Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 556/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk- Marciniak WSA Monika Świerczak Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Kańduła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

IV SA/Po 556/19

Uzasadnienie

Starosta [...] decyzją z [...].03.2019r. nr [...] wydaną na podstawie art. 136 ust.3, art. 137 ust.1, art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm., dalej u.g.n.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej k.p.a.) odmówił zwrotu na rzecz D. S. i W. S. części nieruchomości położonej w [...], gm. [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] opis użytku "grunty pod rowami" o powierzchni [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...]

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że wnioskiem z dnia [...] listopada 2018 r. D. S. (dalej jako skarżący) wniósł o zwrot działki nr [...] położonej w [...] gm. [...], w ramach wznowienia znaków granicznych.

Skarżący załączył akt notarialny z dnia [...] kwietnia 1996 r. Rep. A nr [...] zawierający umowę darowizny własności nieruchomości położonej w [...] stanowiącej działki numer [...] i [...] o łącznym obszarze [...] ha sporządzoną pomiędzy W. S., K. S., D. S. oraz wyjaśnił, że wcześniej działka nr [...] przeznaczona na rów melioracyjny w ramach służebności gruntowej stanowiła jago własność.

Starosta [...] pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. w celu ustalenia stron postępowania i kręgu spadkobierców ponownie zażądał przedłożenia dokumentu nabyciu spadku.

Dnia [...] grudnia 2018 r. D. S. przekazał odpis zupełny księgi wieczystej Nr [...], a także załączył opis skrócony aktu zgonu S. S. (ojca). W dniu [...] stycznia 2019 r. Starosta [...] wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] Wydział Cywilny z zapytaniem, czy po zmarłym S. S. prowadzone było postępowanie spadkowe.

W dniu [...] lutego 2019 r. Sąd Rejonowy w [...] Wydział Cywilny poinformował, że nie toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia praw do spadku, nie składano oświadczeń o odrzuceniu bądź przyjęciu spadku oraz nie sporządzono spisu inwentarza po zmarłym S. S..

W dniu [...] lutego 2019 r. przyłączył się do wniosku o zwrot nieruchomości W. S. .

Starosta [...] wyjaśnił, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137. stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W świetle art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędą na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1. pomimo upływu 7 lat od dnia. w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2. pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Orzecznictwo wskazuje, że "zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" oznacza, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone, niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej (np. wyrok WSA w Poznaniu z 22 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 455/09, LEX nr 574106).

W art. 216 u.g.n. ustawodawca wymienił akty prawne, których przepisy dawały podstawę do nabywania lub przejmowania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, do który cli odpowiednie zastosowanie znajdowały przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Zgodnie z ar. 216 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie regulacji:

- art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego;

- nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1. art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);

2. art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);

3. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Powyższy katalog ma charakter zamknięty. Niedopuszczalne jest. aby w drodze wykładni rozszerzać stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani też nie zostały "przejęte lub nabyte" w trybie wymienionych w art. 216 u.g.n. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1698/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 641/17).

Starosta [...] stwierdził, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostało przez ustawodawcę ograniczone. Roszczenie o zwrot nieruchomości przysługuje osobom, którym w dniu wywłaszczenia przysługiwały prawa do nieruchomości lub ich spadkobiercom. Stronami postępowania są osoby, którym przysługuje roszczenie. W związku z tym organ zobowiązany jest ustalić byłych właścicieli lub krąg spadkobierców. Istotne znaczenie ma udokumentowanie przez spadkobierców prawa do spadku na podstawie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia.

Do czasu uznania przez Trybunał Konstytucyjny przepisu art. 136 ust.3 u.g.n. za częściowo niezgodny z Konstytucją obowiązywał pogląd, że wniosek o zwrot nieruchomości muszą złożyć wszyscy spadkobiercy podobnie jak wszyscy poprzedni właściciele. Jednakże wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015 r., SK 26/14 (Dz.U. z 2015 r. poz. 1039) ze skutkiem od 24 lipca 2015 r. przepis art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze został częściowo uznany za niezgodny z art. 64. ust. 1 i 2 w zw. z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i utracił moc w zakresie, w jakim uzależniał przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Obecnie wnioski o zwrot nieruchomości wywłaszczonej lub jej części mogą być składane przez poszczególnych współwłaścicieli lub spadkobierców. Współwłaściciele, spadkobiercy mogą dochodzić swoich roszczeń niezależnie od stanowiska pozostałych uprawnionych.

Organ w postępowaniu o zwrot powinien zapewnić ochronę osób, które nie wystąpiły z wnioskiem i umożliwić im przyłączenie się do toczącego postępowania. Zgodnie z sugestiami Trybunału Konstytucyjnego organ powinien zawiadomić pozostałych współwłaścicieli lub spadkobierców o złożeniu wniosku w celu umożliwienia im do przyłączenia się do niego. Organ ustala krąg stron postępowania, by móc następnie zawiadomić o wszczęciu postępowania wszystkie strony.

W związku z powyższym organ ustalił strony przedmiotowego postępowania. Jednak spadkobiercy nie wykazali prawa do spadku. Brak legitymacji stanowi podstawę do odmowy zwrotu nieruchomości.

Nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa, oznaczona w ewidencji gruntów jako: obręb ewidencyjny [...] [...], ark. mapy [...], działka nr [...], opis użytku "grunty pod rowami" o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez Sad Rejonowy w [...], w obecnych granicach powstała wskutek scalenia gruntów obiektu [...] obejmującego wsie [...] oraz niektóre grunty na ternie wsi [...] gminy [...] gm. [...] gminy [...] i miasta [...] o ogólnym obszarze [...] ha. Projekt scalenia został zatwierdzony decyzją Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] listopada 1978 r. w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia grantów na obiekcie [...] gminy [...].

W skład działki nr [...] weszła między innymi część działki nr [...] (numeracja przed scaleniem) obecnie działka nr [...]. Właścicielem w dniu wydania ww. decyzji był S. S.. Scaleniem objęto jego nieruchomość położoną w [...] stanowiącą działki nr: [...] o ogólnej powierzchni [...] ha oraz położoną w [...] stanowiącą działki nr: [...] o ogólnej powierzchni [...] ha. Jak wynika z materiału państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w ramach ekwiwalentu za nieruchomość położoną w [...] (działki nr [...])i części działki nr [...] S. S. otrzymał działkę nr [...], która weszła w skład działki nr [...]. Ogólna powierzchnia nieruchomości położonej w [...] po scaleniu wyniosła [...] ha.

Twierdzenie skarżącego o przejęciu nieruchomości w drodze wywłaszczenia jest więc chybione. Przejęcie nieruchomości w drodze postępowania scaleniowego jest istotną okolicznością dla rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W tym przypadku zwrotowi podlegać ma nieruchomość, która obecnie stanowi niewydzieloną ewidencyjnie część innej nieruchomości. Organ zobowiązany jest ustalić granice obszaru, który podlegać miałby zwrotowi. Realizacja roszczeń do części nieruchomości wynikających z przepisów ustawy gospodarce nieruchomościami możliwa jest po zatwierdzeniu projektu podziału i wydzieleniu działki, w stosunku do części której wystąpiono z roszczeniem o zwrot (por. wyrok NSA z 9 czerwca 2014 r., I OSK 2420/13, LEX nr 1511177, oraz wyrok WSA w Poznaniu z 21 kwietnia 2009 r., II SAB/Po2/09, LEX nr 550491).

W związku z powyższym niemożliwe jest dokonanie zwrotu nieruchomości w ramach postępowania wznowienia znaków granicznych i przyłączenia do działki nr [...], zgodnie z żądaniem skarżącego. Czynność wznowienia znaków granicznych to tylko procedura techniczna i nie stanowi procedury postępowania administracyjnego.

Starosta podkreślił, że scalenie to nie jest wywłaszczenie. Scalenie gruntów polega na wydzieleniu nowych działek ewidencyjnych, o innym ukształtowaniu w stosunku do pierwotnych, w celu doprowadzenia do zmniejszenia ilości małych, rozproszonych działek składających się na gospodarstwo, oraz do powiększenia ich średniej wielkości. W zamian za nieruchomości objęte scaleniem i podziałem każdy z dotychczasowych właścicieli lub użytkowników wieczystych otrzymuje na własność lub w użytkowanie wieczyste ekwiwalentne działki.

W ocenie organu powyższa okoliczność wyklucza możliwość zwrotu i to niezależnie od tego, czy cel został zrealizowany, tj. czy wybudowano rów melioracyjny.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł D. S. opisując przebieg postępowania i m.in. wskazując, że [...] października 2018 r. wnioskował w związku z zawiadomieniem z dnia [...] października 2018r. o wznowieniu znaków granicznych na jego nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] jako działka nr [...] o przyłączenie do jego działki nr [...] pasa ziemi po wschodniej stronie oznaczonego nr [...] dz.[...], wcześniej przeznaczonego w ramach służebności gruntowej na rów melioracyjny, a który do tej pory zawsze należał do niego. Ponieważ do realizacji inwestycji powstania rowu nie doszło wniósł w ramach wznowienia znaków granicznych o przyłączenie dz. [...] do jego nieruchomości dz. [...].

Odnośnie tzw. "decyzji wywłaszczeniowej" wskazał, że jej nie posiada ponieważ została ona w Urzędzie Gminy w jej zasobach.

Wyjaśnił, że rów melioracyjny nigdy nie został wybudowany. Ponownie powołując się na art. 137 u.g.n. w związku z zawiadomieniem z dnia [...] października 2018r. o wznowieniu znaków granicznych na nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu : [...], jako działka nr [...] ponowił wniosek o przyłączenie do jego działki nr [...] pasa ziemi po wschodniej stronie oznaczonego nr [...] dz.[...], wcześniej przeznaczonego w ramach służebności gruntowej na rów melioracyjny, a który do tej pory zawsze należał do niego. Ponieważ do realizacji inwestycji powstania rowu nie doszło wniósł w ramach wznowienia znaków granicznych o przyłączenie działki nr [...] do działki nr [...].

Wojewoda decyzją z [...].05.2019r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu swej decyzji Wojewoda opisał dotychczasowy przebieg postępowania.

W szczególności wskazał, że działka nr [...], zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], w obecnych granicach powstała wskutek scalenia gruntów obiektu [...], obejmującego wsie [...] oraz niektóre grunty na terenie wsi [...] i [...] gminy [...] i miasta [...] o obszarze [...] ha. Projekt scalenia zatwierdził Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 1978 r. Nr [...] W wyniku scalenia w skład działki nr [...] weszła miedzy innymi część działki nr [...] (obecnie działka nr [...]), której właścicielem, w dacie wydania ww. decyzji, był S. S.. Scaleniem objęto - stanowiące własność S. S. - nieruchomości położone w [...] (działki nr [...], nr [...] i nr [...] o powierzchni łącznej [...] ha) oraz [...] (działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Za nieruchomości położone w [...] oraz część działki nr [...] położonej w [...], S. S., w ramach ekwiwalentu, otrzymał działkę nr [...], która weszła następnie w skład działki nr [...]. Łączna powierzchnia nieruchomości położonych w [...] (po scaleniu) wynosi [...] ha.

Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. "Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do treści art. 140 u.g.n. W świetle powołanego przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. zbędność wywłaszczonej nieruchomości stanowi materialnoprawną przesłankę jej zwrotu. W związku z czym organ orzekający w przedmiocie zwrotu nieruchomości musi, przy zastosowaniu reguł wynikających z przepisów art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, czy dana nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została przejęta przez beneficjenta.

Wojewoda przytoczył treść art. 137 ust. 1, art. 216 ust. 1 i art. 216 ust. 2 u.g.n.

Podkreślił, że w orzecznictwie sadowoadministracyjnym dominuje pogląd, że katalog aktów prawnych zawarty w art. 216 u.g.n. ma charakter zamknięty, co powoduje, że niedopuszczalne jest stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości w stosunku do nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone w trybie aktów prawnych wymienionych w cytowanym wyżej przepisie. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku z 16 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 641/17) stwierdzono, że "Niedopuszczalne jest, aby w drodze wykładni sądowej rozszerzać stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani też nie zostały "przejęte lub nabyte" w trybie ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1698/13) ".

Wojewoda zaakcentował, że istotą prowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania odwoławczego jest ustalenie, czy objęta tym postępowaniem wyżej określona nieruchomość ma status "nieruchomości wywłaszczonej", która podlegałaby zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 działu III u.g.n.

W ocenie Wojewody, zgromadzony materiał dowodowy pozwala określić czy w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z wywłaszczeniem nieruchomości w trybie przepisów art. 216 u.g.n.

D. S. żąda od Starosty [...] zwrotu działki nr [...] nie uprawdopodobniając jednakże, że działka ta ma status "nieruchomości wywłaszczonej" w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. Skarżący żąda zwrotu ww. działki i przyłączenia jej do działki nr [...], której jest właścicielem, w ramach postępowania o wznowienie znaków granicznych.

Wojewoda uznał za w pełni trafne stanowisko organu I instancji, że wznowienie znaków granicznych nie jest procedurą postępowania administracyjnego w rozumieniu przepisów K.p.a. Wznowienie znaków granicznych jest procedurą techniczną, normowaną przepisami § 30 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie standardów technicznych wykonywania geodezyjnych pomiarów sytuacyjnych i wysokościowych oraz opracowywania i przekazywania wyników tych pomiarów do zasobu geodezyjnego i kartograficznego (Dz.U z 2011 Nr 263 poz. 1572).

Działka nr [...], której zwrotu żąda skarżący jest nieruchomością niewydzieloną geodezyjnie, stanowiącą część innej działki. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowoadministracyjnym realizacja roszczeń do części nieruchomości możliwa jest dopiero po zatwierdzeniu projektu podziału i wydzieleniu działki, w stosunku do części, której wystąpiono o zwrot (patrz: np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2014 r. I OSK 2413, LEX nr 1511177).

W przedmiotowej sprawie działka nr [...] przejęta została przez Skarb Państwa w drodze scalenia zatwierdzonego przez Wojewodę [...], która wydana została na podstawie art. 12 ust. 1 i art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3 poz. 13. Scalenie gruntów, jako forma przejęcia przez Skarb Państwa własności nieruchomości, nie stanowi wywłaszczenia w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. Wobec powyższego Wojewoda uznał za uzasadnione stanowisko Starosty [...], że w tej sprawie nie zachodzą podstawy do zwrotu działki nr [...] w trybie art. 136 ust. 3 w zw.z art. 216 ust. 1-3 u.g.n.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. S. wnosząc o jej uchylenie w całości i powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Dodatkowo podkreślił, że w świetle materiału dowodowego zebranego przez organ I instancji bezspornym jest, że działka nr [...] nie posiada statusu "nieruchomości wywłaszczonej" w rozumieniu art. 216 u.g.n., co powoduje, że nie zachodzą okoliczności do jej zwrotu w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności z którą sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli była w niniejszym postępowaniu sądowym decyzja Wojewody z [...].05.2019r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z [...].03.2019r. nr [...] odmawiającą zwrotu na rzecz D. S. i W. S. części nieruchomości położonej w [...], gm. [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] opis użytku "grunty pod rowami" o powierzchni [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...]

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 136 ust.3, art. 137 ust.1, art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm., dalej u.g.n.)

W myśl art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W świetle art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędą na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1. pomimo upływu 7 lat od dnia. w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2. pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Orzecznictwo wskazuje, że "zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" oznacza, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone, niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej (np. wyrok WSA w Poznaniu z 22 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 455/09, LEX nr 574106). Sąd orzekający w pełni aprobuje i akceptuje ten tok rozumowania.

W art. 216 u.g.n. ustawodawca wymienił akty prawne, których przepisy dawały podstawę do nabywania lub przejmowania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, do których odpowiednie zastosowanie znajdowały przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Zgodnie z ar. 216 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie regulacji:

- art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego.

- nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1. art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);

2. art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);

3. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Powyższy katalog ma charakter zamknięty. Niedopuszczalne jest. aby w drodze wykładni rozszerzać stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani też nie zostały "przejęte lub nabyte" w trybie wymienionych w art. 216 u.g.n. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1698/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 641/17).

Przechodząc na grunt kontrolowanej sprawy należy podkreślić, że istotą prowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania jest ustalenie, czy objęta tym postępowaniem wyżej określona nieruchomość ma status "nieruchomości wywłaszczonej", która podlegałaby zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 działu III u.g.n. Oczywistym jest bowiem, że aby domagać się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej musi ona być najpierw (uprzednio) wywłaszczona. Nie można bowiem domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jeżeli nie była ona wywłaszczona.

Powyższy wniosek wynika wprost z treści przytoczonego już przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n., który stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Organy mają rację, że zainicjowane przez skarżącego wznowienie znaków granicznych nie jest procedurą postępowania administracyjnego w rozumieniu przepisów K.p.a. Jak trafnie wskazały organy wznowienie znaków granicznych jest procedurą techniczną, normowaną przepisami § 30 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie standardów technicznych wykonywania geodezyjnych pomiarów sytuacyjnych i wysokościowych oraz opracowywania i przekazywania wyników tych pomiarów do zasobu geodezyjnego i kartograficznego (Dz.U z 2011 Nr 263 poz. 1572).

Działka nr [...], której zwrotu żąda skarżący jest nieruchomością niewydzieloną geodezyjnie, stanowiącą część innej działki. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowoadministracyjnym realizacja roszczeń do części nieruchomości możliwa jest dopiero po zatwierdzeniu projektu podziału i wydzieleniu działki, w stosunku do części, której wystąpiono o zwrot (patrz: np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2014 r" I OSK 2413, LEX nr 1511177).

W przedmiotowej sprawie działka nr [...] przejęta została przez Skarb Państwa w drodze scalenia zatwierdzonego przez Wojewodę [...]. Decyzja Wojewody [...] wydana została na podstawie art. 12 ust. 1 i art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3 poz. 13.). Niewątpliwie scalenie gruntów, jako forma przejęcia przez Skarb Państwa własności nieruchomości, nie stanowi wywłaszczenia w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. Nie doszło więc do wywłaszczenia spornej nieruchomości, lecz została ona objęta scaleniem. Postępowania wywłaszczeniowe i scaleniowe nie są postępowaniami tożsamymi. Są to dwa całkowicie odmienne postępowania, różniące się celem dla którego osiągnięcia są realizowane oraz trybem ich przeprowadzenia.

Organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że w skład działki nr [...] weszła między innymi część działki nr [...] (numeracja przed scaleniem) obecnie działka nr [...]. Właścicielem w dniu wydania ww. decyzji był S. S.. Scaleniem objęto nieruchomość S. S. położoną w [...] stanowiącą działki nr: [...] o ogólnej powierzchni [...] ha oraz położoną w [...] stanowiącą działki nr: [...] o ogólnej powierzchni [...] ha. Jak wynika ze zgromadzonego materiału w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym w ramach ekwiwalentu za nieruchomość położoną w [...] (działki nr [...])i części działki nr [...] S. S. otrzymał działkę nr [...], która weszła w skład działki nr [...]. Ogólna powierzchnia nieruchomości położonej w [...] po scaleniu wyniosła [...] ha.

Wobec powyższego organy trafnie uznały, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności do zwrotu działki nr [...] w trybie art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ust. 1-3 u.g.n., gdyż działka nr [...] nie została wywłaszczona, lecz była objęta postępowaniem scaleniowym. A więc całkowicie innym. A skoro tak, to skarżący nie może skutecznie domagać się jej zwrotu jako nieruchomości wywłaszczonej w przypadku której cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Gwoli wyjaśnienia Sąd ponownie podkreśla, że już sam fakt, że działka nr [...] nie została wywłaszczona uniemożliwia jej zwrot jako nieruchomości wywłaszczonej w przypadku której cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a czego domagał się skarżący.

W tym stanie rzeczy z przyczyn wskazanych i opisanych wyżej na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.