Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3279/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 ust 2
journal: Dz.U. 2001 nr 112 poz 1198
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt II SAB/Lu 263/14 w sprawie ze skargi K. G. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w L. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w L. na rzecz K. G. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 18 września 2014 r. (sygn. akt II SAB/Lu 263/14), oddalił skargę K. G. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w L. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

K. G. w dniu [...] kwietnia 2014 r. złożył do Prezesa Sądu Rejonowego w L. wniosek o udostępnienie, w formie elektronicznej, informacji publicznej w postaci zanonimizowanego wyroku Sądu Rejonowego w L. wraz z jego pisemnym uzasadnieniem w sprawie S., oskarżonego z art. 160 § 2 k.k. w zb. z art. 155 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a który został wydany po ponownym rozpoznaniu sprawy, na skutek uchylenia - wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] listopada 2011 r. ( sygn. akt [...]) - wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] maja 2010 r. (sygn. akt [...]). Jednocześnie, w przypadku, gdyby od w/w wyroku została wniesiona apelacja (kasacja), wnioskodawca wnosił o udostępnienie – w tym samym trybie - również orzeczenia Sądu Apelacyjnego w L. (Sądu Najwyższego) wraz z pisemnym uzasadnieniem.

W odpowiedzi na wniosek, pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r., Prezes Sądu Rejonowego w L., odmówił udzielenia żądanej informacji, stwierdzając, że nie stosuje się ustawy o dostępie do informacji publicznej, gdy unormowania w niej zawarte są nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. W niniejszym przypadku - zdaniem organu - przepisami tymi były: art. 156 k.p.k. i przepisy § 92 i nast. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych, regulujące tryb dostępu do akt sądowych. Akta te bowiem mogą być udostępniane innym osobom niż: strony, obrońcy, pełnomocnicy i przedstawiciele ustawowi i podmiot określony w art. 416 k.p.k., tylko za zgodą prezesa sądu.

W ocenie organu powyższe stanowisko miało również uzasadnienie w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 7/2013).

W skardze na bezczynność wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. G. zarzucił Prezesowi Sądu Rejonowego w L. naruszenie: art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej w zw. z art. 156 k.p.k. i § 92 i nast. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) w zw. z art. 6 ust. 2 i art. 13 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.

W odpowiedzi na skargę, Prezes Sądu Rejonowego w L. wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, ewentualnie oddalenie skargi, podając, iż w dniu [...] kwietnia 2014 r. udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącego z dnia [...] kwietnia 2014 r. a zatem nie pozostawał w bezczynności.

Oddalając skargę - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że nie była ona zasadna.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, Prezes Sądu Rejonowego nie pozostawał w analizowanym stanie faktycznym w bezczynności. Sad stwierdził bowiem, że w sytuacji, gdy adresat wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie mógł jej udostępnić na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej, ze względu na konieczność zastosowania odrębnych zasad i trybu z ustawy szczególnej, powinien on o fakcie tym powiadomić wnioskodawcę (pismem zwykłym). Skoro zatem Prezes Sądu Rejonowego w L., w terminie nie pozwalającym na stwierdzenie bezczynności, wyjaśnił skarżącemu w formie pisemnej, iż żądane przez niego informacje nie mają charakteru informacji publicznych - w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej – (z uwagi na wyłączenie przewidziane w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej), to skarga nie mogła zostać uwzględniona.

Sąd Wojewódzki podzielił przy tym pogląd, iż dostęp do akt sądowych - co do zasady - nie jest możliwy w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Akta sądowe zawierają wprawdzie dokumenty, będące nośnikami informacji publicznych, ale dla osób nieposiadajacych uprawnień procesowych, dostęp do nich jest możliwy tylko w trybie określonym w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych, wydanym na podstawie art. 41 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Na mocy zaś § 94 ust. 1 i 2, wskazanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, decyzja o udostępnieniu akt podmiotom niemającym uprawnień procesowych należy do przewodniczącego wydziału. Przepis zaś art. 156 § 1 k.p.k. przyznaje prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz możność sporządzania z nich odpisów stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 k.p.k. Akta te mogą być zaś udostępniane również innym osobom tylko za zgodą prezesa sądu.

Sąd podkreślił, że informacja publiczna może być zatem udostępniana nie tylko na zasadach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej, która normuje podstawowe tryby dostępu do takiej informacji, ale także na zasadach i w trybach szczególnych, unormowanych w odrębnych ustawach.

Powyższe – jak wyjaśnił Sąd - wynikało z treści art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, który statuuje normę kolizyjną, wyłączającą stosowanie unormowań ustawy o dostępie do informacji publicznej w sytuacji, w której inna ustawa odmiennie reguluje ten sam zakres. Ponadto – w ocenie Sądu – powyższe stanowisko uwzględniało pogląd zawarty w powołanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, K. G., zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie naruszenie prawa materialnego w postaci art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2001 r. Nr 112, poz. 1198) dalej: "u.d.i.p." - przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że:

- przepisy § 94 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulaminu urzędowania sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 259) stanowią przepisy innych ustaw określających odmiennie zasady i tryb dostępu do informacji publicznych,

- art. 156 § 1 i 2 k.p.k. określają zasady wydawania kopii wyroków karnych w formie elektronicznej podmiotom innym niż oskarżonemu, jego obrońcy, innym stronom, podmiotowi wskazanemu w art. 416 k.p.k., pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zobowiązanie organu do rozpoznania jego wniosku w terminie 14 dni oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono, że zawarte w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. stwierdzenie, że przepisy tej ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw, określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji, mieszczących się w kategorii informacji publicznej oznacza, że ustępują one pierwszeństwa tym regulacjom. Zaznaczono jednak, że przepisy § 94 ust. 1 i 2 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych nie określają odmiennie zasad i trybu dostępu do informacji publicznych - w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p. Przepis ten przewiduje bowiem wyłączenie zastosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej wyłącznie w odniesieniu do ustaw, które określają tryb i zasady tego dostępu odrębnie. Tymczasem Regulamin urzędowania sądów powszechnych został wprowadzony rozporządzeniem, które stanowi akt o niższej randze niż ustawa.

Skarżący podkreślił również, że dostęp do akt sądowych pozostaje poza obszarem ustawy o dostępie do informacji publicznej. Akta sądowe nie stanowią ani dokumentu urzędowego, ani informacji publicznej lecz jedynie zawarte w tych aktach dokumenty urzędowe są informacją publiczną. Są nią również inne dokumenty, jako "nośniki informacji publicznej", stanowiące źródło informacji o działaniu organów władzy publicznej. Regulamin, o którym mowa wyżej, rozstrzyga o dostępie do akt sądowych - w rozumieniu instytucjonalnym i nie jest możliwe wywieść z niego prawa do informacji o treści tych akt dla osób nieposiadających uprawnień procesowych. Z treści art. 41 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, który stanowił upoważnienie ustawowe do wydania ww. Regulaminu, nie wynika zaś sformułowana expresiss verbis delegacja do uregulowania na poziomie podustawowym zagadnień związanych z zasadami i trybem dostępu podmiotów nielegitymowanych procesowo do zawartości akt sądowych, a więc znajdujących się w nich dokumentów i możliwości sporządzania z nich odpisów.

Ponadto akcentowano, że ww. przepisy rozporządzenia dotyczą li tylko udostępniania akt sprawy sądowej, a więc umożliwiania do nich dostępu w sądzie. Tymczasem, skarżący występował o wydanie zeskanowanych kopii wyroków karnych, a nie o ich udostępnienie do wglądu w sądzie.

W ocenie skarżącego, przepis art. 1 ust. 2 u.d.i.p. zawiera normę kolizyjną, która daje pierwszeństwo przed ustawą o dostępie do informacji publicznej tylko takiej regulacji, która zawarta jest w innej ustawie, a ponadto zawiera odrębny tryb dostępu do informacji publicznej, a nie do każdej informacji. Tymczasem przepisy art. 156 § 1 i § 2 k.p.k. na poziomie ustawy nie mają zastosowania w sprawie tak ze względów podmiotowych oraz przedmiotowych. Przepisy art. 156 § 1 i 2 k.p.k. wyraźnie też różnicują udostępnianie akt sprawy i wydanie kopii dokumentów z akt sprawy.

Skarżący podkreślił, iż w niniejszym przypadku nie znajdowała zastosowania uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 7/2013), gdyż dotyczyła ona odmiennego stanu faktycznego. Uchwała ta została bowiem wydana w sprawie, w której strona postępowania złożyła wniosek o udostępnienie informacji publicznej w postaci " wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową a w której umorzono dochodzenie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjna Prezes Sądu Rejonowego w L. wnosił o jej oddalenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, a które okazały się uzasadnione.

Skarżący zarzucił Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 1 ust. 2 u.d.i.p, § 94 ust. 1 i 2 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych oraz art. 156 § 1 i 2 k.p.k., podnosząc, że - wbrew wyrażonemu w zaskarżonym wyroku stanowisku - Prezes Sądu Rejonowego w L. pozostawał w bezczynności.

Skarżący wystąpił bowiem w dniu [...] kwietnia 2014 r. do Prezesa w/w Sądu o udostępnienie, w formie elektronicznej, informacji publicznej w postaci zanonimizowanego wyroku Sądu Rejonowego w L. wraz z jego pisemnym uzasadnieniem w sprawie S., oskarżonego z art. 160 § 2 k.k. w zb. z art. 155 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a który został wydany po ponownym rozpoznaniu sprawy, na skutek uchylenia - wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] listopada 2011 r. ( sygn. akt [...]) - wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] maja 2010 r. (sygn. akt [...]), wnosząc jednocześnie, aby w przypadku, gdyby od w/w wyroku została wniesiona apelacja (kasacja), udostępniono mu – w tym samym trybie - również orzeczenia Sądu Apelacyjnego w L. (Sądu Najwyższego) wraz z pisemnym uzasadnieniem.

Tymczasem Prezes Sądu Rejonowego w L. nie udostępnił mu do tej pory powyższej informacji.

Powyższy stan faktyczny nie był w sprawie sporny, sporne natomiast było, czy informacja, której udostępnienia domagał się K. G. miała charakter informacji publicznej, udostępnianej na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej.

W związku z powyższym wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. przepisy tej ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw, określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, pod warunkiem, że nie ograniczają obowiązków przekazywania informacji publicznej do centralnego repozytorium informacji publicznej, o którym mowa w art. 9b ust. 1 tej ustawy, zwanym dalej "centralnym repozytorium".

Wywodzenie zatem odmowy udostępnienia skarżącemu żądanej przez niego informacji publicznej wyłącznie z faktu, iż w niniejszym przypadku kwestię udostępnienia informacji publicznej - w postaci wyroków z uzasadnieniami - miałyby regulować, odnoszące się jedynie ogólnie do udostępnienia akt sprawy, przepisy procedury karnej oraz normy zawarte w (mającym rangę rozporządzenia) Regulaminie urzędowania sądów powszechnych, nie było w tej sytuacji uzasadnione.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, iż wyroki sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu nie tylko zaś stanowi - zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. - informację publiczną o sprawach publicznych, ale stosownie do - art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy - będąc rodzajem informacji dotyczących treści i postaci dokumentu urzędowego, podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w tejże ustawie. Orzeczenia sądowe z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez Sąd -w ramach jego działalności orzeczniczej, opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego - są danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w omawianej ustawie (vide: wyroki NSA: z dnia 8 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1938/10, z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 933/11, z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt I OSK 1746/14). Dokonana zatem w tym zakresie przez Sąd I instancji ocena zachowania organu nie była prawidłowa.

Wbrew wyrażonemu przez Sąd Wojewódzki stanowisku, w niniejszym przypadku nie znajdowała także zastosowana, powoływana zarówno przez organ, a następnie Sąd I instancji, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 7/2013), gdyż odnosiła się ona - jak słusznie zauważył skarżący - do sytuacji, w której żądanie dotyczyło udostępnienia akt sprawy jako zbioru materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego, a nie udostępnienia dokumentu, jakim jest wyrok sądu z jego pisemnym uzasadnieniem. Wyrażone zatem w uchwale tej stanowisko, a sprowadzające się do poglądu, iż wniosek o udostępnienie akt sprawy do wglądu nie jest wnioskiem, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, należy rozważać wyłącznie w tym kontekście.

Jednocześnie trzeba podkreślić, iż z bezczynnością w sprawach o udostępnienie informacji publicznej mamy do czynienia zarówno wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, jak i wprawdzie podjął pewne czynności, ale po mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie dokonał czynności materialno-technicznej w postaci udostępnienia żądanej informacji, albo nie wydał decyzji o odmowie jej udostępnienia. Dla dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów owa czynność materialno-teczniczna nie została dokonana, ani nie została wydana decyzja odmowna.

W związku z powyższym stwierdzić trzeba, że organ (podmiot) zobowiązany do udzielenia informacji publicznej, który jej nie udziela, ani nie wydaje decyzji w tej materii, nawet jeśli czyni to w przekonaniu, że żądana informacja nie ma charakteru informacji publicznej lub wprawdzie ma taki charakter, ale jest ona udostępniana na podstawie przepisów innych ustaw, określonych w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. i w związku z tym informuje o tym wnioskodawcę - pozostaje w bezczynności (vide: wyrok NSA z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt I OSK 2093/14).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie. Prezes Sądu Rejonowego w L. błędnie bowiem poinformował K. G., że nie może uwzględnić jego wniosku, gdyż żądane przez stronę informacje nie były informacjami publicznymi, udostępnianymi w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Powyższe skutkowało zaś przyjęciem, że - wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym wyroku – Prezes Sądu Rejonowego w L. pozostawał w bezczynności.

Stwierdzenie powyższego faktu skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania, w toku, którego będzie on zobligowany nie tylko do stwierdzenia w tym przypadku bezczynności organu i w związku tym zakreślenia Prezesowi Sądu Rejonowego odpowiedniego terminu do rozpoznania wniosku strony, a do oceny, czy bezczynność organu w tej sytuacji miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa wraz z rozważeniem wymierzenia organowi grzywny - zgodnie z art. 149 § 1 i 2 p.p.s.a.

Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.