Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 934/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 134, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 czerwca 2020 r., [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111) po rozpatrzeniu odwołania skarżącej M. W. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. B., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], wydaną w wyniku rozpoznania wniosku strony z dnia 2 stycznia 2020 r., organ l instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. B., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 7 maja 2018 r., mocą którego J. B. zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 maja 2022 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 58 roku życia, zaś ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu organ pomocowy wskazał, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie stwierdzono, aby niepełnosprawność powstała w okresach wskazanych w tym przepisie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji nieprawidłowość z uwagi na oparcie rozstrzygnięcia o przepis, którego niekonstytucyjność została stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13).

Decyzją z dnia 19 lutego 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję organu l instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej zalecono ponowną weryfikację przesłanki bezpośredniego związku przyczynowego (z uwzględnieniem szczegółowego zakresu sprawowanej opieki), pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Przy badaniu związku przyczynowego należało zwrócić uwagę na znajdujący się w aktach sprawy wydruk z Aplikacji Centralnej Rynku Pracy i zweryfikować, czy pobierane przez stronę świadczenia (wskazane w ww. dokumencie elektronicznym) nie kolidują z wnioskiem strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zwrócono uwagę, iż organ winien również wyjaśnić, czy są jeszcze inne osoby zobowiązane do alimentacji w tym samym stopniu względem J. B., a jeżeli tak, to czy mogą współuczestniczyć w sprawowaniu opieki. Wskazano na konieczność przeprowadzenia szczegółowego wywiadu środowiskowego. Organ odwoławczy wskazał, że rozpoznając wniosek strony organ pomocy społecznej powinien mieć także na uwadze zakres, w jakim przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niekonstytucyjny począwszy od dnia 23 października 2014 r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ l instancji decyzją z dnia 26 marca 2020 r. znak: [...] ponownie odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu I instancji wskazano, że odmowa przyznania świadczenia jest spowodowana niespełnieniem przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu l instancji i ponownie zwracając uwagę, iż przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niekonstytucyjny, w związku z czym przepis ten nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Co do drugiej przesłanki odmowy skarżąca wyjaśniła, że od stycznia 2015 roku nie prowadzi gospodarstwa rolnego, jak również nie pracuje w żadnym gospodarstwie rolnym. Do odwołania dołączyła oświadczenie z 7 kwietnia 2020 r., w którym oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w gospodarstwie rolnym od l kwartału 2015 r.

Postanowieniem z dnia 11 maja 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zleciło organowi pierwszej instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego poprzez wyjaśnienie, jaki jest szczegółowy zakres obowiązków skarżącej związanych z opieką nad matką, poza wykonywaniem takich czynności jak zawożenie do lekarzy, zakup leków, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, utrzymywanie porządku w domu i wokół niego, przygotowywanie opału oraz palenie w piecu (które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności), który uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Ponadto organ odwoławczy polecił zwrócenie się do placówki terenowej KRUS o udzielenie informacji, czy skarżąca podlegała bądź aktualnie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a jeżeli tak to od kiedy, w jakim zakresie i z jakiego tytułu oraz o wyjaśnienie, kto aktualnie prowadzi gospodarstwo rolne, w którym wnioskodawczyni wykonywała pracę oraz wyjaśnienie, dlaczego wnuczka nie może pomagać w opiece nad babką.

W dniu 29 maja 2020 r. Kierownik GOPS przesłał zgromadzoną dokumentację, w tym zaświadczenie KRUS Placówka Terenowa w B informujące, że skarżąca figuruje w ewidencji, ale nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, zaświadczenie KRUS Placówka Terenowa w D informujące, że skarżąca nie figuruje w ewidencji osób ubezpieczonych w KRUS oraz oświadczenie skarżącej z dnia 21.05.2020 r., w którym wyjaśniła, że w związku z tym, iż mama leczy się na padaczkę pourazową skarżąca o ustalonych porach dnia podaje jej leki (na padaczkę, na pamięć), gdyż ona nie jest w stanie tego zrobić. Pomaga jej w myciu, ubieraniu, ponieważ ma zaburzenia równowagi, drżenie rąk, zawroty głowy. Ma duże deficyty w pamięci i często nie orientuje się co do pory dnia. Jest "splątana", ma stany lękowe, boi się sama zostać w domu. Mieszkając w odosobnieniu, musi mieć na uwadze, aby mama nie wyszła z domu, gdyż nie potrafi wrócić. Kilka razy w ciągu dnia zakrapia jej oczy ze względu na rozległą jaskrę i bardzo zawężone pole widzenia. Mama ma również zaawansowaną osteoporozę, więc musi pilnować, jak i gdzie się porusza, gdyż takie właśnie małe potknięcie poskutkowało pęknięciem kręgu i noszeniem gorsetu ortopedycznego. Skarżąca podała, że córka w maju 2020 r. kończy 5 lat, więc nie może opiekować się mamą. Oświadczyła również, że gospodarstwo rolne obecnie prowadzi jej mąż R. W. i taki stan trwa nieprzerwanie od 2015 roku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na treść z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i stwierdziło, że zaskarżona decyzja ostatecznie odpowiada prawu. Organ podniósł, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że wnioskiem z dnia 2 stycznia 2020 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. B. (ur. [...] 1952 r., panna), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności obwiązującym do 31 maja 2022 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 58 roku życia, zaś ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od stycznia 2015 r.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz złożonych oświadczeń wynika, że J. B. podlega stałemu leczeniu specjalistycznemu ze względu na liczne schorzenia, tj. padaczkę, osteoporozę, zespół jelita drażliwego, jest po zabiegu na zaćmę. Wraz z nią zamieszkuje córka M. W. wraz ze swoją rodziną (mężem i córką) oraz syn M. B., który jest kawalerem. Skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. Syn M. B. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP, podejmuje prace dorywcze na własne utrzymanie, nadużywa alkoholu, obecnie oczekuje na leczenie odwykowe na oddziale zamkniętym. Nie poczuwa się do opieki nad matką, nie pomaga jej finansowo ani usługowo. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką w zakresie pomocy w czynnościach higienicznych, chodzenia do lekarzy, zakupu leków, przygotowywania posiłków, robienia zakupów, utrzymywania porządku w domu i wokół niego, przygotowania opału oraz palenia w piecu, wykonuje także inne niezbędne czynności.

Organ odwoławczy wskazał, że organ pomocowy dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez wnioskodawcę w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy podkreślił, że szczegółowe uzasadnienie prawne powyższego stanowiska zostało przedstawione w poprzednio wydanej w niniejszej sprawie decyzji kasatoryjnej, zatem nie zachodzi konieczność ponownego przytaczania przedstawionej w nim argumentacji prawnej w tym zakresie.

W wyniku analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie doszło jednak do przekonania, że zaskarżona decyzja organu l instancji ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia w jakiejkolwiek postaci, czy też wymiarze czasu pracy.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organ odwoławczy zauważyło, że z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ podkreślił, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zdaniem organu odwoławczego z przeprowadzonego postępowania wynika, że taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi. Niepełnosprawność w stopniu znacznym J. B. powstała, gdy miała ona 58 lat, czyli dziesięć lat temu. Z kolei skarżąca zrezygnowała z aktywności zawodowej, aby opiekować się matką, w 2015 roku, co zbiegło się z urodzeniem dziecka. Z doświadczenia życiowego można wnioskować, iż tak naprawdę właśnie ta ostatnia okoliczność była głównym powodem braku aktywności zawodowej skarżącej. Ponadto z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego, jak i z zestawienia czynności przedstawionych przez samą skarżącą w oświadczeniu oraz z odwołania nie wynika, aby zakres obowiązków związanych z opieką nad matką uniemożliwiał podjęcie aktywności zawodowej przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak zawożenie do lekarzy, zakup leków, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, utrzymywanie porządku w domu i wokół niego, przygotowywanie opału oraz palenie w piecu, pomoc w myciu czy w ubieraniu nie mogą być uznane za czynności wymagającej całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Z oświadczeń skarżącej wynika, że to mąż od 2015 roku zajmuje się gospodarstwem rolnym. Organ odwoławczy nie badał, jaka była wcześniej aktywność skarżącej w pracy w tym gospodarstwie, jednak biorąc pod uwagę fakt, iż mąż w znacznej mierze odciążą ją od pracy w nim, to biorąc pod uwagę wyżej opisane okoliczności nie ma potrzeby, aby strona ze względu na zakres opieki musiała całkowicie rezygnować z pracy w gospodarstwie. Organ odwoławczy nie oceniał, czy opieka nad pięcioletnią córką pozwala skarżącej na taką aktywność. Organ zwrócił uwagę, iż częściowo w opiece nad matką może pomóc brat, który mieszka w tym samym domu i jest osobą bezrobotną. Wprawdzie skarżąca oświadczyła, iż nadużywa on alkoholu i oczekuje na leczenie odwykowe na oddziale zamkniętym, jednakże nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających tą okoliczność. Co więcej, skoro brat pomimo choroby może podejmować się prac dorywczych (zapewne zachowując stan trzeźwości), to tym bardziej może pomagać w opiece nad matką. Na marginesie organ odwoławczy podniósł, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności J. B. zostało wydane 7 maja 2018r., a zespół orzekający doszedł do przekonania - uwzględniając rokowania odnośnie przebiegu choroby oraz możliwości poprawy stanu zdrowia - że naruszenie organizmu osoby orzekanej jest okresowe, dlatego orzeczenie zostało wydane na czas określony do 31.05.2022 r.

W związku z tym odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wynika z niespełnienia przesłanki, polegającej na istnieniu bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna, a sprawowaniem przez niego opieki. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że rodzina może skorzystać również z innych form wsparcia pomocowego, jak np. usługi opiekuńcze, które dopełnią tą pomoc.

Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca miała wcześniej przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy do 31 grudnia 2019 r. Jednakże decyzja przyznająca to świadczenie opiekuńcze nie była poddawana kontroli odwoławczej, a obecnie prowadzone postępowanie jest nową sprawą administracyjną dotyczącą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego wszystkie wskazane powyżej okoliczności faktyczne powodują, iż skarżąca nie spełnia kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca M. W., zarzucając naruszenie art. 138 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji pomimo, iż ten rozpoznając sprawę naruszył art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a., naruszenie art. 17 § 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego wykładnię, jak również naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie sytuacji osobistej skarżącej, polegające w szczególności na nieuwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w toku sprawy, wobec oparcia rozstrzygnięcia na nieobiektywnej, jednostronnej i pobieżnej ocenie materiału dowodowego, która w przedmiotowej sprawie przybrała charakter dowolny, w szczególności wobec arbitralnego zaakceptowania poglądu organu I instancji wydającego decyzję w niniejszej sprawie.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na chorą matkę J. B., ewentualnie o uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Skarżąca podkreśliła, że nie zgadza się z ostatecznym stanowiskiem organu. Uważa, że spełnia wszystkie podstawowe przesłanki uprawniające do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, czego potwierdzeniem było przyznanie jej wcześniej specjalnego zasiłku opiekuńczego, a co do podstaw którego organ I instancji przez okres ostatnich 5 lat (tj. do czasu starania się o niniejsze świadczenie) nie miał jakichkolwiek wątpliwości. Skarżąca zaznaczyła, iż podstawą do przyznania świadczenia jest orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, w posiadaniu jakiego jest jej mama od dnia 7 maja 2018 roku, które zostało wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Koniecznością do wydania takiego zaświadczenia jest jej zły stan zdrowia, m.in. padaczka, zaawansowana osteoporoza, zespół jelita drażliwego oraz rozległa jaskra po operacji na zaćmę. W ciągu doby dużo czasu poświęca skarżąca na opiekę nad nią, m.in. podaje leki o wyznaczonych porach, ubiera, pomaga w utrzymaniu codziennej higieny, ponadto zajmuje się przygotowywaniem posiłków oraz porządkiem w domu oraz wokół niego, uczestniczy w podstawowych czynnościach życia codziennego, bowiem matka nie jest w stanie samodzielne ich wykonać. Pomoc w codziennych czynnościach jest niezbędna ze względu na problem J. B. z utrzymaniem równowagi, a także zawrotami głowy. Skarżąca z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym i obecnie tej, jak również i innej pracy zarobkowej nie podejmuje, bowiem oczywistym jest, iż stan zdrowia matki z racji posiadanego wieku podlega stopniowemu pogorszeniu. Skarżąca podkreśliła, że mimo posiadania córki w wieku 5 lat przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest stan zdrowia matki, nie zaś opieka nad córką, bowiem postępowanie w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności - z uwagi na pogarszający się stan zdrowia - toczyło się już w 2014 roku (czego efektem było wydanie decyzji w marcu 2015 roku). Twierdzenia organu jakoby podstawą faktyczną niepodejmowania zatrudnienia była tylko i wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad córką nie znajdują oparcia w okolicznościach faktycznych, bowiem oczywistym pozostaje - mając na względzie stan zdrowia matki - iż to ona wymaga stałej opieki jako osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji, sam fakt posiadania dziecka, które to dziecko z racji swojego wieku 5 lat nie wymaga tak dużego zaangażowania jak osoba ciężko chora u której orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Zdaniem skarżącej nieuzasadnione pozostaje również stanowisko organu II instancji, w którym organ ten narzuca konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad osobą niepełnosprawną innym domownikom. Działanie takie pozostaje sprzeczne z przepisami obowiązującego prawa, zgodnie z którymi z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Prawdą jest, iż wspólnie ze skarżącą mieszka także brat, lecz z uwagi na posiadane dysfunkcje nie pomaga w żaden sposób w opiece nad matką ani finansowo, ani usługowo. Drugi zaś syn jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i przebywa obecnie w Domu Pomocy Społecznej w D, nie jest zatem w stanie pomagać matce w żaden sposób.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. B.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że matka skarżącej J. B. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 7 maja 2018 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 maja 2022 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 58 roku życia, zaś ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od stycznia 2015 r. J. B. jest panną, mieszka wraz ze skarżącą i jej rodziną (mężem i pięcioletnią córką oraz synem). Syn jest bezrobotny i ma problemy alkoholowe.

Skarżąca złożyła oświadczenie, że nie pracuje i nie prowadzi gospodarstwa rolnego, w styczniu 2015 r. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. J. B. cierpi między innymi na padaczkę, osteoporozę, zespół jelita drażliwego oraz jaskrę po operacji na zaćmę. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy organy ustaliły, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką.

Przede wszystkim należy rozstrzygnąć, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że nie da się ustalić, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej (jej matki), nad którą sprawowana jest opieka, powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia czy też ukończenia 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Pozytywne stanowisko w tej kwestii zaprezentował organ odwoławczy, natomiast negatywne – organ I instancji orzekający po raz pierwszy w niniejszej sprawie.

Przy rozważaniu powyższej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008). Takie stanowisko zaprezentował m.in. WSA w Gdańsku w wyroku z 9 lipca 2020 r., III SA/Gd 475/20, LEX nr 3032716. Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Trafne jest zatem w powyższym zakresie stanowisko organu odwoławczego.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona, a wbrew twierdzeniom skarżącej stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo. Należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, których celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej.

W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych, świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest jednak kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, która się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełnia jednak warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 maja 2022 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 58 roku życia, zaś ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od stycznia 2015 r. Matka skarżącej zamieszkuje z rodziną skarżącej oraz z synem (bratem skarżącej).

Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że w styczniu 2015 r. zaprzestała ona pracy w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez jej męża. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką polega na zawożeniu do lekarzy, zakupie leków, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, utrzymywaniu porządku w domu i wokół niego, przygotowywaniu opału oraz paleniu w piecu, pomocy w myciu czy w ubieraniu.

W ocenie Sądu, powyższe czynności to w przeważającej mierze zwykłe czynności dnia codziennego. Podkreślić należy, że z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie nie wynika, aby matka skarżącej była osobą leżącą, nie mogącą się poruszać samodzielnie czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji.

Zdaniem Sądu zakres opieki, który w istocie polega na pracach w gospodarstwie domowym, które skarżąca prowadzi wspólnie nie tylko z matką, lecz również z własną rodziną (mężem i córką), umawianiu wizyt lekarskich i zawożeniu na nie, nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Podkreślić należy, że prowadzenie gospodarstwa domowego, w tym pranie, czy sprzątanie albo robienie zakupów nie stanowią czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Stanowią zaś codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Czynności związane z opieką nad matką skarżącej ograniczają się zaś do pomocy w kąpieli czy ubieraniu. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Podkreślić należy, że systemowo świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a rezygnacją przez nią z pracy w gospodarstwie rolnym nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby matka skarżącej, posiadająca co prawda orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, była niesamodzielna w większości sfer życia. Z powyższych przyczyn nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane przez skarżącą czynności, które podejmuje w ramach opieki nad niepełnosprawną matką są – jak już podkreślano - zwykłymi czynnościami życia codziennego. Nadto należy podnieść, że skarżąca twierdzi, że zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w styczniu. Faktem powszechnie znanym jest, że zajęć w gospodarstwie rolnym o tej porze roku jest znacznie mniej, niż wiosną, latem czy jesienią. Nadto rezygnacja z pracy zbiegła się z urodzeniem przez skarżącą dziecka, które – co jest faktem powszechnie znanym – wymaga stałej opieki w pierwszych latach życia. Zdaniem Sądu w tych okolicznościach nie sposób powiązać rezygnacji przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym z faktem sprawowania opieki nad matką.

Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie została oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.