Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1091/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 1079/14 w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 24 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1079/14, po rozpatrzeniu skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 24 lipca 2014 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Decyzją z dnia 28 maja 2014 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] po rozpatrzeniu wniosku przyznał D.P. świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztu zakupu leków w kwocie 150 zł oraz odmówił przyznania zasiłku celowego w kwocie 126 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawca spełniał przesłanki uzasadniające otrzymanie zasiłku celowego, jednakże Burmistrz Miasta [...] dysponował bardzo ograniczonymi środkami finansowymi, które mogły być przeznaczone na tego rodzaju cel. Po przeanalizowaniu zatem własnych możliwości finansowych organ uznał, że za szczególnie niezbędną i uzasadnioną należało uznać pomoc, która miała być przeznaczona dla osób i rodzin mających na utrzymaniu małoletnie lub pobierające naukę dzieci. Priorytetem było również zabezpieczenie środków na: pokrycie kosztów utrzymania mieszkańców w domu pomocy społecznej, części kosztów utrzymania dzieci w placówkach opiekuńczych w związku z wykonywaniem zadań z zakresu pieczy zastępczej, zapewnienie niezbędnego schronienia osobom bezdomnym oraz zakup w okresie zimowym opału i węgla dla osób najbardziej potrzebujących. W konsekwencji powyższego Burmistrz Miasta [...] uznał, że wsparcie na inne cele będzie mogło być udzielane tylko w sytuacjach szczególnie uzasadnionych.

Organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawca, będąc osobą samotnie gospodarującą i dysponującą comiesięcznym stałym dochodem - w postaci zasiłku stałego w maksymalnej wysokości (529 zł), ponoszącą relatywnie niskie opłaty za zajmowane bez tytułu prawnego mieszkanie jednoizbowe w starym budownictwie na parterze o powierzchni użytkowej 14,3 m2, ogrzewane piecem kaflowym, miał potencjalne możliwości zaspokojenia objętej wnioskiem potrzeby z własnych środków. Wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną oraz choruje na choroby przewlekłe, jak również jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Organ wyjaśnił, że wsparcie przyznane stronie jest i tak udzielane w wyższych kwotach niż innym świadczeniobiorcom na ten cel. Wyjaśnił, że posiadane środki w stosunku do rosnącej liczby osób oczekujących wsparcia są realnie niższe, dlatego organ musi nimi dysponować bardzo racjonalnie, zwłaszcza że pomoc ta jest niezbędna dla osób i rodzin mających na utrzymaniu małoletnie bądź uczące się dzieci. Organ wyjaśnił, ze wnioskodawca wciąż zwiększa swoje żądania, skupiając się na ich dokumentowaniu, oraz oczekuje ich wypłaty w konkretnych terminach, co oznacza, że w całości próbuje przerzucić na samorząd i Państwo koszt własnego utrzymania, co nie jest zgodne z zasadą pomocniczości, której celem jest jedynie pomoc i wsparcie, a nie zaspokajanie wszystkich zgłaszanych potrzeb. Nadmienił, że wnioskodawca w 2013 r. otrzymał wsparcie w postaci zasiłków w łącznej kwocie 11.675,32 zł, co średnio miesięcznie stanowi kwotę 972,94 zł, zaś wysokość wsparcia udzielonego stronie w okresie od stycznia do maja 2014 r. wyniosła łącznie 4826,05 zł, co średnio miesięcznie daje wsparcie w wysokości 965,21 zł, gdy tymczasem najniższa emerytura przyznawana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynosi 844,45 zł brutto. Wskazano, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym. Organ nie jest zobowiązany do udzielenia pomocy w całkowitym zakresie, lecz może przyznać świadczenie częściowo lub odmówić jego przyznania po przeanalizowaniu faktycznie uzasadnionych potrzeb wnioskodawcy oraz możliwości finansowych Ośrodka.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, D.P. wniósł odwołanie, w uzasadnieniu domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego wyjaśnienia oraz ustalenia, dlaczego nie przyznano zasiłku celowego na zakup leków przepisanych przez lekarzy, skoro zasiłek stały wnosi 529 zł miesięcznie, co nie wystarcza na utrzymanie, a także wskazania, jakie tańsze lekarstwa obniżą koszt leczenia i poinformowanie o tym wnioskodawcę w trakcie wywiadu środowiskowego poprzez zestawienie nazw leków zamiennych. Powołując się na przepisy Konstytucji skarżący wyjaśnił, że wprawdzie otrzymał częściową pomoc, to jednak nie ma środków na wykupienie pozostałych niezbędnych leków ratujących życie i zdrowie. Podał, że jedynym źródłem jego dochodu jest zasiłek stały w kwocie 529 zł, przyznawany na zaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych. O tym, że zasiłek stały jest niewystarczający, świadczy fakt, że jest przyznawany zasiłek celowy na dożywianie w kwocie 90 zł miesięcznie. Wyraził pogląd, że oprócz niezbędnych lekarstw przepisanych przez lekarzy powinien dostawać także zasiłek stały na nagłe potrzeby – środki farmakologiczne, antybiotyki, środki medyczne, konieczne probiotyki, witaminy i syropy na kaszel, których łączny koszt w bieżącym miesiącu wycenił na 40,52 zł, natomiast koszt niezbędnych lekarstw wynosi 353,11 zł. Odwołujący wyraził pogląd, że podopieczny powinien zawsze mieć zaspokojoną w całości potrzebę niezbędnych lekarstw. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie podał, że organ nie zebrał całego materiału dowodowego i arbitralnie ocenił, że przyznana kwota jest wystarczająca na niezbędne leki ratujące życie i zdrowie. Wyjaśnił, że od 2010 r. skończyły się mu oszczędności i dlatego organ pomocy winien mu pomagać finansowo znacznie więcej. Podniósł, iż bez jedzenia oraz bez niezbędnych lekarstw ratujących zdrowie i życie nie może funkcjonować. Wskazał przy tym, że powodem korzystania przez odwołującego się ze świadczeń z opieki społecznej jest nieprzyznanie mu przez gminę [...] lokalu zamiennego od 1990 r.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił cel i zasady przyznawania pomocy społecznej, w tym w postaci zasiłku celowego. Organ II instancji podkreślił, że organ I instancji nie naruszył prawa, przyznając stronie zasiłek celowy w wysokości 150 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, bowiem organ ten z jednej strony uwzględnił sytuację materialną i zdrowotną skarżącego oraz wielkość środków finansowych pozostających w jego dyspozycji, jak również liczbę osób oczekujących na wsparcie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że świadczenia z pomocy społecznej nie mają być podstawowym źródłem utrzymania. Zakres pomocy jest uzależniony od możliwości organu, ale również od osobistej aktywności strony. Osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Poza tym osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej musi się liczyć z tym, że nie każdy jej wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony. Fundusze, jakie organ I instancji może przeznaczyć na realizację pomocy osobom potrzebującym, nie są nieograniczone. Organ odwoławczy podkreślił, że pomoc społeczna ma charakter jedynie uzupełniający, o ile własne możliwości wnioskodawcy okażą się niewystarczające. Z żadnego natomiast przepisu prawa nie wynika obowiązek organu pomocy społecznej do całościowego pokrywania kosztów utrzymania strony. W przedmiotowej sprawie organ I instancji przeanalizował: oczekiwania wnioskodawcy, jego możliwości, źródła utrzymania, ponoszone wydatki oraz możliwości finansowe organu, jak i zakres udzielanego już comiesięcznego wsparcia. W tej sytuacji organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że pomimo ponoszenia przez odwołującego się wysokich kosztów leczenia, to - z uwagi na ograniczone środki finansowe, jakimi dysponował organ pomocowy - brak było możliwości uwzględnienia w tym przypadku w całości jego wniosku. Dodatkowo organ wskazał, że D.P. objęty jest systematyczną pomocą organu, co wynika chociażby z zestawienia kwot udzielonych zasiłków w 2013 r. i w 2014 r. Średniomiesięczna pomoc przyznawana mu w 2014 r. była wyższa od kwoty najniższej emerytury i renty obowiązującej od dnia 1 marca 2014 r.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego D.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, żądając jej uchylenia w całości z powodu naruszenia prawa materialnego do uzyskania środków niezbędnych na pilne wykupienie leków. Zakwestionował sposób wyliczenia średniej kwoty zasiłku, podnosząc, że – wbrew twierdzeniom organu – nie otrzymuje świadczeń w kwocie wyższej od średniej wysokości przyznawanych zasiłków. Zarzucił także nieprawidłowości w wypłacie świadczeń przez organ pomocy społecznej. Wskazał, że jego skarga jest słuszna z uwagi na przepis art. 68 i 67 Konstytucji, gdyż organ winien zapewnić mu środki na zakup leków w całości. Natomiast skarżący musiał pożyczyć kwotę 300 zł na wykup lekarstw w czerwcu 2014 r. Podał, że wprawdzie otrzymał częściową pomoc na zakup lekarstw, jednak nie ma środków na wykupienie pozostałych niezbędnych lekarstw przepisanych przez lekarzy i musi na ten cel pożyczać pieniądze, co jest niedopuszczalne w świetle przepisów Konstytucji, dotyczących obowiązków organu pomocy w zabezpieczeniu środków na niezbędne lekarstwa. Wskazał także, że zarówno organ I instancji, jak i Kolegium wiedzą, że skarżący jest dyskryminowany, gdyż gmina Miasto [...] nie dostarczyła mu lokalu zamiennego od 1990 r., czym przysporzyła mu wielkie trudności i co powoduje, że został pozbawiony jakichkolwiek możliwości zarobkowania poza miejscem swojego zamieszkiwania. Musi bowiem przebywać w miejscu zamieszkania, by prowadzić swoje sprawy dotyczące przydziału lokalu zamiennego i aby nie zostać oszukanym. Skarżący zakwestionował przy tym sposób przydziału lokali mieszkalnych, wybudowanych z dotacji Skarbu Państwa. Ponadto skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2012 r., w którym Sąd nakazał przeprowadzenie dokładnego postępowania wyjaśniającego. Zarzucił, że organ I instancji nie wyjaśnił, które z leków są niezbędne, a które nie mają znaczenia. Podniósł także, że organy naruszyły przepisy prawa materialnego, gdyż przerzuciły koszt zakupu leków na zasiłek stały, przyznany na zaspokojenie elementarnych potrzeb. Wskazał, że wydatki na leki są w hierarchii potrzeb na pierwszym miejscu łącznie z wyżywieniem. Mają o wiele większe znaczenie niż wydatki na odzież, buty, garnki czy remonty w mieszkaniu. W ocenie skarżącego Sąd musi rozstrzygnąć, czy osoba na zasiłku stałym powinna mieć przyznany zasiłek celowy na wykupienie niezbędnych leków ratujących życie i zdrowie w całości, co odpowiada – zdaniem skarżącego – art. 68 ust. 1 Konstytucji. Podniósł, że skoro jedynym źródłem dochodu skarżącego jest zasiłek stały w kwocie niższej od najniższej renty, to organ nie może przerzucać na skarżącego nawet w części kosztu wykupu lekarstw, gdyż jest to minimalna kwota na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych podopiecznego. Przy czym pomoc taka dla osoby, która ma 65 lat i nie ma żadnych możliwości zarobkowych, musi być w całości wypłacona raz w miesiącu. Skarżący nie neguje przy tym stosowania zamienników leków, lecz lekarze nie zgadzają się na częste zmiany leków. Natomiast nieprzyznanie skarżącemu środków na zakup leków uniemożliwia mu stosowanie się do zaleceń lekarskich, a leki przepisywane przez lekarzy są potrzebne w celu niedopuszczenia do pogorszenia stanu zdrowia, a także w celu ratowania życia i zdrowia skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie w dniu 20 stycznia 2015r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazano, z jakich powodów przyznano skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 150 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1079/14 uznał, że skarga jest niezasadna. Sąd I instancji wyjaśnił, że przyznawanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 182, ze zm.), w żądanej przez skarżącego wysokości nie było uzależnione tylko od spełnienia przez niego przewidzianych w tych przepisach warunków, lecz także od oceny, czy przyznanie wnioskowanego świadczenia pozostawało w zgodzie z przesłankami, określonymi w innych przepisach omawianej ustawy, w tym w art. 2, 3, 4 i art. 8 ust. 1 pkt 1. Spełnianie przez skarżącego kryteriów do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego nie oznaczało bowiem - co do zasady - automatycznego przyznania mu żądanej przez niego kwoty. Zasiłek celowy, jak wyjaśnił Sąd, ma charakter uznaniowy, a tym samym spełnienie przez skarżącego kryteriów warunkujących przyznanie tej formy pomocy nie oznacza istnienia po jego stronie roszczenia. Sąd I instancji wyjaśnił cel i zasady przyznawania pomocy społecznej i podkreślił, że celem pomocy społecznej nie jest stałe zastępowanie osobistej aktywności osób w zakresie dostarczania im lub ich rodzinie środków utrzymania. Pomoc ta nie może bowiem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania, a ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Środki pomocy społecznej mogą być zatem wykorzystane jedynie do wspierania rodziny, która czasowo znalazła się w trudnej sytuacji, a nie stanowić jej stałego źródła utrzymania. Natomiast bierne oczekiwanie, że potrzeby życiowe zostaną w całości sfinansowane ze środków Państwa, w postaci świadczeń z pomocy społecznej, pozostaje w całkowitej sprzeczności z podstawowymi, ustawowymi zasadami udzielania tej pomocy osobom potrzebującym. Sąd zaznaczył również, że dotychczas systematycznie otrzymywana przez skarżącego pomoc była znaczna i przy racjonalnym gospodarowaniu oraz współdziałaniu skarżący był w stanie zabezpieczyć podstawowe potrzeby swojego jednoosobowego gospodarstwa. Mógł też pokryć koszty zakupu leków z otrzymywanego zasiłku stałego, którego przeznaczenia nie skonkretyzowano w ustawie o pomocy społecznej, a jedynie wskazano w niej, że jego celem jest zapewnienie osobie niezdolnej do uzyskania dochodu środków na bieżącą egzystencję. Przykładowe zaś wyliczenie w art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej celów, na który może być przyznany zasiłek celowy, nie oznacza, że osoba spełniająca przesłanki do jego otrzymania winna zrealizować zgłoszoną potrzebę (m.in. pokrycie części lub całości kosztu zakupu leków) wyłącznie z uzyskanego zasiłku celowego przyznanego na dany cel. Sam skarżący decydował o sposobie rozdysponowania kwoty posiadanego zasiłku stałego. Sąd zaznaczył również, że przy ograniczonych możliwościach finansowych organu I instancji uwzględnienie wniosku skarżącego pozbawiłoby pomocy inne osoby potrzebujące, co pozostawałoby w sprzeczności nie tylko z zasadą solidaryzmu społecznego, ale także z celami ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji nie można było uznać, że odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup leków w żądanej wysokości, organy postąpiły w sposób arbitralny i dyskryminujący stronę. Niemożność uwzględnienia wniosku podyktowana była bowiem w tym przypadku ograniczonymi możliwościami finansowymi organu pomocowego, na którym ciążył przy tym obowiązek zabezpieczenia środków na realizacje innych ustawowych zadań z zakresu pomocy społecznej przy jednoczesnym zwiększeniu się liczby podopiecznych. Za niezasadne Sąd uznał podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów ustawy zasadniczej, wskazując, że z ich treści nie można wyprowadzić prawa do konkretnej postaci świadczenia społecznego, gdyż przepisy Konstytucji zawierają tylko upoważnienie dla ustawodawcy do określenia zakresu i form zabezpieczenia społecznego. Z przepisów tych nie można było także wywodzić obowiązku organów administracji do zapewnienia każdemu obywatelowi, w tym niepełnosprawnemu i pozostającemu bez pracy, świadczenia z zakresu pomocy społecznej, zapewniającego zaspokojenie wszelkich jego niezbędnych potrzeb.

Dodatkowo Sąd I instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 września 2012 r. (sygn. akt II SA/Ol 338/12), na który powołuje się skarżący. Orzeczenie to zapadło w zupełnie innej sprawie, a zatem Sąd nie jest związany tym wyrokiem. Zdaniem składu orzekającego pogląd tam wyrażony ma charakter jednostkowy i nie można go odnieść do stanu faktycznego i prawnego w niniejszej sprawie. Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego, że przepisy Konstytucji gwarantują mu prawo do przyznawania świadczeń na zakup leków w pełnej, żądanej przez niego wysokości. Powoływane przez skarżącego przepisy Konstytucji określają jedynie ogólnie prawa obywateli do zabezpieczenia społecznego i ochrony zdrowia. Jednak konkretyzacja zasad, trybu i sposobu przyznawania świadczeń z pomocy społecznej jest określona w ustawie o pomocy społecznej. Jak wskazano zaś wyżej, zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami tej ustawy.

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł D.P.. W złożonej skardze skarżący zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, czyli:

- art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 182, ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię w zakresie ustalenia niezbędnej potrzeby bytowej oraz zasad jej zaspakajania ze środków pomocy społecznej,

2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, czyli:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718), poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiały prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Można zatem zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a pomimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie przedstawione przez Sąd I instancji przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż Sąd I instancji nie stwierdził takich naruszeń prawa przez organy, które mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia. Sąd dokonał wnikliwej, merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji i zasadnie uznał, że powołane w uzasadnieniu przepisy prawa nie zostały przez organ naruszone. Jeśli zatem z wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to uznać należy, że rozstrzygnięcie wydane w oparciu o treść art. 151 powołanej ustawy jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd I instancji normy prawnej. Podkreślić przy tym należy, że samo wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Analiza skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia rozpatrywanego zarzutu wskazuje zaś, że w istocie sprowadza się ono jedynie do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i jego oceną dokonaną przez organy orzekające w sprawie, którą Sąd I instancji zaaprobował. Wojewódzki Sąd Administracyjny w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo uznał, że nie istnieją podstawy do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Organy rozpatrujące sprawę zgromadziły materiał dowodowy pozwalający na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i jego ocenę. Sąd natomiast dokonał wnikliwej oceny zaskarżonej decyzji zarówno w kontekście zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania i zasadnie uznał, że nie zostały one naruszone. Wbrew stanowisku skarżącego zgromadzony w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy był dostateczny do wydania rozstrzygnięcia. Należało zatem przyjąć, że w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny został ustalony w sposób prawidłowy.

Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. W skardze kasacyjnej zawarto zarzut błędnej wykładni art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 182, ze zm.).

Powyższy zarzut nie jest zasadny. Wyjaśnić należy, że materialnoprawną podstawę wydanej w rozpatrywanej sprawie decyzji administracyjnej stanowił art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie zaś z jego treścią zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może on być przyznany w szczególności na pokrycie: części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Z przepisów tych wynika zatem, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku celowego podejmowane jest przez organy w ramach uznania administracyjnego. Podnieść jednocześnie należy, że omawiany art. 39 ust. 1 i 2 nie może być interpretowany z pominięciem innych przepisów powołanej ustawy, w tym m.in. art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1-4. O ile zatem należy zgodzić się ze skarżącym, że obowiązkiem organów, po uznaniu, że wnioskodawca kwalifikuje się do otrzymania tego rodzaju wsparcia, było dostosowanie - zgodnie z art. 3 ust. 3 powołanej ustawy - jego rodzaju, formy i rozmiaru do okoliczności uzasadniających udzielenie mu wnioskowanej pomocy, to jednak nie można pomijać, że organy były również zobligowane do równoczesnego uwzględnienia własnych możliwości finansowych (art. 3 ust. 4).

W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony jest pogląd, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować zadania z zakresu pomocy społecznej. W związku z tym są one zobligowane dokonywać oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych możliwości finansowych. Organy pomocy społecznej są więc upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy wszystkie osoby wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszelkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. W takich sytuacjach odmowa ich przyznania (lub przyznanie w niższej od oczekiwanej wysokości) osobie ubiegającej się o tego rodzaju świadczenia może być podyktowana wyłącznie brakiem dostatecznych środków na ich pokrycie i to nawet wówczas, gdy potencjalny beneficjent, z uwagi na swoją sytuację osobistą i majątkową, spełnia kryteria niezbędne do ich otrzymania. Takie rozstrzygnięcie jest przy tym dodatkowo uzasadnione w sytuacji, gdy ubiegający się o pomoc korzystał z niej w ostatnim okresie czasu w identycznej lub innej formie.

Wskazane okoliczności oznaczają zatem, że nawet trudna sytuacja skarżącego (której zarówno organy obu instancji, jak również Sąd Wojewódzki nie kwestionowały), który ubiegał się w tym przypadku o przyznanie pomocy społecznej na zakup leków, nie musiała skutkować obowiązkiem jej przyznania w pełnej wysokości. Nie można było więc twierdzić, że w analizowanej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego został wydany z obrazą prawa materialnego. Mimo że skarżący spełniał kryteria, uprawniające go do otrzymania zasiłku celowego, to z powodów ograniczonych możliwości finansowych organu, które to powody organ w sposób rzetelny przedstawił i uzasadnił, oraz z uwagi na wysokość dotychczas przyznanej stronie pomocy, skarżący nie musiał jej otrzymać w pełnej oczekiwanej przez siebie wysokości.

Należy przy tym także zaznaczyć, że wskazane wyżej przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują obligatoryjnego obowiązku zawarcia w uzasadnieniu decyzji, wydawanej w przedmiocie zasiłku celowego, danych dotyczących możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz ilości środków finansowych, jakimi organ dysponuje na potrzeby związane z przyznawaniem takiej pomocy, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i ilości osób korzystających w danym miesiącu z tej formy pomocy.

Ograniczenie więc przez organy obu instancji przyznanej D.P. pomocy finansowej na zakup leków, nawet w sytuacji, gdyby okazało się, że byłaby ona niewystarczająca do zaspokojenia jego potrzeb w tym zakresie, nie świadczyło o naruszeniu art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej i nie stanowiło przekroczenia granic uznania administracyjnego. Brak było zatem podstaw, aby oczekiwać od Sądu I instancji uchylenia decyzji z tego powodu. W takiej sytuacji brak było także przesłanek do kwestionowania przez Sąd I instancji prawidłowości sposobu przeprowadzenia przez organy obu instancji postępowania wyjaśniającego, w tym zgromadzenia i oceny dowodów. Nawet bowiem bardziej skrupulatne ustalenie rozmiaru potrzeb wnioskodawcy w powyższym zakresie nie skutkowałoby przyznaniem mu pomocy w wyższej wysokości z uwagi na ograniczone możliwości finansowe organu pomocy społecznej.

Oczekiwanie skarżącego, że organy pomocy społecznej będą konsultować optymalny przebieg jego leczenia z lekarzami, z pomocy których korzysta, nie znajdują żadnego uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa, tym bardziej, że informacje takie objęte są tajemnicą lekarską. Ustalając stan faktyczny, organ może opierać się wyłącznie na informacjach o stanie zdrowia udostępnionych przez stronę, w tym odpowiednich zaświadczeniach lekarskich.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w pełni odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi wnoszącego skargę kasacyjną wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 powołanej ustawy mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 powołanej ustawy.