Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 892/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1, art. 3 par. 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a-c,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 8, art. 15, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 107 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...],

po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] r., przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie na rzecz dzieci A. B. i P. B. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego E. B. na okres [...]r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni spełnia wymagane kryteria określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] r. zostało udzielone zabezpieczenie na czas trwania procesu na wnioskodawczynię, P. B. i A. B. w łącznej wysokości [...] zł, którego egzekucja jest bezskuteczna w okresie ostatnich dwóch miesięcy.

Decyzja ta stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji.

Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. powołując się na art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. wznowił postępowanie administracyjne zakończone wyżej wskazaną decyzją ostateczną.

Następnie decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta K. art. 104, art. 151 § 1 K.p.a., art.12 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 2, art. 20

ust. 2 i art. 25, art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) uchylił ww. decyzję

nr [...] z dnia [...] r. i przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

- na A. B.

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł,

- na P. B.

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. n w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

- na okres od [...] r. w wysokości [...] zł

Jak wynika z uzasadnienia decyzji, organ na podstawie informacji uzyskanej od komornika sądowego z dnia [...] r., ustalił że w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego strona otrzymywała również świadczenia wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego R. B. przez komornika sadowego.

Wyegzekwowane zostały następujące kwoty:

- [...] zł w miesiącu [...] r.,

- [...] zł w miesiącu [...] r.,

- [...] zł w miesiącu [...] r.,

- [...] zł w miesiącu [...] r.,

- [...] zł w miesiącu [...] r.,

- [...] zł w miesiącu [...] r.,

- [...] zł w miesiącu [...] r.,

- [...] zł w miesiącu [...] r.,

- [...] zł w miesiącu [...] r.,

- [...] zł w miesiącu [...] r.,

- [...] zł w miesiącu [...] r.

Organ I instancji każdą z ww. kwot podzielił przez ilość osób uprawnionych,

tj. przez 3 i wyliczył, jaka kwota z funduszu należna jest dla dzieci po pomniejszeniu jej o kwotę wypłaconą na ich rzecz przez komornika. Ustalenie to stanowiło podstawę ustalenia wysokości świadczeń przyznanych na każde z dzieci w decyzji wydanej po wznowieniu postępowania.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją E. B. wniosła odwołanie, w którym podniosła, że nie była świadoma tego, że nie powinna przyjmować świadczeń od komornika: wiedziała tylko że nie może przyjmować świadczeń od byłego męża.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy ustalił stan faktyczny sprawy w sposób identyczny jak wynika to z decyzji organu I instancji.

Kolegium uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie i wskazało,

że zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy alimentacyjnej, komornik w pierwszej kolejności powinien z kwoty wyegzekwowanej od dłużnika zaspokoić należności wypłacone

z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Strona po uzyskaniu kwot od komornika powinna niezwłocznie powiadomić o tym organ. Pobieranie świadczeń alimentacyjnych z dwóch źródeł nie znajduje uzasadnienia prawnego i stanowi podstawę do zmiany wysokości przyznanych świadczeń. Tak argumentując organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji jest zgodna z art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a.

Na powyższą decyzję E. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., zarzucając decyzji SKO w K. naruszenie prawa poprzez błędne zastosowanie:

- art. 107 § 3 K.p.a. w zakresie ustalenie stanu faktycznego, ponieważ kwoty uzyskane przez Komornika Sądowego K. C. nie stanowiły alimentów dla dzieci skarżącej, a były egzekwowane na jej rzecz,

- art. 27 ust. 1. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dotyczącego zobowiązania do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, podczas gdy wypłaty od komornika wykonywane były z innego tytułu - świadczeń alimentacyjnych dla E. B.,

- art. 8 K.p.a., nakazującego organowi administracji prowadzenie postępowania

w sposób budzący zaufanie obywateli do organów państwa.

Zdaniem skarżącej, w decyzji nr [...] Prezydenta Miasta K. błędnie podano wskazane w decyzji kwoty alimentów, że zostały wyegzekwowane i przekazane na rzecz alimentowanych (tj. córki A. i syna P.) wobec czego należało pomniejszyć wysokość przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę A. i syna P. w okresie od października [...] r. Jest to błąd w ustaleniach faktycznych organu, albowiem powyższe kwoty stanowiły jej należność alimentacyjną, a nie dzieci. Z zaświadczenia z dnia [..] r. sporządzonego przez Komornika Sądowego K. C. jednoznacznie wynika, że od [...] r. wypłaty kwot dotyczyły egzekucji alimentów bieżących należnych alimentowanej E. B.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz

art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W przypadku stwierdzenia przez Sąd, iż zaskarżony akt narusza przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też, poprzez naruszenie prawa, daje podstawę do wznowienia postępowania, jak również gdy obarczony jest wadą nieważności, sąd eliminuje taki akt z obrotu prawnego stosując środki wskazane w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 p.p.s.a.

Należy dodać, iż stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana według wskazanego wyżej kryterium sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wskazuje na zasadność skargi.

W niniejszej sprawie należało wyjść poza granice zarzutów skargi z przyczyn dostrzeżonych przez sąd z urzędu.

Przedmiotem skargi jest decyzja merytoryczna wydana po uchyleniu ostatecznej decyzji merytorycznej w postępowaniu wznowionym. W decyzji tej nie orzeczono o obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, a zatem podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz naruszenia art. 8 K.p.a. są bezprzedmiotowe dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

W niniejszej sprawie nie można natomiast pominąć tego, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w zasadzie nie zawiera własnej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego uchybiając przez to art. 107 § 3 K.p.a., co narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego określoną w art. 15 K.p.a. i prowadzi do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez ten organ. Gdyby bowiem organ odwoławczy poddał ocenie stan faktyczny sprawy,

to zapewne dostrzegłby, że decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem przepisów o wznowieniu postępowania administracyjnego, w którym to trybie zapadło rozstrzygniecie organu I instancji.

W sprawie bezsporne jest, że decyzją ostateczną z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. przyznał na wniosek skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie na rzecz jej dzieci A. B. i P. B. na okres od [...]r.

Z zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w art. 16 § 1 K.p.a. wynika, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Oznacza to, że wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej ma charakter nadzwyczajny, a w związku z tym przepisy, które weryfikację taka przewidują, muszą być interpretowane i stosowane ściśle.

Z postanowienia o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie wznowienia w niniejszej sprawie postępowania zakończonego decyzją ostateczną wynika, że jako podstawę wznowienia organ przyjął przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Według organu I instancji, co zaakceptował organ odwoławczy, tą nową okolicznością faktyczną, istotną dla sprawy a nieznaną organowi w dniu wydania decyzji, była wynikająca z zaświadczenia komornika z dnia [...] r. informacja o egzekucji roszczeń pieniężnych podczas trwania egzekucji w okresie od [...] r. i wyegzekwowanych na rzecz wierzyciela w tym okresie kwotach.

Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego jest dwuetapowe. Pierwszy etap wznowienia, w przypadku wszczęcia postępowania

z urzędu, ma charakter formalny i w zasadzie sprowadza się do wydania na podstawie art. 149 § 1 K.p.a. postanowienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie wznowienia i wskazaniu w nim przyczyny wznowienia. Postanowienie to otwiera drugi etap postępowania, tj. postępowanie co do przyczyn wznowienia i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W tym drugim etapie organ powinien rozważyć czy wskazana w postanowieniu o wszczęciu postępowania przyczyna wznowienia faktycznie wystąpiła.

W niniejszej sprawie należało zatem zbadać:

1) czy zawarta w zaświadczeniu komornika z [...] r. informacja

o wyegzekwowaniu od dłużnika, poczynając od kwietnia 2013 r., wskazanych kwot, jest okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy załatwionej decyzją ostateczną z dnia [...] r.

2) czy informacja ta jest okolicznością nową, istniejącą w dniu wydania decyzji

i nieznaną organowi w tym dniu.

Dopiero pozytywne przesądzenie obu tych kwestii dawało podstawę do wydania jednego z rozstrzygnięć, o których mowa w art. 151 § 1 K.p.a.

Przedmiotem decyzji ostatecznej, co do której postępowanie zostało wznowione, było przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Warunki nabywania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 z ze zm.) – określana dalej jako "ustawa". W art. 1 pkt 2 ustawodawca wskazał, że "ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zwanych dalej "świadczeniami z funduszu alimentacyjnego". Definicja legalna pojęcia bezskuteczności egzekucji zawarta jest w art. 2 ustawy, a szczegółowe warunki nabywania prawa do świadczeń

z funduszu alimentacyjnego określają przepisy rozdziału 3 ustawy. Dla potrzeb niniejszej sprawy najistotniejsza jest definicja ustawowego pojęcia bezskuteczności egzekucji. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy "ilekroć w ustawie jest mowa o bezskuteczności egzekucji oznacza to egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do pojęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą"

Na gruncie rozpatrywanej sprawy istotne znaczenie miało zdanie pierwsze powyższej definicji. Stosownie do art. 3 ustawy, w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego (ust. 1), do wniosku należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji zawierające informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów (ust. 2).

Skarżąca do wniosku z dnia [...] r. złożyła zaświadczenie z dnia

[...] r. od komornika, z którego wynikało, że egzekucja jest bezskuteczna. Organ I instancji wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] r. w oparciu o zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] r. wskazujące, że w okresie od [...] r. zostały wyegzekwowane na rzecz alimentowanych poszczególne kwoty, w tym, w dniu [...] r.–[...]zł, w dniu [...]r. – [...] zł i w dniu [...].–[...] zł, które to kwoty stanowiły, w skali miesiąca, jedynie część kwoty ([...] zł miesięcznie) podlegającej egzekucji na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...].

W tym stanie sprawy niezrozumiałe jest dlaczego organy obu instancji uznały,

że wskazane zaświadczenie komornika z dnia [...] r. zawiera informację

o nowej i istotnej dla sprawy okoliczności, skoro nie ustaliły na podstawie tego zaświadczenia, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy przed złożeniem przez skarżącą wniosku, wyegzekwowano pełną należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych na rzecz uprawnionych. Tylko bowiem takie ustalenie, w świetle ustawowej definicji bezskuteczności egzekucji, dawałoby podstawę do stwierdzenia, że egzekucja w tym czasie była skuteczna, co z kolei dawałoby podstawę do stwierdzenia, że wystąpiła przesłanka wznowienia, o której jest mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., stanowiąca uzasadnioną podstawę do uchylenia decyzji ostatecznej i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia.

Przypomnieć należy też, że do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia alimentacyjnego skarżąca, jak wynika to z akt administracyjnych organu I instancji, dołączyła zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Komornik zaświadczył, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucja alimentów należnych od R. B. przyznanych dla A. B., E. B. i P. B. w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie jako zaspokojenie potrzeb rodziny postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r. okazała się bezskuteczna. Kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego na rzecz wierzyciela na dzień wystawienia zaświadczenia wynosiła [...] zł, a jako przyczynę bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego komornik wskazał: "dłużnik ma zajęte dochody, lecz miesięczne potracenia nie zaspakajają bieżącej raty alimentacyjnej." Z treści wskazanego wyżej zaświadczenia wynika, że już na etapie wydawania decyzji przyznającej świadczenia alimentacyjne na rzecz dzieci, było wiadomo, że istnieją z wynagrodzenia dłużnika potrącenia z tytułu egzekwowanego obowiązku, ale nie zaspakajają one bieżącej raty alimentacyjnej. Przy takim zaświadczeniu organ rozpoznający wniosek E. B. z dnia [..]r. ustalił, że spełnione są warunki przyznania świadczenia, w tym ustalił, że egzekucja jest bezskuteczna.

Z powyższego wynika, że organ I instancji orzekł z naruszeniem art. 145 § 1

pkt 5 K.p.a. i art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., zaś SKO w K., powielając błędy organu I instancji, naruszyło również art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ wyjaśni i rozważy, czy w świetle ustawowej definicji bezskuteczności egzekucji zaistniała w sprawie wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. przesłanka wznowienia i stosownie do wyniku tej oceny wyda odpowiednie rozstrzygnięcie na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 lub pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.