Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1502/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64c par.4
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Agata Ćwik–Bury (spr.), Bożena Suleja-Klimczyk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji, organ nadzoru) z dnia [...] r. nr [...] uchylające w całości postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...]r. nr [...] o określeniu kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko A1 S.A. w K., obecnie – A S.A. w B. (dalej: skarżąca, zobowiązana, spółka).

2. Postępowanie przed organami administracji.

2.1. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych Burmistrza Miasta P. (dalej także: skarżący, wierzyciel) z dnia [...]r. nr [...] i nr [...] oraz z dnia [...]r. o nr [...] do [...]. Podstawę ich wystawienia stanowiła decyzja ww. Burmistrza z dnia [...]r. o nr [...], określająca spółce wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2005 r. w kwocie [...] zł, której postanowieniem z dnia [...]r. o nr [...] wierzyciel nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny wyegzekwował w całości dochodzone powyższymi tytułami należności wraz z należnymi odsetkami i kosztami egzekucyjnymi poprzez pobranie należności u zobowiązanego oraz realizację zawiadomienia u dłużnika zajętej wierzytelności.

2.2. Decyzją z dnia [...]r. o nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło w całości decyzję wymiarową wierzyciela i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzja ta stanowiła podstawę wystawienia tytułów wykonawczych o ww. numerach.

2.3. Postanowieniem z dnia [...]r. o nr [...], organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł i obciążył Burmistrza kwotą [...] zł kosztów egzekucyjnych wygenerowanych na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] oraz od nr [...] do [...].

2.4. Następnie organ nadzoru postanowieniem z dnia [...]r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

2.5. Postanowieniem z dnia [...]r. o nr [...], organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł (w rozbiciu na poszczególne tytuły wykonawcze) i obciążył nimi wierzyciela.

W uzasadnieniu tego postanowienia organ ten w szczególności wskazał, że o ile wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej nie było obarczone wadą bezprawności i nie ma zastosowania art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 z późn. zm., dalej: u.p.e.a. albo ustawa egzekucyjna), to mimo tego kosztów egzekucji nie może ponosić zobowiązana spółka, na co wskazuje art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej.

Zdaniem ww. organu, w sprawie nie ma zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a.

2.6. Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...], na skutek zażalenia wierzyciela, organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. o nr [...].

2.7. Prawomocnym wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 1218/16, WSA w Gliwicach uchylił powyższe postanowienie organu nadzoru z dnia [...]r.

W motywach rozstrzygnięcia WSA zaznaczył, że istotne znaczenie ma to, iż decyzja wymiarowa Burmistrza, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, została następnie uchylona przez Kolegium. Zdaniem Sądu, w sprawie nie uwzględniono nadto wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

2.8. Następnie organ nadzoru postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi do tytułów wykonawczych o nr [...] oraz o nr od [...] do [...] w łącznej wysokości [...] zł i orzekł o obciążeniu Burmistrza kosztami egzekucyjnymi do tytułów wykonawczych o nr [...] oraz o nr od [...] do [...] w wysokości [...] zł.

2.9. Na skutek skargi Burmistrza do WSA w Gliwicach na ww. postanowienie organu nadzoru, Sąd ten prawomocnym wyrokiem z dnia 21 maja 2019 r. o sygn. akt I SA/GI 1046/18 uchylił powyższe postanowienie organu nadzoru.

Sąd wskazał w szczególności, iż organ drugiej instancji nie w pełni zrealizował zalecenia, zawarte w poprzednim wyroku o sygn. akt I SA/Gl 1218/16.

2.10. W związku z tym, zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia [...]r. nr [...], organ nadzoru uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r. o nr [...] i orzekł o określeniu kosztów egzekucyjnych do tytułów wykonawczych o nr [...] oraz o nr od [...] do [...] wystawionych przez Burmistrza w łącznej wysokości [...] zł, oraz obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, wygenerowanymi w oparciu o ww. tytuły wykonawcze.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ nadzoru na wstępie podnosił, że obciążenie kosztami egzekucyjnymi wynika zarówno z przepisów prawa, jak i z wytycznych zawartych w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 21 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1046/18.

Następnie organ ten wskazywał, że skoro opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% egzekwowanej należności, lecz maksymalna jej kwota nie może przekroczyć 34.200 zł, to: maksymalny wymiar opłaty manipulacyjnej może wynosić 4.275 zł (1%, czyli 1/8 z 34.200 zł); maksymalny wymiar opłaty za zajęcie tzw. innej wierzytelności może wynosić 21.375 zł (5%, czyli 5/8 z 34.200 zł); maksymalny wymiar opłaty za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego może wynosić 21.375 zł (5%, czyli 5/8 z 34.200 zł).

Organ drugiej instancji podnosił, że biorąc pod uwagę treść wyroku TK w sprawie SK 31/14, należało poddać art. 64 § 3 i § 6 zdanie drugie in medio u.p.e.a. wykładni prokonstytucyjnej. Ponadto zauważyć trzeba, że doszło także do zmiany przepisów prawa.

Obowiązujące przepisy dotyczące kosztów egzekucyjnych uwzględniają zdaniem organu prokonstytucyjną wykładnię dokonaną przez TK w wyroku o sygn. akt SK 31/14. Trybunał orzekł w nim o niekonkurencyjności przepisów dotyczących wysokości kosztów w zakresie, w jakim nie określają one górnych granic wysokości poszczególnych opłat. Regulacje prawne, wprowadzone ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553, dalej: ustawa zmieniająca), stanowią wykonanie powyższego wyroku TK. Zawierają również przepisy przejściowe dostosowujące wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych (opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne). Art. 10 ustawy zmieniającej nakazuje, aby przepisy art. 7-9 stosować również do kosztów egzekucyjnych wynikających z wydanych postanowień oraz zawiadomień.

Zdaniem organu nadzoru, zasadnicze znaczenie dla wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej determinuje fakt, że w październiku 2018 r. wierzyciel uiścił koszty egzekucyjne określone przez organ nadzoru w postanowieniu z dnia [...]r., tj. w kwocie [...] zł, a na powyższą kwotę składa się również opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł.

W świetle przepisów przejściowych do ustawy egzekucyjnej, niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie tej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. Nie pobiera się opłaty, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł.

Organ zaznaczył, że w tej sytuacji, w związku z uregulowaniem już kwoty opłaty manipulacyjnej, tj. [...] zł, brak jest obecnie możliwości jej obniżenia.

Odnośnie opłaty tytułem czynności egzekucyjnej, naliczonej w stosunku do każdego z tytułów wykonawczych, organ nadzoru podniósł, że nie pobiera się jej, jeżeli została zapłacona przed dniem wejścia w życie nowelizacji w wysokości nie niższej niż 40000 zł. Skoro jej wysokość, odnośnie każdego z tytułów wykonawczych, nie przekracza ustawowej (kwotowej) górnej granicy 40000 zł, to nie narusza ona standardów konstytucyjnych i jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Ustalony system naliczania opłat na czynności egzekucyjne został uproszczony i wprowadzono regulację stanowiącą podstawę do naliczania, co do zasady, opłaty pobieranej w wysokości proporcjonalnej do wyegzekwowanych środków pieniężnych. Obowiązek jej zapłaty uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych. Bezsporne przy tym jest, że prowadzone na wniosek wierzyciela postępowanie egzekucyjne było skuteczne - uzyskano dochodzoną należność w całości. Wysokość określonych kosztów egzekucyjnych organ nadzoru przedstawił w formie tabeli na stronie 3 zaskarżonego postanowienia.

2.11. Na powyższe postanowienie organu nadzoru z dnia [...]r. skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie:

- art. 139 i art. 134 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), poprzez ustalenie opłaty manipulacyjnej, kosztów pobrania i kosztów zajęcia wierzytelności na poziomie wyższym, niż w postanowieniu organu nadzoru z dnia [...]r., w sytuacji, gdy zostało ono uchylone wyrokiem Sądu;

- art. 165 w zw. z art. 16 i art. 2 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez określenie kosztów egzekucyjnych których zapłata ma pochodzić z budżetu Gminy, na poziomie znacząco przewyższającym czasochłonność i pracochłonność czynności egzekucyjnych, co prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia Skarbu Państwa kosztem jednostki samorządu terytorialnego;

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem TK o sygn. akt SK 31/14, przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w niniejszej sprawie dopuszczalne jest ustalenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w kwocie wyższej niż stawka minimalna wynosząca 4,20 zł lub stanowiącej równowartość rzeczywistych kosztów wynikających z nakładu pracy organu egzekucyjnego;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z ww. wyrokiem TK przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty manipulacyjnej w kwocie wyższej niż stawka minimalna wynosząca 1,40 zł lub stanowiącej równowartość rzeczywistych kosztów wynikających z nakładu pracy organu egzekucyjnego;

- art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 2 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej - poprzez przyjęcie, że przed dniem 20 lutego 2021 r. w niniejszej sprawie istniała możliwość naliczenia opłaty manipulacyjnej w wysokości większej niż 100 zł oraz opłaty za zajęcie wierzytelności w kwocie wyższej niż 40.000 zł;

- art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej w zw. z art. 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych poprzez naliczenie opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności od każdego tytułu wykonawczego w sytuacji, gdy dotyczyły one podatku od nieruchomości za jeden rok podatkowy i zastosowano do nich ten sam środek egzekucyjny.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącego podnosił, że zgodnie z art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny, zaś analogiczna regulacja znajduje się w art. 134 § 2 p.p.s.a. Zdaniem pełnomocnika, z ww. przepisów wynika zakaz wydania przez organ drugiej instancji rozstrzygnięcia mniej korzystnego dla strony w stosunku do poprzedniego orzeczenia, które zostało skutecznie zaskarżone sądu administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie niniejszej organ nadzoru nie mógł ustalić opłaty manipulacyjnej na poziomie wyższym niż 100 zł oraz opłaty za zajęcie wierzytelności na poziomie wyższym niż 40.000 zł.

Powołując następnie treść art. 153 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącego zaakcentował, że w zaskarżonym postanowieniu organ nadzoru w żaden sposób nie odniósł się do wskazań WSA w Gliwicach dotyczących racjonalnej proporcji pomiędzy wysokością naliczonych kosztów a faktycznymi czynnościami, które organ egzekucyjny podejmował.

Organ drugiej instancji pominął również fakt, że każdy z tytułów wykonawczych został wyegzekwowany w całości w bardzo krótkim czasie od nadania klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji do zakończenia egzekucji, a także fakt minimalnego stopnia skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny, ograniczający się wyłącznie do wysyłania zajęcia innej wierzytelności, przy stosunkowo niskim nakładzie pracy związanym z wysyłaniem korespondencji pocztą i kosztami dojazdu pracownika.

Zdaniem pełnomocnika, w konsekwencji naruszenia ww. przepisów organ egzekucyjny błędnie określił wysokość kosztów egzekucyjnych, na które złożyły się: opłata manipulacyjna, koszty pobrania oraz koszty zajęcia wierzytelności na poziomie wyższym aniżeli w postanowieniu organu nadzoru z [...]r.

Następnie pełnomocnik skarżącego podnosił, że w okresie, kiedy postępowanie egzekucyjne było wszczynane i prowadzone w niniejszej sprawie utrwalona była jednolita interpretacja art. 64c § 3 u.p.e.a., zgodnie z którą wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należności wynikające z podlegającej wykonaniu decyzji następnie uchylonej nie oznacza, że organ wydający decyzję i wystawiający tytuł wykonawczy postępował niezgodnie z prawem w sytuacji, gdy od chwili wszczęcia do czasu zakończenia egzekucji, poprzez jej wykonanie, decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu pozostawała w obrocie prawnym. Ponieważ w niniejszej sprawie nie doszło do stwierdzenia nieważności decyzji podatkowej a jedynie do jej uchylenia, wszczęcie i prowadzenie egzekucji w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione na podstawie tej decyzji nie było dotknięte bezprawnością. W konsekwencji, zgodnie z wówczas utrwaloną linią orzeczniczą nie byłoby podstaw do obciążenia wierzyciela w tym zakresie kosztami egzekucyjnymi na podstawie przesłanki określonej w art. 64c § 3 u.p.e.a. Pełnomocnik zwracał uwagę na zmiany linii orzeczniczej w tej materii, ale jednocześnie zaznaczył, że wierzyciel zobligowany jest stosować się do interpretacji przepisów, dokonywanej przez sądy administracyjne, a brak jest podstaw do tego, aby skutki finansowe zmiany linii orzeczniczej miał ponosić sektor samorządowy na rzecz Skarbu Państwa.

Dalej pełnomocnik skarżącego podnosił, że organ egzekucyjny naruszył przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przyjmując, że na ich podstawie możliwe było - przed dniem 20 lutego 2021 r. - określenie opłaty za zajęcie wierzytelności na poziomie wyższym niż 40.000 zł oraz opłaty manipulacyjnej na poziomie wyższym niż 100 zł. W konsekwencji organ naruszył art. 6 ust. 1 oraz art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej, poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, gdy podstawę do ustalenia kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie winny stanowić przepisy dotychczasowe, zinterpretowane z uwzględnieniem przepisów Konstytucji RP oraz skutków wynikających z wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Końcowo pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż organ egzekucyjny naruszył art. 7 oraz art. 8 ustawy zmieniającej w związku z art. 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych poprzez naliczenie opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności od każdego tytułu wykonawczego, w sytuacji, gdy dotyczyły one podatku od nieruchomości za jeden rok podatkowy i zastosowano do nich ten sam środek egzekucyjny. Zauważył, że art. 7 oraz art. 8 ustawy zmieniającej odnoszą się co prawda do poszczególnych tytułów wykonawczych, jednak przepisy te należy interpretować z uwzględnieniem charakteru podatku, który jest egzekwowany. W niniejszej sprawie egzekwowany był podatek od nieruchomości za rok 2005, który ma charakter roczny, ale płacony jest w ratach miesięcznych. W związku z tym, niezależnie od liczby tytułów wykonawczych, winno się w takim przypadku naliczać jedną opłatę. Nadto, w przeprowadzonym postępowaniu organ dokonał łącznie czynności egzekucyjnych w odniesieniu do wszystkich tytułów wykonawczych, stąd i tutaj brak jest podstaw do naliczania opłat od każdego z tytułów wykonawczych.

2.12. Odpowiadając na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

3.1.Skarga okazała się niezasadna.

3.2. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).

3.3. Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Dyrektora w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Burmistrza wydane po prawomocnym wyroku tut. Sądu z dnia 21 maja 2019r. I SA/Gl 1046/18.

Tymczasem Dyrektor nie uwzględnił wytycznych dotyczących wyroku TK wskazując, że z uwagi na zmianę stanu prawnego brak związania oceną prawna i wskazaniami co do dalszego trybu postępowania, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a.

3.4. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia przypomnieć na wstępie należy, że z powyższego wyroku wynika, że tut. Sąd uchylił postanowienie organu nadzoru, albowiem organ drugiej instancji nie w pełni zrealizował zalecenia, zawarte w poprzednim wyroku w sprawie I SA/Gl 1218/16. Sąd ten zastrzegł jednak: "W związku z powyższym, w postępowaniu ponownym, w razie braku stosownej interwencji ustawodawcy, spełniającej standardy wynikające z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14, organ podda art. 64 § 3 i § 6 zdanie drugie in medio u.p.e.a. wykładni prokonstytucyjnej". Stanowisko to zaakceptowane zostało przez NSA, który wyrokiem z dnia 10 marca 2021 III FSK 1348/21 NSA oddalił skargi kasacyjne Burmistrza i organu nadzoru.

3.5. Rozważając prawidłowość zajętego przez organ odwoławczy stanowiska wskazać należy, sporna problematyka była już przedmiotem rozważań tut. Sądu w wyroku z dnia 1 grudnia 2021r. w sprawie I SA/Gl 972/21 oraz I SA/Gl 1101/21, a skład orzekający wyrażone w tym orzeczeniu stanowisko podziela i w dalszych rozważaniach posłuży się przedstawiona w nich argumentacją.

W tych ramach wskazać należy, iż zasadnicze znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ma przepis art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia jego wadliwości (A. Kabat, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345).

W orzecznictwie jednoznacznie stwierdza się także, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 1999 r., sygn. akt I SA 2019/98, ONSA 2000, Nr 3, poz. 129). Zatem skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed NSA w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2009 r., I SA/Łd 1230/08). Stąd skutkiem wyroku sądu administracyjnego w toku każdego z tych postępowań jest zakaz formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem, a sąd zobowiązany jest do podporządkowania się im w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

Z powyższego wynika, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a. może zatem dotyczyć tylko sytuacji, gdy po pierwsze: w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, po drugie: z przypadków utraty mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku sądu to zmiana stanu prawnego po wydaniu orzeczenia przez sąd.

NSA w wyroku z 20.07.2017 r. II FSK 1492/15 stwierdził, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania są wiążące tylko o tyle, o ile odnoszą się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Należy przyjąć, że tracą one moc wiążącą jedynie w czterech przypadkach: 1) w razie zmiany ustawy, 2) w wypadku zmiany (już po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych sprawy, 3) po wzruszeniu orzeczenia, w którym zostały sformułowane, w przewidzianym do tego trybie, a także 4) z uwagi na późniejsze podjęcie uchwały przez skład poszerzony NSA zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 01.09.2016 r., II FSK 2029/14; 26.04.2016 r., I OSK 3095/15; 8.01.2010 r., II FSK 1245/08; 3.11.2009 r., I FSK 1170/08).

Tym samym związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu nie ma charakteru absolutnego i trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych.

3.6. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że Sąd podzielił stanowisko Dyrektora, który uznał, że skoro z dniem 20.02.2021 r. na mocy ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553) weszły w życie nowe przepisy regulujące kwestię kosztów egzekucyjnych, to ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania opisane w wyroku WSA w Gliwicach w sprawie I SA/GI 1046/18 w realiach przedmiotowej sprawy - nie były wiążące dla organu. Ponadto, jak trafnie zaznaczył organ nadzoru, przedmiotowa zmiana przepisów dokonana została celem realizacji wytycznych, zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Tym samym nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 139 i art. 134 § 2 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez ustalenie opłaty manipulacyjnej, kosztów pobrania i kosztów zajęcia wierzytelności na poziomie wyższym, niż w postanowieniu organu nadzoru z dnia [...]r., w sytuacji, gdy zostało ono uchylone wyrokiem Sądu oraz art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 2 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej - poprzez przyjęcie, że przed dniem 20 lutego 2021 r. w niniejszej sprawie istniała możliwość naliczenia opłaty manipulacyjnej w wysokości większej niż 100 zł oraz opłaty za zajęcie wierzytelności w kwocie wyższej niż 40.000 zł.

Mając na uwadze zmianę stanu prawnego nie można bowiem przyjąć, że doszło do pominięcia oceny prawnej i niewykonanie wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku WSA w Gliwicach z 21 maja 2019r. I SA/GI 1046/20 w zakresie w jakim Sąd wskazał, że podstawą do wyliczenia opłaty egzekucyjnej w niniejszej sprawie winna być opłata obliczona przy założeniu, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie jednego tytułu wykonawczego.

Dalej wskazać należy, że w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że obowiązujące od 20.02.2021 r. przepisy nie uzależniają naliczenia opłaty manipulacyjnej od ilości decyzji na podstawie, której zostały wystawione tytuły wykonawcze. Przepisy te wskazują jednoznacznie, iż opłata manipulacyjna od wszczęcia egzekucji administracyjnej wynosi 100 zł, a maksymalną wysokość opłat egzekucyjnych stosuje się odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego, co wynika z art. 64 § 2. Przepis ten stanowi, iż obowiązek zapłaty opłaty egzekucyjnej powstaje z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego.

Przypomnieć także trzeba, że z dniem 20.02.2021r. na mocy art. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553) weszły w życie nowe przepisy regulujące kwestię kosztów egzekucyjnych. W ustawie tej zostały również zawarte regulacje przejściowe, a mianowicie w art. 7 ust. 1 stwierdzono, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł.

Art. 8 ust. 1 wskazuje, iż niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie opłatę za czynności egzekucyjne należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5,7 i 11 oraz 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się wysokości 40 000 zł.

2. Jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata, o której mowa w ust. 1, została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 40 000 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 40 000 zł a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej.

3. Nie pobiera się opłaty, której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 40 000 zł.

Zgodnie natomiast z art. 10 tej ustawy przepisy art. 7-9 stosuje się również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym.

Zdaniem Sądu zasadnie organ nadzoru w zaskarżonym postanowieniu wskazywał, że skoro opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% egzekwowanej należności, lecz maksymalna jej kwota nie może przekroczyć 34.200 zł, to: maksymalny wymiar opłaty manipulacyjnej może wynosić 4.275 zł (1%, czyli 1/8 z 34.200 zł); maksymalny wymiar opłaty za zajęcie tzw. innej wierzytelności może wynosić 21.375 zł (5%, czyli 5/8 z 34.200 zł); maksymalny wymiar opłaty za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego może wynosić 21.375 zł (5%, czyli 5/8 z 34.200 zł).

Sąd podziela pogląd organu nadzoru, że obowiązujące przepisy dotyczące kosztów egzekucyjnych uwzględniają prokonstytucyjną wykładnię dokonaną przez TK w wyroku o sygn. akt SK 31/14. Trybunał orzekł w nim o niekonkurencyjności przepisów dotyczących wysokości kosztów w zakresie, w jakim nie określają one górnych granic wysokości poszczególnych opłat. Regulacje prawne, wprowadzone ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553, dalej: ustawa zmieniająca), stanowią wykonanie powyższego wyroku TK. Zawierają również przepisy przejściowe dostosowujące wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych (opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne). Art. 10 ustawy zmieniającej nakazuje, aby przepisy art. 7-9 stosować również do kosztów egzekucyjnych wynikających z wydanych postanowień oraz zawiadomień.

W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnicze znaczenie dla wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej ma okoliczność uiszczenia w październiku 2018 r. wierzyciel kosztów egzekucyjnych określonych przez organ nadzoru w postanowieniu z dnia [...]r., tj. w kwocie [...] zł, a na powyższą kwotę składa się również opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł.

W świetle ww. przepisów przejściowych niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie tej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. Nie pobiera się opłaty, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł.

W niniejszej sprawie oznacza to, że w związku z uregulowaniem już kwoty opłaty manipulacyjnej, tj. [...] zł, brak jest obecnie możliwości jej obniżenia.

Odnośnie opłaty tytułem czynności egzekucyjnej, naliczonej w stosunku do każdego z tytułów wykonawczych, organ nadzoru podniósł, że nie pobiera się jej, jeżeli została zapłacona przed dniem wejścia w życie nowelizacji w wysokości nie niższej niż 40 000 zł. Skoro jej wysokość, odnośnie każdego z tytułów wykonawczych, nie przekracza ustawowej (kwotowej) górnej granicy 40 000 zł, to nie narusza ona standardów konstytucyjnych i jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Ustalony system naliczania opłat na czynności egzekucyjne został uproszczony i wprowadzono regulację stanowiącą podstawę do naliczania, co do zasady, opłaty pobieranej w wysokości proporcjonalnej do wyegzekwowanych środków pieniężnych. Obowiązek jej zapłaty uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych. Bezsporne przy tym jest, że prowadzone na wniosek wierzyciela postępowanie egzekucyjne było skuteczne - uzyskano dochodzoną należność w całości. Wysokość określonych kosztów egzekucyjnych organ nadzoru przedstawił w formie tabeli na stronie 3 zaskarżonego postanowienia.

3.7. Niezależnie od powyższego skład orzekający podziela stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 10.03.2021 r., III FSK 1448/21, zgodnie z którym w omawianym wyroku w sprawie 31/14 Trybunał nie wypowiadał się w kwestii niezgodności z Konstytucją art. 64 § 3 u.p.e.a. Przepis ten, w stanie prawnym, którego sprawa dotyczy, stanowi, że opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Natomiast w odniesieniu do przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a Trybunał wypowiadał się w zakresie w jakim przepis ten nie określa maksymalnej wysokości opiaty manipulacyjnej. Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. zdanie drugie opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym. Zatem wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, organ egzekucyjny miał podstawę do tego, aby wyliczyć należne opłaty egzekucyjne (określając ich maksymalną wysokość w związku z ww. wyrokiem Trybunału w drodze analogii do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego. Nie ma podstaw, aby skutki omawianego wyroku Trybunatu rozciągać na art. 64 § 3 i art. 64 § 6 (w zakresie w jakim nie dotyczy wyrok Trybunału) u.p.e.a. Na etapie wystawienia tytułu wykonawczego to wierzyciel, a nie organ egzekucyjny, decyduje, czy należność pieniężna ma zostać objęta jednym, czy tez wieloma tytułami wykonawczymi. W tej sprawie wierzyciel wystawił kilka oddzielnych tytułów wykonawczych obejmujących jedną należność. W konsekwencji znajdował tu zastosowanie art. 64 § 3 u.p.e.a., którego brzmienie nie budzi wątpliwości i co do którego istnieje domniemanie konstytucyjności. W świetle tego przepisu, w powiązaniu z art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel powinien liczyć się z konsekwencjami uruchomienia postępowania egzekucyjnego w oparciu o kilkanaście wystawionych przez siebie tytułów wykonawczych".

3.8. Mając na uwadze dotychczasowe rozważania Sąd nie podzielił zarzutów skargi w zakresie naruszenia art. 165 w zw. z art. 16 i art. 2 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez określenie kosztów egzekucyjnych których zapłata ma pochodzić z budżetu Gminy, na poziomie znacząco przewyższającym czasochłonność i pracochłonność czynności egzekucyjnych, co prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia Skarbu Państwa kosztem jednostki samorządu terytorialnego.

Powołane powyżej wyroki sądów administracyjnych są dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

3.9. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako niezasadną, oddalił.