Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2262/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 6, 7    art. 15 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 131
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być  wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia - tj

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jan Grzęda (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Mirosław Surma, , po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 122/18 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 122/18 wydanym w sprawie ze skargi M. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił jego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 30 listopada 2017 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł M. P., który zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r.,

poz. 1302 ze zm., dalej "p.p.s.a") ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. postawił zarzuty naruszenia przepisów postępowania:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej "u.p.e.a.") przez niedostrzeżenie naruszenia art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przez przyjęcie, że dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej mimo wykazania, że egzekwowane należności przekazane zostały mu w ramach umowy cywilnoprawnej z wierzycielem;

– art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w związku z art. 15 § 1 u.p.e.a. w związku z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2017 poz. 131, dalej "rozporządzenie"), których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego upomnienia przez przyjęcie, że w tej sprawie nie zachodził obowiązek wystosowania do skarżącego upomnienia z art. 15 ust. 1 u.p.e.a. nakazującego wezwanie do wykonania ciążącego na dłużniku obowiązku, jednak gdy egzekwowane środki stanowią należność pieniężną, w stosunku do której nie zachodzą przesłanki wskazane w § 2 pkt 2 cytowanego wyżej rozporządzenia;

– art. 151 w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 i art. 3 § 1 p.p.s.a. polegające na zaakceptowaniu błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy i przyjęcia go jako podstawy faktycznej wyrokowania i przyjęciu, że organy przeprowadziły postępowanie egzekucyjne w prawidłowy sposób, mimo niewłaściwej oceny charakteru stosunku prawnego łączącego skarżącego i wierzyciela;

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez bezzasadne uznanie, że organy egzekucyjne zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący;

– art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niedostateczne wyjaśnienie w lakonicznym uzasadnieniu podstawy rozstrzygnięcia, w szczególności przez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze, uchybienie to uniemożliwia kontrolę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Niedopuszczalność egzekucji (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) należy rozumieć jako niedopuszczalność egzekucji ze względów formalnych, a nie merytorycznych, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Może ona wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy występuje okoliczność wykluczająca możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względów formalnych (podmiotowych lub przedmiotowych). W tej sprawie taka sytuacja nie zachodzi (zob. wyroki NSA: z 18 października 2019 r., sygn. akt II FSK 3543/17, z 29 sierpnia 2019 r., sygn. akt II FSK 903/19).

Zgodnie z art. 6c pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077, dalej "ustawa o finansach publicznych") należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności są środkami publicznymi. Artykuł 66 ww. ustawy stanowi, że do egzekucji tych należności mają zastosowanie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzut dotyczący braku podstawy do prowadzenia egzekucji administracyjnej jest chybiony. Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że do egzekucji tych należności mają zastosowanie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że środki wypłacane na podstawie umów dotyczących realizacji programów finansowanych z udziałem środków europejskich w sytuacji określonej w art. 60 pkt 6 ustawy o finansach publicznych zgodnie z art. 66 tej ustawy egzekwowane są na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zob. wyroki NSA z 14 października 2020 r., sygn. akt I GSK 412/15, z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 537/20).

Powołane przez skarżącego postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2007 r., sygn. akt II GSK 199/07 dotyczy sytuacji wynikającej z ustawy o Narodowym Planie Rozwoju, która określała sposób przygotowania i realizacji Narodowego Planu Rozwoju 2004–2006. Rozstrzygnięcia tego nie można odnosić do sytuacji wynikającej z ustawy o finansach publicznych.

Należy podkreślić, że zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego w wyniku decyzji dotyczą zwrotu środków uzyskanych przez M. P.. Regulacja dotycząca egzekucji takich środków zawarta jest między innymi w powołanej wyżej ustawie o finansach publicznych.

Sąd pierwszej instancji nie mógł odnosić się do wcześniejszych etapów postępowania dotyczących środków, które według Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości skarżący ma obowiązek zwrócić z uwagi na niespełnienie przesłanek umowy o dofinansowanie projektu, który zobowiązał się zrealizować.

Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią.

Zgodnie z § 5 tego przepisu minister właściwy do spraw finansów publicznych może w drodze rozporządzenia określić inne niż określone w § 3a należności pieniężne, które mogą być egzekwowane bez uprzedniego doręczenia upomnienia.

Minister Finansów wskazał takie należności między innymi w § 2 pkt 2 rozporządzenia. W przepisie tym chodzi o należności, których egzekucję poprzedza postępowanie jurysdykcyjne, w którym strona ma prawo czynnego udziału i które kończy się decyzją administracyjną, podlegającą doręczeniu stronie i która stanowi tytuł egzekucyjny dopiero po uzyskaniu przymiotu ostateczności.

Egzekucja obowiązku wynikającego z takiego aktu nie musi być poprzedzona upomnieniem, bo zobowiązany miał prawo udziału w postępowaniu administracyjnym jako strona – znał więc zarówno wysokość określonej decyzją należności publicznoprawnej, jak i konsekwencje jej nieziszczenia w razie "uostatecznienia" się orzeczenia (zob. wyrok NSA z 29 lipca 2019 r., sygn. akt II FSK 2587/17, z 28 listopada 2018 r., sygn. akt II FSK 1352/18). Zatem również w tym zakresie Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zarzutów zawartych w skardze.

Podnosząc zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. autor skargi kasacyjnej nie wskazał w istocie, które ustalenia faktyczne organów egzekucyjnych są nieprawidłowe. W tej części skargi kasacyjnej zawarto jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu, co do zakresu badania sprawy w tym postępowaniu.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach samej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygniecie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy niż ta, w której wniesiono skargę. To jednak nie stwarza wnoszącemu skargę podstaw do żądania, aby sąd zakresem orzekania objął akty wydane we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, innych niż zaskarżony akt. Do sądu należy ocena, czy w danej sprawie przepis ten należy zastosować, jako że jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy (zob. wyroki NSA z 6 grudnia 2019 r., sygn. akt I FSK 1826/19)

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Skarżący domaga się w istocie oceny sprawy nie tylko w zakresie postępowania egzekucyjnego, ale też postępowania dotyczącego wydania decyzji z 14 listopada 2016 r. Takich możliwości w tej sprawie nie było. Sąd – jak wskazano wyżej – miał obowiązek analizy, oceny i rozstrzygnięcia w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W tym zakresie motywy podjęcia rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji nie budzą wątpliwości. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z oceną Sądu co do dopuszczalności egzekucji administracyjnej nie stanowi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 p.p.s.a. po uprzednim jej rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 z.z.s.4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842). O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.