Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 92/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 7 pkt 2-15, art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., po rozpatrzeniu odwołania A. K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminu [...] października 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującemu się zasiłku celowego przeznaczonego na dojazd do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w celu skorzystania z prawa do czynnego udziału w postępowaniach administracyjnych przez niego zainicjowanych.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z 18 października 2017 r. A. K. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie zasiłku celowego na dojazd do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. celem skorzystania z prawa do czynnego udziału w postępowaniach w sprawach oznaczonych numerami [...].

W toku aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 23 października 2017 r. ustalono, że wnioskodawca jest od 2012 r. osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Ma [...] lata i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest rozwiedziony, posiada czwórkę dzieci. Na dwójkę niepełnoletnich dzieci ma ustalone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] stycznia 2008 r. [...]alimenty w łącznej kwocie [...] złotych miesięcznie. Dzieci zamieszkują w W.. Dom, w którym mieszka A.K. (położony we wsi Ś.) oraz działka siedliskowa na której jest on posadowiony, stanowią własność pełnoletniego syna wnioskodawcy – D. K., odziedziczonego przezeń po babce. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (wrześniu), wedle oświadczenia wnioskodawcy, utrzymywał się on z pomocy rodziny, znajomych i sąsiadów. Pomoc jak otrzymywał miała charakter rzeczowy w postaci artykułów żywnościowych oraz opłacania przez rodzinę rachunków za prąd, opał, paliwo do samochodu. W celu wzmocnienia aktywności oraz samodzielności życiowej i zawodowej, 3 lipca 2017 r. zawarty został z nim kontrakt socjalny, przewidujący podejmowanie przez ww. działań w celu znalezienia pracy na terenie gminy Sońsk, ewentualnie wystąpienie o zachowek oraz alimenty do pełnoletnich dzieci, a nadto wniesienia pozwu do sądu o obniżenie alimentów. Wnioskodawcy zaproponowano również pracę w Urzędzie Gminy S. na stanowisku pracownika gospodarczego, która w dacie przeprowadzania wywiadu nie została jeszcze podjęta, gdyż nie zostały zakończone poprzedzające zatrudnienia badania lekarskie. Stwierdzono nadto, że wnioskujący o pomoc ma przyznany od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. zasiłek okresowy w wymiarze [...] złotych miesięcznie (ustalony decyzją z [...] października 2017 r. nr [...]).

W tak ustalonym stanie faktycznym Wójt Gminy S. decyzją z [...] października 2017 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z ]...] grudnia 2017 r., odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego przeznaczonego na sfinansowanie dojazdu do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w celu skorzystania z prawa do czynnego udziału we wskazanych przez niego postepowaniach w sprawach o przyznanie pomocy społecznej.

W motywach tych decyzji, odwołując się do celów i zadań pomocy społecznej wskazywanych w art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769) dalej: "u.p.s.", organy wskazywały na subsydiarny charakter tej pomocy podkreślając, że nie może ona być traktowana jako źródło stałego dochodu. Sam zaś zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 u.p.s., jest świadczeniem jednorazowym przeznaczonym na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Nie jest on więc przyznawany na pokrywanie pełnych comiesięcznych kosztów osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Nie kwestionując przy tym samego spełnienia warunków formalnych uzyskania świadczenia - związanych z brakiem dochodu na poziomie przekraczającym ustalone w art. 8 ust 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowego, a także zaistnienia okoliczności wskazanych w w art. 7 tej ustawy - zwracały uwagę, że choć wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, to nie jest samotny, ani nieporadny życiowo. Jego dorosłe dzieci wspierają go w trudnej sytuacji materialnej. W tym aspekcie Kolegium odwoływało się do oświadczenia syna wnioskodawcy (D.) z [...] maja 2017 r., gdzie podawał on, że świadczy na rzecz ojca pomoc wymiarze ok. [...] złotych miesięcznie. Wskazywały także na objęcie go już pomocą społeczną w formie zasiłku okresowego do końca 2017 r. Powoływały się nadto na ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej i średniomiesięczny wymiar zasiłków wypłaconych we wrześniu 2017 r., wynoszący [...] złotych na osobę.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C.A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że Kolegium sankcjonuje brak dochowania przez organ pierwszej instancji ustawowego wymogu działania w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Odwołując się do treści art. 16 pkt 1 u.p.s. podkreślał, że organy samorządu terytorialnego nie mogą odmówić pomocy osobie potrzebującej, mimo istniejącego obowiązku osób fizycznych lub osób prawnych do zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Powołując się z kolei na unormowania zawarte w art. 2 pkt 1, art. 3 i art. 119 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy, wskazywał, że oczekuje realizacji ujętych w nich zapisów. Zarzucał także organom, że na żadnym etapie postępowania nie wykazały by posiadał on realne własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprawy swojej sytuacji. Wskazywał nadto na niezasadne odwoływanie się do poglądów zawartych w wyrokach sądów administracyjnych, które nie zostały wydane w jego sprawie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej, które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Świadczenia te mogą przybierać formę pieniężną jak i rzeczową. Sama "pomoc społeczna" - jak trafnie podkreślały organy - jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powołanej ustawy). Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy). Przyznanie pomocy społecznej w formie pieniężnej, poza wyjątkami ściśle określonymi w ustawie, uzależnione jest od spełnienia przez ubiegającego się o pomoc kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. oraz wystąpienia co najmniej jednego z tzw. "ryzyk socjalnych" opisanych w art. 7 pkt 2 do 15 u.p.s.( np. ubóstwa, bezrobocia).

Godzi się jednak zauważyć, iż nawet spełnienie tych wymogów nie oznacza, że wnioskowana pomoc zostanie jednostce przyznana. Rozpatrując złożony w tym względzie wniosek organ musi bowiem kierować się także ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., tj. koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy i uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W przypadku zasiłków celowych – a o taki ubiegał się skarżący - cel jaki ma być za jego pomocą zrealizowany związany jest z zabezpieczeniem niezbędnej potrzeby bytowej, co wynika wprost z art. 39 ust. 1 u.p.s. Przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć zaś potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to więc tego rodzaju potrzeba, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, a więc związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 4.09.2014 r., II SA/Go 482/14, Lex nr 1513358). Takie jej rozumienie potwierdza także treść ust. 2 art. 39, gdzie wymieniając przykłady owych potrzeb, wskazano na: zakup żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, czy pokrycie kosztów pogrzebu.

Tak rozumianą niezbędną potrzebą bytową nie jest z całą pewnością wizyta w siedzibie organu pomocy społecznej, podyktowana li tylko chęcią realizacji w ten sposób przynależnego stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniach administracyjnych przez nią zainicjowanych. Jej zaspokojenie bowiem nie dotyczy w ogóle potrzeb odnoszących się do kwestii związanych z warunkami codziennej egzystencji jednostki. Tymczasem taką właśnie potrzebę wskazywał skarżący w swoim wniosku z 18 października 2017 r., domagając się przyznania pomocy finansowej na opłacenie kosztów dojazdu do siedziby organu. Już tylko z tych względów nie mógł on zostać uwzględniony. Nie jest wszak rolą organów pomocy społecznej finansowanie ze środków publicznych wszelkich zgłaszanych przez osoby znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej potrzeb, zwłaszcza takich, które – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - nie pozostają w związku z realizacją ustawowo zadeklarowanych celów tej pomocy. To zaś oznacza, że podejmując w następstwie rozpoznania powyższego wniosku negatywną dla strony decyzję, organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego. Nie przekroczyły także granic uznania administracyjnego, w jakich tego rodzaju sprawy są rozstrzygane, a to czyni skargę A. K. niezasadną.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.