Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1526/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 128
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 145 7 1 pkt. 1 lit. a, art. 141 § 4 w zw. z art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant asystent sędziego Andrzej Bieńkowski po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 190/12 w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 190/12 po rozpoznaniu skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] listopada 2011 roku, nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 1 ust. 1 ustawy

z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U.

z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 17 ust. 1 i ust.5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania J.G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem R.G.

W uzasadnieniu decyzji podało, że ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r. nr 205, poz. 1212), dokonano nowelizacji art. 17 ustawy

o świadczeniach rodzinnych dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, która weszła

w życie z dniem 14 października 2011 r. Wskazując na treść art. 17 ust. 1

i ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziło, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje osobie pozostającej w związku małżeńskim. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy współmałżonek ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, wtedy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny. W przypadku rodzica (lub rodziców) jest to dziecko rezygnujące z pracy na rzecz uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu odwoławczego J.G. przesłanek tych nie spełnia, gdyż pozostaje w związku małżeńskim. Przepisy prawa określające warunki przyznania świadczenia i zasady jego wypłaty zostały sformułowane przez ustawodawcę w sposób kategoryczny i jednoznaczny, nie przewidują żadnych wyjątków i nie dają organom administracji publicznej możliwości orzekania na podstawie uznania administracyjnego. Z tych względów zasadnym było wydanie decyzji o odmowie przyznania rzeczonego świadczenia.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w odpowiedzi na skargę wniosło

o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, że istota sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy J.G. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad niepełnosprawnym mężem R.G.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji stanowisko organów orzekających w tej sprawie, nie zasługuje na aprobatę.

Odwołując się do treści art. 17 ust. 1 i art.17 ust. 5 pkt 2 lita ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji, wskazał, że zastosowana przez organy wykładnia językowa ostatnio cytowanej normy prawnej faktycznie prowadzi do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem skarżącej nie przysługuje, ponieważ art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy wyklucza prawną możliwość jego przyznania. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. P 27/07 stwierdził jednak, że taka wykładnia gramatyczna art. 17 ust. 1

i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, wspomnianej ustawy, jest sprzeczna z zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślił, że wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, ale do organów stosujących przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał zwrócił szczególną uwagę na znaczenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy dla sprawy, w której zapadł ww. wyrok, a w którym to stanie faktycznym o świadczenie pielęgnacyjne wystąpił – analogicznie, jak w sprawie niniejszej – współmałżonek. Redakcja pytania prawnego, skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego, ograniczona jedynie do przepisu art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, uniemożliwiła Trybunałowi zajęcie stanowiska odnośnie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tym niemniej końcową wypowiedzią zasygnalizował istotę problemu i tym samym wprost zauważył, że to organ orzekając w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem musi "ocenić skutek stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy" w dawnym brzmieniu.

W konsekwencji wspomnianego orzeczenia przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy

z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 233, poz. 1456) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych został znowelizowany w ten sposób, że od dnia 2 stycznia 2009 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka. Zaś nowelizacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiąca odpowiedź na sygnalizację Trybunału Konstytucyjnego zawartą w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., S 1/10, wprowadzona ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych ..., (Dz.U. Nr 205, poz. 1212) przyjęła zasadę, iż pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, co konsekwentnie nawiązuje do dawnego brzmienia art. 17 ust. 1, który przewidywał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jedynie w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Tak więc, w dalszym ciągu mamy do czynienia z sytuacją, że przy zastosowaniu wykładni językowej art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy

o świadczeniach rodzinnych, uwzględnionej przez organy orzekające w tej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne na rzecz współmałżonka nie będzie przysługiwało, a tym samym, należy zastosować wykładnię systemową i celowościową, zgodną ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, w myśl której świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące – co do zasady – możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia.

W ocenie Sądu pierwszej instancji obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jakim jest małżonek, nie może być wywodzony, tylko i wyłącznie z obowiązku alimentacyjnego, przewidzianego w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Ów obowiązek wynika także z regulacji art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego, które to przepisy stanowią, że małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć także pomoc w przypadku choroby. O ile faktem jest, że ustawodawca nie posłużył się dla regulacji wzajemnych obowiązków między małżonkami expressis verbis pojęciem obowiązku alimentacyjnego, to - według Sądu – przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego należy stosować bądź wprost, bądź w drodze analogii także

w przypadku rozważania wzajemnych obowiązków między małżonkami, w tym do obowiązku opieki na chorym, niepełnosprawnym małżonkiem. Obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jakim jest małżonek ma bowiem swoje umocowanie nie tylko

w systemie norm moralnych, ale także norm prawnych. Małżonek należy bowiem do kręgu osób, obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego,

z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia alimentacyjnego.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że brzmienie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 a powołanej ustawy daje prawną możliwość przyznania świadczenia osobie, sprawującej opieką nad małżonkiem. Okoliczność, że J.G. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem,

a nie nad własnym dzieckiem nie stanowi podstawy do odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, co obliguje do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi, z powodu naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę, organ zobligowany będzie uwzględnić wyrażoną powyżej ocenę prawną i dokonać wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która nie będzie prowadziła do wniosku o wewnętrznej sprzeczności tej ustawy oraz będzie umożliwiała najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi i zaskarżając go w całości zarzuciło;

1. naruszenie prawa materialnego, to jest:

1) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego, a nadto wykroczono poza właściwość sądu administracyjnego,

2) art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2006 r. Nr. 139, poz. 992 ze zm. ), w zw. z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy( Dz. U. Nr 9, poz.59 z późn. zm.), art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię, bowiem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, gdyż tak stanowi ustawa.

2.naruszenie przepisów postępowania, to jest:

- art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a., poprzez przedstawienie oceny prawnej, która jest niepełna i wewnętrznie sprzeczna, brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik postępowania, brak jasnych wskazań co do dalszego postępowania,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem

w sprawie wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji nie miało miejsca naruszenie norm prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia, oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podało, że sądy administracyjne, jak słusznie wywodzi Sąd pierwszej instancji, badają legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydawania tego aktu,

a zatem kontrola taka nie może nosić znamion dowolnej, czy też nie przystającej do zebranego materiału dowodowego. W tej sprawie Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że ma miejsce naruszenie norm prawa materialnego, dokonał błędnej wykładni jego norm, a tym samym pominął zasadniczą kwestię swojej właściwości, bowiem dokonał oceny dowolnej.

Wskazało, że ustawodawca w art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a tej ustawy określił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepisu tego nie można zatem pominąć i odmówić jego zastosowania. Korzysta on bowiem nadal z domniemania konstytucyjności. Skoro zatem racjonalny ustawodawca, mając wiedzę w zakresie poglądów prezentowanych przez sądy i Trybunał Konstytucyjny, nie podejmuje działań zmierzających do zmiany tego przepisu, oznacza to, że jego zamierzoną wolą jest w istocie wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje

w związku małżeńskim. Dopóki omawiany przepis nie zostanie zmieniony przez ustawodawcę, należy stosować go wprost, zgodnie z literalnym brzmieniem.

Kolegium podkreśliło, że w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. został znowelizowany art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego to osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny

i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie zaś z art. 128 tego kodeksu, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, z kolei

art. 129 cyt. kodeksu ustala "kolejność" zobowiązanych, natomiast art. 132 tego kodeksu określa, kiedy powstaje obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności. Tylko na te przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje

w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny. Trybunał zaś w ogóle nie nawiązał, ani nie powołał, ani nie odniósł się do przepisów dotyczących sytuacji prawnej małżonków, w tym art. 27 i 28 tego kodeksu. Regulacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w przepisach począwszy od

art. 128 do 144., a obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny o których mowa w art. 27 i 28., to nie tożsame instytucje i rozwiązania prawne. W tej sytuacji, skoro brak jest w treści wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., takiego wyraźnego orzeczenia o niekonstytucyjności przesłanki uregulowanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać, iż przepis ten znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

Autor skargi kasacyjnej uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania stwierdził, że Sąd pierwszej instancji schematycznie oraz wybiórczo uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, bowiem jedynie zacytował fragmenty uzasadnień części wyroków sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego, tym samym nie wykazał, że uchybienia miały wpływ na wynik sprawy. Warunkiem nie tylko prawidłowo sporządzonego uzasadnienia, jak i prawidłowej oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, jest wykazanie, że uchybienia faktycznie miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Tym samym Sąd pierwszej instancji nie dokonał pełnej oceny rozstrzygnięć podjętych przez organy administracji i wskazał uchybienia, które nie miały wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku, z uwagi na ich znaczenie dla organów i sądu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy powinny być jednoznaczne i nie budzące wątpliwości co do ich treści. Ogólnikowość wskazań co do dalszego postępowania jest w istocie jednoznaczna z ich brakiem. Tak skonstruowane uzasadnienia wyroku, jako pozbawione jednego z obligatoryjnych przy uchyleniu decyzji elementów, nie odpowiada wymogom określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ww. ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z powyższym, nawet pomijając zagadnienie prokonstytucyjnej wykładni celowościowej ww. przepisów, której dokonał Sąd pierwszej instancji, zwrócić przede wszystkim należy uwagę, że przyjęcie interpretacji powyższych unormowań prawnych, tak jak czyni to w autor skargi kasacyjnej, prowadzi do sytuacji, w której osoba niepełnosprawna w znacznym stopniu (jeden ze współmałżonków), a więc sama wymagająca pomocy, mogłaby zapewnić stałą lub długotrwałą opiekę drugiej osobie - również niepełnosprawnej w znacznym stopniu - to jest drugiemu współmałżonkowi.

Poza tym, z mocy przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy, osoba

w znacznym stopniu niepełnosprawności, na której ciąży obowiązek alimentacyjny

(a taki obowiązek spoczywa na współmałżonkach, o czym będzie mowa niżej) jest

w ogóle wyłączona z grona osób, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.

Zakładając więc racjonalność ustawodawcy, wykładnia powyższych przepisów, zaprezentowana przez organy orzekające w sprawie nie zasługuje na aprobatę, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że na skutek powoływanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dokonano nowelizacji omawianej regulacji prawnej w taki sposób, że w dalszym ciągu brzmienie odnośnych przepisów, nie zagwarantowano przyznania świadczenia pielęgnacyjnego współmałżonkowi.

Wyjaśnić należy, że podstawą prawną dla osoby pozostającej w związku małżeńskim do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu współmałżonkiem jest art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Okoliczność bowiem, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Zgodnie z treścią art. 27 K.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 K.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza powyższych przepisów wskazuje zatem, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc

i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Tak też powszechnie pojmowane są wspomniane wyżej przepisy prawa rodzinnego, zarówno przez literaturę przedmiotu jak i orzecznictwo. Akcentuje się wręcz nawet, że "... obowiązek alimentacyjny z art. 27 ma szerszą treść od zwykłego obowiązku alimentacyjnego" oraz, iż "... pomimo istnienia (...) różnic obowiązek alimentacyjny ustanowiony w art. 27 nie zmienia swojego charakteru alimentacyjnego". (por. np. Jerzy Ignatowicz, Kazimierz Piasecki, Janusz Pietrzykowski i Jan Winiarz: Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy z Komentarzem Wyd. Prawn. Warszawa 1990 str. 131 i 132 ). Nie można było zatem również przyjąć, że kwestię obowiązku alimentacyjnego należało wyłącznie rozpatrywać w kontekście art. 128 i n. K.r.o.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że ustawa

o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 – pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków.

Za trafnością tego stanowiska przemawia m.in. fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd, iż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, ale tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy ( który posługuje się pojęciem "osoby na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania, w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy.

W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy

o świadczeniach rodzinnych ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się – jak w przypadku skarżącej i jej męża– orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy oświadczeniach rodzinnych powinien być zatem rozumiany w ten sposób, iż normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą

w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub

w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

W świetle powyższych wywodu należy uznać, że powołane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a. były nieuzasadnione.

Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy dokonał bowiem – w zakresie swej właściwości - oceny zgodność z prawem kwestionowanych w skardze orzeczeń. Zasadnie również dostrzegł, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem

ww. przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Ich nieprawidłowa wykładnia przesądzała bowiem o tym, czy wnioskodawczyni jest uprawniona do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, a to stanowiło istotę rozpoznawanej sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było zatem podstaw, aby uznać, że dokonana w tym zakresie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Łodzi ocena prawna była niepełna i wewnętrznie sprzeczna. Bez wątpienia Sąd pierwszej instancji w sposób zrozumiały wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić dokonaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładnię ww. przepisów prawa materialnego, co na gruncie zaistniałego stanu sprawy należało uznać za wystarczające.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.