Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 589/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28, art. 156 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie: WSA Jerzy Drwal,, WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: ARiMR lub Agencja) utrzymał w mocy skierowaną do T. K. decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

W dniu 17 maja 2007 r. T. K., działając jako pełnomocnik B. S., złożył w jego imieniu wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2007. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] maja 2008 r. przyznał B. S. płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2007 w wysokości 4.233,35 zł. Decyzję odebrał w dniu 3 czerwca 2008 r. pełnomocnik B. S. Kwota z tytułu przyznanych płatności została w dniu 30 czerwca 2008 r. przekazana na rachunek bankowy T. K., wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu 16 maja 2008 r. T. K. złożył w imieniu B. S. wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2008. Kierownik Biura Powiatowego Agencji w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. przyznał wnioskodawcy płatności na rok 2008 w wysokości 5.267,97 zł. Pełnomocnik odebrał decyzję w dniu 27 lutego 2009 r. Kwota z tytułu przyznanych płatności została w dniu 20 marca 2009 r. przekazana na rachunek bankowy T. K., wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu 15 maja 2009 r. pełnomocnik złożył w imieniu B. S. wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2009. W odpowiedzi na wezwanie organu do usunięcia braków formalnych wniosku T. K. w piśmie z dnia 17 czerwca 2009 r. oświadczył, że B. S. zmarł w sierpniu 2007 r. Pełnomocnik T. K. przyznał, że to on odebrał z rachunku bankowego płatności za lata 2007 i 2008.

Organ na podstawie skróconego odpisu aktu zgonu ustalił, że B. S. zmarł w dniu 30 sierpnia 2007 r.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych wypłaconych na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] maja 2008 r. oraz z dnia [...] lutego 2009 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] ustalił T. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości 9.501,32 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem T. K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Lublinie żądając stwierdzenia nieważności tej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Wyrokiem z dnia 18 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (sygn. akt III SA/Lu 427/14) stwierdził nieważność obu tych decyzji. W ocenie Sądu decyzje zostały wydane bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), a ponadto z naruszeniem przepisów o właściwości organów rozumianej jako rozgraniczenie kompetencji organów administracji oraz sądów powszechnych. Sprawa ustalenia kwoty środków publicznych nienależnie pobranych przez skarżącego, jako osobę niezwiązaną stosunkiem publicznoprawnym wynikającym z decyzji o przyznaniu płatności nie mogła być rozstrzygnięta w postępowaniu administracyjnym, lecz powinna być rozpatrywana w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Po przekazaniu sprawy do organu, decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił T. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości 9501,32 zł. Organ wskazał, że w dniu 24 stycznia 2014 r. została uchwalona ustawa o zmianie ustawy o ARiMR (Dz. U. z 2014 r., poz. 341). Na jej podstawie wprowadzono art. 29 ust. 1a, który umożliwił Agencji dochodzenie nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych od podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, a które to w nieuprawniony dla siebie sposób takie płatności pobrały. Biorąc pod uwagę powyższe Kierownik Biura Powiatowego w [...] był zobowiązany uwzględnić aktualny stan prawny oraz stan faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji.

W uzasadnieniu organ podkreślił również, że płatności ONW na rok 2007

i 2008 zostały przyznane decyzjami z dnia [...] maja 2008 r. i z dnia [...] lutego 2009 r. oraz przekazane w dniach 30 czerwca 2008 r. i 20 marca 2009 r. na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów, podczas gdy B. S. zmarł w dniu 30 sierpnia 2007 r., a więc jeszcze przed wydaniem decyzji. Nienależne środki pobrał T. K., który od chwili zgonu B. S. nie mógł działać jako pełnomocnik mocodawcy, a więc nie mógł składać ze skutkiem prawnym wniosków o przyznanie płatności. Oznacza to, że środki przekazane na podstawie tych decyzji na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów zostały pobrane nienależnie.

W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik T. K. podniósł, że decyzja została błędnie do niego zaadresowana, bowiem nie może być stroną postępowania. Poza tym nie odniósł on żadnych korzyści z przyznania płatności. Pierwsza decyzja o przyznaniu płatności za rok 2007, odebrana po śmierci B. S. powinna być skierowana do jego spadkobierców, ponieważ pełnomocnictwo T. K. wygasło z chwilą śmierci mocodawcy. Z kolei decyzja dotycząca płatności za rok 2008 r. - inaczej niż ustalił to organ - została doręczona spadkobiercy zmarłego wnioskodawcy – M. S. Organ pominął okoliczność, że spadek po B. S. nabyli żona B. S. oraz dzieci M. S., M. S. i E. B. To spadkobiercy powinni zostać stronami postępowania o przyznanie płatności i o zwrot nienależnie pobranych płatności. Skarżący wskazał, że w dniu 9 czerwca 2009 r. wszyscy spadkobiercy B. S. udzielili skarżącemu pełnomocnictwa do działania w ich imieniu przed ARiMR oraz potwierdzili wszelkie czynności podejmowane przez T. K. w ich imieniu. Skarżący podkreślił, że cała kwota z tytułu płatności przekazywanych na jego rachunek bankowy została zużyta na uprawę gruntów, do których przyznano płatności. Nadto, powołując się na treść art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 z dnia z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE L z dnia 30 kwietnia 2004 r. nr 141, s. 18 ze zm.), skarżący podniósł, że nie można mu zarzucić działania w złej wierze. Ponadto skarżący stwierdził, że w stosunku do zaistniałego stanu faktycznego nie mogą być stosowane przepisy wprowadzone ustawą z dnia 24 stycznia 2014r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa gdyż naruszyłoby to zasadę lex retro non agit.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438, ze zm., dalej: ustawa o ARiMR), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 29 ust. 2 tej ustawy, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o który mowa w ust. 1. Organ wskazał, że nienależnie pobrane w rozpatrywanej sprawie środki publiczne z tytułu płatności ONW za lata 2007 i 2008 pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków z tego funduszu, to jest z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o ARiMR. Natomiast zgodnie z art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne. Wynika z tego, że Agencja powinna dochodzić ich zwrotu w przypadku stwierdzenia wypłaty nienależnych lub nadmiernych płatności dokonanych na rzecz osoby nieuprawnionej, to znaczy od każdej osoby, która podejmie wypłacone przez Agencję środki. Krąg podmiotów, na rzecz których możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, wyznacza sformułowanie "pobranych środków" z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Należy je rozumieć jako rzeczywiste pobranie środków z rachunku bankowego. Z oświadczenia T. K. z dnia 17 czerwca 2009 r. oraz okoliczności, że rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów należał do niego wynika, że środki w rozpatrywanej sprawie pobrał T. K.

Organ odwoławczy stwierdził, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji nie jest związany swoimi decyzjami o przyznaniu płatności, bowiem decyzje wydane po śmierci strony, nie zostały skutecznie stronie doręczone, a więc nie były wprowadzone do obrotu prawnego. Oznacza to środki przekazane na podstawie tych decyzji na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów zostały pobrane nienależnie. Ponadto, organ odwoławczy zauważył, że spadkobiercy B. S. nie złożyli w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosku o przejęcie płatności. Wobec powyższego płatności za rok 2007 oraz 2008 nie zostały skutecznie przejęte i są płatnościami nienależnymi. Środki w rzeczywistości zasiliły rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów i następnie zostały pobrane przez osobę trzecią, to jest przez T. K. W związku z tym środki podlegają zwrotowi jako płatność nienależna.

Organ drugiej instancji podniósł, że zwrot płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004). W przedmiotowej sprawie wskazane wyłączenie obowiązku zwrotu po upływie czterech lat nie ma zastosowania, ponieważ skarżący nie dochował należytej staranności nie informując Kierownika Biura Powiatowego Agencji o śmierci wnioskodawcy, co doprowadziło do wydawania decyzji o przyznaniu płatności. Dopiero po upływie prawie dwóch lat (17 czerwca 2009 r.) strona powiadomiła Agencję o śmierci swojego mocodawcy. Zdaniem organu wypłata należności w badanej sprawie nie nastąpiła wskutek błędu Agencji, a więc nie ma zastosowania wyłączenie obowiązku zwrotu płatności na podstawie art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004. Wypłata płatności z tytułu ONW na rok 2007 i 2008, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 30 czerwca 2008 r. i w dniu 20 marca 2009 r., zaś decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została wydana w dniu [...] stycznia 2015 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

W dalszej kolejności organ podniósł, że nie można w sprawie uznać, iż art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, który wszedł w życie z dniem 2 kwietnia 2014 r., nie mógł być zastosowany do rozpatrywanej sprawy. Decyzja administracyjna w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych zostało wydana w dniu [...] stycznia 2015 r., a więc już w dacie obowiązywania przepisu art. 29 ust. 1a. ustawy o Agencji.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. K. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji

i decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie decyzji obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 20 w związku z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 7, art. 28, art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz art. 28 K.p.a. i art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, art. 73 ust. 1 i 5 rozporządzenia nr 796/2004 w związku z art. 2 lit. a) i b) rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 a także art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR w zw. z art.1 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o ARiMR z dnia 24 stycznia 2014 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami skutkującymi koniecznością jej uchylenia (stwierdzenia nieważności).

W pierwszej kolejności Sąd zbadał najdalej idący zarzut skargi, a mianowicie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) oraz art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o ARiMR w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o ARiMR z dnia 24 stycznia 2014 r.

Skarżący twierdzi, że organ II instancji wadliwie zastosował art. 153 p.p.s.a. skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 427/14 uczynił jedynie hipotetyczne założenia, że decyzja mogłaby być wydana gdyby aktualny stan prawny istniał w momencie powstania roszczenia. Stwierdził również naruszenie zasady lex retro non agit, gdyż organy obu instancji błędnie zastosowały art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o ARiMR, skoro nie nastąpiła zmiana charakteru prawnego roszczenia o zwrot płatności z roszczenia cywilnego na publicznoprawne.

Odnosząc się do tych argumentów należy wskazać, że ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 341) o zmianie ustawy o ARiMR wprowadzono między innymi art. 29 ust. 1a, zgodnie z którym przepis art. 29 ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o ARiMR (druk sejmowy nr 2000) stwierdzono, że: "Proponowane dodanie w art. 29 ustawy ust. 1a ma na celu uregulowanie kwestii zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności pochodzących ze środków funduszy unijnych oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej na rachunek osoby, która nie była stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, w tym również pobrania środków z rachunku zmarłego rolnika przez jego spadkobierców, w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, a tym samym nie wywołuje ona skutków prawnych. W takiej sytuacji płatności przekazane na rachunek zmarłego powinny zostać zwrócone przez podmiot, który je pobrał".

Ustawa nie zawiera przepisów o charakterze intertemporalnym, a przepis art. 2 ustawy nowelizującej stanowi, że ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Oznacza to, że cytowany ust. 1a obowiązuje od 2 kwietnia 2014 r. (publikacja nastąpiła w Dzienniku Ustaw z dnia 18 marca 2014 r.).

Brak przepisów przejściowych nie przesądza sam przez się o luce w kwestii regulacji intertemporalnej. W kulturze prawnej zostały wykształcone reguły międzyczasowe, które znajdują zastosowanie w procesie stosowania prawa. Jeżeli brak jest wyraźnie wyrażonej w tej mierze woli ustawodawcy, sąd i inne organy stosujące prawo muszą kwestię intertemporalną rozstrzygnąć na podstawie tych właśnie reguł, mając wybór między zasadą dalszego działania ustawy dawnej

i zasadą bezpośredniego skutku ustawy nowej. Milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba że przeciw zastosowaniu go przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 marca 2012 r., sygn. akt K 3/10, publ. OTK-A 2012/3/25).

Należy zgodzić się z powyższą tezą Trybunału Konstytucyjnego, gdyż według ogólnej zasady prawa intertempolarnego, w razie wątpliwości, czy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Zasadę taką tłumaczy się domniemaniem, że ustawa nowa powinna być lepszym odbiciem aktualnych stosunków normatywnych, bardziej dostosowanym do aktualnego stanu prawnego. Z całą pewnością jest ona wyrazem woli ustawodawcy, która została powzięta później aniżeli wola ustawodawcy, której wyrazem był wcześniejszy akt normatywny (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 maja 2004 r., sygn. akt SK 44/03, publ. OTK-A 2004/5/46).

Brak w ustawie z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o ARiMR przepisów międzyczasowych powoduje, że akt ten ma zastosowanie dla oceny stosunków prawnych istniejących w dniu wejścia w życie tej ustawy, zgodnie z powyżej przedstawionymi zasadami prawa intertemporalnego.

W kontekście zarzutu skargi o uchybieniu zasadzie nie działania prawa wstecz, na tym tle trzeba zauważyć, że powszechnie akceptowana w orzecznictwie

i w doktrynie jest reguła stosowania przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie wydania decyzji, o ile ustawodawca nie stanowi inaczej. Wynika to z ustanowionej w art. 7 Konstytucji RP, jak również w art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) zasady praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej (w tym organy ARiMR) działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa, to działanie na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu w dniu wydania decyzji.

Wobec powyższych rozważań niezrozumiały jest zarzut skargi naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a. W powoływanym wyroku z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 427/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyraził swoją ocenę prawną odnośnie przepisów ustawy o ARiMR obowiązujących w dacie wydania decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] lutego 2014 r. W uzasadnieniu zwrócił tylko uwagę, iż w dacie wydawania wyroku nastąpiła zmiana tych przepisów i weszła w życie wspomniana ustawa z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o ARiMR, którą wprowadzono między innymi art. 29 ust. 1a. Natomiast w uzasadnieniu wyroku nie zawarto wyjaśnienia treści "nowych" przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w konkretnej sprawie administracyjnej.

Zdaniem Sądu nie można mówić o naruszeniu res iudicata, jako przesłance stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, w sytuacji, gdy brak jest tożsamości co do wszystkich wskazanych wyżej elementów. Taka sytuacja zaistniała właśnie w badanej sprawie, w której mimo tożsamego podmiotu i przedmiotu postępowania oraz niezmienionego stanu faktycznego, nastąpiła zmiana stanu prawnego w stosunku do tego, jaki istniał w momencie wydawania orzeczeń, których nieważność stwierdził sąd administracyjny. Rzeczone rozstrzygnięcia stanowiły konsekwencję faktu, iż w dniu wydawania pierwotnych (wyeliminowanych z obrotu prawnego) decyzji, ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o ARiMR nie zawierała zapisu umożliwiającego dochodzenie nienależnie pobranych płatności od podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne. Jak ocenił wówczas sąd administracyjny, Agencja posiadała wtedy możliwość dochodzenia tych środków jedynie na drodze postępowania cywilnego. Niemniej jednak – jak wcześniej wspomniano – w dniu 24 stycznia 2014 r. została uchwalona ustawa o zmianie ustawy o ARiMR. Na jej podstawie wprowadzono art. 29 ust. 1a, który umożliwił Agencji dochodzenie nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych od podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, a które to w nieuprawniony dla siebie sposób takie płatności pobrały.

Powyższa okoliczność uzasadnia więc stwierdzenie, że sprawa rozstrzygnięta decyzjami, których nieważność stwierdzono i w której wypowiadał się sąd administracyjny nie była tożsama w znaczeniu, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. ze sprawą rozstrzygniętą zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją. Rozstrzygnięcie sądowe i tezy zawarte w jego uzasadnieniu nie zamykały więc drogi do ponownego dochodzenia przez ARiMR nienależnie pobranych przez skarżącego płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Organy administracji obu instancji działały na podstawie przepisów prawa obowiązującego w dacie wydania przez nich decyzji. Dlatego w ocenie Sądu, stosując art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, organy administracji nie naruszyły podstawowej zasady prawa intertemporalnego tj. zasady niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit). Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy, w sytuacji jednak gdy są to zdarzenia zakończone, zamknięte przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, tj. takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 5 listopada 1986 r., U 5/86, OTK 1986/1/1 i z 28 maja 1986 r., U 1/86, OTK 1986 poz. 2).

W rozpatrywanej sprawie, akta postępowania administracyjnego pozwalają na stwierdzenie, że należność pobrana przez skarżącego w dalszym ciągu (w dacie wydania zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu I instancji) była nienależna, a zatem także w tej dacie, a nie tylko w przeszłości, istniał stan faktyczny uzasadniający zastosowanie przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji. Stosując więc ten przepis organy administracji nie obejmowały rozstrzygnięciem zdarzeń zachodzących w 2007 czy 2008 r., ale istniejące obecnie, choć mające swe źródło w bezpodstawnym przyznaniu płatności zmarłemu wnioskodawcy a następnie w równie bezpodstawnym ich zagospodarowaniu przez skarżącego.

Skoro więc należność pobrana przez skarżącego nadal istnieje jako nienależna, to wobec treści przepisów obowiązującej na dzień [...] stycznia 2015 r. (data wydania decyzji przez organ pierwszej instancji), brak wątpliwości prawnych co do możliwości wydawania decyzji ustalających kwoty nienależnie pobranego świadczenia wobec osoby niebędącej stroną dotychczasowego postępowania o przyznanie dopłat. Potwierdzeniem tej konstatacji są orzeczenia sądów administracyjnych oparte na znowelizowanym brzemieniu przepisu art. 29 ust 1 i 1a ustawy o ARiMR (por. przykładowo: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 października 2015 r., , I SA/Bk 408/15; wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2015 r., I SA/Kr 101/15; wyroki WSA we Wrocławiu - z dnia 6 maja 2015r., III SA/Wr 904/14 oraz z dnia 30 czerwca 2015r., III SA/Wr 145/15).

Należy zauważyć, że T. K. złożył wnioski o przyznanie płatności ONW na rok 2007, 2008 i 2009 przedstawiając się jako pełnomocnik B. S. Ponadto skarżący nie jest spadkobiercą byłego mocodawcy i nie wstąpił do postępowań administracyjnych zainicjowanych powyższymi wnioskami, stosownie do przepisu § 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz.448 ze zm.). Również spadkobiercy zmarłego B. S. w określonym terminie nie skorzystali z uprawnienia wstąpienia do toczącego się postępowania o przyznanie pomocy. Skarżący dopiero po upływie prawie dwóch lat (17 czerwca 2009 r.) powiadomił Agencję o śmierci mocodawcy. Pomimo tego, iż rolnik ubiegający się o pomoc nie żył, skarżący pobrał środki które wpłynęły na konto bankowe wskazane we wniosku B. S. o wpis do ewidencji producentów. T. K. nie zaprzecza tym okolicznościom faktycznym ustalonym przez organ. Całkowicie chybione są podniesione w skardze zarzuty, iż organy nie uwzględniły istotnych w sprawie okoliczności dotyczących nabycia spadku po B. S. oraz późniejszego udzielenia pełnomocnictwa do reprezentowania spadkobierców przez skarżącego. Okoliczności te miałby znaczenie w sprawie, gdyby spadkobiercy dopełnili wspomnianych wyżej czynności związanych z wstąpieniem do toczącego się postępowania o przyznanie pomocy. Bez dopełnienia tych czynności, nie mogli uzyskać żadnych praw w toczącym się postępowaniu, w którym wnioskodawcą był B. S. Kwestia nabycia spadku i udzielenie w czerwcu 2009 r. pełnomocnictwa skarżącemu przez spadkobierców nie ma w tej sytuacji znaczenia, skoro spadkobiercy nie wstąpili skutecznie do toczącego się postępowania.

W tej sytuacji nie sposób przyjąć by skarżący działał w nieświadomości co do istniejącego stanu rzeczy lub w dobrej wierze, uzasadniającej przekonanie o uprawnieniu do dysponowania środkami pomocowymi.

Wskutek takiego działania skarżącego i równocześnie bez wcześniejszego powiadomienia organu o śmierci swojego mocodawcy, którego sprawami się zajmował na podstawie udzielonego pełnomocnictwa, organ wydał decyzję o przyznaniu płatności a następnie przekazał środki pieniężne na rachunek bankowy nieżyjącego producenta rolnego. Zgodnie jednak z trafnie przywołanymi przez organ poglądami judykatury oraz doktryny decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest uznawana za decyzję nieistniejącą, nie wywołuje zatem żadnych skutków prawnych, nie wchodzi bowiem ona do obrotu prawnego.

Tym samym trzeba stwierdzić, że ziściły się przesłanki prawne do uznania, że skarżący dysponował opisanymi środkami publicznymi bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, gdyż nie zaistniał stosunek publicznoprawny skonkretyzowany indywidualnym aktem administracyjnym w postaci decyzji administracyjnej, z której wynikałoby prawo do płatności. Decyzja uznana za nieistniejącą nie może być źródłem praw. W tej sytuacji, trafnie organ uznał przedmiotowe przekazanie środków publicznych na rzecz skarżącego za kwotę nienależnie pobraną stosując art. 29 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o ARiMR. Zgodnie z ustępem 1 tego artykułu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

W badanej sprawie pobranie nienależnego świadczenia wynikało z braku obowiązku organów do wypłaty środków pomocowych wskutek braku ku temu podstawy prawnej – jak trafnie przyjęły organy obu instancji. Trafnie również przyjęto że skarżący, mimo że nie był stroną postępowania w sprawie przyznania płatności jest zobowiązany do ich zwrotu, ponieważ to on pobrał te środki publiczne nienależnie. Chybiony jest więc zarzut skargi, iż skarżący w niniejszej sprawie nie ma przymiotu strony. Stroną postępowania jest wszak każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie (art. 28 k.p.a.). Postępowanie w sprawie dotyczyło niewątpliwie obowiązku skarżącego, skoro były podstawy do żądania od niego zwrotu pobranych nienależnie płatności, na podstawie art. 29 ust. 1 i 1a ustawy o ARiMR.

Organy obydwu instancji prawidłowo też uzasadniały, iż działanie T. K. nie posiadało znamion działania "w dobrej wierze". Strona bowiem nie dochowała należytej staranności poprzez fakt, iż poinformowała właściwego Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o śmierci swojego mocodawcy, tj. właściwego beneficjenta ARiMR dopiero po upływie ponad dwóch lat od jego zgonu. Strona zużytkowała te środki pomimo iż nie była uprawniona do ich pobrania. Bez znaczenia prawnego dla sprawy jest sposób wydatkowania tych środków przez skarżącego. Należy podkreślić, że to skarżący przyjął pełnomocnictwo do działania w imieniu B. S. a więc na nim ciążył obowiązek zaznajomienia się z przepisami dotyczącymi płatności rolnych jak i przepisami o zleceniu (art. 734-751 Kodeksu cywilnego).

Sąd podziela też argumentację prawną organu w zakresie braku przesłanek do odstąpienia od dochodzenia pobranych nienależnie kwot w oparciu o przepisy art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. W badanej sprawie żadną miarą nie da się uznać, aby płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub błąd, który spowodował nienależną płatność nie mógł zostać wykryty przez skarżącego. Jak wskazano wyżej, skarżący dopiero po upływie prawie dwóch lat (17 czerwca 2009 r.) powiadomił Agencję o śmierci mocodawcy. Pobrał płatności pomimo pełnej świadomości faktu śmierci mocodawcy, nie informując wcześniej o tym Agencji. Wyklucza to również możliwość przypisania skarżącemu dobrej wiary, a zatem niemożliwe jest zastosowanie krótszego, czteroletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego. Sąd nie dopatrzył się także istotnego naruszenia przepisów prawa procesowego w postępowaniu organów orzekających w sprawie.

Z uwagi na powyższe, biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wyżej argumenty, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.