Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 989/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3 a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 sierpnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – dalej jako "ZUS", po rozpatrzeniu wniosku G. R. – dalej jako "Skarżąca" o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1 - 3 i ust. 3a i 3b, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm. ) – dalej jako "u.s.u.s." oraz w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm. ) – dalej jako "k.p.a.", uchylił w części decyzję ZUS z dnia 23 lutego 2018 r. i stwierdził, że w punkcie pierwszym sentencji decyzji powinno zostać wskazane, że ZUS w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmawia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy i w kwotach (należności główne, odsetki za zwłokę, w tym odsetki od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych i koszty upomnienia) wskazanych w decyzji;

w punkcie drugim sentencji decyzji powinno zostać wskazane, że ZUS w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3 a i art. 32 u.s.u.s. oraz w oparciu o § 3 ust. 1 wydanego na podstawie art. 3 b u.s.u.s. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 – dalej jako "Rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.") odmawia umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy za okresy i w kwotach (należności główne, odsetki za zwłokę, w tym odsetki od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych i koszty upomnienia) wskazanych w decyzji;

w zakresie orzeczenia o braku przesłanek pozwalających na umorzenie należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy i w kwotach wskazanych w zaskarżonej decyzji, utrzymał decyzję w mocy.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Pismem z dnia 15 grudnia 2017 r. Skarżąca wniosła o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na poszczególne elementy zadłużenia.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że prowadziła działalność gospodarczą, zatrudniała dużą ilość pracowników i odprowadzała wysokie kwoty składek ZUS. Sytuacja zmieniła się gdy zachorował jej syn. Skarżąca zmieniła działalność na taką, która umożliwiała bycie z synem w ciągu dnia w domu. Nowa działalność nie przyniosła oczekiwanych zysków, co spowodowało zadłużenie wobec ZUS. Skarżąca nie jest w stanie spłacić istniejącego zadłużenia, dlatego złożyła wniosek o jego umorzenie.

W dniu 5 stycznia 2018 r. Skarżąca przesłała do ZUS oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości (druk ZUS-RD-OOF-01), oświadczenie dotyczące wyboru rodzaju pomocy w związku z wnioskiem o udzielenie ulgi, listę przypadków pomocy de minimis otrzymanej przez beneficjenta, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) (PIT-36), informacje o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B), dokument PIT/O - za lata 2015 i 2016, dokument UPO, harmonogram spłat kredytu z A S.A. (kwota kredytu: 106.382,98 zł), harmonogram spłat kredytu z B S.A. (kwota kredytu: 44.468,09 zł), terminarz spłat z C S.A., harmonogram spłat pożyczki z D S.A., dowód rejestracyjny [...], oraz dokumenty o charakterze medycznym, dotyczące syna Skarżącej.

ZUS przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia wszystkich okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności i ustalił, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz synem (dochód netto: 0 zł). Skarżąca jest mikroprzedsiębiorcą. Dochód za 2015 r. wynosił 64.245,79 zł, za 2016 r. 11.630,14 zł, a za I półrocze 2017 r. 16.146,25 zł. Skarżąca pobiera emeryturę (bezterminowo) w wysokości brutto 1.696,18 zł (netto 1.415,52 zł); nie pracuje zarobkowo; nie posiada dochodu z innych źródeł (wymienionych w oświadczeniu), nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy; na stałe wydatki związane z utrzymaniem przeznacza 2.000 zł (opłaty eksploatacyjne, energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) i 300 zł na koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie).

Organ ustalił, że Skarżąca poza zadłużeniem wobec ZUS, posiada również zadłużenie: z tytułu podatków w kwocie 32.000 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 142.173,78 zł, w instytucjach w kwocie 2.000 zł (podatek od nieruchomości). Skarżąca nie reguluje powyższych zobowiązań, a ZUS i US prowadzą wobec niej egzekucję. Skarżąca posiada udział we własności nieruchomości (1/4), posiada [...] z 2008 r. Ustalono, że Skarżąca sprawuje opiekę na chorym synem.

Decyzją z dnia 2 lutego 2018 r. ZUS odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie wniosku o umorzenie należności składkowych, które nie podlegają umorzeniu na podstawie art. 28 ust. 3 a i art. 30 u.s.u.s. (Decyzja została utrzymana w mocy decyzją ZUS z dnia 7 marca 2018 r.).

Decyzją z dnia 23 lutego 2018 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okresy i w kwotach wskazanych w powyższej decyzji.

Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podtrzymała wniosek o umorzenie zaległości. Zdaniem Skarżącej, opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca wskazała, że z emerytury pokrywane są zaległe składki, a z osiąganego dochodu z działalności (969,18 zł na miesiąc) wypłaca środki na rzecz komornika. Skarżąca ponownie opisała swoją sytuację materialną i zdrowotną syna.

Decyzją z dnia 24 sierpnia 2018 r. ZUS orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za okresy i w kwotach wskazanych w decyzji.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie sprawa ewentualnego spełnienia przesłanek umorzeniowych określonych w art. 28 u.s.u.s., w tym określonych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r.

Wskazując na treść art. 28 u.s.u.s. organ uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie jest prowadzona obecnie skuteczna egzekucja administracyjna, która ma na celu realizację wierzytelności z tytułu składek. ZUS zabezpieczył hipotecznie roszczenia z tytułu składek przez wpis hipoteki do udziału Skarżącej w nieruchomości objętej księgą wieczystą.

Powołując orzecznictwo sądów administracyjnych organ stwierdził m.in., że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. W omawianej sprawie w zakresie należności z tytułu składek ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie istnieje zasada swobody decyzyjnej w przypadku braku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności.

Organ stwierdził, że Skarżąca jest zobowiązana do wpłacenia składek na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne, które finansują ubezpieczeni niebędący płatnikami składek. Płatnik nie finansuje tych składek i jego obowiązkiem jest zawsze bezzwłoczne i bezwarunkowe przekazanie ich do ZUS w celu zasilenia kont osób ubezpieczonych. Składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie podlegają z mocy ustawy umorzeniu.

Odnosząc się do kwestii wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, tj.: odsetki za zwłokę pochodne od składek na FUS, NFZ, FP i FGŚP oraz koszty upomnienia, organ wyjaśnił, że należności te mogłyby zostać umorzone wyłącznie w przypadku całkowitej nieściągalności, która jest obecnie wyłączona. Wobec zobowiązań płatnika prowadzone są skuteczne czynności egzekucyjne, jak również dokonano stosownych zabezpieczeń majątkowych (hipoteka przymusowa).

W przypadku należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika z tytułu ubezpieczenia społecznego osób niebędących płatnikami składek, u.s.u.s. nie przewiduje instytucji swobodnego uznania administracyjnego w przypadku, gdy nie stwierdzono stanu całkowitej nieściągalności, co oznacza, że w sytuacji braku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności ZUS nie może dokonać umorzenia należności składkowych dotyczących ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Organ powołał treść § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. i wyjaśnił, że przepisom tym podlegają wyłącznie nieopłacone należności z tytułu składek na koncie osobistym zainteresowanej.

W ocenie ZUS analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym złożonych wniosków w zakresie umorzenia i dodatkowych wyjaśnień, nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno - bytowa Skarżącej całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności.

Skarżąca wskazała wprawdzie na problemy zdrowotne syna, jednak z rubryki oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości ani ze złożonych zaświadczeń lekarskich ze stycznia 2018 r. nie wynika wprost, że syn Skarżącej jest całkowicie i trwale wyłączony z rynku pracy, a co z tym idzie z możliwości zarobkowania.

Zdaniem organu, nie można stwierdzić, że Skarżąca nie może kontynuować aktywności zawodowej i osiągać dochodu, tym bardziej, że pobiera emeryturę. W ocenie organu, emerytura jest źródłem dochodu, które może być przeznaczone (oczywiście do pewnej wysokości) na spłatę zadłużenia z tytułu składek, tak dobrowolne, jak i przymusowe (egzekucja administracyjna).

W celu uregulowania istniejących zaległości Skarżąca może skorzystać również z dogodnego układu ratalnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu Skarżąca stwierdziła, że nieumorzenie składek spowoduje konieczność ogłoszenia upadłości i zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowi dodatkowe źródło dochodu, wynoszącego obecnie po potrąceniu ok. 1000 zł. W ocenie Skarżącej umorzenie składek pozwoli jej na regulowanie bieżących zobowiązań. Skarżąca wskazała również na sytuację zdrowotną syna, na leczenie którego nie pobiera żadnych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia 24 sierpnia 2018 r. uchylająca w części decyzję z dnia 23 lutego 2018 r. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu wymienionych w tej decyzji składek oraz utrzymująca w mocy decyzję w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Narodowy Fundusz Zdrowia, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a spór koncentruje się wokół rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu wskazanych składek.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił nieruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

W ocenie Sądu, ZUS zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż wobec Skarżącej prowadzona jest skuteczna egzekucja administracyjna, która ma na celu realizację wierzytelności z tytułu składek. Dopóki postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Ponadto ZUS zabezpieczył hipotecznie roszczenia z tytułu składek poprzez wpis hipoteki do udziału zobowiązanej w nieruchomości.

Zdaniem Sądu powyższe okoliczności wyłączają przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust.3 u.s.u.s. w odniesieniu do składek finansowanych przez Skarżącą z tytułu ubezpieczenia społecznego ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Natomiast do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., co wynika z treści art. 30 powołanej ustawy. Składki te finansują ubezpieczeni niebędący płatnikami składek, a Skarżąca nie przekazała ich do ZUS w terminach i w wysokości określonej w u.s.u.s. Płatnik nie finansuje tych składek i jego obowiązkiem jest terminowe przekazanie ich do ZUS w celu zasilenia kont osób ubezpieczonych. Składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie podlegają z mocy ustawy umorzeniu.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.).

W ocenie Sądu, ustalenie, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez stronę skarżącą (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514). Oznacza to, że ustalenia w zakresie przesłanki "całkowitej nieściągalności" dokonuje organ rozpoznający wniosek, bez względu na zakres inicjatywy dowodowej skarżącego w tym przedmiocie. Także bowiem w przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089).

Sąd zauważył, że ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można jeszcze stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu organ nie naruszył w tym zakresie przepisu art. 28 u.s.u.s.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w sprawie nie udowodniono okoliczności wynikających z § 3 ust.1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przemawiających za umorzeniem należności.

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS, dlatego też Sąd nie może jakby tego chciał Skarżący ponownie rozpatrzyć jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.

Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej Skarżącej ZUS stwierdził, że Skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności.

W ocenie Sądu, prezentowana argumentacja jest prawidłowa, albowiem analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, że przedłożona dokumentacja obrazująca stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżącej wskazuje, że Skarżąca jest zdrowa, aktywna zawodowo, prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochód, a dodatkowo pobiera emeryturę od organu rentowego, co umożliwia jej zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji spłacenie zaległych należności.

Skarżąca powołała się wprawdzie na chorobę syna, jednak z przedłożonej dokumentacji nie wynika wprost, że okoliczność ta całkowicie i trwale wyklucza ją z szeroko rozumianej aktywności zawodowej. Organ dokonał analizy złożonego oświadczenia i ustalił, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dorosłym synem; jest mikroprzedsiębiorcą, osiągała dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2015 – 2017, pobiera bezterminowo emeryturę, nie posiada dochodu z innych źródeł wymienionych w oświadczeniu, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy. Organ ustalił wysokość ponoszonych przez Skarżącą opłat na utrzymanie, w tym ponoszone opłaty eksploatacyjne oraz koszty związane z leczeniem. Organ uwzględnił również, że Skarżąca nie wskazała na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości prowadzenia działalności gospodarczej.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w tym przedłożonych zaświadczeń lekarskich nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, że syn Skarżącej jest całkowicie i trwale wyłączony z rynku pracy i z możliwości zarobkowania w przystosowanych miejscach pracy.

Sąd podkreśla, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku spłaty należności pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w zaskarżonej decyzji ocena taka została prawidłowo przeprowadzona.

Jak już wyżej zasygnalizowano, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu Skarżącej. Należy zaakcentować, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla skarżącego.

W ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, a zgromadzony w sprawie obszerny materiał dowodowy został oceniony właściwie.

Organ zasadnie skonstatował, że na podstawie zgromadzonych danych nie można uznać, że opłacenie przedmiotowych należności pozbawiłoby Skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ ustalił wysokość dochodów uzyskiwanych przez Skarżącą na przestrzeni kilku ostatnich lat oraz dokonał zestawienia tych dochodów z ponoszonymi wydatkami, a wyciągnięte wnioski w tym zakresie są prawidłowe.

Oceniając obecną sytuację finansową Skarżącej, organ zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki, które pozwalałyby na umorzenie przedmiotowych zaległości składkowych. Z przedłożonych do sprawy dokumentów, w tym oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że Skarżąca pracuje i osiąga z tego tytułu dochody. Stan zdrowia nie wyklucza dalszej aktywności zawodowej, poprawy kondycji finansowej i spłaty przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek. Skarżąca pobiera ponadto emeryturę i posiada również mienie ruchome w postaci samochodu osobowego.

W ocenie Sądu, realizacja obowiązku regulowania zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów może stanowić obciążenie dla budżetu Skarżącej, jednakże sama w sobie nie wykluczona spłaty przedmiotowego zadłużenia, np. w ramach dogodnego układu ratalnego, który mógłby zostać zawarty w niniejszej sprawie po spełnieniu określonych warunków, co pozwoliłby Skarżącej na zaplanowanie wydatków z nim związanych, a ponadto mógłby pozwolić na zawieszenie egzekucji.

Pojęcie uzyskiwania dochodu jest pojęciem obiektywnym, o czym świadczy fakt, że ustawodawca umożliwia prowadzenie egzekucji np. z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz z wierzytelności zobowiązanego. Tym samym np. wynagrodzenie za pracę, renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone do pewnej wysokości na spłatę zadłużenia z tytułu składek, tak dobrowolne, jak i w drodze egzekucji administracyjnej.

W ocenie Sądu, właściwie organ uznał, że nie można przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca nie wskazała na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby ją pozbawić możliwości dalszej egzystencji.

Zgodzić się zatem należy z wnioskiem organu, iż przedłożone w sprawie dokumenty nie dowodzą, aby Skarżąca nie mogła uregulować choćby części należności, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to dla niej i syna zbyt ciężkie skutki.

Wskazać także należy, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym zauważyć, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości Skarżącej, które mogą być sukcesywnie spłacane.

Okoliczności te zostały zatem słusznie, w ocenie Sądu, potraktowane jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec Skarżącej ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

W opinii Sądu, organ prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając Skarżącej umorzenia zaległych składek.

Dodatkowo należy wskazać, że w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

W ocenie Sądu, organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. ZUS podejmując rozstrzygnięcie w kontrolowanej sprawie zobligowany był z urzędu lub na wniosek strony, podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ ten był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a ponadto ocenić, na podstawie całokształtu tego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wyraz powyższemu organ powinien dać w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego.

W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżąca może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.