Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2088/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 72 ust. 1 pkt 4, art. 58 pkt 8
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2011 r. bez numeru w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą podjętą jednogłośnie w głosowaniu tajnym na posiedzeniu w dniu [...] maja 2011 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. (dalej ORA, organ) postanowiła na podstawie art. 72 (omyłkowo podano art. 71 a) ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze – tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm. (dalej pa) skreślić M. B. (dalej skarżąca) z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że skarżąca została wpisana na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W. uchwałą ORA z dnia [...] stycznia 2011 r., a pismem z dnia [...] lutego 2011 r. Minister Sprawiedliwości poinformował, że nie sprzeciwił się temu wpisowi. Następnie uchwałą z dnia [...] marca 2011 r. ORA wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia skarżącej z listy adwokatów, ponieważ z dokumentacji zgromadzonej w jej aktach osobowych "wynikało, że od dnia [...] stycznia 2011 r. była zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Okręgowym we W." (w istocie chodzi o zatrudnienie na tym stanowisku od [...] listopada 2009 r. w Sądzie Rejonowym w C.; od [...] stycznia 2011 r. skarżąca zajmuje to stanowisko w Sądzie Okręgowym we W. skutkiem przeniesienia służbowego – por. akta osobowe i administracyjne w sprawie).

Organ podniósł też, iż art. 72 ust. 1 pkt 4 pa ma charakter kategoryczny - "Okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości". Ratio legis tego przepisu jest oczywiste - osoby zajmujące stanowiska w wymiarze sprawiedliwości: Sądzie Najwyższym, sądach powszechnych, sądach administracyjnych i sądach wojskowych zgodnie z ustawami regulującymi ich ustrój i właściwość (art. 175 ust. 1 i art. 176 ust. 2 Konstytucji) - sędziowie, referendarze sądowi, asystenci sędziów, nie mogą jednocześnie posiadać uprawnienia do korzystania z tytułu zawodowego "adwokata" (art. 1 ust. 4 pa). Nie można mieć jednocześnie legitymacji sędziego (referendarza, asystenta sędziego ) i legitymacji adwokackiej. Skarżąca aktualnie jest zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Okręgowym we W. i nie złożyła żadnej deklaracji rozwiązania tego stosunku.

Organ podkreślił też, że adwokat skreślony z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 pa "ma niemal automatyczne" prawo ponownego wpisu po ustaniu przyczyny skreślenia (art. 73 pa).

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od ww. uchwały ORA, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej Prezydium NRA) uchwałą podjętą jednogłośnie w głosowaniu tajnym na posiedzeniu w dniu [...] lipca 2011 r., na podstawie art. 58 pkt 8 pa, utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę.

W części wstępnej uzasadnienia uchwały organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 71a ust. 4 pa, stwierdził, iż jest to ewidentna omyłka pisarska, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały jest mowa wyłącznie o przepisie art. 72 ust. 1 pkt 4 pa, jako podstawie orzeczenia o skreśleniu z listy adwokatów. Powołując się na przepis art. 73 pa, wskazał że jeżeli skarżąca nie zamierza obecnie zrezygnować z zajmowanego stanowiska, celem wykonywania zawodu adwokata może w przyszłości bez przeszkód zostać ponownie wpisana na swój wniosek na listę adwokatów.

Zdaniem Prezydium NRA nie można traktować poszczególnych sformułowań przepisu ustawy w oderwaniu od istoty regulowanej tym przepisem materii. W czasie, gdy uchwalano ustawę Prawo o adwokaturze, nie do pomyślenia wydawała się sytuacja, żeby sędzia, prokurator, notariusz lub inna osoba zatrudniona w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania mogła ubiegać się o wpis na listę adwokatów, zdarzały się natomiast przypadki objęcia takich stanowisk przez adwokatów i stąd konieczność skreślenia z listy adwokatów uregulowana w przepisie art. 72 ust. 1 pkt. 4 pa. Ratio legis uchwalenia przepisu w powyższym brzmieniu stanowiło niedopuszczenie do sytuacji, aby osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub w organach ścigania mogły równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Tak też należy rozumieć sens tego przepisu, bez konieczności stosowania rozważań natury semantycznej. Gdyby w czasie uchwalania ustawy Prawo o adwokaturze dopuszczano możliwość zaistnienia takiej sytuacji, aby o wpis na listę adwokatów mogła ubiegać się osoba zajmująca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania, niewątpliwie wprowadzonoby wyraźny zakaz. Przemawia za tym fakt, iż uchwalona niecałe dwa miesiące później ustawa z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych, zawiera przepis art. 26 o treści: "Osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową prokuratorską lub notarialną nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego". Skoro więc wprowadzono wyraźny zakaz wpisania tych osób na listę radców prawnych, taki sam zakaz znalazłby się niewątpliwie w ustawie Prawo o adwokaturze, gdyby twórcy tej ustawy dopuszczali możliwość zaistnienia sytuacji, które w ustawie o radcach prawnych uzasadniały wprowadzenie art. 26. Logika powyższego stanowiska nie pozwala zatem na możliwość uwzględnienia odwołania, gdyby zarzucało ono naruszenie przepisu art. 72 ust. 1 pkt. 4 pa w stosunku do osoby piastującej stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości już w chwili wpisu na listę adwokatów.

Na powyższą uchwałę skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie utrzymanej nią w mocy uchwały ORA z dnia [...] maja 2011 r. Zaskarżonej uchwale zarzuciła:

1) naruszenie przepisu art. 4b ust. 1 pkt 1 pa poprzez jego błędną wykładnię,

2) naruszenie przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 pa poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie w przedmiotowej sprawie,

3) naruszenie przepisu art. 74 pa poprzez jego błędne zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała w szczególności, że w kwestii będącej przedmiotem niniejszej sprawy wypowiedział się już (po jej myśli) Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie w wyroku z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1994/09. Orzeczenie to zapadło w analogicznym stanie faktycznym, jedyną różnicą było zatrudnienie skarżącego - asystenta sędziego w sądzie administracyjnym, a nie powszechnym. Skarżąca przytoczyła obszerne fragmenty uzasadnienia tego orzeczenia. Podkreśliła też, iż postanowienia ustawy Prawo o adwokaturze pozwalają na odróżnienie dwóch odrębnych sytuacji prawnych dotyczących statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga zaś wykonywanie tego zawodu. Nabycie prawa określają przepisy art. 65 pa z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1a pa. Jednakże sam wpis na listę adwokatów nie jest wystarczający - jest niewątpliwie elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest złożyć ślubowanie, nadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką. W myśl art. 4b ust. 1 pkt 1 pa, pozostawanie w stosunku pracy "uniemożliwia dopiero wykonywanie zawodu adwokata, nie zaś sam fakt nabycia prawa do tego zawodu". W przedmiotowej sprawie skarżąca nie złożyła ślubowania (nie została zawiadomiona o terminie jego złożenia), nie wyznaczyła siedziby zawodowej i nie zawiadomiła o tym fakcie właściwej rady adwokackiej, co świadczy jednoznacznie, że nie podjęła zawodu adwokata. Obecnie skarżąca chce wyłącznie korzystać ze statusu adwokata niewykonującego zawodu, o jakim mowa w art. 8a ust. 2 i 4b ust. 1 pkt 1 pa. Brak jest zatem jakichkolwiek merytorycznych przeszkód do tego, by jako adwokat niewykonujący zawodu mogła być zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego w sądzie powszechnym. Skarżąca powołała się tu na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r. (błędnie wymieniła w tym względzie WSA w Warszawie), sygn. akt II GSK 594/08.

Uzasadniając drugi z zarzutów skargi, skarżąca podniosła, że wbrew twierdzeniom ORA oraz Prezydium NRA, w dyspozycji przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 pa nie mieści się stanowisko asystenta sędziego. W tym kontekście przywołała przepis art. 175 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 2 § 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych - Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm. (dalej usp), a także orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt SK 7/06 oraz z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt P 38/08, stwierdzając, iż to wyłącznie sędziowie uprawnieni są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości, a referendarz to urzędnik sądowy, który nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości. Zatem wnioskując a maiori ad minus brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uznania stanowiska asystenta sędziego za stanowisko w wymiarze sprawiedliwości.

W myśl art. 155 § 1 usp asystent sędziego wykonuje samodzielnie czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania. Zgodnie z art. 155 § 4 usp do asystentów sędziów, poza przepisami określającymi wynagrodzenie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury (tekst jednolity: Dz. U. z 2011 r. Nr 109, poz. 639 ze zm.). Jedyne odesłanie do przepisów regulujących status sędziego zawiera art. 155 § 8 usp, który stanowi, iż do asystentów stosuje się odpowiednio przepisy art. 82a usp, który odnosi się do obowiązku stałego podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Zakres obowiązków asystenta sędziego określony jest szczegółowo w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziów (Dz.U. Nr 192, poz. 1613 ze zm.). Zgodnie z powołanym rozporządzeniem asystenci sędziów wykonują czynności w wydziałach sądów rejonowych, okręgowych i apelacyjnych, przy czym w wydziałach gospodarczych prowadzących Krajowy Rejestr Sądowy lub rejestr zastawów oraz wydziałach ksiąg wieczystych w szczególnie uzasadnionych przypadkach, uznanych za takie przez prezesa sądu. Asystent samodzielnie może wykonywać czynności administracji sądowej związane z załatwianiem spraw oraz czynności przygotowania spraw sądowych do rozpoznania. Dalej skarżąca podała szczegółowe zestawienie tych czynności stosownie do ww. rozporządzenia, podnosząc że asystent może wykonywać również inne czynności zlecone mu przez sędziego. Według skarżącej wynika z tego, iż asystent sędziego nie wykonuje we własnym imieniu żadnych czynności sądowych. Jego praca sprowadza się do pomocy sędziemu poprzez przygotowywanie projektów orzeczeń i uzasadnień oraz gromadzenie orzecznictwa i piśmiennictwa w celu przygotowania rozprawy. Dlatego brak było podstaw do uznania, iż asystent sędziego jest osobą zajmującą stanowisko w wymiarze sprawiedliwości w rozumieniu art. 175 ust. 1 i 176 ust. 2 Konstytucji RP.

Ponadto w przepisie art. 72 ust. 1 pkt 4 pa mowa jest o "objęciu stanowiska" po wpisie na listę adwokatów, a nie sytuacji gdy wpis nastąpił w czasie zajmowania tego stanowiska. W ocenie skarżącej argumentacja powołana w tej kwestii w uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA "pozostawała całkowicie pozbawiona podstaw faktycznych i prawnych". Ustawodawca, widząc potrzebę takiej regulacji, mógł bowiem znowelizować ustawę Prawo o adwokaturze i wprowadzić stosowny zakaz, czego jednak przez prawie trzydzieści lat jej obowiązywania nie uczynił. Brak regulacji, w powiązaniu z faktem, iż ustawa o radcach prawnych zapis taki posiada, świadczy o braku możliwości rozszerzającego stosowania przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 pa, w sytuacji jasnej wykładni językowej tego przepisu, mówiącej jednoznacznie o "objęciu stanowiska" po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów. Poza tym przepis art. 26 ustawy o radcach prawnych wylicza enumeratywnie stanowiska, których nie można łączyć z wpisem na listę radców prawnych. Wśród tych stanowisk brak jest stanowiska zajmowanego przez skarżącą, tj. stanowiska asystenta sędziego.

Uzasadniając ostatni z zarzutów skargi, skarżąca wskazała, iż składając w dniu [...] grudnia 2010 r. wniosek o wpis na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W. była zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w C. (od dnia [...] listopada 2009 r.). O fakcie tym informowała ORA, podając aktualne miejsce zatrudnienia i stanowisko w kwestionariuszu osobowym oraz życiorysie. Zatem ORA posiadała tę informację w dacie dokonania wpisu skarżącej na listę adwokatów. W konsekwencji brak było podstaw prawnych do skreślenia skarżącej z listy adwokatów na podstawie art. 74 pa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, uznając iż podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne badają akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie celowości czy słuszności.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargę w tej sprawie należało oddalić, gdyż - w ocenie Sądu – zaskarżona uchwała i poprzedzająca ją uchwała ORA z dnia [...] maja 2011 r. nie naruszają prawa. Stanowiący materialnoprawną podstawę ich podjęcia art. 72 ust. 1 pkt 4 pa nakazuje okręgowej radzie adwokackiej skreślić adwokata z listy w wypadku (m.in.) objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

W niniejszej sprawie kwestia sporna sprowadza się do ustalenia, czy zatrudnienie w charakterze asystenta sędziego oznacza objęcie stanowiska w wymiarze sprawiedliwości (organach tego wymiaru). Zgodnie z przepisem art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie nienależącym do sądów administracyjnych, sądów wojskowych oraz Sądu Najwyższego (art. 1 § 2 usp, a także art. 177 Konstytucji RP). Asystentom sędziów w sądach powszechnych poświęcony jest rozdział 4 działu IV usp, zatytułowanego "Referendarze sądowi, pracownicy sądów, kuratorzy sądowi, ławnicy oraz organy pomocnicze sądów". Asystent sędziego, w myśl art. 155 § 1 usp, wykonuje samodzielnie czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania. Jego obowiązki reguluje ww. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziów. Należą do nich m.in. sporządzanie projektów orzeczeń i projektów uzasadnień orzeczeń, a także gromadzenie orzecznictwa i literatury przydatnych do rozpoznawania spraw sądowych oraz wykonywanie innych czynności związanych z działalnością orzeczniczą sędziów, z którymi asystent współpracuje, wynikających ze specyfiki danego wydziału sądu (por. § 3 ust. 2 pkt 1, 2 i 12 ww. rozporządzenia). Stanowisko asystenta sędziego obsadzane jest w drodze konkursu, który ma na celu sprawdzenie wiedzy, umiejętności, predyspozycji oraz zdolności ogólnych kandydatów, niezbędnych do wykonywania obowiązków na tym stanowisku (por. art. 155a § 1 i 4 usp). Konkurs ten przeprowadzany jest w formie pisemnej. Praca konkursowa składa się z dwóch części: testu obejmującego 36 pytań z zakresu prawa karnego i cywilnego materialnego oraz procesowego oraz dwóch kazusów, których rozwiązanie polega na opracowaniu uzasadnienia postanowienia sądu - po jednym z zakresu prawa procesowego karnego i cywilnego (por. § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 września 2008 r. w sprawie przeprowadzania konkursów na stanowisko asystenta sędziego – Dz. U. Nr 167, poz. 1037). Zarówno charakter czynności wykonywanych przez asystenta sędziego (a także wymagania kwalifikacyjne – por. art. 155 § 2 usp), jak i konkursowy tryb naboru na to stanowisko świadczą o szczególnej pozycji asystenta sędziego na tle innych pracowników sądu. Praca na stanowisku asystenta sędziego jest pracą stricte merytoryczną, wymagającą określonych kompetencji. Co więcej, asystent sędziego, tak jak i sędzia, ma obowiązek stale podnosić kwalifikacje zawodowe, w tym uczestniczyć w szkoleniach i innych formach doskonalenia zawodowego (art. 155 § 8 usp w związku z art. 82a usp). Zatem nie można zrównywać stanowiska asystenta sędziego z każdym innym pracownikiem sądu.

Ponadto praca na stanowisku asystenta sędziego (właśnie dzięki wymaganiom kwalifikacyjnym i rodzajowi czynności, jakie wykonuje asystent sędziego) stwarza duże możliwości rozwoju zawodowego. Przede wszystkim asystent sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego po przepracowaniu 4 lat na stanowisku asystenta sędziego lub referendarza sądowego (art. 155 § 7 usp). Może również - bez odbycia aplikacji - przystąpić do egzaminu adwokackiego (art. 66 ust. 2 pkt 2 pa), radcowskiego (art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych – tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), notarialnego (art. 12 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie – tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) czy komorniczego (art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji – tekst jednolity: Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376).

Wprawdzie to sędziowie wykonują zadania z zakresu wymiaru sprawiedliwości (por. art. 2 § 1 usp), którzy w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), jednak "objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości" i praca w tych organach to pojęcia szersze od "sprawowania wymiaru sprawiedliwości" i sprawowania urzędu sędziowskiego. Gdyby tak nie było, ustawodawca wymieniłby expressis verbis stanowiska, których objęcie skutkuje skreśleniem z listy adwokatów (np. sędzia, prokurator, komornik). Tymczasem sformułowanie "objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości" wymaga weryfikacji pracowników sądu pod kątem obowiązków / zadań jakie wykonują, a następnie oceny czy obowiązki te i zadania nie będą kolidować z posiadaniem statusu adwokata. Obowiązki asystenta sędziego (określone przepisami usp i ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002 r.), jak również uprawnienia związane z tym stanowiskiem (w kontekście możliwości przystąpienia do egzaminów zawodowych), przemawiają za stwierdzeniem, że zajmowanie stanowiska asystenta sędziego mieści się w ramach określenia "praca / objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości". Jednocześnie nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której asystent sędziego, jako osoba zatrudniona w organie wymiaru sprawiedliwości, posługuje się tytułem adwokata (wynikającym z wpisu na listę adwokatów), przynależy do samorządu zawodowego adwokatów i opłaca składki jako członek tego samorządu. Nie ma przy tym znaczenia, że wysokość miesięcznych składek na rzecz samorządu adwokackiego jest zróżnicowana w następstwie wyodrębnienia - zgodnie z przedłożoną przez skarżącą przy piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r. uchwałą Zgromadzenia Izby Adwokackiej w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. – szeregu kategorii adwokatów w zależności od formuły organizacyjnej i wykonywanych czynności, w tym (m.in.) kategorii adwokatów pozostających wyłącznie w stosunku pracy, adwokatów zawieszonych w czynnościach zawodowych oraz pozostałych adwokatów wpisanych na listę, lecz nieświadczących pomocy prawnej, których obciąża składka w kwocie 115 złotych. Chodzi tu bowiem o sam fakt przynależności do samorządu zawodowego adwokatów, skutkowany uzyskaniem przez asystenta sędziego (tu skarżącą) statusu adwokata. Status adwokata łączy się z wpisem danej osoby na listę adwokatów (wynika z tego wpisu). Aczkolwiek sam wpis nie uprawnia jeszcze do wykonywania czynności adwokackich – niezbędne jest do tego bowiem wyznaczenie siedziby zawodowej (art. 70 pa) oraz złożenie ślubowania (art. 5 pa) – jednak decyduje o tym statusie, także z tego powodu, że na tym właśnie etapie badane są przesłanki jego uzyskania (art. 65 i nast. pa). Działania polegające na wyznaczeniu siedziby zawodowej i złożeniu ślubowania są więc następstwem wpisu – umożliwiają podjęcie wykonywania zawodu adwokackiego, ale pozostają bez wpływu na status adwokata, który wynika z wpisu na listę. Skoro zatem, w myśl cytowanego wyżej art. 72 ust. 1 pkt 4 pa, skreśla się adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, to tym bardziej podlega skreśleniu z listy adwokat, który uzyskał wpis na listę zajmując już w nich stanowisko i z tego stanowiska (tu asystenta sędziego) nie zrezygnował. W obu przypadkach chodzi bowiem o ten sam, jednakowy status – status adwokata, który przysługuje osobom wpisanym na listę adwokatów, niezależnie od okoliczności w jakich do tego wpisu doszło. W świetle dyspozycji art. 72 ust. 1 pkt 4 pa oraz na potrzeby stosowania tego przepisu, należy przyjąć, że nie ma różnicy między adwokatem, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i nie skreślił się z listy adwokatów (wówczas bezdyskusyjnie podlega skreśleniu) i adwokatem, który będąc wcześniej (tak jak w sprawie niniejszej) asystentem sędziego, czyli zajmując, w myśl powyższego, stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, został wpisany na listę adwokatów i nadal pozostaje na tym stanowisku. Obaj bowiem – mimo że wpisani na listę adwokatów, a więc legitymujący się statusem adwokata, obejmują (zajmują) stanowisko w tych organach, w rozumieniu przepisu art. 74 ust. 1 pkt 4 pa.

Nie ma więc powodów, żeby różnicować względem nich konsekwencje prawne tego stanu rzeczy (w postaci skreślenia z listy adwokatów). Bez znaczenia jest zatem, czy do objęcia wskazanego stanowiska doszło przed czy po wpisie na listę adwokatów, gdyż w obu sytuacjach mamy (w ostatecznym rachunku) do czynienia z adwokatem obejmującym stanowisko w organach, o których mowa w omawianym przepisie art. 74 ust. 1 pkt 4 pa (tu w sądzie powszechnym). Inny sposób rozumienia analizowanego problemu prowadziłby do pytania, dlaczego adwokata, który objął stanowisko asystenta sędziego (zaprzestając wykonywania zawodu adwokata), należy skreślić z listy adwokatów, a asystenta sędziego, który wpisał się na listę adwokatów i dalej, mimo tego wpisu, obejmuje stanowisko asystenckie, należy pozostawić na liście adwokatów. Trzeba przy tym baczyć na to, że adwokat po objęciu stanowiska asystenta sędziego, w następstwie skreślenia, przestaje być adwokatem, natomiast asystent sędziego, który wpisał się na listę adwokatów i nie zrezygnował następnie ze stanowiska asystenta sędziego, nie tylko uzyskuje status adwokata, ale nadal jest asystentem sędziego.

Wprawdzie bazując wyłącznie na językowej (literalnej) wykładni ww. art. 72 ust. 1 pkt 4 pa można dojść do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to jest w której osoba pełniąca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów, jednak w świetle wcześniejszych wywodów, poprzestanie na tej wykładni prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Ratio legis tego przepisu wydaje się być oczywiste – cel normy prawnej zawartej w tym przepisie sprowadza się do przeciwdziałania sytuacji, w której osoby zatrudnione – a ściślej obejmujące stanowiska – w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości mogłyby równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Dlatego odwoływanie się tylko do wykładni językowej art. 72 ust. 1 pkt 4 pa nie jest dla stosowania tego przepisu wystarczające; nie uwzględnia ona bowiem jego ratio legis. Czyni to natomiast wykładnia celowościowo-funkcjonalna i systemowa, prowadząc do wniosku, że intencją ustawodawcy nie było różnicowanie w tym przepisie sytuacji adwokata, który po wpisaniu na listę adwokatów obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i sytuacji adwokata, który przed wpisaniem takie stanowisko zajmował, jednak po uzyskaniu wpisu, nie zrezygnował z tego stanowiska (tj. jak w niniejszej sprawie dalej zajmuje stanowisko asystenta sędziego i nie podejmuje się wykonywania zawodu adwokata). Z punktu widzenia prawidłowego pojmowania i działania organów wymiaru sprawiedliwości (sądów) i adwokatury taka sytuacja jest niedopuszczalna, gdyż w praktyce skutkuje tym, że wpółpracujący z sędzią/ sędziami asystent sędziego uzyskuje niejako równolegle prawo posługiwania się tytułem zawodowym "adwokat". Wykładnia celowościowo-funkcjonalna omawianego przepisu – użyta pomocniczo, pozwala uniknąć tych niewątpliwie trudnych do zaakceptowania konsekwencji jego stosowania, determinowanych wyłącznie wykładnią językową.

Aczkolwiek ustawa Prawo o adwokaturze (pa), stanowiąc w art. 4b ust. 1 pkt 1, że adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy, a w art. 8a ust. 1 i 2 zwalniając adwokatów niewykonujących zawodu z obowiązku podlegania ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej, pozwala na odróżnienie dwóch odrębnych sytuacji prawnych dotyczących statusu adwokata, a to sytuację obejmującą nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata i sytuację polegającą na jego wykonywaniu, jednak nie ma to istotnego znaczenia dla wykładni i stosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 pa. Z przepisu tego nie wynika bowiem, żeby rygor skreślenia z listy adwokatów uzależniał on od wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokackiego przez adwokata, który objął stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie, bądź już je obejmując (jak w niniejszej sprawie) uzyskał w tym samym czasie wpis na listę adwokatów i mimo tego pozostał na tym stanowisku. W obu przypadkach mamy do czynienia z osobą, która legitymując się statusem adwokata jednocześnie objęła/dalej obejmuje stanowisko w tych organach. Przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 pa łączy natomiast z tą sytuacją sankcję skreślenia adwokata z listy adwokatów. W tym sensie Sąd nie dostrzega związku między dyspozycją tego przepisu a kwestią wykonywania/niewykonywania zawodu adwokackiego. Inaczej niż przepisy wzmiankowanej już wyżej ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (por. art. 28 ust. 1 pkt 2 tego aktu), ustawa Prawo o adwokaturze (pa) nie przewiduje zawieszenia prawa do wykonywania zawodu adwokata w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości (ustawa o radcach prawnych posługuje się sformułowaniem "podjęcia pracy" w tych organach). W sytuacji, gdy adwokat obejmuje takie stanowisko, bądź skutkiem wpisu na listę uzyskuje status adwokata w trakcie jego obejmowania (zajmowania) i po wpisie nie rezygnuje z tego stanowiska w odpowiednim – możliwym do zaakceptowania (rozsądnym) czasie, podlega skreśleniu z listy w trybie art. 72 ust. 1 pkt 4 pa. Nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata (co wynika z wpisu na listę) nie powoduje automatycznie obowiązku jego wykonywania, jednak – zdaniem Sądu – w świetle tego przepisu uniemożliwia, pod rygorem skreślenia z listy, obejmowanie (zajmowanie) stanowiska w organach, o których w tym przepisie mowa.

W tym stanie rzeczy, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą nie podziela stanowiska, które legło u podstaw wyrokowania Sądu w podnoszonej przez skarżącą w skardze ww. sprawie VI SA/Wa 1994/09. Natomiast kontekst faktycznoprawny ww. sprawy II GSK 594/08, na którą skarżąca również się powołuje, jest inny niż sprawy zakończonej zaskarżoną obecnie do Sądu uchwałą organu. Sprawa II GSK 594/08 dotyczyła bowiem odmowy wpisu na listę adwokatów a nie skreślenia z tej listy, co jest przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Zważywszy na odmienność przesłanek materialnoprawnych mających znaczenia dla oceny zasadności wpisu (por. art. 65 i nast. pa) oraz skreślenia z listy adwokatów (por. art. 72 i nast. pa), argumentacja, która legła u podstaw oceny przesłanek odmowy wpisu nie może być wprost przenoszona na kwestię oceny rozstrzygnięcia organu o skreśleniu z listy adwokatów. Poza tym w sprawie II GSK 594/08 Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) akcentując, że wpis na listę oznacza jedynie uzyskanie przez daną osobę prawa do wykonywania zawodu adwokata i nie jest równoznaczny z jego wykonywaniem, wskazał tylko, że przepisy ustawy Prawo o adwokaturze nie warunkują starania się o wpis na listę od wcześniejszego zrzeczenia się stanowiska w organach ścigania (odpowiednio w innych organach, które wymienia art. 72 ust. 1 pkt 4 pa). NSA nie rozstrzygał natomiast w tej sprawie kwestii skreślenia adwokata z listy adwokatów. Podnosząc, że ww. art. 72 ust. 1 pkt 4 pa nie daje podstaw do wywiedzenia z jego treści negatywnej przesłanki wpisu na listę, NSA stwierdził wprawdzie, że przepis ten dotyczy przypadków, w których wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, jednak w następnym zdaniu wskazał, że nie ma on zastosowania do sytuacji, w której osoba pełniąca stanowisko w organach ścigania miałaby uzyskać wpis na listę adwokatów (por. uzasadnienie w wyroku NSA). Argumentacja ta dotyczy więc konsekwentnie przesłanek wpisu na listę adwokatów a nie skreślenia z listy. Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie niniejszej, nie stoi też w sprzeczności ze stanowiskiem organu, zajętym w zaskarżonej uchwale oraz poprzedzającej ją uchwale pierwszoinstancyjnej ORA, odnośnie obowiązku skreślenia adwokata z listy w sytuacji, gdy mimo tego wpisu dalej obejmuje stanowisko w organach wymienionych w art. 72 ust. 1 pkt 4 pa. Utrzymywanie się tego stanu po wpisie (dokonanym zresztą w myśl poglądów wyrażonych przez NSA w ww. sprawie II GSK 594/08) jest sprzeczne z tym przepisem i prowadzi do nieuniknionego w tej sytuacji (z uwagi także na konflikt interesów) skreślenia z listy. Przepis ten nie pozwala bowiem, żeby adwokat obejmował stanowisko w organach w nim wymienionych, a tak jest w przypadku skarżącej, która pomimo uzyskania wpisu na listę adwokatów, nie rozwiązała dotychczasowego stosunku pracy i nadal zajmuje stanowisko asystenta sędziego w Sądzie Okręgowym we W. W tym stanie rzeczy organy adwokatury prawidłowo postąpiły skreślając skarżącą z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W.

Jednocześnie podkreślić należy, iż zgodnie z treścią art. 73 pa, adwokat skreślony z listy adwokatów z przyczyn wymienionych w art. 72 ust. 1 pkt 2 i 4-5 podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt 1 i 2. Zatem w sytuacji, gdy odpadną przyczyny skreślenia, skarżąca będzie miała otwartą drogę do ponownego wpisu na listę adwokatów.

Z tych wszystkich względów, uznając bezzasadność zarzutów i argumentacji skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.