Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 311/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 127 par. 3 w zw. z art. 129 par. 1 i 2, art. 138 par. 1 pkt 3, art. 104, art. 107 par. 1, 2, 3.
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi Rady Izby Notarialnej w [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie z wniosku o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej Rady Izby Notarialnej w [...] kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2011 r. Minister Sprawiedliwości (dalej organ) powołał C. S. (dalej skarżący) na stanowisko notariusza i wyznaczył siedzibę kancelarii notarialnej w W.

Od powyższej decyzji Rada Izby Notarialnej w W. (dalej RIN) złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Działając w oparciu o art. 127 § 3 w zw. z art. 129 § 1 i 2 i art. 138 § 1 pkt 3, art. 104 i art. 107 § 1, 2, 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.) organ umorzył postępowanie odwoławcze w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu wskazał, iż odwołanie jest niedopuszczalne, gdyż zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. Zdaniem organu skarżąca nie ma interesu prawnego w złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ żaden przepis administracyjnego prawa materialnego nie przewiduje wprost udziału samorządu notarialnego jako strony w postępowaniach w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza (asesora notarialnego) i żaden przepis takiego przymiotu samorządowi notarialnemu nie nadaje. Z przepisu art. 10 ustawy z 1 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158, ze zm.; dalej p.n.) wynika jedynie, iż samorząd notarialny jest organem opiniodawczym, współdziałającym przy wydawaniu decyzji w przedmiocie powołania bądź odwołania notariusza czy asesora notarialnego.

Organ podkreślił, że dotychczasowa praktyka, uznająca rady izb notarialnych za stronę postępowania administracyjnego o powołanie czy odwołanie notariusza (asesora notarialnego) nie wynikała wprost z treści przepisu prawa, lecz z uchwały

7 sędziów Sądu Najwyższego z 6 lutego 1996 r. (III AZP 26/95, OSNP 1996/12/164), w której stwierdzono, iż choć żaden przepis materialnego prawa administracyjnego nie przyznaje samorządowi notarialnemu statusu strony w postępowaniu

w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza, nie byłoby możliwe spełnienie przez rady izb notarialnych większości uprawnień przyznanych im przepisami ustawy Prawo o notariacie, bez wyposażenia ich we właściwe instrumenty prawne, przede wszystkim zaś w uprawnienie do zaskarżenia decyzji administracyjnych

w przedmiocie powołania notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii.

Organ nie podzielił stanowiska Sądu Najwyższego w powołanej uchwale, zwłaszcza wobec braku przepisu prawa jednoznacznie nadającego status strony samorządowi notarialnemu oraz wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2011 r., sygn. II GSK 708/10, w którym NSA uznał, iż samorządowi notarialnemu jako organowi opiniodawczemu w toku postępowania

o powołanie bądź odwołanie notariusza (asesora notarialnego) nie przysługuje prawo występowania w charakterze strony. Jak podkreślił NSA, samorząd notarialny uczestniczy w tych postępowaniach na zasadach określonych w art. 106 k.p.a. przez co wykluczony jest jego jednoczesny udział jako strony w tym postępowaniu. Zgodnie bowiem z utrwalonym poglądem, w tym samym postępowaniu ten sam organ nie może występować jednocześnie jako strona postępowania i jako organ współdziałający w trybie art. 106 k.p.a., gdyż te role procesowe wykluczają się wzajemnie.

Zdaniem organu za stronę w postępowaniu administracyjnym można uznać jedynie podmiot posiadający indywidualny interes prawny, natomiast sprawy

o powołanie na stanowisko notariusza (asesora notarialnego) nie dotyczą indywidualnego interesu prawnego izb notarialnych, lecz indywidualnych interesów osób ubiegających się o powołanie na to stanowisko.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, RIN, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania., tj.:

- art. 6 i 7 poprzez naruszenie zasady działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa oraz zaprzeczenie zasadzie praworządności i rzetelnego prowadzenia postępowania;

- art. 28 i 29 poprzez odmowę przyznania Izbie Notarialnej w W., reprezentowanej przez Radę Izby Notarialnej w W., przymiotu strony w postępowaniu o powołanie notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej;

- art. 138 § 1 pkt 3 poprzez umorzenie postępowania odwoławczego w sytuacji, w której nie było do tego żadnych przesłanek;

- naruszenie przepisów ustawy Prawo o notariacie oraz przepisów Konstytucji RP, tj.:

- art. 35 pkt 2 p.n. w zw. z art. 17 Konstytucji RP poprzez faktyczne uniemożliwienie Izbie Notarialnej w W. oraz jej organom wykonywanie obowiązku sprawowania nadzoru nad notariuszami, a tym samym sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu;

- art. 27 pkt 2 p.n. poprzez potraktowanie Rady Izby Notarialnej w W., jako samodzielnego podmiotu prawnego, podczas gdy w myśl wskazanego przepisu jest ona organem Izby Notarialnej w W.;

- art. 15 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie szeroko rozumianej zasady decentralizacji władzy publicznej.

W uzasadnieniu skargi podniosła m. in., że kwestionowane przez organ matarialnoprawne podstawy dla wyprowadzenia interesu prawnego izb notarialnych w postępowaniach w przedmiocie powołania notariusza wynikają z całokształtu unormowań konstytucyjnych i ustawowych wyznaczających pozycję prawną samorządu notarialnego, jako publicznoprawnej korporacji, sprawującej pieczę nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego. Natomiast wykładnia zastosowana przez organ jest sprzeczna z jednolitą linią orzeczniczą sądów administracyjnych, wyznaczającą jasną i niebudzącą wątpliwości w judykaturze, podstawę dla dotychczasowej praktyki postępowania w tego typu sprawach.

Wskazując na ustrojową pozycję samorządu notarialnego skarżąca podkreśliła, iż charakter zadań stojących przed samorządami zawodowymi, w tym samorządem notariuszy, wynika z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Ważny jest również fakt, że ustawodawca nadał zawodom zaufania publicznego strukturę samorządu zawodowego, a więc korporacji posiadającej osobowość publicznoprawną. Jak wskazano w doktrynie, korporacje takie są instytucjami administracji zdecentralizowanej i jako takie wykonują zadania publiczne samodzielnie, w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Naturalną tego konsekwencją jest przypisanie im przymiotu podmiotowości publicznoprawnej, odrębnej od państwa

i jego organów.

Samorządy zawodowe reprezentują członków korporacji wobec władzy państwowej i ogółu społeczeństwa oraz zarządzają jej sprawami. Ponadto celem samorządów zawodowych jest sprawowanie "pieczy" nad wykonywaniem "zawodów zaufania publicznego" zaś realizacja tych celów nie jest możliwa bez wyposażenia samorządów w instrumenty prawne, zapewniające ich realny wpływ na sposób wykonywania zawodu.

Zdaniem skarżącej sprawowanie "pieczy" wiąże się z dbaniem o należyty poziom wykonywania zawodu, na co składa się również możliwość podejmowania czynności związanych z dopuszczeniem do jego wykonywania, nie zaś tylko sprawowanie nadzoru. Na potwierdzenie skarżąca przywołała poglądy wyrażone

w doktrynie m. in. przez M. Kuleszę, H. Izdebskiego, M. Szydło.

Skarżąca zarzuciła również organowi, iż doszukuje się interesu prawnego po stronie rady izby notarialnej, nie zaś po stronie samej izby. Samorząd notarialny obejmuje natomiast izby notarialne i Krajową Radę Notarialną, które posiadają osobowość prawną. Zadania izb notarialnych związane są ze sprawowaniem pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Obowiązki te izba wykonuje za pośrednictwem swojego organu, którym jest rada izby notarialnej. Jednakże podmiotem występującym, jako strona w postępowaniu w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii jest izba notarialna. Rada izby notarialnej nie występuje w tego typu postępowaniach administracyjnych, jako odrębny byt prawny, lecz jako organ osoby publicznoprawnej, jaką jest izba notarialna. Zdaniem skarżącej należy odróżnić, zatem radę izby notarialnej od reprezentowanej przezeń izby notarialnej oraz uznać, iż izba notarialna ma interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do występowania w postępowaniu w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii. Natomiast wykładnia przyjmowana przez organ pozbawia izbę notarialną legitymacji skargowej i tym samym prowadzi do pełnej dyskrecjonalności w orzekaniu. Pozbawienie samorządu zawodowego środków prawnych pozwalających jej organom wpływać na skład osobowy izby prowadzi w zasadzie do pozbawienia tej korporacji znamion właściwych samorządowi zawodowemu. Skarżąca wskazała również, iż zaskarżona decyzja jest sprzeczna z dotychczasową praktyką zarówno organu jak i sądów administracyjnych.

Skarżąca podniosła nadto, iż w przypadku wpisu na listę adwokatów ostateczna decyzja należy do Ministra Sprawiedliwości, zaś Naczelna Rada Adwokacka reprezentowana przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej posiada legitymację do zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji Ministra Sprawiedliwości. Przyznanie jednemu z samorządów zawodowych legitymacji skargowej, w postępowaniu, w którym Minister Sprawiedliwości podejmuje ostateczną decyzję o przyjęciu danej osoby w poczet danego zawodu,

a jednocześnie pozbawienie statusu strony izby notarialnej oznaczałoby rażące naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.

Wyrokiem z 21 lutego 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 2156/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, stwierdzając, że skarżąca nie posiada interesu prawnego pozwalającego jej skutecznie wnieść wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji powołującej na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej, gdyż nie jest stroną tego postępowania. Sąd podzielił stanowisko przedstawione w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 708/10, zgodnie z którym organ współdziałający

w podejmowaniu decyzji przez organ właściwy do rozpatrzenia sprawy nie staje się przez to stroną postępowania administracyjnego, bowiem sprawa administracyjna nie dotyczy jego praw i obowiązków. W sytuacji, gdy organ uczestniczy w postępowaniu głównym na zasadach określonych w art. 106 k.p.a., to wykluczony jest jednocześnie jego udział jako strony w tym postępowaniu.

Za niezasadne Sąd uznał stanowisko skarżącej dotyczące odróżnienia rady izby notarialnej od reprezentowanej przezeń izby notarialnej, gdyż zgodnie z art. 26 § 3 p.n. izby notarialne i Krajowa Rada Notarialna posiadają osobowość prawną, co wiąże się z tym, iż izby działają przez swoje organy. Działanie organu traktuje się jako działanie osoby prawnej. Dlatego też nie można przyjąć, iż opinię w sprawie powołania notariusza będzie wydawała rada izby notarialnej, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Ministra Sprawiedliwości będzie składała izba notarialna działająca przez radę izby notarialnej, która wcześniej wydała opinię w tej sprawie.

W ocenie Sądu sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu notariusza nie jest jednoznaczne z możliwością bycia stroną w postępowaniu dotyczącym powołania na stanowisko notariusza.

Od powyższego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wyrokiem z 13 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 938/12 NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wyższej instancji, cytując fragment uchwały

7 sędziów SN z 6 lutego 1996 r. sygn.. akt III AZP 26/95 podkreślił, że:

"w rozstrzygnięciu kwestii powołania notariusza izba jest żywotnie zainteresowana. Ma ona obowiązek sprawowania bezpośredniego nadzoru nad nowo powołanym notariuszem. Powołanie notariusza jest ingerencją w strukturę izby. Izbie służy prawo przeciwstawienia się takiej ingerencji godzącej w jej dobro. Kompetencje Ministra Sprawiedliwości nie mogą być wyłączne i pozbawiać organów samorządowych gwarancji uczestnictwa w postępowaniu z uprawnieniami choćby o charakterze kontrolnym, gdyż w ten sposób uniemożliwiono by korporacji wykonywanie jej podstawowych ustawowych zadań". NSA wskazał ponadto, iż Izba notarialna może swój interes prawny wywodzić również z art. 17 Konstytucji RP, który stanowi

o uprawnieniu tworzenia samorządów zawodowych, reprezentujących osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

Jak podkreślił sąd wyższej instancji, przepis ten wyznacza pozycję ustrojową samorządu zawodowego i odnosi się również do samorządu zawodowego notariuszy jako reprezentanta osób wykonujących zawód zaufania publicznego i sprawującego pieczę nad wykonywaniem tak pojmowanego zawodu notariusza. Piecza czyli dbałość o należyte wykonywanie zawodu (w tym wypadku notariusza) w interesie publicznym wymaga wyposażenia samorządu w środki prawne umożliwiające sprawowanie tej pieczy. Jednym z nich jest wpływ na skład osobowy samorządu notarialnego poprzez udział w charakterze strony w postępowaniu w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii.

Uchylając zaskarżony wyrok NSA podzielił pogląd wyrażony w wyroku NSA

z 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 2332/11, zgodnie z którym samorząd notarialny jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. m.in. w postępowaniu, którego dotyczy niniejsza sprawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Na wstępie zważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając ponownie przedmiotową skargę, zobowiązany jest stosownie do treści przepisu art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) zastosować się do wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II GSK 938/12, którą jest związany.

W ocenie Sądu, skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie.

Rozpoznając niniejszą sprawę, skład orzekający w pełni akceptuje i podziela tezę zwartą w treści wyroku NSA z 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 2332/11

w myśl której samorząd notarialny jest stroną, w rozumieniu art. 28 k.p.a.,

w postępowaniach administracyjnych toczących się w sprawach powołania

i odwołania notariuszy i asesorów notarialnych.

Jak wskazano w treści ww. wyroku przymiot strony postępowania administracyjnego na gruncie przepisu art. 28 k.p.a. uzależniony jest od posiadania interesu prawnego. Zgodnie z utrwalonymi poglądami piśmiennictwa i orzecznictwa, interesem prawnym może być jedynie interes indywidualny, konkretny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie musi znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Interes prawny to zatem interes, którego podstawą mogą być wyłącznie przepisy materialnego prawa administracyjnego (v. wyrok NSA z 22 lutego 1984 r., sygn. akt l SA 1748/83; wyrok NSA z 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt l OSK 755/06, Lex nr 337023; uchwała 7 sędziów NSA z 5 lipca 1999 r. sygn. akt OPS 16/98, ONSA 1999/4/119).

Również, zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa i piśmiennictwa, co jest zasadą, organ nie może występować jednocześnie, jako strona postępowania i jako organ współdziałający w trybie art. 106 k.p.a., gdyż te role procesowe wykluczają się wzajemnie (v. wyrok NSA w Warszawie z 12 stycznia 1994 r., sygn. akt II SA 1971/93; wyrok NSA w Warszawie z 31 stycznia 1995 r., sygn. akt II SA 1625/94; A. Wróbel Komentarz do art. 106 k.p.a. Lex/el. 2011). Jednakże zasada ta nie może być realizowana w sposób absolutny, nie dopuszczający żadnych wyjątków. Mogą bowiem zaistnieć szczególne sytuacje, gdy organ współdziałający

w danym postępowaniu administracyjnym posiada własny interes prawny

w rozumieniu, o którym wyżej mowa. Zbadanie, czy taka sytuacja zachodzi

w odniesieniu do RIN wymaga odniesienia się do ustroju i charakteru wykonywania działalności zawodowej przez przedstawicieli zawodu notariusza. Ma to bowiem wpływ na zakres zadań powierzanych samorządowi zawodowemu w związku

z realizacją konstytucyjnej funkcji pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu

w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony, w rozumieniu art. 17 ust. 1 Konstytucji, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 14 grudnia 2010 r., K 20/08 (OTK-A 2010/10/129, Dz.U.2010/244/1636; LEX 653615), dotyczącego samorządu zawodowego komorników. W wyroku tym czytamy, iż "status zawodu notariusza zbliżony jest do statusu komornika". Toteż zawarte w tym wyroku rozważania Trybunału Konstytucyjnego, dotyczące statusu zawodu komornika

i uprawnień samorządu komorniczego, mają odpowiednie zastosowanie przy ocenie statusu zawodowego notariusza i związanych z tym uprawnień samorządu notarialnego.

W świetle art. 2 § 1 p.n., notariusz w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, korzystając z ochrony przysługującej funkcjonariuszom publicznym. Czynności notarialne, w myśl paragrafu drugiego, dokonane przez notariusza zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego.

Stosownie do art. 26 § 1 p.n., notariusze tworzą samorząd notarialny, który zgodnie z paragrafem drugim obejmuje izby notarialne i Krajową Radę Notarialną.

Do zakresu działania rady izby notarialnej, w świetle art. 35 p.n., należy

w szczególności: opiniowanie wniosków w przedmiocie powoływania i odwoływania notariuszy i asesorów notarialnych; nadzór nad wykonywaniem obowiązków przez notariuszy, asesorów i aplikantów notarialnych oraz nad przestrzeganiem przez nich powagi i godności notariusza; organizowanie szkolenia aplikantów notarialnych; prowadzenie wykazów notariuszy, asesorów i aplikantów notarialnych izby. Natomiast do zakresu działania Krajowej Rady Notarialnej, stosownie do art. 40 § 1 wspomnianej ustawy, należy w szczególności: uchwalanie regulaminu wewnętrznego urzędowania kancelarii; przedstawianie opinii i propozycji w sprawach dotyczących taksy notarialnej oraz zmian przepisów dotyczących funkcjonowania notariatu; współpraca z notariatami innych państw; wypowiadanie się w sprawie zasad etyki zawodowej notariuszy; ustalanie programu aplikacji notarialnej oraz nadzór nad szkoleniem aplikantów.

Możliwość tworzenia samorządów zawodowych przewiduje art. 17 Konstytucji RP. W myśl tego przepisu, w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przepis ten odnosi się do samorządu zawodowego notariuszy, jako reprezentującego osoby wykonujące zawód zaufania publicznego.

Sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego, jak podkreśla się w piśmiennictwie, polega na wykonywaniu działań gwarantujących wysoką jakość oraz kulturę wykonywania zawodu oraz odpowiedni poziom etyczny

i profesjonalny osób, które dany zawód wykonują. Piecza, która jest konstytucyjnym obowiązkiem organów samorządów zawodowych zawodów zaufania publicznego, powinna być rozumiana jako suma działań podejmowanych w celu zapewnienia ochrony interesu publicznego. Przedmiotem pieczy jest należyte wykonywanie zawodu w granicach interesu publicznego i w celu jego ochrony. W ustawach

o samorządach zawodowych ustalony jest także sposób wykonywania danego zawodu (v. E. Tkaczyk, Samorząd zawodowy w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. "Przegląd Sejmowy" 2011/6/61).

Szczególna regulacja zawodu notariusza, jako zawodu zaufania publicznego, korzystającego z ochrony przysługującej funkcjonariuszom publicznym, posiadającego prawny monopol na sporządzanie aktów notarialnych, samodzielnie działającego na własny rachunek i samodzielnie organizującego sobie swój warsztat pracy, jakim jest kancelaria, samodzielnie też finansującego swoją działalność,

a także wykonującego swój zawód w warunkach konkurencyjnych determinuje zakres zadań powierzanych samorządowi zawodowemu notariuszy w związku

z realizacją konstytucyjnej funkcji pieczy nad należytym wykonywaniem tego zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony (art. 17 ust. 1 Konstytucji).

Według Trybunału Konstytucyjnego zawody zaufania publicznego, to zawody polegające na obsłudze osobistych potrzeb ludzkich, wiążące się z przyjmowaniem informacji dotyczących życia osobistego i zorganizowane w sposób uzasadniający przekonanie społeczne o właściwym dla interesów jednostki wykorzystywaniu tych informacji przez świadczących usługi. Od przedstawicieli tych zawodów społeczeństwo oczekuje spełnienia wymogu posiadania bardzo wysokich umiejętności fachowych, zwykle ukończenia wyższych studiów oraz odbycia dalszych szkoleń, takich jak aplikacja, czy specjalizacja. Trybunał wielokrotnie podkreślał, że

z nadaniem określonym zawodom charakteru zawodów zaufania publicznego,

w rozumieniu Konstytucji, związana jest ustawowa dopuszczalność nakładania pewnych ograniczeń w zakresie konstytucyjnej wolności dostępu do zawodu i jego wykonywania (art. 65 ust. 1 Konstytucji) oraz objęcie osób wykonujących takie zawody obowiązkiem przynależności do samorządu zawodowego.

Samorząd zawodu zaufania publicznego, powołany zgodnie z art. 17 ust. 1 Konstytucji, w drodze ustawy, realizuje dwie zasadnicze funkcje: reprezentuje osoby wykonujące ten zawód oraz sprawuje pieczę nad jego należytym wykonywaniem

w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Obie te funkcje są jednakowo ważne i nie ma powodów, aby którejkolwiek z nich przyznawać pierwszeństwo (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2001 r., K 37/00; OTK ZU nr 4/2001, poz. 86).

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, co wymaga podkreślenia, termin konstytucyjny "piecza" rozumie szeroko. Wąskie, nazbyt literalne jego tłumaczenie, może bowiem w kontekście art. 17 ust. 1 Konstytucji spowodować brak uwzględnienia podstawowych, istotnych cech tego samorządu, jak np. niezależność.

Zakres przedmiotowy "pieczy" określa konstytucyjny termin "należyte wykonywanie zawodu". Pieczą samorządu zostały objęte te czynności, które należą do zakresu zadań realizowanych w ramach wykonywania zawodu. Piecza nie jest tożsama

z nadzorem nad należytym wykonywaniem zawodu, jest to pojęcie znacznie szersze, obejmujące między innymi udzielanie wsparcia (pomocy) członkom samorządu

w wykonywaniu ich obowiązków, ale także egzekwowanie odpowiedzialności z tytułu nienależytego wykonywania zawodu. Odnosząc się do "istoty" pieczy, należy pamiętać również o publicznym charakterze tej funkcji. W aspekcie podmiotowym "pieczy" podlegają wszystkie osoby wykonujące dany zawód zaufania publicznego.

Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny przesłanka interesu publicznego, na gruncie art. 17 ust. 1 Konstytucji, precyzuje cel i granice sprawowanej pieczy nad wykonywaniem zawodu. Każde działanie samorządu zawodowego w zakresie sprawowania "pieczy" podlega zatem konstytucyjnie ukierunkowanej ocenie, dokonywanej z punktu widzenia interesu publicznego (v. wyrok TK z 18 lutego 2004 r., P 21/02, OTK ZU nr 2/A/2004, poz. 9). Interes publiczny i jego ochrona nie mogą być utożsamiane z partykularnym interesem danej korporacji zawodowej.

Ustawa Prawo o notariacie, jak to już wyżej wskazano, przekazuje samorządowi notarialnemu szeroki zakres zadań służących realizacji wspomnianej pieczy. Należą do nich zadania wspólne dla wszystkich samorządów zawodów zaufania publicznego, jak nadzór nad należytym wykonywaniem zawodu, uczestnictwo w procedurze dopuszczania osób do wykonywania omawianego zawodu, prowadzenie rejestru osób mających prawo wykonywania danego zawodu, czuwanie nad przestrzeganiem etyki wykonywania zawodu, doskonalenie zawodowe i określanie programów kształcenia w zawodzie oraz sądownictwo dyscyplinarne.

Wzgląd na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, opowiadającego się za szerokim rozumieniem pojęcia "piecza", o którym mowa w art. 17 ust. 1 Konstytucji, przemawia za objęciem zakresem pojęcia "piecza", którą sprawuje samorząd, również spraw związanych z dopuszczaniem nowych osób do zawodu notariusza i asesora notarialnego.

Reasumując, Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w pełni akceptuje pogląd, iż samorząd notarialny jest stroną, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w postępowaniach administracyjnych toczących się w sprawach powołania i odwołania notariuszy i asesorów notarialnych. Materialnoprawnym źródłem interesu prawnego samorządu notarialnego w tych sprawach, mającego charakter publicznoprawny, jest art. 17 ust. 1 Konstytucji, który pozwala na statuowanie tego interesu, rozumianego jako interesu indywidualnego, konkretnego i obiektywnie istniejącego, w celu umożliwienia samorządowi notarialnemu realizację jego zadań w zakresie reprezentowania osób wykonujących ten zawód oraz sprawowania pieczy nad jego należytym wykonywaniem, w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przymiotu strony nie pozbawia samorządu notarialnego udział w tych postępowaniach również w roli organu współdziałającego, w trybie art. 106 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż wobec wadliwego stanowiska organu w kwestii przymiotu strony samorządu notarialnego w sprawach dotyczących powołania notariusza i asesora notarialnego, a co za tym idzie naruszenia przez organ przepisów postępowania (art. 7, 28 i 77 k.p.a.), zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić stanowisko zaprezentowane w treści niniejszego wyroku.