Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1120/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Sławomir Kozik, Protokolant Zuzanna Baca, po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 kwietnia 2001 Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku rolnym za 2000 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 22 lutego 2000 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie.


UZASADNIENIE

Podatnik J. A. pismem z dnia 14 września 2000 r., zwrócił się do Wójta z wnioskiem o umorzenie III i IV raty podatku rolnego za 2000 r. Wysokość rocznego zobowiązania podatkowego określono nakazem płatniczym w kwocie czterech rat po 379,60 zł każda. W złożonym wniosku skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu na skutek suszy, która spowodowała nieodwracalne szkody i straty w prowadzonym przez stronę gospodarstwie rolnym.

Decyzją z dnia 8 listopada 2000 r. Wójt odmówił umorzenia III ;:raty podatku rolnego oraz odmówić zaniechania poboru IV raty podatku rolnego za rok 2000. W dniu 13 listopada 2000 r. W uzasadnieniu podkreślono, że (...) obniżenie plonów przez niekorzystne warunki atmosferyczne nie mogą stanowić podstawy do umorzenia podatku

rolnego. Brak jest bowiem w sytuacji podatniku wyjątkowości, gdyż z takimi problemami boryka się wielu podatników z terenu gminy a mimo to wywiązują się z zobowiązań wobec gminy.

Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 10 stycznia 2001 r., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich, |istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.

Organ I instancji w decyzji z dnia 22 lutego 2001 r. ponownie odmówił umorzenia zaległości podatkowych za 2000 r. w kwocie 379,60 zł. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły jakiekolwiek okoliczności, które można byłoby określić jako ważny interes podatnika, ani przesłanki o charakterze interesu publicznego, które zgodnie z art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja Podatkowa ( Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) przemawiają za przyznaniem ulgi. W uzasadnieniu wskazano, że podatnik prowadzi hodowlę trzody chlewnej, posiada dobry sprzęt rolniczy; nie potwierdziły się również twierdzenia podatnika, że z uwagi na stan zdrowia ma niepowodzenia w produkcji zwierzęcej. Podejmując działalność w rolnictwie każdy musi liczyć się z koniecznością nakładów, zysków i strat jako konsekwencji swych działań.. Podatek rolny jest podatkiem typu majątkowego i wynika z samego faktu posiadania gospodarstwa i nie jest zależny od tego czy gospodarstwo rolne przynosi zysk czy też nie.

Od powyższego rozstrzygnięcia podatnik złożył odwołanie, podnosząc zarzuty niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, pominięcia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przedstawienia argumentów niezgodnych z prawdą. W uzasadnieniu ponownie przedstawiono trudną sytuację finansową związaną z prowadzeniem gospodarstwa, które niezależnie od działań podatnika, bo spowodowane suszą, przyniosło straty ( oszacowane przez podatnika na kwotę 37.000,-zł), koniecznością utrzymania licznej rodziny ( ma na utrzymaniu siedmioosobową rodzinę ) oraz złym stanem zdrowia podatnika ( uzyskuje rentę powypadkową ). Dodatkowo, jako okoliczność przemawiającą za przyznaniem ulgi z uwagi na interes publiczny, podniesiony został fakt wykonywania prac społecznych na rzecz gminy. Podatnik podkreślił, że ubiega się o umorzenie zarówno IV jak i III raty podatku rolnego za rok 2000, a pominiętej w decyzji wójta tj. wnosi o umorzenie podatku rolnego w łącznej kwocie 759,20zł. Podkreślono, że zapłaty pominiętej kwoty III raty podatku dokonał w obawie dojścia do skutku egzekucji skarbowej, natomiast w dalszym ciągu domaga się umorzenia obu rat podatku, oczekując zwrotu uiszczonej już części zaległości.

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 kwietnia 2001 r. wydaną w trybie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji Podatkowej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Człuchów z dnia 22 lutego 2001r. odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej za 2000r. w kwocie 379,60 zł.

Oceniając postępowanie podatkowe, materiał dowodowy i argumenty strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji. Wskazano, iż umorzeniu mogą podlegać jedynie zaległości podatkowe. Ponieważ skarżący uiścił zaległość z tytułu III raty podatku, zaległość wygasła i tym samym nie było podstaw prawnych do rozpatrzenia tej sprawy. Dodatkowo wskazano, ze instytucja umorzenia jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym, tym samym jej zastosowanie powinny uzasadniać nadzwyczajne, nietypowe zdarzenia, osłabiające zdolności płatnicze zobowiązanego niezależnie od sposobu jego postępowania czy spowodowane działaniem czynników, na które nie mógł mieć on wpływu. Zdaniem organu żaden z zawartych w odwołaniu argumentów nie spełnił ww. przesłanek.

Podatnik złożył skargę do Naczelnego Sadu Administracyjnego podnosząc dotychczasowe zarzuty.

Organ odwoławczy, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na jej uwzględnienie.

I.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż organy obu instancji naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej poprzez nie objęciem jakimkolwiek rozstrzygnięciem wniosku podatnika w zakresie umorzenia III raty podatku rolnego; jak bowiem wynika z treści złożonych w toku długotrwałego postępowania, skarżący nie cofnął w tym zakresie wniosku, zaś zapłata przez skarżącego kwoty będącej równowartością III raty podatku nie stanowi o bezprzedmiotowości wniosku. Wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał w swych wyrokach, iż z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Innymi słowy umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość oznacza, że żądanie podatnika nie może być rozstrzygnięte merytorycznie. Jest to ocena formalna, kończąca postępowanie w sprawie, bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia ( w tej sprawie nie wydano również i takiego orzeczenia, pozostawiając wniosek nie rozpoznany ). Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregokolwiek z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy ( wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2001 r. w sprawie III S.A. 102 / 00 ) poprzez merytoryczne rozstrzygnięcie co do istoty. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych i nie może w żadnej mierze być utożsamiana z brakiem przesłanek do uwzględnienia wniosku podatnika. ( por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1992 r. w sprawie S.A. 1289 / 91, ONSA nr 1/ 92, poz. 17 ).

Wyrokiem z dnia 6 lutego 2002r. w sprawie III RN 198/00 ( OSNP 2002/14/322 ) Sąd Najwyższy postawił tezę, w której stwierdził, że zapłacenie przez stronę podatku w czasie toczącego się postępowania odwoławczego nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej (art. 67 § 1 i art. 208 § 1 w związku z art. 244 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.).

W ocenie Sądu wydanie, zarówno przez organ I jak i II instancji, decyzji jedynie w przedmiocie umorzenia IV raty podatku rolnego, stanowi naruszenie przepisów postępowania. - Naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ nie doszło do rozpatrzenia v całości żądania, zawartego w złożonym przez podatnika wniosku o umorzenie zaległości : podatkowych. Zgodnie z art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej, postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w myśl przepisów ww. ustaw}' może nastąpić wyłącznie na wniosek strony. Przedmiot postępowania wszczynanego na wniosek strony jest określony przez stronę w żądaniu wszczęcia postępowania. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że organ rozpatrujący sprawę jest związany zakresem żądania strony, co do przedmiotu postępowania. Postępowanie winno koncentrować się zatem wokół żądania strony a w konsekwencji, także podjęte rozstrzygniecie przyznające lub, stosownie do okoliczności sprawy, odmawiające przyznania uprawnienia, powinno odnosić się do całości żądania. Z akt sprawy bezspornie wynika, iż organy podatkowe bezpodstawnie zawęziły zakres przedmiotu postępowania w sprawie, gdyż żądanie skarżącego obejmowało rozstrzygnięcie zarówno co do III jak i IV raty zaległości podatkowej.

II.

Przechodząc do merytorycznej części zaskarżonej decyzji wskazać należy, iż w tym zakresie Sąd również nie podziela stanowiska organu odwoławczego. Stosownie do art. 67 § Ordynacji podatkowej organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Użyte przez ustawodawcę pojęcie może oraz w przypadkach uzasadnionych oznacza, że mamy tu do czynienia z uznaniem administracyjnym, a to z kolei oznacza, że przy ustalonym stanie faktycznym istnieje możliwość wyboru rozstrzygnięcia, Sąd w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r. w sprawie SA/Sz 850/98, iż ważny interes podatnika, to sytuacja, gdy z | powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Z drugiej strony interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie on w stanie zaspokajać swych potrzeb materialnych. O istnieniu ważnego interesu podatnika nie mogą wobec tego decydować jego subiektywne przekonania lecz kryteria zobiektywizowane, które są zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartość

Nie ulega wątpliwości, iż w tego typu sprawach należy przeprowadzić zindywidualizowane postępowanie wyjaśniające. Konieczność zindywidualizowanego spojrzenia na każdą z rozpoznanych spraw potwierdza również i to, iż organy administracyjne powołują się niejako " z urzędu" w każdej tego typu sprawie na te same argumenty, pouczając podatnika, iż - co jest oczywiste - ponosi on ryzyko prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego czy własnej działalności gospodarczej i że nie tylko podatnik znajduje się w trudnej sytuacji finansowej.

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w dalszym ciągu podkreśla, iż ustawodawca dokonał takiego zapisu dotyczącego instytucji umorzenia, iż należy ją traktować jako wyjątkową sytuację a nie jako zasadę postępowania. Zasadą jest bowiem płacenie podatków i tylko nadzwyczajne przypadki mogą stanowić przesłankę do jej stosowania ( wyrok NSA z dnia 15.05.1991 r. S.A./Gd 2955/91, wyrok NSA z dnia 9.01.2001r. III S.A. 628/00 ).Nie jest jednak prawidłowe, aby bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji każdego z wnioskujących podatników używać powyższego argumentu jako samodzielnej przesłanki powodującej oddalanie wniosku podatnika. Z drugiej zaś strony podkreślenia wymaga to, iż przyznana organowi swoboda w rozstrzygnięciu ( ocena wystąpienia przesłanek o jakich mowa w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej należy bowiem do organu podatkowego ), nie oznacza w żadnej mierze przyzwolenia ustawodawcy na dowolność ustaleń stanowiących o treści podjętej decyzji, a tym samym nie powoduje możności wydania decyzji w oparciu o z góry przyjęte kryteria, nie uwzględniające indywidualnych okoliczności rozpatrywanej sprawy, dające przede wszystkim prymat interesom budżetu państwa. Innymi słowy ocena czy ważny interes podatnika zachodzi, dokonywana jest przez organ w zakresie swobodnego uznania, przy czym uznanie to ograniczone jest konstytucyjną zasadą państwa prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W celu wydania prawidłowego orzeczenia organ administracji obowiązany jest ; zbadać stan faktyczny w każdej sprawie z równą starannością i utrwalić w aktach wyniki : badania.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy wskazać, iż do nadzwyczajnych przypadków losowych uzasadniających zastosowanie wobec podatnika instytucji umorzenia zobowiązania

podatkowego należy niewątpliwie susza oraz skutki przebytego przez skarżącego wypadku.

W aktach znajduje się pismo Wójta Gminy z dnia 30 czerwca 2000r. skierowane do Wojewody [...] o ogłoszenie na obszarze gminy stanu klęski żywiołowej spowodowanej suszą ze wskazaniem, że (...) dotychczasowe działania związane jedynie z możliwością otrzymania kredytu klęskowego przez rolników są niewystarczające.

W aktach sprawy znajduje się również dokumentacja lekarska wskazująca na przebyte przez skarżącego wieloodłamkowe złamanie nadgarstka prawej ręki, które pomimo leczenia operacyjnego spowodowało zniekształcenie, zwyrodnienie stawu ( k. 12 - karta informacyjna z 1999r. ); orzeczeniem z dnia 15 sierpnia 1996r. Komisji Lekarskiej do spraw inwalidztwa orzeczono 24 % długotrwałego uszczerbku na zdrowiu;

Do tych kwestii wskazywanych przez stronę skarżącą brak jest oceny zarówno organu I instancji jak i instancji odwoławczej. Fakt uruchomienia preferencyjnych kredytów bankowych i okoliczność czy podatnik z nich skorzystał nie stanowi argumentacji w sprawcach, których podstawą prawną wy danych decyzji jest dyspozycja art. 67 § 1 Op.

W aktach sprawy brak jest natomiast ustaleń źródeł i wysokości uzyskiwanego przez skarżącego i członków jej rodziny przychodów, jego sytuacji majątkowej i finansowej, wysokości uzyskiwanego przychodu w ostatnich latach podatkowych, w tym za rok 1999 i 2000; należy, dokonując analizy tych danych, ustalić również wysokość stałych i okresów zobowiązań skarżącego; dopiero takie ustalenia pozwolą organowi na stwierdzenie, czy skarżący jest w stanie uiścić III i IV ratę podatku rolnego za 2000r.

Wobec braku obiektywnych danych nie sposób stwierdzić, czy pobór podatku zagraża egzystencji podatnika, ewentualnie czy rezygnacja przez organ samorządowy z dochodów własnych pochodzących z tego tytułu podatkowego uzasadniona jest ważnym interesem państwa (wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2002r. w sprawie I S.A./ Gd 1704/99; LEX 76062 ).

Organ rozpatrujący tego typu wniosek, w przypadku nie przedstawienia przez podatnika dowodów czy wskazania danych, które zdaniem tego organu są niezbędne do pełnego obrazu sprawy winien, pomimo, iż ciężar dowodu w tego typu sprawach ciąży na podatniku, wezwać go do przedstawienia dowodów na poparcie swych twierdzeń we wniosku zawartych a w przypadku braku dowodów pisemnych, przeprowadzić należy postępowanie wyjaśniające ( art. 121 Ordynacji podatkowej).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12.10.199 r. w sprawie I SA/Łd 1166/97 wskazał, że orzeczenie w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej nie jest aktem łaski organu podatkowego, lecz wynikiem procesu stosowania prawa, w którym podatnik realizuje swe prawo dochodzenia przywileju podatkowego, natomiast organ podatkowy wykonuje obowiązek ustalenia i oceny zindywidualizowanego stanu faktycznego sprawy oraz uprawnienie do rozstrzygania na tej podstawie w zakresie udzielonego mu przez ustawodawcę prawa do wyboru uzasadnionej decyzji co do zastosowania ulgi podatkowej ( opubl. Przegląd Orzecznictwa Podatkowego Nr 4/ 2001, poz. 93 ). NSA w wyroku z dnia 21 czerwca 2001 r. ( V SA 3718 / 00 ), opubl. ONSA 3/ 2001, poz. 124 ) wskazał iż w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznej i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym.

Ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie może być dokonane jedynie po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu sprawy ( art. 191 O.p.), co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Reasumując:

zaskarżona decyzja wydana została z uchybieniem art. 122, 187 i 191 Ordynacji podatkowej; nie zebrano i w sposób wyczerpujący nie rozpatrzono całego materiału dowodowego w celu prawidłowej subsumcji normy materialnoprawnej zawartej w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, którego kognicja ustalona w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269, skr. psa ) ogranicza się do badania zaskarżonych decyzji pod względem ich legalności, a więc zgodności z powszechnie obowiązującym prawem materialnym i procesowym, stwierdzając naruszenie przy wydaniu zaskarżonej decyzji prawa mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153/02, poz. 1270 ) uchylił zaskarżoną decyzję. Z uwagi na charakter zaskarżonego orzeczenia nie zawarto rozstrzygnięcia w trybie art. 152 psa. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 psa.