Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1445/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7,art.9, art. 77 par. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2008r. sprawy ze skargi M R na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M R jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia [...] listopada 2007 r. M R złożył wniosek o anulowanie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W treści pisma wskazał, iż od dnia [...] stycznia 1999 r. przestał prowadzić działalność gospodarczą, dlatego też nie składał deklaracji i nie dokonywał opłat. Fakt zaprzestania działalności gospodarczej zgłosił w Urzędzie Miejskim we wrześniu 2000 r. prosząc o wykreślenie z ewidencji od dnia [...] stycznia 1999 r. Wnioskodawca zaznaczył, iż Urząd Miejski nie mógł dokonać wykreślenia wpisu od dnia złożenia wniosku z uwagi na zbyt późne zgłoszenie wyrejestrowania. Podkreślił, iż spóźnił się z wyrejestrowaniem działalności gospodarczej o [...] miesięcy. Zobowiązany zarzucił, iż przez okres [...] lat nie otrzymał żadnej informacji o nieprawidłowościach, zaś ZUS chce zwiększyć jego staż pracy o [...] miesięcy ponad stan faktyczny. Dłużnik zaznaczył, iż leczy się. Otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości [...] zł., która nie starcza mu na utrzymanie. Żona zobowiązanego leczy się [...] otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości [...] zł netto.

Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład wskazał, iż wnioskodawca osiąga dochód z tytułu pobieranego świadczenia rentowego w kwocie [...] zł, Żona zobowiązanego osiąga dochód z tytułu świadczenia rentowego w kwocie [...] zł. Organ podkreślił, iż zobowiązany nie składał dokumentów rozliczeniowych. W związku z tym nie było prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne w stosunku do zadłużenia z tytułu składek. Zakład zaznaczył, iż wysokość zadłużenia mogła być ustalona po sporządzeniu ,,z urzędu-- dokumentów rozliczeniowych. W związku z powyższym uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie została wyczerpana przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11, poz. 74 ) dalej jako u.s.u.s., a tym samym nie stwierdził przesłanki określonej w art, 28 ust, 3 pkt 6 u.s.u.s. Zaznaczył, iż umorzenie zaległości z tytułu składek, mających charakter należności publicznoprawnych, przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz innych wszystkich dostępnych możliwości dochodzenia należności byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Analizując możliwość umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej Zakład wskazał, iż wnioskodawca i jego żona osiągają dochód z tytułu pobieranych rent inwalidzkich. Łączny dochód w rodzinie wynosi ok. [...] zł/m-c. Wnioskodawca nie dostarczył informacji co do stałych miesięcznych obciążeń finansowych ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego i rodziny. Organ zaznaczył, iż zobowiązany w złożonym wniosku z dnia [...] 11.2007 r. powołał się na fakt choroby własnej oraz choroby żony. Podkreślił, iż nie kwestionuje faktu choroby, jednakże nie ma możliwości oceny sprawy w tym zakresie z uwagi na brak dowodów dołączonych do sprawy przez zobowiązanego, potwierdzających tą okoliczność. Stwierdził, iż umorzenie należności w przedmiotowej sprawie byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych i innych funduszy, pozbawiając je wpływu należnych składek.

Od powyższej decyzji zainteresowany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy W uzasadnieniu pisma wskazał, iż działalność gospodarczą prowadził do [...] grudnia 1998 r. Zaznaczył , iż wnosił o anulowanie rzekomego zadłużenia, zaś ZUS uznał jego pismo jako wniosek o umorzenie zadłużenia. Podkreślił, iż wraz z żoną otrzymuje rentę inwalidzką w łącznej wysokości [...] zł. Mają na utrzymaniu [...] letniego syna. Ich wydatki na mieszkanie, prąd, gaz, abonament telewizyjny, telefoniczny, internet oraz spłatę rat kredytu bankowego wynoszą miesięcznie [...] zł. Zaznaczył iż zaciągnął kredyt w banku w wysokości [...] zł na spłatę zaległych rachunków, gdyż nie jest w stanie regulować ich na bieżąco. Wskazał, iż nie posiada żadnego majątku. Podniósł, iż organ niezgodnie z prawdą ustalił, iż nie złożył informacji co do miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego i rodziny. Podkreślił, iż w złożonym wniosku wskazał wysokość jego zobowiązań i ponoszonych opłat wynoszących [...] zł. Zaznaczył, iż choruje wraz z żoną. Żona wnioskodawcy leczy się w [...] , a także w [...] . Wskazał, iż we wrześniu [...] . W związku z leczeniem oboje z żoną muszą zażywać leki, z których kupna rezygnują na rzecz zakupu żywności. Skarżący podkreślił, iż przeszedł na rentę w 2003 r., gdzie do okresu zatrudnienia podał okres prowadzenia działalności do [...] grudnia 1998 r. zaś organ tego faktu nie podważał. Zaznaczył, iż nie posiada zaległości z tytułu składek, gdyż nie prowadził w okresie 01/1999 -09/2000 r. działalności i nie osiągał dochodów z tego tytułu.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z dnia [...] stycznia 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odniósł się do zarzutów skarżącego dotyczących faktycznego okresu prowadzenia działalności gospodarczej wskazując, iż zobowiązany zgłosił fakt prowadzenia tej działalności od 01/1999 poprzez złożenie w dniu [...] 04.1999 r. dokumentów ZUS ZFA oraz ZUS ZUA. Organ zaznaczył, iż zobowiązany nie składał obowiązkowych deklaracji rozliczeniowych jak również nie zgłosił zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Prezes ZUS podniósł, iż złożenie przez wnioskodawcę wniosku o rentę w którym podał okres działalności do [...] .12.1998 r. nie jest dowodem jednoznacznie potwierdzającym fakt nie wykonywania działalności gospodarczej po tym dniu, ani podstawą do kwestionowania tego okresu, gdyż sprawa zadłużenia dotyczy należnych składek za okres po [...] .12.1998 r. Organ odniósł się także do twierdzeń zobowiązanego związanych ze wskazaniem kosztów ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego. Stwierdził, iż wnioskodawca w informacji o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych z dnia [...] .12.2007 r. wskazał kwotę [...] zł w części dotyczącej innych zobowiązań w instytucjach. Zaznaczył, iż przy pozycji tej zobowiązany użył określenia ,, kredyt + spłata raty-- co w ocenie organu nie wskazuje jednoznacznie, aby dotyczył stałych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Podkreślił, iż kwota tego zobowiązania została uwzględniona w decyzji Zakładu z dnia [...] .01.2008 r.

Prezes ZUS odniósł się także do zarzutu błędnego zrozumienia wniosku dłużnika z dnia [...] .11.2007 r. Zaznaczył, iż przepisy w zakresie ubezpieczeń społecznych nie przewidują możliwości anulowania zadłużenia. Organ podkreślił, iż zobowiązany uzupełniając wniosek o dokumenty umożliwiające ocenę spełnienia warunków do umorzenia należności nie kwestionował ewentualnej błędnej interpretacji przez Zakład wniosku z dnia [...] .11.2007 r., zaś w piśmie z dnia [...] .12. 2007 r. jednoznacznie zwrócił się o umorzenie należności.

Organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności. Wnioskodawca osiąga dochód wraz z żoną z tytułu renty w wysokości odpowiednio [...] zł. i [...] zł. Ponadto wskazał, iż wobec dłużnika nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Uznał iż umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz innych dostępnych możliwości dochodzenia należności byłoby sprzeczne z interesem ZUS.

Prezes Zakładu rozważył również możliwość umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust 3a u.s.u.s. Wskazał, iż wnioskodawca jak i jego żona osiągają dochody z tytułu pobieranych rent w łącznej kwocie [...] zł. Na utrzymaniu wnioskodawcy i jego żony pozostaje syn. Stałe miesięczne obciążenia dochodu wynosi [...] zł, w których zawarta jest kwota [...] zł stanowiąca ratę spłaty zaciągniętego kredytu. Zdaniem organu fakt spłaty innych zobowiązań publicznoprawnych nie może stanowić obligatoryjnej okoliczności przemawiającej za pozytywnym rozstrzygnięciem kwestii umorzenia należności z tytułu składek będących należnościami publicznoprawnymi. Organ odnosząc się do choroby skarżącego i jego żony nie stwierdził, aby okoliczność ta pozbawiała zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia z tytułu składek. Uwzględniając dodatkowe dowody w postaci zestawienia miesięcznych obciążeń finansowych oraz kart informacyjnych leczenia żony skarżącego uznał, iż nie wystąpiły nowe przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji Zakładu z dnia [...] .01.2008 r. Ponadto stwierdził, iż umorzenie składek w obecnym stanie faktycznym byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych i innych funduszy pozbawiające je wpływu należnych i obowiązkowych składek.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. M R złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ZUS Nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż po upływie prawie [...] lat od zakończenia działalności gospodarczej ZUS wezwał go do zapłaty nieopłaconych składek wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł. Zaznaczył, iż nie prowadził działalności gospodarczej w okresie [...] w związku z tym nie składał deklaracji rozliczeniowych. Wyjaśnił, iż nie złożył w terminie dokumentu o wyrejestrowaniu działalności.

Podkreślił iż wraz z żoną choruje. [...] . Obecnie otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia.

Skarżący wskazał, iż jego wydatki na mieszkanie, prąd, gaz, abonament telewizyjny, telefoniczny, internet oraz spłatę rat kredytu bankowego wynoszą miesięcznie [...] zł. Zaznaczył, iż zaciągnął kredyt w banku na spłatę zaległych rachunków. Zobowiązany podniósł, iż ma na utrzymaniu [...] letniego syna. Wyjaśnił, iż środki jakimi dysponuje na utrzymanie trzyosobowej rodziny pozwalają na wegetację, gdyż miesięcznie na jednego członka rodziny przypada kwota [...] zł., co daje [...] zł dziennie na osobę. Zaznaczył, iż środki te wystarczają jedynie na wyżywienie. Podniósł, iż Prezes ZUS powinien wziąć pod uwagę nie tylko interes społeczny, ale także ważny interes strony. W ocenie dłużnika organ nie poniesie żadnych strat w związku z umorzeniem jego należności, gdyż nie domaga się doliczenia do świadczenia rentowego okresu od [...] r. z uwagi na brak prowadzenia działalności w tym okresie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji dopuścił się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w granicach zakreślonych prawem Sąd podnosi, iż w rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne prowadzone było bez jednoznacznego określenia żądania strony i rozpatrzenia sprawy w granicach tego żądania. Ugruntowane stanowisko orzecznictwa, wyrażone m. innymi w wyroku NSA z dnia 26 lipca 2006 r., sygn. II OSK 1004/05, przesądza, iż wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości co do treści żądania, stanowi podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi. Postępowaniu temu winno towarzyszyć należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przeciwnym razie mamy do czynienia z naruszeniem art. 7 i art. 9 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia. Organ administracji publicznej nie jest bowiem uprawniony do swobodnego interpretowania żądania strony, co miało miejsce w sprawie niniejszej. Skarżący konsekwentnie twierdził, iż działalność gospodarczą zakończył w dniu [...] grudnia 1998 r. a zatem nie ma żadnych zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] do 1999 r. do [...] 2000 r. Z analizy jego pism i wniosków, przede wszystkim wszczynającego postępowanie pisma z dnia [...] listopada 2007 r., wynika, iż wnosząc o "anulowanie zadłużenia i wykreślenie z ewidencji z dniem [...] stycznia 1999 r." rozumiał pod tym pojęciem ustalenie nieistnienia zadłużenia.

W ocenie Sądu, wobec stanowiska Strony kwestionującej zadłużenie, organ winien wszcząć postępowanie w przedmiocie ustalenia istnienia należności i zakończyć je decyzją ustalającą istnienie/nieistnienie zadłużenia, podlegającą kontroli sądu powszechnego. Zawarte w kierowanych do Strony pismach oraz uzasadnienia wydawanych decyzji informacje organu spowodowały, iż Skarżący zaczął posługiwać się pojęciem "umorzenie zadłużenia", przytaczał argumenty dotyczące jego sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej ale równocześnie nadal wnosił o "anulowanie należności" (skarga do WSA,k - 5) w rozumieniu ustalenia ich nieistnienia.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego doszło do naruszenia art. 8 i 11 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W tej sytuacji rozpoznanie sprawy w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy na podstawie art. 28 usus, bez uzyskania jednoznacznego wniosku Strony rozumiejącej bez wątpliwości istotę swego żądania, było przedwczesne.

Niezależnie od tego Sąd podnosi, iż decyzja odmowna w okolicznościach tej sprawy, przy poczynionych przez organ ustaleniach dotyczących rzeczywiście ponoszonych przez Skarżącego kosztów utrzymana rodziny, z uwzględnieniem wydatków na mieszkanie, leczenie, opiekę, spłaty zadłużeń oraz zestawienia ich z wykazanymi dochodami daje podstawę do postawienia organowi zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji, co narusza ustaloną w art. 80 kpa zasadę swobody w podejmowaniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwraca uwagę, iż jakkolwiek decyzje podejmowane przez organ mają charakter uznaniowy, muszą jednak odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje, w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości. Za taki należy uznać ustalenie organu, iż przy kwocie [...] zł miesięcznie przeznaczanej na zaspokojenie żywnościowych i ubraniowych potrzeb trzech osób Skarżący nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej umorzenie zadłużenia.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien jednoznacznie ustalić żądanie Strony a w razie rozpatrywania wniosku o umorzenie zadłużenia działać w granicach zakreślonych wypływająca z art. 80 kpa zasadą swobody w podejmowaniu decyzji równocześnie kierując się nałożonym w art. 77 § 1 kpa obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co - zgodnie z art. 7 kpa - powinno doprowadzić do właściwego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony. Wnioski, które doprowadzą do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie wymogami art. 107 § 3 kpa.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję.