Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 592/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 17 marca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant Referendarz sądowy Leszek Foryś, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1/ oddala skargę; 2/ zasądza na rzecz adwokata A. G. - Kancelaria Adwokacka w Ł. ul. A 16 od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego z urzędu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją Nr [...] z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. Nr [...] z dnia [...] przyznającą W. D. pomoc społeczną w miesiącu marcu 2004r w formie zasiłku celowego w łącznej wysokości 35 zł. z przeznaczeniem na żywność w wysokości 20 zł oraz na zrobienie fotografii w celu wyrobienia legitymacji ubezpieczeniowej w wysokości 15 zł.

W uzasadnieniu decyzji powołano się na art. 1 ust.1, art. 2 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, póz. 414 z późn. zm.), wywodząc, iż osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, zaś pomoc społeczna winna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz integracji ze środowiskiem, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej. Organ odwoławczy uznał, iż celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, a przesłanką włączenia się instytucji pomocy społecznej jest niemożność pokonania własnymi siłami trudnych sytuacji życiowych. Podkreślił, iż instytucja pomocy społecznej działa na zasadzie pomocniczości, nie powinna ona więc zastępować osoby i rodziny w podejmowaniu własnymi siłami działań mających na celu zaspakajanie ich podstawowych potrzeb życiowych, gdy nie jest to konieczne, zaś środki z pomocy społecznej mogą być uruchamiane tylko wówczas, gdy osoba i rodzina nie jest w stanie, nawet przy największych staraniach, zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych, a świadczenia z pomocy społecznej mogą być uruchamiane tylko w granicach możliwości finansowych, tj. w granicach posiadanych na ten cel środków finansowych.

Zauważył nadto, iż pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego, zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, może być przyznana w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków lub leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a decyzje w przedmiocie przyznania tego zasiłku mają charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ może (nie musi) uwzględnić potrzeby osób wnioskujących o pomoc społeczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podkreśliło, iż udzielenie pomocy uzależnione jest od szeregu okoliczności, w tym m.in. od oceny sytuacji życiowej i materialnej zainteresowanej osoby, rodzaju i stopnia pilności zgłaszanej potrzeby oraz możliwości jej zaspokojenia we własnym zakresie przez wnioskodawcę, jak też od możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Zauważyło nadto, iż zasiłki celowe przyznawane są w ramach tzw. zadań własnych gminy i wypłacane są ze środków budżetu gminy (miasta), a środki finansowe na ten cel są, jak to wykazał organ pierwszej instancji, ograniczone, nie mogą więc być uwzględnione wszystkie zgłoszone przez osoby (rodziny) potrzeby. W ocenie organu odwoławczego, prowadząc postępowanie w danej sprawie organ zobowiązany jest rozpatrzyć wszystkie okoliczności sprawy, mając na uwadze nie tylko potrzeby wnioskodawcy, ale również potrzeby innych osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Zgłoszona przez W. D. potrzeba przyznania pomocy na zakup żywności oraz zrobienie fotografii w celu wyrobienia legitymacji ubezpieczeniowej zasługiwała, co podkreślił organ administracji publicznej, na uwzględnienie, dlatego przyznano wnioskodawcy pomoc w wysokości adekwatnej do posiadanych możliwości finansowych oraz stopnia zaangażowania wnioskodawcy w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł osobiście W. D., zarzucając mu naruszenie szeregu aktów prawnych, w tym art. 6, art. 7, art. 3 Konstytucji, międzynarodowych konwencji, Deklaracji Praw Człowieka. W skardze podkreślił m.in., iż jest osobą bezrobotną, "przymiera głodem", nie ma środków na zakup żywności, butów, odzieży i środków czystości, a nawet korespondencję i liczne wyjazdy do sądu, ponadto posiada zadłużenie. Powołując się na opinię lekarza oświadczył, iż jest "zagłodzony i żyje w stresie, za 20 zł. to on nie może zjeść wartościowego wyżywienia". Zauważył, iż przyznana mu pomoc jest zbyt niska, a wręcz jest "to wyrok śmierci". Z powodu braku jedzenia czuje się na 85 lat, choć ma 36 lat, nie ma siły żeby chodzić i stać w długiej kolejce po zupę. Z głodu zemdlał i znalazł się w przyszpitalnym ambulatorium. Skarżący zauważył, iż nie można mu odmawiać pomocy podtrzymującej jego życie i zdrowie. Podkreślił nadto, iż uzasadnienie decyzji "doprowadzi go kiedyś do śmierci", po jego lekturze bowiem trzęsie się, poci, ma myśli samobójcze, wpada w stres. Według W. D., gdyby miał środki na żywność jego stan zdrowia poprawiłby się, miałby wtedy siłę stać w kolejce po zupę, a nawet szukać pracy. Zauważył, iż w przepisach art. 3 i art. 67 Konstytucji RP "była i jest mowa o moim niezbywalnym, nabytym prawie do zabezpieczenia społecznego". Wyjaśnił, iż państwo ma obowiązek udzielić mu pomocy, a budżet powinien uwzględniać potrzeby człowieka. Tymczasem państwo to zostawiło mu wybór między bezdomnością, więzieniem a samobójstwem. W skardze zażądał opinii z przesłuchania m.in. lekarza POZ, kardiologa, psychiatry, gastrologa, Sanepidu oraz wniósł o ukaranie organu administracji publicznej i przeproszenie go za krzywdy oraz szkody, a także o wypłatę odszkodowania. Według skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. doskonale zna jego sytuację życiowa, a mimo to manipuluje faktami, świadomie "zakłamując rzeczywistość" i pozostaje bezkarne.

W uzupełnieniu skargi ustanowiony w osobie adwokata A. G. pełnomocnik z rzędu poparł skargę W. D.. Za uzasadnione w przypadku zagrożenia możliwości egzystencji uznał on domaganie się przez skarżącego realnych co do wysokości kwot pomocy. Rozumiejąc rozgoryczenie, poczucie krzywdy i bezradności, jakie wynikają ze składanych przez W. D. pism i odwołań, podkreślił iż, przy braku innych dochodów otrzymana przez skarżącego w miesiącu marcu 2004r. pomoc na żywność w wysokości 20 zł jest symboliczna, a brak środków finansowych w organach pomocy społecznej nie może sprowadzać wielkości udzielonej pomocy do nierealnego wymiaru, za który należy uznać przyznaną skarżącemu pomoc.

Podniósł również, iż zarzuty pod adresem skarżącego, jego trybu życia czy określonych zachowań zawarte w decyzji organu odwoławczego są zbyt ogólnikowe i nie poparte rzeczowymi argumentami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podkreśliło, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w T. w miesiącu marcu 2004r. otrzymał z budżetu gminy na realizację zadań własnych środki finansowe w kwocie 110.000 zł, a średnia wysokość zasiłku celowego wynosiła 85 zł, przy czym samotni mężczyźni otrzymywali zasiłki w wysokości 20 – 40 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż na wysokość przyznanej pomocy skarżącemu wpłynął także fakt nie wykazywania chęci współpracy z pracownikiem socjalnym oraz odmowa przyjęcia codziennego gorącego posiłku w jadłodajni. Zauważył on nadto, iż przy tak ograniczonych środkach z budżetu gminy na realizację zadań własnych organ pomocy społecznej w miesiącu marcu 2004r. nie otrzymał żadnych środków finansowych z budżetu państwa na realizację zadań zleconych o charakterze fakultatywnym, co dodatkowo pogorszyło jego możliwości finansowe. W konkluzji uznał, iż pomoc udzielona skarżącemu jest adekwatna do możliwości finansowych organu pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a żaden z jej zarzutów i wniosków nie znajduje uzasadnienia.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeśli stwierdzi:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

3. inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. Nr [...] z dnia [...] przyznającą W. D. pomoc społeczną w miesiącu marcu 2004r w formie zasiłku celowego w łącznej wysokości 35 zł. z przeznaczeniem na żywność w wysokości 20 zł oraz na zrobienie fotografii w celu wyrobienia legitymacji ubezpieczeniowej w wysokości 15 zł. Podstawę prawną tej decyzji stanowi przepis art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 ze zm.). Stosownie do tego przepisu w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu.

Analiza powołanego przepisu, w szczególności zaś zawarty w tym przepisie zwrot "może", prowadzi do wniosku, iż pomoc społeczna w formie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy (por. wyrok NSA z dnia 22 grudnia 1999r., I SA 1410/99, niepublikowany czy wyrok NSA z dnia 10 marca 19995r., SA/Lu 1260/94, niepublikowany). Pozostawienie organom pomocowym swobody przy podejmowaniu decyzji w sprawie tego zasiłku oznacza więc, iż od woli tego organu uzależnione jest pozytywne lub negatywne rozpoznanie wniosku. Jak bowiem słusznie podkreślano już w licznych orzeczeniach sądowych, uznanie administracyjne oznacza przewidziane obowiązującymi przepisami uprawnienia organu administracji publicznej wydającego decyzję do wyboru rozstrzygnięcia (np. wyrok NSA z dnia 6 lutego 203r., IV SA 2605/0, "Monitor Prawniczy" z 2003r., nr 7, s. 291, wyrok NSA z dnia 30 stycznia 1996r., SA/Wr 3095/95, niepublikowany, wyrok NSA z dnia 8 listopada 1984r., SA/Po 849/84, niepublikowany).

Tak zdefiniowane uznanie administracyjne posiada jednak, w ocenie Sądu, granice. Granice te w niniejszej sprawie wyznaczają w pierwszej kolejności przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zauważyć wszak należy, iż przepis art. 32 tej ustawy nie powinien być interpretowany w oderwaniu od innych przepisów tej ustawy, jak też w sposób niezgodny z celami pomocy społecznej. Dokonując wykładni tegoż przepisu należy zatem mieć na uwadze przede wszystkim przepis art. 2 ust. 4, wedle którego potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i możliwością pomocy społecznej. Na gruncie tego przepisu można wyróżnić dwie przesłanki przyznania zasiłku celowego, wyznaczające zarazem granice uznania administracyjnego i jego kontroli, a mianowicie cele i możliwości finansowe pomocy społecznej oraz możliwość zaspokojenia potrzeb we własnym zakresie przez wnioskodawcę. Przesłanki te należą do kategorii "pojęć niedookreślonych", tj. takich które nie zostały sprecyzowane, prawnie zdefiniowane przez ustawodawcę, a które winny być doprecyzowywane przez organy administracji publicznej w danej konkretnej sprawie. Zaprezentowana wyżej regulacja prawna, co słusznie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, oznacza, iż osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim sama pokrywać własne wydatki, a "instytucja pomocy społecznej działa na zasadzie pomocniczości. Nie powinna ona zastępować osoby i rodziny w podejmowaniu własnymi siłami działań mających na celu zaspokojenia ich podstawowych potrzeb życiowych, gdy nie jest to konieczne. Środki z pomocy społecznej mogą być uruchamiane tylko wówczas, gdy osoba i rodzina nie jest w stanie, nawet przy największych staraniach, zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. W takiej sytuacji świadczenia z pomocy społecznej mogą być udzielone tylko w granicach możliwości finansowych, tj. w granicach posiadanych na ten cel środków finansowych".

Zakres swobody organu administracji publicznej, wynikający z przepisów prawa materialnego, w tym przypadku z przepisów ustawy o pomocy społecznej, jest ograniczony również ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na przepis art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., nakazujący organom administracji publicznej podejmowanie w toku postępowania wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wyrażona w tym przepisie zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony oznacza, iż treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów administracji publicznej sięgają do granic kolizji z interesem społecznym. Zasada ta zapobiega zatem dowolności rozstrzygnięć przez organy administracji publicznej spraw załatwianych w ramach swobody uznania. Organ administracji publicznej działający na podstawie przepisu przewidującego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest bowiem obowiązany uwzględnić słuszny interes strony, jeśli nie koliduje on z interesem społecznym i nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. W konsekwencji zasada ta tworzy domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że brak jest realnych możliwości(pozytywne rozstrzygnięcie jest niemożliwe z przyczyn faktycznych) albo gdy pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie nie budzący wątpliwości interes ogólny. (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1999r., V SA 820/99, niepublikowany, wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1982r, SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57 czy wyrok NSA z dnia 25 maja 1983r., I SA 158/83, niepublikowany).

Dotychczasowe rozważania prowadzą do wniosku, iż istotą uznania administracyjnego jest rozgraniczenie sprzecznych interesów stron, a mianowicie wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie zasiłku celowego i budżetu gminu – organu pomocy społecznej i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 1997r., I SA/Łd 344/96, niepublikowany czy wyrok NSA z dnia 12 marca 1997r., I SA/Łd 399/96, "Poradnik Gazety Prawnej" z 1998r., nr 8, s. 45).

Zaprezentowana regulacja prawna, co należy zdaniem Sądu podkreślić, nie pozostaje bez wpływu na zakres sądowej kontroli decyzji wydanych na podstawie uznania administracyjnego i przepisów zawierających pojęcia niedookreślone. Kontrola ta, jak słusznie podkreśla orzecznictwo sądowe, ogranicza się bowiem do oceny prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 29 maja 1998r., I SA/Ka 1744/96, niepublikowany). Obejmuje ona w szczególności sprawdzenie, czy przed podjęciem decyzji organ prawidłowo wyjaśnił stan faktyczny sprawy, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla tego rozstrzygnięcia, czy podjęta decyzja i ocena okoliczności sprawy nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, tj. nie nosi cech dowolności, czy organ nie przekroczył zasady swobodnej oceny dowodów, wreszcie czy nie przekroczył dopuszczalnej granicy swobody interpretacji pojęć nieostrych na tle konkretnego stanu faktycznego(por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 1998r., II SA 1261/98, niepublikowany, wyrok NSA z dnia 24 listopada 1983r., SA/Ka 534/83, niepublikowany). Poza kontrolą sądu administracyjnego pozostaje natomiast samo meritum sprawy, tj. wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów słuszności i celowości (por. wyrok NSA z dnia 23 września 1996r., SA/Ka 1418/95, "Prawo Bankowe" 1997r., nr 1, s. 81, wyrok NSA z dnia 11 września 1996r., SA/Ka 1543/95, "Biuletyn Skarbowy" 1997r., nr 2, s. 29). Wyłączenie to wynika z faktu, iż sąd administracyjny nie jest trzecią instancją postępowania administracyjnego, lecz organem sprawującym kontrolę zgodności z prawem ostatecznych decyzji administracyjnych (wyrok NSA z dnia 28 września 1994r. III SA 1496/93, "Wspólnota" 1994r., nr 50, s. 16).

W analizowanej sprawie, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim zauważyć należało, iż w sprawie przeprowadzono w sposób wszechstronny postępowanie wyjaśniające i starannie ustalono stan faktyczny. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zaś z podpisanego przez W. D. wywiadu środowiskowego, skarżący jest nie tylko osobą bezrobotną nie posiadającą własnych dochodów, ale także osobą nieporadną, która ze względu na trudną sytuację rodzinną i materialną wymaga stałej pomocy ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej. Powagę sytuacji, co należy podkreślić, dostrzegły organy obu instancji, uwzględniając, mimo posiadania niewielkich środków finansowych w budżecie, żądanie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. To zaś oznacza, iż skarżący nie został pozostawiony bez pomocy, zdany wyłącznie na siebie. Dokonana ocena tego materiału, zdaniem Sądu rozpoznającego tą sprawę, nie nosi również cech dowolności, w szczególności dlatego, że jest ona zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a ponadto mieści się w granicach wyrażonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów, a granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone, decyzja znajduje bowiem oparcie we wszechstronnej i wnikliwej ocenie całokształtu materiału dowodowego(zob. wyrok NSA z dnia 22 lipca 1998r., III SA 310/97, niepublikowany, wyrok NSA z dnia 10 czerwca 1998r., I SA/Lu 631/97, niepublikowany czy wyrok NSA z dnia 23 lipca 1997r., SA/Łd 1910/95, niepublikowany).(por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 1995r., SA/Wr 2413/94, "Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych" z 1995r., nr 4, poz. 131). Podkreślić również należy, iż wniesiona przez W. D. skarga nie potwierdza w żaden sposób naruszenia przepisów o postępowaniu dowodowym i wyjaśniającym. Skarga ta, choć zawiera kilka stron, jest lakoniczna i ogólnikowa, a ponadto sprowadza się w zasadzie do opisania trudnej sytuacji finansowej i życiowej skarżącego oraz doznanych krzywd ze strony organów administracji publicznej i państwa. W skardze tej także nie wykazano, iż organ przekroczył ramy uznania administracyjnego. Z zawartych w niej sformułowań takich jak "państwo ma obowiązek udzielić mi pomocy, a budżet powinien uwzględniać potrzeby człowieka", w Konstytucji "była i jest mowa o moim niezbywalnym, nabytym prawie do zabezpieczenia społecznego" czy "państwo zostawiło mi wybór miedzy bezdomnością, więzieniem a samobójstwem" wynika natomiast roszczeniowa postawa skarżącego.

Zastrzeżeń, w ocenie Sądu, nie budzi również wykładnia przesłanek przyznania pomocy. Przede wszystkim zauważyć bowiem należy, iż świadczenia z pomocy społecznej służą zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin, nie mogą one stanowić, jak tego żąda skarżący, źródła dochodu przeznaczonego na pokrycie kosztów utrzymania (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 1996r., I SA/Po 191/96, niepublikowany). Przyznając skarżącemu pomoc pieniężną organ administracji publicznej wziął pod uwagę zarówno interes społeczny wyrażający się w możliwościach finansowych organu pomocy społecznej oraz ilości podopiecznych tego organu wymagających pomocy, jak i słuszny interes skarżącego wymagający zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oba te sprzeczne interesy, zdaniem Sądu, zostały w niniejszej sprawie, wyważone, a żaden z nich nie został potraktowany priorytetowo. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, iż interes obywatela ubiegającego się o pomoc pieniężną winien być "słuszny" w rozumieniu obiektywnym, a to oznacza, iż nie może być on wyprowadzany z własnego li tylko przekonania wnioskodawcy opartego na poczuciu krzywdy i nierówności (por. wyrok NSA z dnia 20 maja 1998r., I SA/Ka 1744/96, niepublikowany). Subiektywne odczucia W. D., iż istniała możliwość odmiennej oceny materiału dowodowego i przyznania mu realnej pomocy, nie jest wystarczającą podstawą do jej podważenia(wyrok NSA z dnia 23 lipca 1997r., SA/Łd 1910/95, niepublikowany).

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd uznał, iż wysokość zasiłku celowego została ustalona prawidłowo. Z wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Kryterium dochodowe dla jego rodziny, ustalone na podstawie przepisu art. 4 ustawy o pomocy społecznej, wynosi 461 zł, zaś rzeczywisty dochód skarżącego wynosi 118,09 zł. W tej sytuacji ani organ pomocy społecznej, ani Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, nie miał żadnych wątpliwości co do tego, iż skarżący z uwagi na dochód rodziny spełnia określoną w art. 4 powołanej ustawy przesłankę przyznania pomocy. Pomoc taką, co już wcześniej wspomniano, przyznano skarżącemu. Skarżący kwestionuje jednakże jej wysokość, uważając iż pomoc w wysokości 20 zł nie jest wystarczająca na godziwe życie. Oczywiście Sąd nie podważa twierdzeń skarżącego, iż wskazana kwota, biorąc pod uwagę ceny żywności, nie jest wystarczająca na zapewnienie egzystencji. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, z uwagi na trudną sytuację finansową organu pomocy społecznej, a także ilość podopiecznych tego organu oraz "młody" wiek skarżącego, stwarzający szansę do aktywizacji zawodowej, czy wreszcie okoliczność otrzymywania przez skarżącego innej pomocy z opieki społecznej, przyznana skarżącemu pomoc nie mogła być wyższa. Wysokość tej pomocy musiała być adekwatna do możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Zgodzić się bowiem należy z wyrażonym już w orzecznictwie sądowym poglądem, wedle którego "udzielona pomoc społeczna nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, gdyż nie pozwala na to ograniczoność środków, jakimi dysponują Ośrodki Pomocy Społecznej" (por. wyrok NSA z dnia 24 września 1996r., SA/Gd 3281/95, Lex nr 44077). Podkreślić nadto trzeba, iż organy pomocy społecznej działają w oparciu o ograniczone środki finansowe, a wysokość tych środków jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. W konsekwencji obowiązane są one dokonywać realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń, a racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z tych potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób (wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2002r., II SA/Gd 4332/01, Lex nr 77665).

Argumentu przemawiającego za przyjętą przez Sąd pozytywną oceną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji dostarcza również zasada równości wobec prawa, będąca jedną z fundamentalnych zasad w naszym systemie prawnym. Nie została ona wprawdzie wyrażona wprost w przepisach prawa materialnego i postępowania administracyjnego, niemniej jednak wynika ona z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. Konstytucja RP (Dz.U. Nr 78, poz. 483) i jak każda zasada konstytucyjna powinna być przestrzegana na gruncie wszystkich dziedzin prawa polskiego. Stosownie do powołanej zasady obywatele, których sytuacja faktyczna i prawna jest zbliżona, mają prawo oczekiwać, iż zostaną wobec nich podjęte decyzje o podobnej, jeśli nie tożsamej treści (por. wyrok NSA z 26 października 1984, II SA 1161/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 97, OSPiKA 1986, nr 3, poz. 48 czy wyrok SN z 28 listopada 1990r., III ARN 28/90, OSP 1992, nr 3, poz. 56). Jak wynika z załączonych do skargi akt administracyjnych organ ze względu na faktyczne możliwości finansowe nie mógł przyznać W. D. pomocy w wyższej wysokości, zwłaszcza że samotni mężczyźni objęci pomocą MOPS w T. otrzymywali zasiłki w wysokości od 20 do 40 zł. Zwiększenie wymiaru pomocy skarżącemu oznaczałoby więc zmniejszenie, a wręcz pozbawienie w ogóle takiej pomocy innych podopiecznych ośrodka pomocy (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 1987r., IV SA 129/87, ONSA z 1987r., nr 1, poz. 43). To zaś prowadziłoby do naruszenia zasady równości wobec prawa innych samotnych mężczyzn znajdujących się w takiej samej sytuacji życiowej i materialnej jak skarżący. Na wysokość przyznanej W. D. pomocy, jak słusznie podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., wpłynął nadto fakt nie wykazywania współpracy z pracownikiem socjalnym oraz odmowa przyjęcia pomocy w formie codziennego gorącego posiłku w jadłodajni (por. wyrok NSA z dnia 12 października 1998r., I SA 1897/97, Lex nr 45745).

Kontrolując zaskarżoną decyzję, nie dostrzeżono również wad w uzasadnieniu prawnym, które uniemożliwiłyby ocenę prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie tej decyzji jest wprawdzie zwięzłe, niemniej jednak, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. zawiera ono wszystkie niezbędne elementy, a mianowicie w uzasadnieniu tym powołano przepisy art. 1 i 2 oraz art. 32 ustawy o pomocy społecznej, a następnie przytoczono ich treść, wyjaśniono ich znaczenie, w szczególności zaś podano przesłanki rozstrzygnięcia sprawy, i dokonano analizy przepisów w świetle stanu faktycznego sprawy, wskazując motywy rozpoznania sprawy w sposób zgodny z żądaniem strony, jak również zasadność wysokości przyznanej pomocy. W ocenie Sądu, treść zaskarżonej decyzji pozwalała skarżącemu poznać motywy i przesłanki podjętej decyzji, zaś rozstrzygnięcie sprawy stanowi logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego ocenę w świetle obowiązujących przepisów prawnych.

Wnioski skargi dotyczące ukarania organu administracji publicznej i przeproszenie skarżącego za krzywdy oraz szkody, a także roszczenia odszkodowawcze z tytułu doznanych krzywd ze strony organów administracji publicznej i państwa polskiego nie mogły być przedmiotem rozważań Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę. Nie należą one bowiem do kognicji sądów administracyjnych. Mogą być one dochodzone jedynie w drodze powództwa cywilnego przed sądem powszechnym.

W sprawie nie mógł również zostać uwzględniony zgłoszony przez W. D. wniosek dowodowy obejmujący przeprowadzenie opinii z biegłych lekarzy różnych specjalności na okoliczność stanu zdrowia skarżącego, stosownie bowiem do przepisu art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.)sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z powołanego przepisu wynika, iż przed sądem administracyjnym możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu. Przeprowadzenie tego postępowania z innych środków dowodowych, a takim środkiem jest bez wątpienia opinia biegłego lekarza, jest niedopuszczalne. Jak bowiem słusznie podkreślono w uchwale NSA z dnia 25 września 2000r., FSA 1/00 (ONSA 2001r., nr 1, poz. 1) omawiany przepis nie daje wystarczających podstaw do dopuszczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym dowodu z dokumentu, który w istocie ma charakter opinii biegłego.

Problematykę zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa reguluje art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Stosownie do treści powołanego przepisu wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002r., Nr 163, poz. 1348) stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem nie jest należność pieniężna czy decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego 240zł. Ponieważ w sprawie ustanowiono pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata A. G., a koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały w całości lub części opłacone, należało zasądzić na rzecz adwokata A. G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu zastępstwa procesowego.

Jednocześnie Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne.

Mając na uwadze fakt, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Nr [...] z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. Nr [...] z dnia [...], są zgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej i przepisami procesowymi oraz nie dostrzegając z urzędu uchybień mogących mieć czy też mających wpływ na rozstrzygnięcie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił.