Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 572/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 23, 27, 128, 131, 144
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 6 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 799/20 w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z [...] lipca 2020 r.; 2. zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

T. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad T. S.. Do akt sprawy strona załączyła: - orzeczenie o stopniu niepełnosprawności T. S. z [..].06.1984 r., zaliczające w/w do pierwszej grupy inwalidów; - zaświadczenie z 04.06.2020 r., z którego wynika, że T. S. została ustanowiona opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionego T. S., - odpis skrócony aktu zgonu E. S. z [...].06.2002 r., - odpis skrócony aktu zgonu J. S. z [...].12.2002 r.

Prezydent Miasta L. decyzją z [...] lipca 2020 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad T. S.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołując się na art. 17 ust. 1a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) wskazał, że strona nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia bowiem jako bratowa nie jest osobą spokrewnioną z T. S..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpoznaniu odwołania T. S., decyzją z [...] sierpnia 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż brak jest okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem T. S. przed obowiązkiem alimentacyjnym jego brata, który to w pierwszej kolejności zobowiązany jest do sprawowania opieki nad swoim bratem. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. Wobec tego, iż nie wykazano, aby brat T. S. posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, T. S. nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Nie zgadzając się z decyzją organu odwoławczego T. S. zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.). Zdaniem Sądu I instancji, stanowisko Kolegium zakładające, że uzasadnioną przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia mógł być sam fakt nieposiadania przez brata osoby wymagającej opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest trafne. Takie stanowisko bazuje na wyłącznie literalnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 u.ś.r. Tymczasem w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się, dominujący obecnie, pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Sąd I instancji podzielił i ten pogląd wyrażony w orzecznictwie, zgodnie z którym rzeczywista niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (tu: przez jej brata), w braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazana być może również innymi dowodami, dopuszczonymi przez K.p.a.

Sąd I instancji uznał, że pomimo, iż brat osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale ze względów obiektywnych (głównie zdrowotnych) nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu, to aktywuje się rzeczony obowiązek innych osób - o których mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 128 i art. 144 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności), którzy zdołają go efektywnie wypełnić.

Zdaniem Sądu I instancji, organy obu instancji niezasadnie - bazując na samej tylko wykładni językowej art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 u.ś.r. - odstąpiły od należytego wyjaśnienia, czy brat T. S., z uwagi na jego wiek, a przede wszystkim stan zdrowia, ale także zakres i ciężar obowiązków związanych z opieką nad ww. niepełnosprawnym, jest w stanie taką opiekę sprawować. Organ I instancji tą kwestią w ogóle się nie zajął, w szczególności nie zgromadził w tej materii żadnego materiału dowodowego, natomiast Kolegium - dysponując informacjami o niemożności sprawowania opieki nad bratem przez D. S., który sam jest osobą schorowaną, wymagającą pomocy, a także oświadczeniem skarżącej wraz z przedłożonymi dokumentami - ostatecznie poprzestało na stwierdzeniu, że fakt, iż D. S. (brat wymagającego opieki) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie organy obu instancji dopuściły się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. (Kolegium - w związku z art. 140 K.p.a.), albowiem w należyty sposób nie rozważyły i nie wyjaśniły, czy faktycznie brat wymagającego opieki jest w stanie opiekować się T. S.. Tymczasem w świetle dokumentacji już znajdującej się w aktach sprawy mogą rodzić się uzasadnione wątpliwości co do tego, czy faktycznie jest on w stanie sprawować niezbędną opiekę nad swoim bratem, ewentualnie obowiązek ten realizować poprzez świadczenia pieniężne. Kwestia ta powinna być przedmiotem analizy w ponownie prowadzonym postępowaniu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia, a w każdym przypadku o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu Kolegium zarzuciło:

1. naruszenie prawa materialnego:

a) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137, dalej: P.u.s.a.) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny, która nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego (co spowodowane było naruszeniem norm prawa materialnego oraz prawa procesowego), a także wykroczono poza granice kompetencji,

b) art. 17 ust. 1 pkt 1-4 oraz art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. w zw. z art. 128, art. 129 § 1 i 2, art. 23, art. 27, art. 130, art. 131 § 1 i 2, art. 132, art. 144 § 1-3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zmianami, dalej: k.r.i.o.) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego może być jeszcze inna osoba niż wymieniona wprost w u.ś.r., w szczególności, że osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego może być żona brata osoby wymagającej opieki, będąca jej opiekunem prawnym,

c) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. w zw. z art. 128, art. 129 § 1 i 2, art. 23, art. 27, art. 130, art. 131 § 1 i 2, art. 132, art. 144 § 1-3 k.r.i.o. w zw. z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (Dz.U.1997, nr 78, poz. 483 ze zmianami) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie niezobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, pomimo istnienia osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, która to osoba nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

d) art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie związanej w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki, pomimo istnienia osoby spokrewnionej w bliższym stopniu, która to osoba nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

e) art. 2 w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w kompetencjach sądu mieści się decydowanie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobie niewskazanej wprost w ustawie jako uprawniona do otrzymania świadczenia oraz wyprowadzanie zasad ustalanie kolejności osób uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych niewynikających wprost z ustawy, podczas gdy zgodnie z zasadą trójpodziału władzy to rolą ustawodawcy jest stanowienie i dokonywanie zmian przepisów prawa, a Sąd I instancji wkraczając w te zadania wykroczył poza granice swoich kompetencji wynikające w szczególności z przepisów ustawy P.u.s.a. oraz wskazanych wyżej przepisów Konstytucji RP, jak również poza granice przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z przepisów u.ś.r., ,

f) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu stanowiącego, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, który to przepis nie był podstawą wydania decyzji przez Kolegium i organ I instancji, nie był podstawą odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ani nie reguluje kwestii będących przedmiotem rozpoznania przez Kolegium i organ I instancji,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1-4

oraz 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. przez błędne przyjęcie, że doszło do naruszenia wskazanych przepisów w stopniu uzasadniającym uchylenie ostatecznej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, podczas gdy stanowisko organów obu instancji jest zgodne z treścią wskazanych przepisów oraz znajduje poparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.

a u.ś.r. przez błędne przyjęcie, że doszło do naruszenia wskazanego przepisu u.ś.r. i w związku z tym zasadne było uchylenie decyzji organów obu instancji, podczas gdy przepis ten nie był podstawą wydania decyzji przez Kolegium i organ I instancji, nie był podstawą odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ani nie reguluje kwestii będących przedmiotem rozpoznania przez Kolegium i organ I instancji,

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 140 K.p.a. polegające na błędnym przyjęciu, że organy w niewłaściwy sposób przeprowadziły postępowanie (co uzasadniało uchylenie ostatecznej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji), albowiem w sposób należyty nie rozważyły i nie wyjaśniły, czy faktycznie brat wymagającego opieki jest w stanie opiekować się T. S., podczas gdy organy w sposób właściwy i wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, a także wyjaśniły wszelkie okoliczności mające znaczenie dla przedmiotowej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa.

Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, w myśl art. 17 ust 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z uwagi na powiązanie uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym należy wskazać, że obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej a w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo (art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej jako: k.r.o.). Z mocy art. 23 i 27 k.r.o. także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto obowiązek alimentacyjny – zgodnie z treścią art. 131 k.r.o. – powstaje w przypadku nawiązania stosunku przysposobienia, a także – stosownie do postanowień art. 144 k.r.o. – dotyczy ojczymów, macoch i pasierbów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie ustanawia wzajemnego obowiązku alimentacyjnego względem innych osób aniżeli małżonkowie oraz krewni - w linii prostej (niezależnie od stopnia pokrewieństwa, tj. rodzice, dzieci, wnuki, prawnuki, dziadkowie, pradziadkowie) lub w linii bocznej (do II stopnia, tj. rodzeństwo), a także powinowaci w wypadkach określonych w art. 144 k.r.o. W szczególności obowiązek alimentacyjny nie ciąży na powinowatych w linii bocznej, takich jak bratowa (żona brata).

Powyższe wskazuje, że T. S. – jako osoba nieobciążona obowiązkiem alimentacyjnym – nie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zatem nie ma do niej zastosowania również art. 17 ust. 1a tej ustawy. Brzmienie tego przepisu odsyła bowiem wprost do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Należy zauważyć, że ograniczenie kręgu osób uprawnionych przed dniem 1 stycznia 2013 r. do świadczenia pielęgnacyjnego (na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r.) do osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym zostało zaakceptowane w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. I OPS 5/13). W uchwale tej Sąd przyjął, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej lub z nich rezygnuje w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Wedle tego stanowiska treść ww. przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Tym samym za niedopuszczalne uznano sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, wskazując, że art. 32 ust. 1 Konstytucji RP nie może być samoistnym źródłem roszczeń. Przepis ten zawiera bowiem treść normatywną nienadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe, ani nie umożliwia oparcia na nim orzeczenia zasądzającego roszczenie. Dalej w uchwale podkreślono, że przepis ten jest raczej źródłem gwarancji, a nie praw, a tym samym spełnia rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Natomiast wzorzec ten znajduje materializację w uchwalonych ustawach, w których ustawodawca zwykły konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe. W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił zarówno zmiany w brzmieniu przepisów regulujących przyznawanie przedmiotowego świadczenia, jak i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące tych przepisów, zwracając uwagę na stałą obecność przesłanki istnienia obowiązku alimentacyjnego względem osoby pełnoletniej wymagającej opieki, jak i na akceptację Trybunału Konstytucyjnego dla tego kryterium. W kolejnych wersjach ustawy, każdorazowo przedmiotowe świadczenie przysługiwało również tylko członkom rodziny, na których ciążył obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki a rozwiązania takiego nie zakwestionował Trybunał Konstytucyjny, począwszy od wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. (sygn. P 23/05), a następnie w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. P 27/07) i z dnia 22 lipca 2008 r. (sygn. P 41/07).

W tym miejscu należy wyjaśnić, że wprawdzie uchwała ta dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 1 stycznia 2013 r. kiedy to przepisy nie przewidywały odpowiednika obecnego rozwiązania ujętego w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, ale w związku z powiązaniem tego przepisu z kręgiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, w ocenie składu orzekającego stanowisko zajęte w tej uchwale znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Podsumowując wskazać trzeba, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten wyraźnie wskazuje na konieczności istnienia ustawowego obowiązku alimentacyjnego, stąd nawet wykonywanie faktycznych czynności wypełniających treść owego obowiązku, ale mające miejsce między osobami, na których nie ciąży ów ustawowy obowiązek, nie może być traktowane jako wypełnienie dyspozycji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Odmienna od przedstawionej wyżej wykładnia art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. nie mogła być zaakceptowana. W pełni zasadne są więc zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 1-4 i ust. 1a u.ś.r., nawiązujące także do regulacji dotyczącej obowiązku alimentacyjnego zawartej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Z uwagi na brak możliwości zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. do skarżącej, w niniejszej sprawie organy administracji nie miały obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia czy brat T. S. jest w stanie się nim opiekować. Jak bowiem wskazano powyżej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż osoba, na której obowiązek alimentacyjny ciąży w pierwszej kolejności, został ograniczony wyłącznie do kręgu osób objętych obowiązkiem alimentacyjnym. T. S. nie należy do osób zobowiązanych do alimentacji wobec brata swojego męża T. S.. Nie jest zatem uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w żadnej kolejności wynikającej z obowiązujących przepisów prawa. W tym kontekście Sąd I instancji nie miał podstaw do stwierdzenia, że organy obu instancji dopuściły się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., co słusznie podniosło skarżące kasacyjnie Kolegium w ramach zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. powiązanego ze wskazanymi przepisami K.p.a.

Wbrew odmiennemu stanowisku Sądu I instancji, organy wyjaśniły wszelkie okoliczności mające znaczenie dla przedmiotowej sprawy i co do istoty zasadnie odmówiły T. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad szwagrem – T. S.. WSA w Łodzi nie miał więc podstaw do uchylenia tych decyzji, gdyż odpowiadały one prawu.

Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę kasacyjną uznał, że zaistniały przesłanki do zastosowania art. 188 P.p.s.a. i rozpoznania skargi, którą należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a. Uwzględniając przedmiot sprawy i sytuację życiową skarżącej, w oparciu o art. 207 § 2 P.p.s.a., odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.