Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 268/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6463 Wzory przemysłowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.7, art. 77 i art. 80 k.p.a. a także art. 107 § 3 k.p.a.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 102, art. 107  art. 104 ust. 1,  art. 105 ust. 4, art. 107 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 czerwca 2003 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo własności przemysłowej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Jan Bała Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 września 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1358/11 w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz R. D.1.050 (tysiąc pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę R. D. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2011 r. w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego.

Relacjonując przebieg postępowania Sąd I instancji podał, że R S i M H wspólnicy s.c. B w dniu 13 marca 2009 r. złożyli wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt.: "Futerał na telefon komórkowy" nr Rp-12251, udzielonego 9 listopada 2004 r. na rzecz R. D. z pierwszeństwem od 3 kwietnia 2007 r. Wnioskodawcy podnieśli w stosunku do spornego wzoru zarzut braku nowości oraz indywidualnego charakteru. Swój interes prawny wnioskodawcy wywodzili z faktu produkcji i wprowadzania do obrotu, przed datą pierwszeństwa spornego wzoru, futerałów na telefony komórkowe, w tym futerałów o cechach spornego wzoru przemysłowego. Zdaniem wnioskodawców, sporne prawo prowadzi do ograniczenia ich swobody działalności gospodarczej.

Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Urząd Patentowy na podstawie art. 102, 104 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 119 poz. 1117 ze zm.) - dalej: p.w.p. unieważnił prawo z rejestracji wzoru przemysłowego pt.: "Futerał na telefon komórkowy" nr Rp-12251, udzielone 9 listopada 2004 r. na rzecz R. D. z pierwszeństwem od 3 kwietnia 2007 r.

W uzasadnieniu organ stwierdził, iż wnioskodawcy mają interes prawny w domaganiu się unieważnienia prawa z rejestracji spornego wzoru przemysłowego, gdyż sporne prawo prowadzi do ograniczenia ich swobody działalności gospodarczej, przy czym strony są konkurentami w zakresie produkcji futerałów na telefony komórkowe. Ponadto wskazał, iż między stronami toczyło się z powództwa uprawnionej postępowanie sądowe o naruszanie spornego prawa, najpierw przed Sądem Okręgowym w Łodzi, zakończone wyrokiem, którym oddalono pozew, a następnie przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi, zakończone wyrokiem, którym oddalono apelację.

Organ podał, że przedmiotem spornego wzoru przemysłowego jest futerał na telefon komórkowy, który zgodnie z dokumentacją rejestrową charakteryzuje się tym, że ma postać bryły zbliżonej kształtem do prostopadłościanu o wyoblonych narożach, która zawiera osłonkę i otwór do przesuwania przedniego panelu telefonu komórkowego wykonanego w układzie rozsuwanym, przy czym w dolnej części tego futerału - na jego ściankach bocznych znajduje się zamek błyskawiczny, na tylnej ściance osłonka przeznaczona dla obiektywu aparatu fotograficznego (w pierwszej odmianie) oraz oczko w kształcie pętli do przewlekania paska zwanego potocznie "smyczą".

W ocenie organu cechy określone jako: "zawiera osłonkę i otwór do przesuwania przedniego panelu telefonu komórkowego wykonanego w układzie rozsuwanym" oraz "na tylnej ściance osłonka przeznaczona dla obiektywu aparatu fotograficznego (w pierwszej odmianie) oraz oczko w kształcie pętli do przewlekania paska zwanego potocznie "smyczą", stanowią cechy wynikające wyłącznie z funkcji technicznej tego wzoru, co sprawia, że zgodnie z art. 102 ust. 1 i 107 ust. 1 pkt 1 nie są one objęte przedmiotowym prawem z rejestracji i nie są brane pod uwagę przy ocenie zdolności rejestrowej spornego wzoru przemysłowego.

W związku z powyższym, ocenie zdolności rejestrowej spornego wzoru przemysłowego podlegają jedynie jego cechy istotne określone jako: "ma postać bryły zbliżonej kształtem do prostopadłościanu o wyoblonych narożach, ... przy czym w dolnej części tego futerału - na jego ściankach bocznych znajduje się zamek błyskawiczny...".

Organ uznał, że wzór przemysłowy nie spełniał wymogu indywidualnego charakteru w rozumieniu powołanych przepisów, gdyż ogólne wrażenie jakie wywołuje on na zorientowanym użytkowniku nie różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na takim użytkowiniku przez wzór publicznie udostępniony przed datą, według której oznacza się jego pierwszeństwo.

Tożsamość wszystkich ocenianych cech istotnych decyduje o jednakowym wrażeniu jakie wcześniej znany wzór i wzór przedmiotowy wywierają na zorientowanym użytkowniku. Organ podkreślił, że swoboda twórcza przedmiotowego wzoru jest niezbyt wielka odnośnie ukształtowania futerału do telefonu komórkowego, gdyż musi on odpowiadać ukształtowaniu telefonu, do którego jest przeznaczony, natomiast praktycznie nieograniczona jest swoboda twórcza w zakresie kolorystyki, faktury i zdobienia powierzchni takiego futerału.

Brak zdolności rejestrowej potwierdziły także postępowania sądowe o naruszanie spornego prawa, najpierw przed Sądem Okręgowym w Łodzi, a następnie przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi.

Uznając, że brak indywidualnego charakteru jest wystarczającą samodzielną przesłanką do unieważnienia spornego wzoru, organ zrezygnował z rozpatrywania zarzutu braku nowości w świetle przedłożonego materiału.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że zagadnieniem prawnym wymagającym rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest kwestia, czy sporny wzór pt. "Futerał na telefon komórkowy" nr Rp-12251 objęty prawem z rejestracji wzoru przemysłowego na rzecz R. D.posiadał w dacie jego zgłoszenia cechę indywidualnego charakteru. Cecha ta jest bowiem elementem definicji wzoru przemysłowego zawartej w art. 102 ust. 1 p.w.p. oraz 103 ust. 3 ust. 1 p.w.p. warunkującym możliwość objęcia ochroną prawną zgłoszenia.

Ocena wzoru przemysłowego dokonywana jest zawsze całościowo, nie zaś jako zbiór poszczególnych właściwości. Ujęcie to sprawia, że zarówno przy weryfikacji przesłanki nowości, jak i indywidualnego charakteru ocenie poddany zostaje wzór jako całość. Użyta w art. 102 ust. 1 koniunkcja wskazuje, że w przypadku niespełnienia przez wzór przemysłowy jednej z przesłanek - nowości czy indywidualnego charakteru - wytwór nie będzie podlegał ochronie.

Sąd I instancji uznał, że cechy futerału wynikają w sposób oczywisty z funkcji technicznej tego wzoru, a zatem - zgodnie z art. 102 ust. 1 i 107 ust. 1 pkt 1 nie są one objęte przedmiotowym prawem z rejestracji i nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie zdolności rejestrowej spornego wzoru przemysłowego. Powyższa, prawidłowa ocena organu była w trakcie postępowania spornego kwestionowana przez uprawnioną jednakże jej twierdzenia stoją w sprzeczności z samymi zapisami dokumentacji rejestrowej - żadna inna funkcja (np. estetyczna) powyżej wskazanych cech nie da się wyprowadzić z ich treści. Tak więc, prawidłowe było działanie Urzędu, który ocenie zdolności rejestrowej spornego wzoru przemysłowego poddał jedynie cechy istotne określone w sposób następujący: "ma postać bryły zbliżonej kształtem do prostopadłościanu o wyoblonych narożach, ... przy czym w dolnej części tego futerału - na jego ściankach bocznych znajduje się zamek błyskawiczny...".

Wbrew stawianemu zarzutowi skarżącej, Kolegium odniosło swoje rozważania do obydwu wskazywanych odmian spornego wzoru, o czym świadczy wyszczególnienie cechy odmiany pierwszej – osłonki przeznaczonej dla obiektywu aparatu fotograficznego, nie występującej w drugiej z tych odmian.

W ocenie Sądu organ prawidłowo uznał, że przedmiotowy wzór przemysłowy nie spełniał wymogu indywidualnego charakteru w rozumieniu powołanych przepisów, gdyż ogólne wrażenie, jakie wywołuje on na zorientowanym użytkowniku, nie różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na takim użytkowniku przez wzór publicznie udostępniony przed datą, według której oznacza się jego pierwszeństwo. W szczególności, należący do uprawnionej wzór użytkowy ujawnił wszystkie istotne cechy spornego wzoru brane pod uwagę przy ocenie jego zdolności rejestrowej, tj. jego cechy istotne określone jako: "ma postać bryły zbliżonej kształtem do prostopadłościanu o wyoblonych narożach, ... przy czym w dolnej części tego futerału - na jego ściankach bocznych znajduje się zamek błyskawiczny...", co przesądza o ogólnym wrażeniu wywieranym przez ten wzór.

Tożsamość wszystkich ocenianych cech istotnych decyduje o jednakowym wrażeniu, jakie wcześniej znany wzór i wzór przedmiotowy wywierają na zorientowanym użytkowniku.

Ustalenia sądów powszechnych nie zostały przywołane przez organ jako prejudykaty, lecz jako środki dowodowe potwierdzające brak zdolności rejestrowej spornego wzoru.

Sąd uznał, że wobec faktu, że brak indywidualnego charakteru jest wystarczającą samodzielną przesłanką do unieważnienia spornego wzoru, możliwe było odstąpienie od rozpatrywania zarzutu braku nowości w świetle przedłożonego materiału.

R. D zaskarżając wyrok w całości domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

I. Przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., i w związku z art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., w związku z art. 256 ust. 1 i art. 102 i art. 104 p.w.p. – poprzez zaakceptowanie przez Sąd uchybień organu w toku dokonywania ustaleń faktycznych sprawy przy ocenie przedmiotu prawa z rejestracji Rp. 12251 i ocenie indywidualnego charakteru chronionych nim wzorów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia w oparciu o błędne ustalenia faktyczne, nieznajdujące oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w szczególności bez dokonania oceny w stosunku do obydwu odmian wzoru chronionych spornym prawem;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. i w związku z art. 7, 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 256 ust. 1 i art. 102, 104, 107 i 108 p.w.p. – poprzez zaakceptowanie przez Sąd uchybień organu w toku dokonywania ustaleń faktycznych przy ocenie przedmiotu prawa z rejestracji Rp. 12251 i ocenie indywidualnego charakteru chronionych nim wzorów, polegających na dokonaniu oceny postaciowej wzoru wyłącznie na podstawie opisu, z pominięciem rysunków, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oceny zdolności rejestrowej innych wzorów, niż wzory będące faktycznie przedmiotem spornego prawa z rejestracji Rp. 12251;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. i w związku z art. 7, 77 i 80, w związku z art. 256 ust. 1 i art. 102, 104 i 107 ust. 1 pkt 1 p.w.p. – poprzez zaakceptowanie przez Sąd uchybień organu w toku dokonywania ustaleń faktycznych przy ocenie przedmiotu prawa z rejestracji Rp. 12251 i ocenie indywidualnego charakteru chronionych nim wzorów, w tym przekroczenia granic zasady swobodnej oceny dowodów i całkowicie dowolnego wyselekcjonowania przez organ cech wzoru wynikających wyłącznie z funkcji technicznej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego pominięcia tych cech w toku oceny wzoru i ocenę przedmiotu rejestracji odmiennego niż faktycznie zarejestrowany;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. i w związku z art. 102, 104 i 107 ust. 1 pkt 1 p.w.p. - poprzez pominięcie przez Sąd w toku wyrokowania argumentów strony skarżącej, dotyczących oceny "indywidualnego charakteru" wzorów chronionych spornym prawem, w tym rozumienia pojęcia "cech wynikających wyłącznie z funkcji technicznej" i nieustosunkowanie się do tych argumentów skarżącej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyło istoty rozstrzygnięcia Sądu; brak odniesienia do argumentów skarżącej w uzasadnieniu wyroku uniemożliwia skarżącej poznanie stanowiska Sądu w tym zakresie i poznanie rzeczywistych motywów rozstrzygnięcia Sądu i świadczy o tym, iż okoliczności podnoszone przez skarżącą nie zostały uwzględnione przez Sąd w toku wyrokowania;

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. i w związku z art. 7, 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 256 ust. 1 p.w.p. - poprzez zaakceptowanie przez Sąd naruszenia przez organ podstawowych zasad postępowania dowodowego, w tym zasady bezpośredniości polegającej na zaakceptowaniu i uwzględnieniu w ocenie stanu faktycznego sprawy ustaleń dotyczących zdolności rejestrowej wzoru, poczynionych przez sąd cywilny w sprawie o naruszenie prawa z rejestracji Rp. 12251, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oceny przedmiotu wzorów chronionych prawem rejestracji Rp. 12251 w oparciu o okoliczności pozaprawne nieustalone w toku postępowania o unieważnienie;

6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. i w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 256 ust. 1 p.w.p. oraz w związku z art. 102, 104 i 107 ust. 1 : pkt. 1 p.w.p. - poprzez zaakceptowanie przez Sąd uchybień organu w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji, polegającego na braku wyjaśnienia przez organ przesłanek i motywów rozstrzygnięcia, co uniemożliwia skarżącej poznanie rzeczywistych przesłanek, jakimi kierował się organ przy podjęciu decyzji o unieważnieniu prawa z rejestracji Rp. 12251;

II. Przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 102 i 104 p.w.p. w związku z art. 89 i 117 p.w.p. - poprzez błędną interpretację przesłanki "indywidualnego charakteru" wzoru, "zorientowanego użytkownika", "zakresu swobody twórczej", a w konsekwencji niewłaściwe ustalenie norm prawnych wynikającej z cytowanych przepisów, mających zastosowanie przy ocenie zdolności rejestrowej wzoru chronionego prawem z rejestracji Rp. 12251;

2. art. 107 ust. 1 pkt. 1 p.w.p. w związku z art. 104, art. 89 i 117 p.w.p. poprzez błędną interpretację przesłanki "cech wynikających wyłącznie z funkcji technicznej" i w konsekwencji niewłaściwe ustalenie normy prawnej wynikającej z tego przepisu, mające zastosowanie przy ocenie zdolności rejestrowej wzoru chronionego prawem z rejestracji Rp. 12251;

3. art. 102 i 104 i art. 107 p.w.p. w związku z art. 89 i 117 p.w.p. – poprzez błędne zastosowanie norm prawnych wynikających z tych przepisów do istniejącego stanu faktycznego i bezpodstawne uznanie niektórych cech wzoru za cechy wynikające wyłącznie w funkcji technicznej i pominięcie tych cech przy ocenie indywidualnego charakteru wzoru, a w konsekwencji błędne uznanie, iż w dacie zgłoszenia wzór chroniony spornym prawem z rejestracji Rp. 12251 nie spełniał ustawowych warunków do udzielenia prawa z rejestracji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ma usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć.

Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle cytowanych przepisów do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji – w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować.

Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 t., FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120; zob. szerzej J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 419).

W ramach zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, strona skarżąca wytknęła naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art.145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. i w związku z art. 7, 77 i 80 k.p.a., w związku z art. 256 ust. 1 i art. 102, art. 104, art. 107 ust. 1 pkt 1 i art. 108 p.w.p. poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji uchybień organu w toku dokonywania ustaleń faktycznych sprawy przy ocenie przedmiotu prawa z rejestracji Rp. 12251 i ocenie indywidualnego charakteru chronionych nim wzorów, a w konsekwencji:

1) brak dokonania oceny stosunku do obydwu odmian wzoru chronionych spornym prawem,

2) dokonanie oceny postaciowej wzoru wyłącznie na podstawie opisu, z pominięciem rysunków, co doprowadziło do oceny zdolności rejestrowej innych wzorów, niż będące przedmiotem spornego prawa z rejestracji Rp. 12251,

3) przekroczenie granic zasady swobodnej oceny dowodów i całkowicie dowolnego wyselekcjonowania przez organ cech wzoru wynikających wyłącznie z funkcji technicznej,

4) pominięcie przez Sąd I instancji w toku wyrokowania argumentów strony dotyczących "indywidualnego charakteru" wzorów chronionych spornym prawem, w tym rozumienia pojęcia "cech wynikających wyłącznie z funkcji technicznej" i nie ustosunkowania się w uzasadnieniu wyroku do tych argumentów strony, co uniemożliwia skarżącej poznanie stanowiska Sądu w tym zakresie i poznanie rzeczywistych motywów rozstrzygnięcia WSA,

5) zaakceptowanie przez Sąd naruszenia zasady bezpośredniości w toku postępowania dowodowego polegającej na zaakceptowaniu i uwzględnieniu w ocenie stanu faktycznego sprawy ustaleń dotyczących zdolności rejestrowej wzoru poczynionych przez sąd cywilny,

6) zaakceptowanie przez Sąd uchybień organu w zakresie prawidłowego uzasadnienia decyzji, polegającego na braku wyjaśnienia przesłanek i motywów rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny oceniając zasadność tych zarzutów w znacznej części uznał je za uzasadnione. Za niezasadny natomiast Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że: "Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi." Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego normy zawarte w tym przepisie nie zostały naruszone przez Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela natomiast zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu patentowego, mimo że organ ten z naruszeniem art.7, art. 77 i art. 80 k.p.a. a także art. 107 § 3 k.p.a., nie ustalił w sposób prawidłowy i wnikliwy stanu faktycznego sprawy i nie dokonał prawidłowej oceny tego stanu. Należy podkreślić, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, iż zasada działania Urzędu Patentowego z urzędu w postępowaniu spornym w kwestiach ustalania stanu faktycznego sprawy i jej wszechstronnego wyjaśnienia, zawarta w przepisach art. 7, art. 75, art. 77 i art. 80 k.p.a., podlega odpowiedniej modyfikacji, stosownie do istoty tego postępowania. Urząd Patentowy w postępowaniu spornym jest związany zakresem żądania wnioskodawcy, na którym spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek stanowiących podstawę do unieważnienia prawa z rejestracji (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt II GSK 320/05; wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 114/06, http://orzecznictwo.nsa.gov.pl). Akceptując co do zasady ten pogląd należy jednak uznać, iż organ patentowy ma obowiązek z zastosowaniem reguł wynikających ze wskazanych wyżej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego wnikliwie ustalić i ocenić, czy wnioskujący w istocie wykazał w oparciu o przedstawione dowody brak ustawowych przesłanek do udzielenia prawa z rejestracji. W analizowanej sprawie Urząd Patentowy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wywiązał się z tego zadania w sposób właściwy, a tym samym naruszył wskazane przepisy procedury administracyjnej.

Zgodnie z art. 102 ust. 1 p.w.p.: "Wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację. Art. 103 ust. 1 p.w.p. wskazuje, iż: "Wzór przemysłowy uważa się za nowy, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa z rejestracji, identyczny wzór nie został udostępniony publicznie przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób, z zastrzeżeniem ust. 2. Wzór uważa się za identyczny z udostępnionym publicznie także wówczas, gdy różni się od niego jedynie nieistotnymi szczegółami." Stosownie do treści ust.2 tegoż artykułu wzoru nie uważa się za udostępniony publicznie, w rozumieniu ust. 1, jeżeli nie mógł dotrzeć do wiadomości osób zajmujących się zawodowo dziedziną, której wzór dotyczy. Art. 104 ust. 1 p.w.p. wskazuje, iż: " Wzór przemysłowy odznacza się indywidualnym charakterem, jeżeli ogólne wrażenie, jakie wywołuje na zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór publicznie udostępniony przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo." Ust. 2 art. 104 p.w.p. nakazuje przy ocenie indywidualnego charakteru wzoru przemysłowego brać się pod uwagę zakres swobody twórczej przy opracowywaniu wzoru. Zgodnie z treścią art. 107 ust. 1 pkt 1) p.w.p. prawo z rejestracji wzoru przemysłowego nie obejmuje cech wytworu wynikających wyłącznie z jego funkcji technicznej.

W przedmiotowej sprawie Urząd Patentowy uznał, a stanowisko to zaakceptował Sąd I instancji, iż sporny wzór przemysłowy nie spełniał wymogu indywidualnego charakteru, ponieważ ogólne wrażenie jakie wywołuje on na zorientowanym użytkowniku nie różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór publicznie udostępniony przed datą pierwszeństwa. UP RP uznał, iż wobec braku indywidualnego charakteru, można zrezygnować z rozpatrywania zarzutu braku nowości, gdyż brak indywidualnego charakteru jest wystarczającą samodzielna przesłanka do unieważnienia spornego wzoru. Jako zorientowanego użytkownika UP RP w zaskarżonej decyzji wskazał osobę "często zmieniającą telefony komórkowe i poszukującą do nich futerałów". Odnośnie swobody twórczej UP RP podkreślił, iż swoboda twórcza przedmiotowego wzoru jest niezbyt wielka odnośnie ukształtowania futerału do telefonu komórkowego, gdyż musi on odpowiadać ukształtowaniu telefonu, natomiast praktycznie nieograniczona jest swoboda twórcza w zakresie kolorystyki, faktury i zdobienia powierzchni takiego futerału. UP RP stwierdził, że cechy określone jako: "zawiera osłonkę i otwór do przesuwania przedniego panelu telefonu komórkowego wykonanego w układzie rozsuwanym" oraz "na tylniej ściance osłonka przeznaczona dla obiektywu aparatu fotograficznego (w pierwszej odmianie) oraz oczko w kształcie pętli do przewlekania paska zwanego potocznie smyczą", stanowią cechy wynikające wyłącznie z funkcji technicznej tego wzoru, a zatem nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie zdolności rejestrowej spornego wzoru.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym wzór przemysłowy może być uznany za niespełniający wymagania nowości tylko wówczas, gdy różni się nieistotnymi szczegółami od wzoru wcześniejszego, a więc jeżeli nie ma indywidualnego charakteru. W takim przypadku nie jest możliwe dokonanie oceny nowości bez przeprowadzenia oceny indywidualnego charakteru tego wzoru. Badanie indywidualnego charakteru wzoru powinno być dokonane, z uwzględnieniem kryteriów określonych w art. 104 ust. 1 i 2 p.w.p., czyli ogólnego wrażenia, jakie wywołuje na zorientowanym użytkowniku wzór przemysłowy w porównaniu z innym wzorem udostępnionym z datą wcześniejszą oraz zakresu swobody twórczej producenta wzoru przemysłowego (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt II GSK 232/08). Jak podkreśla się w judykaturze ocenie pod względem nowości, indywidualnego charakteru i uwarunkowania względami technicznymi podlega cała postać wytworu, a nie poszczególne jego elementy (por. wyrok WSA W. z dnia 28 października 2005 r. (sygn. akt VI SA/Wa 527/05; LEX nr 197319).

Przenosząc te rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, iż istotą problemu w rozpoznawanej sprawie jest interpretacja pojęć: "zorientowanego użytkownika", "zakresu swobody twórczej" oraz "uwarunkowania względami technicznymi", których organ nie przeanalizował w wystarczającym stopniu w zaskarżonej decyzji, czego nie zauważył Sąd I instancji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku futerału na telefon komórkowy wygląd produktu jest zdeterminowany cechami użytkowymi i z tego względu zakres swobody twórczej jest niewielki. A zatem jedynie drobne różnice winny być brane pod uwagę przy ustalaniu indywidualnego charakteru wzoru przemysłowego. Równie ważne dla oceny zdolności rejestracyjnej wzoru przemysłowego poza zakresem swobody twórczej jest ogólne wrażenie, jakie może wywołać sporny futerał na zorientowanym użytkowniku. Jak słusznie podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt II CSK 302/07; OSNC-ZD 2008, nr 2, poz. 52) ustawodawca nie zdefiniował takich pojęć jak: "zorientowany użytkownik", "ogólne wrażenie", "zakres swobody twórczej przy opracowaniu wzoru". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zorientowany użytkownik to osoba, która w sposób stały używa danego produktu i przed dokonaniem zakupu futerału na telefon komórkowy uważnie go ogląda, bada jego budowę i funkcjonalność oraz zwraca uwagę na detale. Nie jest to zatem ani przeciętny fachowiec ani przeciętny konsument. Wykładnia językowa pojęcia "zorientowany użytkownik" wskazuje, że chodzi o osobę dobrze poinformowaną, mająca dobre rozeznanie i wiadomości w danej dziedzinie, korzystającą z określonych przedmiotów lub grupy przedmiotów. "Zważywszy, że określenie to zostało wprowadzone jako nowe zarówno w stosunku do pojęcia "znawcy", używanego w dawnych przepisach chroniących wzory użytkowe, a obecnie w art. 24 i art. 26 ust. 1 Pr.w.p., dotyczących badania zdolności patentowej wynalazku, jak i w stosunku do pojęcia przeciętnego odbiorcy, używanego na gruncie (...) dawnych przepisów o znakach towarowych i ustawy z dnia 17 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (...), a obecnie w art. 132 ust. 2 pkt 2 i art. 296 ust. 2 Pr.w.p., dotyczących znaków towarowych, trzeba uznać, że <> nie jest ani znawcą (ekspertem), ani przeciętnym odbiorcą. W literaturze i orzecznictwie unijnym przeważa stanowisko, że jest to osoba używająca w sposób stały danych przedmiotów, mająca na ich temat więcej wiadomości praktycznych lub teoretycznych niż przeciętny użytkownik i mająca większą od niego zdolność spostrzegania cech charakterystycznych danego przedmiotu. Ze względu na to, ze zgodnie z art. 105 ust. 4 Pr.w.p., przy ocenie, czy porównywane przedmioty wywołują odmienne czy podobne ogólne wrażenie, należy brać pod uwagę zakres swobody twórczej przy opracowaniu wzoru, trzeba uznać, że <> to osoba zorientowana praktycznie lub teoretycznie także w stanie wzornictwa w danej dziedzinie i zdolna odróżnić występujące wzory. Zakres swobody twórczej jest zdeterminowany przez cechy funkcjonalne przedmiotu oraz przez wcześniejsze wzornictwo. W przypadku wzorów, które muszą uwzględniać przede wszystkim wymogi funkcjonalne przedmiotu, zakres swobody twórczej jest mniejszy, niż w przypadku wzorów, w których przeważają założenia estetyczne. Tam, gdzie zakres swobody twórczej jest większy, różnice między wzorami powinny być łatwiej zauważalne, niż w przypadku wąskiego zakresu tej swobody. Zorientowany użytkownik musi mieć wiadomości w tym przedmiocie, wystarczające do oceny zakresu swobody twórczej, i umieć zauważyć nawet stosunkowo małe różnice, istotne w przypadku wzorów o niewielkiej swobodzie twórczej.(...) Dla wywołania u zorientowanego użytkownika ogólnego wrażenia odmienności lub podobieństwa konieczna jest całościowa analiza zarówno podobieństw, jak i różnic wzoru. Zorientowany użytkownik, który zna zakres swobody twórczej i stan wzornictwa w danej dziedzinie, przy ocenie ogólnego wrażenia, jakie porównywane wzory wywołują, jest w stanie dostrzec niekiedy duże różnice między nimi tam, gdzie zwykły użytkownik widzi jedynie podobieństwa. Przy określonym stanie wzornictwa i zakresu swobody twórczej zdarza się, że nawet niewielkie różnice świadczą o dużej inwencji twórczej i wywołują ogólne wrażenie odmienności u zorientowanego użytkownika." Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podziela poglądy Sądu Najwyższego cytowane wyżej, akcentując, iż zorientowanym użytkownikiem w rozumieniu art. 105 ust. 4 p.w.p. nie jest zatem zwykły, przeciętny użytkownik. Nawet jeżeli chodzi o porównanie przedmiotów codziennego użytku, z których każdy korzysta, nie każdy jest zorientowanym użytkownikiem w rozumieniu art. 104 ust. 1 i art. 105 ust. 4 p.w.p., nie każdy bowiem, nawet stały użytkownik, ma wystarczające rozeznanie stanu wzornictwa przemysłowego, umożliwiające porównanie wzorów w zakresie niezbędnym dla oceny odmienności lub podobieństwa wzorów z punktu widzenia ochrony praw z rejestracji wzoru. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażany w literaturze przedmiotu, iż: "zorientowany użytkownik to taki, który jest najbardziej przenikliwy i ma lepszą znajomość przedmiotu niż zwykły użytkownik. Nie jest to sam twórca ani też przeciętny odbiorca (...) czy znawca określonej dziedziny techniki (...), lecz osoba, która tkwi pomiędzy nimi. Od zorientowanego użytkownika wymaga się pewnych kwalifikacji, nie może to być tylko nabywca lub konsument produktu, lecz osoba, która używa przedmiot i posługuje się nim jako znawca (...) musi być to osoba wystarczająco zorientowana, aby mogła znaleźć różnice decydujące o pewnej charakterystycznej ewolucji postaci przedmiotu, nawet jeżeli te różnice pozostają niezauważone przez obserwatorów o przeciętnej uwadze." (por. M. Poźniak-Niedzielska: Ochrona wzorów przemysłowych prawie europejskim. Europejski Przegląd Sądowy 2007, nr 1).

W świetle art. 107 ust. 1 pkt 1 p.w.p. nie mogą być chronione te cechy wytworu, które wynikają wyłącznie z jego funkcji technicznej. W literaturze przedmiotu podnosi się, iż wydaje się, że samo pojęcie "funkcjonalność" należy rozumieć jako pewna cechę wytworu będącego wzorem przemysłowym, która decyduje o użytkowym charakterze danego produktu inkorporującego wzór. Funkcjonalność oznacza, że produkty chronione jako wzory służą do codziennego użytku i zaspokajania, w pierwszej kolejności, innych potrzeb ludzkich niż potrzeby estetyczne. Dlatego szerokiego ujęcia funkcjonalności nie można utożsamiać z funkcją techniczną, jaką osiąga się przy zastosowaniu konkretnej formy. "Powiązanie między daną formą a jego funkcją techniczną oznacza, że realizacja funkcji, spełnianej przez dany produkt, łączy się ściśle z jego postacią." (por. K. Szczepanowska-Kozłowska: Pojęcie wzoru przemysłowego – między funkcjonalnością a estetyką. Przegląd Prawa Handlowego 2010, nr 30). W orzecznictwie OHIM odnoszącym się do przeszkody formy uwarunkowanej wyłącznie funkcją utrwaliła się zasada, zaczerpnięta z francuskiej doktryny, określana jako kryterium wielości form (...), zgodnie z którą, jeżeli badana cecha wzoru stanowi jedyną dostępną formę konieczną do osiągnięcia określonego rezultatu technicznego, który produkt spełnia zgodnie ze swoim przeznaczeniem, wówczas należy uznać ją za cechę wynikającą z funkcji i wyłączoną spod ochrony. (por. L. Brancus-Cieslak: Podstawy nieważności wzorów wspólnotowych w świetle decyzji OHIM. EPS 2008, nr 10). "Konieczność zapewnienia pewnych elementów funkcjonalnych wynikających z funkcji technicznej produktu nie przesądza o wyłączeniu wzoru takiego elementu spod ochrony. Tak długo jak twórca ma pewną swobodę w kształtowaniu cech wyglądu tego elementu, taka cecha nie jest cechą wynikająca wyłącznie z funkcji technicznej." (por. decyzja OHIM z dnia 7 września 2011 r. w sprawie ICD 8225). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie organ patentowy uznając, a Sąd I instancji akceptując to stanowisko, iż cechy określone jako: "zawiera osłonkę i otwór do przesuwania przedniego panelu telefonu komórkowego wykonanego w układzie rozsuwanym" oraz "na tylniej ściance osłonka przeznaczona dla obiektywu aparatu fotograficznego (w pierwszej odmianie) oraz oczko w kształcie pętli do przewlekania paska zwanego potocznie "smyczą", stanowią cechy wynikające wyłącznie z funkcji technicznej tego wzoru, a zatem nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie zdolności rejestrowej spornego wzoru, nie poddał wnikliwej analizie pewnej swobody w kształtowaniu cech wyglądu tych elementów, na co słusznie zwrócił uwagę kasator, tzn. iż: 1) przedmiotem ochrony jest konkretna postać osłonki na obiektyw aparatu, a nie osłonka jako taka. "Funkcję dostępu do aparatu fotograficznego w telefonie komórkowym można osiągnąć w rozmaity sposób, zarówno poprzez umieszczenie odrębnej osłonki w rodzaju klapki o dowolnym kształcie, zamykanej bądź nie zamykanej, jak również bez wyodrębnienia elementu osłaniającego w futerale. Z kolei funkcję osłaniania obiektywu przed zabrudzeniem czy uszkodzeniem może pełnić klapka w dowolnym kształcie, bądź element mocowany na rzep, kieszeń rozsuwania itp." (s. 21 uzasadnienia skargi kasacyjnej); 2) odnośnie wcięcia umożliwiającego wysuwanie klapy do telefonu - spornym prawem objęta jest konkretna postać wycięcia o łukowatym kształcie umiejscowiona przy przedniej ścianie futerału (fig. 4, fig. 6), przy czym owo wcięcie nie zajmuje całej górnej części futerału, a jedynie jego część. Niewątpliwie funkcję wysuwania klapy w telefonie komórkowym rozsuwanym można osiągnąć również w odmienny sposób – np. otwór może być w kształcie kwadratu, fali, a nie łuku. Wysuwanie klapki bez zdejmowania futerału z aparatu telefonicznego można także osiągnąć przez umiejscowienie otworu na całej długości górnej części futerału, otwór może być otwarty, ale może być otwierany na zamek błyskawiczny, zamykany od góry na rzep, funkcję tę spełni także każdy futerał typu sakiewka; 3) odnośnie uchwytu – przedmiotowy wzór chroni futerał z umiejscowionym na tylniej ściance małym oczkiem w kształcie pętli do przewlekania tasiemki umożliwiającej trzymanie futerału, przy czym w pierwszej odmianie oczko jest umiejscowione w górnej części futerału (fig.1, fig. 3, fig. 4), natomiast w drugiej odmianie oczko jest w dolnej części futerału (fig. 2, fig. 5, fig. 6). Nie można odmówić racji skarżącemu kasacyjnie, iż: "Taka forma i umiejscowienie zaczepu do uchwytu nie wynika wyłącznie z funkcji technicznej, jako że uchwyt umożliwiający trzymanie bądź zaczepienie futerału na telefon komórkowy może być rozwiązany w rożny sposób i umiejscowiony w różnych miejscach futerału. Funkcję uchwytu może bowiem pełnić zarówno pętelka, plastikowy klips, jak i pasek doszyty do futerału, zarówno jako element przymocowany na stale do futerału, jak i element dodatkowy." (s. 22 uzasadnienia skargi kasacyjnej).

Nadto Naczelny Sad Administracyjny podzielił zarzut pomieszczony w skardze kasacyjnej a dotyczący zbyt skrótowego (lapidarnego) odniesienia się przez UP RP, co zaakceptował Sąd I instancji, do kwestii oceny obydwu odmian wzoru. Istnienie dwóch odmian wzoru wymaga wnikliwego dokonania oceny dwóch postaci wzoru osobno, czego w przedmiotowej sprawie zabrakło. Jak słusznie podkreślono w skardze kasacyjnej ustawa Prawo własności przemysłowej przewiduje możliwość objęcia jednym zgłoszeniem, a następnie jednym prawem, kilku odmian wzoru. Możliwe jest więc wydanie decyzji w stosunku do jednej z tych odmian, bez uszczerbku dla pozostałych. Wynika to z treści art. 89 ust. 1 w zw. z art. 117 ust. 1 p.w.p., który przewiduje możliwość unieważnienia praw z rejestracji w części, np. w stosunku do jednej odmiany. Rację ma skarżący kasacyjnie, iż Sąd I instancji w tej sprawie niezasadnie zaakceptował dokonaną przez Urząd Patentowy RP ocenę obu odmian wzoru, bez szczegółowego wskazania, która z odmian wzoru podlega ocenie i bez uzasadnienia, dlaczego w ocenie organu wzór w tej konkretnej odmianie posiada lub nie posiada indywidualnego charakteru.

Uzasadniony jest także w części zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, które w skardze do tego Sądu zostały sformułowane jako zarzuty. Co do zasady sąd administracyjny w sposób "zwięzły" winien odnieść się do zarzutów i stanowisk stron, jednak nie może on pominąć stanowiska wobec części zarzutów, zwłaszcza jeśli mogą one być istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Reasumując uzasadnione są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych wyżej przepisów procesowych, co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stan faktyczny sprawy w postępowaniu administracyjnym nie został dokładnie ustalony i wnikliwie oceniony, co powoduje iż odniesienie się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego byłoby przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a.