Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 983/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 170
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 99
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1271
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 157 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędzia NSA Jerzy Bujko, Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.), Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. T., S. P. T., A. M. V. i innych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2009r. sygn. akt I SA/Wa 1624/07 w sprawie ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną .


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. I SA/Wa 1624/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] sierpnia 2007 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2007 r., nr [...].

Z uzasadnienia wyroku sądu I instancji wynika, że w dniu [...] sierpnia 2006 r. W. T., A. M. V., A. Z. T., R. Z. T., R. M. P. i S. P. T. złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] czerwca 1976r. orzekającej o sprzedaży lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Kolegium zawiadomiło strony o wszczęciu postępowania w sprawie.

Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Kolegium, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyło postępowanie w sprawie.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z [...] sierpnia 2007 r. utrzymało w mocy swą wcześniejszą decyzję. Organ wskazał, że decyzją z [...] lipca 2000 r. nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z [...] października 2000 r. nr [...] Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] czerwca 1976 r. o sprzedaży przedmiotowego lokalu. Prawomocnym wyrokiem z dnia 9 października 2002 r. sygn. I S.A. 2448/00 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na tę decyzję. Tym samym w sprawie w sprawie zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie, które wiąże organy administracji i strony. Niedopuszczalne jest zatem prowadzenie postępowania i wydanie drugiej decyzji w tej samej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. T. zarzucił wydanym decyzjom:

– błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 3 w związku z art. 157 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż wydanie we wcześniejszym postępowaniu decyzji dotyczącej wyłącznie kwestii formalnych, uniemożliwia obecnie merytoryczne rozpoznanie sprawy;

– naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w sprawie nie zaistniały okoliczności powodujące bezprzedmiotowość postępowania;

– naruszenie art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę merytorycznego rozpatrzenia wniosku w wyniku całkowicie błędnego założenia, iż w tożsamej sprawie zapadło już ostateczne rozstrzygnięcie i niedopuszczalne jest wydanie drugiej decyzji w tej samej sprawie, podczas gdy poprzednie postępowanie zakończyło się odmową wszczęcia postępowania, a więc nigdy nie doszło do wszczęcia merytorycznego postępowania i w związku z tym nie można uznać, iż w niniejszej sprawie istnieje przesłanka rei iudicatae, albowiem nie została wydana jakakolwiek decyzja załatwiająca sprawę co do istoty. Tak więc pomimo istnienia tożsamości podmiotowej inny jest przedmiot rozstrzygnięcia organu (poprzednio - kwestie formalne, obecnie - stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu);

– naruszenie art. 77 Konstytucji RP poprzez odmowę merytorycznego rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji i tym samym próbę zamknięcia wnioskodawcom drogi do dochodzenia ich uzasadnionych roszczeń.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę wskazał, że zaskarżone decyzje podlegały uchyleniu, lecz z przyczyn innych niż podane w skardze.

Zasadnicze znaczenie w sprawie, zdaniem Sądu I instancji ma art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Wyrokiem z dnia 9 października 2002 r. sygn. I SA 2448/00 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę m.in. W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2000 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 1998 r. w części stwierdził nieważność decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1952 r. utrzymującej w mocy orzeczenie o odmowie przyznania własności czasowej do gruntu przy ul. [...]. Natomiast w części obejmującej sprzedane lokale mieszkalne w tym budynku i ustanowienie prawa użytkowania wieczystego związanego z tymi lokalami - stwierdził, że została wydana z naruszeniem prawa. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa nie niweczy skutków prawnych tej decyzji i nie przywraca stanu poprzedniego. Stwierdzenie zatem, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa oznacza w niniejszej sprawie to, że Skarb Państwa skutecznie nabył prawo własności przedmiotowego lokalu (nr [...]). Decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa Rozwoju Miast nie przywróciła w tym zakresie tytułu prawnego do tego lokalu właścicielom nieruchomości warszawskiej. Stroną postępowania jest podmiot, który żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny, tj. interes mający oparcie w obowiązującym przepisie prawa. Postępowanie w sprawie sprzedaży lokalu dotyczyło interesu prawnego właściciela lokalu, którym na podstawie decyzji dekretowej był Skarb Państwa. Decyzja z [...] grudnia 1998 r. nie przywróciła tytułu prawnego do tego lokalu właścicielom nieruchomości warszawskiej. W konsekwencji nie stanowi ona źródła ich interesu prawnego, który legitymowałby ich do żądania wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu. Takiego źródła nie stanowi też przepis art. 160 k.p.a. Decyzja stwierdzająca wydanie w części decyzji z naruszeniem prawa została podjęta [...] grudnia 1998 r. i to ona stanowi już źródło roszczeń odszkodowawczych.

Tym samym skoro w cytowanym wyżej wyroku z dnia 9 października 2002 r. Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do wszczynania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu nr [...] z tego powodu, że skarżący nie legitymują się przymiotem strony w takim postępowaniu, to jest to stanowisko i ocena prawna wiążąca w rozpatrywanej sprawie. Oznacza to, że kwestia dopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu została już rozstrzygnięta w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie było więc podstaw do wszczęcia postępowania nadzorczego w tym przedmiocie, tak jak zrobiło to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie. Wszczęcie postępowania nadzorczego a następnie jego umorzenie z tego powodu, że jest bezprzedmiotowe nastąpiło z naruszeniem art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającym na tym, że organ nadzorczy nie zastosował się do wiążącej go oceny prawnej wyrażonej w powołanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Należy dodać, że zmiana orzecznictwa w podobnych sprawach nie ma wpływu na związanie oceną prawną dokonaną przez Sąd. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego. Takie okoliczności w tej sprawie nie występują. Odmienne stanowisko podjęte przez organy i sądy w innych podobnych sprawach nie przesądza o naruszeniu Konstytucji. Sąd ocenia samodzielnie, czy zaskarżone decyzje naruszają prawo, nie ocenia przy tym jakiego rodzaju decyzje podjęły organy w innych podobnych sprawach.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku w części dotyczącej uzasadnienia wnieśli skarżący - w zakresie wyrażonej przez Sąd błędnej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, co do niedopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu, która została we wcześniejszym postępowaniu zakończona decyzją o odmowie wszczęcia, podczas gdy Naczelny Sąd Administracyjny w odosobnionym wyroku z dnia

9 października 2002 roku (sygn. akt I SA 2448/00) wypowiedział się błędnie tylko i wyłącznie, co do zagadnienia formalnego posiadania przymiotu strony przez wnioskodawców.

Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną zarzucili:

I. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt. 2 p.p.s.a.), przez:

a) rażące naruszenie art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo

o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w konsekwencji rażące naruszenie art. 156 par 1 pkt. 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż wydany w dniu 9 października 2002r. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I SA 2448/00 oddalający skargę w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] czerwca 1976 roku o sprzedaży lokalu nr [...] położonego przy ul. [...] stanowił prawomocne rozstrzygniecie, które wiąże organy administracji i strony, podczas gdy faktycznie dotyczył on jedynie kwestii formalnych, a sprawa nadzorcza nigdy nie została rozstrzygnięta merytorycznie.

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. art. 7, 8, 12, 77 i art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy,

a w szczególności pominięcie okoliczności, iż poprzednie postępowanie zakończyło się wyłącznie odmową wszczęcia postępowania, a więc nie doszło nawet do wszczęcia merytorycznego postępowania nadzorczego i w związku z tym, nie można uznać, iż w niniejszej sprawie istnieje przesłanka rei iudicatae, albowiem nie została wydana jakakolwiek decyzja załatwiająca sprawę co do istoty; tak więc pomimo istnienia tożsamości podmiotowej inny jest przedmiot rozstrzygnięcia organu (poprzednio — kwestie formalne, obecnie — stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o sprzedaży lokalu);

c) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne uzasadnienie wyroku polegające na wybiórczym i sprzecznym z zebranym w sprawie z materiałem dowodowym przedstawienie stanu sprawy, błąd w ustaleniach faktycznych i akceptację nieprawidłowych ustaleń dokonanych przez organ administracji, a nadto niedokonanie przez Sąd I Instancji wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz brak odniesienia się do wszystkich zarzutów i argumentów przedstawionych przez skarżącego, a w szczególności zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż wydanie we wcześniejszym postępowaniu decyzji dotyczącej wyłącznie kwestii formalnych uniemożliwia obecnie wydanie decyzji merytorycznej;

d) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez udzielenie organowi błędnych wytycznych, tak co do wykładni przepisów prawa materialnego

- ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę

Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i przepisów proceduralnych polegających na tym, iż organ administracyjny nie zastosował się do wiążącej go oceny prawnej wyrażonej w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego podczas gdy faktycznie nie był do tego zobowiązany ponieważ wyrok NSA dotyczył tylko kwestii formalnych w innym zakończonym formalnie postępowaniu, a nie niniejszej sprawie.

II. naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt. 1 p.p.s.a), a w szczególności:

a) błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt. 3 w zw. z art. 157 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż wydanie we wcześniejszym postępowaniu decyzji dotyczącej wyłącznie kwestii formalnych uniemożliwia obecnie merytoryczne rozpoznanie sprawy, podczas gdy Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 października 1991 r. SAB 29/91 (nie publ.) wyraźnie stwierdził, iż za nieprawidłowe należy uznać jedynie wydanie kolejno po sobie decyzji załatwiających sprawę co do istoty

b) art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niezasadne oddalenie skargi na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności bezprawnej decyzji i tym samym zamkniecie skarżącemu drogi do dochodzenia jego uzasadnionych roszczeń odszkodowawczych za utracony lokal, podczas gdy art. 77 ust. 1 Konstytucji RP wprost stanowi, iż każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władni publicznej.

c) art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustanawiającego zasadę równości obywateli wobec prawa, poprzez odmówienie skarżącemu rozstrzygnięcia zgodnie z jego żądaniem, podczas gdy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych zapadały rozstrzygnięcia - zarówno Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki: (i) z dnia 23 lipca 2008 roku, Sygn. I SA/Wa 366/08, (ii) z dnia 23 lipca 2008 roku, Sygn. I SA/Wa 367/08, (iii) z dnia 23 lipca 2008, Sygn.

I SA/Wa 368/08, (iv) z dnia 23 lipca 2008 roku, Sygn. I SA/Wa 33/08,

(v) z dnia 23 lipca 2008 toku, Sygn. I SA/Wa 1984/07, (vi) z dnia 23 lipca 2008, Sygn. I SA/Wa 1985/07) uwzględniające wnioski dawnych właścicieli o stwierdzenie nieważności decyzji zezwalających na sprzedaż lokalu (stwierdzenie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa), albowiem w orzeczeniach tych słusznie uznano, że spadkobiercom przeddekretowych właścicieli przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

d) art. 28 k.p.a. poprzez błędną jego interpretację i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje status strony w postępowaniu administracyjnym

o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego

w budynku przejętym na własność Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego, odnośnie którego stwierdzono następnie jego wydanie z naruszeniem prawa w części dotyczącej tego lokalu, a w pozostałej części — nieważność, oraz że stroną w takim postępowaniu może być tylko właściciel tego lokalu lub jego formalny zbywca — Skarb Państwa - (strony postępowania zwykłego dotyczącego sprzedaży lokalu), podczas gdy przepis ten nie zawiera takiego ograniczenia, a z jego treści wynika że stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, a w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji.

W konsekwencji wnoszący skargę kasacyjną domagali się uchylenia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej jego uzasadnienia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem mu orzeczenia również o kosztach postępowania ze skargi kasacyjnej, w tym o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu ze skargi kasacyjnej według norm prawem przepisanych względnie o oddalenie skargi i wyrażenie właściwej oceny prawnej i wytycznych co do dalszego postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że sentencja zaskarżonego wyroku uchylającego zaskarżone decyzje odpowiada prawu jednakże zawiera błędne uzasadnienie. W skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie podaniu z dnia [...] września 1999 r. skarżący domagali się w oparciu o art.157 k.p.a. w zw. z art. 158 k.p.a. stwierdzenia, iż dotknięta wadą nieważności decyzja Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] Nr [...] z dnia [...] czerwca 1976 roku, której funkcjonowanie w obrocie prawnym wywołało w chwili obecnej nieodwracalne skutki prawne, została wydana

z rażącym naruszeniem prawa.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie odmówiło błędnie skarżącym wszczęcia postępowania w sprawie objętej treścią ich podania, powołując się na rzekomy brak po ich stronie interesu prawnego. Decyzja ta stała się wprawdzie prawomocna, lecz zarówno postępowanie, jak i rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w niej wydane nie dotyczyło kwestii merytorycznych. Tak więc wyrok NSA z dnia 9 października 2002 roku (sygn. akt: I SA 2448/00) nie stwarza stanu powagi rzeczy osądzonej. W związku ze zmianą linii orzeczniczej sądów administracyjnych po wprowadzeniu dwuinstancyjnego orzecznictwa sądowo - administracyjnego i przyjęcia w najnowszych orzeczeniach, iż spadkobiercom przeddekretowych właścicieli nieruchomości przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu w sytuacji, gdy odzyskali część lokali, a jednocześnie stwierdzono, że decyzja o odmowie ustanowienia na ich rzecz własności czasowej, w odniesieniu do sprzedanych lokali, wydana została

z naruszeniem prawa, Skarżący mieli możliwość ponownego domagania się stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa — [...]

z dnia [...] czerwca 1976 r. W żadnym wypadku nie można uznać, iż w poprzednim postępowaniu zapadło jakiekolwiek merytoryczne rozstrzygnięcie, które uniemożliwiałoby wydanie decyzji w niniejszym postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, iż za takie rozstrzygnięcie nie mogą być uznane ani w/w decyzje SKO z 2000r., ani wyrok NSA z dnia 9 października 2002r., gdyż dotyczyły jedynie zagadnienia posiadania przymiotu strony przez wnioskodawców.

W konsekwencji stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w błędnym uzasadnieniu wyroku należy ocenić jako pozbawione podstaw. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt. 3 k.p.a. organ administracji państwowej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W doktrynie podkreśla się, iż przepis ten spełnia funkcję gwarancyjną

w stosunku do zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 k.p.a.). Jak jednak wskazuje się w doktrynie chodzi wyłącznie

o wydanie kolejno po sobie decyzji załatwiających sprawę co do istoty (a więc merytorycznie, a nie jedynie co do kwestii formalnych.

W niniejszej sprawie nie została dotychczas wydana jakakolwiek decyzja załatwiająca sprawę co do istoty, tj. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 1976 r. Tak więc nie istnieje przesłanka powagi rzeczy osądzonej, a postępowanie w przedmiocie stwierdzenie nieważności wymienionej wyżej decyzji winno być merytorycznie zakończone, gdyż wbrew stanowisku organu, nie jest ono bezprzedmiotowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje,

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że strona skarżąca, wnosząc skargę kasacyjną nie zmierzała w istocie do podważenia rozstrzygnięcia dokonanego przez sąd I instancji, a jedynie kwestionowała treść uzasadnienia tego rozstrzygnięcia. Podzielić należy wyrażony w orzecznictwie NSA pogląd zgodnie z którym jedynym skutkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., podniesionego w skardze kasacyjnej wniesionej przez stronę skarżącą na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uchylającego zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, pomimo jej oddalenia na podstawie art. 184 p.p.s.a., jest wyeliminowanie tej części uzasadnienia Sądu I instancji, które nie spełnia wymogów ustawowych, co oznacza, że organ ponownie rozpoznając sprawę oraz sąd, nie są związani w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oceną prawną, zawartą w tym fragmencie uzasadnienia.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania w zaskarżonym wyroku należy stwierdzić, że wbrew stanowisku strony skarżącej pogląd prawny wyrażony w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2002 r. sygn. akt I S.A. 2448/00 pozostaje wiążący zarówno dla sądów jak i dla organów administracji co do okoliczności, które rozstrzyga.

Trudno podzielić pogląd strony skarżącej, jakoby ocena przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej miała wyłącznie charakter formalny. Wręcz przeciwnie, ocena legitymacji strony domagającej się wszczęcia postępowania w świetle art. 28 k.p.a. wynika z zastosowania przepisów prawa materialnego.

Skoro zatem brak legitymacji strony do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] czerwca 1976r. orzekającej o sprzedaży lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie został przesądzony prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, to słusznie stwierdził sąd I instancji, że generalna zmiana linii orzecznictwa w podobnych sprawach nie może prowadzić do podważenia oceny prawnej wynikającej z takiego rozstrzygnięcia. Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze kasacyjnej przywołane w niej przepisy Konstytucji RP nie uzasadniają odstąpienia od zasady trwałości i wiążącego charakteru wyroków sądowych wyrażonej w odniesieniu do wyroków sądów administracyjnych przez art. 170 p.p.s.a. oraz art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).

Trudno zrozumieć i tym bardziej uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niezasadne oddalenie skargi i tym samym zamkniecie skarżącemu drogi do dochodzenia jego uzasadnionych roszczeń odszkodowawczych za utracony lokal - skoro zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji nie oddalił skargi lecz uchylił obie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Zwrócić należy jednak uwagę na treść przepisu art. 157§2 k.p.a. , który stanowi, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Skoro zaś złożenie wniosku przez stronę uprawnioną nie jest warunkiem niezbędnym stwierdzenia nieważności lub niezgodności z prawem decyzji administracyjnej na podstawie art. 156§1 k.p.a., to w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, rzeczą organu administracji było rozważenie możliwości kontynuowania z urzędu postępowania zmierzającego do oceny, czy decyzja z dnia 23 czerwca 1976r. orzekająca o sprzedaży lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie rażąco naruszała prawo w rozumieniu art. 156§1 pkt 2 k.p.a. Przywołane w skardze kasacyjnej przepisy art. 7, 8, 12§1 k.p.a. uniemożliwiały Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Warszawie pominięcie w tej sytuacji, że z wyroków sądów administracyjnych i decyzji tego samego organu wynika, że decyzje wydane w niemal identycznych okolicznościach faktycznych i prawnych – dotyczące lokali położonych w tym samym budynku rażąco naruszały prawo – co skutkowało stwierdzeniem wydania decyzji niezgodnie z prawem.

Nie jest zatem prawidłowy wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pogląd, iż nie było podstaw do wszczęcia postępowania. Stan faktyczny sprawy wskazywał bowiem na to, że zachodziły podstawy do wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z urzędu.

Przyjęcie zaś w tej sytuacji, że postępowanie jest bezprzedmiotowe dlatego, że wnioskodawcy nie posiadali - zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu legitymacji do złożenia wniosku naruszało art. 105§1 k.p.a., skoro zachodziły przesłanki, by wszczęte postępowanie prowadzić z urzędu.

Zatem uchylenie przez sąd I instancji zaskarżonej do niego decyzji i decyzji ją poprzedzającej było w pełni uzasadnione, zgodnie z art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Natomiast uzasadnienie wyroku w takim zakresie w jakim w okolicznościach sprawy pomija możliwość przeprowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z urzędu narusza art. 141§4 p.p.s.a.

Powyższe uchybienie nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, skoro zaskarżona decyzja i decyzja SKO ją poprzedzająca zostały uchylone. Rzeczą organu administracji będzie natomiast zastosowanie się w prowadzonym postępowaniu do poglądów prawnych wyrażonych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

W tym stanie sprawy, pomimo tego, że zarzuty skargi kasacyjnej zasługiwały częściowo na uzasadnienie, z uwagi na wady uzasadnienia wyroku sądu I instancji – stwierdzić należało, że zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.