Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 555/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 84
journal: Dz.U. 1980 nr 3 poz 6
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska.

SENTENCJA

Dnia 18 lutego 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) Sędziowie sędzia NSA Ewa Dzbeńska sędzia del. WSA Elżbieta Piechowiak Protokolant asystent Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2010 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 grudnia 2008 roku sygn. akt II SA/Kr 687/08 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2008 roku nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 10 grudnia 2008 r. oddalił skargę M.B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2008 r., w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji Sąd pierwszej instancji przyjął następujący stan faktyczny:

Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. odmówił zwrotu części działki nr [...], położonej w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., obj. KW [...] w granicach b. parcel l. kat. [...], [...] i [...], b. gm. kat. B. na rzecz M.B.. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu podał, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek M.B. z dnia [...] września 1999 r., która wystąpiła o zwrot części działki nr [...] o pow. około [...] ha, położonej w obr. [...] jed. ewid. [...] zabudowanej domem jednorodzinnym. Organ administracji publicznej pierwszej instancji ustalił, że aktem notarialnym z 22 stycznia 1985 r., Rep.: [...] zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa – Kombinatu Metalurgicznego Huta im. Lenina w Krakowie parcele l. kat.: [...], [...] i [...] o łącznej pow. 1,7250 ha położone w Krakowie, b. gm. kat. B., stanowiące własność W.D., z przeznaczeniem pod zadrzewienie ochronne.

Spadek po zmarłej W.D. nabyła M.B. w całości.

Zgodnie z dokumentacją geodezyjną byłe parcele katastralne l. kat.: [...], [...] i [...], b. gm. kat. B. weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...], obr. [...] jed. ewid. Nowa Huta m. Kraków. Organ pierwszej instancji wskazał, że akt notarialny z 22 stycznia 1985 r. został zawarty w trybie art. 3 i 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w związku z art. 5 i 84 ustawy z 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1980 r., Nr 3, poz. 6). Zgodnie bowiem z decyzją Naczelnika Dzielnicy Kraków-Nowa Huta z dnia 14 lipca 1980 r. została ustanowiona strefa ochronna Kombinatu Huty im. Lenina dla nieruchomości położonych między innymi na obszarze gminy katastralnej B., w tym na ww. parcelach stanowiących własność W.D. Na żądanie W.D. 19 lipca 1984 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie wykupu parcel l. kat. [...], [...] i [...] o łącznej pow. 1,7250 ha, położonych w Krakowie w byłej gminie katastralnej B. W dniu 28 sierpnia 1984 r. po rozpoznaniu wniosku W.D. Wydział Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Geologii Urzędu Miasta Krakowa wydał decyzję stwierdzającą uciążliwość w użytkowaniu nieruchomości, położonej w strefie ochronnej Kombinatu Metalurgicznego HiL – stanowiącej parcele l. kat. [...], [...] i [...], B., a także zobowiązującą Kombinat Metalurgiczny do wykupu ww. nieruchomości od W.D. do 28 lutego 1985 r. oraz przeznaczenia uzyskanych terenów pod zadrzewienie ochronne.

Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska właściciel nieruchomości położonej w strefie ochronnej mógł żądać wykupu lub zamiany nieruchomości na inną, jeżeli korzystanie z niej w sposób dotychczasowy byłoby związane z istotnymi ograniczeniami lub utrudnieniami. Natomiast zgodnie z art. 84 ust. 2 ww. ustawy, cena wykupu była ustalana i wypłacana według zasad określonych w przepisach o wywłaszczaniu nieruchomości.

W wykonaniu powyższej decyzji z 28 sierpnia 1984 r. została zawarta umowa w formie aktu notarialnego z 22 stycznia 1985 r. pomiędzy W.D., a działającym w imieniu Skarbu Państwa – Kombinatem Huty im. Lenina. Aktualnie, zgodnie z odpisem z księgi wieczystej nr [...] zbyte parcele są własnością Skarbu Państwa w zarządzie Huty im. T. Sendzimira w Krakowie, którego następcą prawnym jest Mittal Steel Poland S.A. - Oddział w Krakowie.

Organ pierwszej instancji podkreślił, że postępowanie zmierzające do zbycia przedmiotowych parcel na rzecz Skarbu Państwa nie miało znamion postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego wówczas na podstawie ustawy z 12 kwietnia 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, bowiem zawarcie aktu notarialnego nastąpiło na wniosek poprzedniego właściciela. Powyższa ustawa w art. 3 wskazuje ponadto, że wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obronności Państwa oraz dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Natomiast zgodnie z aktem zbycia przedmiotowych parcel celem nabycia jest zadrzewienie ochronne, która to inwestycja nie może być utożsamiana z w/w celami wynikającymi z ustawy wywłaszczeniowej. Zadrzewienie i zalesienie terenu objętego strefą ochronną jest sposobem zagospodarowania strefy ochronnej i wynika z przepisów ww. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 września 1980 r. w sprawie zasad tworzenia i zagospodarowania stref ochronnych, bez potrzeby wywłaszczania nieruchomości znajdujących się w strefie ochronnej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M.B., domagając się uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] maja 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podtrzymując stanowisko wyrażone przez organ pierwszej instancji.

Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M.B., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia i zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez przyjęcie, iż przekazanie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości będącej przedmiotem wniosku nastąpiło w innym trybie niż wskazany w ustawie 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Skarżąca podniosła, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż W.D. nie wystąpiła z własnej woli o wykup przedmiotowej nieruchomości oraz nigdy nie wyprowadziła się z domu znajdującego się na tej nieruchomości. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności przepisu art. 77 K.p.a. poprzez błędną interpretację treści aktu notarialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że podstawowym i spornym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie jest kwestia uznania czy zbycie własności przedmiotowej nieruchomości przez W.D. na rzecz Skarbu Państwa – Kombinatu Metalurgicznego Huta im. Lenina w Krakowie, nastąpiło w trybie wywłaszczeniowym, a dokładnie na podstawie umowy przewidzianej w art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., tj. w sytuacji gdy wola sprzedającej była zdeterminowana przymusem.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, właściciel nieruchomości położonej w strefie ochronnej mógł żądać wykupu lub zamiany nieruchomości na inną, jeżeli korzystanie z niej w sposób dotychczasowy byłoby związane z istotnymi ograniczeniami i utrudnieniami. Zgodnie natomiast z art. 84 ust. 2 ww. ustawy cena wykupu była ustalana i wypłacana według zasad określonych w przepisach o wywłaszczaniu nieruchomości. Powołanie zatem przepisu art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości służyło jedynie określeniu ceny takiej nieruchomości.

Sąd pierwszej instancji wskazał nadto, że powodem zawarcia przedmiotowej umowy sprzedaży nieruchomości nie było zagrożenie wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, ale realizacja roszczenia wynikającego z przepisu art. 84 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Dlatego też nie można podzielić poglądu strony skarżącej, że powołanie w akcie notarialnym art. 3 i 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości spowodowało, że uzasadnione jest żądanie następców prawnych zmarłej W.D. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nieruchomość ta nie została wywłaszczona, ale sprzedana przez W.D. na rzecz Skarbu Państwa.

Sąd pierwszej instancji wskazał także, że skarżąca domaga się zwrotu 0,05 ha nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym sprzedanej przez W.D. i powołuje się w tym zakresie na ww. akt notarialny. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego nieruchomość o powierzchni 0,05 ha zabudowana budynkiem mieszkalnym w ogóle nie była przedmiotem zawartej w dniu 22 stycznia 1985 r. umowy sprzedaży. Aktem notarialnym Rep. A [...] sprzedano bowiem nieruchomość gruntową o powierzchni 1.7250 ha niezabudowaną.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M.B. zarzucając naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 136 ust. 3 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że przekazanie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości będącej przedmiotem wniosku nastąpiło w trybie innym niż wskazany w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości – poprzez błędną ich wykładnię i niezastosowanie w sprawie. Zarzucono także naruszenie przepisów postępowania – art. 134 § oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ przez nierozstrzygnięcie w zakresie dostatecznym sprawy i brak uchylenia zaskarżonej decyzji w sytuacji, kiedy organ pierwszej instancji nie przeprowadził w odpowiednim zakresie postępowania wyjaśniającego i błędnie zinterpretował zapisy znajdujące się w akcie notarialnym z 1985 r. W ocenie skargi kasacyjnej, Sąd Pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi, a w szczególności do zarzutu naruszenia art. 77 K.p.a. oraz braków w zakresie postępowania wyjaśniającego.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie w przypadku uwzględnienia jedynie zarzutu naruszenia prawa materialnego, o zmianę wyroku i uchylenie decyzji Pierwszej i drugiej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Żądanie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], M.B. oparła na przepisie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst. jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Przepis ten stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z przepisem tym wiąże się art. 216 ustawy, zgodnie z którym przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie szczegółowo wymienionych w nim przepisów wskazanych ustaw. Celem tych unormowań jest stworzenie możliwości zwrotu wywłaszczonych nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa, jeżeli nieruchomości te lub ich części stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Sytuacja taka nie zaistniała jednak w stosunku do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie. Nieruchomość W.D. oznaczona numerami [...], [...] i [...] nie została od niej wywłaszczona ani wykupiona w związku z zamiarem wywłaszczenia. Z zebranego w sprawie materiału, w szczególności decyzji Wydziału Ochrony środowiska, Gospodarki Wodnej i Geologii Urzędu Miasta Krakowa z dnia 28 sierpnia 1984 r. wydanej na wniosek W.D. oraz z aktu notarialnego z dnia 22 stycznia 1985 r. dokumentującego umowę sprzedaży tej nieruchomości wynika, iż zbycie jej nie miało związku z toczącym się czy też przewidywanym wywłaszczeniem. Nieruchomość ta znalazła się natomiast w strefie ochronnej w rozumieniu art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3, poz. 6) i właścicielka skorzystała ze służącego jej roszczenia o wykup tej nieruchomości. Art. 84 ust. 1 wymienionej ustawy stanowił bowiem, iż właściciel nieruchomości położonej w strefie ochronnej lub na obszarze objętym ochroną, o której mowa w art. 72, może żądać wykupu lub zamiany nieruchomości na inną, jeżeli korzystanie jej w sposób dotychczasowy byłoby związane z istotnymi ograniczeniami lub utrudnieniami. Zgodnie z art. 84 ust. 2 zd. 2 tej ustawy w takiej sytuacji "cenę wykupu ustala się i wypłaca według zasad określonych w przepisach o wywłaszczeniu nieruchomości". Z tej też przyczyny w decyzji o wykupie i akcie notarialnym dokumentującym sprzedaż zostały podane zarówno przepisy art. 5 i 84 ustawy z 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska jak i art. 3 i 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Powołanie tych ostatnich przepisów nie zmieniło charakteru postępowania o wykup, który nie miał związku z wywłaszczeniem, lecz wskazywało tylko na sposób ustalania i wypłaty ceny za wykupioną nieruchomość. Dokonane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ustalenia są zgodne z zebranym materiałem i w sprawie nie doszło do żadnych naruszeń podanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. W szczególności skarżąca nie wykazała żadnych istotnych jej twierdzeń czy zarzutów, do których nie odniósł się Sąd w uzasadnieniu wyroku. Zarzucane przez stronę błędne ustalenie, iż nieruchomość o pow. 0,05 ha z domem mieszkalnym nie było przedmiotem zawartej umowy sprzedaży, nie ma żadnego znaczenia dla wyniku postępowania, skoro cała zbyta w 1985 r. przez W.D. nieruchomość nie podlega zwrotowi na zasadzie zwracanych nieruchomości zbędnych na cel określony przy ich wywłaszczeniu. W tej sytuacji również zarzuty naruszenia przepisów art. 136 ust. 3 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy uznać za gołosłowne, gdyż w sprawie nie doszło do ich naruszenia.

Z tych względów na mocy art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.