Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 846/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  i 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 7, 8, 77  par. 1, 80 oraz 107  par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez E. N., zwanego dalej skarżącym, decyzją

z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania E. N. w okresie od 14 stycznia 2021 r. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ,wnioskowanego na ojca – J. N.

Rozstrzygnięcie organu odwoławczego zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], Wójt Gminy orzekł o odmowie przyznania E. N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na J. N.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że 20 stycznia 2021 r. E. N. złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad ojcem J. N., urodzonym [...] 1943 r. Ustalono, że ojciec wnioskodawcy J. N. legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym przez Lekarza Rzeczoznawcę Kasy ([...]). Nad J. N. stałą opiekę sprawuje syn E. N. Z oświadczenia złożonego przez E. N. wynika, że nie pracuje oraz nie prowadzi gospodarstwa rolnego, ponieważ musi sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który nie jest w stanie funkcjonować bez wsparcia ze strony syna. Z zebranych w toku postępowania dokumentów wynika, że E. N. nie jest zatrudniony, nie wykonuje innej pracy zarobkowej oraz nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Fakt sprawowania opieki przez E. N. nad niepełnosprawnym ojcem, został potwierdzony przez pracownika socjalnego, który to w dniu 18 lutego 2021 r. przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy. Z kolei z dołączonego przez E. N. orzeczenia o niepełnosprawności ojca wynika, że niepełnosprawność J. N. powstała w wieku 74 lat. Skoro niepełnosprawność J. N. powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1 b w/w ustawy stwierdzono, że nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano, że organ związany jest regulacją zawartą w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tym samym zasadnym jest odmówienie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Od ww. decyzji odwołanie złożył E. N. Podniósł m. in., że ze względu na ciągle pogarszający się stan ojca nie jest w stanie podjąć pracy, ani pracować na gospodarstwie rolnym, ponieważ nie może go pozostawić samego w domu. Wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt: K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzależniającego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Tymczasem w niniejszej sprawie powodem wydania decyzji odmownej w jest właśnie niespełnienie jednej z przesłanek, zawartych w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 29 kwietnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy powołał treść przepisów art. 17 ust. 1, 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz podał, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że E. N. wnioskiem z dnia 20 stycznia 2021 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem J. N. (ur. [...] 1943 r.), który na podstawie orzeczenia Lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 25 maja 2017 r. znak: [...] został uznany za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Przy czym niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 25 maja 2017 r.

Ustalono nadto, że małżonka osoby wymagającej opieki tj. J. N. zmarła, a zatem jest on wdowcem. W aktach sprawy znajdują się oświadczenia (na druku wniosku o przyznanie świadczenia) stwierdzające, że wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie posiada prawa do żadnych świadczeń emerytalno-rentowych, ojciec nie został umieszczony w rodzinie zastępczej ani

w placówce zapewniającej całodobową opiekę, żaden z członków rodziny nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury na ojca, ani prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, żaden z członków rodziny nie jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką nad ojcem, żadna z osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca nie pobiera na niego świadczenia pielęgnacyjnego, a wnioskodawca nie posiada prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę.

E. N. opiekuje się ojcem legitymującym się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wykonując następujące czynności: pomaga ojcu w codziennych czynnościach (ubieranie, mycie, golenie) przygotowuje

i podaje posiłki, wykupuje i podaje leki, umawia wizyty lekarskie, robi zakupy, sprząta, pierze, zmienia pościel, zmienia pieluchomajtki, zmienia pozycję w łóżku, smaruje maściami przeciwodleżynowymi, mierzy ciśnienie i cukier, podaje insulinę. Ze względu na uszkodzony wzrok ojciec większość czasu leży, porusza się tylko

z pomocą opiekuna po domu.

E. N. posiada gospodarstwo rolne, ale nie czerpie z niego żadnych korzyści i nie składa wniosków o dopłaty, nie pracuje i nie zarządza gospodarstwem rolnym. W/w mieszka z ojcem i ze starszym bratem S., który zajmuje się swoim gospodarstwem rolnym i inwentarzem. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa nie pozwalają mu zapewnić właściwej opieki niepełnosprawnemu ojcu. Z kolei z oświadczenia córki J. N. – M. P., zam. w M wynika, że nie może ona sprawować opieki nad niepełnosprawnym ojcem albowiem pracuje zawodowo, mieszka w innej miejscowości i posiada własną rodzinę. Tak więc opiekę nad ojcem od 14 stycznia 2021 r. sprawuje E. N.

Organ odwoławczy zauważył, że decyzja organu I instancji została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją, zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r, sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Niekonstytucyjny przepis przewiduje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jedynie wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W powyższym wyroku Trybunał wyraźnie wskazał, że wynikające z art. 17 ust. 1b zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależne od momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tej sytuacji przepis ten od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Jeżeli bowiem Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), to tym bardziej należy opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej w oparciu o przepis, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.

Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b ww. ustawy należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b cyt. ustawy - jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W konsekwencji organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej,

w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ww. ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, co wynika z podstawowych zasad krajowego porządku prawnego.

Wedle organu odwoławczego w niniejszej sprawie ustaleniu podlega jeszcze kwestia, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Wyjaśniono, że z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych,

w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Jak podał organ, z ustaleń organu I instancji (poczynionych na podstawie oświadczeń strony oraz wywiadu środowiskowego z dnia 18 lutego 2021 r.) nie można wywnioskować, że zakres opieki jakiej wymaga J. N. (i jaki faktycznie wykonuje skarżący) był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie skarżącemu jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie, czy też prowadzenia posiadanego gospodarstwa. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: pomoc w codziennej higienie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, sprzątanie - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujący zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano

i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.

Nadto ustalono, że oprócz E. N. zobowiązanymi do alimentacji ojca są również wspólnie zamieszkujący z ojcem brat skarżącego – S. N. oraz siostra M. P., zamieszkała w pobliskiej M. Zdaniem organu odwoławczego wśród wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do J. N. nie ma przeszkody - która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Córka osoby wymagającej opieki – M. P. w oświadczeniu z dnia 20 stycznia 2021 r. podała, że nie może sprawować opieki nad ojcem, albowiem pracuje zawodowo, mieszka w innej miejscowości oraz posiada własną rodzinę. Z kolei syn S. N. - mieszkający wraz z niepełnosprawnym ojcem oraz wnioskodawcą - jako powód niemożności sprawowania opieki nad ojcem podał, że pracuje w gospodarstwie rolnym. W ocenie Kolegium, żadna z tych okoliczności nie może stanowić przesłanki o charakterze obiektywnym, uniemożliwiającej spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec ojca. Organ zauważył, że – z zasad doświadczenia życiowego wynika, że w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.

Nadto okoliczność polegającą na tym, że osoba zobowiązana do opieki pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe w jej ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej czy też pracy na gospodarstwie rolnym nie należy bowiem do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Z kolei kwestia miejsca zamieszkania w pobliskiej miejscowości w aktualnej sytuacji nie stanowi istotnej przeszkody w możliwości wspomagania w opiece nad ojcem innych członków rodziny.

Niezależnie od powyższego podniesiono, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli dzieci J. N. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad ojcem (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci J. N.

(w ramach obowiązku alimentacyjnego), zobowiązane w takim samym stopniu do alimentacji względem ojca.

W ocenie organu odwoławczego możliwe jest także współdzielenie opieki nad ojcem przez osoby zamieszkujące w tej samej miejscowości lub miejscowościach pobliskich w taki sposób, aby żadne z nich nie musiało rezygnować z zatrudnienia. Zarówno syn E. jak i syn S. mieszkają z ojcem, natomiast córka J. N. mieszka w pobliskiej M. Trudno zatem przyjąć aby w takiej sytuacji nie można było dokonać wewnątrzrodzinnego podziału obowiązków z tytułu koniecznej opieki nad ojcem. W konsekwencji przyznanie skarżącemu świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach J. N. W rezultacie odbywałoby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców.

Na powyższe rozstrzygnięcie E. N. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów art. 7 i 77 kpa poprzez dokonanie sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym ustaleń, że sprawowanie opieki nad ojcem – J. N. - nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż nie ma ona charakteru stałego i trwałego oraz istnieje możliwość podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad ojcem pomiędzy skarżącym, a jego rodzeństwem w taki sposób, aby sprawowanie opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, co w konsekwencji doprowadziło zarówno organ I jak i II instancji do niewłaściwego wniosku, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego.

Podniósł, że nie jest prawdą jak twierdzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że czynności które skarżący wykonuje w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem jest w stanie pogodzić z podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka ma charakter ciągły i stały, gdyż J. N. jest osobą schorowaną. Od wielu lat choruje na cukrzycę insulino zależną, a z upływem czasu jego choroba znacznie się nasiliła i doprowadziła do powstania innych licznych schorzeń i chorób przewlekłych, takich jak ślepota oka prawego, jaskra obu oczu, choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie, miażdżyca, zwyrodnienie stawu biodrowego. J. N. ma również amputowanego palca u stopy. Choroby te wymagają określonego postępowania z chorym, t.j. leczenie farmakologiczne, specjalna dieta, regularne wizyty u lekarzy specjalistów. W związku chorobą oczu J. N. jest osobą praktycznie niewidomą; na prawe oko nie widzi, a lewe ma uszkodzone w znacznym stopniu), co uniemożliwia mu samodzielne funkcjonowanie. Z kolei zwyrodnienie stawu biodrowego u podopiecznego powoduje ogromne problemy z poruszaniem się - porusza się on jedynie z pomocą skarżącego, sam nie jest w stanie poruszać się nawet w obrębie mieszkania.

Skarżący wskazał, że opiekę nad ojcem sprawuje przez 24h na dobę, pomaga mu w codziennych czynnościach związanych z utrzymaniem higieny (przygotowanie kąpieli, mycie, golenie, ubieranie, korzystanie z toalety), zakłada pieluchomajtki

i zmienia je. Codziennie zmienia również podkłady na łóżku. Podopieczny w związku ze swoimi chorobami musi mieć odpowiednią lekkostrawną dietę, dlatego skarżący przygotowuje mu 5 posiłków dziennie dostosowanych do jego diety, a następnie podaje je. Dba również o regularne przyjmowanie leków, które chory musi zażywać

3 razy dziennie. Ze względu na przewlekłe choroby na które cierpi ojciec skarżącego

(cukrzyca oraz nadciśnienie) ok. 7 razy w ciągu doby skarżący dokonuje pomiaru poziomu cukru we krwi, czuwa aby nie doprowadzić do zapaści przez spadek cukru we krwi i dba o prawidłowe dawkowanie insuliny, którą podaje mu 4 razy, a także 3 razy w ciągu dnia mierzy ciśnienie. Ponadto skarżący jeździ z ojcem na wizyty kontrolne u lekarzy specjalistów, a także zamawia wizyty domowe, wykupuje lekarstwa w aptece. Poza tym wykonuje również czynności związane z utrzymaniem porządku takie jak sprzątanie, pranie, prasowanie, częsta zmiana pościeli chorego.

E. N. wyjaśnił, że w obecnej chwili J. N. jest osobą, która większość czasu spędza w pozycji leżącej lub siedzącej, w związku z tym, aby mięśnie się nie zastały skarżący wykonuje z nim proste ćwiczenia, przeprowadza go po domu, codziennie smaruje go kremami przeciwodleżynowymi. Musi na bieżąco reagować na potrzeby ojca, a w razie konieczności podać właściwe lekarstwa, czy wezwać pogotowie.

Skarżący wyjaśnił nadto, że z uwagi na stan zdrowia ojca zmuszony był zrezygnować z zatrudnienia w dniu 24 marca 2020 r. oraz nie ma możliwości pracy na gospodarstwie rolnym. Od 25 marca 2020 r. do 13 stycznia 2021 r. sprawował stałą opiekę nad obojgiem rodziców jednak w dniu 13 stycznia 2021 r. zmarła matka skarżącego J. N. Jak podał, jest on jedyną osobą spośród trojga rodzeństwa, która jest w stanie sprawować opiekę. Siostra skarżącego M. P. nie jest w stanie zapewnić ojcu należytej opieki, gdyż pracuje ona zawodowo, ma własną rodzinę, a nadto mieszka poza miejscem zamieszkania ojca. Z kolei mieszkający ze skarżącym brat – S. N. pracuje na gospodarstwie rolnym oraz zajmuje się inwentarzem żywym (15 szt. bydła, kury). Jego obowiązki to obsiewanie terenów przeznaczonych pod uprawę roślin, nawożenie upraw roślin, doglądanie upraw, dbanie o ich prawidłowy wzrost, zbieranie plonów z uprawy, obsługa maszyn i urządzeń rolniczych służących do przygotowania gleby do zasiewu, nawożenie, zbierania plonów, konserwacja ww. maszyn i urządzeń, prace porządkowe na terenie gospodarstwa, opieka nad zwierzętami, w tym karmienie, pojenie, wypasanie, dbałość o czystość zwierząt i ich zagród. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego uniemożliwiają mu zapewnienie ojcu całodobowej opieki, gdyż praca na gospodarstwie rolnym zajmuje około 13 godzin dziennie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny

i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1b. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

1) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Ww. przepis art. 17 u.ś.r. reguluje podmiotowe, przedmiotowe i czasowe aspekty świadczenia pielęgnacyjnego.

Na wstępie jednak wskazać należy, istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją

o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, zauważyć należy, że wydanie decyzji odmownej przez organ I instancji w związku z datą,

w której ustalono stopień niepełnosprawności u ojca skarżącego, stanowiło naruszenie przepisu art. 17 ust. 1b, co zostało prawidłowo wykazane przez SKO. Należy mieć bowiem na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, a konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania ww. świadczenia należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Sąd podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie

z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt IOSK755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 21 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W tej sytuacji, po dokonaniu poprawnej wykładni ww. przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia),

a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Należało więc zbadać, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego jest konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - ojcem, a jeżeli tak, to ustalenie również, czy - co do zasady - wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego koniecznej opieki wyklucza możliwość podjęcia przez niego jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia (prowadzenia gospodarstwa rolnego).

Przypomnieć bowiem należy, że z unormowania art. 17 ust. 1 u.ś. r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Omawiane świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu ona wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt

I OSK 1549/19).

Jednocześnie wyjaśnić należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

W niniejszej sprawie, w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że ojciec wnioskodawcy – J. N. ur. [...] 1943 r. legitymuje się orzeczeniem

o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym przez Lekarza Rzeczoznawcę Kasy ([...]), przy czym niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 25 maja 2017 r. E. N. opiekuje się ojcem legitymującym się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wykonując następujące czynności: pomaga ojcu w codziennych czynnościach (ubieranie, mycie, golenie), przygotowuje i podaje posiłki, wykupuje i podaje leki, umawia wizyty lekarskie, robi zakupy, sprząta, pierze, zmienia pościel, zmienia pieluchomajtki, zmienia pozycję w łóżku, smaruje maściami przeciwodleżynowymi, mierzy ciśnienie i cukier, podaje insulinę. E. N. posiada gospodarstwo rolne, ale nie czerpie z niego żadnych korzyści i nie składa wniosków o dopłaty, nie pracuje i nie zarządza gospodarstwem rolnym. Mieszka z ojcem i ze starszym bratem S., który zajmuje się swoim gospodarstwem rolnym i inwentarzem. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa nie pozwalają mu jednak zapewnić właściwej opieki niepełnosprawnemu ojcu. Z kolei z oświadczenia córki J. N. – M. P., zam. M, wynika, że nie może ona sprawować opieki nad niepełnosprawnym ojcem albowiem pracuje zawodowo, mieszka w innej miejscowości i posiada własną rodzinę.

Zdaniem organu odwoławczego, na podstawie poczynionych ustaleń nie można wnioskować, że zakres opieki jakiej wymaga J. N. jest tego rodzaju, że uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby

w ograniczonym zakresie, czy też prowadzenia posiadanego gospodarstwa. Czynności takie jak: pomoc w codziennej higienie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, sprzątanie - nie odbiegają bowiem od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujący zawodowo. Co więcej, nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem.

Zdaniem Sądu, takie stanowcze twierdzenie organu odwoławczego jest przedwczesne na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Z akt spawy wynika bowiem, że oprócz ww. czynności, które zdaniem organu należą do czynności, które wykonują z reguły osoby zajmujące się opieką nad starszymi osobami, skarżący wykonuje również inne czynności, które nie mieszczą się w zakresie typowych czynności sprawowanych w ramach opieki nad osobą starszą i które można wykonywać jedynie w określonych porach - rano i wieczorem. Należą do nich: zmiana pieluchomajtek, zmiana pozycji w łóżku, pomiar ciśnienia i cukru w trakcie dnia, podawanie insuliny, czy podawanie częstszych posiłków ze względu na cukrzycę.

Zdaniem Sądu, nie zostało jednak ustalone, czy ww. czynności wymagają konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy opiekuna, która wyklucza w sposób całkowity zatrudnienie skarżącego, przy uwzględnieniu istnienia innych osób zobowiązanych do takiej opieki.

Organ I instancji w ogóle nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń, a organ odwoławczy oparł się jedynie na protokole z ogólnego wywiadu środowiskowego , w którym, pomimo polecenia (k.8) nie przedstawiono sytuacji rodzinnej wnioskodawcy i osoby wymagającej opieki. Jeżeli organ odwoławczy zdecydował się poczynić ustalenia, których zaniechał organ I instancji, winien był przeprowadzić we własnym zakresie dodatkowe postępowanie dowodowe na okoliczność ustalenia ww. przesłanki.

Nie kwestionując, że podopieczny w związku ze swoimi chorobami musi mieć odpowiednią lekkostrawną dietę, dlatego wymaga 5 posiłków dziennie dostosowanych do jego diety, musi regularnie przyjmować leki, mieć mierzony poziomu cukru we krwi i ciśnienia, wymaga pomocy w poruszaniu się, to nie ustalono, czy czynności te wymagają rezygnacji przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego, przy uwzględnieniu, że jak słusznie zauważył organ odwoławczy krąg osób zobowiązanych do alimentacji J. N. obejmuje oprócz skarżącego, dwójkę jego rodzeństwa. Rodzeństwo, oprócz faktycznych utrudnień związanych ze sprawowaniem opieki nad ojcem, takich jak: posiadanie pracy zawodowej, czy zajmowanie się gospodarstwem, nie wskazało na istnienie obiektywnych przeszkód realizacji ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Tymczasem zgodnie z art. 129 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.) krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Podkreślić należy, że realizacja obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica nie musi polegać na osobistej opiece, lecz może polegać na uczestniczeniu w finansowaniu usług osoby, która tą opiekę będzie w ich imieniu realizowała.

Skoro zatem, jak wynika z ustalonego stanu faktycznego ojciec skarżącego mieszka ze skarżącym i drugim synem, a nadto córka J. N. mieszka w nieodległej od miejsca zamieszkania ojca miejscowości, należałoby rozważyć, czy istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, żeby skarżący mógł podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy,

a nadto aby żadne z rodzeństwa nie musiało rezygnować z zatrudnienia. Jak wynika z oświadczeń brata i siostry skarżącego (k.12,13 a.a) nie są oni wstanie zapewnić ojcu "całodobowej opieki", a nie jakiejkolwiek opieki.

Zdaniem Sądu, organy administracji nie poczyniły zatem wystarczających ustaleń na okoliczność konieczności rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia.

Aby uniknąć zarzutu braku wnikliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracji winny ustalić wyczerpujący, czy w zaistniałych okolicznościach faktycznych sytuacja rodzinna, zdrowotna, majątkowa oraz zawodowa rodzeństwa skarżącego pozwala na takie zorganizowanie opieki, czy też pokrycia kosztów opieki świadczonej nad niepełnosprawnym ojcem, aby nie była konieczna rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego.

Wymóg rezygnacji (niepodejmowana) zatrudnienia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest ściśle związany z nie tylko z koniecznością sprawowania rzeczywistej, osobistej, stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną ale także z zakresem czasowym tej opieki, wynikającej ze stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz braku możliwości wykorzystania wsparcia innych osób, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia (pracy zarobkowej).

Konieczne więc będzie zbadanie sytuacji rodzinnej i zawodowej rodzeństwa skarżącego (w tym osiąganych dochodów) na okoliczność wykazania, że nie są oni w stanie wywiązać się ze swojego obowiązku świadczenia opieki wobec ojca, czy też partycypowania w kosztach opieki. Powyższe ustalenia winny być oparte na podstawie wszelkich możliwych środków dowodowych. Jedynie bowiem ustalenie w sposób niewątpliwy, że ze względów rodzinnych, finansowych (np. bardzo niskie dochody), czy zawodowych (godziny pracy zawodowej lub w gospodarstwie rolnym) rodzeństwo skarżącego nie może wywiązać się z obowiązku opieki wobec ojca, może uzasadnić twierdzenie, że skarżący jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad ojcem, a opieka ta wymaga rezygnacji z zatrudnienia.

W szczególności organy winny ustalić, jak duże jest gospodarstwo rolne brata skarżącego (mieszkającego w tym samym domu co J. N.), jak duży jest inwentarz wchodzący w skład tego gospodarstwa, jak daleko od domu jest ono położone i czy praca w tym gospodarstwie, ze względu na jego rozmiar, czy charakter, rzeczywiście zajmuje 13 godzin na dobę, co zdaniem skarżącego, uniemożliwia sprawowanie opieki nad ojcem.

Ustalenie ww. faktów pozwoli na ustalenie, czy skarżący ze względu na konieczność sprawowania opieki był zmuszony zaprzestać aktywności zawodowej poprzez rezygnację z pracy w gospodarstwie. Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami.

Podkreślić bowiem należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przytoczony wyżej przepis ustanawia zasadę prawdy obiektywnej, która stanowi naczelną zasadę Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą, organ administracji publicznej zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zawarta w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej (materialnej), wyrażona również w innych przepisach Kodeksu, m.in. w art. 6, 10, 77 § 1, 80, ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ponieważ na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy organ administracyjny dokonuje jego subsumcji pod stosowną normę prawną. W ten sposób organ przesądza o powstaniu określonego obowiązku bądź prawa, a więc skutków prawnych, które dotyczyć będą wyłącznie faktów uznanych przez organ. Ponadto art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe. Pominięcie zatem, czy też zlekceważenie jakiegokolwiek dowodu, skutkuje wadliwością podjętej decyzji administracyjnej. Oznacza to, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że organy, w tym również odwoławczy (dokonując prawidłowej wykładni art. 17 ust.1b ustawy) nie ustaliły wyczerpująco stanu faktycznego sprawy, tj. przede wszystkim możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca skarżącego przez jego rodzeństwo. Z kolei ustalenie tych okoliczności ma bezpośredni wpływ na ocenę, czy sprawowanie opieki nad chorym ojcem wymagało rezygnacji przez niego z całkowitego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ nie ustalił też, jakiej wielkości jest to gospodarstwo rolne, gdzie jest położone (jak daleko od domu skarżącego), kto i na jakiej zasadzie przejął jego prowadzenie.

Dlatego prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko Sądu. Jak wskazano na wstępie świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z kolei dla oceny związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy na gospodarstwie rolnym przez skarżącego a wykonywaniem niezbędnej opieki nad chorym ojcem, konieczna jest też ocena zachowania zobowiązanych do alimentacji i opieki pozostałych jego dzieci. Fakt bowiem pracy (gdziekolwiek) i posiadania rodziny nie zwalnia od świadczenia pomocy choremu rodzicowi. Brak jednak świadczenia takiej pomocy przez niektóre z dzieci, przy konieczności jej świadczenia, nie może pozbawić osoby opiekującej się rodzicem rekompensaty za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki.

Ze względu na zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania dowodowego, Sąd na zasadzie art. 135 P.p.s.a. uchylił nie tylko zaskarżoną decyzję, ale też poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Do wyjaśnienia pozostaje bowiem kwestia związku przyczynowego pomiędzy koniecznością rezygnacji

z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego, a opieką nad ojcem w kontekście sytuacji rodzinnej. Ustalenie stanu faktycznego pozwoli bowiem organowi na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącej opieki i możliwości zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak bowiem prawidłowo stwierdził organ odwoławczy obowiązek alimentacyjny względem ojca ciąży w takim samym stopniu na wszystkich jego dzieciach, a wykonywanie pracy zawodowej, posiadanie rodziny czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie zwalnia ich z jego spełnienia. Nie są to bowiem okoliczności obiektywnie powodujące brak możliwości udzielenia wsparcia skarżącemu i pomocy w opiece nad ojcem.

Ponadto Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie naruszona została zasada dwuinstancyjności postępowania. Organ I instancji stosując bowiem niekonstytucyjny przepis (wbrew wiążącemu również ten organ, od 2014 r., ww. wyrokowi TK) nie ustalił faktów istotnych do podjęcia decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, co w istocie spowodowało, że to jedynie organ odwoławczy podjął się zadania ustalenia stanu faktycznego sprawy i na jego podstawie dokonał oceny przesłanek żądanego świadczenia. Jednokrotne wyjaśnienie sprawy spowodowało z kolei to, że skarżący mógł się odnieść do ww. oceny w skardze do sądu, a nie już w odwołaniu, licząc na ponowne rozpoznanie sprawy w postępowaniu administracyjnym

Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i art.135 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.