Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1159/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.),, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2013 r. sprawy ze skargi T. H. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. T.H. zwrócił się z żądaniem zwrotu wywłaszczonej, w celu eksploatacji żwiru, decyzją z grudnia [...] r. nieruchomości. Podał, że w [...] r. decyzją Głównego Geologa Kraju zakończono eksploatację żwiru, a decyzją Naczelnika Gminy z [...] r. wywłaszczoną nieruchomość uznano za zbędną dla WPBP W. i protokołem zdawczo- odbiorczym z dnia [...] r. zwrócono Naczelnikowi Gminy. Zostały tym samym spełnione wszystkie przesłanki ustawowe, zobowiązujące Skarb Państwa do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Pomimo, iż w sprawie zapadały już rozstrzygnięcia administracyjne i wyroki sądów administracyjnych, wywłaszczona nieruchomość nie została zwrócona. Nie został m.in. wykonany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 1995 r.

Podniósł, iż po zwróceniu protokołem zdawczo- odbiorczym nieruchomości, została ona przekazana niezgodnie z celem wywłaszczenia [...] z J. , przekazano też cześć gruntu jako grunty rolne osobie prywatnej i [...] na cele rekreacyjne. Powyższe potwierdzają wypisy z ewidencji. Parcela gruntowa nr [...] stanowi wyrobisko (zbiornik wodny) po eksploatacji żwiru. Ze względu na wyczerpanie zasobów żwiru uznana została za zbędną, a wymienionym powyżej wyrokiem Sądu z dnia 19 stycznia 1995 r. jako eksploatowana niezgodnie z celem wywłaszczenia przez obecnych użytkowników miała być przywrócona Skarbowi Państwa.

Kolejny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. utrzymujący w mocy decyzję Starosty z dnia [...] r. odmawiającą zwrotu wywłaszczonych nieruchomości z mocy prawa jest, w jego ocenie, nieważny, gdyż został wydany w sprawie wcześniej rozstrzygniętej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 1995 r. i narusza powagę rzeczy osądzonej. Powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OSK 1712/06 oraz sygn. akt I OSK 1069/09) stwierdził, iż Starosta nie może odmówić zwrotu nieruchomości jeżeli nie została ona użyta zgodnie z celem wywłaszczenia. W przypadku zaś, gdy zamierza się użyć nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, należy zawiadomić o tym poprzedniego właściciela, a naruszenie tego obowiązku nie może podważyć prawa do żądania zwrotu nieruchomości.

W związku z powyższym ponowił żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W odpowiedzi na powyższe pismo Naczelnik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w C. pismem z dnia [...] r. poinformował o braku przesłanek do ponownego rozstrzygania sprawy. Wskazał, że postępowanie w sprawie zostało ostatecznie zakończone prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 1179/00, oddającym skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podane decyzje były także przedmiotem weryfikacji w nadzwyczajnych trybach postępowania administracyjnego i żadna z nich nie została wycofana z obiegu prawnego.

W kolejnych pismach kierowanych do Starosty [...] T.H. podtrzymał swojej stanowisko, domagając się wydania rozstrzygnięcia swojego wniosku w trybie przewidzianym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei organ w pisemnych odpowiedziach podtrzymywał swoje stanowisko o braku podstaw do kolejnego orzekania o zwrocie wnioskowanych nieruchomości.

Pismem z dnia [...] r. zatytułowanym "skarga" T.H. zwrócił się Wojewody [...] . Przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania podnosząc fakt, iż organ – Starosta [...] nie załatwił sprawy wniosku o zwrot nieruchomości poprzez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego – tj. decyzji czy postanowienia.

Z kolei pismem z dnia [...] r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na bezczynność Starosty [...] . Powtórzył w niej formułowane wcześniej zarzuty, przedstawił ponownie prezentowaną argumentację zwracając uwagę na bezczynność organu polegającą na uchylaniu się od rozpatrzenia wniosku z dnia [...] r. w trybie przewidzianym w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2011 r. (sygn. akt II SAB/Gl 15/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zobowiązał Starostę [...] do wydania w terminie miesiąca od zwrotu akt sprawy, aktu rozstrzygającego wniosek T.H. . W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że pomimo złożenia przez skarżącego wniosku, organ nie wydał do dnia rozpoznania skargi na bezczynność żądanej decyzji, ewentualnie stosownego postanowienia. Nie podlega natomiast żadnej wątpliwości fakt, że żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi przedmiot postępowania administracyjnego i jego rozpoznanie następuje, co do zasady, przez wydanie w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd wskazał, że nie może być uznane za załatwienie sprawy pismo wyjaśniające. Jednocześnie dodał, że z uwagi na przedmiot skargi, którego jest bezczynność organu, Sąd nie miał podstaw do oceny merytorycznych aspektów żądania wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Wskazał jedynie, że zarówno kwestionowany przez skarżącego wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 1179/00 jak również decyzje organów administracji publicznej, poddane kontroli w postępowaniu zakończonym tym wyrokiem, pozostają w obrocie prawnym. Stąd też podał, że organ przystępujący ponownie do rozpoznania wniosku skarżącego winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem ustalenia, których konkretnie nieruchomości (działek) domaga się skarżący i czy rzeczywiście wszystkie te nieruchomości zostały objęte wcześniej zakończonymi postępowaniami. Nadto organ powinien rozważyć, czy zasada związania ostatecznymi decyzjami organów administracji publicznej oraz prawomocnymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanymi przed dniem 1 stycznia 2004 r. nie doznaje ograniczeń w sytuacji zmiany stanu prawnego, który był podstawą orzekania. Zwrócił przy tym uwagę na kilkukrotnie nowelizowany art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi jedną z podstaw prawnych w niniejszym postępowaniu oraz na kwestię badania jego konstytucyjności przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Po przekazaniu akt sprawy do organu, Starosta [...] , działając na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, postanowieniem z dnia [...] r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w O. oznaczonej jako pgr [...] . W uzasadnieniu Starosta wyjaśnił, iż wyrokiem Sądu został zobowiązany do wydania aktu rozstrzygającego złożony w dniu [...] r. wniosek o zwrot nieruchomości. Wnioskiem tym objęte zostały następujące nieruchomości – pgr [...] o powierzchni [...] ha objęta księgą wieczystą [...] , stanowiąca własność Gminy S., w użytkowaniu wieczystym [...] - pgr [...] o powierzchni [...] ha i pgr [...] o powierzchni [...] ha objęte księgą wieczystą [...] , stanowiąca własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym "[...] "; - [...] o powierzchni [...] ha i pgr [...] o powierzchni [...] ha objęte księgą wieczystą [...] stanowiąca własność J.G. ; - [...] o powierzchni [...] ha, pgr [...] o powierzchni [...] ha i pgr [...] o powierzchni [...] ha objęte księgą wieczystą [...] stanowiące własność Skarbu Państwa. Dodał, że wszystkie wnioskowane do zwrotu nieruchomości zostały objęte decyzją Starosty [...] z dnia [...] r. o odmowie zwrotu a postępowanie to ostatecznie zostało zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 1179/00, który pozostaje w obrocie prawnym. W obrocie prawnym pozostają też decyzje organów administracji, poddane kontroli w postępowaniu sądowym zakończonym wymienionym wyrokiem.

Wprawdzie na podstawie umowy przeniesienia użytkowania wieczystego nieruchomości z dnia [...] r, w chwili obecnej użytkownikiem wieczystym pgr [...] i pgr [...] jest [...] ", ale zmiana ta nie ma wpływu na rozpoznanie sprawy.

Także nowelizacje art. 137 ustawy nie spowodowały zmiany stanu prawnego umożliwiającego organowi podjęcie innego rozstrzygnięcia w sprawie żądania zwrotu wnioskowanych nieruchomości. Nie ma także wpływu na rozstrzygniecie sprawy okoliczność badania art. 137 przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że powoływany przez wnioskującego o zwrot nieruchomości T.H. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 1995 r. nie ma wpływu na rozstrzygniecie zawarte w decyzji Starosty z dnia [...] r., gdyż odnosi się on do stanu prawnego wynikającego z ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W wyniku wniesionego przez T.H. zażalenia na powyższe postanowienie sprawę rozpatrywał Wojewoda [...] , który postanowieniem z dnia [...] r. uchylił zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu po przedstawieniu dotychczasowego postępowania organ odwoławczy stwierdził, iż Starosta [...] prowadząc postępowanie zakończone kwestionowanym postanowieniem nie wykonał w pełni zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 4 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Gl 15/11, gdyż nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego celem ustalenia istotnych kwestii, a mianowicie zwrotu których konkretnie działek domaga się skarżący. W tym celu organ winien zwrócił się do T.H. o doprecyzowanie wniosku z dnia [...] r., a następnie ustalić, czy wszystkie te nieruchomości objęte zostały wcześniej zakończonymi postępowaniami.

Rozpatrując sprawę ponownie Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] r. powtórnie, przywołując w podstawie prawnej art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w O. oznaczonej jako pgr [...] . W uzasadnieniu powtórzył, co do zasady stanowisko zaprezentowane w poprzednim postanowieniu, wyjaśniając dodatkowo, że wszystkie wnioskowane do zwrotu przez T.H. nieruchomości zostały objęte decyzją Starosty [...]z dnia [...] r. orzekającą o odmowie zwrotu wymienionych powyżej nieruchomości położonych w O.. Postępowanie to ostatecznie zostało zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 1179/00, który pozostaje w obrocie prawnym, podobnie jak poddane kontroli tego Sądu decyzje administracyjne. Powtórzył także swoje stanowisko w zakresie nowelizacji art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o przywoływanym przez wnioskującego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 1995 r.

W świetle powyższego organ stosując się do wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 4 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Gl 15/11 wydał niniejsze postanowienie, nie znajdując podstaw do wydania innego rozstrzygnięcia. Cytując przepis art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego organ stwierdził, iż przesłanka podmiotowa została stwierdzona, gdyż wniosek został złożony przez osobę uprawnioną, podobnie jak przesłanka przedmiotowa, gdyż żądanie zwrotu nieruchomości rozstrzygane jest w postępowaniu administracyjnym w formie decyzji. Jednak w ocenie organu poza wymienionymi przesłankami należy zbadać inne uzasadnione przyczyny uzasadniające wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, do których ponad wszelką wątpliwość należy zaliczyć żądanie strony o rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej już uprzednio decyzją.

Mając na uwadze stan faktyczny i prawny nieruchomości, będącej przedmiotem wniosku o zwrot, organ stwierdził, iż postępowanie w tym zakresie zostało ostatecznie zakończone, co uniemożliwia organowi ponowne wszczęcie postępowania administracyjnego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie T.H. wniósł o jego uchylenie i zobowiązanie Starosty do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Zarzucił, iż wydając przedmiotowe postanowienie Starosta nie wykonał zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 sierpnia 2011 r. (sygn. akt II SAB/Gl 15/11), odmówił bowiem wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, nie przeprowadził postępowania i nie podał podstawy prawnej pozbawienia byłego właściciela prawa żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, jeżeli ta użytkowana jest niezgodnie z celem wywłaszczenia. Podkreślił, iż nieruchomość wywłaszczona była w celu eksploatacji żwiru, którą zakończono w [...] r.. decyzją Naczelnika Gminy w S. uznano nieruchomość za zbędną na cel wywłaszczenia i przejęto protokołem zdawczo- odbiorczym. Składając wniosek w lutym 1989 r. spełniał warunki do i nabył prawo do zwrotu, co potwierdził także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 1995 r.. Mimo to funkcjonują w obrocie prawnym poprzednie decyzje, a Starosta [...] powołuje się na swoją decyzję z dnia [...] r. – utrzymując dalej stanowisko, iż nieruchomość użyta była zgodnie z celem wywłaszczenia.

Podkreślił, iż wyrok z dnia [...] r. zobowiązywał Starostę do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] r., , czyli przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w tym ustalenia czy zasada związania ostatecznymi decyzjami i prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanymi przed dniem 1 stycznia 2004 r. nie doznaje ograniczenia w sytuacji zmiany stanu prawnego nieruchomości wywłaszczonej w chwili złożenia ponowionego wniosku o jej zwrot. Powołał się w tym zakresie na wyrok Sądu Najwyższego – sygn. akt III CSK 281/10. Dodał, iż Starosta przystępując do wykonania wymienionego powyżej wyroku nie wszczął postępowania, czym naruszył m.in. art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, pozbawiając stronę czynnego udziału w postępowaniu podczas, gdy wbrew twierdzeniem organu sytuacja prawna i faktyczna nieruchomości uległa zmianie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Wojewoda [...] , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, zwracając uwagę na wydany w sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Gl 15/11. Organ odwoławczy stwierdził, iż organ pierwszej instancji ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające i doprecyzował wniosek T.H. w zakresie zwrotu nieruchomości. Doprowadziło to do stwierdzenia, że wszystkie wnioskowane do zwrotu nieruchomości objęte zostały decyzja Starosty [...] z dnia [...] r., a postępowanie to zakończone zostało wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. sygn.. akt II SA/Ka 1179/00 oddalającym skargę T.H. .

Wojewoda wskazał nadto, że organ pierwszej instancji zgodnie ze wskazaniami wyroku z dnia 4 sierpnia 2011 r. rozpatrzył sprawę także pod kątem ewentualnego zawieszenia postępowania w związku z zawiśnięciem przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawy zbadania zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Uznał jednak, iż w przedmiotowej sprawie nie znaleziono związku przyczynowego pomiędzy rozpatrzeniem wniosku T.H. o zwrot nieruchomości a konstytucyjnością wymienionego przepisu. Podzielił w tym zakresie organ odwoławczy stanowisko organu pierwszej instancji, iż konstytucyjność aktu normatywnego nie jest zagadnieniem wstępnym, a hipotetyczna możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego przepisu stosowanego w sprawie, uprawdopodobnione złożeniem wniosku do Trybunału Konstytucyjnego nie jest dostateczną podstawą do przyjęcia, że powstało zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zatem prawidłowo organ pierwszej instancji powołując się na art. 61a Kodeksu odmówił wszczęcia postępowania w sprawie.

Jednocześnie, w ocenie organu odwoławczego, Starosta [...] wykonał zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Gl 15/11, wykazując po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, że zasada związania ostatecznymi decyzjami organów administracji publicznej oraz prawomocnymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanymi przed dniem 1 stycznia 2004 r. nie doznaje ograniczeń, gdyż zmiany (nowelizacje) art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie spowodowały zmiany stanu prawnego umożliwiającego podjęcie innego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Natomiast wyrok, na który powołuje się zainteresowany tj. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 1995 r. sygn. akt II SA/Ka 165/94 odnosił się do stanu prawnego wynikającego z przepisów nieobowiązującej obecnie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Nadto organ odwoławczy wskazał, że zmiana sposobu użytkowania wywłaszczonej nieruchomości już po zrealizowaniu celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej i rozporządzenie nią na rzecz innego podmiotu nie powoduje obowiązku zwrotu tej nieruchomości. Zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie można wyprowadzić bowiem ze zdarzeń, które nastąpiły po osiągnięciu celu wywłaszczenia (w tym zakresie organ odwołał się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2001 r. , sygn. akt IV SA 2266/98, z dnia 3 września 2002 r. sygn. akt I SA 254/01 czy z dnia 4 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1725/07.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący T.H. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody [...]i poprzedzającego go postanowienia Starosty [...]i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu powtórzył swoje stanowisko prezentowane tak we wniosku z dnia [...] r. jaki i w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, dowodząc, że o ile Starosta w ogóle przeprowadził postępowanie wyjaśniające, to uczynił to bez udziału skarżącego, pozbawiając go możliwości prezentowania własnego stanowiska w sprawie. Wskazał też, że rozpatrując złożone zażalenie pominął wskazania Sądu, przyczyniając się do przewlekłości postępowania. Podkreślił, iż wykazał w sprawie, że nieruchomość wywłaszczona przeznaczona została na inny cel publiczny niż orzeczono to w decyzji wywłaszczeniowej. Odwołał się w tym zakresie do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 sierpnia 2006 r. oraz wyroku Sądu Najwyższego o sygn. III CSK 281/10 zobowiązujących do zwrotu nieruchomości jeżeli jest użytkowana niezgodnie z celem uzasadniającym wywłaszczenie.

W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Na rozprawie w dniu 20 lutego 2013 r. skarżący podtrzymał skargę i zawarte w niej argumenty. W szczególności domagał się wykonania wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SAB/Gl 15/11, bowiem organy nie wszczęły postępowania w sprawie w związku ze zmianą stanu prawnego w stosunku do uzasadnienia wyroku z 2002 r. .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Kontrolowane w niniejszej sprawie postanowienie nie jest w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem.

Wskazać przyjdzie, iż sprawa powyższa nie jest rozpatrywana pierwszy raz. Jak wspomniano powyżej wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie decyzji z [...] r. (oznaczonej jako działki- pgr [...] ) położonej w O. była już przedmiotem orzekania przez organy administracyjne. Z wniosku złożonego przez T.H. w dniu [...] r. wydane zostały decyzje Kierownika Urzędu Rejonowego w C. ( z dnia [...] r.) oraz Wojewody [...] z dnia [...] r. odmawiające zwrotu wnioskowanych nieruchomości. Ta ostania decyzja wyrokiem z dnia 9 stycznia 1995 r. sygn. akt II SA/Ka 165/94 została uchylona. Ponownie sprawa była rozpatrywana po zmianie ustawy, kiedy Starosta [...] decyzją z dnia [...] r. odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości, a decyzję tę utrzymał w mocy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. Skarga na powyższe decyzje została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. oddalona.

W dniu [...] r. skarżący złożył ponowny wniosek o zwrot tej nieruchomości, wskazując na zmianę stanu prawnego oraz z uwagi na brak wyjaśnienia sprawy zgodności użytkowania wywłaszczonej nieruchomości z celem wykazanym w decyzji o wywłaszczeniu.

Wobec braku załatwienia tego wniosku, T.H. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Starosty [...], który wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2011 r. (sygn. akt II SAB/Gl 15/11 ) zobowiązał organ – Starostę [...] do wydania w terminie jednego miesiąca, od daty zwrotu akt do organu, rozstrzygnięcia w przedmiocie złożonego wniosku. Analiza tego wyroku musi doprowadzić do stwierdzenia, że Sąd ten wskazał w uzasadnieniu sposób i tryb procedowania organu, zobowiązując Starostę do wyjaśnienia i jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, a następnie, w zależności od poczynionych ustaleń, powzięcia stosowanego rozstrzygnięcia.

Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Dokonując oceny postępowania organu, które doprowadziło do wydania zaskarżonego postanowienia należy więc dokonać oceny, czy orzekające w sprawie organy odniosły się do wskazań zawartych w tym wyroku, wyjaśniły podnoszone w sprawie wątpliwości i podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie.

Przyjdzie zauważyć, że postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostało na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 Kodeksu czyli żądanie o wszczęcie postępowania- zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały jednak w wymienionym przepisie skonkretyzowane. Nie może być jednak w tym zakresie wątpliwości, że mieścić się tu powinny sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie, tym bardziej, że pomimo braku formalnego wszczęcia postępowania organ pierwszej instancji prowadził postępowanie administracyjne w sprawie.

W przedmiotowej sprawie, jak wspomniano powyżej, Starosta [...] wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 sierpnia 2011 r. został zobowiązany do wydania, w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt organowi, aktu rozstrzygającego wniosek T.H. z dnia [...] r. Zatem organ tym wyrokiem został zobowiązany do załatwienia wniosku skarżącego, w którym domagał się on zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W wyroku tym Sąd wskazał, jak organ powinien postępować w tym zakresie, w szczególności zwrócono uwagę na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Stwierdzić trzeba, że w postępowaniu prowadzonym po wydaniu powyższego wyroku Starosta nie uwzględnił wskazań Sądu. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd wskazał bowiem, że nie ulega wątpliwości fakt, iż wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowi przedmiot postępowania administracyjnego, a jego rozpoznanie następuje co do zasady w drodze decyzji administracyjnej opartej na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Do zakończenia sprawy niezbędne jest uprzednie przeprowadzenie przez organ wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, przede wszystkim zarówno w zakresie zawartości złożonego wniosku – czyli ustalenia w stosunku do których wywłaszczonych działek T.H. wystąpił o zwrot, jak również w zakresie podanych przez skarżącego nowych faktów i okoliczności zmieniających, w jego ocenie, sytuację wnioskowanych do zwrotu nieruchomości. Dopiero bowiem jednoznaczne i nie budzące wątpliwości ustalenie zakresu złożonego wniosku oraz tożsamości stanów faktycznego i prawnego prowadzić będzie do stwierdzenie zaistnienia powagi sprawy rozstrzygniętej. W przypadku jednak takiego jednoznacznego ustalenia, a zatem już przeprowadzenia postępowania w tym zakresie, nie można uznać za prawidłowe zakończenia postępowania w sprawie złożonego wniosku T.H. , wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie. Wydaje się, że jeśli organ w przeprowadzonym przecież już postępowaniu ustali, że sprawa wywłaszczonych nieruchomości, o których mowa we wniosku z dnia [...] r. została zakończona prawomocnymi decyzjami o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, pozostającymi w obrocie prawnym, to prowadzone postępowanie winno być zakończone wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (jako postępowania bezprzedmiotowego- na podstawie art. 105 § 1 w związku z art. 16 § 1 i art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego).

Jak podaje jednak skarżący, stan prawny i faktyczny sprawy uległ zmianie, a to ewentualnie umożliwiałoby nowe rozpatrzenie sprawy. Tym niemniej to na organie ciążył obowiązek jednoznacznego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i prawnego danej sprawy. Skoro więc na organ nałożono taki obowiązek, to niezrozumiałym staje się przyjęte przez organy rozstrzygnięcie, odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie. Nie zachodzi bowiem żadna z przesłanek (wskazanych w art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego), która takie rozstrzygnięcie by uzasadniała. Podkreślenia też wymaga fakt, że wprawdzie organy odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie złożonego wniosku o zwrot nieruchomości, ale w uzasadnieniach postanowień obu instancji rozważały kwestię podnoszoną przez skarżącego, czyli faktycznie prowadziły postępowanie w sprawie.

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia Sąd podzielił zarzuty i zastrzeżenia strony skarżącej, dotyczące braku wykonania wymienionego powyżej wyroku Sądu.

Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd uznał zaskarżone postanowienie, a także postanowienie je poprzedzające za wydane z naruszeniem art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a naruszenia te w ocenie Sądu miały wpływ na wynik sprawy. To z kolei powoduje konieczność uchylenia wydanych w sprawie postanowień na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W przedmiocie wykonalności zaskarżonego postanowienia Sąd orzekł zgodnie z art. 152 cytowanej ustawy, a o kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy.

W przypadku ponownego postępowania, organy powinny uwzględnić wyrażone powyżej stanowisko i doprowadzić do wydania orzeczenia zgodnego z przywołanymi powyżej przepisami.