Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 191/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Dnia 06 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 września 2018 roku sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 roku Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy S. z dnia [...] 2017 roku Nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania D. L. od decyzji Burmistrza Gminy S. z dnia [...] 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad mężem W. L., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższą decyzję wydano w następujących okolicznościach.

D. L. w dniu 2 sierpnia 2017 r. zwróciła się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. L.. Wyjaśniła, że była uprawniona do tego świadczenia w okresach 1.06.2012 r. – 31.07.201 5r. na mocy decyzji organu z 7 czerwca 2013 r. Świadczenie to utraciła na skutek nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wniosła o wznowienie postępowania, gdyż w jego świetle kryterium różnicujące prawo do tego świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności uznano za niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie wniosła o uchylenie z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego decyzji uprawniającej do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ust. 1b, ust. 5, art. 20, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm., dalej: u.ś.r.), Burmistrz Gminy S. odmówił D. L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad mężem W. L. legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Uzasadniając decyzję Burmistrz powołał przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. i art. 17 ust. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a i pkt 5 u.ś.r., by następnie wskazać, że decyzją z dnia [...] 2012 r. odmówiono stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem z uwagi na pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki. W wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Po 1077/12 uchylił powyższą decyzję SKO w P. oraz poprzedzającą ją decyzję burmistrza S.. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz S. decyzją z dnia [...] 2013 r. ustalił D. L. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. L. na okres 1.06.2012 r. – 31.07.2015 r. Świadczenie to podlegało wypłacie do 30 czerwca 2013 r., następnie zaś wygasło z mocy prawa. W związku z powyższym D. L. 17 czerwca 2013 r. wniosła o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia [...] 2013 r. Burmistrz S. ustalił stronie prawo do tego zasiłku. Kolejno prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustalane było na mocy decyzji w kolejnych okresach zasiłkowych.

Organ zważył, że 2 sierpnia 2017 r. D. L. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalono, że W. L. orzeczeniem ZUS z dnia [...] 2015 r. został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy oraz całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji na stałe. Orzeczenie nie zawiera informacji o dacie powstania niepełnosprawności. D. L. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Ustalono, że strona nie pracuje zawodowo w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wobec powyższego Burmistrz stwierdził, że strona spełnia przesłanki do ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w myśl art. 16a u.ś.r., natomiast brak jest podstawy prawnej do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż strona nie spełnia przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b i ust. 5 u.ś.r. Podkreślono, że D. L. na mocy decyzji z dnia [...] 2016r. pozostaje uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem w okresie 1.11.2016 r. – 31.10.2017 r. Burmistrz zaznaczył, że zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. L. zarzuciła organowi I instancji:

- naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającą na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania tego zasiłku ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku w niniejszej sprawie,

- niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z tych świadczeń,

- stwierdzenie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odwołująca wobec tak postawionych zarzutów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium stwierdziło, że podziela stanowisko organu I instancji tylko w części. Wskazało, że podziela pogląd strony co do konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. oraz możliwości przyznania współmałżonkowi osoby niepełnosprawnej wnioskowanego świadczenia, lecz zauważyło, że na okres zasiłkowy 1.11.2016 r. – 31.10.2017 r. D. L. ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem, co ma wpływ na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (tak długo jak w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja przyznająca zasiłek). Organ II instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. i podał, że w związku ze wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie powinna być brana pod uwagę przez organy przyznające świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, a nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Zdaniem Kolegium,w tej sytuacji skoro nie może być zastosowany art. 17 ust. 1b u.ś.r. późniejsze powstanie niepełnosprawności W. L. niż określone w niekonstytucyjnym przepisie, nie ma dla stwierdzenia uprawnienia strony znaczenia.

W ocenie Kolegium powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być również okoliczność pozostawania strony w związku z małżeńskim. Organ powołał się na aktualne stanowisko judykatury, wedle którego małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że jedyną przeszkodą przyznania stronie przedmiotowego świadczenia jest pozostająca w obrocie prawnym decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy. Organ odwoławczy przyznał rację stronie, że w razie zbiegu uprawnień do tych dwóch świadczeń strona ma możliwość wyboru, jednakże w momencie, gdy świadczenie jest już pobierane właściwa kolejność wygląda następująco – najpierw eliminowana z obrotu prawnego jest decyzja przyznająca zasiłek, a dopiero w następnej kolejności możliwe jest przyznanie drugiego świadczenia.

Organ II instancji podał też, że 31 października 2017 r. przestałą być realizowana decyzja z dnia [...] 2016 r. przyznająca stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy [...], co oznacza, że bez znaczenia jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie warunkowego uchylenia decyzji przyznającej prawo do tego zasiłku, gdyż skończył się okres zasiłkowy. W rezultacie, zdaniem Kolegium, odpadła jedyna przeszkoda do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Zważywszy, że z ustaleń organu odwoławczego wynika, że strona 30 września 2017 r. złożyła wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy na kolejny okres zasiłkowy, a 22 listopada 2017 r., w toku postępowania odwoławczego, wydana została decyzja nr [...], niemożliwym jest wydanie w niniejszym postępowaniu decyzji korzystnej dla strony – przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne. Nie można bowiem pobierać zarówno specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego.

D. L. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego sformułowała tożsame zarzuty do postawionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, do którego to świadczenia pielęgnacyjnego posiadała już ustalone prawo decyzją z dnia 7 czerwca 2013 r. Prawo to utraciła na skutek nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1557 ze zm.). W art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej znalazł się bowiem zapis, zgodnie z którym wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (tj. wygasły z dniem 1 lipca 2013 r.).

Wobec odebrania, z mocy ustawy, skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wystąpiła ona w dniu 17 czerwca 2013 r. z wnioskiem o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, informując, że była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne, najpierw decyzją Burmistrza S. z dnia [...] 2013 r. ustalono na rzecz D. L. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem W. L. na okres 1.07.2013 r. – 31.10.2013 r., by następnie zasiłek ten przyznać decyzją z dnia [...] 2013 r. na okres 1.11.2013 r. – 31.10.2014 r., decyzją z dnia [...] 2015 r. na okres 1.08.2015 r. – 31.10.2015 r., decyzją z dnia [...].2015 r. na okres 1.11.2015 – 31.10.2016 r., a decyzją z dnia [...] 2016 r. na okres 1.11.2016 r. – 31.10.2017 r.

W trakcie ostatniego z wymienionych okresów zasiłkowych skarżąca pismem z dnia 2 sierpnia 2017 r. wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad mężem W. L..

Odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji została oparta na trzech przesłankach.

Po pierwsze, Burmistrz S., stosując przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznał, że skoro niepełnosprawność męża skarżącej powstała po ukończeniu 18. roku życia to świadczenie to nie przysługuje stronie.

Po wtóre organ I instancji uznał w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po trzecie zaś zdaniem Burmistrza przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. uniemożliwia przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ma ona ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (decyzja z dnia 21.11.2016 r.).

Co do dwóch pierwszych przesłanek odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia Sąd podziela stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji, wedle którego ani przesłanka powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia ani kwestia pozostawania skarżącej w związku małżeńskim z osobą niepełnosprawną wymagającą opieki nie stanowią podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Pierwsze z tych zagadnień było przedmiotem rozważań wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, z dnia 2 czerwca 2017 r., I OSK 108/12, z dnia 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, oraz WSA w Krakowie z dnia 26 lipca 2017 r., III SA/Kr 647/17, WSA w Gliwicach z dnia 27 czerwca 2017 r., IV SA/Gl 29/17, WSA w Rzeszowie z dnia 6 czerwca 2017 r., II SA/Rz 248/17, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ), w których wskazywano na konieczność oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż przed ukończeniem 18 roku życia (lub 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej), z pominięciem tego kryterium z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Tym samym nieprawidłowe jest stanowisko, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził nieważności art. 17 ust. 1b u.ś.r., to przepis ten winien być stosowany tak, jakby żadnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie było. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie u.ś.r. kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Trybunał uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. Choć w uzasadnieniu ww. wyroku stwierdzono, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa", to jednocześnie Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b u.ś.r. we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, a okoliczności tej Sąd nie może nie brać pod uwagę. Zatem rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną. Stwierdzenie niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie TK weszło w życie. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Trafnie więc Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uznało, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (Wojciecha Leonarskiego) nie mogła stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Również prawidłowo organ odwoławczy uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie daje podstawy do odmowy przyznania rzeczonego świadczenia w sytuacji pozostawania w związku małżeńskim opiekuna z osobą wymagającą opieki. Ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, zgodnie z którym małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż niweczyłaby możliwość przyznania świadczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo że na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Co więcej, prowadziłaby do nieakceptowanego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 39/18, wyrok WSA w Lublinie z dnia 5 czerwca 2018 r., II SA/Lu 200/18, dostępne j.w.).

Mając na uwadze powyższe w istocie zagadnieniem prawnym spornym pomiędzy skarżącą a organem odwoławczym pozostaje kwestia, czy posiadanie przez nią prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego chce ona wyraźnie zrezygnować na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, jest przeszkodą w przyznaniu tego ostatniego świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie Burmistrz S. odmawiając skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną wskazał, że w stosunku do wnioskodawcy zachodzą przesłanki negatywne wynikające z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., stanowiącego, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie o zasiłkach dla opiekunów.

Skarżąca konsekwentnie podnosiła we wniosku i w trakcie postępowania, że chce zrezygnować ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, aby otrzymać w to miejsce prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem osią sporu w niniejszej sprawie jest kwestia, czy pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi bezwzględną przeszkodę do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do kwestii negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., to jest posiadania ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego należy stwierdzić, że organ wydając zaskarżoną decyzję ograniczył się do literalnej wykładni brzmienia wyżej powołanego przepisu.

Sprawa wymagała zaś szerszego spojrzenia na system zmian w przepisach o świadczeniach rodzinnych (zasiłki) w kontekście reguł dobrej legislacji i przestrzegania zasady art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawa, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Sąd przypomina w tym miejscu, że specjalny zasiłek opiekuńczy, z którego korzysta D. L. i fakt pobierania którego obecnie podnoszony jest przez organy jako przeszkoda w przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego, jest świadczeniem przyznanym osobom, wobec których decyzja o przyznaniu im prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Ten ostatni przepis został uznany za naruszający art. 2 Konstytucji RP (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r., K 27/13, OTK-A 2013/9/134).

Współcześnie zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie sądowym postuluje się przeprowadzenie kompleksowej wykładni tekstu prawnego - dokonanie wykładni językowej wraz z wykładnią systemową, funkcjonalną, nawet jeżeli rezultat wykładni językowej jest jednoznaczny (por. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09 oraz 14 marca 2013 r., II FPS 8/10, orzeczenia.nsa.gov.pl; W. Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym, Kraków 2006, s. 551- 555).

W świetle powołanej wyżej zasady, za niewłaściwe należy uznać doprowadzenie do sytuacji, w której wadliwa działalność ustawodawcza państwa pozbawiła obywatela prawa do świadczenia pomocowego dwukrotnie wyższego w skutek "przymusu" sytuacyjnego (skorzystania z mniej korzystnego świadczenia). Nie można bowiem w demokratycznym państwie prawa akceptować stanowiska, że "przymuszenie" obywatela do wystąpienia o świadczenie mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych, których negatywne skutki godzące w stabilność sytuacji prawnej zagwarantowanej ostateczną decyzją administracyjną nie zostały przez prawodawcę należycie wyeliminowane, jest sytuacją nieodwracalną tylko z powodu zastosowania literalnej wykładni przepisów. Wobec tego zdaniem Sądu w rozpatrywanej sytuacji należy zastosować wykładnię celowościową i wskazać, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" do uzyskania świadczenia mniej korzystnego (specjalnego zasiłku opiekuńczego), którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwana świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego). Demokratyczne państwo prawa powinno służyć swoim obywatelom w celu realizacji zasady sprawiedliwości społecznej, szczególnie osobom, które w niezawinionych okolicznościach, rezygnując z pracy podjęły się opieki nad niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny.

Co więcej, w ustawie o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b), znajduje się przepis wzajemnie wykluczający z prawa do tych świadczeń, jeśli osoba ubiegająca się ma przyznane prawo do tego już ustalonego. Jednakże norma ta – mając na uwadze wypowiedź Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13 – należy odczytać w ten sposób, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest zobowiązana zrzec się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego już po uzyskaniu decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, albowiem niedopuszczalne byłoby pobieranie za te same okresy zarówno specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd zauważa również, że w przypadku zrzeczenia się przez skarżącą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne w okresie oczekiwania na rozpatrzenie jej wniosku zostałaby pozbawiona środków utrzymania, nie mając także pewności co do uzyskania nowego świadczenia. Obywatel tymczasem nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji uchwalenia przez ustawodawcę przepisów niekonstytucyjnych.

Fakt uzyskiwania przez D. L. specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być zatem w okolicznościach niniejszej sprawy przeszkodą w przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę fakt, że skarżąca jednoznacznie wyraża wolę równoczesnej rezygnacji z specjalnego zasiłku opiekuńczego (wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do tego zasiłku). W ocenie Sądu nie ma żadnych przeciwwskazań, aby Burmistrz S. w tym samym dniu rozstrzygnął zarazem o uchyleniu decyzji w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego (za okres od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – tj. od VIII 2017 r.) i przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjny (precyzując oczywiście odpowiednio skorelowane daty, tak aby nie doszło do kolizji obu świadczeń, to jest daty: od której wygasa jedno świadczenie i od której aktualizuje się nowe).

Konkludując stwierdzić należy, że organy orzekające dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy. Stanowisko Sądu w tej kwestii jest w tym zakresie tożsame z zarysowującą się na tle tego zagadnienia linią orzeczniczą sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 28 marca 2017 r., II SA/Bk 139/17, wyrok WSA w Warszawie z 28 października 2016 r., VIII SA/Wa 480/16, wyrok WSA w Olsztynie z 22 czerwca 2017 r., II SA/Ol 391/17, wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18, wyrok NSA z dnia 16 maja 2018 r., I OSK 132/18, dostępne j.w.), a także poglądami doktryny (zob. R. Kopania, red., Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz. Warszawa 2017, Legalis).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uchylił decyzje obu instancji, albowiem wydano je z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji, kierując się normą określoną w art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd w niniejszym wyroku.