Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 996/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 22 par. 2, art. 27 par. 1 pkt 5, art. 115 par.1 pkt 4
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska- Nowacka, Sędziowie NSA Bogusław Dauter, WSA del. Ludmiła Jajkiewicz (spr.), Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Sz 732/07 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 września 2007 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz P. S.A. z siedzibą w W. kwotę 397 (słownie: trzysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Sz732/07, oddalił skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 września 2007 r., nr SKO.55/413/2007, utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia 11 lipca 2007 r., nr [...], w przedmiocie stanowiska wierzyciela.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd, uznając skargę za bezzasadną, przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego W. – S. zwrócił się do wierzyciela gminy C. o zajęcie stanowiska w sprawie zarzutów egzekucyjnych wniesionych przez P. Spółka Akcyjne w W. (dalej: skarżąca), w związku z wszczętą egzekucją administracyjną należności w podatku od nieruchomości za lata 2002 – 2006.

Burmistrz Miasta i Gminy C. wskazanym na wstępie postanowieniem nie uznał zarzutów skarżącej.

W uzasadnieniu organ podniósł, iż zgodnie z art. 22 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; j.t. z 2005 r., Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) właściwość organu egzekucyjnego ustala się według miejsca położenia siedziby zobowiązanego. Poza tym skarżąca nie wykazała, że należy do tak zwanych "dużych podatników" i podlega innemu naczelnikowi urzędu skarbowego, kwestii tej również nie rozstrzyga ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. Nr 137, poz. 1302 ze zm. – dalej: ustawa o kolegiach skarbowych). Organ podniósł również, iż należności z tytułu podatku od nieruchomości w praktyce nie są zaspakajane w pierwszej kolejności przed innymi należnościami. Ustawodawca w art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. miał na myśli przepisy prawa materialnego wskazujące na pierwszeństwo w zaspokojeniu, natomiast art. 115 § 1 u.p.e.a., na podstawie którego działa organ egzekucyjny, według organu, takim przepisem nie jest. Ponadto organ podniósł, iż tytuły wykonawcze o nr 215 i 310 zostały wycofane w dniu 1 czerwca 2007 r. i nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. rozpoznając zażalenie skarżącej podtrzymało stanowisko wierzyciela.

W uzasadnieniu organ podniósł, iż wierzyciel nie jest uprawniony do wypowiadania się w sprawie właściwości organu egzekucyjnego, którą organ powinien badać z urzędu (art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego). Natomiast w przypadku powstania sporu co do właściwości, organem właściwym do jego rozstrzygnięcia jest Dyrektor Izby Skarbowej wspólnej dla Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego W. – S. i Naczelnika Pierwszego M. Urzędu Skarbowego (art. 22 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 18 u.p.e.a.). Organ podniósł również, iż z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby skarżąca wykazała, że jest tak zwanym "dużym podatnikiem".

Organ podtrzymał również stanowisko w kwestii braku podstaw do wykazania w tytułach wykonawczych prawa pierwszeństwa zaspokojenia wierzytelności z tytułu podatku od nieruchomości, skoro należności te nie są zaliczane do kategorii, które z takiego prawa korzystają, a także w kwestii bezzasadności zarzutu w części odnoszącej się do wycofanych tytułów wykonawczych, skutkiem czego jest umorzeniem postępowania egzekucyjnego w zakresie objętym tymi tytułami.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżąca zarzuciła błędną interpretację art. 33 pkt 9 u.p.e.a., w związku z art. 22 § 2 oraz art. 5 ust. 6, ust. 9a i ust. 9b ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (j.t. z 2004 r. Dz.U. Nr 121, poz. 1267 ze zm. – dalej: ustawa o urzędach i izbach skarbowych) oraz § 1, § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedziby naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych (Dz.U. Nr 209, poz. 2027 ze zm. – dalej: rozporządzenie), poprzez akceptację stanowiska, iż dokonane ustawą o kolegiach skarbowych zmiany nie wpłynęły na zmianę właściwości organów egzekucyjnych, w zakresie podatku od nieruchomości.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 34 § 2 u.p.e.a., w związku z art. 6 i art. 7 oraz art. 124 § 2, w związku z art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na domniemaniu, że Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego W. – S. postąpił zgodnie z przepisami prawa.

Ponadto skarżąca zarzucił błędną interpretację art. 27 ust. 1 pkt 5, w związku z art. 115 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, iż podatek od nieruchomości nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia, a także, że zaznaczenie tego faktu w tytule wykonawczym jest prawem wierzyciela.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie wierzyciela nie narusza przepisów prawa w stopniu dającym podstawę do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Sąd wskazał, iż bezzasadne jest twierdzenie skarżącej, iż zmiana właściwości naczelnika urzędu skarbowego, wprowadzona ustawą o urzędach i izbach skarbowych dotyczy również organu egzekucyjnego. Porównanie art. 22 § 2 u.p.e.a. z art. 9a pkt 2 ustawy o urzędach i izbach skarbowych przy jednoczesnym uwzględnieniu siedziby skarżącej, prowadzi bowiem do wniosku, że Naczelnik M. Urzędu Skarbowego nie jest organem właściwym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd uznał więc wypowiedź wierzyciela za poprawną, natomiast dywagacje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. za nie mające znaczenia.

Sąd wskazał, odnosząc się do zarzutu podwójnego naliczenia wysokości zadłużenia skarżącej, w związku z wystawieniem tytułów wykonawczych o nr 215 i 310, iż organ wycofał te tytuły wykonawcze, a więc do rozstrzygnięcia pozostała jedynie kwestia kosztów egzekucyjnych z tytułu ich realizacji, co jednak wykracza poza instytucję wypowiedzi wierzyciela.

Sąd wskazał też, odnosząc się do zarzutu nieprawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego, że pierwszeństwo zaspakajania winno wynikać z przepisów prawa materialnego, a ponadto stanowisko wierzyciela w kwestiach określonych w art. 33 pkt 6 – 7 i 10 nie ma wiążącego charakteru dla organu.

W skardze kasacyjnej z dnia 30 kwietnia 2008 r. pełnomocnik skarżącej zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego, to jest:

- art. 5 ust. 6, ust. 9a, i ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz § 1, § 2 i § 3 rozporządzenia, poprzez błędną interpretację polegającą na przejęciu: że nowelizacja ustawy o kolegiach skarbowych nie wpłynęła na sposób ustalania właściwości naczelników urzędów skarbowych jako organów egzekucyjnych oraz, że Naczelnik Pierwszego M. Urzędu Skarbowego nie jest właściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) oraz art. 151, w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., polegające na braku uchylenia przez Sąd zaskarżonego postanowienia i oddaleniu skargi, w związku z nieuwzględnieniem naruszenia art. 5 ust. 6, ust. 9a i ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151, w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., polegające na braku uchylenia przez Sąd zaskarżonego postanowienia i oddaleniu skargi, w związku z nieuwzględnieniem naruszenia art. 5 ust. 6, ust. 9a i ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz art. 19 i art. 22 § 2 u.p.e.a., art. 34 § 1, art. 33 pkt 1, pkt 9 i pkt 10, a także art. 27 § 1 pkt 5 i art. 115 § 1 pkt 4 u.p.e.a.;

- art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na braku uzasadnienia odrzucenie argumentacji, co do zarzutu naruszenia art. 33 pkt 1, pkt 9 u.p.e.a., w związku z art. 22 u.p.e.a. i art. 5 ust. 6 oraz art. 9a pkt 2 ustawy o izbach i urzędach skarbowych.

Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

- zasądzenie zwrot kosztów postępowania, według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte zasługują na uwzględnienie.

Przede wszystkim za niezasadny należy uznać zarzut niewłaściwej oceny tytułów wykonawczych nr 215 i nr 310, skoro ich wycofanie (pismo z dnia 1 czerwca 2007 r.) nastąpiło przed rozpoznaniem zarzutów z dnia 6 czerwca 2007 r. Tak więc w chwili rozpoznawania przez organ zarzutu na postępowanie egzekucyjne, postępowanie wszczęte na podstawie przedmiotowych tytułów egzekucyjnych nie toczyło się, a ewentualne rozstrzyganie w kwestii kosztów egzekucyjnych, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, wykracza poza zakres instytucji wypowiedzi wierzyciela.

Za niezasadny należy także uznać zarzut kwestionujący, że tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo, mimo braku danych, o jakich mowa w art. 27 § 1 pkt 5, w związku z art. 115 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Wyrażony przez Sąd pierwszej instancji w tym przedmiocie pogląd jest prawidłowy i nie narusza prawa. Artykuł 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. nakazuje wskazanie podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, jeżeli należność korzysta z tego prawa i prawo to nie wynika z zabezpieczenia należności. Tymczasem w wypadku należności z tytułu podatku od nieruchomości nie można mówić o prawie pierwszeństwa zaspokojenia. Prawo to powinno wynikać z przepisu prawa wyraźnie odnoszącego się do tego podatku. Takiego przepisu skarżąca nie wskazała, powołując się jedynie na procesowy przepis art. 115 § 1 pkt 4 u.p.e.a., który de facto nie ustanawia prawa pierwszeństwa, a jedynie określa kolejność zaspokojenia należności, do których stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o ile nie zostały zaspokojone w trzeciej kolejności. W konsekwencji uznać więc należy, że wierzyciel nie miał obowiązku wypełnienia pozycji formularza tytułu wykonawczego w powyższym zakresie.

Natomiast w pozostałym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej podlegają uwzględnieniu. Nie do zaakceptowania jest bowiem pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, z którego wynika, że jedynym przepisem określającym właściwość organów egzekucyjnych jest art. 22 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z art. 5 ustawy o urzędach i izbach skarbowych wykonywanie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych należy do naczelników urzędów skarbowych (ust. 6) lub naczelników urzędów skarbowych obsługujących niektóre kategorie podatników (ust. 9a), z uwzględnieniem ich terytorialnego zasięgu działania. Zatem określenie właściwości miejscowej organów egzekucyjnych powinno nastąpić z uwzględnieniem nie tylko art. 22 u.p.e.a., ale również przepisów wyznaczających terytorialny zasięg działania poszczególnych urzędów skarbowych.

Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, jest więc zobowiązany do rozważenia czy egzekucja w stosunku do skarżącej jest prowadzona przez właściwy organ egzekucyjny. Przedtem jednak Sąd powinien ustosunkować się do twierdzenia skarżącej, iż należy ona do kategorii podatników wymienionych w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych.

Podsumowując, Sąd odwoławczy uznał, iż wskazane powyżej uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), bowiem w przypadku ewentualnego stwierdzenia przez Sąd pierwszej instancji, iż skarżąca jest podmiotem należącym do tak zwanych "dużych podatników", zaskarżone postanowienia byłyby niezgodne z prawem. Zatem brak rozważań Sądu w tym zakresie jest w istocie równoznaczny z brakiem stanowiska w kwestii zasadniczej dla oceny poprawności (w świetle kryterium wskazanego w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych; Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) zaskarżonego postanowienia.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.