Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2162/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 par. 1, 80, 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz W. B. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 2162/15

UZASADNIENIE

Szef Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] czerwca 2015r. po rozpoznaniu wniosku W. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r., uchylającą decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2001 r. i odmówił przyznania uprawnień kombatanckich.

Powyższe rozstrzygnięcie było wynikiem następujących ustaleń organu.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2001 r. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie toczące się w przedmiocie przyznania W. B. uprawnień kombatanckich wynikających z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 400).

Na wniosek strony z dnia [...] lipca 2014 r. Szef Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wszczął postępowanie w oparciu o art. 154 kpa i decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. uchylił decyzję z dnia [...] sierpnia 2001 r. i odmówił przyznania uprawnień kombatanckich.

Strona nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu złożyła skargę na decyzję z dnia [...].08.2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 15.12.2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1967/14 uchylił zaskarżoną decyzję organu, wskazując na nierozważenie przez organ zarzutów merytorycznych zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że stosownie do art. 16 kpa uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie. Z zasady trwałości decyzji ostatecznych wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach kpa.

Jednym z takich wyjątków jest art. 154 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Organ wskazał, że wnioskodawca ubiega się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w [...] oraz wywiezienia wraz z rodzicami do [...] w celu wykonywania pracy przymusowej.

Organ orzekający pismem z dnia [...].04.2015 r. zwrócił się do Archiwum Akt Nowych o udostępnienie dokumentów składanych przez zainteresowanego do Fundacji [...], informując jednocześnie stronę, iż z tytułu przymusowego wywiezienia na tereny [...], może wystąpić do Urzędu o przyznanie świadczenia pieniężnego dla osób deportowanych do wykonywania pracy przymusowej na terenie [...], w oparciu o przepisy ustawy z dn. 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej.

Archiwum Akt Nowych pismem z dnia [...].04.2015 r., przesłało min. zaświadczenie z Polskiego Czerwonego Krzyża z dnia [...].05.1979 r. potwierdzające przebywanie w [...] od dnia [...].09.1944 r. rodziny strony. Zdaniem organu okoliczność ta nie została przewidziana przez ustawodawcę polskiego, jako przesłanka uprawniająca do przyznania uprawnień kombatanckich.

Szef Urzędu decyzją z dnia [...].04.2015 r. przyznał zainteresowanemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w wymiarze 8 miesięcy.

Organ podkreślił, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zainteresowany podnosił również, że w sierpniu 1944 r., podczas trwania [...], został wysiedlony i przewieziony do obozu zbiorczego w [...] ([...]). Organ w pełni dał wiarę twierdzeniom dotyczącym tej okoliczności, bowiem większość cywilnych mieszkańców [...] spotkał podobny los. W ocenie organu dla rozpoznania wniosku strony o przyznanie uprawnień kombatanckich zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowiącym jego podstawę, kluczowe jest wyjaśnienie charakteru miejsc, w których zainteresowany przebywał.

Zdaniem Szefa Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych okoliczność pobytu strony w tym obozie nie spełnia przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Instytut Pamięci Narodowej w sporządzonej opinii uznał, iż obóz przesiedleńczy w [...] nie stanowił miejsca odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach.

W ocenie organu wysiedlenie, pobyt w miejscu odosobnienia o charakterze innymi, niż określony w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz przebywanie na deportacji, z woli ustawodawcy nie jest represją uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich wynikających z ustawy o kombatantach. Dlatego opisane przez wnioskodawcę losy nie mogą zostać potraktowane jako działalność kombatancka, ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2015 r. jak również poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] sierpnia 2014 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1/ naruszenie przepisu prawa procesowego art. 16 § 1 k.p.a. mające wpływ na wynik spawy, polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że zaskarżona decyzja z dnia [...] sierpniu 2014r., stanowi decyzję ostateczną, o której mowa w przepisie art. 16 § 1 k.p.a,,

2/ naruszenie przepisów prawa procesowego art. 7 k.p.a., art. 77 § I k,p.a" art, 107 § 3 k.p.a, mające wpływ na wynik sprawy, polegające na braku prawidłowego wyjaśnienia i rozpoznania przedmiotowej sprawy w przedmiocie przebywania skarżącego w obozie w [...] oraz nie wyjaśnienie, czy przedmiotowy obóz nie stanowi placówki wymienionej w art. 4ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,

3/ naruszenie przepisu art. 153 p.p.s.a., mające wpływ na wynik sprawy, polegające na nie zastosowaniu się organu do zaleceń zawartych w uzasadnieniu WSA w Warszawie

W uzasadnieniu skargi wskazał m.in., że po raz kolejny Szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił się od wyjaśnienia sprawy obozu w [...], o którym wspomina skarżący w swojej skardze z dnia [...] września 2014r., w którym to obozie skarżący przebywał przez 8 miesięcy w okresie po opuszczeniu obozu przejściowego w [...]. Organ w rozważaniach zawartych w uzasadnieniu decyzji szeroko rozpisuje się o odmiennym statusie i uprawnieniach kombatanta oraz robotników przymusowych uzyskujących świadczenia na mocy ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. Po raz kolejny w sposób pozorny organ odnosi się do twierdzeń faktycznych skarżącego, analizując status obozu i przejściowego w [...] ([...]), pomijając natomiast całkowicie milczeniem twierdzenia skarżącego o przebywaniu przez 8 miesięcy w obozie w [...], który posiadał charakter eksterminacyjny (vide: skarga z [...] września 2014 r.), Nie mają znaczenia ustalenia organu w zakresie charakterystyki obozu w [...], skoro jak wynika ze skargi z dnia [...] września 2014 r. oraz z innych pisemnych wypowiedzi skarżącego, z okoliczności pobytu w obozie w [...] nie wywodzi on swych uprawnień, a ich źródła upatruje w kilkumiesięcznym pobycie w obozie w [...]. O pominięciu przez organ wyjaśnienia tej okoliczności świadczy m. in. brak weryfikacji twierdzeń skarżącego w tym zakresie oraz brak doprecyzowania charakteru obozu w [...], w którym wraz z rodzicami skarżący przebywał w 1944 r, i 1945 r.

Również z wyroku z dnia 15 grudnia 2014 r. WSA w Warszawie wskazał wyraźnie, że W.B. wywodzi uprawnienia kombatanckie z pobytu w obozie na terenie [...], umiejscowionym w [...]. Wydanie zaskarżonej decyzji, która całkowicie abstrahuje od tej okoliczności, koncentrując się na okoliczności pobytu w obozie w [...] świadczy, że po pierwsze organ wydający decyzję nie zapoznał się dostatecznie wnikliwie z wnioskiem i stanowiskiem skarżącego, a po drugie, że zlekceważył wnioski wynikające z wyroku WSA w Warszawie (IV SA/Wa 1967/14), który uchylił uprzednią, wadliwą z analogicznych co zaskarżona, decyzją Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja organu z dnia [...] czerwca 2015r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] sierpnia 2014r. naruszają przepisy postępowania tj. art. 7, 77 § 1, 80 oraz art.107 § 3 k.p.a i 153 p.p.s.a, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W prowadzonym przez organ postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 7 k.p.a. obowiązuje zasada prawdy obiektywnej, obligująca organ do dokładnego wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego. Wyrazem tej zasady są wynikające z treści art. 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. obowiązki nałożone na organ, a zatem zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego i jego obiektywna, wszechstronna ocena, obejmująca rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a następnie rzetelne uzasadnienie m.in. dokonanej oceny dowodów i stanowiska organu.

W ocenie sądu organ rozpatrując przedmiotową sprawę na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy naruszył powyższe zasady, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Treść sporządzonego uzasadnienia daje podstawy do oceny, że organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w zakresie, w którym został zobligowany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2014r. (sygn. akt IV SA/Wa 1967/14). Sąd uchylając decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, zalecił, by ponownie rozpoznając sprawę organ rozważył merytoryczny zarzut wnioskodawcy, iż prawo do nabycia uprawnień kombatanckich wywodzi on z faktu wywiezienia do [...] wraz z rodzicami, którzy pracowali tam na kolei, a nie z powodu pobytu w obozie przejściowym w [...], a także oceni powoływany dowód w postaci zaświadczenia z Fundacji [...] dotyczący prześladowania skarżącego w wieku dziecięcym.

Należy zauważyć, że organ zlekceważył to zalecenie sądu, gdyż co prawda wskazał w uzasadnieniu, że wnioskodawca wywodzi swoje uprawnienia z faktu pobytu w obozie przejściowym w [...] oraz z faktu wywiezienia na roboty przymusowe do [...], jednak w istocie nie przeprowadził w tym kierunku postępowania dowodowego w niezbędnym zakresie. Ograniczył działanie z urzędu do pozyskania wyciągu z dokumentów wystawionego w 1979r. przez Polski Czerwony Krzyż, z którego wynika, że skarżący przebywał od [...] września 1944r. w [...] i na tej wyłącznie podstawie ustalił, że skarżący tam przebywał, jednak okoliczność ta (zapewne chodziło organowi o roboty przymusowe) nie została przewidziana przez ustawodawcę jako przesłanka uprawniająca do przyznania uprawnień kombatanckich. W końcowej części uzasadnienia podkreślił, że wysiedlenie i pobyt w miejscu odosobnienia o charakterze innym niż określony w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz przebywanie na deportacji nie jest represją uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Organ wskazał także, że skarżącemu zostały przyznane uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w wymiarze 8 miesięcy. To jedyne odniesienia dotyczące najistotniejszej kwestii podlegającej ocenie organu, która winna być poprzedzona gromadzeniem dowodów, ich badaniem i dokonaniem ustaleń. Zdecydowanie większą część uwagi, organ poświęcił uzasadnieniu braku podstaw do uzyskania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w [...], choć kwestia ta już w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie (IVSA/Wa 1967/14), dotyczącym wcześniejszej decyzji wydanej przez organ w tej sprawie została oceniona jako nieistotna.

Należy podkreślić, że pozyskany przez organ dokument - wyciąg z dokumentów wystawiony w 1979r. przez Polski Czerwony Krzyż znajdował się już w aktach postępowania administracyjnego (k. 2). W aktach znajdował się również wyciąg z dokumentów potwierdzający, że ojciec skarżącego pracował przy zawiadowcy kolejowym w [...]. Tak więc ta okoliczność od początku znana była organowi. Skarżący składając odwołanie dołączył również zaświadczenie z Fundacji "[...]" potwierdzające fakt jego prześladowania w wieku dziecięcym. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie organu, w piśmie z dnia [...] lipca 2014r. wskazał, że uprawnienia swoje do uzyskania statusu kombatanta wywodzi z faktu przebywania w miejscu odosobnienia, w którym warunki nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji [...] władz bezpieczeństwa, podając że wszystkie dokumenty złożył w dniu [...] 12.2000r. w piśmie kierowanym do Związku Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Obowiązkiem organu było zbadanie wskazywanych przez skarżącego okoliczności, zbadanie i ocena dołączonych dokumentów, ewentualne pozyskanie dodatkowych dowodów ze źródła wskazanego przez skarżącego lub z urzędu, nadto ewentualne wysłuchanie samego skarżącego w celu doprecyzowania tych okoliczności. Organ jednak nie przedsięwziął powyższych działań, traktując wniosek i podane w nim okoliczności bardzo powierzchownie, jako niewymagające dalszego badania. Tymczasem to organ, a nie skarżący jest podmiotem profesjonalnym w zakresie dokumentowania przesłanek uprawniających do uzyskania statusu kombatanta. Niewątpliwie w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na wcześniejszą decyzję organu z dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżący podniósł, że przebywał z rodzicami w [...] w obozie pracy, jak też że był to obóz pilnowany przez [...], a z pobytu tego pamięta bardzo drastyczne fakty (rozstrzeliwania itp.). To również, podobnie jak zalecenia sądu, nie skłoniło organu do zbadania przytaczanych przez skarżącego okoliczności, a więc pobytu w obozie pracy w [...]. Na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015r. skarżący jednoznacznie określił, że był to obóz pracy w [...] ( obóz w [...] składał się z obozu śmierci i obozu pracy).

Doprecyzowanie co skarżący rozumie przez okoliczność pobytu w [...] i prześladowania w okresie dziecięcym nie stanowiło więc żadnego problemu, a pozwoliłoby na właściwe ukierunkowanie i prawidłowe przeprowadzenie postępowania. Skarżący mimo, że w 1944r. był zaledwie czteroletnim dzieckiem, potrafi wyjaśnić jakie były realia jego pobytu w [...]. Profesjonalny organ nie powinien mieć zresztą problemu w określeniu kierunku tego postępowania i potrzeby wyjaśnienia okoliczności pobytu w [...] oraz okoliczności prześladowań tam doznanych, w sytuacji, gdy właśnie w [...] mieścił się obóz [...], w którego skład wchodziły również okoliczne podobozy (taką wiedzę można uzyskać wpisując w wyszukiwarce internetowej hasło obóz w [...])

Skarżący twierdzi, że przebywał wraz z rodzicami w obozie pracy w [...] i to jest okoliczność, którą organ powinien zbadać i ocenić pod kątem przesłanek uzasadniających przyznanie statusu kombatanta, a więc czy pobyt w [...] był pobytem w obozie pracy i czy miejsce to należy uznać za miejsce odosobnienia określone w art. 4 ust.1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371). Organ powinien zgromadzić wyczerpujący materiał dowodowy na podstawie, którego dokona dopiero wszechstronnej oceny czy losy skarżącego mogą zostać potraktowane jako działalność kombatancka albo jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Wskazówki gdzie mogą znajdować się przydatne do tej oceny dokumenty zawiera wskazane już pismo skarżącego, w którym informuje kiedy i gdzie złożył posiadane przez siebie dokumenty. To organ powinien ocenić czy będą one wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy, albo czy zachodzi potrzeba poszukiwania innych dokumentów z urzędu przez organ, albo też we współpracy ze skarżącym, gdyż precyzyjne określenie przez organ jakie dokumenty albo dowody mogą być przydatne, może umożliwić samemu skarżącemu uzupełnić materiał dowodowy.

Także zaniechanie przez organ administracji państwowej rzetelnego uzasadnienia swojej decyzji w sposób, a więc zapewniający jasny, przekonujący przekaz, argumentację popartą logicznymi wnioskami, wskazanie i omówienie dowodów stanowiących podstawę oceny pozytywnej lub negatywnej, odniesienie się do twierdzeń i zarzutów również skutkuje wadliwością decyzji.

W niniejszej sprawie organ przeprowadzając postępowanie naruszył wszystkie wskazane zasady postępowania. Uzasadnienie decyzji co należy dodatkowo podkreślić jest chaotyczne i niespójne, zawiera niejasności (jak np. wywód dotyczący ostatecznego charakteru decyzji, który nie dotyczy zaskarżonej decyzji, a decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...].08.2001 r. umarzającej postępowanie w sprawie przyznania B. uprawnień kombatanckich), co z pewnością potęguje wrażenie, że organ nie przeprowadził postępowania w sposób rzetelny, do czego jest zobowiązany.

Z uwagi na to, że dostrzeżone naruszenia przepisów postępowania wymagają uzupełnienia materiału dowodowego, następnie dokonania ponownej jego oceny, według zaleceń określonych szczegółowo powyżej, zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy (art. 15 K.p.a.), skutkowało koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu, nie przesądzając jednocześnie wyniku sprawy co do jej meritum.

Z względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powyższej ustawy.