Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 116/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Janina Guść, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi N. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 4 grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

N. Z. (zwana dalej także jako: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca") złożyła w dniu 20 czerwca 2020 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w C. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - dziadkiem H. S. (ur. [...] 1933 r.).

Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 7 października 2020 r.

(nr [...]) odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia, powołując w podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia m.in. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; zwanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r." lub "ustawa").

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że N. Z. nie pozostaje w zatrudnieniu. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. od 20 grudnia 2017 r. Samotnie wychowuje dwoje małych dzieci: P. H. (ur. [...] 2018 r.) i M. H. (ur. [...] 2019 r.). Rodzina jest pod nadzorem asystenta rodziny. H. S. ma 87 lat, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 30 stycznia 2020 r. (nr [...]), w którym podano, że nie można ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 października 2019 r. Jest wdowcem, żona A. S. zmarła 10 listopada 1990 r. Osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie żyją. Wnioskodawczyni – N. Z. jest wnuczką (córką B. G.). Nie zamieszkuje razem z dziadkiem. Z informacji uzyskanych od pracownika socjalnego, który przeprowadził wywiad na potrzeby przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że N. Z. sprawuje codzienną opiekę nad dziadkiem 3-4 godzin dzienne. Wykonuje takie czynności jak: sprzątanie, zakupy, gotowanie obiadu, kontakt z lekarzem, wykupywanie lekarstw. Jak ustalił pracownik socjalny pomoc świadczona jest należycie.

Mając na uwadze powyższe organ pierwszej instancji stwierdził, że pomocy jakiej udziela wnioskodawczyni swojemu dziadkowi, jest pomocą doraźną, udzielaną sporadycznie, okazjonalnie. Nie jest więc to stała lub długotrwała opieka wymagająca całodobowej bezpośredniej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, o jakiej mowa w przepisie art. 17 ust 1 u.ś.r., która determinowałaby u wnioskodawczyni wymógł rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Niezależnie od powyższego organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ pierwszej instancji zauważył przy tym, że Trybunał Konstytucyjny orzekając w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie uchylił go. Trybunał orzekł o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Natomiast organ administracji zobligowany jest stosować przepisy prawa w brzmieniu aktualnie obowiązującym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "SKO") decyzją z dnia 4 grudnia 2020 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256) w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowaną przez skarżącą decyzję Prezydenta Miasta C.

SKO zanegowało stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., wyjaśniając że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., w sprawie K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotowy wyrok jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym zakresie jego zastosowania. Wyrok ten odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Skutkiem tego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

SKO zaznaczyło, że podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i stwierdzają o konieczności uchylenia decyzji.

Natomiast SKO przychyliło się do stanowiska organu pierwszej instancji, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, iż nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem. W tym zakresie SKO wskazało, że zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad dziadkiem, która w istocie polega na robieniu zakupów, utrzymywaniu mieszkania w czystości, czy zakupu leków, nie koliduje z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia.

N. Z., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzję Prezydenta Miasta C. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 grudnia 2020 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 7 października 2020 r., którą odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem H. S.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zgodnie więc z powyższym przepisem ustawy, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału skarżąca złożyła w dniu 20 czerwca 2020 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w C. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - dziadkiem H. S. (ur. [...] 1933 r.), załączając do wniosku orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 30 stycznia 2020 r. (nr [...]), w którym podano, że nie można ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 października 2019 r.

Organ pierwszej instancji mając na uwadze treść powyższego orzeczenia uznał, że nie można przyjąć, iż niepełnosprawność dziadka skarżącej powstała w okresach określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., zatem wnioskowane świadczenie nie może być przyznane. Ze stanowiskiem tym nie zgodził się organ odwoławczy.

Sąd podziela pogląd organu odwoławczego dotyczący możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej. Prawidłowo bowiem SKO nie uwzględniło stanowiska organu pierwszej instancji, który jako jedną z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazał na przesłankę, odnoszącą się do daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art.17 ust.1b u.ś.r.). Przy rozważaniu tej kwestii konieczne było wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej. Przedstawioną w tym zakresie argumentację organu odwoławczego należy w pełni podzielić.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z wyroku wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy opiekun ten spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Zatem zgodzić się należy z organem odwoławczym, że organ pierwszej instancji wadliwie przyjął, że skarżąca nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego względu, że niepełnosprawność jej dziadka nie powstała w okresach wskazanych w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przechodząc do dalszych rozważań dotyczących podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, to w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 17 ust. 1a ustawy stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W powołanych powyżej przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca zawarł ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony między innymi przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży - obowiązek alimentacyjny - względem osoby będącej pod jej opieką. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi o obowiązku alimentacyjnym, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359; zwanej dalej jako: "k.r.o.").

Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Art. 132 k.r.o. określa kolejność osób zobowiązanych. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Można tu zaznaczyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (por. wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; czy z dnia 12 maja 2017r., sygn. akt I OSK 328/16). Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić.

Rozstrzygnięcie o zasadności żądania skarżącej dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki (w realiach niniejszej sprawy nad dziadkiem) zależy od ustalenia, czy jest osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji oraz czy jest ona zdolna do sprawowania tej opieki (np. czy stan zdrowia umożliwia faktyczne jej sprawowanie lub czy nie istnieją inne obiektywne okoliczności, które taką opiekę wykluczają).

Poza sporem było w sprawie, że dziadek skarżącej jest wdowcem (żona A. S. zm. 10 listopada 1990 r.). Także osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (dzieci) nie żyją: B. G. zm. 9 października 2018 r., J. S. zm. 3 stycznia 2013 r., D. S. zm. 1 listopada 2007 r. Natomiast wnioskodawczyni - N. Z. jest córką B. G. (okoliczność poza sporem). Zgodnie z przepisem art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Tym samym skarżąca wobec braku osób, które są w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji, jest podmiotem uprawnionym do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Niemniej, w realiach niniejszej sprawy należy podzielić stanowisko organu odwoławczego i organu pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem z uwagi na zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki. Zdaniem SKO, zakres opieki, która w istocie polega na robieniu zakupów, utrzymywaniu mieszkania w czystości czy zakupie leków, nie koliduje z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia.

Z powyższą oceną należy się zgodzić. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku np. dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Istotne jest jednak, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Zdaniem Sądu orzekającego w realiach niniejszej sprawy takiego rodzaju związku trudno się dopatrzyć.

Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca nie mieszka razem z dziadkiem. Sprawuje opiekę codziennie w wymiarze 3-4 godzin, która polega na sprzątaniu, robieniu zakupów, gotowanie obiadu, wykupie lekarstw, kontaktowaniu się z lekarzem. Jest zarejestrowana w PUP w C. od 20 grudnia 2017 r. Obecnie skarżąca wychowuje samotnie dwoje 2 dzieci: P. H. ur. [...] 2018 r. i M. H. ur. [...] 2019 r., a rodzina skarżącej została objęta wsparciem asystenta rodziny z uwagi na występujące problemy w prawidłowym wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych. Zakres opieki wskazany przez wnuczkę jest spójny z treścią oświadczenia z dnia 3 września 2020 r. złożonego przez dziadka i potwierdza, że dziadek skarżącej znaczną część dnia radzi sobie samodzielnie. W ocenie Sądu, pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego, w tym sprzątanie, robienie zakupów czy posiłków nie stanowi czynności tak bardzo czasochłonnych, które wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Ponadto, część czynności np. zakup lekarstw czy kontaktowanie się z lekarzem, nie są to czynności, które są wykonywane codziennie. Także opisane przez skarżącą czynności wykonywane podczas opieki, nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Nie świadczą one o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki, stanowiąc jednocześnie codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Opisane powyżej czynności związane z opieką nad dziadkiem skarżącej nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Dlatego nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się dziadkiem, rzeczywiście nie mogła z tego powodu, podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane przez skarżącą czynności, które podejmuje w ramach opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem są przede wszystkim, jak już podkreślano, zwykłymi czynnościami życia codziennego. Zakres faktycznie sprawowanej opieki, nie stanowi czynności, które powodują konieczność ciągłej opieki. Trudno w tak opisanej sytuacji wywodzić niemożność podjęcia pracy przez skarżącą. Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia dziadka skarżącej i konieczności pomocy przy niektórych czynnościach, jednak sam znaczny stopnień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również sam fakt sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka ta, jak podkreślano powyżej, musi być opieką stałą (ciągłą) i na tyle absorbującą, że wyklucza podjęcie zatrudnienia.

W aspekcie dokonanych powyżej rozważań należy zauważyć, że w opozycji do twierdzeń organów sprowadzających się do uznania, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. profesjonalny pełnomocnik skarżącej na etapie odwołania przede wszystkim zarzucił zastosowanie przez organ pierwszej instancji normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2003 r. oraz podniósł, że opieka nie musi być całodobowa. Odnośnie kwestii sprawowanej opieki na etapie skargi ograniczył się zasadniczo do stwierdzenia, że "skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia", nie przedstawiając jakiejkolwiek argumentacji w tym zakresie.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).