Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2015/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 199a par. 1, par. 3, art. 187 par. 1, art. 191, art. 70 par. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 marca 2016r. sprawy ze skargi A S.A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr. [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A S.A. kwotę [...] zł ( [...] złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

"A " S.A. z siedzibą w [...](obecnie: "A" S.A.) - dalej: "spółka", złożyła w dniu [...] stycznia 2009 r. deklarację na podatek od nieruchomości na 2009 r. W dniu [...] lutego 2009 r. złożyła korektę tej deklaracji, którą uzasadniła faktem sprzedaży w dniu[...] stycznia 2009 r. budowli podlegających podatkowi od nieruchomości, wskutek czego wygasł obowiązek podatkowy w stosunku do tych budowli z końcem stycznia 2009 r.

Burmistrz [....] postanowieniem z dnia [...] października 2014 r., Nr [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia spółce wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r., ponieważ spółka składając deklarację na podatek od nieruchomości na 2009 r. zaniżyła wartość budowli położonych na terenie miasta[....], poprzez nieuwzględnienie wartości kabli telefonicznych będących własnością spółki, które w stanie prawnym obowiązującym w roku 2009 podlegały opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości.

Decyzją z dnia[...]grudnia 2014 r., Nr[...] , Burmistrz określił spółce wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r. w kwocie [....] zł, opodatkowując grunty, budynki, budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przyjął, że ze zgromadzonego materiału wynika, że spółka była właścicielem kompletnego obiektu budowlanego, tj. kanalizacji kablowej i ułożonych w niej kabli do końca stycznia 2009 r. Wskutek sprzedaży kanalizacji kablowej w posiadaniu spółki w kolejnych miesiącach 2009 r. (luty - grudzień) pozostawały kable telekomunikacyjne. Z tych też powodów na spółce jako właścicielu ciążył obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości z tytułu posiadania kanalizacji kablowej i ułożonych w niej kabli (za styczeń 2009 r.), zaś za pozostałe miesiące (luty - grudzień 2009 r.) z tytułu władania kablami telekomunikacyjnymi, które nie były przez niego deklarowane do opodatkowania.

W odwołaniu spółka domagała się uchylenia powyższej decyzji oraz umorzenia postępowania. Decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 187 § 1 i art. 191 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) – dalej: "O.p.", gdyż nie uwzględniono zestawienia oraz wyjaśnień, jakie spółka złożyła do akt wraz z pismem z dnia [...] listopada 2014r., bez podania racjonalnych podstaw dla takiego działania,

- art. 210 § 4 O.p., które uniemożliwia spółce zrekonstruowanie sposobu wnioskowania organu, co pozbawia spółkę możliwości precyzyjnego ustosunkowania się do efektów tego wnioskowania. Skarżący podniósł, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest szczątkowe i oderwane od stanu faktycznego, gdyż ten w istocie nie został ustalony i wobec tego nie brak możliwości oceny, czy podstawa opodatkowania została ustalona prawidłowo,

- art. 1a ust. 1 pkt 2 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 nr 121 poz. 844 ze zm.) – dalej: "u.p.o.l.", poprzez opodatkowanie linii kablowych przebiegających przez kanalizację kablową za okresy od lutego 2009 r., w sytuacji, w której spółka przestała być właścicielem kanalizacji kablowej, zaś pozostała właścicielem przebiegających przez tę kanalizację linii kablowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. zawiesiło z urzędu postępowanie w sprawie do chwili prawomocnego rozstrzygnięcia przed sądem powszechnym zagadnienia wstępnego, odnośnie ważności umowy z dnia[...]stycznia 2009 r. zawartej między A S.A. a B Sp. z o.o. sprzedaży i leasingu zwrotnego. W umowie tej spółka zobowiązała się do przeniesienia własności każdego z ruchomych składników majątkowych wskazanych w załączniku nr 3 (przedmiot leasingu) na "B" Sp. z o.o., a ta z kolei zobowiązała się przekazać przedmiot leasingu "A" S.A. do zgodnego z przeznaczeniem używania i pobierania pożytków w okresie leasingu. Jak wynika z faktury VAT, wystawionej przez "A" S.A. w dniu [...]stycznia 2009 r., nr[...], przedmiotem umowy była sprzedaż "infrastruktury telekomunikacyjnej (w tym kanalizacji kablowej) zgodnie z umową sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia [...]stycznia 2009 r. Powyższe oznacza, że przedmiotem tej umowy były nieruchomości - budowle sieciowe w tym kanalizacja kablowa, położone na terenie wszystkich gmin w kraju, na terenie których znajduje się infrastruktura spółki, w tym również kanalizacja kablowa położona na terenie miasta[...].

Kolegium powołało się na fakt, że Prezydent [...]wystąpił na podstawie art. 199a § 3 O.p. w dniu [...] października 2014r. do Sądu Okręgowego w [...] z pozwem o ustalenie, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia[....]stycznia 2009 r. nie istnieje (sygn. akt IV C 1010/14). Również Prezydent [...] wystąpił w dniu [...] listopada 2014 r. do Sądu Okręgowego w [...] z powództwem o ustalenie "czy istnieje umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia[...]stycznia 2009 r. zawarta pomiędzy "A" S.A. a "B" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (sygn. akt IV C 1116/14). Z pozwem o stwierdzenie nie istnienia przedmiotowej umowy wystąpił też Prezydent. [...] w dniu [...] listopada 2014r. (sygn. sygn. akt IV C 1144/14).

Kolegium zwróciło uwagę, że Burmistrz bezzasadnie nie opodatkował jako budowli kanalizacji kablowej, tym samym nie objął decyzją wszystkich przedmiotów opodatkowania. Kolegium opierając się na ustaleniach Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] (wynik kontroli nr [...] z [...] marca 2014r.), stanęło na stanowisku, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego jest umową pozorną i faktycznie nie doszło do sprzedaży telekomunikacyjnej kanalizacji kablowej spółce B, bowiem dorozumianym zamiarem stron było znaczne zredukowanie wysokości podatku od nieruchomości, a nie faktyczne przeniesienie własności kanalizacji kablowej. Oznaczać to może, że podatnikiem za tę budowlę jest nadal "A" S.A.

W postanowieniu Kolegium podkreśliło, że na podstawie art. 70 § 6 pkt 3 O.p., wniesienie pozwu do sądu powszechnego w powyższej sprawie zawiesza bieg terminu przedawnienia dla zobowiązania podatkowego za 2009 r. należnego od spółki do wszystkich budżetów gmin, dlatego możliwe jest merytoryczne prowadzenie postępowania odwoławczego, w ramach którego wydane zostało m.in. niniejsze postanowienie. Sąd Okręgowy w [....] IV Wydział Cywilny sygn. akt IV C 1010/14, postanowieniem rozstrzygnął, że skutki prawne związane z wytoczeniem pierwszego powództwa (Gmina[...]) nastąpiły od dnia [...] listopada 2014r. i tę datę należy przyjąć jako datę zawieszenia biegu przedawnienia dla zobowiązania podatkowego za 2009 r.

Spółka w zażaleniu domagała się uchylenia powyższego postanowienia i umorzenia postępowania. W uzasadnieniu zażalenia podniosła , że postanowienie narusza art. 70 § 1 O.p., poprzez nieuwzględnienie przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2009 r., że pozwy o ustalenie ważności umowy nie wpływają na postępowanie odwoławcze; mają wpływ wyłącznie na postępowanie podatkowe prowadzone przez tych prezydentów. Podkreśliła, że postępowanie w trybie art. 1891 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: "k.p.c.") wywiera wpływ tylko na relacje stron, które były stronami takiego postępowania. Postanowienie narusza art. 201 § 1 pkt 2 O.p., poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie istnieje zagadnienie wstępne.

Spółka zarzuciła również dokonanie przez organ odwoławczy naruszenia art. 191 O.p., wskutek błędnej oceny materiału dowodowego. Przedmiotem pozwów nie jest kwestia opodatkowania linii kablowych położonych w kanalizacji kablowych, ale kwestia sprzedaży przez spółkę pozostałych budowli - kanalizacji kablowej - innych niż te linie. Zakres decyzji Burmistrza i zakres pozwów są odrębne, gdyż dotyczą zupełnie różnych obiektów. Dlatego wyrok Sądu Okręgowego w [....] niezależnie od jego treści, nie wpłynie na postępowanie w sprawie oceny decyzji wymiarowej Burmistrza[...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...] po rozpatrzeniu zażalenia postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. nr[...], na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p. utrzymało w mocy wydane w pierwszej instancji postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego.

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium przedstawiło następującą argumentację:

W sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki dla zawieszenia postępowania:

- zagadnienie pojawiło się w toku postępowania administracyjnego dotyczącego określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r.,

- rozstrzygnięcie tego zagadnienia należy do sądu, które jeszcze nie zapadło,

- zagadnienie dotyczy stosunku prawnego, który ma znaczenie prawne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie to wystąpiło, bowiem od uznania istnienia bądź nie istnienia przedmiotowej umowy zależy kwestia określenia przedmiotów opodatkowania podatkiem od nieruchomości za 2009 r.,

- zachodzi bezpośrednia zależność pomiędzy ustaleniem istnienia przedmiotowego stosunku prawnego a rozstrzygnięciem sprawy dotyczącej określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r.

Stąd ewentualne ustalenie przez sąd powszechny o nieistnieniu stosunku prawnego (umowy sprzedaży i leasingu zwrotnego) wywoła skutek w odniesieniu do wszystkich przedmiotów, położonych na terenie gmin całego kraju, które zostały tę umową objęte. Wobec tego wyrok sądu powszechnego w sprawie tej umowy jest zagadnieniem wstępnym w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 O.p.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu podatkowego pierwszej instancji, co do sposobu opodatkowania spółki podatkiem od nieruchomości za 2009 r., ponieważ organ ten bezzasadnie nie objął decyzją wymiarową wszystkich przedmiotów opodatkowania.

W skardze spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia, a także o zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 201 § 1 pkt 2 O.p., poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie istnieje zagadnienie wstępne oraz art. 187 § i w zw. z art. 191 O.p., poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi spółka przedstawiła następującą argumentację: Pozwy innych organów podatkowych o ustalenie ważności umowy cywilnoprawnej nie wpływają na postępowanie prowadzone przez Burmistrza. Mają wpływ wyłącznie na postępowania prowadzone przez prezydentów odnośnych miast. Postępowanie w trybie art. 1891 k.p.c. wywiera wpływ tylko na relacje stron, które były stronami takiego postępowania. Zgodnie z art. 366 k.p.c. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Spółka podkreśliła, że osoby trzecie, które nie będąc stronami procesu nie mają możliwości obrony swych praw, nie powinny być obciążane konsekwencjami rozstrzygnięcia. Szerokie obejmowanie osób trzecich skutkami orzeczeń wydanych w postępowaniach prowadzonych bez ich udziału godziłoby w wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1993 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) prawo do rzetelnego procesu.

Na poparcie swego stanowiska spółka powołała się na wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 1955 r. II CR 291/55, z dnia 7 grudnia 2012 r. II CSK 143/12, z dnia 22 czerwca 2010 r., IV CSK 359/09, OSNC 2011, nr 2, poz. 16 oraz na opinię prof. dr hab. AX stwierdzającej, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia może nastąpić tylko w sytuacji, jeżeli organ podatkowy w ramach prowadzonego postępowania podatkowego złożył pozew na podstawie art. 199a § 3 O.p.

Kolegium w odpowiedzi na skargę stwierdziło, że wysokość zobowiązania podatkowego spółki uzależniona jest w bezpośredni sposób od rozstrzygnięcia czy faktycznie doszło do skutecznej sprzedaży kanalizacji kablowej w drodze umowy sprzedaży i leasingu zwrotnego, która to umowa dotyczyła sprzedaży budowli sieciowych, w tym kanalizacji kablowej, położonych na terenie gmin w całym kraju. Podkreśliła, że wyrok sądu powszechnego w sprawie tej umowy jest zagadnieniem wstępnym w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 O.p., stąd zawieszenie postępowania odwoławczego jest uzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Powództwa wytoczone przed Sądem u Okręgowym w[....] ( sygn. akt:[...],[...],[...],[...]) zawierają żądanie ustalenia, że nie istnieje umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia [...] stycznia 2009 r. zawartą pomiędzy "A S.A. z siedzibą w [....] - jako korzystającym, a "B" Sp. z o.o. z siedzibą w [...]- jako finansującym, w rezultacie której spółka przestała być właścicielem położonych na terenie gmin w całym kraju kanałów kablowych, pozostając zarazem właścicielem położonych tam linii kablowych. W przypadku ich uwzględnienia zachodziła by podstawa do przyjęcia, że spółka jednak zachowała przymiot podatnika w stosunku do będących przedmiotem tej umowy przedmiotów opodatkowania.

Wytoczenie powództw było celowe bowiem przepis art. 199a § 1 O.p. nie tylko uprawnia, ale obliguje organy podatkowe do ustalenia rzeczywistej treści czynności cywilnoprawnej. Pomimo że nie wprowadza on klauzuli obejścia prawa podatkowego, to nie zwalnia organów podatkowych od baczenia na konsekwencje wynikające z ważnych i skutecznych czynności prawnych, dokonanych celem uchylenia się od opodatkowania. Potrzeba przesądzenia przez sąd w trybie wyroku w sprawie powództwa z art. 199a § 3 O.p. swoistego, jak określił organ odwoławczy "zagadnienia wstępnego" powstała bowiem wskutek pojawienia się spornej kwestii w trakcie postępowania podatkowego. Zagadnienie wstępne, to kwestia jeszcze nie przesądzona ale mająca znaczenie prawne.

Jednakże z orzecznictwa Sądu Najwyższego np. wyrok z dnia 19 września 2013 r. sygn. akt I CSK 727/12, LEX nr 1523363, z dnia 27 stycznia 2011 r. I UK 191/10, LEX nr 896481, z dnia 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07, LEX nr 345525 oraz z dnia 23 czerwca 2009 r., II PK 302/08, LEX nr 513001, także piśmiennictwa prawniczego np. M. Jaśkowska, A. Wróbel, "Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego" LEX/el., 2014; C. Kosikowski, E. Etel, J. Brolik, R. Dowgier, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski [w] "Ordynacja podatkowa. Komentarz". LEX 2013) , wynika m. in. , że wyrok wydany w oparciu o art. 1891 k.p.c. wywiera skutki i kształtuje stan prawny wyłącznie pomiędzy stronami procesu , nie obejmuje go tzw. prawomocność rozszerzona. Związanie prawomocnym orzeczeniem , zapadłym w innej sprawie , na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. występuje w zasadzie przy tożsamości przedmiotowo - podmiotowej obu tych spraw ( wyrok SA w Katowicach z dnia 14 sierpnia 2013r. sygn. akt AUa 1935/12 lex nr 13 626 930 ).

Zbliżonej oceny dokonały wojewódzkie sądy administracyjne w wyrokach np.: z 21 października 2015 r. I SA/Wr 1244/15, z 22 października 2015 r. I SA/Wr 1260/15 oraz z 29 grudnia 2015r. I SA/Łd 1133/15 (dostępne: CBOiSA) także w związku z powyższą umową sprzedaży i leasingu zwrotnego.

Zatem w osądzanej sprawie ani organ podatkowy I instancji ani organ odwoławczy nie wytoczył powództwa na podstawie art. 199a § 3 O.p., to sąd stwierdza, że w świetle przedstawionej powyżej praktyki sądowej i stanowisku piśmiennictwa , wyrok sądu powszechnego dotyczący powództw wymienionych na wstępie organów podatkowych I instancji , mimo tożsamości przedmiotowej spraw w skali kraju ( kwestia istnienia umowy) , dla większości z 2478 polskich gmin nie wywrze w sprawie wymiarowej skutku, a więc nie ukształtuje stanu prawnego tych spraw.

Sąd stojąc na stanowisku, że rozpoznając kwestię zawieszenia postępowania odwoławczego ( zatem w postępowaniu wpadkowym) nie posiada legitymacji prawnej do oceny prawidłowości postępowania podatkowego w sprawie określenia zobowiązania podatkowego ( dotyczy to zarówno zarzutów procesowych - naruszenia art. 187 § 1 w zw. z art. 191 oraz art. 199a § 3 O.p. jak również prawa materialnego – więc również kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego - art. 70 § 1 O.p.). Sąd wskazuje, że kwestie te będą przedmiotem rozstrzygnięcia w kontynuowanym postępowaniu odwoławczym.

Dlatego sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. nr 270 ze zm.), jak w sentencji wyroku.

| | | |