Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 401/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24  ust. 2; art. 24 ust. 5; art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Inne z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 maja 2019 r., Inne (ZUS, organ), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 27 lutego 2019 r. o odmowie umorzenia S. S. (skarżący) odsetek od należności z tytułu składek.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że skarżący pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. zwrócił się z prośbą o umorzenie odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek na koncie pracowniczym za czerwiec 1997 r., listopad 1998 r. oraz na koncie osobistym za lipiec 1997 r., sierpień 1997 r., grudzień 1997 r., marzec 1998 r., listopad 1998 r. oraz o rozłożenie należności głównej na raty. Wskazał, że jest zatrudniony na umowę o pracę, lecz uzyskuje niskie wynagrodzenie, a problemy zdrowotne uniemożliwią mu znalezienie lepiej płatnej pracy. Skarżący argumentował, że umorzenie odsetek znacznie poprawiłoby jego sytuację i pozwoliło na spłatę należności głównej, która powinna ulec, w jego ocenie, przedawnieniu.

Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. ZUS odmówił skarżącemu udzielania wnioskowanej ulgi. W ocenie organu, nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, w myśl art. 28

ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.- dalej jako u.s.u.s.). Organ uznał również, że skarżący nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązała się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącego.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podnosił, że odsetki uległy przedawnieniu wraz z należnością główną. W jego ocenie art. 24

ust. 5 u.s.u.s., na który powołał się organ, a zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem (...), należy odczytywać, przez pryzmat wyroku Trybunału Konstytucyjnego zapadłego w sprawie sygn. akt SK 40/12. Z odwołaniem do orzecznictwa skarżący argumentował, że art.24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, a zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS podtrzymał swoje stanowisko. Organ ustalił, że działalność gospodarcza, którą skarżący prowadził została wyrejestrowana

w grudniu 2006 r. Obecnie skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę, z której (według ustaleń Zakładu) osiąga dochód [...] zł średniomiesięcznie brutto,

tj. [...] zł netto. Organ podkreślił przy tym, że ze względu na brak dostarczenia przez skarżącego pełnej dokumentacji obrazującej sytuację materialną i rodzinną oraz ponoszonych przez niego wydatków i posiadanych zobowiązaniach (skarżący na wezwanie organu nie odpowiedział) nie jest możliwa rzetelna ocena sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych. W toku postępowania ustalono, że skarżący jest właścicielem w ˝ części nieruchomości składających się z ośmiu działek o łącznej powierzchni 4,6 ha, dla których Sąd Rejonowy Lublin- Wschód w Lublinie prowadzi księgę wieczystą.

Organ ustalił też, że w związku z zadłużeniem ZUS [...] sierpnia 1997 r. wszczął postępowanie egzekucyjne poprzez wystawienie tytułów wykonawczych, które skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w L.. Egzekucja okazała się częściowo skuteczna - jeden tytuł wykonawczy został zapłacony na koncie osobistym [...] lipca 2004 r., a pozostałe niezrealizowane tytuły wykonawcze zostały zwrócone z uwagi na bezskuteczność w dniu [...] grudnia 2006 r. Egzekucja okazała się nieskuteczna, organ egzekucyjny nie miał możliwości skutecznej egzekucji należności, gdyż skarżący - zgodnie z relacją Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] listopada 2006 r. - przebywał za granicą. W sierpniu 2004 r. ZUS zabezpieczył spłatę należności poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, w wyniku czego nadal istnieje, w ocenie organu, możliwość dochodzenia należności z przedmiotu zabezpieczenia.

W kontekście zarzutu przedawnienia i powoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ uzasadniał, że przedmiotowym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny uznał niekonstytucyjność art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., zbliżonego w treści do regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało jednak wydane tylko i wyłącznie w przedmiocie zgłoszonej skargi konstytucyjnej, co jest wyrazem zasady nieingerowania przez Trybunał w obowiązujące przepisy prawa ponad przedmiot skargi. Przywołane orzeczenie Trybunału rozstrzygało zatem wyłącznie o konstytucyjności przepisów art. 33 § 2 w związku z art. 33 § 1 oraz art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, czyli ustawy, która jest aktem prawnym zawierającym ogólne unormowania prawa podatkowego materialnego i procesowego, odnoszącym się wprost do podatków w rozumieniu

art. 6 tej ustawy. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podniósł, że w dacie wydawania orzeczenia przepis art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej już nie obowiązywał, natomiast jego treść została zamieszczona - po nowelizacji - w przepisie art. 70 § 8 tej ustawy. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz w sposób oczywisty mają do niego zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które podniesione zostały w omawianym wyroku. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę - w ramach realizacji wyroku - działań mających na celu wyeliminowanie z systemu prawnego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Tak zaprezentowane stanowisko może skłaniać sądy administracyjne do stosowania prokonstytucyjnej wykładni art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, gdyż posiada treść praktycznie tożsamą w porównaniu z tą, jaką posiadał zakwestionowany przez Trybunał art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej.

W ocenie organu zastosowanie tego rodzaju wykładni w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest nieuzasadnione i nie znajduje racjonalnych podstaw, gdyż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera art. 31 wskazujący konkretne przepisy Ordynacji podatkowej, które należy stosować do należności z tytułu składek odpowiednio, czyli z uwzględnieniem specyfiki ustawy systemowej. W art. 31 u.s.u.s. nigdy nie było odesłania do treści art. 70 § 6 ani też do aktualnego brzmienia art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Tym samym niezgodność z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. pozostaje bez znaczenia dla należności z tytułu składek. Organ podkreślił, że zasadą jest domniemanie konstytucyjności powszechnie obowiązującej i nieuchylonej normy prawnej.

Następnie organ przytoczył przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. stanowiące zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność z tytułu składek i uzasadniał, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy z żadną z tych przesłanek nie mamy do czynienie. Podkreślili, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Organ ocenił też, że nie występują przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie).

Uzasadniał, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria i nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności, bo w takich przypadkach istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste.

Organ podkreślił, że zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ podnosił, że priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Dalej organ wyjaśnił, że z uwagi na brak informacji na temat ponoszonych kosztów utrzymania i pozostałych zobowiązań nie można przeprowadzić kompleksowej analizy sytuacji finansowej. Podkreślił, że skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji świadczącej o jego stanie zdrowia. Tym samym nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Organ argumentował, że udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. Organ dodał również, że z ustaleń organu wynika, że nie doszło do podpisania umowy o spłatę należności głównej w układzie ratalnym i poinformował skarżącego, że może on wystąpić z wnioskiem o renegocjację warunków umowy.

W skardze na ostateczną decyzję organu S. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej. Skarżący zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez błędną jego wykładnie i przyjęcie, że zobowiązanie zabezpieczone hipoteką przymusową nie przedawnia się podczas, gdy okoliczność ta nie wyklucza przedawnienia na zasadach ogólnych.

Z odwołaniem do orzecznictwa skarżący argumentował, że przepis ten objęty jest takim samymi zastrzeżeniami do jego konstytucyjności jak uregulowanie art. 70 § 8 ustawy Ordynacja podatkowa, który brzmi analogicznie jak obowiązujący do 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej poddany kontroli pod względem zgodności

z Konstytucją. Skarżący podnosił, że obowiązkiem sądów jest dokonywanie kompleksowej interpretacji prawa uwzględniającej nie tylko czysto językowe brzmienie danej jednostki redakcyjnej aktu normatywnego ale równie jego wykładnię systemową i celowościową.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie zauważyć należy, że z woli ustawodawcy pojęcie "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.).

Przepis art. 32 u.s.u.s. stanowi poza tym, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg

i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W każdym jednak przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek niezbędne jest ustalenie w pierwszej kolejności ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Wniosek strony o umorzenie zaległości nie rozstrzyga bowiem ani

o istnieniu zaległości, ani o ich wysokości, to organ powinien samodzielnie zweryfikować w toku postępowania w przedmiocie umorzenia, czy zaległości

w należnych wpłatach w ogóle istnieją. Podkreślenia wymaga, iż wygasanie zobowiązań na skutek przedawnienia oznacza, że pomimo niezaspokojenia wierzyciela stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa. Dotyczy to nie tylko należności głównej, lecz wszelkich roszczeń pieniężnych wierzyciela, a więc także tych, które powstały jako odsetki za zwłokę. Odsetki za zwłokę nie są świadczeniem samodzielnym oderwanym od zaległości składkowej lecz mają charakter akcesoryjny

w stosunku do należności głównej, którą stanowi zaległość składkowa. Z tej przyczyny jest oczywiste, że zobowiązanie do zapłaty odsetek może powstać jedynie wówczas, gdy powstała sama zaległość składkowa. Uregulowanie zaległości składkowej jest także końcowym terminem naliczenia odsetek za zwłokę. Przedawnienie natomiast uwzględniane jest z urzędu (zob. art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej i por. wyrok WSA w Łodzi w sprawie sygn. akt III SA/Łd 355/18, LEX

nr 2513998 oraz wskazane tam orzecznictwo).

Tym samym niedopuszczalne jest objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. Tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygnięcie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie zaległości lub odmowę ich umorzenia.

W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy organ nie wykazał, aby twierdzenia skarżącego, iż składki od których umorzenie odsetek wnioskował

za poszczególne okresy rozliczeniowe 1997 r. i 1998 r. były wymagalne.

Sąd nie zgadza się bowiem z interpretacją organu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie SK 40/12 opub. OTK-A 2013 Nr 7, poz. 97 nie może znaleźć odniesienia do regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (dalej też jako ustawa systemowa) i to stanowisko, znajduje odzwierciedlenie w judykaturze przedmiotu (por. wyroki w sprawach sygn. akt: II GSK 2706/17, II SA/Łd 355/18,

I SA/Op 450/17, I SA/Gl 1344/18, I SA/Gl 204/19 – http://orzeczenia.nsa.gov.p – dalej jako CBOSA, czy w sprawie sygn. akt III AUa 450/18, LEX nr 2668182).

Przypomnieć należy, że powyższym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł,

że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (dalej O.p.)

w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Zdaniem Trybunału, przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi powodu do tego, aby akurat to właściciele nieruchomości mieli dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe. Nie do obrony jest np. teza, że są to podmioty szczególnie zamożne, wobec czego nie ma powodu do przyznawania im dobrodziejstwa przedawnienia. Ich ogólna sytuacja finansowa może być gorsza niż podmiotów, których należności są zabezpieczone np. gwarancją bankową, czy zajęciem wierzytelności na rachunkach bankowych i wygasają po upływie ustawowych terminów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, art. 70 § 6 O.p. w powyższym brzmieniu powoduje, że przedawnienie w odniesieniu do podatników, których należności zabezpieczono hipoteką przymusową w toku kontroli podatkowej, staje się instytucją pozorną i wydrążoną z treści, co jest bezwzględnie niedopuszczalne. Trybunał stwierdził, że wprawdzie ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie

do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zwrócił również uwagę, że choć zakwestionowany przepis od 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art.

70 § 8 Ordynacji podatkowej. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione

w niniejszym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji niniejszego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art.

70 § 8 Ordynacji podatkowej z przyczyn wskazanych wyżej.

Nie jest też przedmiotem sporu, że regulacja przyjęta przez ustawodawcę

w art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest identyczna z treścią art. 70 § 6 (obecnie art. 70 § 8 O.p.) w zakresie, w jaki przewiduje, że należność zabezpieczona hipoteką nie ulega przedawnieniu. Ponadto składki na ubezpieczenie społeczne są również należnościami publicznoprawnymi. Obowiązek ich uiszczania wynika z ustawy, a zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (obecnie Dz. U.

z 2019 r., poz. 869) dochodami publicznymi są m.in. daniny publiczne, do których zalicza się m.in.: podatki, składki, opłaty, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw. Z kolei z art. 9 pkt 8 wskazanej ustawy wynika, że sektor finansów publicznych tworzą m.in. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze. Wreszcie, na podstawie art. 31 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są traktowane na równi z zobowiązaniami podatkowymi i egzekwowane zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie II GSK 2706/17, nie ulega wątpliwości, że w sprawie umorzenia należności z tytułu składek stosuje się jedynie przepisy Ordynacji podatkowej enumeratywnie wymienione

w art. 31 ustawy systemowej. Wśród tych przepisów nie został zaś wymieniony art. 70 Ordynacji podatkowej. Dlatego należy uznać, że autonomiczną i kompleksową regulację w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek stanowią przepisy art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s.

Powyższe nie oznacza jednak, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, że dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, w której organ odwołuje się do art. 24 ust. 5 u.s.u.s., Sąd może pominąć orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12 z 8 października 2013 r., a w szczególności treść jego uzasadnienia, z którego jednoznacznie wynika, iż rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w sposób jaskrawy stoi w sprzeczności z przepisami Konstytucji.

Jak zwrócił również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny z odwołaniem do orzecznictwa i doktryny, a co też podnosił skarżący, obowiązkiem sądów jest dokonywanie kompleksowej interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko czysto językowe brzmienie danej jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, ale również jego wykładnię systemową i celowościową. W ramach takiej wykładni konieczne jest też zadbanie o to, by rozumienie przepisu było zgodne z hierarchicznie wyższymi aktami prawnymi, w tym przepisami rangi konstytucyjnej. Oczywistość niezgodności przepisu

z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych. Podobnie jest w kwestii możliwości uznania za niekonstytucyjny przepisu, który formalnie nie był przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego, ale którego treść normatywna jest tożsama z brzmieniem przepisu, którego niezgodność

z Konstytucją została przez Trybunał Konstytucyjny orzeczona.

Należy też zwrócić uwagę, że domniemanie konstytucyjności może zostać, jak każde inne domniemanie, obalone. Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007) "stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem".

W kontekście powyższych rozważań należy uznać, że błędna wykładnia art. 24 ust. 5 ustawy systemowej dokonana przez organ z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego zapadłego w sprawie SK 40/12 doprowadziła do zaniechania przez organ ustaleń faktycznych w podstawowej kwestii otwierającej drogę do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia, czyli ustalenia istnienia zaległych należności. Niewyjaśnienie natomiast przez organ kwestii przedawnienia składek i w następstwie odsetek od nich narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej jako k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z rozstrzygnięcia organu nie wynika bowiem, że organ analizował tę kwestie poza odwołaniem się do treści art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Organ wskazał jedynie, że

w związku z zadłużeniem 20 sierpnia 1997 r. wszczął postępowanie egzekucyjne poprzez wystawienie tytułów wykonawczych, które skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w L.. Egzekucja okazała się częściowo skuteczna - jeden tytuł wykonawczy został zapłacony na koncie osobistym [...] lipca 2004 r., a pozostałe niezrealizowane tytuły wykonawcze zostały zwrócone z uwagi na bezskuteczność

w dniu [...] grudnia 2006 r. Egzekucja okazała się nieskuteczna, organ egzekucyjny nie miał możliwości skutecznej egzekucji należności, gdyż skarżący - zgodnie z relacją Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] listopada 2006 r.

- przebywał za granicą. W sierpniu 2004 r. Zakład zabezpieczył spłatę należności poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, w wyniku czego nadal istnieje,

w ocenie organu, możliwość dochodzenia należności z przedmiotu zabezpieczenia.

Organ nie przeanalizował natomiast sytuacji zobowiązanego pod kątem zaistnienia w sprawie okoliczności skutkujących zawieszeniem bądź przerwą terminu przedawniania, na skutek podejmowanych czynności i w kontekście brzmienia przepisów prawa materialnego, właściwych do zastawania w sprawie niniejszej. Nie wykazał, że zgromadził materiał dowodowy zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia.

Zgodnie natomiast z podstawową zasadą postępowania administracyjnego zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) organ ma obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby

w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, gdyż prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem poprawnego zastosowania normy prawa materialnego. Kierując się zaś normą prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają udowodnienia i jakie dowody dla wykazania tych faktów są potrzebne. Ocena zgromadzonych dowodów musi odpowiadać zasadzie swobodnej oceny regulowanej w art. 80 k.p.a., czyli oceny, która powinna być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł oceny. Organ musi dokonać oceny znaczenia i wartości poszczególnych dowodów osobno i we wzajemnej ze sobą łączności, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, powinno być zgodne z zasadami logiki i powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Prawidłowe ustalenia faktyczne są tym bardziej istotne w przypadku podejmowania przez organ rozstrzygnięć w ramach uznania administracyjnego, gdyż decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną tylko wtedy, gdy orzekający organ ustali, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia.

Przy ponownym rozpoznaniu spawy organ weźmie pod uwagę powyższe stanowisko prawne i w pierwszej kolejności ponownie ustali czy rzeczywiście należności, o których mowa są wymagalne, mając na uwadze właściwe przepisy prawa materialnego. Weźmie przy tym pod uwagę, że obowiązująca obecnie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. zastąpiła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) oraz, że obecna ustawa systemowa była kilkukrotnie nowelizowana. Ustali, czy rzeczywiście nastąpiło przedawnienie, czy też zaistniały inne zdarzenia, podjęte czynności, które w świetle regulacji prawa materialnego spowodowały przerwanie biegu terminu przedawniania, czy też zawieszenie tego biegu, a te ustalenie znajdą wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Jak już bowiem wskazano przedawnienie składek nie pozostaje bez wpływu na przedawnienie odsetek.

Sąd zauważa, że skarżący reprezentuje bierną postawę w postępowaniu administracyjnym, jednakże okoliczność ta nie może zwalniać organu z ustaleń

w zakresie podstawowej kwestii wymagalności składek, a w konsekwencji i odsetek od tych należności.

Mając też na względzie, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) nie może być rozumiana w ten sposób, że wszystkie istotne dowody powinny zostać przeprowadzone w postępowaniu przed organem

I instancji, a rolą organu odwoławczego jest tylko dokonanie kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji, Sąd uznał za zasadne uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu, zasady dwuinstancyjności postępowania nie można interpretować

w ten sposób, że każdy dowód w sprawie musi być przeprowadzony i oceniony zarówno przez organ I, jak i II instancji. Konkluzja taka byłaby sprzeczna z zasadą szybkości postępowania administracyjnego (art. 12 § 1 k.p.a.), ale również byłaby nie do pogodzenia z art. 136 § 1 k.p.a., nakładającym na organ odwoławczy obowiązek prowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w sprawie. Obowiązek prowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego dotyczy również dowodów

o kluczowym znaczeniu dla sprawy. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.