Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1446/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 13, art. 361
journal: Dz.U. 2003 nr 60 poz 535
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
article: par. 3 ust. 1 pkt3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 1 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 2 pkt 1, art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 pkt 4 i pkt 10
journal: Dz.U. 2004 nr 123 poz 1291
law: Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej
article: art. 87, art, 88, art. 93
journal: Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
law: Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 marca 2009r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] nr [...]; II. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ K.Nikodem /-/ W.Zygmont /-/ M.Skwierzyńska


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. decyzją z dnia [...]czerwca 2008r. Nr [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 3a i ust. 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007, Nr 11, poz. 74, z późn. zm.) - dalej: s.u.s. oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) - dalej: k.p.a., odmówił K.W.:

1) umorzenia należności z tytułu składek na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od 03/2006 do 11/2007, w tym z tytułu:

- składek w kwocie [...] zł,

- odsetek naliczonych na dzień 11 stycznia 2008r. w kwocie [...]zł - kosztów upomnienia w kwocie [...]zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2006 do 11/2007, w tym z tytułu:

- składek w kwocie [...] zł,

- odsetek naliczonych na dzień 11 stycznia 2008 r. w kwocie [...] zł;

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 03/2006 do 11/2007, w tym z tytułu:

- składek w kwocie [...] zł,

- odsetek naliczonych na dzień 11 stycznia 2008 r. w kwocie [...] zł;

2) umorzenia odsetek od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł, w tym:

- odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł,

- odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł;

3) rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

a) składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 03/2007 do 11/2007 w kwocie [...]zł,

b) składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2007 do 11/2007 w kwocie [...] zł.

Uzasadniając decyzję stwierdził, że zobowiązany od 1 stycznia 1999r. prowadzi działalność gospodarczą, która w 2007r. przyniosła straty w wysokości [...] zł. Od 1998r. jest leczony z powodu narastających dolegliwości lewego podudzia i stawu skokowo - goleniowego. Zmiany zwyrodnieniowe maja charakter postępujący i w znacznym stopniu ograniczają funkcjonalność chorej kończyny. Na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008r. został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy. Z tego tytułu przyznano mu świadczenie rentowe w kwocie [...] zł netto. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Koszty związane z utrzymaniem wynoszą ok. [...] zł miesięcznie, natomiast koszty leczenia to kwota ok. [...] zł. Posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, tj. z tytułu zaciągniętych kredytów w: Kredyt Bank na kwotę [...]zł, w ING Bank Śląski na kwotę [...] zł , zobowiązania pieniężne u osób fizycznych w kwocie [...] zł, zobowiązania alimentacyjne w kwocie [...]zł, z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie [...]zł, z tytułu spadku i darowizn w kwocie [...] zł miesięcznie (do spłacenia kwota [...] zł). W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym zobowiązany wskazał, że na spłatę powyższych zobowiązań przeznacza miesięcznie kwotę [...]zł.

Zobowiązany jest więc osobą częściowo niezdolną do pracy, ale pobiera świadczenie rentowe i nadal prowadzi działalność gospodarczą. Osiąga stały dochód, z którego opłaca utrzymanie jednoosobowego gospodarstwa domowego, zobowiązania alimentacyjne oraz koszty leczenia. Ponadto przeznacza miesięcznie [...]zł na regulowanie swoich zobowiązań cywilnoprawnych z tytułu zaciągniętych kredytów i zadłużenia u osób fizycznych, dając im pierwszeństwo przed opłaceniem zobowiązań publicznoprawnych, jakimi są należności z tytułu składek. Ponadto choroba płatnika sięga roku 1998, a zaległości z tytułu składek powstały dopiero w roku 2006. Natomiast strata poniesiona z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie nastąpiła w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłoby spowodować, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Zobowiązany będzie mógł przystąpić do ratalnej spłaty zaległości z tytułu niezapłaconych składek lub poprzez dokonywanie dobrowolnych wpłat.

Nie jest możliwe umorzenie zaległych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zgodnie bowiem z art. 30 s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 powyższej ustawy. Oznacza to, że wskazanych w tym przepisie składek nie dotyczą ulgi w spłacie należności, tj. umorzenie, rozłożenie na raty i odroczenie terminu płatności. Wobec tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc badanie istnienia ustawowych przesłanek ich umorzenia.

W przypadku, gdy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje także składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 k.p.a. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 s.u.s. Natomiast jeśli wniosek obejmuje zarówno należności podlegające umorzeniu, jak i należności określone w art. 30 s.u.s. należy umorzyć postępowanie w zakresie tych ostatnich.

Reasumując ZUS nie znalazł przesłanek przemawiających za zastosowaniem przepisów określonych zarówno w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

K.W. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się pełnej analizy sprawy i przychylnego rozpatrzenia odwołania.

W uzasadnieniu wskazał, że od dnia 1 lutego 1998r. jest osobą niepełnosprawną w związku z wypadkiem przy pracy, a na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...]stycznia 2008r. nr [...] otrzymał świadczenie rentowe w kwocie [...] zł netto, które jest jego jedynym źródłem utrzymania. Nie zostały mu wypłacone przez ZUS świadczenia za okres choroby za 2006r. i 2007r. Do czasu wypłaty świadczenia rentowego otrzymuje pomoc od osób trzecich w kwocie [...]zł. Ponadto przyznane mu świadczenie rentowe zostało zajęte przez organ egzekucyjny i pozostaje w depozycie ZUS, w związku z czym pozostaje bez środków do życia.

Dyrektor ZUS decyzją z dnia [...]października 2008r. nr [...] na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy s.u.s. w związku z art. 138 § 1 k.p.a. po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...]czerwca 2008r. nr [...].

Uzasadniając decyzję Dyrektor ZUS stwierdził, że zobowiązany choruje przewlekle, lecz w dalszym ciągu (mimo ujemnego wyniku finansowego za rok 2007) prowadzi działalność gospodarczą oraz otrzymuje świadczenie rentowe. Zobowiązany choruje od 1998r., a zaległości z tytułu składek powstały w roku 2006. Ponadto zobowiązany, wiedząc o powstałych zaległościach, zaciągnął zobowiązanie kredytowe, w związku z czym określił swoją sytuację materialną jako stabilną. Na zobowiązania cywilnoprawne przeznacza miesięcznie kwotę [...]zł, podczas gdy zobowiązania publicznoprawne mają pierwszeństwo przed cywilnoprawnymi i przy spłacie należności powinny mieć znacznie priorytetowe. Każdy wniosek dotyczący umorzeń zaległości jest rozpatrywany indywidualnie, przy czym podstawy prawne zostały ściśle określone w ustawie o s.u.s. Przepis art. 28 tej ustawy oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do ZUS czy też organu odwoławczego, który może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Z przyczyn oczywistych nie zachodzi przesłanka występująca w art. 28 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 s.u.s., ponieważ zobowiązany nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości. W odniesieniu do art. 28 ust. 2 pkt 4 brak w stosunku do firmy zobowiązanego postępowania likwidacyjnego, a wysokość zadłużenia znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia (pkt 4a). Wobec zobowiązanego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone, a żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził w stosunku do zobowiązanego braku całkowitej nieściągalności. Wobec powyższego nie zostaje spełniona przesłanka zawarta w art. 28 ust. 2 pkt 3 i pkt 5 s.u.s.

W odniesieniu do kwestii zawartej w art. 28 ust. 2 pkt 6 ustawy jest oczywistym, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym istnieje możliwość uzyskania kwoty wyższej od wysokości wydatków egzekucyjnych. Ponadto w myśl art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powyższe przypadki szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wedle tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności płatnikowi składek zobowiązanemu do opłacania należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany , każe, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

a) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

b) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

c) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wprawdzie zobowiązany choruje przewlekle, lecz choroba nie pozbawiła go możliwości uzyskania stałego dochodu, gdyż zobowiązany w dalszym ciągu (mimo ujemnego wyniku finansowego za rok 2007) prowadzi działalność gospodarczą. Należy również zauważyć, że zaległości z tytułu składek powstały w roku 2006. Ponadto, zobowiązany wiedząc o powstałych zaległościach, zaciągnął zobowiązanie kredytowe, w związku z czym określił swoją sytuację materialną jako stabilną. Na zobowiązania cywilnoprawne przeznacza posiadane środki, podczas gdy zobowiązania publicznoprawne mają pierwszeństwo. W związku z faktem, iż działalność jest nadal prowadzona w niniejszej sprawie nie zachodzi również przesłanka zawarta w pkt 2 rozporządzenia.

Z wniosku o umorzenie wynika ponadto, iż objęto nim również składki w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zgodnie zaś z art. 30 ustawy o s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 powyższej ustawy. Oznacza to, że wskazanych w tym przepisie składek nie dotyczą ulgi w spłacie należności, tj. umorzenie, rozłożenie na raty i odroczenie terminu płatności. Ze sformułowania o braku zastosowania przepisów o tych ulgach wynika natomiast, że nie jest dopuszczalne podejmowanie w stosunku do tych składek jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia na podstawie art. 28 i 29 ustawy o s.u.s., których zastosowanie zostało wyłączone. Wobec tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc badanie istnienia przesłanek umorzenia należności przewidzianych w art. 28 ustawy o s.u.s. Jeżeli wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 k.p.a. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 ustawy o s.u.s. W przypadku zaś, gdy wniosek obejmuje zarówno należności podlegające umorzeniu, jak i należności określone w art. 30 ustawy o s.u.s. należy umorzyć postępowanie w zakresie tych ostatnich.

W skardze zobowiązany domagał się pełnego rozpoznania jego "zawiłej sprawy", zarzucając decyzji brak merytorycznego i kompleksowego rozpoznania sprawy.

Wskazał , że odmowa umorzenia należności z tytułu składek i innych świadczeń za okres 3/2006 do 11/2007 dotyczy okresu jego choroby i przebywania na zwolnieniu lekarskim, za który to okres nie otrzymał świadczenia chorobowego do dnia dzisiejszego. Stan zdrowia jak i postępująca dalej choroba jest następstwem wypadku przy pracy dnia 1 lutego 1998r., co potwierdza orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...]stycznia 2008r. nr [...]. Wypłata przyznanej renty została zawieszona decyzją ZUS z dnia [...]06.2008r. znak [...]. Nie zgadza się z "kwestionowaniem" przez ZUS kwoty [...]zł otrzymywanej od osób trzecich (na utrzymanie [...]zł, koszty leczenia [...]zł, spłata zadłużeń [...]zł, razem: [...]zł). Zaprzecza, że korzystał z czynnego prawa strony do udziału w postępowaniu administracyjnym. Nie zapoznał się także z aktami sprawy. Stan zdrowia nie pozwalał mu na bezpośrednie uczestnictwo, więc występował i nadzorował sprawę K. Ś.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn, zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) - zwanej w dalszej części "p.p.s.a", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że obie zostały wydane z naruszeniem prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007, Nr 11, poz. 74, z późn. zm.; dalej: s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 2 i ust. 3 s.u.s.).

W uzasadnionych przypadkach mogą być również umarzane należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Przypadki te uregulowane zostały wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

W myśl § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z przytoczonych przepisów instytucja umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oparta została na konstrukcji uznania administracyjnego.

Istotą uznania administracyjnego jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie ukształtował się pogląd, że samo użycie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że przepis ten pozostawia do uznania organu egzekucyjnego istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jak też zakresu ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Każda decyzja organu musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych i zawierać szczegółowe, wszechstronne z przytoczeniem przepisów uzasadnienie. Dopiero tak podjęta decyzja uznaniowa może być uznana za decyzję mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego a nie za decyzję dowolną.

Należy zwrócić uwagę, iż uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości również negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy gdy nie miały one miejsca. Organ powinien rozważyć szczegółowo wszystkie przesłanki ustawowe wymienione taksatywnie - kwestię istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich stosowania (zob. wyroki WSA w Gdańsku sygn. I SA/Gd 538/07, Lex nr 297127; WSA w Warszawie sygn. III SA/Wa 646/05, Lex nr 190818; NSA z dnia 13 stycznia 1998r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96; NSA z dnia 3 września 1999r., sygn. akt I SA/Lu 478/98; sygn. SA/Po 1087/92, POP 1994/6/104).

Kontrola obejmuje zatem zbadanie, czy wydane decyzje poprzedzone zostały prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozstrzygnął wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie wnioskowanego umorzenia.

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, iż pomoc dla przedsiębiorców (skarżący K.W. od 1 stycznia 1999r. prowadzi działalność gospodarczą, która w 2007r. przyniosła stratę w wysokości [...]zł) może przybrać formę: dokapitalizowania przedsiębiorcy, w tym także przez: nabycie akcji lub udziałów, ulg w spłacie zobowiązań należnych jednostkom sektora finansów publicznych (a zatem również i należności z tytuły składek na ubezpieczenia społeczne przysługujących Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych) czy udzielenia gwarancji albo poręczenia, kredytu lub pożyczki.

Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawie dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. Nr 123, poz. 1291, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 czerwca 2008r. w art. 2 pkt 4 i pkt 10 odsyłała do rozporządzenia Komisji (WE) nr 69/2001 z 12 stycznia 2001r. w sprawie zastosowania art. 87 i art. 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis (Dz. U. WE L. 10 z 13 stycznia 2001r.). W rozporządzeniu tym ustalono, iż ogólna kwota pomocy de minimis przyznania jakiemukolwiek przedsiębiorstwu nie może przekroczyć kwoty 100.000 euro w okresie 3 lat. Pułap ten ma zastosowanie bez względu na formę udzielanej pomocy oraz jej cel. Do pomocy de minimis nie wlicza się pomocy udzielonej w ramach programu pomocowego, pomocy indywidualnej oraz pomocy indywidualnej na restrukturyzację, zatwierdzonych przez Komisję Europejską zgodnie z art. 88 TWE, a także pomocy udzielanej w ramach wyłączeń grupowych (art. 5 ust. 1 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej). Ponadto w dniu 29 grudnia 2006r. weszło w życie rozporządzenie Komisji (WE) nr 1998/2006 z 15 grudnia 2006r. w sprawie stosowania art. 87 i art. 88 Traktatu do pomocy de minimis. Nowe rozporządzenie podwyższyło do kwoty 200.000 euro w okresie trzech ostatnich lat budżetowych dopuszczalny pułap pomocy de minimis, poniżej którego uznaje się, że środki pomocy nie spełniają wszystkich kryteriów określonych w art. 87 ust. 1 TWE, w związku z czym nie podlegają procedurze zgłoszenia przewidzianej w art. 88 ust. 3 Traktatu.

Organ administracji publicznej nie może uwzględnić wniosku podatnika czy zobowiązanego z tytułu składek w sytuacji, gdy odroczenie bądź rozłożenie na raty podatku albo zaległości podatkowej względnie składek czy też umorzenie zaległości podatkowej bądź składek spowodowałoby przekroczenie dopuszczalnej granicy tej pomocy. Ustaleniu tej przesłanki służy złożenie zaświadczenia o otrzymanej przez podmiot ubiegający się o ulgę w spłacie pomocy publicznej albo oświadczenie, że jeszcze o udzielenie takiej pomocy nie występował czy też otrzymana dotychczas pomoc nie jest wliczana do pomocy publicznej. Takie zaświadczenie, podmiot ubiegający się o pomoc de minimis jest zobowiązany do przedstawienia podmiotowi udzielającemu pomocy, zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy, wraz z wnioskiem o udzielenie pomocy.

W wykonaniu upoważnienia z art. 5 ust. 3 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej Rada Ministrów wydała w dniu 11 sierpnia 2004r. rozporządzenie w sprawie zaświadczeń de minimis (Dz. U. Nr 187, poz. 1930). Rozporządzenie to zostało zastąpione rozporządzeniem z dnia 20 marca 2007r. w sprawie zaświadczeń o pomocy de minimis i pomocy de minimis w rolnictwie i rybołówstwie (Dz. U. Nr 53, poz. 354). Zaświadczenie o pomocy de minimis wydaje się z urzędu w dniu udzielania pomocy publicznej a w przypadku pomocy udzielanej na podstawie decyzji - wraz z tą decyzją w dniu jej wydania. Jeżeli pomoc ma formę ulgi podatkowej udzielanej na podstawie aktu normatywnego bez wymogu wydania decyzji - w terminie 2 miesięcy od dnia udzielenia pomocy publicznej. Beneficjent pomocy może wystąpić o wydanie zaświadczenia przed upływem tego terminu (§ 4).

Jak już zostało wspomniane skarżący prowadzi działalność gospodarczą od 1 stycznia 1999r. Z kolei zaskarżona decyzja Dyrektora ZUS utrzymująca w mocy decyzję z ZUS z [..]czerwca 2008r. w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł wydana została [...]października 2008r. Zarówno więc w chwili wydania decyzji przez Zakład jak i wydania zaskarżonej decyzji obowiązywały rozporządzenia Komisji (WE) w sprawie zastosowania art. 87 i art. 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach de minimis jak i w sprawie implementacji rozporządzenia (WE) ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 TWE. Zatem skarżący już na etapie złożenia wniosku o umorzenie składek winien być informowany o przepisach, na podstawie których zostanie rozpoznany jego wniosek. Ponadto jak wynika z oświadczenia płatnika - przedsiębiorcy o nieskorzystaniu z pomocy publicznej (k. 113 akt adm.) skarżący w ciągu danego roku budżetowego oraz dwóch poprzedzających lat budżetowych nie korzystał z pomocy publicznej dla przedsiębiorców, o której mowa w art. 2 pkt 3, pkt 5, pkt 6, pkt 10 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej oraz nie złożył wniosku o udzielenie pomocy od innego organu. W tym kontekście nie istniała więc przeszkoda do udzielenia ulgi przedsiębiorcy w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Odnosząc się do przesłanek wskazanych w ustawie oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r., Sąd stwierdza, iż zarówno Zakład jak i Prezes Zakładu nie zbadali w sposób wyczerpujący sytuacji skarżącego, co uniemożliwiło prawidłową ocenę zaistnienia przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Jak wynika z wniosku skarżącego z 9 sierpnia 2007r. o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (k. 19 akt adm.) jest on osobą obłożnie chorą (zespół Singrena) i od 12 miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim. Obecny stan zdrowia oraz niepełnosprawność zostały zakwalifikowane przez orzecznika ZUS jako częściowa niezdolność do pracy. Skarżący podał, iż jego zespół chorobowy trwa od 18 roku życia. Do wniosku załączył dokumentację lekarską od roku 2003 do dnia dzisiejszego.

Z zaświadczeń z 31 stycznia oraz 6 lutego 2007r. wynika, iż K.W. leczony jest od blisko 20 lat z powodu dny moczanowej, na chorobę zwyrodnieniową stawów (m. in. skokowo - goleniowego, który jest całkowicie zniszczony) oraz kręgosłupa. Cierpi na zespół metaboliczny, jak również na zmiany żylakowe naczyń żylnych z objawami przewlekłej niewydolności żylnej w obrębie lewego podudzia. Jest uczulony na bylice, pleśnie i grzyby. W roku 2007 nastąpiło u skarżącego gwałtowne pogorszenie stanu stawów barkowych o charakterze przewlekłego stanu zapalnego z ograniczeniem ruchomości obu barków. W roku 1998 K.W. przebył rozległy uraz lewego podudzia z rozerwaniem więzozrostu piszczelowo - strzałkowego i zwichnięciem stawu skokowo - goleniowego (k. 20 - 21). Leczony był również z powodu różnych infekcji, oka, gardła, uporczywej opryszczki (informacja o przebytej rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej, k. 60). Skarżący cierpi na alergiczne przewlekłe zapalenie spojówek obu oczu ("suche oko"), astygmatyzm obu oczu, nadciśnienie tętnicze oraz zespół Sjörgena (zaświadczenie o stanie zdrowia z 10 grudnia 2002r., k. 74; karta informacyjna, k. 76, k. 23), stwierdzono u niego nadto ślady płynu w stawach skokowych oraz w okolicach kostek bocznych (k. 41).

Powyższe dolegliwości potwierdzają również inne dokumenty, a mianowicie: opis konsultacji ortopedycznej z 14 marca 2006r. (k. 32), karta informacyjna ze Szpitala Wojskowego w P (k. 36), wyniki badania radiologicznego z 19 maja 2007r. przeprowadzonego przez ZOZ P. oraz NZOZ Centrum Medyczne HCP (k. 43, k. 48), karta informacyjna leczenia szpitalnego (k. 44), zaświadczenie o stanie zdrowia z 30 lipca 2003r., z 18 sierpnia 2003r., 22 sierpnia 2003r., 2 października 2003r., 25 października 2002r., 29 listopada 2002r. oraz 10 grudnia 2002r. (k. 52, k. 65 - 67, k. 72 - 74).

W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji obu instancji w zakresie braku istnienia przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 w zw. z art. 80 k.p.a.

Zgodnie z powołanymi przepisami organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Z kolei uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Ocena zgromadzonej bogatej dokumentacji medycznej nie została zawarta w treści uzasadnienia zarówno decyzji Zakładu jak i Dyrektora Zakładu. Ograniczyli się oni bowiem jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, iż "z przedłożonych dokumentów wynika, iż zobowiązany jest osobą częściowo niezdolną do pracy. Zakład nie kwestionuje powagi choroby płatnika, lecz jednocześnie zauważa, że choroba ta nie pozbawia K.W. możliwości uzyskania dochodu w celu spłaty należności, albowiem zobowiązany pobiera świadczenie rentowe i nadal prowadzi działalność gospodarczą. Ponadto przewlekła choroba płatnika sięga roku 1998, a zaległości z tytułu składek powstały dopiero w roku 2006" (str. 7 uzasadnienia decyzji, k. 160, k. 180). Organy nie wskazały, na których dowodach (dokumentach) oparły swoje twierdzenia, nie podały także, którym z nich odmówiono wiarygodności. Pominęły przy tym fakt, iż brak dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej może być związany ze stanem zdrowia skarżącego, tym bardziej, iż wbrew twierdzeniu organów, cierpi on na wiele poważnych dolegliwości a nie tylko jedną. Nie wzięto również pod uwagę, iż nie następuje poprawa zdrowia skarżącego, a wręcz przeciwnie w przypadku niektórych dolegliwości stan zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu, co może mieć wpływ na zdolności zarobkowania a tym samym możliwość spłaty należności. Trudno przy tym dostrzec, jakie znaczenie dla oceny istnienia omawianej przesłanki ma okoliczność, iż zaległości powstały dopiero w 2006r. a choroba sięga roku 1998.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji obowiązane będą do wyczerpującego zbadania sytuacji zdrowotnej skarżącego, biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności, co umożliwi właściwą ocenę kwestii istnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Dokonana wyczerpująca ocena winna znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami przepisu art. 107 § 3 k.p.a.

Uznając, iż wskazane naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.

O wstrzymaniu wykonania Sąd orzekł, w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a., jak w pkt. II sentencji.

/-/ K. Nikodem /-/ W. Zygmont /-/ M. Skwierzyńska