Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1110/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. art. 7, 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c"
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt III SA/Kr 1110/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 sierpnia 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner, Sędziowie WSA Maria Zawadzka, WSA Janusz Kasprzycki (spr.), , Protokolant Urszula Bukowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r., sprawy ze skargi M. S. – J ., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 28 czerwca 2011r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 czerwca 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) oraz art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity, Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji - Prezydenta Miasta - z dnia [...] 2011 r., znak: [...], o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 3744,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 358,54 zł.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych

i prawnych.

Decyzją z [...] 2010 r., znak: [...], przyznano M. S. – J. zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem na okres zasiłkowy 2009/2010.

Wobec ustalenia okoliczności, że mąż skarżącej od 11 stycznia 2010 r. był zatrudniony w firmie B, jej wpływu na wysokość dochodu, a co za tym idzie

na ustalenie świadczenia, Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2011 r., znak: [...], ustalił wysokość nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia na kwotę 3744,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 358,54 zł.

Odwołanie skarżącej od tej decyzji zostało jednak wniesione z uchybieniem terminu, co stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławczego postanowieniem z [...] 2011 r. nr [...].

Pismem z 11 kwietnia 2011 r. skarżąca zwróciła się więc o umorzenie należności uznanych za nienależnie pobrane świadczenie. We wniosku tym podniosła okoliczności związane z trudną sytuacją materialną rodziny.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2011 r., znak: [...], odmówił skarżącej umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 3744,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 358,54 zł.

Organ I instancji w jej uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych dopuszcza się możliwość umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia terminu spłaty zaległości w sytuacji, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jak ustalił organ

l instancji wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe razem z mężem P. J. oraz niepełnoletnią córką N. J. Wnioskodawczyni został udzielony urlop wychowawczy do dnia 4 grudnia 2011 r. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę P. J. w wysokości 1 688,43 zł miesięcznie. Suma średnich miesięcznych wydatków wynosi łącznie 342,85 zł, w tym: 173,01 zł – na energię, 118,65 zł – na gaz, 51,19 – za Internet. Rodzina nie reguluje opłat czynszowych, w związku z czym narosło zadłużenie z tytułu niepłaconego czynszu. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ l instancji stwierdził, że miesięczny dochód netto na członka rodziny po odjęciu miesięcznych wydatków wynosi 448,53 zł. Organ wskazał również, że z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 19 kwietnia 2011 r. (znak: [...]) wynika, że M. S. – J. nie jest objęta pomocą społeczną.

Mając na uwadze wyżej ustalony stan faktyczny organ l instancji odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami. Organ stanął na stanowisku, że świadczenia rodzinne są świadczeniami finansowanymi z budżetu państwa. Nie bez znaczenia na rozstrzygnięcia miała również okoliczność przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wnioskodawczyni, ustalone zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.

o pomocy społecznej w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodów i kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (wynoszące 351,00 zł).

Organ l instancji zwrócił uwagę, że według Sądu Najwyższego "szczególnie uzasadnione przypadki" związane z sytuacją zdrowotną lub rodzinną zobowiązanego to sytuacje nadzwyczajne powstałe w wyniku wypadku losowego, a w każdym razie istniejące niezależnie od zobowiązanego, w następstwie których jego sytuacja ulega takiemu pogorszeniu, że nie jest on w stanie na bieżąco spłacać swoich należności, a nadto nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji (orzeczenie SN sygn. akt: II UK 359/07). Jak podniósł organ l instancji do świadczeń rodzinnych są uprawnione rodziny o niewysokich dochodach, spełniające, tzw. kryterium dochodowe. A zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia już umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Organ l instancji wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą młodą, zdrową i planującą wcześniejszy powrót z urlopu wychowawczego do pracy, która będzie dodatkowym źródłem dochodu i może doprowadzić do poprawy sytuacji materialnej rodziny. W związku z powyższym w ocenie organu l instancji pomimo, iż sytuacja M. S. – J. jest obecnie trudna, może i powinna ulec poprawie. Organ l instancji poinformował także stronę, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 30 ust. 9 dopuszcza możliwość rozłożenia na raty lub odroczenia terminu spłaty zaległości.

Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła M. S. - J. Odwołująca nie zgodziła się z decyzją organu l instancji i wskazała na trudną sytuację materialną rodziny. Jak podniosła obecnie rodzina utrzymuje się wyłącznie z pensji męża i po zapłaceniu opłat pozostaje na osobę ok. 450 zł. Odwołująca od około 2 lat nie uzyskała dochodu a mąż, "miał w zeszłym roku dochód utracony". Tymczasem zasiłek rodzinny przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 504 zł na osobę. Odwołująca wskazała również, że prawdopodobnie od września 2011 r. nie wróci do pracy, gdyż córka nie została przyjęta do żłobka państwowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając opisaną na wstępie decyzję 28 czerwca 2011 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, po przytoczeniu treści art. 30 ust. 9 ustawy, stwierdziło, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych albo ich rozłożenia na raty, ma formę decyzji wydawanej w ramach tzw. uznania administracyjnego. Podkreśliło, że oznacza to, iż organ rozpatrujący sprawę ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Właściwy organ ma więc możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie, tj. w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zobowiązanego. W tym ostatnim jednak przypadku powinien przekonująco uzasadnić dlaczego odmówił umorzenia należności, w szczególności jakie względy interesu ogólnego nie pozwoliły zadośćuczynić żądaniu strony (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 października 2010r., sygn. akt II SA/Bd 775/10).

Ponadto, jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, decyzja

w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, że nienależnie pobrane świadczenie należy zwrócić. Tym samym umorzenie takich świadczeń dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przy czym pod pojęciem "sytuacji rodziny" należy rozumieć sytuację finansową rodziny, w tym możliwości zarobkowe jej członków, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych. W związku z tym należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając

przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu nienależności pobierania świadczeń, które z przyczyn niezależnych

od świadczeniobiorcy uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu (wyrok z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 1025/10).

Przed wydaniem decyzji na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ powinien więc ustalić, czy inne okoliczności takie jak wiek, stan zdrowia, stan rodziny wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, osoba zobowiązana będzie w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby bytowe.

Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe. A zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny

nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2009 r, sygn. akt l SA/Wa 139/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 775/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 742/10).

Na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego Kolegium ustaliło, że M. S. – J. prowadzi gospodarstwo domowe razem z mężem P. J. i córką N. J. Rodzina utrzymuje się obecnie z wynagrodzenia za pracę P. J., którego średnia wysokość wynosi 1 688,43 zł. W chwili obecnej M. S. – J. przebywa na urlopie wychowawczym, który został jej udzielony przez pracodawcę do 4 grudnia 2011 r. Średnie miesięczne wydatki na opłaty wynoszą łącznie 342,86 zł, w tym: energia - 173,01 zł, gaz - 118,66 zł, Internet -51,19 zł. Rodzina nie reguluje opłat czynszowych, w związku z czym narosło kilkumiesięczne zadłużenie z tytułu niezapłaconego czynszu do Spółdzielni Mieszkaniowej. Kolegium podzieliło stanowisko organu l instancji, że jakkolwiek sytuacja materialna rodziny wnioskodawcy jest trudna, tym niemniej nie jest to sytuacja szczególna na tle innych rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych. Należy również mieć na uwadze, na co słusznie zwrócił organ l instancji, iż wnioskodawczyni jest osobą młodą, zdolną do pracy. W rodzinie nie występują problemy zdrowotne nie zaistniało również zdarzenie losowe, któremu rodzina nie byłaby w stanie podołać. Jakkolwiek obecnie sytuacja rodziny jest trudna, jednak w sytuacji gdy wnioskodawczyni wróci do pracy po zakończeniu urlopu wychowawczego sytuacja finansowa rodziny ulegnie poprawie. Słusznie zatem organ l instancji dostrzegł istniejącą po stronie odwołującej możliwość poprawy sytuacji materialnej.

Kolegium stwierdziło również, że pomimo obecnie trudnej sytuacji finansowej rodziny zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami

nie stanowi zagrożenia dla egzystencji rodziny, ani też nie spowoduje konieczności ubiegania się o kolejne świadczenia z pomocy społecznej. Dochód na osobę

w rodzinie przekracza kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest prawo

do większości świadczeń z pomocy społecznej. Dochód na członka rodziny przekracza bowiem kryterium dochodowe - 351,00 zł na osobę w rodzinie ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) w związku z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych

z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 127, poz. 1055). Odwołująca nie wykazała również zaistnienia żadnych nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby zostać potraktowane jako zagrożenie dla prawidłowej egzystencji rodziny.

W tej sytuacji Kolegium uznało, że sytuacja odwołującej, jakkolwiek niewątpliwie trudna, prawidłowo została oceniona przez organ l instancji

jako nieuzasadniającą umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wraz z odsetkami.

Kolegium wskazało również, że art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych oprócz umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie

z odsetkami w całości lub w części przewiduje również możliwość zastosowania innych ulg w postaci rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności zaległości. Odwołująca może zatem rozważyć zwrócenie się do organu l instancji z wnioskiem

o zastosowanie w/w. ulg.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 28 czerwca 2011 r., nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M. S. – J. Nie zgadzając się z podjętym przez Kolegium rozstrzygnięciem skarżąca podniosła w jej treści, oprócz kwestii związanych z brakiem powrotu do pracy spowodowane nieprzyjęciem dziecka skarżącej do państwowego żłobka, niemożliwością jego umieszczenia w prywatnym żłobku z uwagi na przeszkody finansowe, które podnosiła w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wskazała ponadto na okoliczności związane z brakiem uzyskiwania przez nią od około 2 lat dochodu, jak i, że mąż skarżącej w zeszłym roku miał dochód utracony.

W odpowiedzi na tą skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej

w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny

nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie zapadły w wyniku rozpatrzenia wszystkich okoliczności mających znaczenie dla treści rozstrzygnięcia i całego materiału dowodowego,

tak jak tego wymagają od organu administracji postanowienia artykułów 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie

– k.p.a.).

Materialnoprawną podstawą wydania kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji stanowił art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity, Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Podkreślić należy, że granice rozstrzygnięcia Sądu wyznacza, zgodnie

z przytoczonym powyżej art. 134 p.p.s.a., dana sprawa w ujęciu materialnym. Przedmiotem zatem niniejszego postępowania nie może być z tego względu decyzja ustalająca nienależnie pobrane świadczenie, choć zauważyć należy, że w świetle przepisów i orzecznictwa sądowoadministracyjnego organ w decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenie zobowiązany jest udowodnić, że świadczeniobiorca wprowadził organ w błąd co do okoliczności mającej wpływ na to świadczenie, czy też, że świadczeniobiorca był właściwie pouczony co do takiej okoliczności i konieczności w związku z tym poinformowania organu o jej zaistnieniu. Pouczenie to musi być więc tego rodzaju, że przeciętny świadczeniobiorca może go zrozumieć. Nadto, że w wyniku tego procesu powstaje u niego, po pierwsze, świadomość, w jakich przyszłych sytuacjach traci on prawo do świadczenia, po drugie wiedza, że jedna z tych sytuacji właśnie zaistniała. To jednak, czy decyzja ustalająca nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenie spełnia te wymogi, powinno być przedmiotem ewentualnego odrębnego postępowania, nadzwyczajnego, oceniającego jej prawidłowość, uruchomionego czy to z wniosku skarżącej, czy też z urzędu, jeżeli taka konieczność zachodzi.

Jak słusznie w tej sprawie organy podkreśliły, decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest decyzją zapadającą w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Działanie organu administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności, lecz doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram

w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej. Treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego sięga bowiem tutaj do granic kolizji

z interesem społecznym.

Ustawodawca zadecydował, że okolicznościami wyznaczającymi granice podjęcia przez organ pozytywnego rozstrzygnięcia o umorzeniu kwot nienależnie pobranego świadczenia będą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Racje ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreślając aspekt wyjątkowości decyzji o umorzeniu z art. 30 ust. 9 ustawy. Zgodzić się też należy z poglądem, że pojęcie "sytuacji rodziny" obejmować powinno sytuację finansową rodziny, w tym możliwości zarobkowe jej członków. Zadaniem więc organu orzekającego jest dokonanie oceny obiektywnej możliwości spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu nienależności pobierania świadczeń,

które z przyczyn niezależnych od świadczeniobiorcy uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu.

Organ powinien zatem ustalić w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie miał wpływ na sytuację życiową zobowiązanego, w szczególności, czy pozbawienie go tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się sytuacji materialnej zobowiązanego, że będzie on zmuszony ubiegać się o pomoc w ramach pomocy społecznej. Organ winien ustalić oprócz minimum socjalnego i egzystencji następujące okoliczności takie jak: wiek, stan zdrowia, stan rodziny, choroba

w rodzinie, niepełnosprawność lub kształcenie dziecka wymagające dodatkowych nakładów finansowych (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 5 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 85/10; LEX nr 605691).

W rozpatrywanej jednakże sprawie organy orzekające ograniczyły się tylko

do ustaleń związanych z wysokością zarobków męża skarżącej z uwzględnieniem wydatków rodziny na energię, gaz i Internet.

Nie ustaliły organy ani minimum socjalnego, które mierzy koszty utrzymania gospodarstwa domowego, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo

- konsumpcyjne (miara godziwego poziomu życia), jak i minimum egzystencji, stanowiącego dolne kryterium ubóstwa, wyznaczającego granicę, poniżej której występuje biologiczne zagrożenie życia i rozwoju psychofizycznego człowieka. Obie te kategorie socjalne są potrzebne do zestawienia z dochodami ubiegającego się

i jego rodziny o umorzenie, by stwierdzić, że "sytuacja rodziny" wnioskodawcy jest szczególna. W bilansie obejmującym z jednej strony dochody rodziny, a z drugiej strony jej wydatki, organy nie uwzględniły w niniejszym przypadku nie tylko,

że podnoszonych przez skarżącą kosztów utrzymania dziecka w żłobku prywatnym, jak i kwestii związanych utratą dochodu przez jej męża, która to okoliczność

została podniesiona już w odwołaniu, a później w skardze. Świadczy to też o tym,

że organy nie rozpatrzyły tej sprawy w sposób wymagający przez przepisy postępowania. Utrata dochodu może mieć bowiem wpływ na wysokość rzeczywiście uzyskiwanego dochodu przez rodzinę skarżącej. Organy nie zweryfikowały nawet, że skarżącej i jej rodzinie pozostaje miesięcznie jedynie 450 zł na osobę, co jest wysokością poniżej miesięcznego minimum socjalnego (średniorocznego w 2011 r.), jak i minimum egzystencji (1 212,35 zł; dane statystyczne z GUS).

Nie jest więc do końca tak, jak to starało się uwypuklić Kolegium,

że co do zasady przekroczenie przez rodzinę wnioskodawcy ustawowego kryterium dochodowego zamyka już drogę do wydania pozytywnej dla niego decyzji

w przedmiocie umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń. Jak trafnie podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi we wskazanym już wyroku

z 5 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 85/10; LEX nr 605691, pogorszenie sytuacji materialnej osoby wskutek konieczności dokonania przez nią zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń nie musi być pogorszeniem na tyle znacznym,

że dochód zobowiązanego stanie się niższy od kryterium dochodowego. Okoliczność pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny w kontekście realnej możliwości zwrotu ustalonych kwot nienależnie pobranych świadczeń

bez zachwiania kondycji finansowej zagrażającej egzystencji rodziny, nie została

przez organy ustalona. Ograniczyły się one jedynie do stwierdzenia, że okoliczności, iż skarżąca z uwagi na swój wiek ma możliwość powrotu do pracy, są tymi,

które m. in. nie pozwoliły na wydanie pozytywnego w tej sprawie rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu jest to niewystarczające, bo musi chodzić tutaj o realne możliwości zaspokojenia przez skarżącą swoich niezbędnych i jej rodziny potrzeb,

a nie o potencjalne możliwości poprawy swoje sytuacji, tym bardziej, że skarżąca konsekwentnie podnosiła, że nie może powrócić do pracy z uwagi na konieczność opieki nad dzieckiem.

Organy nie wykazały też przekonywująco, że interes publiczny przemawia

za nie umorzeniem kwot nienależnie pobranych świadczeń i nie uwzględnieniem indywidualnego interesu skarżącej. Zwrócić należy uwagę, że organ w toku postępowania powinien respektować zasadę uwzględniania interesu społecznego

i słusznego interesu obywateli. Podkreśla się w orzecznictwie, ze nie jest możliwe

do przyjęcia założenie, że interes społeczny przewyższa swą rangą interes prywatny. Interes publiczny nie powinien bowiem być rozumiany jako sprzeczny

z indywidualnym interesem obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, publik. w POP 2004/4/77). Jeżeli więc sytuacja skarżącej i jej rodziny przedstawiałaby się tak,

że konieczność zwrotu przez nią kwot nienależnie pobranych świadczeń powodowałaby powstanie stanu braku możliwości zaspokojenia swoich i rodziny niezbędnych potrzeb materialnych, to konieczność sięgnięcia przez nią do środków

z pomocy społecznej, czyniłby, że sytuacja ta nie byłaby ani zgodna z jej interesem, jak i z interesem publicznym.

Organy nie rozważyły nawet częściowego umorzenia ustalonych kwot nienależnie pobranych świadczeń.

W ocenie zatem Sądu powyższe obrazuje, że w toku niniejszej sprawy administracyjnej doszło do naruszeń przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik.

W ponownym rozpatrzeniu tej sprawy, obowiązkiem organów orzekających będzie przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego z uwzględnieniem powyżej wskazanych i poruszonych kwestii mających znaczenie dla treści rozstrzygnięcia na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.