Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1643/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 6, art. 7, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 73 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2014 r. sprawy ze skargi W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. M. wystąpił w dniu [...] grudnia 2005 r. do Prezydenta W. z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za grunt, który zajęty został pod drogę - ul. [...] w W. W tym samym dniu wystąpił również do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości, z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r., na własność Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. Prezydent W. zawiesił z urzędu postępowanie odszkodowawcze do czasu wydania przez Wojewodę [...] decyzji deklaratoryjnej.

Aktem notarialnym Rep. [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. M. M. nieruchomość stanowiącą działkę nr [...] o pow. [...] m2, z obrębu [...] przekazał umową darowizny na rzecz swoich synów P. M. w [....] części i T. M. w [...] części.

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności gruntu zajętego pod część ulicy [...], oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni [....] m2, w obrębie [...]. Decyzja w dniu [...] kwietnia 2011 r. stała się ostateczna.

Prezydent W. postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. podjął zawieszone postępowanie odszkodowawcze.

Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. odmówił ustalenia odszkodowania za grunt położony w W. przy ulicy [...] oznaczony jako działka nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...], uregulowany w księdze wieczystej KW Nr [...], zajęty pod drogę publiczną gminną. W uzasadnieniu wskazał, że ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności gruntu położonego w W., oznaczonego jako część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...], stanowiącego projektowaną działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni [...]m2 z obrębu [...], zajętego pod ul. [...]. Wojewoda [...] wskazał w tej decyzji, że współwłaścicielami przedmiotowego gruntu zgodnie z odpisem z KW Nr [...] są P. M. i T. M. - synowie M. M. Prezydent W. stwierdził, że stroną postępowania toczącego się przed Wojewodą [...] nie był M. M. Organ podkreślił, że M. M. nie został umieszczony w rozdzielniku deklaratoryjnej decyzji Wojewody [...]. Organ wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku składu 7 sędziów z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/09 wskazał, iż przy ocenie prawa wnioskodawcy do uzyskania odszkodowania należy brać pod uwagę aspekt ekwiwalentności majątkowej. Nie można rekompensować straty podmiotowi będącemu właścicielem w dacie przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, który uzyskał już ekwiwalent majątkowy w postaci ceny sprzedaży lub satysfakcję niemajątkową leżącą u podstaw umów zawieranych pod tytułem darmym (np. umocnienie więzi rodzinnych, obietnica opieki itp.).

Prezydent W. podkreślił, że związany jest pozostającą w obrocie prawnym ostateczną decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. oraz zawartymi w niej ustaleniami, wynikającymi zarówno z treści jak i rozdzielnika.

W dniu [...] grudnia 2012 r. M. M. złożył odwołanie wskazując, że udokumentował prawo do roszczenia o odszkodowanie za grunt zajęty pod drogę.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ wskazał,

że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że wykładnia celowościowa i funkcjonalna wskazanego wyżej przepisu art. 73 prowadzi do jednoznacznych wniosków, iż uprawnionym do odszkodowania jest wyłącznie właściciel nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., bowiem to on utracił własność zajętej pod drogę nieruchomości i na jego wniosek zgodnie z art. 73 ust. 4 ustalane i wypłacane jest odszkodowanie (por. wyrok NSA z 8 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 68/07 -

nie publikowany, treść (w:) orzeczenia, nsa.gov.pl; wyrok NSA z 6 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 704/07 - nie publikowany, wyrok WSA z dnia 31.01.2013r. sygn. akt

I S.A./Wa 1828/12 treść (w:) orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wojewoda podał, że z odpisu z księgi wieczystej wynika, iż przed wydaniem powyższej decyzji deklaratoryjnej Wojewody [...], jako właściciel przedmiotowego gruntu, wpisany był w księdze wieczystej KW Nr [...] M. M. Skarżący był w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem nieruchomości, w skład której wchodziła przedmiotowa działka gruntu. Jest zatem oczywiste, że do dnia 31 grudnia 2005 r. przysługiwało mu z mocy art. 73 ust. 4 ustawy prawo do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za ten grunt, które mógł realizować przez złożenie wniosku w tym przedmiocie w dacie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. M. M. był wpisany do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości w dniu, w którym zawarł z synami: P. M. i T. M. umowę darowizny tej nieruchomości na ich rzecz (umowa z dnia [...] grudnia 2007 r.). Na podstawie tej umowy nabywcy zostali wpisani do księgi wieczystej jako nowi właściciele nieruchomości w miejsce M. M. Do dnia 31 grudnia 2005 r. nie została wydana, ani decyzja wydzielająca z tej nieruchomości grunt zajęty pod drogę publiczną, ani decyzja stwierdzająca, że grunt ten stał się z mocy prawa własnością W.

W decyzji deklaratoryjnej Wojewody niezbędne jest wskazanie właściciela nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. W niniejszej sprawie w rozdzielniku decyzji deklaratoryjnej wpisani zostali synowie M. M., którzy nabyli tę nieruchomość dopiero w 2007 r.

Organ nie zgodził się z twierdzeniem organu I instancji, że wraz z przeniesieniem prawa własności nieruchomości prawo do odszkodowania przeszło na nabywców. Wojewoda wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 2011 r.(Sygn. akt I SA/Wa 1033/11) stwierdził, iż nie jest zasadne stanowisko organów, iż z wyroku składu 7 sędziów NSA z 11 stycznia 2010 r. (sygn. akt I OPS 3/09), wynika jednoznacznie, iż odszkodowanie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. należne jest nowemu właścicielowi działki, a nie zbywcy.

W ocenie organu, w sytuacji kiedy właściciel poniósł stratę w dacie 1 stycznia 1999r. tzn. w dacie przejścia nieruchomości na rzecz Gminy W., to powinien otrzymać rekompensatę w postaci odszkodowania za tę nieruchomość, gdyż według konstytucyjnej zasady ochrony własności, nie jest możliwe odebranie własności bez odszkodowania.

Wojewoda [...] stwierdził, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Stąd decyzję należało uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ powołał się w tym zakresie na zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi Miasta W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżacy, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie przepisów praw materialnego tj.

- art. 73 ust. 4 w zw. z ust. 1 i 3 art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyznaniu uprawnienia do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną osobie, która nie legitymowała się tytułem prawnym do nieruchomości na skutek zbycia prawa własności nieruchomości i ujawnienia praw nabywcy w księdze wieczystej po dniu 31 grudnia 1998 r. a przed wydaniem decyzji Wojewody na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy, a w konsekwencji ustalenie podmiotu uprawnionego do odszkodowania w sposób odmienny niż ustalony w deklaratoryjnej decyzji o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości krąg osób wywłaszczonych.

- art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że odszkodowanie należy ustalić i wypłacić na rzecz właściciela nieruchomości według stanu z dnia 31 grudnia 1998 roku, pomimo tego, że osoba ta zbyła po ww. dacie prawo własności nieruchomości, w związku z czym brak jest podstaw do rekompensowania jej straty;

- art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz.1361 ze zm.) w związku z art. 2 § 1 kpc oraz art. 10 i 175 ust. 1 Konstytucji poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oparciu rozstrzygnięcia o ustalenia należące do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego, pominięcie domniemania prawnego zgodności wpisu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że "osobą wywłaszczoną", na rzecz której należy ustalić i wypłacić odszkodowanie jest właściciel nieruchomości na datę 1 stycznia 1999 r. w sytuacji, gdy w dniu wydania decyzji stwierdzającej, iż przedmiotowa nieruchomość stała się z mocy prawa własnością jednostki samorządu terytorialnego zgodnie z treścią umowy sprzedaży oraz stanem wpisów w księdze wieczystej właścicielem nieruchomości były inne osoby.

2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 6, 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na zaniechaniu przez organ odwoławczy wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, brak rozpatrzenia sprawy w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, w szczególności poczynienie ustaleń i interpretacji sprzecznych z treścią decyzji wydanej na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy, treścią umowy cywilnej i stanem wpisów w księdze wieczystej.

Miasto W. wskazało, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż zdaniem Wojewody krąg osób uprawnionych do odszkodowania jest inny niż krąg osób, do których skierowana była ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie nieruchomości z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku.

Skarżący podniósł, że w orzecznictwie ugruntowuje się pogląd, że osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy, zawarła w formie aktu notarialnego umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej jest uprawniona do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy (tak wyrok składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 września 2011, sygn. akt 1 OSK 1543/10). Z powyższego wynika, że fakt zbycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną po 1 stycznia 1999 r. a przed wydaniem przez Wojewodę [...] decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy powinien być uwzględniony przy stosowaniu art. 73 ust. 4 ustawy. Skarżący podkreślił, że w niniejszej sprawie umową darowizny z dnia [...] grudnia 2007 r. Rep. [...] M. M. darował swoim synom P. M. w [...] części i T. M. w [...] części nieruchomość położona w W. przy ul. [...], stanowiącą zabudowaną działkę gruntu oznaczona numerem ewidencyjnym [...] w obrębi [...] o pow. [...]m2, objętą księga wieczystą

KW Nr [...] i na podstawie tejże umowy obdarowani zostali ujawnieni

w księdze wieczystej jako współwłaściciele nieruchomości. Skoro umowa darowizny nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a jej skuteczność i ważność nie została podważone we właściwym trybie to należy przyjąć, że wywołuje skutki w niej określone. Skutki te zostały potwierdzone wpisem w księdze wieczystej dokonanym na podstawie przedmiotowej umowy. Zdaniem Miasta W., w sprawie z wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania organ powinien uwzględnić stan wpisów w księdze wieczystej oraz skutki, jakie wynikają z zawarcia cywilnoprawnych umów przenoszących własność nieruchomości. Zdaniem skarżącego Wojewoda [...] nie ocenił w prawidłowy sposób znajdujących się w aktach sprawy dowodów z dokumentów i ich wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

Skarżący podkreślił, że M. M., którego Wojewoda uznał za uprawnionego do odszkodowania, nie był stroną postępowania zakończonego ostateczną decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r., w której Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności gruntu stanowiącego projektowaną działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni [...] z obrębu [...], zajętego pod ul. [...]. Stronami w tym postępowaniu byli P. M. i T. M. Tym samym Wojewoda [...] w postępowaniu o ustalenie odszkodowania poczynił ustalenia odmienne od ustaleń przyjętych w ostatecznej i funkcjonująca w obrocie prawnym decyzji Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. Stosownie do treści art. 21 ust. 2 Konstytucji RP odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno być "słuszne". Regulacji tej nie można pomijać przy stosowaniu art. 73 ustawy. Istotą odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. powinno być naprawienie szkody osobie, która rzeczywiście poniosła uszczerbek w majątku w wyniku odjęcia prawa własności. Zdaniem skarżącego w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak jest podstaw do przyjęcia, że M. M. doznał uszczerbku majątkowego na skutek szeroko rozumianego wywłaszczenia, a w konsekwencji nie można uznać go za uprawnionego do odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Wojewody [...] uchylająca decyzję organu I instancji i przekazująca sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia odpowiada prawu. Zasadnie organ II instancji, stwierdzając nieprawidłowość ustaleń Prezydenta W., co do możliwości ustalenia na rzecz M. M. odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę, na podstawie przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.)., przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Podkreślenia wymaga, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada dwuinstancyjności postępowania. Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, co oznacza, że sprawa tożsama podmiotowo i przedmiotowo powinna być rozpoznana przez organy różnych instancji. Zwłaszcza w postępowaniu dotyczącym odszkodowania za nieruchomość, która nabyta została z mocy prawa przez jednostkę samorządu terytorialnego, ustalenie wysokości odszkodowania nie może nastąpić wyłącznie w instancji odwoławczej, albowiem powyższe w istocie pozbawiałoby osobę uprawnioną prawa do kwestionowania w trybie instancji administracyjnej, wysokości tego odszkodowania.

Podstawę materialnoprawną decyzji organu I instancji stanowi przepis art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Stosownie do tego przepisu, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2 (odszkodowanie za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego) będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

W sprawie niniejszej jest bezsporne, że wniosek o odszkodowanie złożony został przez M. M. w terminie określonym w powołanym wyżej przepisie art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

W ocenie Sądu w sprawie nie jest też sporne, że M. M. był w dniu

31 grudnia 1998 r. właścicielem nieruchomości, której nabycie z mocy prawa z dniem

1 stycznia 1999 r. przez Gminę W. stwierdził Wojewoda [...]

w deklaratoryjnej decyzji z dnia [...] marca 2011 r. Nie kwestionuje powyższego także Miasto W., a jedynie podnosi w skardze, że M. M. nie brał udziału w postępowaniu o stwierdzenie nabycia z mocy prawa nieruchomości zajętej pod drogę publiczną i nie został ujęty w rozdzielniku tej decyzji. W ocenie skarżącego, Wojewoda [...], poprzez wskazanie w rozdzielniku do decyzji deklaratoryjnej, jako adresata, nie M. M., ale jego synów, którzy nabyli prawo własności nieruchomości w 2007 r., określił tym samym podmioty uprawnione do odszkodowania.

Sąd poglądu skarżącego nie podziela. Nadto, w ocenie Sądu niedopuszczalne jest – w stanie faktycznym tej sprawy – twierdzenie skarżącego, iż Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji dokonał odmiennych ustaleń w zakresie podmiotu uprawnionego do odszkodowania niż wynikające z deklaratoryjnej decyzji Wojewody [...]. Okoliczność, że M. M. zbył w drodze umowy darowizny z dnia [...] grudnia 2007 r. na rzecz swoich synów P. M. i T. M. prawo własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], nie jest równoznaczna – wbrew twierdzeniom skargi – z tym, że uprawnienie do żądania odszkodowania Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji przyznał osobie, która nie legitymowała się tytułem prawnym do nieruchomości.

W sprawie tej istotą sporu jest ustalenie, czy osobą uprawnioną do złożenia wniosku i ustalenia na jej rzecz odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, jest osoba, która była właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r., w sytuacji, gdy zbyła tę nieruchomość (w drodze umowy darowizny) w dniu [...] grudnia 2007 r., tj. przed wydaniem decyzji deklaratoryjnej przez Wojewodę [...] ([...] marca 2011 r.).

W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy wniosek o odszkodowanie złożony został w terminie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające (...) przez właściciela nieruchomości według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r., a nieruchomość ta została przez niego zbyta po terminie określonym przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające (...), tj. po 31 grudnia 2005 r., a przed wydaniem decyzji deklaratoryjnej, o której mowa w art. 73 ust. 3 powołanej ustawy, właściciel nieruchomości według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. jest osobą uprawnioną do odszkodowania.

Przyjęcie stanowiska zaprezentowanego zarówno w decyzji organu I instancji, jak też stanowiska skarżącego Miasta W. prowadziłoby do sytuacji, w której w ogóle nie byłoby podmiotu uprawnionego do odszkodowania za odjęcie prawa własności, tj. faktyczne wywłaszczenie na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, na skutek nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Gdyby bowiem przyjąć założenie zaprezentowane tak w decyzji organu I instancji, jak i w skardze, to zarówno właściciel nieruchomości według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. nie posiadałby uprawnienia do odszkodowania, bo zbył nieruchomość po dniu 31 grudnia 1998 r., a zatem jak podkreślono w skardze uzyskał przysporzenie majątkowe, jak i nabywca nieruchomości nie byłby osobą uprawnioną do odszkodowania, albowiem nabył ją w 2007 r. Nie miał zatem szans, aby w ustawowym terminie do 31 grudnia 2005 r. złożyć wniosek o odszkodowanie.

Zgodnie z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Odwołując się do tego przepisu Konstytucji RP podkreślenia wymaga, że odjęcie z mocy prawa dotychczasowym właścicielom własności nieruchomości pod drogami publicznymi z dniem 1 stycznia 1999 r. stanowiło w istocie wywłaszczenie ex lege i nie było zależne, ani od okresu władztwa podmiotu publicznego, ani od sposobu zachowania uprawnionego (v. wyrok składu 7 sędziów NSA z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie legalna definicja wywłaszczenia zawarta w art. 112 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnosi się wyłącznie do fizycznego wywłaszczenia, jednak podstawowym przepisem determinującym wykładnię pojęcia wywłaszczenia w polskim systemie prawnym, nie jest powołany przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami, lecz właśnie powołany wyżej art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęte zostało szerokie rozumienie pojęcia wywłaszczenia (v. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000 r. sygn. akt P 5/99 – OTK 2000/2/60; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2006 r. sygn. akt III CZP 19/06 (OSNC 2006/12/195)).

W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa jest sytuacja, w której faktyczne wywłaszczenie miałoby nastąpić bez odszkodowania, z takim oto uzasadnieniem, że dawny właściciel pozbawiony prawa własności części swej nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999 r., uzyskał już przysporzenie majątkowe lub przysporzenie w postaci umocnienia więzi rodzinnych. Na gruncie przepisu art. 21 ust. 2 Konstytucji RP nie można traktować ekwiwalentnie odszkodowania (słusznego odszkodowania), które powinna wypłacić Gmina z tytułu nabycia własności nieruchomości zajętej pod drogę gminną i przysporzenia uzyskanego w ramach stosunku cywilnoprawnego. Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji RP.

Kwestia oceny skuteczności zbycia przez dawnego właściciela nieruchomości w części zajętej pod drogę publiczną, w trakcie postępowania prowadzonego na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające (...), nie może być przedmiotem rozstrzygania w niniejszej sprawie. Przedmiotem oceny w tym postępowaniu nie może być również decyzja deklaratoryjna Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011 r., w zakresie braku wskazania w jej treści, komu przysługiwało prawo własności na dzień 31 grudnia 1998 r. Nadto, samo wskazanie przez Wojewodę [...] w rozdzielniku do decyzji z dnia [...] marca 2011 r. P. M. i T. M. jako adresatów decyzji i właścicieli nieruchomości według stanu na dzień wydania decyzji deklaratoryjnej, nie przesądza o braku uprawnień do odszkodowania właściciela tej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. Zarzuty skargi w tym zakresie Sąd uznał za niezasadne.

Nie ma przeszkód prawnych, aby wobec niewskazania w decyzji z dnia [...] marca 2011 r. osoby będącej właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., ustalenie to dokonane zostało w decyzji o ustaleniu odszkodowania. Niezrozumiałe w kontekście powyższego są zarzuty naruszenia art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Ustalenie Prezydenta W., że decyzja deklaratoryjna nie została doręczona M. M. nie przesądza o tym, że nie był on właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. Wymieniona osoba, wnioskująca nadto o wydanie decyzji deklaratoryjnej nie może ponosić ujemnych konsekwencji niezawiadomienia przez organ o wyniku wszczętego na jej wniosek postepowania. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym już wyżej wyroku z dnia

11 stycznia 2010 r. wskazał, że w zakresie objętym regulacją art. 73 ustawy – Przepisy wprowadzające (...) istotne znaczenie ma konstytucyjna zasada, że 1) za odjęcie własności należy się słuszne odszkodowanie, że 2) został złożony wniosek w tym przedmiocie w ustawowym terminie oraz, że 3) wniosek ten złożyła osoba uprawniona do odszkodowania. Osobą tą jest oczywiście były, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, tj. sprzed dnia 1 stycznia 1999 r., właściciel nieruchomości. Powyższe wynika wprost z treści przepisu art. 73 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające (...).

Za niezasadne Sąd uznał również zarzuty naruszenia prawa procesowego, w tym art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia było prawidłowe. Konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Nadto strona nie może być pozbawiona prawa

do weryfikacji wysokości ustalonego odszkodowania w administracyjnym toku instancji.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.