Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 47/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie WSA Jolanta Zdanowicz asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. W., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i nr [...] z obrębu [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że przedmiotowe działki decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. nr [...] przekazane zostały w użytkowanie wieczyste Spółce "[...]" SA (następcy prawnemu Przedsiębiorstwa [...]) i nastąpił wpis tego prawa do księgi wieczystej, o czym świadczy odpis z KW Nr [...] Sądu Rejonowego dla W. VI Wydział Ksiąg Wieczystych [...] r.

W tej sytuacji organ I instancji, na mocy art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.), umorzył postępowanie administracyjne dotyczące zwrotu spornych działek. Od tej decyzji Prezydenta Miasta W. odwołała się E. W., kwestionując zasadność umorzenia postępowania administracyjnego.

Wojewoda [...] rozpatrując odwołanie stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione, ponieważ zawarte w nim argumenty nie zasługują na uznanie. Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca własność J. S. wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] października 1974 r. z przeznaczeniem pod rozbudowę Zakładu Przedsiębiorstwa [...], zgodnie z decyzją o lokalizacji inwestycji z dnia [...] lipca 1973 r. nr [...]. Organ I instancji prawidłowo uznał, zdaniem organu odwoławczego, iż postępowanie w sprawie zwrotu tej nieruchomości na rzecz spadkobierczyni byłej właścicielki – E. W., należy zakończyć poprzez wydanie decyzji umarzającej, bowiem nastąpił obrót prawem rzeczowym do nieruchomości na rzecz osób trzecich. Organ powołał się przy tym na treść art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którą roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem jej wejścia w życie nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Organ II instancji stanął na stanowisku, że w świetle takiej dyspozycji art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości nie przysługuje, co oznacza, że prowadzone postępowanie - ze względu na brak prawnej możliwości dochodzenia roszczenia - jest w sposób oczywisty bezprzedmiotowe.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego przez skarżącą w odwołaniu, iż decyzja w I instancji wydana została przez niewłaściwy organ, organ odwoławczy stwierdził, że zarzut ten jest nietrafny, gdyż zgodnie z art. 4 pkt 9 b1 (w związku z art. 142) ustawy o gospodarce nieruchomościami w miastach na prawach powiatu o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowań oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka prezydent tego miasta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2004 r.

E. W. złożyła skargę na powyższą decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o jej uchylenie skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie prawa formalnego - art. 35 §1 i 3 kpa, w związku z art.12 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy, co spowodowało ustanowienie wieczystego użytkowania przedmiotowych nieruchomości gruntowych na rzecz "[...]" SA w W., a przez to umorzenie postępowania w sprawie ich zwrotu,

2. naruszenie prawa materialnego - art. 136 §3, art. 142 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 3, poz. 127) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., nr 79, poz. 464 ze zm.) - poprzez błędną jego wykładnię.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości trwa już osiem lat, co narusza przepis art. 35 §1 i 3 kpa oraz art. 12 kpa. Jest jednocześnie naruszeniem zasady szybkości i sprawności postępowania administracyjnego, jak też naruszeniem konstytucyjnej zasady państwa prawa oraz zasady zaufania obywatela do organów państwa.

Wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości został złożony w dniu 28 sierpnia 1996 r. do Burmistrza Dzielnicy [...] w trybie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, natomiast prawo wieczystego użytkowania przedmiotowych działek gruntu zostało ustanowione na rzecz "[...]" SA w W. i ujawnione w księdze wieczystej Kw. Nr [...] dopiero w 1997 r.

Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca uznała, że jeśli wniosek o zwrot nieruchomości został zgłoszony przez byłych właścicieli przed nabyciem praw do uwłaszczenia przez państwową osobę prawną, to uwłaszczenie tą nieruchomością państwowej osoby prawnej narusza prawa osób trzecich - tych, którzy wystąpili o zwrot nieruchomości w oparciu o art. 69 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Nadto skarżąca stwierdziła, iż nieżyjąca już wnioskodawczyni J. S. nie została powiadomiona o postępowaniu mającym na celu oddanie gruntów będących przedmiotem niniejszego postępowania w wieczyste użytkowanie "[...]" SA - które było przedsiębiorstwem państwowym. W rezultacie nie mogła bronić swoich praw i dowodzić, iż złożyła wniosek o zwrot nieruchomości i ustanowienie wieczystego użytkowania narusza jej prawa. W ten sposób bez jej wiedzy i z naruszeniem prawa przedmiotowymi nieruchomościami zostało uwłaszczone w/w przedsiębiorstwo.

Nadto skarżąca powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdziła także, że złożenie po dniu 5 grudnia 1990 r. wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, którą uwłaszczono z mocy prawa przedsiębiorstwo, nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tego roszczenia, w szczególności jeśli tego dnia zostały spełnione przesłanki zwrotu. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 nieobowiązującej już ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.), nabycie wieczystego użytkowania (uwłaszczenie) przez państwową osobę prawną nie może naruszać praw osób trzecich. Prawa takie stanowią przeszkodę w nabyciu przez tę osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości pozostającej 5 grudnia 1990 r. w jej zarządzie. Data złożenia wniosku o zwrot nieruchomości nie może bowiem decydować o możliwości realizacji roszczenia, jeżeli jest ono zasadne, to znaczy jeśli najpóźniej dnia 5 grudnia 1990 r. nieruchomość stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona, co zdaniem skarżącej ma miejsce w rozpatrywanej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z analizy akt sprawy wynika, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. nr [...] sporna nieruchomość została wywłaszczona za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa - w użytkowanie Przedsiębiorstwa [...], którego następcą prawnym jest "[...]" Spółka Akcyjna, z przeznaczeniem pod rozbudowę tego Przedsiębiorstwa. Obecnie nadal stanowi ona własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym przedsiębiorstwa "[...]" Spółka Akcyjna w W., jako następcy prawnego Przedsiębiorstwa [...], które to przedsiębiorstwo, na podstawie art. 2 ust 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464, ze zm.), nabyło z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego spornej nieruchomości. Fakt ten potwierdziła deklaratoryjna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1994 r. nr [...]. Wpis do księgi wieczystej powstałego prawa użytkowania wieczystego został dokonany na podstawie wniosku z dnia 28 listopada 1996 r.

Z analizy akt sprawy wynika także, że w dniu 28 sierpnia 1996 r. była właścicielka przedmiotowych działek J. S. złożyła do Burmistrza Dzielnicy [...], w trybie obowiązującego wówczas art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Z zestawienia dat jednoznacznie wynika, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony prawie 6 lat od nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych działek przez "[...]" Spółka Akcyjna oraz ponad 2 lata od dnia wydania przez Wojewodę [...] deklaratoryjnej decyzji w tej sprawie. W tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do uznania zasadności zarzutów skarżącej, dotyczących niepowiadomienia J. S. o postępowaniu, mającym na celu oddanie gruntów będących przedmiotem niniejszego postępowania w wieczyste użytkowanie "[...]" SA, w rezultacie czego nie mogła ona bronić swoich praw i dowodzić, iż złożyła wniosek o zwrot nieruchomości i ustanowienie wieczystego użytkowania narusza jej prawa. W szczególności, że zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie stroną postępowania uwłaszczeniowego opartego na treści art. 2 ust 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości była państwowa osoba prawna, która w dniu 5 grudnia 1990 r. była zarządcą (użytkownikiem) gruntów Skarbu Państwa oraz Skarb Państwa. Stroną takiego postępowania mógł być także podmiot, który kwestionował uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa do określonego gruntu lub prawo zarządu, jakie posiadała państwowa osoba prawna ubiegająca się o uwłaszczenie. W dacie uwłaszczenia tj. w dniu 5 grudnia 1990 r. J. S. nie miała żadnego tytułu prawnego do przedmiotowych działek i w tym czasie nie ubiegała się jeszcze o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W tej sytuacji nie przysługiwał jej przymiot strony w postępowaniu uwłaszczeniowym, a co za tym idzie brak było podstaw prawnych do powiadamiania jej o toczącym się postępowaniu administracyjnym.

Z analizy akt sprawy wynika, że również postawiony przez skarżącą zarzut naruszenia prawa materialnego, czyli art. 136 §3, art. 142 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.), nie zasługuje na uznanie.

Zgodnie z treścią 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części strona występuje do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 tej ustawy. Jednakże zgodnie z treścią art. 229 tej samej ustawy roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, czyli przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z zebranych w sprawie dokumentów bezspornie wynika, że na przedmiotowej nieruchomości prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej powstało w dniu 5 grudnia 1990 r., deklaratoryjna decyzja w tej sprawie została wydana przez Wojewodę [...] w dniu [...] lutego 1994 r., wniosek o wpis tego prawa został złożony w dniu 28 listopada 1996 r., zaś sam wpis został dokonany w dniu 26 sierpnia 1997 r. Tym samym spełnione zostały wszystkie przesłanki zawarte w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W tej sytuacji organy rozpatrujące sprawę zasadnie uznały, że przywołany art. 229 stanowi o bezprzedmiotowości, w rozumieniu art. 105 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, postępowania administracyjnego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, co skutkuje ustawowym obowiązkiem jego umorzenia.

Wyjaśnić także należy, że zgodnie z treścią artykułów 3 §2 pkt 8 i 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), jeżeli organ rozpatrujący sprawę bezpodstawnie uchyla się od wydania w ustawowo określonych terminach decyzji administracyjnej, stronie przysługuje, po uprzednim wykorzystanie trybu z artykułu 37 kpa, prawo zwrócenia się ze skargą na bezczynność tego organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Długotrwałość postępowania administracyjnego nie skutkuje natomiast uchyleniem wydanych z przekroczeniem ustawowego terminu decyzji administracyjnych.

Z wyżej wyjaśnionych względów Sąd uznał, że ani zaskarżona decyzja, ani utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.