Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 210/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2013-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 par. 1, art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 17 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Sędziowie Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 września 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata J. C. kwotę [...] ([...]) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 grudnia 2012 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 13 września 2012 r. nr [...] odmawiającą M. P. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie [...] zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w dniu 26 czerwca 2012 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wpłynął wniosek M. P. w sprawie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z uwagi na ważny interes zobowiązanego. Pismem z dnia 26 lipca 2012 r. M. P. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek umotywowany został trudną sytuacją materialną i rodzinną zainteresowanego umorzeniem będącą następstwem odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym od [...] r. do [...]r. Wnioskodawca podał, iż obecnie nie osiąga żadnych dochodów, a prowadzoną działalność gospodarczą wyrejestrował z dniem 28 lipca 2005 r. Strona wskazała dalej, że aktualnie pełni funkcję Prezesa Zarządu w spółce K. w [...] i z tego tytułu nie osiąga żadnych dochodów. Nadto podniosła, że zobowiązania wobec ZUS przedawniają się po upływie 10 lat.

W dniu 13 września 2012r., decyzją nr [...], Zakład odmówił dłużnikowi umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, w dniu 05 października 2012r., wpłynął w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, w którym m.in. zobowiązany przedstawił okoliczności jakie przyczyniły się do powstania zadłużenia. M. P. oświadczył, iż problemy zaczęły się z chwilą zakupu nieruchomości od KH. S.A. w [...], która nie poinformowała, iż posiada zadłużenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w [...]. Po przeniesieniu własności nieruchomości w grudniu 1996r. na dłużnika, ZUS Oddział w [...] dokonał wpisu hipoteki przymusowej w kwocie [...] zł na nabytych nieruchomościach. Dłużnik wskazał, iż powyższy fakt doprowadził do utraty płynności finansowej prowadzonych przez niego firm, a w następstwie do licytacji komorniczej jego majątku, gdyż nie mógł odzyskać środków zaangażowanych w zakup nieruchomości. Ponadto wnioskujący podniósł, że obecnie nie posiada żadnego majątku podlegającego zabezpieczeniu, czy też stanowiącego środek egzekucyjny. Wskazał jednocześnie, że w wyniku zaniedbań komornika sądowego, który nie przesłał protokołów z licytacji majątku ruchomego, widnieje jako właściciel pojazdów samochodowych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Nadto, M. P. wskazał, iż należności z tytułu nieopłaconych składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Rozpatrując ponownie sprawę organ rentowy wskazał, iż zobowiązany prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych oraz projektowych. Na koncie pracowniczym dłużnika figurują zaległości z tytułu składek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 02/1996r. do 06/1996r., od 01/1997r. do 12/1998r. w łącznej kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie, z tytułu kosztów upomnień za ll/1997r. oraz za 05/1998r. w kwocie [...] zł oraz z tytułu opłaty dodatkowej za 1 l/1997r. oraz za 05/1998r. w kwocie [...] zł. W decyzji z dnia 13 września 2012 r. błędnie wskazano wysokość kosztów upomnienia w kwocie [...] zł, gdy prawidłowa wysokość zaległości z tego tytułu wynosi [...] zł. Wnioskodawca zatrudniał pracowników.

W dniu 4 kwietnia 2004r. i w dniu 15 kwietnia 2004r., Zakład skierował tytuły wykonawcze do Naczelnika Urzędu Skarbowego. W związku ze zbiegiem egzekucji sądowej z administracyjną Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia 18 maja 2011 r. wyznaczył komornika sądowego do łącznego prowadzenia egzekucji. Postanowieniem z dnia 10 października 2011 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...], umorzył postępowanie w związku z bezskuteczną egzekucją.

Rozpatrując ponownie sprawę organ rentowy wskazał dalej, że na podstawie informacji uzyskanej z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że zobowiązany aktualnie nie ma tytułu do ubezpieczenia. Zobowiązany pozostaje w związku małżeńskim mając na utrzymaniu dwóch uczących się synów. Nadto, Wnioskodawca oświadczył, że jego [...] syn M. jest studentem, a [...] syn W. jest uczniem. Podniósł również, że ma zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...] zł, w bankach w wysokości [...] zł, w F. w kwocie [...] zł, zobowiązania alimentacyjne [...] zł. Na podstawie informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że zobowiązany jest właścicielem następujących ruchomości; samochodu specjalnego marki [...], rok produkcji [...], naczepy ciężarowej uniwersalnej marki [...], rok produkcji [...], ciągnika samochodowego marki [...], rok produkcji [...].

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, że

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek tylko w wypadkach określonych przepisami prawa, wskazując na treść przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18.12.2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Ponadto w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003r. Nr 141, poz. 1365), zdefiniowany został ważny interes strony zobowiązanej.

Jak wskazał organ rentowy, z treści przytoczonych przepisów wynika, że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności Zakładu z tytułu składek mają charakter uznaniowy. Rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych lub uzasadniony przypadek ze względu na szczególne okoliczności i ważny interes osoby zobowiązanej. Organ podkreślił, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat. Niezależnie natomiast od osiąganych wyników finansowych każdy płatnik ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek.

W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie zachodzą formalnie przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca pozostaje ujawnionym właścicielem ruchomości: samochodu specjalnego marki [...], rok produkcji [...], naczepy ciężarowej uniwersalnej marki [...], rok produkcji [...], ciągnika samochodowego marki [...], rok produkcji [...]. W przedmiotowej sprawie istnieje majątek podlegający zabezpieczeniu czy stanowiący środek egzekucyjny przedmiotowych należności, który na dzień wydania przedmiotowej decyzji wyklucza całkowitą nieściągalność w oparciu o powołane przepisy.

Organ rentowy wskazał dalej, iż nie kwestionuje że aktualnie zobowiązany jako osoba niepracująca i nieosiągająca dochodów, w związku z pozbawieniem wolności i odbywaniem w tym zakresie kary w Zakładzie Karnym w [...], nie jest w stanie spłacić zadłużenia sam, jak również przystąpić dobrowolnie do jego systematycznej spłaty przy uwzględnieniu powołanych okoliczności. Zdaniem organu ponownie rozpatrującego sprawę, nie można jednak uznać jako uzasadniony przypadek, powołanych przez Stronę trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej i związanego z tym ryzyka, czy wynikających z tego tytułu zobowiązań, a także uznać, iż za umorzeniem przemawia waży interes osoby zobowiązanej wynikający z pozbawienia możliwości osiągania dochodów w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Organ rentowy wskazał, iż dochodzenie tych należności z ujawnionych składników majątkowych i prowadzenie w tym zakresie postępowań i działań zmierzających do zabezpieczenia czy egzekucji z nich należności, nie może stanowić zagrożenia w zaspokajaniu podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych ani zobowiązanego odbywającego karę i mającego te potrzeby zaspakajane, jak również członków jego rodziny, od których to przedmiotowe należności jako powstałe przed 1999 rokiem pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych podmiotowo, dochodzone być nie mogą.

W ocenie Zakładu, na gruncie ustaleń przedmiotowej sprawy należy stwierdzić brak uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a powołanej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., czy tez szeroko rozumianego ważnego interesu osoby zobowiązanej, który obligowałby organ rentowy do umorzenia przedmiotowych należności i rezygnacji z ich dochodzenia w okresie wymagalności. Zobowiązany ponownie nie wykazał bowiem przypadku uzasadnionego, a zatem wyjątkowego w rozumieniu przepisów ustawy i granicach uznania administracyjnego, względem innych płatników składek, który stanowiłby podstawę rezygnacji z dochodzenia zadłużenia w okresie jego wymagalności.

Zakład ponownie uwzględnił, iż wnioskodawca ma zaległości alimentacyjne, co nie może jednak zdaniem organu stanowić samoistnie podstawy do umorzenia dochodzonych należności. Zważono na uprzywilejowany charakter przedmiotowego zobowiązania, jednakże instytucja umorzenia należności publicznoprawnej jest przeznaczona dla sytuacji wyjątkowych, krytycznych, gdy ze względu na wiek, sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną przystąpienie do spłaty czy też dochodzenie nie jest możliwe w ogóle, albo zagrażające zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego czy członków jego rodziny. Nadto, powoływanie się na okoliczność dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym, przez innych wierzycieli należności, także nie może stanowić uzasadnienia umorzenia należności publicznoprawnej.

Organ rentowy wskazał dalej, iż zainteresowany umorzeniem, podnosi i koncentruje się na przedawnieniu tychże należności, ponownie wskazując na podstawę znajdującą się w ustawie z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, pod rządami której powstało zobowiązanie. Odnosząc się do powyższego organ wyjaśnił, iż przedawnienie nie jest przesłanką skutkująca umorzeniem należności na podstawie uznania administracyjnego i wyżej powołanych przesłanek dotyczących rozważenia możliwości takiego zwolnienia, brane jest ono bowiem z urzędu z mocy obowiązującego samego prawa. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie jest bezpośrednio postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i wymagalności samego obowiązku w tym przedawnienia należności, dotyczy bowiem ono zobowiązań wymagalnych i w tym zakresie takiego zwolnienia z długu przed upływem okresu samego przedawnienia. Należności składkowe powstałe w okresie obowiązywania ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z 25 listopada 1986 r., nie wygasły w związku z działaniami przerywającymi ówcześnie 5 letni bieg przedawnienia na dzień wejścia nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r. w tym art. 24 tejże ustawy. Należności objęte niniejszym postępowaniem nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne, podlegając w tym zakresie dodatkowo instytucji zawieszającej bieg przedawnienia w oparciu o powołana nowelizację.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, M. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie przepisów:

1. art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne przyjęcie, iż nie następuje przesłanka całkowitej nieściągalności,

2. ustawę z 25 lipca 1986r. o organizowaniu i finansowaniu ubezpieczeń społecznych poprzez błędne przyjęcie, iż należności objęte decyzją z dnia 13 września 2012r. są nieprzedawnione.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszając powołane wyżej przepisy, doszedł do błędnej konstatacji, że wniosek z dnia 30 września 2012r. nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący prowadzoną działalność gospodarczą wyrejestrował z dniem 28 lipca 2005r. oraz nie posiada żadnego majątku podlegającego egzekucji, o czym świadczą decyzje komornika sądowego o umorzeniu z egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność.

Skarżący zaprzeczył, że jest właścicielem ruchomości w postaci środków transportowych wymienionych w decyzji ZUS o/[...] z dnia 19 grudnia 2012r. Majątek jakim dysponował dłużnik został zlicytowany przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] w latach 1999 – 2000 r. Jak wskazał skarżący, jedynie w wyniku zaniedbań komornika, widnieje jako właściciel ruchomości w ewidencji CEPIK. W powyższej sprawie prowadzone było dochodzenie przez Naczelnika US w (sygn. [...]), w wyniku którego w dniu 18 lipca 2011r. wydane zostało postanowienie o umorzeniu dochodzenia. W załączeniu skarżący przesłał postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia 18 lipca 2011r.

Z ostrożności procesowej skarżący podniósł, że wymienione w decyzji z dnia 19 grudnia 2011r. ruchomości w postaci samochodów i naczepy z uwagi na ich rok produkcji: [...] nie przedstawiają żadnej wartości rynkowej i nie mogą być dopuszczone do ruchu. Gdyby nawet powyższe ruchomości istniały, to ich wartość złomowa (jedyna możliwość sprzedaży) nie przekraczałaby kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia.

Nadto, M. P. wskazał, iż należności dochodzone decyzją ZUS o/[...] z dnia 19 grudnia 2012r. jako należności powstałe pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat od daty ich wymagalności. W tym okresie - zgodnie z oświadczeniem ZUS o/[...] - nie nastąpiła żadna czynność przerywająca bieg przedawnienia. Zgodnie z oświadczeniem ZUS o/[...] wyrażonym w decyzji z dnia 19 grudnia 2012r. pierwszą czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności było skierowanie w dniu 4 kwietnia i 15 kwietnia 2004r. tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego, a więc po dacie przedawnienia która upłynęła w dniu 15 stycznia 2004r. Ponadto, jak wskazał skarżący dla określenia daty rozpoczynającej przerwanie biegu przedawnienia konieczne jest ustalenie daty, w której dłużnik został powiadomiony o podjętej czynności. W decyzji ZUS o/[...] określone są jedynie daty skierowania tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego, brak natomiast określenia daty otrzymania decyzji komornika skarbowego Urzędu Skarbowego w [...] przez dłużnika.

Ponadto skarżący podtrzymał wszystkie okoliczności opisane we wniosku z dnia 30 września 2012r., dotyczące wystąpienia przesłanek całkowitej niewypłacalności dłużnika oraz fakty przedawnienia należności dochodzonych decyzją z dnia 13 września 2012 r. Skarżący odnosząc się do twierdzenia, że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy, podniósł, że w świetle orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2012r. sygn. akt II GSK 203/11 uznaniowość ma zastosowanie jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego. W przypadku wykazania przez wnioskodawcę podstaw do umorzenia należności składowych stosownie do przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przesłanka uznaniowości decyzji organu nie zachodzi.

W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentowany przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] działającego w sprawie przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 1 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił zarzuty i twierdzenia skarżącego, zarzucając decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 grudnia 2012 roku :

1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające widoczny wpływ na właściwe rozstrzygniecie sprawy, tj. art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie właściwego i wszechstronnego zbadania stanu faktycznego niniejszej sprawy oraz zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego na wyjaśnienie wszystkich zaistniałych w toku postępowania wątpliwości, w szczególności poprzez zaniechanie właściwego i wszechstronnego zbadania sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz przesłanek uzasadniających umorzenie należności zgodnie z treścią art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych;

- art. 8 k.p.a. poprzez działania wskazujące na brak staranności we właściwym badaniu przedmiotowej sprawy oraz małą dokładność w zakresie wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności zdarzeń, szczególnie w zakresie ustalenia przesłanki całkowitej nieściągalności należności od skarżącego z uwagi na jego zadłużenie wobec innych wierzycieli, sytuację majątkową i rodziną oraz niemożliwość uiszczenia kwot należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie oraz najbliższej rodziny;

2. naruszenie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych mających istotny wpływ na przebieg postępowania oraz wydanie decyzji w toku instancji, tj:

- art. 28 ust. 1, 2, 3 , 3 a ustawy poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy sytuacja zarobkowa, finansowa i rodzinna sprawy uzasadnia przypuszczenie, iż skarżący nie będzie w stanie spłacić należności publicznoprawnych, gdyż nie ma środków finansowych umożliwiających rozliczenie zaległości, a jego sytuacja życiowa, w tym fakt przebywania w zakładzie karnym oraz konieczność utrzymania czteroosobowej rodziny wskazują jednoznacznie, iż nastąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie należności w całości (ewentualnie w części).

3. naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznych, tj:

- § 3.1. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż skarżący przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej, jest w stanie opłacić należności, co nie pociągnęłoby ze sobą zbyt ciężkiego skutku dla zobowiązanego i jego rodziny.

W ocenie skarżącego w przedmiotowej sprawie nastąpiły zarówno przesłanki dotyczące całkowitej nieściągalności dłużnika, jak również okoliczności umożliwiające Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z uwagi na szczególną sytuację rodzinną, życiową i finansową skarżącego. M. P. wskazał, iż wśród zamkniętego katalogu przesłanek wskazujących na niewypłacalność zobowiązanego ustawa przewiduje m.in. przesłanki zaistniałe w niniejszej sprawie tj: wystąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Zdaniem skarżącego jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uzyska kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W chwili obecnej skarżący odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w [...]. Od lipca 2005 roku, z uwagi na liczne problemy finansowe i brak płynności, skarżący zaprzestał prowadzenie działalności gospodarczej, natomiast wszelkie prowadzone przeciwko jego osobie postępowania egzekucji zostały umorzone ze względu na bezskuteczności. Skarżący nie posiada żadnego majątku, który mógłby być podstawą do zaspokojenia roszczeń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - nie posiada żadnych ruchomości ani nieruchomości, które mogłyby zostać zajęte w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym.

Na utrzymaniu skarżącego pozostaje dwójka uczących się synów oraz małżonka, która jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W chwili obecnej, z uwagi na brak uzyskiwania dochodów przez skarżącego, rodzinna utrzymuje się tylko dzięki pomocy osób najbliższych i przyjaciół, którzy wspierają ich finansowo oraz przy wykonywaniu czynności dnia codziennego.

W ocenie skarżącego, organ niewłaściwie przyjął, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi okoliczność trwałej i całkowitej nieściągalności należności.

Pismem z dnia 20 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego powtórzył argumentację zawartą w piśmie z dnia 1 sierpnia 2013 r. wskazując, iż jego sytuacja majątkowa, finansowa, życiowa i rodzinna bezapelacyjnie wskazuje, iż jakiekolwiek postępowania egzekucyjne przeciwko jego osobie nie pozwoli organowi na odzyskanie choćby części należności z tytułu odsetek za składki na ubezpieczenia społeczne.

W załączeniu, skarżący przedłożył zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia 9 sierpnia 2013 roku o zarejestrowaniu B. P. jako bezrobotnej bez prawa do zasiłku oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 13 lutego 2012 roku o odmowie przyznania prawa do zasiłku. W ocenie skarżącego, jego sytuacja majątkowa wskazuje jednoznacznie, iż ZUS nie będzie w stanie zaspokoić swoich roszczeń. Fakt ten uzasadnia choćby okoliczność, iż skarżący posiada zadłużenie wobec swoich innych wierzycieli na kwotę przekraczającą [...] PLN. Komornik Sądowy przy Sadzie Rejonowym w [...] M. M. prowadzi w chwili obecne [...] postępowania egzekucyjne przeciwko skarżącemu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić legalność działania organu orzekającego. Oznacza to, iż Sąd nie może kształtować sytuacji prawnej obywatela poprzez zmianę treści zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów, zawarty w skardze wniosek M. P. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, nie może zostać uwzględniony.

Podkreślić należy, że w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz.1270 ze zm.) zwaną dalej: P.p.s.a., sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2005r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j: Dz. U. z 2009 r. Nr 205,poz.1585 ze zm.),zwanej dalej; u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem treści ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu podobna do regulacji funkcjonującej w obrocie cywilnym, określonej w art. 508 Kodeksu cywilnego. Zwolnienie z długu uzależnione jest wyłącznie od woli wierzyciela, natomiast dłużnik nie ma możliwości prawnych pozwalających na uzyskanie od wierzyciela oświadczenia w tym przedmiocie. Jednak w przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.

Przepis art. 28 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w ust. 3 wymienione są w siedmiu punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy. Są to takie sytuacje, jak: śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym (pkt 4), wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5), oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne( pkt 6). Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Stosownie do dyspozycji przepisu art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074 ze zm.), Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz.1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Ponadto zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003r. Nr 141, poz. 1365), zdefiniowany został ważny interes strony zobowiązanej. W myśl § 3 ust. 1 zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne, opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa powyżej.

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego organ –Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że w niniejszej sprawie nie zachodzą formalnie przesłanki całkowitej i trwałej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący pozostaje ujawnionym właścicielem ruchomości: samochodu specjalnego marki [...], rok produkcji [...], naczepy ciężarowej uniwersalnej marki [...], rok produkcji [...], ciągnika samochodowego marki [...], rok produkcji [...]. A zatem, w rozpoznawanej sprawie istnieje majątek podlegający zabezpieczeniu czy stanowiący środek egzekucyjny przedmiotowych należności, który na dzień wydania przedmiotowej decyzji wykluczał całkowitą nieściągalność w oparciu o powołane przepisy. Skarżący nie posiada bowiem dokumentów świadczących o sprzedaży w drodze licytacji komorniczej ww. środków transportowych. Także z dołączonego do akt sprawy postanowienia o umorzeniu dochodzenia nie wynika wprost, iż skarżący nie jest właścicielem ruchomości w postaci wskazanych środków transportowych. Zasadnie organ odwoławczy uznał, że w sprawie nie występuje przesłanka umorzenia należności składkowych określona w art.28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Zaprzestanie prowadzenia działalności stanowi wprawdzie przesłankę do umorzenia, ale jedynie przy jednoczesnym braku majątku podlegającego egzekucji, co nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Zgodzić się należy również z organem, iż każdy rozpoczynający działalność gospodarczą, robi to na własne ryzyko, tak z ponoszeniem strat jak i osiąganiem dochodów. Skutki prowadzenia nierentownej działalności obciążają przedsiębiorcę. Nie można dopuścić, na co zasadnie zwrócił uwagę organ, by koszty prowadzonej działalności przenosić na instytucje państwowe i innych płatników. Argumenty skarżącego związane z brakiem możliwości osiągania dochodów w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, również nie mogą uzasadniać rezygnacji wierzyciela publicznoprawnego z dochodzenia zadłużenia. Organ rentowy uwzględnił również, iż wnioskodawca ma zaległości alimentacyjne, co nie może jednak stanowić samoistnie podstawy do umorzenia dochodzonych należności. Odnośnie zadłużenia wobec innych wierzycieli, zasadnie organ wskazał, iż należności publicznoprawne są uprzywilejowane i korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia (z wyjątkiem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę).

Wobec tego, uprawnionym było przyjęcie przez skarżony organ, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącego nie było podstaw do umorzenia zobowiązań z powodu całkowitej nieściągalności.

Organ rentowy rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności o których mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Organ administracji trafnie przyjął, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonywujący okoliczności, które przemawiają za umorzeniem należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa obowiązek współdziałania z organem na okoliczność wykazania, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Tymczasem skarżący składając wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku z dnia 31 grudnia 2012 r. o umorzenie należności, nie wykazał aby w sprawie zaistniały nowe okoliczności. Do akt sprawy nie dołączył dokumentacji, która mogłaby wskazywać na ich zaistnienie.

Nadto, Sąd zauważa, że przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Podkreślić bowiem w tym miejscu trzeba, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne. Zauważyć trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Należy także podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia wskazanych w skardze przepisów kodeksu postępowania administracyjnego należy stwierdzić, że organ prowadzący postępowanie obowiązany jest podejmować w postępowaniu wyjaśniającym, wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy, będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia.

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika że skarżący był wzywany w toku postępowania o dostarczenie m. in. aktualnych dokumentów potwierdzających zadłużenie z tytułu innych zobowiązań, np. z tytułu czynszu, opłat za energię elektryczną, opłat za gaz, kredytu bankowego, harmonogramów spłat kredytu bankowego bądź zadłużeń realizowanych wobec innych podmiotów, wszelkich dokumentów dotyczących bieżących wydatków, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, informacji o źródłach dochodu uzyskiwanych w 2012 r. Skarżący został również poinformowany o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (pismem z dnia 31 października 2012 r.) oraz był informowany o możliwości uzupełnienia wniosku - o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczność uzasadniające umorzenie. Brak jest zatem uzasadnienia dla zarzutów naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. W ocenie Sądu organ podatkowy, działał na podstawie przepisów prawa, podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Według Sądu, taka ocena, jaką wyżej przedstawił organ w zaskarżonej decyzji, mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej. To, że skarżący odmiennie ocenia materiał dowodowy nie znaczy, że ocena dowodów została dokonana przez organ z przekroczeniem granic zasady swobodnej oceny dowodów. Również sposób uzasadnienia decyzji nie budzi zastrzeżeń, bowiem wynika z niego podstawa faktyczna i prawna rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji ma na celu wykazanie prawidłowości procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny być one tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja spełnia powyższe kryteria. Organ w obszernym uzasadnieniu przedstawił ustalony stan faktyczny oraz wyjaśnił przesłanki, którymi kierował się odmawiając umorzenia należności składkowych.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia należności o umorzenie których wnosi skarżący, zasadnie organ rentowy wskazał, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie jest bezpośrednio postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i wymagalności samego obowiązku. Nadto, na podstawie znowelizowanego art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przedmiotowe składki zostały objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia, a dodatkowo w tym okresie odnośnie tych należności podjęto działania egzekucyjne zawieszające bieg przedawnienia.

Końcowo Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości. Odmowa ich umorzenia nie stwarza bowiem sytuacji powagi rzeczy osądzonej. Oznacza o, że zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje - zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu (por. wyrok NSA z 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398-399/99, LEX nr 40399).

Nie znajdując, w tych warunkach, podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada prawu materialnemu, względnie że wydana została z mającym, co najmniej istotny wpływ na wynik sprawy, naruszeniem przepisów postępowania, stosownie do przepisu art. 151 P.p.s.a. orzec należało jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika wyznaczonego dla strony skarżącej, Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2002 r., Nr 163, poz. 1348, ze zm).