Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1361/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b, art 3 pkt 22
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska- Matusiak sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 884/18 w sprawie ze skargi L. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta Szczytno z dnia [...] września 2018 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz L. J. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 5 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 884/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę L. J. (dalej także skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie (dalej także Kolegium) z [...] listopada 2018 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Dnia 22 czerwca 2018 r. L. J. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szczytnie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką: M. J..

Decyzją z [...] lipca 2018 r. Burmistrz Miasta Szczytno (dalej także Burmistrz) przyznał L. J. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką.

Decyzją z [...] września 2018 r. Burmistrz uchylił od 1 września 2018 r. decyzję własną z [...] lipca 2018 r. W uzasadnieniu wskazał, że 13 września 2018 r. L. J. złożyła pisemne oświadczenie, że córka uczy się poza miejscem zamieszkania i przebywa w internacie [...] w K. od poniedziałku do piątku (jest tam tymczasowo zameldowana). Zdaniem organu, z uwagi na przebywanie córki wnioskodawczyni pod stałą opieką od poniedziałku do piątku w ośrodku edukacyjno-wychowawczym, opieka sprawowana przez L. J. nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że nie zgadza się z tym, iż jej opieka ma charakter tylko doraźny. Opisała swoją sytuację i wywiodła, że opieka jest przez nią sprawowana właściwie przez cały czas.

Decyzją z [...] listopada 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm., dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu przytoczyło art. 17 i art. 32 u.ś.r., wskazując, że poza sporem w sprawie pozostaje fakt, że M. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Szczytnie z 11 października 2017 r.,

niepełnosprawna wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Od 22 czerwca 2018 r. do 31 października 2020 r. L. J. miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne na córkę, tj. w okresie wakacyjnym, gdy przebywała ona w domu. We wrześniu 2018 r. M. J. ponownie została umieszczona w P. w K. i przebywa w internacie Ośrodka od poniedziałku do piątku. Natomiast z włączonych do akt sprawy oświadczeń L. J. wynika, że czas wolny od nauki córka spędza w domu rodzinnym, gdzie opiekę nad nią sprawuje wnioskodawczyni. Zdarza się, że córka przebywa w domu również w tygodniu w sytuacji, gdy jest chora. Ponadto matka jest w stałym kontakcie ze szkołą, uczestniczy w uroczystościach szkolnych córki, spotkaniach z rodzicami, zebraniach, olimpiadach sportowych, w których córka bierze udział. Zdaniem L. J. pozostaje ona bierna zawodowo w związku z koniecznością pozostawania "w stanie gotowości" ze względu na stan zdrowia córki.

Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka zawarta w dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r., uzależniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w zakresie i wymiarze uniemożliwiającym podejmowanie (lub kontynuowanie) jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (chociażby w niepełnym wymiarze). Stwierdziło, że sprawowanie przez stronę doraźnej opieki nad córką (głównie w weekendy), nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w czasie, kiedy córka od poniedziałku do piątku przebywa w Ośrodku, gdzie ma zapewnioną stałą, kompleksową opiekę profesjonalnego personelu. Fakt uczestniczenia przez wnioskodawczynię w edukacyjno-kulturalnym obszarze aktywności córki, zdaje się być, jeżeli nie naturalną powinnością, to z pewnością potrzebą każdego rodzica. Natomiast przywoływane przez stronę obowiązki sprowadzające się do: umawiania kontrolnych wizyt u lekarza, organizowania weekendów, ferii, uczestniczenia w zebraniach rodziców, ponoszenia kosztów wyżywienia dziecka – w ocenie Kolegium - stanowią uszczegółowienie ogólnego obowiązku "troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka" (wyrok SN z dnia 14 listopada 1997 r., sygn. akt III CKN 217/97), a co w sprawie najważniejsze, nie kolidują z funkcjonowaniem rodzica na rynku pracy.

Reasumując Kolegium wskazało, że biorąc pod uwagę zaistniały w sprawie stan faktyczny, nieuzasadnionym byłoby twierdzenie, iż opieka nad córką - M. J. przez matkę - L. J. sprawowana jest w sposób na tyle absorbujący, że uniemożliwia rodzicowi aktywność zawodową, tym bardziej, że we wspomnianej opiece nad dzieckiem w głównej mierze partycypuje placówka edukacyjno-opiekuńcza, gdzie córka przebywa w dni powszednie, w godzinach zazwyczaj odpowiadającym godzinom otwarcia większości zakładów pracy. Tym samym uchylenie decyzji przyznającej sporne świadczenie od 1 września 2018 r. było zasadne.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosła skarżąca. Podniosła, że ocena organów, jak wygląda opieka nad osobą niepełnosprawną, jest niepełna. Powołała się na doręczoną organowi opinię, z której wynika, że sytuacja jej córki w szkole jest dość szczególna.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną córką ze względu na brak związku między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia. W sprawie pozostaje poza sporem, że córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Szczytnie z 11 października 2017 r., niepełnosprawna wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Sąd ten wskazał na podstawie akt sprawy, że we wrześniu 2018 r. córka skarżącej została umieszczona w P. w K. i przebywa w internacie Ośrodka od poniedziałku do piątku. Natomiast z włączonych do akt spawy oświadczeń skarżącej wynika, że czas wolny od nauki córka spędza w domu rodzinnym, gdzie opiekę nad nią sprawuje skarżąca. Zdarza się, że córka przebywa w domu również w tygodniu w sytuacji, gdy jest chora.

Zdaniem Sadu pierwszej instancji kwestią sporną w analizowanej sprawie pozostaje nie zakres, lecz charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną córką, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką. Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne przewidziane w powyższym przepisie przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Omawiana ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości tego Sądu, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji, gdy dziecko jest umieszczone w internacie Ośrodka od poniedziałku do piątku, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem jedynie dwie z trzech ustawowych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącej i jej córki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Trafnie natomiast organy obu instancji uznały, że odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki, a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki. Prawidłowo organy orzekające w sprawie oceniły, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy) w związku z koniecznością opieki nad córką. Okoliczność pozostawania niepełnosprawnej córki przez znaczną część tygodnia, bo przez pięć dni w tygodniu, poza faktyczną opieką skarżącej, nie koliduje bowiem z możliwością podjęcia zatrudnienia przez nią (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad niepełnosprawną córką skarżąca nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Podany przez skarżącą czas świadczenia przez nią osobistej opieki nad córką obejmujący de facto dni wolne od nauki szkolnej i ewentualnie czas choroby córki, nie przekreśla bowiem możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku. Opieka sprawowana nad córką przez skarżącą, nie jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r., skoro w dniach powszednich (od poniedziałku do piątku) córka pozostaje w internacie.

Sąd ten podniósł również, że treść załączonej do skargi opinii pozostaje bez wpływu na ocenę możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na zakres sprawowanej opieki nad córką.

W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca reprezentowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. Domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

- naruszenie przepisów prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i zaaprobowanie stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie i Burmistrza Miasta Szczytno, w sytuacji gdy organy te wydając decyzję odmowną dopuściły się naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno przemawiać za uchyleniem zaskarżonych decyzji,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust 1 i 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji oddalenie skargi, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką oraz, że córka skarżącej przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę jedynie przez 5 dni w tygodniu, tym samym zachowuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu rozwinęła powyższe zarzuty. Wskazała, że organy obu instancji, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w zakresie ustalenia rzeczywistego wymiaru opieki skarżącej nad córką oraz czasu, w którym jest ona zobowiązana pozostać do dyspozycji córki, wydały decyzje odmowne, powołując się na art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wnioski organów były przedwczesne i wysnute ze zdawkowej informacji, że córka skarżącej przebywa w specjalistycznym ośrodku zapewniającym opiekę przez 5 dni w tygodniu. Tymczasem skarżąca nie może podjąć się jakiejkolwiek pracy zarobkowej, bowiem jest w ciągłym stanie gotowości do opieki nad córką. Skarżąca podkreśliła, że w sprawie nie wystąpiła żadna negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 u.ś.r., bowiem córka nie przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez więcej niż 5 dni, lecz dokładnie 5 dni.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie opiera się na obydwu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co ma miejsce w okolicznościach faktycznych sprawy, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść bowiem dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. W sytuacji jednak, gdy skuteczność zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego determinuje zakres wyjaśnienia sprawy, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności należy ocenić zasadność zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 2[...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm., dalej: u.ś.r.). Zgodnie z owym przepisem prawa, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten w ust. 5 pkt 2 lit. b stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Legalna definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawarta jest w art. 3 pkt 22 u.ś.r., zgodnie z którym: ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Trafnie zauważa Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawidłowo Sąd ten, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Prawidłowo też zauważył, że w niniejszej sprawie niewątpliwie spełnione zostały zatem dwie z trzech ustawowych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącej i jej córki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Przedwcześnie jednak w okolicznościach sprawy uznał, że nie została spełniona trzecia przesłanka umożliwiająca przyznanie świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie istnienie bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną córką. Przyjmując niespełnienie w sprawie ww. trzeciej przesłanki umożliwiającej przyznanie świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd ten wskazał na okoliczność pozostawania niepełnosprawnej córki skarżącej przez znaczną część tygodnia, bo przez pięć dni w tygodniu, poza faktyczną opieką skarżącej, co w ocenie tego Sądu nie koliduje z możliwością podjęcia przez skarżącą zatrudnienia (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. okoliczność ta, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest wystarczająca do przyjęcia możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca zawarł katalog negatywnych przesłanek, których zaistnienie wyklucza przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek pozytywnych. W pkt. 2 lit. b ustępu 5 tego przepisu prawa ustanawia przesłankę negatywną w postaci umieszczenia osoby wymagającej opieki w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Z niespornych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika,

że niepełnosprawna córka skarżącej uczy się i przebywa w internacie P. w K. od poniedziałku do piątku, a więc przez mniej niż przez 5 dni w tygodniu. Zatem a contrario, samo przebywanie córki skarżącej w ww. Ośrodku nie wyklucza możliwości przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła negatywna przesłanka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r., a pomimo tego Sąd pierwszej instancji podzielił błędne stanowisko organów i uznał, że jeżeli córka skarżącej przebywa od poniedziałku do piątku w Ośrodku zapewniającym jej całodobową opiekę, to skarżąca mogłaby podjąć jakiekolwiek zatrudnienie. Trafnie podnosi autor skargi kasacyjnej, że idąc tokiem rozumowania organów oraz Sądu pierwszej instancji, w każdej rozpatrywanej sprawie, w której osoba wymagająca opieki przebywałaby w specjalnym ośrodku zapewniającym całodobową opiekę przez 5 dni w tygodniu, nigdy nie zostałaby spełniona jedna z przesłanek pozytywnych, to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna a sprawowaniem opieki. Z tych względów za uzasadniony uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust 1 i 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

Zasadny także w konsekwencji okazał się też zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie czy w okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca jest w stanie podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Stanowisko zarówno Sądu pierwszej instancji w tej mierze, jak również organów rozpatrujących sprawę zajęte bez uprzedniego należytego wyjaśnienia ww. okoliczności zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., uznać należy za przedwczesne, co trafnie podnosi autor skargi kasacyjnej.

W tej sytuacji skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu. Zaskarżony wyrok należało na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. uchylić wydane w sprawie decyzje.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji uwzględnią to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.