Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SPP/Go 83/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: SPP - Odmówiono przyznania prawa pomocy.
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2, art. 258 pkt 7
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Przedsiębiorstwa E. spółka jawna o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa E. spółka jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedsiębiorstwo E. spółka jawna wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w wysokości 100 zł, Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W nadesłanym formularzu PPPr (data nadania 19 października 2021 r.) podniosła, że prowadzona działalność gospodarcza nie przyniosła żadnych dochodów, lecz straty, które powstały głównie w wyniku czynów nieuczciwej konkurencji zachodniej korporacji. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi 137.812,28 zł. Początek 2021 r. również przyniósł straty, dlatego z dniem [...] kwietnia 2021 r. spółka zmuszona była zawiesić działalność. Spółka nie ma oszczędności. Banki wypowiedziały kredyty. W związku z obecnie panującą sytuacją na rynku, spółka nie ma możliwości pozyskania jakichkolwiek dodatkowych środków. Stan kasy i rachunków bankowych Spółki wynosi 0,00 zł. Nieruchomość Spółki obciążona jest hipotekami, samochody: 16 letnie [...] i 9-letnia [...] - zajęte przez wierzycieli. Opłaty średniomiesięczne firmy wynoszą 1.260 zł: gaz ok. 450 zł, energia ok. 700 zł, usługi telekomunikacyjne ok. 110 zł. Wspólnicy spółki są osobami bezrobotnymi, bez oszczędności, gdyż wszystkie wpływy finansowe na bieżąco inwestowali w firmę, pracowników, spłatę kredytów. Do wniosku dołączono kopię zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów spółki z wykazanym przychodem za 2020 r. w kwocie 36.061,54 zł, kosztami uzyskania przychodu w wysokości 173.873,82 zł, z czego 102.471,12 zł stanowią pozostałe wydatki.

Wspólnicy Spółki M.N. i E.N., w nadesłanych wnioskach PPF również podnieśli brak możliwości poniesienia jakichkolwiek opłat sądowych. W związku z zawieszeniem prowadzenia działalności gospodarczej, oboje są osobami bezrobotnymi. Sytuacja z koronawirusem jeszcze bardziej pogłębia, i tak trudną sytuację finansową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ujawnili, że są małżeństwem, mieszkają razem, i wraz z dorosłym synem – P. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie są współwłaścicielami domu, każdy w ¼ części oraz mieszkania o pow. 46,80 m², każdy w ⅓ części, obciążonego hipoteką (kredyt hipoteczny spłaca ich córka). Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i innych wartościowych rzeczy. Od sierpnia 2021 r., każdy z małżonków otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 1.260 zł. Syn nie osiąga żadnych dochodów. W utrzymaniu pomaga im rodzina, np. kupując żywność. Po stronie wydatków i zobowiązań małżonkowie wskazali kredyt hipoteczny - rata miesięczna 983,03 zł, pożyczka ok. 50.000,00 zł, średniomiesięczne opłaty stałe: ubezpieczenie ok. 150 zł, energia ok. 220 zł, gaz i ogrzewanie ok. 350 zł, woda ok. 130 zł, usługi telefoniczne ok. 90 zł, wywóz śmieci 50 zł, podatek od nieruchomości ok. 40 zł, RTV ok. 60 zł, oprócz tego: żywność, leki, środki chemiczne oraz "koszty wymienione w PPPr".

Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia [...] października 2021 r. wezwano Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, m.in. zestawienia przychodów i rozchodów, deklaracji VAT oraz raportów kasowych spółki za I kwartał 2021 r., ewidencji środków trwałych spółki, dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia oraz prowadzone wobec spółki postępowania egzekucyjne, informacji o kosztach funkcjonowania spółki tj. pozostałe wydatki (rubryka 13 zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za 2020r.), dokumentów potwierdzających źródło finansowania bieżących wydatków spółki wskazanych w rubryce 10 formularza PPPr, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki oraz jej wspólników z ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość zasiłku dla bezrobotnych wspólników wraz z informacją o sposobie wypłaty środków, a także informacji, czy E.N. i M.N. korzystają z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich (np. rodziny) ze wskazaniem źródła, rodzaju, formy i wysokości tej pomocy za ostatnie trzy miesiące oraz sposobu wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców).

W odpowiedzi, pismem z dnia [...] listopada 2021 r., M.N. oświadczył, że złożone formularze PPPr i PPF szczegółowo przedstawiają dramatyczną sytuację majątkową Spółki i jej wspólników. W 2020 r. spółka osiągnęła stratę w kwocie 137.812,28 zł, strata przypadająca na każdego wspólnika to 68.906,14 zł. Przedstawione sprawozdanie KPiR za 2020 r. czytelnie przedstawia koszty i przychody. Ze względu na straty w 2021 r. i pogarszającą się sytuację, z dniem [...] kwietnia 2021 r. spółka zawiesiła działalność. Nie ma środków trwałych powyżej 5.000 zł. Spółka nie prowadziła kasy. Nie sporządzała deklaracji w podatku akcyzowym. Z uwagi na spory i trwające postępowania sądowe, wspólnik M.N. nie jest w stanie podać wysokości zobowiązań. Powtórzył, że wspólnicy są zarejestrowani jako bezrobotni, nie mają żadnych oszczędności. Nie osiągają żadnego innego dochodu. W przesłanych formularzach wspólnicy wskazali miesięczne koszty utrzymania, część z nich spłacają z zasiłku, w części w miarę możliwości pomaga rodzina. Pomoc rodziny nie polega zaś na sporządzaniu zestawień, ile, kiedy, gdyż robią to z miłości i z serca, bez pokwitowań. Kupują w miarę możliwości żywność, czy dają gotówkę na leki. Córka spłaca kredyt mieszkaniowy i reguluje wszystkie opłaty za mieszkanie. Z kolei małżonkowie N. wraz z synem mieszkają w domku, który wybudowali w latach 80-tych XX w. Do pisma dołączono kopie dwóch decyzji Starosty z [...].07.2021 r. o przyznaniu E.N. i M.N. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od [...].07.2021 r. do [...].04.2022 r. w wysokości 1.489,00 zł przez pierwsze 90 dni i 1.169 zł w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a).

Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca spółka, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Podstawę do oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowią informacje i dokumenty obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 i 2 P.p.s.a.). Strona może samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05 - powoływane orzeczenia dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych dokumentów wynikać musi w sposób jednoznaczny, że strona znajduje się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym. Co więcej, informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). W przypadku bowiem przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14; postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18).

Z kolei niedostarczenie żądanych przez sąd/referendarza danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W konsekwencji, sąd/referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienia NSA: z 17 grudnia 2015r. sygn. akt II GZ 895/15, z 14 października 2014r. sygn. akt II GZ 646/14, z 18 sierpnia 2015r. sygn. akt II GZ 377/15).

W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Obowiązek ten powinien być dla skarżącej zrozumiały, bowiem już wielokrotnie wcześniej składała wnioski o przyznanie prawa pomocy, m.in. w sprawach o sygn. akt I SPP/Go 29/21, I SPP/Go 58/21, I SPP/Go 59/21, I SPP/Go 79/21 czy I SPP/Go 80/21. W uzasadnieniu rozpoznawanego wniosku, podobnie jak w poprzednich, Spółka podniosła, że prowadzona działalność gospodarcza generowała straty, co doprowadziło do jej zawieszenia. Spółka posiada liczne zobowiązania kredytowe. Nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych. Jej nieruchomość jest obciążona hipotekami, a samochody zajęte przez wierzycieli. Akcentowała, że również jej wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych, gdyż oboje są osobami bezrobotnymi, a otrzymywane zasiłki nie starczają im na zaspokojenie bieżących potrzeb, dlatego w miarę możliwości pomaga im rodzina.

Nie kwestionując ww. okoliczności, zauważyć jednak należy, że podobnie jak w wypadku wcześniejszych postępowań, także w niniejszej sprawie, skarżąca spółka bardzo wybiórczo przedstawiła swoją sytuację finansową i stan majątkowy, całkowicie pomijając okoliczności istotne dla rzeczywistego stanu rzeczy. Pomimo bowiem skutecznego doręczenia jej wezwania z 21 października 2021 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych, tych dotyczących zarówno samej Spółki, jak i jej wspólników. W tym miejscu wskazać bowiem należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spółki jawnej znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa spółki, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jej wspólników. Stosownie bowiem do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019r. poz. 505 ze zm.), każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką.

Po pierwsze, Spółka nie przedłożyła żadnych dokumentów księgowych i podatkowych za I kwartał 2021 roku, czyli bezpośrednio przed zawieszeniem działalności gospodarczej, m.in. księgi przychodów i rozchodów, deklaracji w podatku od towarów i usług, ewidencji środków trwałych, podnosząc jedynie, że w ww. okresie poniosła stratę. Również ze zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów Spółki za 2020 rok, jedynego dokumentu księgowego przedłożonego w toku niniejszego postępowania, wynika strata w wysokości -137.812,28 zł. Wbrew jednak twierdzeniom spółki, wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. W rozpoznawanej sprawie, pomimo wyraźnej treści wezwania, skarżąca nie złożyła żadnych wyjaśnień dotyczących kosztów funkcjonowania spółki tj. pozostałych wydatków ujawnionych w księdze przychodów i rozchodów za 2020 r., które w znacznej części spowodowały powstanie straty. Brak jest też jakichkolwiek informacji dotyczących przychodów i kosztów uzyskania przychodów za I kwartał 2021 r. Jedynie w formularzu PPPr spółka ujawniła bieżące "opłaty średniomiesięczne" firmy w kwocie 1.260 zł (gaz, energia, usługi telekomunikacyjne).

Również okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej przez spółkę nie może stanowić samodzielnej i wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy.

Do oceny sytuacji spółki nie przyczynił się także brak wykazania stanu majątkowego oraz stanu zadłużenia skarżącej spółki, jak i prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spółka wskazała jedynie, że posiada nieruchomość obciążoną hipotekami, gdzie komornik przeprowadza egzekucję oraz dwa samochody zajęte przez komornika. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się z kolei, że już samo dysponowanie majątkiem wyklucza w zasadzie przyznanie prawa pomocy. Pomimo bowiem obciążenia hipoteką, nieruchomość ta może stać się źródłem potrzebnych środków finansowych np. w drodze jej wynajmu, wydzierżawienia (por. post. NSA z 9 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 713/09).

Rzetelną ocenę stanu finansowego i majątkowego Spółki uniemożliwia również brak dokumentów dotyczących sytuacji materialnej jej wspólników. Pomimo wyraźnej treści wezwania, podobnie jak w wypadku wcześniejszych postępowań, małżonkowie nie ujawnili zakresu (wysokości i formy) otrzymywanej pomocy od rodziny, a przede wszystkim nie wskazali osób udzielających im tej pomocy, co w konsekwencji nie pozwala na dokonanie oceny sytuacji finansowej tych osób, jak i ich możliwości udzielania comiesięcznego wsparcia skarżącym, tym bardziej, że wsparcie to ma charakter długotrwały, gdyż na taką pomoc wspólnicy powoływali się już w formularzach PPF złożonych w lutym 2021 r. w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 1/21. W postanowieniu z 12 listopada 2012r. sygn. akt I FZ 421/12 NSA wskazał "Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której może udzielić jej rodzina, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa".

Małżonkowie N. nie przedłożyli również wydruków z osobistych rachunków i lokat bankowych. Wyciągi bankowe są zaś tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności.

W konsekwencji powyższego, analiza i rzetelna ocena sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych Spółki, jak i jej wspólników, okazała się niemożliwa. To zaś z kolei uniemożliwiło ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie spółka lub jej wspólnicy byliby w stanie ponieść koszty zainicjowanego postępowania. Jak już bowiem wspomniano wyżej, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do podmiotów, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jej otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy zabrakło.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że wspólnicy nie wykazali też, by podejmowali jakiekolwiek starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Z nadesłanych dokumentów nie wynika, czy małżonkowie N., jak i ich dorosły syn P., pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, nie są w stanie podjąć jakiejkolwiek działalności zarobkowej oraz czy takie starania podejmowali. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie zaś wskazywano, że osoba, która nie wykazuje żadnej aktywności zawodowej i nie wskazuje w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy starania w znalezieniu zatrudnienia, a także pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie może oczekiwać, że będzie możliwe uruchomienie dla niej pomocy ze środków publicznych na pokrycie inicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.