Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 957/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 64e par. 2 pkt 1 i 2, par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Dominik Mączyński Protokolant referent stażysta Monika Wiza po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. na rozprawie sprawy ze skargi [...] SA z siedzibą w[...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] jako organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne wobec spółki [...] S.A. w [...] na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...].02.2011r. o nr[...], obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. w kwocie należności głównej [...]zł. W związku z dokonanymi czynnościami egzekucyjnymi powstały koszty egzekucyjne, na które składa się opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego w wysokości [...]zł.

W dniu [...] marca 2011r. zobowiązana spółka z własnej inicjatywy dokonała zapłaty zaległości objętej ww. tytułem wykonawczym na rachunek wierzyciela, co skutkowało zakończeniem egzekucji i uchyleniem zastosowanych środków egzekucyjnych.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2011r. zobowiązana spółka wniosła o umorzenie powstałych w toku postępowania egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych. W ocenie spółki organ egzekucyjny bezzasadnie prowadził egzekucję, w sytuacji gdy zobowiązana w dniu [...] lutego 2011r. wniosła o odroczenie terminu płatności podatku od towarów i usług za grudzień 2010r., z uwagi na przysługującą podmiotowi powiązanemu od Urzędu Skarbowego [...] należność w wysokości [...] zł, której przewidywany termin zwrotu upływał z dniem [...] kwietnia 2011r. Podjęcie czynności egzekucyjnych, które skutkowały powstaniem kosztów egzekucyjnych, było, w ocenie zobowiązanej, nieuzasadnione, zwłaszcza że organowi znana była trudna sytuacja majątkowa spółki.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011r uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy dopatrzył się naruszenia art. 7, w związku z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071, ze zm. dalej zwana Kpa) poprzez brak wyjaśnienia, na podstawie której z przesłanek określonych w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. wniosek został rozpatrzony.

Na wezwanie organu spółka uzupełniła wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych poprzez podanie, że wniosek oparto na przesłankach określonych w art. 64e § 2 pkt 1 i 2 Kpa. Zdaniem strony odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych przyczyni się do pogorszenia sytuacji finansowej spółki, zwolnień pracowników, a może nawet skutkować ogłoszeniem upadłości.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w[...] postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny podkreślił, że nie dopatrzył się wystąpienia wskazanych przez stronę przesłanek przemawiających za umorzeniem kosztów egzekucyjnych, tj. znacznego uszczerbku w sytuacji i finansowej zobowiązanej czy też wystąpienia ważnego interesu publicznego.

Organ stwierdził, ze złożenie przed podatnika wniosku o odroczenie terminu płatności nie powoduje automatycznie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto wskazał, że wniosek podatnika o udzielenie pomocy de minimis posiadał braki formalne, które nie zostały uzupełnione w zakreślonym terminie, w konsekwencji Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia [...]03.2011r. pozostawił powyższy wniosek podatnika bez rozpatrzenia.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami organ podatkowy wystawił tytuł wykonawczy, a następnie wszczął egzekucję administracyjną. Należność od Skarbu państwa, na którą powołał się zobowiązany dotyczy innego podmiotu niż zobowiązana spółka, w związku z czym Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] nie miał podstaw prawnych do uznania jej jako zabezpieczenia zaległości podatkowych w zakresie podatku od towarów i usług.

Organ egzekucyjny rozpatrując wniosek spółki dokonał analizy szeregu dokumentów: deklaracji VAT-7 za IV kw. 2010 r., 2011 r. oraz styczeń i luty 2012 r. , zeznań CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za rok podatkowy 2010 i 2011, deklaracji rocznych o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2010 i 2011r., jak również dokumentów przedłożonych przez stronę: bilansu sporządzonego na dzień [...] sierpnia 2011 r. oraz rachunku zysków i strat za okres od [...] stycznia 2011r. do[...]sierpnia 2011r. Opierając się na danych z zeznania CIT-8 za rok 2010 organ I Instancji wskazał, że kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł stanowi jedynie 0,53% dochodu osiągniętego przez zobowiązaną, kształtującego się na poziomie [...] zł. Również porównanie wysokości należnych kosztów z wysokością aktywów trwałych i obrotowych wskazuje, że zobowiązana jest w stanie uiścić przedmiotowe koszty egzekucyjne. Analiza bilansu zobowiązanej spółki sporządzonego na dzień [...] sierpnia 2011 r. wykazała środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych oraz inne aktywa pieniężne na poziomie [...] zł, co oznacza wzrost tych środków w stosunku do stanu na dzień [...] stycznia 2011r. Z zeznania CIT-8 za 2011 r. wynika, że spółka uzyskała dochód do opodatkowania w wysokości [...] zł, nadto w 2011 r. oraz styczniu i lutym 2012 r. spółka otrzymała kwotę [...] zł z tytułu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. W ocenie organu sytuacja finansowa spółki [...] S.A., że zapłata przez zobowiązaną kosztów egzekucyjnych spowoduje znaczny uszczerbek dla jej sytuacji finansowej.

W ocenie organu deklaracje roczną o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2010 r. i 2011 r. nie wskazują, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych może doprowadzić do zwolnień pracowników, za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawia ważny interes publiczny. Organ wskazał, ze umorzenie kosztów egzekucyjnych może nastąpić jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy występuje rzeczywista niemożność zapłaty przez zobowiązanego tych należności.

Spółka pismem z dnia [...] lipca 2012r. wniosła zażalenie od powyższego postanowienia, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego oraz umorzenia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych, bądź uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Strona zarzuciła organowi I instancji, że ponownie rozpoznając sprawę nie ustalił, czy w stosunku do zobowiązanej zachodzi jedna z przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Zdaniem strony zachodzi przesłanka ważnego interesu społecznego, ponieważ:

1) zobowiązana dokonała wpłat zaległości po wszczęciu egzekucji,

2) w skutek zaciągnięcia przez spółkę zobowiązań kredytowych na kwotę [...] mln zł, płynność finansowa spółki jest niska, zatem odmowa umorzenia kosztów przyczynić się może do pogorszenia sytuacji spółki, całkowitej utraty płynności finansowej, zwolnień pracowników i w konsekwencji ogłoszeniem upadłości spółki.

3) w dniu [...] lutego 2011r. organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne, pomimo że zobowiązana w dniu [...] lutego 2011r. złożyła wniosek o odroczenie terminu płatności, wskazując jako podstawę otrzymanie zwrotu podatku VAT w wysokości [...] zł od Urzędu Skarbowego[...].

Organ odwoławczy, postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W ocenie organu odwoławczego spółka nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Organ odwoławczy podkreślił, że umorzenie kosztów egzekucyjnych nastąpić może jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy występuje rzeczywista niemożność zapłaty tych należności przez zobowiązanego. W niniejszej sprawie, koszty egzekucyjne zostały przez zobowiązaną spółkę zapłacone, a analiza materiału dowodowego nie wskazuje, by ta zapłata spowodowała znaczny uszczerbek w jej sytuacji finansowej. W toku postępowania prowadzonego przez tutejszy organ spółka przedłożyła aktualne sprawozdanie finansowe: rachunek zysków i strat za okres od [...] stycznia 2012 r. do [...] czerwca 2012 r. oraz bilans jednostki sporządzony na dzień [...] czerwca 2012 r., z którego wynika pogorszenie sytuacji finansowej spółki (spadek przychodów spółki, niższy zysk w porównaniu z poprzednim okresem), jednakże spowodowane jest ono ogólną tendencją spadkową panującą w branży budowlanej a nie zapłatą kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł. Zdaniem organu, nie uzasadnia umorzenia kosztów egzekucyjnych okoliczność, że w skutek zaciągniętych przez[...] S.A. kredytów na kwotę [...] mln zł na zakup nieruchomości oraz posiadania zobowiązań pracowniczych spółka boryka się z płynnością finansową.

Organ wskazał, że ważny interes publiczny nie może być utożsamiany z faktem prowadzenia przez spółkę działalności gospodarczej i zatrudnianiem w tym celu pracowników, a co za tym idzie z koniecznością ponoszenia wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników, innymi zobowiązaniami pracowniczymi oraz realizacją zobowiązań wynikających z umów kredytowych. Pojęcie ważnego interesu publicznego winno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Nie można go utożsamiać z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zdaniem organu odwoławczego ta przesłanka również nie została wykazana.

W skardze spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Postanowieniu spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.

- art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwie uznanie, że nie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, takie jak ważny interes publiczny i że zobowiązana jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

- art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a., poprzez brak przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego oraz uchybienie obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego zmierzającego do ustalenia, czy w stosunku do zobowiązanej zachodzi jedna z przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 2 i 3 u.p.e.a.;

- art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez naruszenie zasad wyrażonych w tych przepisach, wskutek podjęcia takich działań, które stoją w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufaniu obywateli do organów Państwa i z nakazem wykonywania przez strony decyzji bez, potrzeby stosowania środków przymusu.

W uzasadnieniu skargi spółka podniosła argumenty powoływane przed organami.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem( legalności). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r., poz. 270, zwana dalej p.p.s.a.).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Podstawą dla uznania zaskarżonego postanowienia za zgodnego z prawem było przyjęcie przez Sąd stanu faktycznego sprawy, który został ustalony przez organy obu instancji i przedstawiony w uzasadnieniach wydanych postanowień.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji należy stwierdzić, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 7, 77, w związku z art. 80 Kpa.

W ocenie Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwolił na rozpatrzenie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Organy uzasadniły w sposób dostateczny okoliczności, jakimi się kierowały, podejmując rozstrzygnięcia, a przy tym wystarczająco szczegółowo odniosły się do przesłanek determinujących na gruncie przedmiotowej sprawy niezasadność wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Organy wnikliwie przeanalizowały sytuację materialną skarżącej oraz kwestię złożenia wniosku o odroczenie terminu zapłaty podatku, w kontekście wszczęcia egzekucji, w celu ustalenia, czy zachodzi choć jedna przesłanek określonych w art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a.

Nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego.

Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Stosownie zaś do § 2 koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, bądź ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że orzeczenie wydane w oparciu o powyższe uregulowanie prawne, daje podstawę organom egzekucyjnym do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne oznacza, że rozstrzygnięcie nie jest ściśle zdeterminowane obowiązującą normą prawną, ale ustawodawca pozostawił organom wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia.

Wydanie orzeczenia w zakresie przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca.

Sąd administracyjny ma obowiązek zbadać i ocenić, czy organ egzekucyjny, a także organ wyższego stopnia prawidłowo zinterpretował pojęcie nieostre (niedookreślone) i nadał im treść na tle ustalonego stanu faktycznego.

Z uwagi na określony ustawowo obowiązek ponoszenia kosztów egzekucyjnych, określona w przepisie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. przesłanka umorzenia kosztów w postaci interesu społecznego powinna mieć charakter szczególny i nie może być utożsamiana z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o zasadności umorzenia kosztów. Zdaniem Sądu, umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na interes społeczny, może wystąpić w sytuacji, gdy skutki umorzenia mogą przynieść pozytywne rezultaty, ważne z punktu widzenia szerszej społeczności, a nie tylko samego zobowiązanego. Analizując przesłankę ważnego interesu publicznego należy mieć na uwadze wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak równość wobec prawa, sprawiedliwość, zaufanie do organów państwa. W rozpoznanej sprawie podnoszone przez skarżącą okoliczności wiążą się w szczególności z jej sytuacją finansową i nie mogą być uznane za okoliczności mające znaczenie w szerszym ujęciu społecznym. Twierdzenia skarżącej, że zapłata kosztów egzekucyjnych może spowodować utratę płynności finansowej spółki, co doprowadzić może do ogłoszenia upadłości i w rezultacie zwolnień pracowników, nie znalazły odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Ryzyko podejmowane przy prowadzeniu działalności gospodarczej jest sprawą indywidualną każdego podmiotu uczestniczącego w obrocie gospodarczym i samo w sobie nie może być wiązane z interesem publicznym, czy społecznym. Strona nie wykazała, że umorzenie kosztów egzekucyjnych uzasadnione jest ważnym interesem publicznym. Dlatego też Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy przepisu art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.

W ocenie Sądu nie jest również zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 64 e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Z zebranych dowodów wynika, że poniesienie kosztów egzekucyjnych w wysokości [...]zł nie mogło spowodować znacznego uszczerbku w sytuacji finansowej spółki. Z zeznania CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) złożonego za rok podatkowy 2010 wynika, że spółka uzyskała [...]zł dochodu. Z przedstawionego rachunku zysków i strat za okres od dnia [...]stycznia 2011 e. do dnia [...]sierpnia 2011r. wynika, że spółka uzyskała zysk netto [...] zł. Ponadto w zeznaniu CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) od osób prawnych za rok podatkowy 2011 spółka wykazuje dochód [...]zł. Natomiast z deklaracji dla podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011r. oraz za styczeń, luty i marzec 2012 r. wynika, że z tytułu zwrotu podatku naliczonego nad należnym za ww. okres spółka otrzymała kwotę [...]zł. W związku z tym organy prawidłowo oceniły, że nie można przyjąć, że uiszczenie kosztów egzekucyjnych w wysokości [...]zł spowoduje znaczny uszczerbek dla sytuacji finansowej spółki i może doprowadzić do całkowitej utraty płynności finansowej spółki, zwolnień pracowników. Słusznie organ podkreślił, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi, winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych. W niniejszej sprawie spółka powoływała się na trudną sytuację finansowa, jednak nie wykazała poprzez złożenia określonych dowodów, że zapłata kosztów egzekucyjnych spowoduje znaczny uszczerbek w jej sytuacji finansowej.

Organ nie naruszył też art. 8 Kpa poprzez wystawienie tytułu wykonawczego i wszczęcie egzekucji administracyjnej przed rozpatrzeniem wniosku o odroczenie terminu płatności podatku. Należy zauważyć, że w momencie złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności podatku za grudzień 2010 r. (w dniu [...]lutego 2010 r. ) istniała już zaległość podatkowa w zakresie tego podatku, organ zatem miał uprawnienie do prowadzenia egzekucji. Ponadto wniosek spółki o odroczenie terminu płatności podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. posiadał braki formalne, które nie zostały przez spółkę usunięte w zakreślonym terminie, co uniemożliwiło jego merytoryczne rozpatrzenie. Zatem nieprawdą jest, jak twierdzi w skardze spółka, że organ wszczął postępowanie egzekucyjne na kilkanaście dni przed wydaniem pozytywnej dla skarżącej decyzji w sprawie odroczenia zapłaty zaległości podatkowej. Naruszeniem prawa byłoby, gdyby wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy po odroczeniu terminu zapłaty zaległości podatkowej, ponieważ wyznaczenie przez organ nowego terminu zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami powoduje, że zaległość ta nie może być dochodzona w drodze egzekucji administracyjnej.

Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zostało wydane zgodnie z obowiązującym prawem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.