Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 489/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2021 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Inne z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...], Inne utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M. z [...] stycznia 2020 r., nr [...], o ustaleniu L. B. (skarżącemu) kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego. Przedstawiając obszernie stan faktyczny sprawy organ odwoławczy wskazał przede wszystkim, że zgodnie z ustaleniami organu I instancji skarżący zaniechał realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na części gruntów objętych tym zobowiązaniem, podjętego z dniem 15 marca 2013 r. - tj. z dniem złożenia pierwszego z corocznych wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietów: 1. Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1 Zrównoważony system gospodarowania i pakietu 8 Ochrona gleb i wód w dwóch wariantach (w latach 2013-2014): 8.3.1. Międzyplon ścierniskowy i Międzyplon ozimy (w latach 2015 – 2016 wnioski w ramach pakietu 8 Ochrona gleb i wód składane były w jednym wariancie: 8.3.1. Międzyplon ścierniskowy). Przywołał, że decyzjami nr [...] z dnia [...] października 2013 r., nr [...] z dnia [...] października 2014 r., nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. i nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. Kierownik BP ARiMR w M. przyznał skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe za lata 2013-2016, na podstawie których środki zostały skarżącemu faktycznie wypłacone, przy czym ostatnia z tych decyzji została następnie ostatecznie uchylona (decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] września 2018 r., utrzymana wyrokiem oddalającym skargę tut. Sądu z dnia 12 marca 2019 r., sygn. II SA/Bd 1336/18). Przytoczywszy treść art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1936 ze zm. – dalej "ustawa PROW 2007-2013") oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505), organ odwoławczy stwierdził, że ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy bądź płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, może wynikać zarówno z ustaleń postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i ustaleń wynikających z postępowań zakończonych decyzjami w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Organ wskazał, że decyzja Kierownika BP ARiMR z [...] stycznia 2020 r., nr [...], wydana została w oparciu o ustalenia dokonane w postępowaniu o przyznanie skarżącemu płatności na rok 2016 r. (znak [...]), zakończonym w pierwszej instancji decyzją Kierownika BP ARiMR z [...] czerwca 2018 r., nr [...], utrzymaną potem w mocy decyzją Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] września 2018 r. nr [...] (i, dalej, wyrokiem sygn. II SA/Bd 1336/18). Organ stwierdził, że ocenie podlegało, czy w istocie okoliczności stwierdzone w wyniku rozpoznania powyższej sprawy uzasadniały wszczęcie wobec skarżącego postępowania windykacyjnego w celu odzyskania nienależnie pobranych płatności za lata poprzednie, oraz czy w sprawie nie zachodzą ewentualnie okoliczności wyłączające obowiązek ich zwrotu.

Odnosząc się do meritum sprawy, po przytoczeniu treści § 2 ust. 1 pkt 3, § 5 ust. 1 oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 – dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), organ odwoławczy stwierdził, że w roku 2013 skarżący podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w wariancie 1.1 do powierzchni 106,3 ha. W roku 2015 stwierdzono niedochowanie zobowiązania na powierzchni 0,12 ha, przy czym w tym zakresie odstąpiono od zwrotu płatności ze względu na to, że kwota podlegająca zwrotowi nie przekraczała równowartości 100 euro. Również w roku 2015 skarżący przekazał zobowiązanie rolnośrodowiskowe innemu beneficjentowi w zakresie

powierzchni 13,71 ha. W roku 2017 dokonano windykacji płatności za częściowe niedotrzymanie zobowiązania, wynoszące 13,47 ha. Powierzchnia, w stosunku do której należało więc odnosić kwestię niedochowania zobowiązania, wynosiła tym samym 78,73 ha [106,03 ha – (0,12 ha+13,71 ha+13,47 ha)]. Organ odwoławczy potwierdził następnie prawidłowość rachunkową szczegółowych wyliczeń Kierownika BP ARiMR, zawartych w uzasadnieniu jego decyzji, a zgodnie z którymi kwota zwrotu stanowi sumę płatności nienależnie przyznanych lata 2013-2015 odpowiednio: 27507,82 zł (2013 r.), 24524,04 zł (2014 r.), 25227,93 ha (2015 r.) i 27478,44 zł (rok 2016 r. – odmowa płatności), co daje kwotę nienależnie pobranych płatności równą 101715,12 zł. Organ przywołał, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności i nałożenie obowiązku ich zwrotu jest zgodnie z art. 35 ust. 2 1-4 w zw. z art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy łub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z dnia 20.06.2014 r., str. 48, ze zm.) i § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Odnosząc się do argumentacji wniesionego odwołania skupiającego się na okoliczności nieprzedłużenia umowy dzierżawy i wynikającej stąd utracie posiadania części gruntów objętych zobowiązaniem, organ odwoławczy stwierdził za wyrażonym w uzasadnieniu wyroku WSA w Bydgoszczy o sygn. II SA/Bd 1336/18 stanowiskiem (odnoszącym się do argumentacji skarżącego podniesionej w sprawie rozpoznanej tamtym wyrokiem, ale powielonej w odwołaniu od właściwej niniejszej sprawie decyzji z dnia [...] marca 2020 r.), że jest to okoliczność nieudowodniona. Za niemającą znaczenia dla sprawy organ uznał również okoliczność prowadzenia postępowania cywilnego przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w sprawie o sygn. II Ca 1136/19, jako postępowania odrębnego od postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy ARiMR i dotyczącego stosunków cywilnoprawnych między stronami.

Organ odwoławczy stwierdził także, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie spodków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, str. 8 z dnia 28.01.2011 r., ze zm.). Nie doszło również w ocenie organu do przedawnienia obowiązku zwrotu, zaistnienia przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności (przekracza ona kwotę stanowiącą równowartość 100 euro).

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy L. B. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, że do 14 grudnia 2016 r. władał nieruchomością przez niego dzierżawioną, na którą przyznawane były płatności. Działki ewidencyjne nr [...] były dzierżawione od parafii rzymsko-katolickiej w S., umowa dzierżawy została zawarta w dniu 1 września 2011 r. na okres 5 lat i był on zapewniony na kolędzie w 2016 r., że dzierżawa zostanie mu przedłożona na kolejnych 5 lat, a w lipcu 2016 r. otrzymał pismo informujące, że dzierżawa nie zostanie przedłużona. Wskazał, że decyzja dotyczy lat 2013-2016, zaś w latach 2013, 2014 i 2015 dzierżawił on grunty, na które pobrał płatności. W 2016 r. nie ze swojej winy został pobawiony możliwości kontynuowania dzierżawy i 14 grudnia 2016 r. zdał grunt wydzierżawiającemu. Podkreślił, że jeszcze przed zdaniem gruntu prowadził rozmowy, które utwierdziły go, że do przedłużenia dzierżawy dojdzie na kolejny okres. Skarżący stwierdził, że nie rozumie, dlaczego organ żąda od niego zwrotu ponad 100 tys. złotych za lata 2013-2015 i 2016, skoro w tym okresie dzierżawił zadeklarowany grunt (do grudnia 2016 r.). Powołując się na § 45 pkt 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznania pomocy finansowej w ramach działania "program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 skarżący wskazał, że w jego przypadku wystąpiła inna niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategoria siły wyższej lub wyjątkowa okoliczność, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, tj. inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Jak podniósł, przerwanie korzystania z gruntu nie było wynikiem jego działań, ale było skutkiem nieprzedłużenia umowy dzierżawy przez proboszcza parafii. Podniósł też, że wobec czteroletniego okresu przedawnienia zwrot płatności pobranych za lata 2013 i 2014 przedawnił się z uwagi na to, iż postępowanie wszczęte zostało 14 sierpnia 2019 r.; wyraził jednocześnie wątpliwość co do tego, czy całe roszczenie nie jest przedawnione. Skarżący wskazał też, że organ odwoławczy nie wyjaśnił, dlaczego za datę początkową przyjął dzień 31 sierpnia 2016 r. za datę powstania nieprawidłowości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Bezsporną w niniejszej sprawie okolicznością jest, że skarżący w roku 2013 przyjął na siebie 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe związane z realizacją pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone" w wariancie 1.1. Zrównoważony system gospodarowania na pow. 106.26 ha, oraz pakietu 8 "Ochrona gleb i wód" w wariancie 8.3.1. Międzyplon ścierniskowy na pow. 30,91 ha, oraz w wariancie 8.2.1. Międzyplon ozimy na pow. 75,36 ha (wniosek z 13 maja 2013 r. – k. 24 akt adm). Płatność za rok 2013 przyznana została zgodnie z wnioskiem decyzją Kierownika BP ARiMR w M. z dnia [...] października 2013 r., nr [...]. Następnie rok rocznie skarżący składał wnioski o przyznanie płatności w ramach realizacji wskazanych we wnioskach pakietów, załatwiane decyzjami o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej (odpowiednio decyzjami z [...] października 2014 r. i [...] maja 2016 r.).

Wniosek o płatność za rok 2016 r. został załatwiony w ten sposób, że decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. płatność przyznana została w pomniejszonej wysokości w związku ze stwierdzonymi uchybieniami w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach pakietu "Ochrona gleb i wód". Przyznane środki zostały wypłacone skarżącemu. Decyzja ta została przez skarżącego zakwestionowana, w czego efekcie została ona uchylona przez organ odwoławczy, który po kolejnym odwołaniu od ponownie powziętego rozstrzygnięcia jeszcze raz uchylił decyzję Kierownika BP ARiMR w M. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Rozpoznając sprawę po raz trzeci Kierownik BP ARiMR w M. wydał decyzję w dniu [...] czerwca 2019 r. o przyznaniu płatności w ramach pakietu 1.1. i odmowie przyznania płatności w ramach pakietu 8 do wariantu 8.3.1. "Ochrona gleb i wód". Decyzja ta została następnie utrzymana w administracyjnym toku postępowania (decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] września 2018 r.), tutejszy sąd oddalił skargę wyrokiem o sygn. II SA/Bd 1336/18.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (publ. jak wcześniej wskazano) płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, ze zm.) jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, ze zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej.

Zgodnie zaś z § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związki z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

O obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości stanowi też art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r., poz. 173), na którego podstawie ww. rozporządzenie rolnośrodowiskowe zostało wydane. Zgodnie z jego treścią pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegając zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomocą lub pomocą techniczną pobraną nienależnie jest m.in. pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem (art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy).

Okoliczność, że skarżący nie zrealizował 5-letniego programu rolnośrodowiskowego, jest w zasadzie niesporna. Skoro zobowiązanie rolnośrodowiskowe skarżący przyjął na siebie w roku 2013 r. (wraz z wnioskiem o przyznanie płatności na ten rok), to jego prawidłowa realizacja winna trwać do roku 2018 r. O braku realizacji zobowiązania stanowi stwierdzone w postępowaniu o przyznanie płatności za rok 2016, zakończonym decyzją z [...] czerwca 2019 r., potwierdzoną ostatecznie wyrokiem tut. Sądu z 12 marca 2019 r., sygn. II SA/Bd 1336/18, ustalenie, że doszło do utraty przez skarżącego posiadania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności. Spośród działek ujętych w umowie dzierżawy do płatności rolnośrodowiskowych skarżący deklarował 4 działki ewidencyjne: [...] o łącznej powierzchni 68,45 ha w wariancie 1.1 i działki ewidencyjne [...] w wariancie 8.3.1. Składając wniosek na rok 2016 r. skarżący nie dotrzymał dzierżawy działek ww. działek - powierzchni 68,45 ha. Umowa dzierżawy wygasała w dniu 31 sierpnia 2016 r.

Nie ulega zatem wątpliwości, że doszło do zmniejszenia obszaru gruntów rolnych, zadeklarowanych do programu 5-letniego. Zgodnie z § 39 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu. Kwotę płatności podlegającej zwrotowi oblicza się w sposób opisany w tym przepisie.

W konsekwencji zasadnym było wyliczenie płatności nienależnie pobranych za lata 2013-16, a przyznanych w tych latach zgodnie z deklarowaną przez skarżącego powierzchnią, która następnie została zmniejszona wskutek wygaśnięcia umowy dzierżawy zgłoszonych działek (zaniechania prowadzenia na nich działalności rolniczej). Szczegółowe wyliczenia w tym zakresie przedstawił w swojej decyzji organ I instancji. stwierdzając odpowiednio, że za rok 2013 r. kwota nienależnie pobrana (wypłacona skarżącemu pomimo stwierdzonych nieprawidłowości), wyniosła 24 484,71 zł, za rok 2014: 24 524,04 zł, za rok 2015: 25 227,93 zł, oraz za rok 2016: 27 478,44 zł (całość przyznanej nienależnie płatności, zgodnie z decyzją Kierownika BP ARiMR z 19 czerwca 2018 r.). W sumie czyni to 101 715,12 zł. Powyższy rachunek nie budzi wątpliwości, potwierdził go organ odwoławczy, skarżący zaś nie zakwestionował sposobu wyliczenia ww. kwoty.

Odnosząc się do argumentacji skargi stwierdzić po pierwsze należy, że w sprawie nie może być mowy o okoliczności wyłączającej obowiązek zwrotu polegającej na zaistnieniu siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności uniemożliwiającej wypełnienie przez rolnika powziętego zobowiązania. Utrata posiadania gruntu na skutek wygaśnięcia umowy dzierżawy nie jest przede wszystkim okolicznością, o której mowa w § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, tj. inną okolicznością, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mającą wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będącą wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Zasadnie wskazał organ I instancji, że w dniu podjęcia przez skarżącego 5-letniego zobowiązania (15 marca 2013 r.), skarżący był świadomy, że umowa dzierżawy zawarta w dniu 1 września 2011 r. na okres 5 lat, wygaśnie w trakcie trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Upływ terminu trwania nie mógł być zatem dla niego zaskoczeniem, nie była to bowiem okoliczność nieprzewidywalna. Ustne zapewnienia wydzierżawiającego (duchownego występującego w imieniu parafii) co do przedłużenia umowy na kolejne 5 lat nie są istotne z punktu widzenia dyspozycji § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, albowiem wygaśnięcie terminowej umowy nie może być uznane za zaistnienie siły wyższej, a już na pewno nie może być zakwalifikowane jako wystąpienie nadzwyczajnej okoliczności. Skarżący był każdorazowo informowany o warunkach przyznania płatności i okolicznościach aktualizujących obowiązek ich zwrotu, we własnym zakresie podjął ryzyko wstąpienia w rolę podmiotu zobowiązanego do realizacji 5-letniego programu rolnośrodowiskowego w sytuacji nieustalonego jeszcze statusu posiadania deklarowanych gruntów od 2016 r. Modelowym zachowaniem byłaby - w sytuacji skarżącego – aktualizacja postanowień umowy dzierżawy w sposób określający datę końca jej obowiązywania do końca ostatniego roku podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Oparł się on jednak na ustnych zapewnieniach podmiotu występującego w imieniu wydzierżawiającego, co – wobec doniosłego ekonomicznie charakteru podjęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego - nie może zostać uznane za zachowanie spełniające warunki wymaganej w normalnych okolicznościach przezorności.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L.2006.368.15 z dnia 2006.12.23), a mającego zastosowanie w sprawie zgodnie z art. 19 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz.U.UE.L.2014.227.1 z dnia 2014.07.31), przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności winny być zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Niekwestionowaną okolicznością faktyczną jest to, że skarżący w dniu 25 lipca 2016 r. otrzymał pismo informujące, iż parafia nie zamierza kontynuować umowy po 31 sierpnia 2016 r., co oznaczało jednocześnie, że obowiązująca umowa wygaśnie wraz z upływem tego dnia. Jak wskazano w decyzji I instancji, pierwszy raz informację o zakończeniu umowy dzierżawy skarżący przekazał organowi w odwołaniu z dnia 27 czerwca 2017 r. od decyzji Kierownika BP ARiMR w M. z dnia [...] czerwca 2017 r. (pierwsza decyzja odmawiająca płatności na rok 2016 r.). Oczywistym jest zatem, że termin 10 dni roboczych na zgłoszenie wystąpienia przypadku siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności został przekroczony. Powyższą kwestię wyjaśnił i przesądził zresztą tut. Sąd w wyroku o sygn. 1336/18, niezakwestionowanym w drodze skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Odnosząc się do argumentacji skargi wskazującej na brak podstaw do nałożenia obowiązku zwrotu płatności za lata 2013-2015, kiedy skarżący był dzierżawcą wszystkich zadeklarowanych gruntów, to stwierdzić należy, że zgodnie z art. 35 ust. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (publ. jak wcześniej wskazano), mającego zastosowanie zgodnie z art. 44 tego rozporządzenia, w przypadku zobowiązań lub płatności wieloletnich cofnięcia w oparciu o kryteria określone w ust. 3 stosuje się również do kwot już wypłaconych w latach poprzednich na daną operację. Jak zasadnie zauważył organ odwoławczy, wsteczny charakter obowiązku zwrotu jest uzasadniony celem oraz kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Stwierdzenie uchybień w realizacji programu rolnośrodowiskowego w jakimkolwiek roku realizacji zobowiązania oznacza niedotrzymanie zobowiązania, zmniejszenie płatności oraz powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata wcześniejsze.

W zakresie zarzutu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnej płatności rolnośrodowiskowej w stosunku do lat 2013 i 2014 stwierdzić należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1) w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. W art. 3 rozporządzenia postanowiono, że:

- okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

- w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

- przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi zatem cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. W niniejszej sprawie, jak zasadnie uznał organ odwoławczy, za moment dopuszczenia się nieprawidłowości uznać należy dzień wygaśnięcia umowy dzierżawy, tj. dzień 31 sierpnia 2016 r. Od tego bowiem dnia zaistniał stan naruszenia warunków programu rolnośrodowiskowego, w postaci wyłączenia z posiadania skarżącego części zadeklarowanego przezeń gruntu. Skoro zatem postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zostało wszczęte w dniu 14 sierpnia 2019 r., to okres 4 lat od dnia dopuszczenia się nieprawidłowości nie upłynął, obowiązek zwrotu zaś nie przedawnił się.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o oddaleniu skargi, na podstawie at. 151 p.p.s.a.