia sieci organ wskazał, że wykonana przez Instytut Geodezji i Kartografii Ekspertyza dotycząca prawidłowości działania programu "Rejestr Podmiotów Wprowadzających Pojazdy RWPinfo" nie wykazała usterek tego programu, za wyjątkiem sytuacji gdy program po zakończeniu funkcjonowania stacji demontażu nadal uwzględniał powiązane z nią punkty zbierania pojazdów. Usterka ta, z uwagi na jej mechanizm, działała jednak na korzyść importera. Wskazano przy tym, że informacja dotycząca zakresu zapewnienia sieci została przekazana skarżącej z pismem z dnia 31 maja 2010 r., a skarżąca nie wypowiedziała się na jej temat w wyznaczonym przez organ terminie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła M. Sp. z o.o. z siedzibą w W., zarzucając naruszenie:

- art. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji w zw. z art. 2 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że przepis art. 1 ustawy zmieniającej, tj. nadający nowe brzmienie art. 14 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji nie stosuje się do opłat za brak sieci za 2006 r.,

- art. 5 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji poprzez wydanie decyzji sprzecznej z tymi przepisami, tj. oparcie się na prawie krajowym, pomimo jego sprzeczności z przepisami wspólnotowymi,

- art. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 2, art. 22 w zw. z art. 64 Konstytucji RP a także art. 5 ust. 1, 3 i 4 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej poprzez oparcie się przez organ administracji państwowej na przepisie art. 11 ust. 1 ustawy o recyklingu, pomimo iż jest on sprzeczny z powołanymi na wstępie krajowymi i wspólnotowymi przepisami rangi konstytucyjnej,

- art. 2 Konstytucji RP poprzez oparcie się przez organ administracji państwowej na przepisie art. 14 ustawy o recyklingu (w brzmieniu obowiązującym w ciągu 2006 r.), pomimo iż jest on sprzeczny z wynikającymi ze wskazanego przepisu zasadami konstytucyjnymi, tj. zasadą zaufania do prawa oraz zasadą poprawnej (przyzwoitej) legislacji,

- art. 14 ust. 3 ustawy o recyklingu poprzez wliczenie do okresu (rzekomego) niezapewnienia sieci terminów, które z mocy prawa nie powinny być wliczone.

W związku z powyższymi zarzutami Spółka wiosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji GIOŚ z dnia [...] grudnia 2009 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W motywach wyroku oddalającego skargę Sąd pierwszej instancji podniósł, że ustawą z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 25, poz. 202 ze zm.) dokonano implementacji Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. Urz. WE L 269 z 21 października 2000, str. 34). Z treści art. 11 ust. 1 tej ustawy wynika, że wprowadzający pojazd jest obowiązany zapewnić sieć zbierania pojazdów, obejmującą terytorium kraju w taki sposób, aby zapewnić właścicielowi możliwość oddania pojazdu wycofanego z eksploatacji do punktu zbierania pojazdów lub stacji demontażu, położonych w odległości nie większej niż 50 km w linii prostej od miejsca zamieszkania albo siedziby właściciela pojazdu. Stosownie zaś do treść art. 14 ust. 1 ustawy ustawodawca nałożył na wprowadzającego pojazd, który jest zobowiązany do zapewnienia sieci lub, który złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 11 ust. 4 ustawy, a nie spełnia tego obowiązku, obowiązek naliczenia i wpłacenia opłaty za brak sieci.

Ustawą z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz.1236 – dalej zwanej "ustawa zmieniająca"), dokonano zmiany dotychczasowej ustawy poprzez nadanie nowego brzmienia przepisowi art. 14 ust. 1. Zgodnie z nim wprowadzający pojazd, który jest obowiązany do zapewnienia sieci lub który złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 11 ust. 4 i nie spełnia tego obowiązku, jest obowiązany do naliczenia i wpłacenia opłaty za brak sieci, z zastrzeżeniem ust. 5 i 6. Stosownie do ust. 5 zapewnienie sieci w 95 % terytorium kraju zwalnia od obowiązku uiszczania opłaty za brak sieci. Ponadto w ust. 6 dokonano obniżenia wysokości opłaty o 75% w przypadku, gdy sieć obejmuje, poniżej 95% ale nie mniej niż 90% terytorium kraju i o 50% gdy sieć obejmuje poniżej 90%, ale nie mniej niż 85% powierzchni kraju. Jednoczenie w art. 2 ustawy nowelizującej wskazano, iż nowe zasady znajdą zastosowanie dla opłat należnych za rok 2007. Ustawodawca przyjął tym samym, że opłaty za 2006 r. zostały już naliczone i uiszczone, co wynikało z ustawowych terminów naliczania opłat na koniec roku kalendarzowego. Sąd wyjaśnił, że skoro z przepisu art. 2 ustawy zmieniającej jasno wynika, że do obliczania opłaty za brak sieci za 2007 r. stosuje się przepisy ustawy zmienionej, mimo że ustawa weszła w życie w trakcie 2007 r., a contario do opłat za 2006 r. stosować należy przepisy dotychczasowe. Powodem przyjęcia takiego rozwiązania był fakt, że obowiązek uiszczenia opłaty za 2006 r. powstał na koniec 2006 r., a w dacie wejścia zmienionych przepisów importerzy powinni byli uiścić już należną opłatę.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że jednakowe sankcje za nieutworzenie sieci, bez względu na stopień jej zapewnienia i związany z tym obowiązek poniesienia stosowanej opłaty nie został uznany za niekonstytucyjny w aspekcie zasady proporcjonalności. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt P 8/10 (OTK-A 2012/7/75, Dz. U. 2012/820), uznał bowiem, że art. 14 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy o recyklingu w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej "w zakresie w jakim nie różnicuje wysokości opłaty za brak sieci z uwagi na stopień pokrycia siecią terytorium kraju jest zgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą adekwatności (proporcjonalności) rozwiązań ustawodawczych do zakładanego celu regulacji. Art. 2 ustawy (zmieniającej), powołanej w pkt 1 w zakresie, w jakim nakazuje stosować do obliczania opłaty za brak sieci w 2006 r. art. 14 ust. 1, 2, 3, 4 ustawy z 20 stycznia 2005 r. (...) w pierwotnym brzmieniu, jest zgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą adekwatności (proporcjonalności) rozwiązań ustawodawczych do zakładanego celu regulacji".

W niniejszej sprawie Sąd podzielił stanowisko organów, że skarżąca nie wykazała, aby w 2006 r. pokryła w odpowiednim zakresie siecią całe terytorium kraju, bowiem poza nią znajdowały się takie miasta jak T., J., K., R., K.. Z akt sprawy wynika, że Spółka zawarła umowy z 124 stancjami demontażu i 62 punktami zbierania pojazdów, jednak nie można było przyjąć, zdaniem Sądu, że zapewniła sieć obejmującą terytorium kraju tak, aby zapewnić wszystkim właścicielom pojazdów możliwość oddania go do punku położonego w odległości nie większej niż 50 km od miejsca zamieszkania. Tym samym skarżąca nie wywiązała się z obowiązku pełnego zapewnienia sieci w 2006 r.

Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia 90-dniowego terminu, o jakim mowa w art. 14 ust. 3 ustawy o recyklingu, Sąd uznał go za niezasadny. Wskazano, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji, w której podmiot prowadzący daną działalność gospodarczą z przyczyn niezależnych od niego, w trakcie jej prowadzenia, nie mógł zapewnić sieci. W niniejszej sprawie przyczyny niezapewnienia sieci w pierwszych 90-dniach 2006 r. skarżąca upatruje w cofnięciu dotychczasowym podmiotom zezwolenia na prowadzenie stacji demontażu, (co, zgodnie z art. 61 ust. 2 i 3 ustawy o recyklingu, mogli czynić wyłącznie do 30 czerwca 2005 r.). W tej dacie w związku z wejściem w życie ustawy o recyklingu, z dniem 1 stycznia 2006 r., wygasły wszystkie dotychczasowe pozwolenia i decyzje. Zdaniem skarżącej tego rodzaju sytuację należy traktować identycznie jak cofnięcie decyzji lub zezwolenia, o których mowa w art. 11 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o recyklingu, co oznacza wygaśnięcie z mocy prawa decyzji zezwalających. Sytuacja ta była od Spółki niezależna i stanowiła okoliczność uzasadniającą zwolnienie. Sąd pierwszej instancji nie podzielił powyższej argumentacji podnosząc, że choć istotnie skutek jest podobny to jednak, w ocenie Sądu, z art. 11 ustawy o recyklingu jasno wynika, że sytuacja tam opisana dotyczy pewnych podmiotów i ich działań lub zaniechań będących causą dla wygaśnięcia pozwoleń, natomiast w przypadku utraty mocy dotychczasowych pozwoleń skutek następuje z mocy prawa, a więc jest niezależny od podmiotu. Prowadzi to do wniosku, że celem wprowadzenia zapisów art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o recyklingu było przede wszystkim udzielenie importerom, na których spoczywał obowiązek zapewnienia sieci, swoistej ulgi w sytuacji, w której zwykle bez ich winy i nagle nie mogli go wypełnić. Nie można takiego rodzaju sytuacji odnosić do przypadku, w którym importer miał czas wynikający z daty wejścia w życie przepisów o konieczności zapewnienia sieci, na jej zagwarantowanie. Potraktowanie tych dwóch sytuacji jako analogicznych jest, w ocenie Sądu, nieuprawnione.

Za bezzasadny uznano także zarzut naruszenia art. 2, art. 31 ust. 3, art. 22, art. 64 Konstytucji RP poprzez zastosowanie przez ustawodawcę zbyt uciążliwych i nieadekwatnych do celu Dyrektywy rozwiązań, co doprowadziło do ograniczenia wolności w zakresie swobody prowadzonej przez podmiot działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu brak jest podstaw do bezpośredniego stosowania Dyrektywy o recyklingu do naliczania opłat za brak sieci za 2006 r. Dyrektywa została implementowana do porządku prawnego ustawą o recyklingu, której istotne unormowania (w zakresie wskazanym wyżej) nie naruszają zasady proporcjonalności oraz równości i nie są zbyt restrykcyjne, mając na uwadze cele dyrektywy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. Sp. z o.o. z siedzibą w W., zaskarżając go w całości. Skarżąca podniosła zarzuty:

1) naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), tj.:

- art. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji w zw. z art. 2 Konstytucji poprzez jego błędną wykładnię, tj. uznanie przez WSA, iż w niniejszej sprawie należy stosować przepisy ustawy o recyklingu w brzmieniu obowiązującym w 2006 r., a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie ww. przepisu, co doprowadziło do rozwiązania kolizji ustaw w czasie z rażącym naruszeniem art. 2 Konstytucji, który w braku jednoznacznych innych uregulowań ustawowych nakazuje stosować normę nową, chyba że norma poprzednio obowiązująca jest względniejsza (korzystniejsza) dla adresata normy (tu: przedsiębiorcy),

- art. 2 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że działania GIOS polegające na zastosowaniu art. 14 ustawy o recyklingu (w brzmieniu obowiązującym w ciągu 2006 r.), pomimo iż jest on sprzeczny z wynikającymi ze wskazanego przepisu zasadami konstytucyjnymi, tj. zasadą zaufania do prawa oraz zasadą poprawnej (przyzwoitej) legislacji, są prawidłowe, co w konsekwencji skutkowało niewłaściwym zastosowaniem ww. przepisów,

- art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię polegającą na oparciu się przez WSA na przepisie art. 14 ustawy o recyklingu (w brzmieniu obowiązującym w ciągu 2006 r.), który błędnie został zastosowany, gdyż pomimo iż jest on sprzeczny z wynikającą ze wskazanego przepisu Konstytucji zasadą proporcjonalności, która nakazuje m.in. konieczność zachowania proporcji pomiędzy efektami wprowadzonej regulacji a ciężarami, względnie niedogodnościami wynikającymi z niej dla obywateli;

- art. 5 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (dalej zwanej: Dyrektywa o recyklingu) poprzez błędną wykładnię i wydanie wyroku sprzecznego z tymi przepisami, tj. oparcie się na prawie krajowym, pomimo jego sprzeczności z przepisami wspólnotowymi, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów;

- art. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 2, art. 22 w zw. z art. 64 Konstytucji RP, a także art. 5 ust. 1, 3 i 4 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na oparciu się przez WSA na przepisie art. 11 ust. 1 ustawy o recyklingu, pomimo iż jest on sprzeczny z powołanymi na wstępie krajowymi i wspólnotowymi przepisami rangi konstytucyjnej, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie ww. przepisu;

- art. 14 ust. 3 ustawy o recyklingu poprzez jego błędną wykładnię polegającą na wliczeniu do okresu (rzekomego) niezapewnienia sieci terminów, które z mocy prawa nie powinny być wliczone, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie ww. przepisu;

2) naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 184 Konstytucji RP oraz art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. w związku z art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych poprzez ich niezastosowanie, wbrew obowiązkowi wynikającemu wprost z ustawy i nieuchylenie decyzji, pomimo iż została ona wydana z naruszeniem:

- art. 2 ustawy zmieniającej,

- art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 2 oraz z art. 22, w zw. z art. 64 Konstytucji RP,

- art. 31 ust. 1 Konstytucji RP,

- art. 5 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 Dyrektywy o recyklingu.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, oraz w każdym ze wskazanych przypadków zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Jednocześnie na podstawie art. 193 Konstytucji RP Spółka wniosła o rozważenie przez Sąd zadania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego o następującej treści: "Czy art. 14 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy o recyklingu w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 176, poz. 1236), w zakresie, w jakim nie różnicuje przy wymiarze kary administracyjnej sytuacji podmiotów zobowiązanych do tworzenia sieci z uwagi na stopień dokonanego pokrycia siecią terytorium kraju, jest zgodny z art. 2 Konstytucji, to jest wynikającą z niego zasadami: prawidłowej legislacji, zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, racjonalności ustawodawcy, oraz z art. 31 ust. 3 Konstytucji, to jest wynikającą z niego zasadą proporcjonalności, która nakazuje m.in. konieczność zachowania proporcji pomiędzy efektami wprowadzonej regulacji a ciężarami, względnie niedogodnościami wynikającymi z niej dla obywateli ?".

Pismem z dnia 13 sierpnia 2014 r. i 29 grudnia 2014 r. M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przytoczyła dodatkową argumentację na poparcie zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W kolejnym pismach z dnia 5 listopada 2014 r. oraz z dnia 29 stycznia 2015 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i przedstawił swoje stanowisko w sprawie.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 5 kwietnia 2016 r. pełnomocnik Spółki oświadczył, że opłata za brak sieci została przez skarżącą uiszczona w styczniu 2009 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej albowiem według art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "P.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w jej granicach, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze zarzutów, sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 184 Konstytucji RP oraz art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. oraz w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), ponieważ wskazane przepisy należą do kategorii przepisów o charakterze ustrojowym a nie proceduralnym. Wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem strony skarżącej kasacyjnie nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Zaznaczyć należy, że powyższe przepisy zakreślają jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, iż sprawują one wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Nie ma natomiast żadnych podstaw do przyjęcia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dokonał takiej kontroli albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem. Zaznaczyć należy, że przepisy te mogłyby być naruszone tylko wtedy, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana, albo rozpoznanie jej opierałoby się na innych kryteriach, niż określone w art. 184 Konstytucji RP oraz art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. art. 1 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Operując metodyką kontroli wykładni prawa w odniesieniu do stanowiącego przedmiot kontroli zaskarżonego aktu, sąd administracyjny bada (ocenia) jego legalność w zakresie odnoszącym się do kompetencyjno-proceduralnych podstaw działania organu podejmującego rozstrzygnięcie oraz materialnoprawnych podstaw jego wydania, kontrolując prawidłowość ich wykładni oraz prawidłowość ich zastosowania (por. L. Leszczyński, Orzekanie przez sądy administracyjne a wykładnia prawa, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2010, nr 5-6, s. 267 i n.). Sąd może w związku z tym naruszyć powołane przepisy ustrojowe wyłącznie wówczas, gdy oceni legalność zaskarżonego aktu przyjmując inne, niż legalność, kryterium kontroli - przykładowo będzie go oceniał pod kątem słuszności, bądź celowości. W przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie zaistniała, albowiem Sąd pierwszej instancji, w granicach właściwości, dokonał weryfikacji zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Uzasadnił, dlaczego podjął w sprawie określone rozstrzygnięcie, a w konsekwencji, dlaczego nie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i nie uchylił zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia norm prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny, analizując relewantną kwestię materialnoprawną, tj. czy zastosowanie w sprawie winien znaleźć przepis art. 14 ustawy o recyklingu w brzmieniu pierwotnym ustawy, czy nadanym mu ustawą z dnia 29 czerwca 2007 r., zwraca uwagę, że to zagadnienie było przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2015 r., sygn. akt II OPS 1/15, (ONSAiWSA 2016 r., nr 1 poz. 1). W uchwale tej NSA orzekł, że "przepis art. 14 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2013 r., poz. 1162 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 176, poz. 1236), ma zastosowanie do określania wysokości zobowiązania z tytułu opłaty za brak sieci zbierania pojazdów w 2006 r., jeżeli wprowadzający pojazd nie dokonał wpłaty opłaty za brak sieci zbierania pojazdów w 2006 r. i postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania, z tytułu tej opłaty zostało wszczęte po wejściu w życie powołanej ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji".

Powołana uchwała jest tzw. uchwałą konkretną, albowiem podjęta została w następstwie wniesienia pytania prawnego na podstawie art. 187 § 1 P.p.s.a. Jednakże jej moc wiążąca nie odnosi się tylko do konkretnej sprawy. Tego typu uchwały posiadają bowiem ogólną moc wiążącą w innych sprawach sądowoadministracyjnych, na co wskazuje art. 269 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 P.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis (por. A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, C.H. Beck Warszawa 2004, s. 221 i nast.). Pogląd wyrażony w konkretnej uchwale NSA może zostać zmieniony tylko stosowaną uchwałą takiego samego składu NSA.

Biorąc pod uwagę stanowisko zawarte w uzasadnieniu uchwały II OPS 1/15 należy zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie Spółką, że w sprawie doszło do naruszenia art. 2 Konstytucji RP poprzez błędne zastosowanie art. 14 ustawy o recyklingu, w brzmieniu obowiązującym w ciągu 2006 r., pomimo iż jest on sprzeczny z wynikającymi ze wskazanego przepisu zasadami konstytucyjnymi, tj. zasadą zaufania do prawa oraz zasadą poprawnej (przyzwoitej) legislacji, jest prawidłowe, co w konsekwencji skutkowało błędem subsumcji.

Wynikająca z zasady demokratycznego państwa prawnego zasada zaufania do prawa zakłada m. in., że przepisy prawa powinny być "formułowane w sposób precyzyjny i jasny. Warunek jasności oznacza obowiązek tworzenia przepisów klarownych i zrozumiałych dla ich adresatów, którzy od racjonalnego ustawodawcy mogą oczekiwać stanowienia norm prawnych niebudzących wątpliwości co do treści nakładanych obowiązków i przyznawanych praw. Związana z jasnością precyzja przepisu winna przejawiać się w konkretności nakładanych obowiązków i przyznawanych praw, tak by ich treść była oczywista i pozwalała na ich wyegzekwowanie" (wyrok TK z dnia 23 października 2007 r., sygn. P 28/07, OTK ZU 2007, nr 9A, poz. 106). Nie można natomiast mówić o spełnieniu tych warunków, w sytuacji, w której ustawodawca najpierw - w 2006 r. - nakłada na ten sam podmiot obowiązek zapewnienia sieci zbierania pojazdów wycofanych z eksploatacji obejmującej cały kraj i za niewykonanie tego obowiązku w najmniejszej części przewiduje tylko jedną opłatę, a następnie w 2007 r. utrzymując ten sam obowiązek za jego niewykonanie przewiduje opłatę, której wysokość wiąże ze stopniem niekompletności sieci i odchodzi w ogóle od wymogu 100% wykonania tego obowiązku uznając (w art. 1 ustawy o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji), że podmiot zobowiązany jest zwolniony od opłaty za brali sieci, gdy zapewni sieć obejmującą 95% terytorium kraju. Podmiot ten otrzymuje w efekcie od ustawodawcy sprzeczne, niejasne sygnały; raz wymaga się od niego 100% spełnienia obowiązku, a potem ustawodawca przyzwala na łagodniejsze standardy zmniejszając dolegliwość (dotkliwość) opłaty stanowiącej sankcję za jego niewykonanie. NSA w uzasadnieniu uchwały II OPS 1 /15 zwrócił uwagę, że: "z pierwotnego brzemienia art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. wynikał dla podmiotów wprowadzających pojazdy obowiązek stworzenia sieci pojazdów obejmującej 100 % powierzchni Polski. Niezależnie od tego czy wprowadzający pojazdy w ogóle nie stworzył sieci zbierania pojazdów, czy też stworzył sieć pokrywającą np. 99 % powierzchni kraju, to był taktowany jak podmiot, który w ogóle nie stworzył sieci zbierania pojazdów. W konsekwencji podmiot wprowadzający pojazdy, który stworzył sieć zbierania pojazdów pokrywającą jedynie część terytorium kraju, miał obowiązek naliczenia i wpłacenia opłaty za brak sieci. Częściowe wykonanie obowiązku ustawowego nie różnicowało jednak należycie sytuacji prawnej podmiotu, który podjął działania niezakończone oczekiwanym przez ustawodawcę skutkiem w postaci pełnego pokrycia kraju siecią. Taka treść art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji budziła wątpliwość, co do możliwości jego wykonalności, a przez to godziła w zasadę zaufania do państwa i prawa. Okoliczność ta stała się impulsem do podjęcia prac ustawodawczych nad zmianą treści wskazanego przepisu. Ustawodawca, zmieniając art. 14 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, zawarł jednocześnie w ustawie zmieniającej przepis przejściowy art. 2, zgodnie z którym do obliczania opłaty za brak sieci za 2007 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Niewątpliwie przepis międzyczasowy art. 2 nowelizacji z 2007 r. został wprowadzony w celu wyeliminowania ewentualnych wątpliwości, czy mimo wejścia w życie nowych przepisów przed powstaniem na dzień 31 grudnia 2007 r. obowiązku samonaliczenia i wniesienia opłaty za 2007 r. powinny one znaleźć zastosowanie także do opłaty za brak sieci za 2007 r., skoro nowa ustawa nie obowiązywała przez przeważającą cześć tego roku. Wyraźnie nie odniesiono jednak zastosowania nowych przepisów do 2006 r., aby nie doprowadzać do zwrotu opłat już wniesionych. Wynika z tego, że zamierzeniem ustawodawcy wprowadzającego normę intertemporalną zawartą w art. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. było wyłącznie określenie zasad postępowania w odniesieniu do sytuacji, w której podmiot wprowadzający pojazd samodzielnie dokonał obliczenia opłaty za brak sieci i opłatę taką uiścił za rok 2006. Ustawodawca stwierdził, że nie będzie ponownego obliczania wysokości tych opłat według nowych zasad. Intencją ustawodawcy nie było natomiast regulowanie w tym przepisie takich sytuacji, gdy podmiot wprowadzający pojazd nie dokonał samodzielnego obliczenia wysokości opłaty za brak sieci, zaś organ administracji nie wydał ostatecznej decyzji o naliczeniu opłaty przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji.

Ma także usprawiedliwione podstawy zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 Konstytucji RP polegający na błędnym zastosowaniu przez Sąd pierwszej instancji art. 14 ustawy o recyklingu (w brzmieniu obowiązującym w ciągu 2006 r.), pomimo że jest on sprzeczny z wynikającą z tego przepisu zasadą proporcjonalności, która nakazuje m.in. konieczność zachowania proporcji pomiędzy efektami wprowadzonej regulacji a ciężarami, względnie niedogodnościami wynikającymi z niej dla jednostek.

Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji: "Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą narusząć istoty wolności i praw".

Zmiana ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji została dokonana m.in. dlatego, że zakładanie punktów zbierania pojazdów w pewnych rejonach kraju ustawodawca uznał za niecelowe. Tym samym niektóre pierwotne cele znalazły się poza legitymowanym zakresem działania władzy, co bezsprzecznie w odniesieniu do regulacji obowiązującej dla stanów faktycznych z 2006 r., stanowi o naruszeniu przez nią zasady proporcjonalności.

Omawiając zgodność przepisów ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji z konstytucyjną zasadą proporcjonalności należy podkreślić, że chodzi w niej o to, aby ingerencja ustawodawcy w zakres prawa lub wolności konstytucyjnej nie była nadmierna. Oznacza to, że spośród możliwych środków działania należy wybierać możliwie najmniej uciążliwe dla podmiotów, wobec których mają być zastosowane, lub dolegliwe w stopniu nie większym niż jest to niezbędne dla osiągnięcia założonego celu.

Niewątpliwie intensywność, surowość kontroli przestrzegania przez ustawodawcę zasady proporcjonalności powinna być oceniana w zależności od tego, czy ustawodawca zwykły wykonuje konstytucyjne upoważnienie do współokreślania (przez kształtowanie wyjątków) konstytucyjnie chronionych wolności i praw, czy też wykonując swoją zwyczajną działalność, normuje jakieś kwestie i niejako przy okazji wkracza w sferę konstytucyjnych wolności i praw. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w tym drugim przypadku "ocena proporcjonalności wkroczenia musi jednak odbywać się według surowszych kryteriów, niż w wypadku, gdy sama Konstytucja przyznaje ustawodawcy możliwość kreacji ograniczeń, w odniesieniu do konstytucyjnie normowanej wolności/ prawa" (wyrok z dnia 12 grudnia 2005 r., sygn. K 32/04, OTK ZU 2005, nr 11A, poz. 132). Należy przy tym zaznaczyć, że ciężary, daniny i świadczenia publiczne mogą być instrumentem polityki gospodarczej i socjalnej państwa. Szczegółowo zakres tego obowiązku powinny określić ustawy. Obowiązek ten powstaje z chwilą zaistnienia zdarzenia w nich określonego. Przepisy regulujące problematykę danin publicznych muszą być jednak zgodne z całokształtem obowiązujących norm i zasad konstytucyjnych, nie mogą prowadzić do naruszenia wartości objętych ochroną konstytucyjną.

Biorąc powyższe pod uwagę, trudno uznać za zgodne z zasadą proporcjonalności określoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji nakładanie 100% wysokości opłaty za brak sieci na przedsiębiorcę, który zrealizował obowiązek utworzenia sieci zbierania pojazdów w stopniu bliskim 100%. Zaznaczyć przy tym należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. P 8/10, (OTK-A 2012, nr 7, poz. 75) orzekł, że art. 14 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 25, poz. 202 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, w zakresie, w jakim nie różnicuje wysokości opłaty za brak sieci z uwagi na stopień pokrycia siecią terytorium kraju, jest zgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą adekwatności (proporcjonalności) rozwiązań ustawodawczych do celu regulacji. Za zgodny z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z tego przepisu zasadą adekwatności rozwiązań ustawodawczych do zakładanego celu regulacji, Trybunał Konstytucyjny uznał także przepis art. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r., w zakresie, w jakim nakazuje stosować do obliczania opłaty za brak sieci w 2006 r. – art. 14 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. (wyżej powołanej) w pierwotnym brzmieniu za zgodny z art. 2 Konstytucji, to jest z wynikającą z niego zasadą adekwatności (proporcjonalności) rozwiązań ustawodawczych do zakładanego celu regulacji. Należy jednak mieć na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny związany był granicami pytania prawnego i zgodnie z zasadą skargowości musiał ograniczyć się do badania zgodności wskazanych przepisów z zasadą proporcjonalności, będącą jedną z zasad wyprowadzanych z treści art. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że brzmienie uzasadnienia pytania prawnego oraz stanowiska przedstawione w czasie rozprawy, spowodowały, iż nie mógł dokonać oceny kwestionowanych przepisów na podstawie innych wzorców, wywodzonych z art. 2 Konstytucji niż zasada adekwatności.

Zasadnym w omawianym wyżej kontekście jest także zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP, który stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (ust. 1). Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (ust. 2). Zauważyć należy, że pojęcie równości określone w powyższym przepisie, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, nie oznacza równości w znaczeniu bezwzględnym - w myśl którego w stosunku do wszystkich i w takim samym stopniu obowiązywałyby i stosowałoby się te same przepisy prawne. Konstytucyjna formuła równości wobec prawa mieści się w ogólnym, opisowym pojęciu równości jako przynależności danych podmiotów do tej samej klasy, którą wyróżniamy z punktu widzenia cechy uznaje za istotną i nie jest tożsama z pojęciem identyczności. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z zaprzeczeniem tej konstytucyjnej generalnej zasadzie. W roku 2006 wszystkie podmioty zobowiązane ustawowo do zapewnienia sieci zbierania pojazdów wycofanych z eksploatacji obejmującej cały kraj ponosiły równą opłatę za niewykonanie tego obowiązku, bez względu na stopień w jakim starały się go wypełnić. Sytuacja ta implikowała w istocie nierówność, bowiem preferowała niepodejmowanie jakichkolwiek działań, które generowałyby koszty związane z tworzeniem sieci ustawowo wymaganej. Jednakowa opłata dotyczyła zarówno tego podmiotu, który nie wykonał ustawowego obowiązku, jak i tego, który starał się go zrealizować w pełnym zakresie. Tak ukształtowane zróżnicowanie z pewnością nie służyło osiągnięciu zamierzonego przez ustawodawcę celu, który wynika z motywów uchwalenia ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji. Powyższe okoliczności zastały co prawda przez ustawodawcę uwzględnione w 2007 r., jednakże nie wyeliminowały nierównego traktowania z roku 2006.

Odstąpienie przez ustawodawcę od wprowadzenia przepisów odnoszących się do opłaty za brak sieci w 2006 r., gdy wprowadzający pojazd nie dokonał wpłaty opłaty w tym roku, a postępowanie administracyjne zostało wszczęte po wejściu w życie ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r., nakazuje przyjąć wariant interpretacyjny, zgodnie z którym skutki zdarzeń prawnych powinny zostać ocenione na podstawie nowego, korzystniejszego dla jednostek, prawa. Niewskazanie w art. 2 ustawy o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji roku 2006, jako tego, do którego należy stosować nowe zasady obliczania opłaty, było świadomym rozwiązaniem wprowadzonym przez ustawodawcę, który uznał, że opłaty za ten okres zostały już naliczone i uiszczone (por. wyroki NSA z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. II OSK 2372/12, sygn. II OSK 2373/12, sygn. II OSK 2374/12, sygn. II OSK 2376/12).

Niewątpliwie norma art. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. odnosi się do stanów faktycznych zaistniałych w 2007 r. Jednak w sytuacji, gdy ustawodawca nie odniósł się wprost do kwestii obliczania nieuiszczonych opłat za rok 2006, trzeba przyjąć, że po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. do określenia wysokości zobowiązania z tytułu opłaty za brak sieci w roku 2006, jako korzystniejsze mają zastosowanie przepisy ustawy o recyklingu w brzmieniu ustalonym ustawą zmieniającą z dnia 29 czerwca 2007 r. Uznanie przez NSA w uchwale II OPS 1/15 "sankcyjnego" charakteru opłaty za brak sieci oznacza, że przyjęcie wykładni in dubio pro cive ma w tym przypadku znaczenie podwójne, z jednej strony wynika z nakazu stosowania – przy orzekaniu po wejściu w życie przepisów nowej ustawy, w razie braku odmiennych postanowień nowej ustawy (ustawy zmieniającej) - nowych przepisów, pod warunkiem zapewnienia procedury umożliwiającej zainteresowanym ochronę ich praw, a z drugiej strony, z uwagi na charakter opłat za brak sieci, z nakazu stosowania – w razie braku odmiennych postanowień – przepisów obowiązujących w dacie orzekania, jeśli są one korzystniejsze dla podmiotów zobowiązanych do ich uiszczania.

Z postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji jednoznacznie wynika, że wysokość zobowiązania z tytułu opłaty za brak sieci organ określa w decyzji, co oznacza, iż czym innym jest opłata, którą oblicza i uiszcza wprowadzający pojazd, a czym innym opłata, którą określa organ. W przypadku określania wysokości opłaty przez organ ma odpowiednie zastosowanie art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem doręczenia decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania. Nie ma, więc podstaw do przyjęcia, że w przypadku gdy wysokość opłaty za brak sieci za rok 2006 określa organ, wysokość tej opłaty należy określić według przepisów obowiązujących w 2006, ponieważ na koniec tego roku powstało zobowiązanie w określonej wysokości.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że w dniu 16 stycznia 2009 r. Spółka złożyła wniosek o stwierdzenie nadpłaty opłaty za brak sieci za 2006 r. Zawiadomieniem z dnia 2 czerwca 2009 r. organ wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie określenia wysokości zobowiązania z tytułu opłaty za brak sieci w 2006 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] października 2013 r. organ określił wysokość opłaty za brak sieci w 2006 r. w wysokości 1.050.296 zł. Na rozprawie przed NSA pełnomocnik Spółki oświadczyła, że do 2009 r. Spółka nie uiściła opłaty, albowiem stała na stanowisku, że zapewniła sieć zbierania pojazdów. Opłata ta została uiszczona dopiero w styczniu 2009 r. W przedmiotowej sprawie podmiot zobowiązany z tytułu opłaty za brak sieci zbierania pojazdów nie dokonał zatem należnej wpłaty opłaty za jej brak przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. Tym samym w okolicznościach niniejszej sprawy, w świetle uchwały II OPS 1/15, zaistniały warunki konieczne do zastosowania postanowień ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, a w konsekwencji w odniesieniu do wysokości zobowiązania strony skarżącej za brak sieci zbierania pojazdów w 2006 r., winien znaleźć zastosowanie przepis art. 14 ustawy o recyklingu w brzmieniu obowiązującym po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r.

Zgodnie z art. 188 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. W przedmiotowej sprawie NSA uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę. Mając na uwadze przedstawione wyżej stanowisko uwzględniające kontekst normatywny ukształtowany uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 19 października 2015 r., sygn. akt II OPS 1/15, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. Natomiast w oparciu o art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał miarkowania kosztów postępowania w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika strony skarżącej kasacyjnie. Powyższy przepis pozwala na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia przyjętą w rozpoznanej sprawie i związaną z tym wysokość stawki minimalnej pełnomocnika oraz wysokość uiszczonego wpisu od skargi, jak również obowiązek uwzględnienia rozstrzygnięcia zwartego w uchwale II OPS 1/15, orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku.