Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 455/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, art. 14, 11 ust. 2, 14, 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, 102, 104, 106 i 109, 41  ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: Par. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 135 poz 950
law: ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń  pieniężnych z pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Elżbieta Kremer (spr.) Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2011 r. sprawy ze skarg M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Ł. G. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K. kwotę 1440,00 (słownie: tysiąc czterysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi przez M. P. decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego kolejno w dniu:

- 12 lutego 2010r. znak [...],

- 12 lutego 2010r. znak [...],

- 12 lutego 2010r. znak [...],

- 12 lutego 2010 znak [...],

- 12 lutego 2010r. znak [...],

- 12 lutego 2010r. znak [...]

zostały utrzymane w mocy decyzje Prezydenta Miasta z dnia

- [...] 2009r. znak [...] odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów spłaty pożyczki i pokrycia debetu na koncie bankowym,

- [...] 2009r. znak [...] odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów spłaty pożyczki i pokrycia debetu na koncie bankowym,

- [...] 2009r. znak [...] odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów pożyczki zaciągniętej od osób trzecich,

- [...] 2009r. znak [...] odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów spłaty pożyczki i pokrycia debetu na koncie bankowym,

- [...] 2009r. znak [...] odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie zaciągniętych pożyczek od osób trzecich,

i z dnia [...] 2009r. znak [...] odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku celowego na uregulowanie długu wobec wierzycieli.

Podstawę prawną decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego

z wyjątkiem decyzji znak [...] stanowił art. 8, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115 póz. 728 z póz zm.), § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135 póz. 950) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Decyzja znak [...] wydana została na podstawie art. art. 8 i 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Decyzje zostały wydane w następujących okolicznościach stanu faktycznego:

M. P. złożył w organie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w dniach 30.01.2009r., 03.12.2007r. 15.06.2009r., 06.08.2009r., 29.09.2009r. i w dniu 21.10.2009r. wnioski o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztów spłaty pożyczki i pokrycia debetu na koncie bankowym, pokrycie kosztów pożyczki zaciągniętej od osób trzecich i na uregulowanie długu wobec wierzycieli.

Prezydent Miasta wydał w następstwie rozpoznania wniosków decyzje

kolejno w dniach: [...] 2009r. znak [...] na podstawie art. 104, 107 i 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 3 ust. 3 i 4, 4,art. 8, art. 14, 11 ust. 2, 14,17 ust. 1 pkt 5, art. 39, 102, 104, 106 i 109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r., Nr 115, poz. 728) i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego na pokrycie kosztów spłaty pożyczki i pokrycia debetu na koncie bankowym; w dniu [...] 2009r. decyzję znak [...] na tej samej podstawie prawnej o odmowie przyznania M. P. przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów spłaty pożyczki i pokrycia debetu na koncie bankowym, w dniu [...] 2009r. decyzję znak [...] na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów pożyczki zaciągniętej od osób trzecich, w dniu [...] 2009r. znak [...] na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego na pokrycie kosztów spłaty pożyczki i pokrycie debetu na koncie bankowym, w dniu [...] 2009r. decyzję znak [...] na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej o odmowie przyznania M. P. przyznania zasiłku celowego na pokrycie zaciągniętych pożyczek od osób trzecich oraz w dniu [...] 2009r. decyzję znak [...] również na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego na uregulowanie długu wobec wierzycieli.

Wydanie przez Prezydenta Miasta decyzji znak [...] poprzedziło postępowanie przed organami administracji, w którym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2008r. znak [...] uchyliło decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2008r. znak [...] umarzającą postępowanie w sprawie przyznania M. P. zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów pożyczki zaciągniętej od osób trzecich. Motywem uchylenia było niewykazanie przez organ pierwszej instancji bezprzedmiotowości postępowania w sprawie przyznania skarżącemu w/w zasiłku, zauważając, że jeżeli dana osoba ubiega się o przyznanie pomocy społecznej i złoży wniosek, stan faktyczny sprawy dotyczący sytuacji dochodowej strony jest badany z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku przez stronę. W przypadku złożenia wniosku o jednorazowe świadczenie pieniężne, stan faktyczny ulega zmianie po upływie miesiąca i w tym zakresie należy rozważyć występowanie w sprawie tożsamości stanu faktycznego, który jest między innymi elementem przyjęcia ogólnie tożsamości rozpoznawanej sprawy z uprzednio rozpoznawaną sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji. Organ pierwszej instancji przyjął natomiast dowolnie, że w sprawie w/w zasiłku dla M. P. wydana została już decyzja, która stała się ostateczna. Wydanie decyzji znak [...] poprzedziła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2009r. znak [...] uchylająca decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. znak [...] o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego na pokrycie kosztów spłaty pożyczki i pokrycia debetu na koncie bankowym i przekazująca sprawę do ponownego rozpoznania, z tym zastrzeżeniem, że organ pierwszej instancji przekroczył granice swobodnego uznania, wybiórczo prowadząc postępowanie wyjaśniające i przyjmując za prawdziwe twierdzenia bez poparcia ich dowodami. Tu wskazał na kwestię wynajmu przez skarżącego mieszkania, oceny wartości mieszkania i kwestię wysokości zobowiązań skarżącego.

Organ pierwszej instancji ustalił w pierwszej kolejności zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wysokość dochodu skarżącego z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku. I tak, w sprawie znak [...] organ ustalił, że skarżący pobiera rentę w wysokości 467,62 zł miesięcznie, orzeczoną na czas określony do 31 grudnia 2010r., przy czym wedle oświadczenia po potrąceniu mu nienależnie pobranego świadczenia z tytułu zasiłku dla osoby bezrobotnej zostaje kwota 311,95 zł. w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. W sprawie zakończonej decyzją znak [...] organ ustalił, że M. P. również nie przekroczył kryterium dochodowego, osiągając dochód w wysokości 467,62 zł tytułem renty z uwzględnieniem dodatkowo potrąceń z renty w konsekwencji powodujących, że skarżący uzyskał dochód w wysokości 311,95 zł. Organ zauważył jednak w tej i poprzedniej sprawie, że skarżący na okoliczność potrąceń nie przedstawił żadnych dowodów na piśmie. W sprawie oznaczonej symbolem [...] organ rozpatrywał prawo M. P. do zasiłku celowego specjalnego z uwagi na przekroczenie w miesiącu poprzedzającym wniosek złożenia wniosku o prawo pomocy kwoty 477 zł uprawniającej do przyznania zasiłku celowego. Na dochód w listopadzie 2007 r. złożyła się bowiem renta inwalidzka w wysokości 415,88 zł oraz zasiłek stały w wysokości 81,44 zł, łącznie był to dochód w kwocie 497,32 zł. Dochodem skarżącego w sprawie zakończonej decyzją znak [...] był zasiłek stały w wysokości 81,44 zł. W sprawie zakończonej decyzją znak [...] organ nie ustalił dochodu skarżącego z uwagi na uniemożliwienie przez niego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Ta sama sytuacja miała miejsce w sprawie zakończonej decyzją znak [...].

W sprawach, w których M. P. złożył wnioski w dniach 30.01.2009r., 03.12.2007r. 15.06.2009r. i w dniu 06.08.2009r. organ przeprowadził w dniu 11.08.2009r. ze skarżącym wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że skarżący zamieszkuje samodzielnie, zgodnie z oświadczeniem nie wynajmuje części mieszkania, nie jest zatrudniony i pobiera rentę, o której była mowa wyżej. Skarżący poinformował w trakcie wywiadu, że uregulował zaległość czynszową a także wszystkie opłaty związane z użytkowaniem mieszkania są opłacane na bieżąco, jedynie posiada zaległość z tytułu odsetek. Wyjaśnił przy tym, że środki pieniężne na uregulowanie zaległości w spółdzielni i na zaspokojenie bieżących potrzeb posiada z pożyczek zaciąganych systematycznie od roku 2003. Obecnie posiada zadłużenie w wysokości 45.000 zł. Organ pierwszej instancji, realizując wskazania Samorządowego Kolegium Odwoławczego podjął próby wyjaśnienia stanu zadłużenia, zobowiązując skarżącego do okazania umów pożyczek, podanie kwoty zapłaconego podatku od czynności cywilnoprawnej, podanie kwoty już zwróconej i źródła pożyczek. Skarżący odmówił podania nazwisk pożyczkodawców, oświadczając, że umowy o pożyczkę zawierane były ustnie oraz, że nie uiszczał podatku. Skarżący nie okazał też w trakcie wywiadu żadnych faktur za media, za zakupione leki. Pracownik socjalny zauważył w dniu wywiadu, że w mieszkaniu zostały wymienione we wszystkich pomieszczeniach okna. Poproszony o wyjaśnienia w tej kwestii, skarżący oświadczył, że zostały wymienione na koszt Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]".

Po przeprowadzeniu w/w wywiadu środowiskowego organ podjął dodatkowe czynności wyjaśniające, z których wynikło m.in. na podstawie pisma Spółdzielni, że udzieliła ona skarżącemu dofinansowania w kwocie 1680,44 zł, pozostałą kwotę tj. 3649,56 zł pokrył sam skarżący. Organ wezwał skarżącego pismem z dnia 13.08.2009r. do dostarczenia dokumentów świadczących o zobowiązaniach finansowych, w tym o potrąceniach z renty. Skarżący udzielił jedynie pisemnej odpowiedzi, że nie posiada decyzji ZUS o dokonywaniu potrąceń ze świadczenia rentowego a rachunki za media i faktury za leki miał okazać w trakcie wywiadu środowiskowego. Ponadto organ ustalił z urzędu, że skarżący reguluje systematycznie płatności za energię elektryczną w czerwcu 93,14 zł i 104,77 zł, w lipcu 102,77 zł a w sierpniu zapłacił 102,77 zł. Należności za zużycie gazu są regulowane terminowo w kwocie 60 zł co dwa miesiące. Organ ustalił też, że M. P. w dniu 04.06.2009r. uregulował zaległość czynszową wpłacając jednorazowo kwotę 5525,14 zł, a w sierpniu 2009r. wpłacając kwotę 1266,74 zł. Jak podała organowi Spółdzielnia "[...]" na dzień 08.09.2009r. skarżący nie posiadał żadnych zaległości w spółdzielni.

W omawianych sprawach organ podjął się również ustalenia ze skarżącym kwestii ewentualnej zamiany mieszkania na mniejsze czy wynajmu mieszkania.

W sprawie zakończonej decyzją znak [...] podczas pierwszego wywiadu środowiskowego w sprawie, przed uchyleniem przez SKO decyzji pierwszej instancji w sprawie zasiłku celowego na pokrycie kosztów spłaty pożyczki i pokrycia debetu na koncie bankowym, M. P. kategorycznie oświadczył, że zamieszkuje sam i że żaden z pokoi nie jest wynajmowany. Po chwili jednak do mieszkania weszła obca osoba, otwierając drzwi własnym kluczem, i bez żadnych wyjaśnień udała się do jednego z pokoi. Zapytany o tę sytuację skarżący oświadczył, że jest to znajomy student, ten sam, który wcześniej przez parę miesięcy przechowywał u skarżącego rzeczy a w tym momencie przyszedł go odwiedzić i zapytać o zdrowie. Wersje te potwierdził student, odmawiając podania danych personalnych. Organ stwierdził w związku z tą okolicznością, że M. P. z dużym prawdopodobieństwem uzyskuje dochody z wynajmu mieszkania. Kwestię tę jak i ogólnie wykorzystania mieszkania organ zamierzał wyjaśnić ze skarżącym na rozprawie administracyjnej, mającej odbyć się w dniu 01.10.2009r., na którą skarżący został wezwany pod rygorem odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy. W dniu 30.09.2009r. wpłynęła do organu informacja, że skarżący nie może stawić się na rozprawę z uwagi na postępujące schorzenie i niepełnosprawność, ale nie załączył jednocześnie żadnego zaświadczenia.

Fakty wynikające z powołanych wyżej oświadczeń skarżącego i z dokonanych z urzędu ustaleń organ pierwszej instancji ocenił jako przejaw braku woli współpracy skarżącego w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, która na podstawie art. 11 ust. 1 i 2 daje podstawę do odmowy przyznania świadczeń pomimo spełnienia kryterium dochodowego. Organ podkreślił tu brak współpracy w kwestii mieszkania, niestawienie się na rozprawę administracyjną, niedostarczanie dokumentacji, w tym dotyczącej pożyczek. Dodatkowo organ zauważył, że w sprawie występują dysproporcje w ujawnionych dochodach i w wydatkach skarżącego, które na podstawie art. 12 ustawy o pomocy społecznej również są podstawa do odmowy przyznania zasiłków. Jak zauważył organ, sama kwota czynszu i opłat za media przekracza będącą do dyspozycji kwotę renty. Biorąc pod uwagę dodatkowo koszty jakie poniósł skarżący na wymianę okien i na zaległości czynszowe należy mówić w sprawie o świadomym zatajeniu dochodów przez skarżącego. Istotnym dla organu jest zwłaszcza fakt w kontekście ubiegania się o zasiłek celowy na pokrycie kosztów spłaty pożyczek i pokrycie debetu na koncie bankowym, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na zawarcie umów pożyczek ani też wyciągu z rachunku bankowego potwierdzającego istnienie debetu. Organ wprost stwierdził, że nie daje wiary bezzwrotnemu pożyczaniu przez skarżącego od lat pieniędzy przy braku stałego źródła dochodu. Zwrócił też uwagę, że limit kredytowy (debet) jest uprawnieniem posiadacza konta i nie ma konieczności korzystania z tej formy dodatkowych środków. Zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym na zaspokojenie podstawowych potrzeb jak żywność, leki, opał, odzież czy nawet koszty pogrzebu natomiast pożyczka czy debet nie należy do tego zakresu niezbędnych potrzeb życiowych.

W sprawie, w której organ rozpatrywał prawo skarżącego do zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów pożyczki zaciągniętej od osób trzecich z racji przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (decyzja znak [...]) również organ zauważył, że środki z pomocy społecznej winny służyć zaspokojeniu podstawowych, bieżących podstaw a zasiłek specjalny celowy udzielany jest w szczególnej sytuacji, której organ w sprawie nie dopatrzył się, zwłaszcza w kontekście powtarzających się zachowań skarżącego mających cechy braku współpracy z organem czy nagminnego ukrywania faktów istotnych z punktu widzenia celu pomocy społecznej. Organ zauważył przy tym, że wbrew określaniu przez skarżącego celu pożyczek – właśnie na zaspokojenie podstawowych potrzeb, nie można temu dać wiary, gdyż trudno przyjąć, że obce osoby pożyczają systematycznie skarżącemu od kilku lat pieniądze, bez zawarcia umowy , bez określenia terminu i sposobu zwrotu, zwłaszcza, że z uwagi na wykazany dochód skarżący zwyczajnie nie jest w stanie zwrócić pożyczonych środków.

W sprawach zakończonych decyzjami znak [...] i znak [...], w których M. P. złożył wniosek o pomoc po dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z 11.08.2009r. tj. w dniu 29.09.2009r. i w dniu 21.10.2009r. kwestia przyznania mu zasiłków na pokrycie pożyczek zaciągniętych u osób trzecich i na pokrycie debetu została rozpoznana jedynie z punktu widzenia art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ podał, że pracownik socjalny udający się do mieszkania skarżącego celem aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 23.10.2009r. nie zastał go, w związku z czym wysłano do skarżącego wezwanie zobowiązujące do przebywania w mieszkaniu w dniu 23.11.2009r. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przesłał kolejny wniosek o pomoc tym razem o uregulowanie długu wobec wierzycieli a w dniu 20.11.2009r. przesłała faxem informacje, że w wyznaczonej dacie wywiadu nie będzie go w mieszkaniu ponieważ realizuje specjalistyczne badania lekarskie. Nie przedstawił jednak żadnego zaświadczenia. Organ uznał, że jest to przejaw braku woli współpracy z organem a dodatkowo wskazał, ze konsekwencją jest niemożność ustalenia sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego. Wywiad środowiskowy to podstawie narzędzie umożliwiające rozpatrzenie wniosku o pomoc a uniemożliwienie jego przeprowadzenia skutkuje odmową przyznania pomocy. Organ dodał też, że skarżący nagminnie nie współpracuje z ośrodkiem pomocy społecznej, składa te same wnioski o pomoc

i liczne pisma stanowiące zwyczajnie kopie uprzednio złożonych. Odrzuca wszelką pomoc ośrodka w kwestii wynajmu mieszkania czy zmiany na mniejsze. Organ nie dał wiary i w tych sprawach, że skarżący od lat bezzwrotnie pożycza spore kwoty bez posiadania stałego dochodu. Na koniec organ podniósł, że M. P. składa nieprawdziwe oświadczenie. Mianowicie, w żadnym z oświadczeń nie podał, że jest właścicielem działki. Jak wynika z pisma Starostwa Powiatowego w dniu 14.07.2009r. M. P. dokonał na podstawie umowy notarialnej zawartej w Kancelarii Notarialnej sprzedaży działki położonej w miejscowości B w gminie A, należącą wcześniej do jego matki, co znaczy, że jest w posiadaniu zasobów pieniężnych.

W odwołaniach od powyższych decyzji Prezydenta Miasta M. P. opisał swoją sytuację materialną i zdrowotną, jego zdaniem przemawiającą za przyznaniem mu wnioskowanych zasiłków i jak zaznaczył z racji wieloletniej współpracy z organem jest ona znana organowi z urzędu. Wyjaśnił, iż jedynym źródłem utrzymania jest renta inwalidzka w wysokości 467,62 zł miesięcznie. Z tej renty od dnia 1 kwietnia 2009r. Grodzki Urząd Pracy potrąca mu kwotę 155,95 zł miesięcznie z tytułu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Zostaje mu kwota 311,67 zł., która jest jednak niewystarczająca na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, w szczególności kosztów leczenia i rehabilitacji. M. P. stwierdził, iż nie jest prawdą jakoby nie okazywał pracownikom socjalnym żądanych dokumentów. Odwołujący się podał, iż w kwestii potrąceń z renty inwalidzkiej przez Grodzki Urząd Pracy wielokrotnie doręczał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzje ZUS z 25 marca i 24 kwietnia 2009r. Odwołujący się stwierdził, iż w decyzji z dnia 24 kwietnia 2009r jest zapis o potrąceniu ze świadczenia rentowego kwoty 1743,80 zł brutto na rzecz GUP. Pocztowym listem poleconym 25 sierpnia 2009r M. P. doręczył do MOPS pismo z załączoną decyzją z dnia 25 kwietnia 2009r ZUS i pismo złożone w dniu 18 sierpnia 2009r do ZUS. Do pisma załączył również zestawienie faktur z apteki za wykupione leki – po uprzednim okazaniu 11 sierpnia 2009r. faktur pracownikom MOPS.

Zdaniem odwołującego się, całkowicie nieuprawnione są propozycje rozporządzania jego mieszkaniem w celu poprawienia sytuacji materialnej. M. P. wskazał, iż tego rodzaju forma aktywizacji nie znajduje podstaw prawnych w ustawie o pomocy społecznej. Poza tym organy administracyjne pominęły fakt, że mieszkanie jest siedliskiem szeregu szczepów grzyba pleśniowego bezpośrednio zagrażającego zdrowiu ludzi.

Jako nieuprawnione i błędne M. P. uznał zarzuty, iż do pisma z dnia 29 września 2009r. w sprawie usprawiedliwienia nieobecności na rozprawie administracyjnej nie dołączył żadnego aktualnego zaświadczenia lekarskiego, ponieważ pismo to było prawidłowo potwierdzone przez lekarza prowadzącego jego leczenie farmakologiczne i rehabilitację. Ponadto do pisma odwołujący się załączył 9 kart zaświadczeń lekarskich, recept i skierowań na zabiegi. Zdaniem odwołującego się, istotne znaczenie w sprawie usprawiedliwienia jego nieobecności na rozprawie administracyjnej stanowi zaświadczenie lekarskie z dnia 29 września 2009r, w którym lekarz potwierdził zaostrzenie choroby.

Dodatkowo M. P. oświadczył, iż w dniu 5 czerwca 2009r. zaciągnął pożyczki na uregulowanie zaległego czynszu w Spółdzielni Mieszkaniowej oraz na wymianę okien. Spółdzielnia Mieszkaniowa nawiązała z nim współpracę w sprawie wymiany okien i zaproponowała dofinansowanie. Z dofinansowania do wymiany okien członkowie Spółdzielni mogli skorzystać tylko do końca 2009r. W związku z tym M. P. przyznano dofinansowanie w kwocie 1689,44 zł, które zostało przeznaczone na spłatę w sierpniu zaległego czynszu.

Odnosząc się do zarzutu, że nie przedłożył żadnych faktur za media, M. P. wyjaśnił, iż złożył stosowne wyjaśnienia w piśmie z dnia 25 sierpnia 2009r, ponieważ Zakład Energetyczny i Zakład Gazowniczy nie doręcza mu aktualnych faktur za zużycie energii i gazu. Z osobistego konta bankowego nadal ma pobierane analogiczne należności za media jak w pierwszym półroczu 2009r. Odwołujący się stwierdził, iż nieprawdą jest, że nie okazał żadnych faktur za wykupione leki, ponieważ faktury i recepty okazał 11 sierpnia 2009r pracownikowi MOPS, który jednak nie wyraził zgody na potwierdzenie okazanych faktur i recept oraz nie sporządził stosownej notatki służbowej. W tym stanie rzeczy 25 sierpnia 2009r do doręczonego pisma do MOPS odwołujący się załączył sporządzone zestawienie faktur za wykupione leki.

Odnośnie ustaleń faktycznych dokonanych przez organ pierwszej instancji w przedmiocie nieruchomości w B wyjaśnił, że właścicielem przedmiotowej działki stał się w związku z zaistniałym błędem wynikającym z księgi wieczystej. Wskazał, iż w dniu 12 września 1997r. w Kancelarii Notarialnej kupił od swoich rodziców gospodarstwo rolne w całości wraz z budynkiem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi. Wkrótce jednak rodzice poprosili go o zwrot tej nieruchomości, ponieważ z powodu przewlekłej i trwałej choroby skarżący nie mógł świadczyć na ich rzecz bezpłatnej dożywotniej służebności. W dniu 2 lipca 2003r. skarżący przekazał umową darowizny przedmiotową nieruchomość na rzecz osoby wskazanej przez jego rodziców, wykonującą wobec nich dożywocie. Skarżący wskazał, iż w 2008r. okazało się jednak, iż przysługuje mu prawo do spadku po jego matce w postaci 22 arów działki rolnej, mimo, że sprawę nieruchomości uregulował stosownymi umowami podpisanymi przed notariuszem. Zaistniała sytuacja powstała na skutek błędu w Wydziale Ksiąg Wieczystych lub w Geodezji Urzędu Gminy, bowiem urzędy państwowe nieprawidłowo wykazały powierzchnię gospodarstwa rolnego, o czym skarżący nie wiedział przy zakupie i przy przekazaniu działki. Skarżący stwierdził, iż o tym zdarzeniu zawiadomił Sąd Rejonowy na rozprawie w sprawie spadku, który pouczył go, że działkę może oddać obdarowanemu po nabyciu prawa do spadku, jako uzupełnienie darowizny, która w dniu 2 lipca 2007r. została wykonana. Skarżący wyjaśnił, iż ponieważ nie chciał przedłużać sprawy działki to w dniu 14 lipca 2009r. podpisał jako właściciel akt notarialny w Kancelarii Notarialnej. Skarżący uważa, iż nie ponosi odpowiedzialności za zaistniały spór prawny w sprawie działki, ponieważ do błędu doszło nie z jego winy.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało wymienione na wstępie decyzje.

W sprawach, w których doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Prezydenta Miasta, przyjmując, że M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą chorą i cierpi na przewlekłe schorzenia. Dochód skarżącego nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego (z wyjątkiem sprawy o sygn. akt [...]). W tym miejscu organ podkreślił, że w sprawach o przyznanie zasiłków celowych i zasiłków celowych specjalnych organ administracyjny wydaje decyzję w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego i zwrotnego w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać dokładną ocenę zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia, a także szczegółowo wskazywać dlaczego organ nie zastosował rozwiązania, którego domagała się strona. Organ odwoławczy uznał tym samym, że organ pierwszej instancji dopełnił ciążących na nim obowiązków i właściwie uzasadnił swoje stanowisko, szczegółowo wskazując z jakich powodów odmówił przyznania zasiłku opierając się na faktach wynikających z posiadanych przez organ wiadomości i dokumentów. W każdej z rozpoznawanych spraw organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie zgodnie z regułami Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ ten dodał, że jako ograniczony finansowo, musi wspierać wiele osób i rodzin, a zatem nie każda prośba o pomoc może zostać spełniona. Podkreślił przy tym, że obowiązkiem osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej jest współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wobec powyższego obowiązkiem M. P. jest również współpraca z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Jako przejaw braku współpracy skarżącego z organem pomocy społecznej organ odwoławczy przyjął za organem pierwszej instancji niestawianie przez skarżącego na wezwania pracownika socjalnego, nieprzedstawianie żądanych dokumentów czy wprowadzanie w błąd organ. Strona ma obowiązek do współudziału w nakazanym jej zakresie i formie pod rygorem odmowy przyznania świadczeń. W przedmiotowej sprawie M. P. pomimo posiadanych możliwości rozwiązania trudnej sytuacji życiowej przez m.in. wynajęcie części mieszkania czy też jego zamianę na mniejsze nie chce z nich skorzystać. Co więcej, oświadczył, że udostępnił pokój studentowi za darmo, co w ocenie organu świadczy o marnotrawieniu posiadanych możliwości w sytuacji, gdyż mógłby wynająć pokój i osiągać dodatkowy dochód.

Ponadto organ odwoławczy podzielił ustalenia i wnioski wskazujące na to, że

w sprawie skarżącego występują dysproporcje, o których stanowi art. 12 ustawy

o pomocy społecznej. Jak wynika bowiem z zebranych dokumentów w sprawach gdzie skarżący dysponuje dochodem w kwocie 467,62 zł - miesięcznie opłaca regularnie czynsz w kwocie 410,07 zł miesięcznie, należności za energię elektryczną w wysokości 100,00 zł miesięcznie, za gaz w wysokości ok. 60,00 zł, dokonuje zakupu żywności, leków oraz innych niezbędnych rzeczy. Ponadto skarżący wymienił okna, co związane było z kosztem około 5000,00 zł oraz jednorazowo wpłacił znaczną kwotę zaległości czynszowych. Powyższe dane świadczą o tym, że Pan M. P. posiada źródło dochodów lub zasoby, o których nie poinformował pracownika socjalnego. Organ zauważył też, że M. P. w sprawach o sygn. [...] składał nieprawdziwe oświadczenia majątkowe, w których nie wykazywał, że jest właścicielem nieruchomości położonej w B. Organ ustalił bowiem, że w dniu 14.07.2009 r. w Kancelarii Notarialnej M. P. na podstawie zawartej umowy sprzedał działkę położoną w B a obecnie organ I instancji ustala wartość sprzedanej nieruchomości. Fakt ten ma szczególne znaczenie w świetle prób przekonywania skarżącego o pozostawaniu w ubóstwie.

W sprawie o sygn. akt [...], której przedmiotem rozpoznania był zasiłek celowy specjalny na pokrycie zaciągniętych pożyczek od osób trzecich organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, że M. P. osiągając dochód w miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku o pomoc (03.12.2007) w wysokości 497,32 zł przekroczył kryterium dochodowe a prawo do zasiłku celowego może być rozpoznane jedynie na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej tj. w sytuacji w szczególnie uzasadnionej potrzebie. Organ nie znalazł w przypadku M. P. takiej potrzeby z uwagi na stwierdzony i w tej sprawie brak współpracy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialne i z powodu dysproporcji w ujawnionych dochodach a wydatkach.

W sprawach zakończonych decyzjami znak [...] i znak [...] organ odwoławczy przyjął za organem pierwszej instancji, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ma szczególne znaczenie dla oceny zasadności przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy, tak samo jak fakt ujawnienia sprzedaży przez skarżącego działki w B, co oznacza, ze faktycznie skarżący dysponuje dochodem, który notorycznie ukrywa a który rzutuje na jego ocenę jako osoby pozostającej w biedzie.

Decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego stały się przedmiotem skarg M. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Zauważył w nich, że w toku postępowania administracyjnego wiarygodnie

i dostatecznie udokumentował stale pogarszającą się sytuację materialną

i zdrowotną. Faktycznie dysponuje jedynie dochodem w wysokości 311,67 zł. Uważa, że od 2008 roku wnioski, które składa do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej są z góry skazane na niepowodzenie, gdyż w jego ocenie organ jest negatywnie do niego ustosunkowany. Przyznaje, że pomieszkiwał u niego student, ale wyprowadził się ze względu na zalegającą pleśń w mieszkaniu i związane z tym problemy zdrowotne. Mieszkał w ramach wolontariatu, stąd skarżący nie uzyskał z tego tytułu żadnych dochodów. Skarżący dodał, że organy nie wykonują orzeczeń sądowych w jego sprawach, w sposób nieprawidłowy wyliczają jego dochód, przyznając, że od 2003 roku jest zmuszony zaciągać pożyczki u znajomych, co dzieje się za wiedzą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Odnośnie ustalenia organu o posiadaniu dochodu ze sprzedaży działki w B, przedstawił wyjaśnienia, które pokryły się z wyjaśnieniami z odwołania.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Pełnomocnik skarżącego sprecyzował żądania skargi w ten sposób, że wnosi o uchylenie zaskarżonych decyzji a także o zasądzenie kosztów postępowania i przyznania mu wynagrodzenia jako pełnomocnikowi z urzędu ze względu na nie pokrycie ich w całości ani w części przez skarżącego.

Zarzucił organom rażące naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa poprzez zignorowanie całkowicie orzeczenia Technicznego Mykologiczno - Budowlanego Zakładu Badawczo Projektowego [...] z maja 2000 roku stwierdzającego, że w mieszkaniu skarżącego znajdują się siedliska szczepów czarnego grzyba pleśniowego, które są zagrożeniem dla zdrowia bądź życia dla osób przebywających w mieszkaniu, jak również hamują proces leczenia farmakologicznego i rehabilitacji i nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji do wskazanego powyżej orzeczenia Technicznego Mykologiczno – Budowlanego, błędnie przyjęcie, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w B i uznanie iż skarżący mimo posiadanych możliwości rozwiązania trudnej sytuacji życiowej przez wynajęcie części mieszkania czy też jego zamianę na mniejsze nie chce z nich skorzystać, a nadto błędne uznanie, iż skarżący nie współpracuje z pracownikiem socjalnym, przypisując nadmierną wagę braku jednokrotnego usprawiedliwionego niestawiennictwa się skarżącego na rozprawie administracyjnej, podczas gdy skarżący wziął już uprzednio czynny udział w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w jego mieszkaniu przez pracownika socjalnego, następnie w sposób zupełnie swobodny i całkowicie hipotetyczne przyjęcie, że skarżący posiada źródło dochodów lub zasoby, o których nie poinformował pracownika socjalnego. Te uchybienia w ocenie pełnomocnika miały niewątpliwy jednoznaczny negatywny wpływ na ocenę celowości przyznania wnioskowanych przez skarżącego zasiłków. W stosunku do twierdzeń organu o wyczerpaniu przesłanki z art. 11 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej pełnomocnik zauważył, że przepis ten wprowadza ograniczenia w przyznania zasiłku i istnieje konieczność jego bardzo ścisłej wykładni. Tymczasem orzekające w sprawie organy wyprowadziły najwyraźniej obowiązki osoby uprawnionej nie wymienione w hipotezie tego przepisu, w tym obowiązek podporządkowania się zaleceniom pracownika socjalnego co do sposobu zarządu majątkiem. Dalej zauważył, że niedopuszczalnym jest uznanie, by brak stawienia się przez skarżącego na jednej rozprawie administracyjnej w dniu 01 października 2010 roku, uwzględniając okoliczność wieku, choroby i niepełnosprawności skarżącego stanowiło realizację przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gdy wcześniej w toku wywiadu środowiskowego skarżący czynnie wziął w nim udział, udzielając stosownych informacji i wyjaśnień, co zostało na marginesie prawidłowo wykazane w treści uzasadnień zaskarżonych decyzji.

Ponadto zauważył, że organy niezasadnie powołały się na art. 12 ustawy o pomocy społecznej, jako podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku. W oparciu o powyższy przepis można ustalić, iż pomoc społeczna zasadniczo ma charakter pomocy subsydiarnej i nie powinna być udzielana, w przypadku gdy osoba jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Zauważył, iż możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy, co do zasady od dysponowania odpowiednimi środkami finansowymi, którymi to w oparciu o ustalenia z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżący nie dysponuje. Trudno bowiem uznać, by regulowanie zobowiązań skarżącego środkami pochodzącymi z pożyczek stanowiło dysponowanie odpowiednimi środkami finansowymi. W związku

z powyższym pomimo, iż korzystanie z uprawnienia określonego we wskazanym przepisie oceniane jest w ramach uznania administracyjnego, nie może mieć ono przymiotu dowolności - powinno natomiast być poprzedzone wnikliwą analizą i rzetelną oceną sytuacji życiowej i majątkowej konkretnego podmiotu. Okoliczność, że M. P. dokonał wymiany okien powinno stanowić według pełnomocnika dowód na to, że próbuje zapobiec pogorszeniu się już fatalnej sytuacji mieszkania a nie dopatrywać się w tym fakcie ukrycia źródeł dochodu. Samo uprzednie nieujawnienie przez skarżącego ww. okoliczności bynajmniej nie świadczy o tym, iż nie miało ono miejsca, a jako powód nieujawnienia można wskazać konieczność maksymalnego zminimalizowania kosztów. Zauważył też, że istotą wykazania występowania dysproporcji pomiędzy rzeczywistym a przedstawianym stanem majątkowym jest to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspakajać swoje niezbędne potrzeby, pomimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W zaistniałym stanie faktycznym przesłanka ta nie występuje, bowiem skarżący w istocie nie jest w stanie samodzielnie zaspakajać swoich podstawowych potrzeb życiowych. Obecnie reguluje wszelkie płatności i wykonuje konieczne naprawy, jednak nie koresponduje to z jego faktyczną kondycją finansową, wynika natomiast z rosnącego zadłużenia u osób trzecich, które to w efekcie końcowym i tak będzie zobligowany spłacić. Pełnomocnik podsumował rozważania w ten sposób, że orzekające w sprawie organy stojąc na stanowisku, iż brak środków na utrzymanie osoby zamieszkującej w zagrażającym życiu lokalu w dodatku schorowanej i niepełnosprawnej nie jest wystarczającą podstawą do przyznania wnioskowanego świadczenia, sposób rażący pozostają w sprzeczności z ideą i celem regulacji pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu skargi M. P. nie podlegają uwzględnieniu, albowiem zaskarżone decyzje są zgodne z prawem.

Na wstępie należy podkreślić, że w świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1

i 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – zwanej dalej ustawą - celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są

w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości, inaczej rzecz ujmując zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna.

Ustawa, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. I tak, w art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Spełnienie przewidzianego w art. 4 obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej ma

o tyle doniosłość prawną, że w myśl przepisu art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Odmowa przyznania pomocy społecznej może nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia (art. 12).

Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest przez krąg tych osób, które chcą współdziałać

z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7). Zarazem przepisy ustawy określają (art. 36) zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Zasadą jest, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, poza rodzajami świadczeń określonymi w art. 40, 41, 78 i 91 ustawy, powstaje i przysługuje po spełnieniu przez osobę samotnie gospodarującą tzw. kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jednakże samo spełnienie tego warunku nie przesądza o powstaniu prawa do korzystania z określonego rodzaju świadczenia pomocy pieniężnej, gdyż ustawa w odniesieniu do tych rodzajów, konstruuje dodatkowe przesłanki.

Istotą zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy jest to, że służy on zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Przepis art. 39 ust. 2 wymienia przykłady takich potrzeb. Wynika z nich, iż zaspokojenie potrzeb bytowych obejmuje mieszkanie, korzystanie z pomocy zdrowotnej i wyżywienie.

Zasiłek celowy z art. 39 ust. 1 ustawy na pokrycie kosztów spłaty pożyczki i pokrycie debetu oraz uregulowanie długu wobec wierzycieli stanowił przedmiot rozpoznania w sprawach zakończonych decyzją znak [...], [...], [...] i znak [...] i znak [...]. W sprawach tych, jak prawidłowo ustaliły organy, M. P. spełnił kryterium dochodowe przewidziane dla osoby samotnie gospodarującej tj. jego dochód w miesiącach poprzedzających złożenie wniosku o pomoc nie przekroczył kwoty 477 zł. Jak słusznie też zwróciły uwagę, spełnienie kryterium dochodowego w świetle art. 3 ust. 4 ustawy rodzi jedynie domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, o ile nie stoi temu na przeszkodzie cel ustawy, a rodzaj pomocy nie przekracza możliwości organów wynikającej z przyznanych mu środków i uprawnień.

Przedmiotem rozpoznania sprawy o sygn. [...] z racji osiągnięcia przez M. P. w miesiącu listopadzie 2007r., poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o pomoc, dochodu rzędu 497,32 zł – był zasiłek celowy specjalny przyznawany na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści tego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2009 r. I SA/Wa 1004/09). Zauważyć przy tym należy, że przyznaniu zasiłku celowego specjalnego musi towarzyszyć równolegle ocena zasadności przyznania tego rodzaju pomocy z punktu widzenia art. 11 czy 12 ustawy o przyznaniu prawa pomocy.

Oceniając prawidłowość zaskarżonych do sądu rozstrzygnięć w sprawie przyznania M. P. zasiłków celowych oraz zasiłku celowego specjalnego należy spojrzeć na kwestię przyznawania tej osobie pomocy społecznej w szerszym zakresie. Generalnie, M. P. od 2003r. wielokrotnie zwracał się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w różnej formie. Sprawy wywołane skargami M. P. na decyzje w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej były wielokrotnie rozstrzygane zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Już w uzasadnieniach wyroków tych sądów wskazywano, że M. P. uczynił z pomocy społecznej w istocie źródło stałego utrzymania, pozostaje na utrzymaniu państwa, uzyskując łącznie kwotę rzędu 16.991,58 zł, nie przejawiając jednak inicjatywy w polepszeniu swej trudnej sytuacji materialnej czy poprzez odmowę jakiejkolwiek współpracy z pracownikami ośrodka pomocy społecznej czy poprzez odmowę podjęcia działania w celu zamiany mieszkania na mniejsze (tak w uzasadnieniach wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.06.2009 r. sygn. I OSK 392/09, z dnia 19.05.2010 r. sygn. I OSK 210/10, 16.01.2009 r. sygn. I OSK 342/08 czy z dnia 16.01.2009 r. sygn. akt I OSK 344/08).

W związku ze złożeniem w dniach: 30.01.2009r., 03.12.2007r. 15.06.2009r., 06.08.2009r., 29.09.2009r. i w dniu 21.10.2009r. wniosków o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie zadłużenia u osób trzech, pokrycie kosztów pożyczek i spłatę debetu na koncie bankowym organ pierwszej instancji był zobowiązany do zainicjowania czynności, o których stanowi art. 106 i 107 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 106 ust. 4. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 107 ust. 1 rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, w tym, o których mowa w art. 103, wydania opinii w celu ustanowienia rodziny zastępczej w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie ustanowienia rodziny zastępczej, przyznania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, dokonywania oceny sytuacji opiekuńczo-wychowawczej dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki oraz skierowania dziecka do całodobowej placówki opiekuńczo-wychowawczej.

Kolejne ust. 4 i 5 stanowią, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych oraz, że pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji

o odmowie przyznania świadczenia.

Istotne przy tym jest, że podstawowe kryterium przyznania prawa pomocy, którym jest kryterium dochodowe ustala się zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy w ten sposób, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca,

w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia(6) oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Obowiązki organu administracyjnego wynikające z zacytowanych przepisów są jednoznaczne i ich spełnienie warunkuje w ogóle ocenę merytoryczną decyzji

w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej, stąd nie jest zasadny powtarzany przez skarżącego w odwołaniu oraz w skardze zarzut, że organ pierwszej instancji znając sytuację bytową skarżącego z racji ubiegania się od lat świadczeń z pomocy społecznej nie powinien wraz z każdorazowym wniesieniem wniosku o pomoc żądać dokumentacji czy żądać od niego po raz kolejny wyjaśnień w kwestii dochodów, wydatków i innych okoliczności mających związek z sytuacją skarżącego.

Generalnie w rozpoznawanych sprawach orzekające w sprawie organy zachowały wymogi postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 77 i 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i decyzje są zgodne z prawem materialnym, nie naruszające ram uznania administracyjnego.

W sprawach o przyznanie M. P. zasiłku celowego na pokrycie pożyczek zaciągniętych u osób trzecich zakończonej decyzją znak [...] i w sprawie o zasiłek celowy na uregulowanie długu wobec wierzycieli zakończonej decyzja znak [...] kwestia znaczenia wywiadu środowiskowego szczególnie została podkreślona poprzez trafne uznanie, że skarżący uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przejawił brak współpracy w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Wypowiedział się w względzie wywiadu środowiskowego Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 września 2008 r. sygn. akt l OSK 1511/2007 stwierdzając, że "uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa podjęcia współdziałania z organem, poprzez uniemożliwienie mu (odmowę wyrażenia zgody) przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zobowiązuje organ do negatywnego załatwienia sprawy".

W pozostałych sprawach wywiad został przeprowadzony w dniu 11.08.2009r. Skarżący podał w nim, że uregulował zaległość czynszową, także wszystkie opłaty związane z użytkowaniem mieszkania są opłacone na bieżąco a jedynie posiada zaległość wobec spółdzielni mieszkaniowej z tytułu odsetek. Środki na opłacenie zaległości miały pochodzić z pożyczek, z tym, że skarżący odmówił podania nazwisk pożyczkodawców, co słusznie organy uznały za kolejny przejaw braku woli współpracy z organem. Należy przypomnieć, że w dniu 4 czerwca 2009r. skarżący uregulował zaległości czynszowe wpłacając jednorazowo kwotę 5525,14 zł , zaś w sierpniu 2009r. wpłacił kwotę 1266,74 zł. Nadto skarżący poniósł koszty wymiany okien w mieszkaniu, jak wynika z pisma Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 8 września 2009r. całkowity koszt wymiany okien to kwota 5330zł, Spółdzielnia udzieliła dofinansowania w kwocie 1680,44 zł , pozostałe koszty poniósł skarżący.

Skoro ustalona sytuacja dochodowa skarżącego nie pozwalała na bieżące i zaległe regulowanie tych należności, zasadnie pracownik socjalny wezwał skarżącego do wykazania źródeł pochodzenia środków, z których skarżący dokonywał ww. opłat. Oświadczenie skarżącego, że zaciągał na ten cel pożyczki, nie zostało w żaden sposób udowodnione, ani nawet uprawdopodobnione. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów dokonania pożyczek tj. umowy pożyczki i nie podał danych osób, od których pożyczał pieniądze. Musi budzić uzasadnione wątpliwości organów pomocy społecznej okoliczność, że skarżący nie mając własnego źródła dochodu umożliwiającego spłatę pożyczek, uzyskał pożyczki na łączną kwotę - jak sam oświadczył - 45.000,00 zł.

W szczególności należy w związku z powyższym podkreślić, że wobec faktycznego niewykazania zadłużenia, w tym wysokości debetu na koncie brak było podstaw do uwzględnienia wniosków skarżącego o przyznanie stosownych zasiłków z przeznaczeniem na powyższy cel.

Za prawidłową należy też uznać ocenę orzekających w sprawie organów pomocy społecznej, że zestawienie poniesionych przez skarżącego wydatków

z udokumentowanym dochodem skarżącego wskazuje na istnienie dysproporcji,

o której mowa w art. 12 tej ustawy. Wydatkował nie tylko na czynsz ale także na wymianę okien w kwocie przekraczającej trzy tysiące złotych.

Powyższe ustalenia organów obu instancji dodatkowo znajdują potwierdzenie w ujawnieniu przez organy faktu zatajenia przez skarżącego, że był właścicielem działki położonej w miejscowości B, którą sprzedał zawierając umowę notarialną w Kancelarii Notarialnej. Wyjaśnienia skarżącego, co do okoliczności i motywów sprzedaży tej nieruchomości nie mogą zmienić oceny postępowania skarżącego co do faktu, że nie poinformował o tym pracownika socjalnego, ani tego, że nie zaprzecza, iż dokonał zbycia tej działki.

Co do kwestii samodzielnego przezwyciężenia trudności i poprawy sytuacji skarżącego poprzez wynajem części mieszkania lub jego zamianę na mniejsze, należy stwierdzić, że niestawiennictwo skarżącego w dniu 01.10.2009r na rozprawie wyznaczonej w celu udzielenia w tym zakresie pomocy przez organ nie ma w gruncie rzeczy w ocenie Sądu rozstrzygającego znaczenia. Ta okoliczność jest jednym z elementów stanu faktycznego, którego całościowa ocena prowadzi do wniosku o braku współpracy M. P. z organem pomocy społecznej. Odnosząc się ściślej do zarzutu pełnomocnika skarżącego, że organy wyprowadziły z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej obowiązek niewymieniony w hipotezie tego przepisu tj. obowiązek podporządkowania się zaleceniom pracownika socjalnego co do sposobu zarządu majątkiem podnieść należy, że organy pomocy społecznej nie są uprawnione do rozporządzania mieszkaniem skarżącego, a jedynie mogą świadczyć pomoc w tym zakresie. Jakkolwiek uznać należy, że skarżący usprawiedliwiając nieobecność na rozprawie, przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia 29.09.2009r o zaostrzeniu choroby i temperaturze 38,5 st. C, to jednak na żadnym etapie postępowania nie podejmował współpracy z organem w zakresie wynajmu, czy zamiany mieszkania.

Odnośnie zarzutu pełnomocnika skarżącego dotyczącego zignorowania przez organ pomocy społecznej orzeczenia potwierdzającego istnienie grzyba

w mieszkaniu skarżącego, to argumentacja ta nie mogła odnieść zamierzonego skutku w rozpatrywanych sprawach, bowiem przedmiotem skarg nie było świadczenie w postaci zasiłku celowego na remont mieszkania. Zarzut nieprzyjęcia przez organ drugiej instancji spełnienia przez M. P. kryterium dochodowego jest o tyle słuszny, że w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego istotnie zawarto tej treści danie, niemniej jednak należy uznać to za zwykłą omyłkę gdyż z całości uzasadnienia wynika przyjęcie przez ten organ wniosku, że pomimo nieprzekroczenia przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku kwoty 477 zł tj. kwoty będącej kryterium dochodowego okoliczności współpracy skarżącego z organem pomocy społecznej i nieścisłości w kwestii dochodów a wydatków uzasadniają tezę o braku uprawnienia skarżącego do świadczeń z pomocy społecznej.

Dokonując odrębnej oceny decyzji znak [...], której przedmiotem z racji osiągnięcia przez M. P. dochodu przekraczającego kryterium dochodowe tj. kwoty 497,32 zł był zasiłek celowy specjalny stwierdzić należy, że również w tej sprawie zasadnym było oparcie odmowy przyznania tego zasiłku ze względu na brak współpracy skarżącego z organem a także z uwagi na ujawnione dysproporcje w dochodach i wydatkach.

W ocenie Sądu M. P. usiłuje za wszelką cenę stworzyć w ten sposób obraz swojej sytuacji materialnej by dostosować ją do kryteriów z ustawy

o pomocy społecznej, ale jak słusznie orzekające w sprawie organy zauważyły, kryterium materialne jest jednym z kryteriów przyznania świadczeń z pomocy społecznej i organ musi uwzględnić również szeroko pojętą współpracę z organem osoby ubiegającej się o pomoc społeczną. Co istotne, ze względu na mnogość wniosków o pomoc, które M. P. składa w organie pomocy społecznej organ nie może tracić mimo wszystko z pola widzenia konieczność każdorazowej oceny sytuacji bytowej skarżącego i ma w związku z tym prawo do ponawiania żądania od skarżącego wyjaśnień i dokumentów.

Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy przepisów postępowania zawartych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy, zgodnie z obowiązującymi przepisami wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały jego prawidłowej oceny. Wydane w sprawach decyzje w sposób szczegółowy przedstawiły ustalenia w zakresie stanu faktycznego i przedstawiły przepisy, które miały zastosowanie w przedmiotowych sprawach, prawidłowo interpretując ich treść.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 1, 5 i 6, art. 11 ust. 1 i 2, art. 12, art. 16 ust. 2 i art. 100 jak zarzucały skargi.

Materiał dowodowy uzasadnia stanowisko tych organów, że odmowa przyznania wnioskowanych świadczeń z zakresu pomocy społecznej była uzasadniona. Odmawiając przyznania wnioskowanych świadczeń, organy wykazały okoliczności stanowiące podstawę podjętych rozstrzygnięć.

Skargi nie mogą być uwzględnione, ponieważ wyniki oceny przeprowadzonego postępowania i stanowisko organów nie dają podstawy do uchylenia zaskarżonych decyzji. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie stwierdził takich wad i uchybień, dlatego należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).