Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 537/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 142
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2016 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2015 r. S. S., a z dnia 6 lipca 2015 r. L. S. zwrócili się do Starosty [...] o zwrot nieruchomości wywłaszczonych decyzjami Naczelnika Gminy P., położonych wzdłuż ulicy [...] w S., tj. działek oznaczonych nr 1, 2, 3, 4, 5 i 6. Wskazali, że działki te nie zostały wykorzystane przez "A". Dodali, że pomimo obietnic nie pozwolono im założyć zlikwidowanego w wyniku wywłaszczenia warsztatu, który obecnie mógłby być odtworzony na zwróconym, niewykorzystanym terenie.

Pismem z dnia [...] r. Starosta [...] zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki nr 2, nr 4, nr 3, nr 4, nr 5 i nr 6 obecnie oznaczonej jako działka nr 7 i nr 8 o łącznej powierzchni 17,6905ha. W toku postępowania wniosek ten ograniczono do zwrotu działek nr 4, nr 5 i 8.

Następnie po przeprowadzeniu postępowania, zgromadzeniu niezbędnych dokumentów, dokonaniu oględzin przedmiotowego terenu, którego wyniki zapisano w protokole, przesłuchaniu zawnioskowanych świadków i przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta [...], przywołując w podstawie prawnej art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o odmowie zwrotu na rzecz poprzednich właścicieli nieruchomości położonej w miejscowości S., gmina P. oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków na karcie mapy 2 jako działki jako nr 4 o powierzchni 0,9695ha, działki nr 5 o powierzchni 3,1013ha oraz części działki nr 8 o powierzchni 12,0435ha w dacie wywłaszczenia oznaczonej jako działka nr 6, dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. W uzasadnieniu Starosta wyjaśnił, że wymienione we wniosku o zwrot nieruchomości, stanowiące współwłasność S. i L. S., wywłaszczone zostały decyzją Naczelnika Gminy w P. z dnia [...] r. Nr [...] za odszkodowaniem, z przeznaczeniem pod budowę wysypiska śmieci dla miasta C. Wskutek weryfikacji tej decyzji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. [...] stwierdził nieważność tej decyzji w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W decyzji Naczelnika Gminy P. wskazano, że nieruchomość niezbędna jest m.in. na poszerzenie drogi dojazdowej do wysypiska śmieci w S. Z pisma Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w C. z dnia [...] r. oraz z wniosku o wywłaszczenie nieruchomości z dnia [...] r. wynika zaś, że zgodnie z decyzją Głównego Architekta Wojewódzkiego w C. z dnia [...] r. zatwierdzono plan realizacyjny obejmujący realizację wysypiska śmieci- etap I-II wraz ze strefą ochronną dla całego wysypiska dla miasta C. i B. Przedmiotem wywłaszczenia miał być grunt oznaczony jako działki nr 1, 2 i 3 o łącznej powierzchni 0,5855ha. Podczas rozprawy administracyjnej w dniu [...] r. L. i S. S. wnieśli o wywłaszczenie całego posiadanego gospodarstwa specjalistycznego, że względu na "podmokły i niezdrowy teren śmieciowiska" oraz przydzielenie nieruchomości zamiennej. W związku z powyższym wymienioną decyzją z dnia [...] r., stosowanie do art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości orzeczono o wywłaszczeniu całej nieruchomości, położonej w S. o łącznej powierzchni 17,6905 ha, czyli dodatkowo działek nr 4, 5 i 6. Nie został uwzględniony wniosek o przydzielenie nieruchomości zamiennej.

Organ następnie stwierdził, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. wydana w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (sprostowaną postanowieniem z dnia 10 sierpnia 1995 r.) działka nr 1 o powierzchni 0.5618ha przekazana została na rzecz gminy C., a następnie aktem notarialnym Rep. [...] Nr [...] z dnia [...] r., a Miasto C., jako podwyższenie kapitału zakładowego "B" Sp. z o.o. z siedzibą w S., przeniosło własność m.in. tej działki nr 1 na rzecz Spółki.

Działki nr 2 - o powierzchni 0,0170ha, nr 4 - 0,9695ha, nr 3 - 0,0067ha, nr 5 - 3,1013ha oraz działki nr 7 - o powierzchni 0,9907ga i nr 8 - 12,0435ha powstałe z podziału działki nr 6 w 2003 r. stanowiące własność Skarbu Państwa wraz z innymi działkami aktem notarialnym Rep. [...] Nr [...] z dnia [...] r. Starosta [...] darował na rzecz Gminy C. z przeznaczeniem na realizację inwestycji pod nazwą "Budowa wysypiska odpadów dla Miasta C. w M." i strefy związanej z tym wysypiskiem na terenie Gminy P. Następnie Gmina C., aktem notarialnym Rep. [...] Nr [...] z dnia [...] r. przeniosła własność przedmiotowej nieruchomości na rzecz "B" Sp. z o.o. w S. jako aport rzeczowy.

Aktualnie dla działek nr 2, 4, 3, 5, 7 i 8 w Sądzie Rejonowym w C. prowadzona jest księga wieczysta [...] Nr [...], a dla działki nr 1 - księga nr [...]. W księgach tych jako właściciel figuruje "B" Sp. z o.o. w S.

W toku prowadzonego postępowania zebrano materiał archiwalny. Nie odszukano planu realizacyjnego całego wysypiska oraz decyzji Głównego Architekta Wojewódzkiego w C. z dnia [...] r., ale odnaleziono "ogólny realizacyjny plan zagospodarowania wysypiska dla miasta C. na terenie gminy P." z kwietnia [...] r. Potwierdza on lokalizację wywłaszczonej nieruchomości, objętej obecnie wnioskiem o zwrot, w obrębie wysypiska i strefy ochronnej. Z analizy dokumentacji archiwalnej (dot. przekazania w 2005 r. przez Starostę [...] w drodze darowizny nieruchomości Skarbu Państwa, w tym wywłaszczonych działek na rzecz Gminy C.) wynika, że przedmiotem przekazania był teren z wykonanymi już urządzeniami kubaturowymi i technicznymi. Z protokołu zdawczo odbiorczego spisanego w dniu [...] r. wynika, że wywłaszczony teren o łącznej powierzchni 35,0954ha w latach 1986- 89 został przekazany w zarząd "C", a stan realizacji wysypiska odpadów komunalnych był następujący: wykonano system drenażowy, rowy opaskowe z deszczownią odcieku, drogę dojazdową, drogi wewnętrzne wysypiska, ogrodzenie, doprowadzenie wody i energii elektrycznej, a w końcowej fazie realizacji było zaplecze techniczne- tj. budynek administracyjno- socjalny, portiernia z wagą oraz magazyn materiałów łatwopalnych, co umożliwiało eksploatację wysypiska od 1989 r.

W trakcie przeprowadzonych w dniu [...] r. oględzin terenu, przy obecności stron ustalono, że na działkach nr 2 i 3 urządzona została ulica [...]. Na działce nr 1 - znajduje się oczyszczalnia odcieku składowiskowego, betonowy zbiornik odcieku o pojemności 300m³, kontenerowa stacja modułowa, pompownia i kontener zaplecza technicznego, a także rów odprowadzający odciek składowiskowy do rzeki [...], który przebiega także przez działkę nr 8 i nr 7, znajdującą się w bezpośrednim sąsiedztwie urządzeń oczyszczalni ścieków. Rów jest poddawany corocznie konserwacji. Na części działki nr 8 znajduje się hałda pokopalniana. Pozostała część działki nr 8, oraz działki nr 5 i 4 wraz z innymi działkami niezajętymi bezpośrednio na składowisko odpadów, są zagospodarowane jako tereny rolnicze przez "B".

W trakcie oględzin wnioskujący sprecyzowali swój wniosek, wnosząc tylko o zwrot działek nr 4 o powierzchni 0,9695ha, nr 5 - 3,1013ha i części działki nr 8 o powierzchni 12,0435ha, tj. poza częścią zajętą pod rów odwadniający i hałdę pokopalnianą, czyli tylko działek dowłaszczonych.

W oparciu o zeznania świadków ustalono, że wysypisko śmieci funkcjonowało już przed 1990 r., a jego ówczesnym administratorem było "C" w C. Również droga dojazdowa do wysypiska (obecne ulica [...]) na odcinku od skrzyżowania w S., powstała z działek wywłaszczonych - nr 2 i nr 3 - wykonana została przy budowie wysypiska przed 1990 r. Nadto "B" w S., mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego, na okoliczność realizacji celu wywłaszczenie przed datą 22 września 2004 r., przedłożyło kopie dokumentów (m.in. wspomnianego protokołu zdawczo- odbiorczego oraz decyzji dot. pozwoleń na budowę przedmiotowego wysypiska - np. kontenerowej instalacji membranowej oczyszczającej ścieki wraz z infrastrukturą towarzyszącą - np. zbiornikami terenowo- retencyjnymi, pompownią czy też decyzji udzielającej pozwolenia na użytkowanie tych obiektów).

W oparciu o powyższe ustalenia organ stwierdził, że na działkach nr 1, nr 3 i nr 2 cel wywłaszczenia został zrealizowany i działki te nie mogą zostać uznane za zbędne na cel wywłaszczenia. Zatem nie można dokonać również zwrotu działek nr 4, nr 5 oraz części działki nr 8.

Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem, część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela będzie podlegała zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela tylko wówczas, gdyż spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej (z urzędu) części nieruchomości. Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do sytuacji, w której właściciel na żądanie którego dowłaszczono część nieruchomości na Skarb Państwa mógłby w każdym czasie i bez żadnych ograniczeń żądać zwrotu tej części nieruchomości. Jeśli w sprawie nie występują przesłanki do zwrotu tych działek, wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami do zwrotu części nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa na wniosek właściciela. Nie była ona bowiem niezbędna na cel wywłaszczenia, została dowłaszczona na wniosek właściciela, a zatem niemożliwym jest obecnie ustalenie, że stała się zbędna na ten cel, a właśnie zbędność jest podstawową materialnoprawną przesłanką zwrotu wywłaszczonej lub nabytej pod przymusem nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. S. Wyjaśnił, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w S. gmina P. oznaczonej jako działki nr 4, nr 5 i nr 8, które nie są wykorzystane na wysypisko śmieci, zwrócił się z uwagi na fakt braku możliwości wybudowania nowego warsztatu pracy na kupionej w 1984 r. działce położonej przy ulicy [...] w C. Nie mogąc budować na tej działce zwrócił się do Prezydenta Miasta C. o zamianę tej działki na działkę we wsi M., o pow. 1,5ha nr 9 nie wywłaszczonej z gospodarstwa przeznczonego pod realizację zadania 5 - wysypiska śmieci. Wyjaśnił, że jego działka, przed zamierzoną budową wysypiska, posiadała możliwość zabudowy. Obecnie pojawienie się zabudowy wzdłuż ulicy [...] ponownie daje szansę budowy na tym terenie. Dlatego też wobec nie wykorzystywania wywłaszczonego terenu, wobec braku możliwości odtworzenia warsztatu pracy na innym terenie takie rozwiązanie wydaje się najwłaściwsze. Dodał, że chociaż decyzją z [...] r. Kierownik Urzędu Rejonowego orzekł o przywróceniu wywłaszczonych nieruchomości wraz z zabudowaniami, to Wojewoda [...] uchylił powyższą decyzję, zarzucając niedostateczne zbadanie sprawy. Dodał, że w sprawie wydana także została decyzja przez Wojewodę [...], który w dniu [...] r. stwierdził nieważność decyzji wydanej przez Naczelnika Gminy w P. w zakresie jej punktu II dotyczącego odszkodowania.

Przywołując postanowienia Konstytucji podniósł, że wszyscy są równi wobec prawa i że wywłaszczenie jest dopuszczalne na cele publiczne za odszkodowaniem. W jego ocenie nie dochowano tych zasad w jego przypadku, a jego rodzina ma prawo żądać naprawienia wyrządzonych krzywd.

Rozpatrując powyższe odwołanie, Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przedstawił przebieg postępowania i potwierdził ustalenia organu pierwszej instancji.

Przyznał, że przesłanki zwrotu nieruchomości, przejętych na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jak w niniejszej sprawie) określone zostały w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ich świetle konieczną przesłanką uwzględnienie wniosku o zwrot nieruchomości jest ustalenie zbędności nieruchomości na cel jej przejęcia w drodze wywłaszczenie lub nabycia. Kiedy nieruchomość pozostaje zbędna decyduje art. 137 cytowanej ustawy. W konsekwencji rozpoznanie sprawy sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie - jaki był cel wywłaszczenia i czy został on zrealizowany. Wojewoda dodał, że oceny dotychczasowego wykorzystania nieruchomości wywłaszczonych przed 25 maja 1990 r. (jak w niniejszej sprawie) i zrealizowania celu wywłaszczenia przed dniem 22 września 2004 r. należy dokonywać na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości (zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. Sygn. akt P 91).

Wojewoda poparł stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w zaskarżonej decyzji, iż w uwagi na zrealizowanie na działkach nr 2, 3 i nr 1 celu ich wywłaszczenia nie można dokonać zwrotu działek nr 4, nr 5 i nr 8 - (powstałej z działki nr 6), objętych żądaniem wnioskodawców, które to działki zostały dowłaszczone na ich wniosek. W ocenie organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził, iż na działkach nr 2, 3 i nr 1 został zrealizowany cel wywłaszczenia - na działkach nr 2, 3 urządzono drogę dojazdową - obecnie ulicę [...], a na działce nr 1 - wybudowano oczyszczalnię odcieku składowiskowego, betonowy zbiornik, kontenerową stację modułową, pompownię oraz rów odprowadzający ociek do rzek [...]. Prawidłowo też organ pierwszej instancji ustalił, że przedmiotowe inwestycje wykonano - drogę w 1991 r. , betonowy zbiornik na działce nr 1 - w 1990 r. a instalację membranową oczyszczającą ścieki składowiskowe - przed rokiem 2002.

Jednoznacznie zatem zebrane dowody wskazują, że na wywłaszczonych w 1984 r. działkach nr 2, 3 i nr 1 cel wywłaszczenia został zrealizowany. Sprawia to, że przesłanka zbędności, w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie została spełniona. W takiej sytuacji roszczenie o zwrot działek nr 4, nr 5 i nr 8 - nabytych na wniosek właścicieli - czyli dowłaszczonych, nie przysługuje. Nie sposób bowiem w stosunku do tych działek orzekać o zbędności na cel wywłaszczenia. Zbędność na cel wywłaszczenia może być oceniana tylko w stosunku do tej części nieruchomości, której potrzebował organ wywłaszczający do realizacji celu wywłaszczenia. Dowłaszczone działki, których zwrotu obecnie domaga się odwołujący nie były niezbędne na cel wywłaszczenia, a zostały przejęte przez organ na wniosek ich właścicieli. Nie można zatem w takiej sytuacji ocenić ich zbędności na cel wywłaszczenia.

W ocenie organu odwoławczego rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy zwrotu wnioskowanych działek (nr 4, nr 5 i nr 8) jest prawidłowe.

Odnosząc się do treści odwołania organ wskazał, że podnoszone w nim zarzuty o braku możliwości wybudowania przez odwołującego nowego warsztatu pracy na kupionej przez niego działce przy ulicy [...] w C., nieprzydzielenia im działki zamiennej, o co wnioskował do organu wywłaszczającego czy też niewydzierżawienie odwołującemu ziemi graniczącej z jego gruntami, o co występował do Urzędu Miasta w C. nie dotyczą przedmiotowego postępowania. Przepisy działu III rozdziału VI ustawy o gospodarce nieruchomościami, które regulują kwestie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, nie przewidują przydzielania gruntów zamiennych jako rekompensaty z tytułu naruszenia dóbr osobistych i utraty zdrowia, o co wnosił odwołujący. Wskazał, że warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot odszkodowania lub nieruchomości zamiennej, co w omawianym przypadku nie miało miejsca.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] złożył S. S., wnosząc o uchylenie decyzji Wojewody [...] utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...]. Wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] r. został wywłaszczony ze specjalistycznego gospodarstwa w M. o powierzchni łącznej ok. 22,20ha. Z myślą o założeniu nowego warsztatu nabył w obrocie prywatnym 2,5ha ziemi w C., ale pomimo usilnych starań pracownicy Urzędu Miasta w C. nie wydali stosowanego pozwolenia na budowę. Czując się pokrzywdzonym domaga się wynagrodzenia szkody, jak została mu wyrządzona niezgodnym z prawem działaniem organów oraz zadośćuczynieniem z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Po zatwierdzeniu budowy wysypiska w 1984r. zawnioskowali o wywłaszczenie całego gospodarstwa, gdyż ówczesne przepisy zabraniały w strefie ochronnej 500m jakiejkolwiek hodowli i upraw. Pomimo, iż wnioskowali wówczas o grunty zamienne, to takich nie otrzymali, pomimo, iż gospodarstwo stanowiło jedyne źródło dochodu dla jego sześcioosobowej rodziny.

Zarzucił, iż organy nie uwzględniły w swych orzeczeniach przepisów ustawy zasadniczej, łamiąc przy tym zasady praworządności. Podkreślił, że z premedytacją doprowadzono do zniszczenia całego jego dorobku życia, czym naruszono zasady współżycia społecznego. Powoływanie się na ustawę z 12 marca 1958 r. to w jego ocenie "udawanie praworządności".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewoda podkreślił, że zgodnie z zasadą legalizmu sformułowaną w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego działania organów administracji muszą mieć swojej oparcie w przepisach prawa i dlatego wolno im dokonywać tylko tego, na co wyraźnie zezwalają obowiązujące normy. Podkreślił, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy - tj. Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Obecny na rozprawie w dniu 14 września 2016 r. pełnomocnik uczestnika postępowania – "B" Sp. z o.o w S. wniósł o oddalenie skargi, przychylając się do argumentacji przedstawionej przez Wojewodę [...] w odpowiedzi na skargę i zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa

Zgodnie bowiem z zapisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych, rozpatruje zatem sprawę z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Kontrolują zatem czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718). Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności czy celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przy czym, po myśli art. 134 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, czyli rozpatrują sprawę w jej całokształcie.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w aspekcie zarzutów podniesionych w skardze oraz wziętych pod rozwagę przez Sąd z urzędu w zakreślonych powyżej ramach wykazała, iż odpowiada ona prawu, nie narusza bowiem ani przepisów materialnoprawnych, ani przepisów procedury.

Zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały w rozdziale 6 Działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do art. 136 ust. 3 tej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli w myśl art. 137 ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie zaś z treścią art. 137 ust. 1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędą na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od tego dnia, cel ten nie został zrealizowany. Przepisy te mają zastosowanie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w związku z odesłaniem zawartym w art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wskazać należy, że w niniejszej sprawie wnioskowane do zwrotu w piśmie S. S. z dnia 27 kwietnia 2015 r., uzupełnionego pismami z dnia 31 maja i 6 lipca 2015 r. działki nr 1, nr 2, nr 3, nr 4, nr 5 i nr 8 wywłaszczone zostały decyzją Naczelnika Gminy P. z dnia [...] r., wydanej na podstawie art. 3, art. 8, art. 15, art. 21 i art. 23 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wyjaśnić trzeba, że stosowanie do treści art. 5 ust. 3 tej ustawy, wywłaszczenie mogło na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeśli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. W ten sposób dochodziło zatem do wywłaszczenia także nieruchomości zbędnej na cele publiczne określone w art. 3 wymienionej ustawy.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych na cel wywłaszczenia - rozumiany jako wysypisko śmieci w S. i poszerzenie drogi dojazdowej do tego wysypiska - niezbędne były nieruchomości oznaczone jako działki nr 2, 3 i nr 1. Wynika to m.in. z protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej z dnia [...] r., podczas której wywłaszczani L. i S. S., wnieśli o wywłaszczenie całości gospodarstwa specjalistycznego z uwagi na "mokry i niezdrowy teren (śmieciowisko)". W ten sposób decyzją o wywłaszczeniu objęte zostały, oprócz niezbędnych dla realizacji celu wywłaszczenia działek nr 2, 3 i nr 1, także działki nr 6, nr 4 i nr 5. Nie podlega zatem wątpliwości, że tylko część nabytego wówczas terenu objęta była lokalizacją celu publicznego- jakim była realizacja wysypiska śmieci i poszerzenia drogi dojazdowego do tego wysypiska.

W toku postępowania przeprowadzonego na wniosek małżonków S. ustalono i ustalenia te nie podlegają sporowi, że trzy działki, które niezbędne były na cel wywłaszczenia, wykorzystane zostały zgodnie z celem określonym w decyzji wywłaszczającej. Na działkach nr 2 i nr 3 urządzono planowaną drogę - obecnie ulicę [...]. Z kolei na działce nr 1 wybudowano oczyszczalnię odcieku składowiskowego, tzn. betonowy zbiornik odcieku o pojemności 300m³, kontenerową stację modułową, pompownię oraz rów odprowadzający oczyszczony odciek składowiskowy do rzeki [...]. Nie może zatem budzić żadnych wątpliwości fakt wykorzystania przedmiotowych nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia. Sprawia to, że przesłanka zbędności w rozumieniu wymienionego powyżej art. 137 ustawy nie została w niniejszej sprawie spełniona.

Nie jest także sporne, że na pozostałej nieruchomości, tj. działce nr 4, 5 i nr 8, która powstała z podziału wywłaszczonej działki nr 6, cel wywłaszczenia nie był realizowany. Nie mogła zatem ta nieruchomość stać się zbędna na cel wywłaszczenie wskazany w decyzji wywłaszczeniowej, gdyż jako nieruchomość dowłaszczona na wniosek właścicieli nie dotyczył jej cel wywłaszczenia, tzn. nie była potrzebna dla realizacji celu wywłaszczenia - budowy wysypiska czy poszerzenia drogi dojazdowej.

Istota instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości sprowadza się do stworzenia byłemu właścicielowi możliwości odzyskania prawa własności, gdy okaże się, że zabrana mu nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku jednak wymienionych powyżej działek nie można oceniać sprawy ich zwrotu przez pryzmat art. 137 ust. 1 ustawy, który określa przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości poprzez wskazanie terminów podjęcia i zakończenia realizacji inwestycji.

W literaturze i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, że część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu choćby części wywłaszczonej nieruchomości. Jeśli jednak w sprawie nie wystąpiły przesłanki do zwrotu takiej nieruchomości, to wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami do części wywłaszczonej na wniosek właściciela. Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, czyli w tym konkretnych przypadku działek nr 4, nr 5 i nr 8, jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel publiczny określony w decyzji o wywłaszczeniu - wywłaszczona została na wniosek właścicieli - L. i S. S. Takie stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z dnia 1 kwietnia 1996 r., sygn. akt IV SA 1626/94, ONSA z 1997, Nr 1, poz. 42.

Z kolei w wyroku z dnia 26 lipca 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Gdańsku sygn. akt II SA/Gd 910/00 stwierdził, że część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 4 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości.

W niniejszej sprawie wobec wykorzystania wywłaszczonych działek nr 2, nr 3 i nr 1 zgodnie z celem wywłaszczenia - brak takich podstaw.

Podobne stanowisko zaprezentowane zostało przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zob. wyroki z dnia 26 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1000/12, Lex nr 1325303, czy z dnia 11 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 639/12, Lex nr 1351200.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy powtórzyć za orzekającymi w sprawie organami, iż niniejsza sprawa dotyczy tylko rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Stąd zasadnie organ odwoławczy podkreślił, że poza przedmiotem niniejszej sprawy pozostać muszą argumenty wyrażające niezadowolenie z powodu braku przyznania skarżącym nieruchomości zamiennej dla możliwości odtworzenia utraconego gospodarstwa. Nie może także w ramach tego postępowania rozpatrzona być kwestia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, czy rekompensaty z tytułu naruszenia dóbr osobistych i utraty zdrowia.

Reasumując należy w końcu stwierdzić, że sprawa rozpatrzona została w oparciu o obowiązujące przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz aktualnie obowiązującą ustawę o gospodarce nieruchomościami. Zatem zarzut orzekania w oparciu o przepisy "Kodeksu postępowania administracyjnego z zamierzchłej komuny" nie jest trafny i zasadny.

Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez orzekające w sprawie organy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.