Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 773/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne~Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
article: art. 184 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2, art. 70 ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Do okresu o jakim mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z  dnia 20 lipca 2018 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 85). zaliczać należy jedynie okresy przysługiwania studentowi świadczeń w nim wskazanych, które nastąpiły już po wejściu w życie tego przepisu.

TEZY

Do okresu o jakim mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z  dnia 20 lipca 2018 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 85). zaliczać należy jedynie okresy przysługiwania studentowi świadczeń w nim wskazanych, które nastąpiły już po wejściu w życie tego przepisu.


SENTENCJA

Dnia 17 lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu im. [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie stypendium I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], II. zasądza od Uniwersytetu im. [...] w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w [...] (dalej też Komisja Odwoławcza) decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4, art. 86 ust. 2 i 3 oraz art. art. 91 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020r., poz. 85 t.j., z póżn. zm, zwanej dalej P.s.w.n.), oraz § 2 ust. 3 i 4, § 9 ust. 1,7, 13 i 14 oraz § 24-27 w zw. z § 31 ust. 3 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] w [...] (załącznik do zarządzenia Rektora [...] nr [...] z dnia [...] października 2019 roku w sprawie ustalenia regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów [...] w [...], zwanego dalej Regulaminem) oraz na podstawie art. 104, art. 107 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 poz. 256 zwanej dalej K.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania K. K. (dalej jako strona lub skarżący) utrzymała w mocy decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej - [...] z [...] stycznia 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu stypendium rektora w roku akademickim [...].

Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia [...] października 2019 r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki [...] na kierunku Międzyobszarowe Indywidualne Studia Humanistyczne i Społeczne [...] - kierunek wiodący administracja (II rok stacjonarnych studiów II stopnia).

Decyzją z [...] stycznia 2020 r., nr [...] (odebraną osobiście przez skarżącego [...] marca 2020 r.) Uczelniana Komisja Stypendialna - [...] odmówiła przyznania Skarżącemu stypendium rektora w roku akademickim [...].

W uzasadnieniu wskazano, że dotychczasowy czas trwania studiów K. K., liczony od rozpoczęcia pierwszych z nich, jest dłuższy od okresu 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., w związku z czym Komisja odmówiła przyznania stypendium rektora.

Pismem nadanym w dniu [...] marca 2020 r. K. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji zaskarżając ją w całości, zarzucając jej naruszenie art. 93 ust. 2 P.s.w.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że w okres 6 lat należy wliczyć także okres, w którym świadczenie nie przysługiwało i w konsekwencji wnosząc o uchylenie decyzji w całości i orzeczenie o przyznaniu stypendium rektora.

Motywując swoje stanowisko K. K. wskazał, że wobec treści art. 93 ust. 4 P.s.w.n., kierując się zasadą konsekwencji ustawodawcy należy uznać, że stypendium rektora należne jest wyłącznie przez okres 6 lat, ale rozumiany jako czas, w którym student spełnia przesłanki do jego otrzymania. Skarżący wskazał, że do tej pory nigdy nie spełnił kryteriów i nigdy nie otrzymywał stypendium rektora. Jednocześnie Skarżący podkreślił, że zgodnie z zasadą ochrony praw słusznie nabytych okres 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy liczyć od dnia wejścia w życie P.s.w.n. tj. od dnia [...] października 2018 r.

Decyzją z [...] czerwca 2020 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] utrzymała w mocy decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej - [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., o odmowie przyznania stypendium rektora w roku akademickim [...].

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. łączny okres, w którym dana osoba może otrzymywać świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane - nie może przekroczyć 6 lat. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. Natomiast w przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane, a nie rozpoczyna się na nowo.

Komisja Odwoławcza wskazała, że skarżący podjął po raz pierwszy studia w dniu [...] października 2009 r. na kierunku politologia - studia niestacjonarne licencjackie (ZL-Polit), na którym kierunku studiował od [...] października 2009 r. do [...] kwietnia 2013 r. (data skreślenia z listy studentów) tj. łącznie przez 43 miesiące. Następnie Skarżący podjął studia na kierunku historia, specjalność historia wojskowości - studia stacjonarne licencjackie (DL-HW) na którym kierunku studiował od [...] października 2013 r. do [...] września 2018 r. (dyplom [...] września 2018 r.) tj. łącznie przez 46 miesięcy: [...] - 12 miesięcy, [...] - 14 miesięcy (skreślenie z listy studentów [...] grudnia 2015 r.), [...] - 8 miesięcy (wznowienie studiów [...] kwietnia 2016 r., skreślenie z listy studentów [...] listopada 2016 r.), [...] - 12 miesięcy. Kolejno Skarżący w październiku 2018 r. podjął studia na kierunku [...] oraz [...] (październik 2018 r. - wrzesień 2019 r. - 12 miesięcy).

Konkludując Komisja Odwoławcza stwierdziła, że łączna liczba miesięcy podczas których skarżący był studentem [...] w [...] w momencie ubiegania się o stypendium rektora wynosi 101 miesięcy, czyli 8 lat i 4 miesiące co oznacza, że okres ustawowego uprawnienia do otrzymania stypendium rektora wynoszący 6 lat (72 miesiące) upłynął [...] czerwca 2016 r. wobec czego Komisja nie znalazła podstaw do uwzględnienia odwołania strony.

Pismem z [...] września 2020 r. skarżący złożył skargę na ww. decyzję Komisji Odwoławczej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, w której brak było do tego podstaw,

2. naruszenie przepisu postępowania tj. art. 7a K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść strony,

3. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 77, 80 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie wszystkich okoliczności dotyczących podstaw do przyznania stypendium, tj. warunkujących liczbę przyznanych punktów,

4. naruszenie przepisu postępowania tj. art. 107 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji nieodpowiadającej wymogom przepisu

5. naruszenie przepisu postępowania tj. § 9 ust. 16 Regulaminu poprzez jego niezastosowanie i doręczenie decyzji w formie elektronicznej.

Mając na względzie wskazane naruszenia Skarżący wniósł o uchylenie decyzji na podstawie art. 86 ust. 4 P.s.w.n. i przyznanie Skarżącemu stypendium, ewentualnie o stwierdzenie nieważności, a ewentualnie o uchylenie skarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji z [...] stycznia 2020 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że istotnym zagadnieniem wymagającym wykładni jest sposób liczenia 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendia. W związku z tym, że z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych nie sposób uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec 6-letni termin. Stąd termin ten należy odnosić do okresu, kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało.

Nadto Skarżący odwołując się do treści art. 93 ust. 4 p.s.w.n., wskazał, że stypendium rektora należne jest wyłącznie przez okres 6 lat, ale rozumiany jako czas, w którym student spełnia przesłanki do jego otrzymania. Skarżący podał, że Komisja nie uwzględniła w żaden sposób tego, czy rzeczywiście we wskazanych okresach świadczenie w rozumieniu ww. przepisu mu przysługiwało. W ocenie skarżącego Komisja Odwoławcza nie odniosła się do podnoszonych w odwołaniu argumentów.

Skarżący zwrócił uwagę na brak możliwości skontrolowania należytego składu komisji podkreślając, że jej prawidłowe obsadzenie jest warunkiem ważności decyzji.

W odpowiedzi na skargę profesjonalny pełnomocnik reprezentujący Uniwersytet im. [...] w [...] wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę zacytowano szereg przepisów P.s.w.n. i Regulaminu oraz powołano się na stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zgodnie z którym art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera.

Organ wskazał, że użyty w przepisie okres 6 lat należy odnosić do roku kalendarzowego, nie zaś roku akademickiego, niemniej jednak w art. 92 ust. 1 P.s.w.n. wskazano maksymalny okres wypłacania stypendium rektora odnosząc się do 10 miesięcy. Gdyby więc intencją ustawodawcy było wprowadzenie w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. ograniczenia możliwości pobierania świadczeń pomocy materialnej tylko do świadczeń przyznanych, niewątpliwie ustawodawca w przepisie posłużyłby się okresem 60 miesięcy (6x10 miesięcy, który jest maksymalnym okresem pobierania świadczenia w ciągu roku), a nie okresem 6 lat. Gdyby przyjąć, że 6 lat (72 miesiące) odnosi się do okresu, przez który można otrzymywać świadczenia pomocy materialnej, a stypendia można pobierać do 10 miesięcy w roku akademickim, należałoby konsekwentnie stwierdzić, że każdy student, który spełnia kryteria określone w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. i pozostałe wymogi formalne dotyczące konkretnego świadczenia, może pobierać świadczenia przez 7 pełnych lat akademickich. Trudno jednak bronić racjonalności ustawodawcy, który wprowadzałby tak nielogiczne i niezgodne z wykładnią językową przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. czasowe ograniczenie o 2 lata dłuższe niż standardowy okres studiów prowadzących do uzyskania tytułu magistra (studia I i II stopnia łącznie albo jednolite studia magisterskie). Mając natomiast na względzie, że ustawodawca świadomie użył okresu 6 lat, w ocenie Organu przesądza, że należy to odnosić do okresu 6 lat odbywanych studiów (niezależnie przez ile z tych lat student pobiera świadczenia pomocy materialnej).

W ocenie organu, na odnoszenie okresu 6 lat do okresu odbywanych studiów, a nie okresu pobierania świadczeń pomocy materialnej wskazuje także wykładnia systemowa oraz wykładnia celowościowa art. 93 P.s.w.n. Ograniczenie 6 lat wprowadzone bowiem zostało obok ograniczenia związanego z brakiem możliwości otrzymywania świadczeń pomocy materialnej przez osoby, które uzyskały tytuł zawodowy magistra oraz przez osoby, które uzyskały tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, a także tytuł licencjata, inżyniera albo równorzędny jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia, jak również ograniczenia związanego z możliwością otrzymywania świadczeń pomocy materialnej przez osoby studiujące na kilku kierunkach, tylko na jednym wskazanym z nich. W tym zakresie przepis art. 93 P.s.w.n. jest zbieżny z przepisem art. 184 ust. 4 oraz z art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym W związku z tym nieuzasadnione jest odrzucanie dorobku judykatury wypracowanego na gruncie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r.

W szczególności organ stwierdził, że intencją ustawodawcy było wsparcie studentów w celu uzyskania tytułu magistra (z uwzględnieniem dodatkowego 1 roku, np. na urlop dziekański, albo przerwę pomiędzy studiami I a II stopnia), a więc maksymalnie przez okres 6 lat. Okres możliwości pobierania świadczeń pomocy materialnej (6 lat studiów) jest analogiczny jak na gruncie poprzedniej ustawy (3 lata studiów I stopnia oraz 3 lata studiów kontynuowanych w celu uzyskania tytułu magistra) co także przemawia za słusznością przyjętej wykładni. Wskazana wykładnia jest także, wbrew twierdzeniom Skarżącego, zgodna z uzasadnieniem projektu ustawy - obowiązek wsparcia materialnego studentów przez państwo nie jest bowiem nielimitowany i powinien mieć na celu przede wszystkim motywowanie studentów do planowanego ukończenia studiów i jak najszybszego wejścia na rynek pracy.

W dalszej kolejności, w odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów postępowania organ wywiódł, że biorąc pod uwagę stosowanie K.p.a. do decyzji w przedmiocie stypendium rektora w postaci zmodyfikowanej oraz autonomię uczelni wyższej, zaskarżone decyzje odpowiadają wymogom prawa i wbrew twierdzeniom skarżącego nie zachodzą podstawy do ich uchylenia (stwierdzenia nieważności). W szczególności, wbrew twierdzeniom Skarżącego decyzje organów obu instancji zawierają wszystkie elementy określone w art. 107 K.p.a.: dokładnie wskazaną podstawę prawną, oznaczenie organu od którego pochodzą, datę wydania, oznaczenie strony, uzasadnienie i pouczenie o sposobie i trybie wniesienia odwołania oraz podpis osoby upoważnionej do wydania decyzji.

Mając na względzie, że odmowa przyznania stypendium rektora nastąpiła z przyczyn formalnych (przesłanka upływu 6 letniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n.), a nie przyczyn merytorycznych (nieuzyskanie wystarczającej liczby punktów uzasadniającej przyznanie stypendium) odnoszenie się do zarzutów merytorycznych odwołania dotyczących nieprawidłowości w przyznanej liczby punktów z tytułu wysokiej średniej ocen oraz innych osiągnięć wskazanej w systemie USOS było w ocenie Komisji Stypendialnej zbędne. Nie stanowiłoby to bowiem podstawy odmowy przyznania stypendium rektora i jako takie nie wymagało odnoszenia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z tego względu zarzut naruszenia art. 7, 8, 77, 80 K.p.a. nie zasługuje zdaniem organu na uwzględnienie. Nie było także podstaw do zastosowania art. 7a K.p.a., a co za tym idzie zarzut naruszenia tego przepisu także nie może zostać uwzględniony.

W ocenie organu także zarzut naruszenia § 9 ust. 16 regulaminu poprzez jego niezastosowanie i doręczenie decyzji w formie elektronicznej nie uzasadnia uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd uznał skargę za złożoną w terminie prawem przewidzianym wynikającym z art. 53 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), albowiem, jak wynika z wyjaśnień złożonych przez pełnomocnika Uniwersytetu, organ nie dysponuje dowodem doręczenia decyzji drugoinstancyjnej, co oznacza, iż brak jest podstaw dla zakwestionowania twierdzeń strony skarżącej, iż decyzja ta została mu doręczona drogą elektroniczną w dniu [...] sierpnia 2020 r.

Odnosząc się zaś do samej skargi stwierdzić należy, iż zasługiwała ona na uwzględnienie, aczkolwiek nie okazały się trafne wszystkie podniesione w niej zarzuty. Przypomnieć jednak należy, iż wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Kwestią zasadniczą dla kształtu merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu była problematyka wykładni przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., zgodnie z którym świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (do których zalicza się między innymi stypendium rektora o jakie ubiegał się skarżący) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Organy obu instancji wydając decyzje w sprawie dokonały interpretacji powołanego przepisu w ten sposób, iż uznały, że dla obliczenia powyższego terminu kluczowy jest okres, w jakim skarżący posiadał status studenta, ustalając tym samym, że na moment złożenia wniosku o przyznanie stypendium rektora skarżący posiadał status studenta przez okres dłuższy niż 72 miesiące odpowiadające wskazanemu w ustawie okresowi 6 lat akademickich. W kontekście sposobu obliczania poszczególnych okresów wliczających się do sześcioletniego terminu o którym mowa w treści art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. organ przyjął założenie, iż w przepisach ustawy nie wskazano, aby okres 6 lat dotyczył wyłącznie okresów studiów, w których student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium, stąd uwzględniono wszystkie okresy, kiedy dana osoba miała status studenta, a zatem potencjalnie mogła pobierać stypendium rektora. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium socjalnego, zdaniem organów obu instancji, decydował zatem wyłącznie okres studiowania, co wobec niespornego w sprawie wyliczenia okresów kształcenia się przez skarżącego na studiach I i II stopnia doprowadziło Odwoławczą Komisję Stypendialną, do wniosku, iż okres ustawowego uprawnienia skarżącego do otrzymywania stypendium rektora wynoszący 6 lat upłynął [...] czerwca 2016 r.

Już ta konkluzja uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje na jej zasadniczą wadliwość wyrażającą się w przyjęciu, iż okres uprawnienia skarżącego do otrzymywania stypendium rektora upłynął skutecznie nie tylko przed dniem wejścia w życie (co odnośnie zasadniczej części ustawy nastąpiło 1 października 2018 r., a odnośnie art. 86 i 93 z dniem 1 października 2019 r. – art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), ale nawet przed dniem uchwalenia przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, po raz pierwszy wprowadzającej do polskiego systemu prawnego tenże 6 letni okres uprawnień do otrzymywania stypendiów przez studentów.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie takie stanowisko organu Uniwersytetu było następstwem błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n.

Przypomnieć bowiem trzeba, iż przepis ten stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (do których zalicza się między innymi stypendium rektora o jakie ubiegał się skarżący) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Sposób skonstruowania tego przepisu wskazuje, iż to świadczenia o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n., a więc przyznawane na podstawie przepisów aktualnie obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 2018 r. przysługują przez okres nie dłuższy niż 6 lat, a jednocześnie nie daje podstaw do wliczania do tego okresu przysługiwania, względnie okresów możliwości uzyskania świadczeń, przysługujących studentom na podstawie przepisów uprzednio obowiązującego Prawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r.

Zauważyć bowiem trzeba, iż przepis ten nie posługuje się, odmiennie niż chociażby art. 184 ust. 5 uprzednio obowiązującego Prawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r. w jego pierwotnym brzmieniu sformułowaniem, iż "stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe nie przysługuje", lecz zawiera jedynie odesłanie do art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n., które to odesłanie rozumieć należy jako ograniczenie jego stosowania do świadczeń przyznawanych na podstawie tych przepisów tak odnośnie ich przysługiwania jak i obliczania terminów, upływ których powoduje utratę prawa do uzyskania świadczenia.

Inaczej rzecz ujmując z wykładni językowej art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. wynika, iż przepis ten odnosi się wyłącznie do świadczeń uzyskanych na gruncie tej ustawy, a zatem upływ okresu przysługiwania świadczeń (niezależnie od tego jak go rozumieć - o czym w dalszej części uzasadnienia) nie mógł się zacząć wcześniej niż z dniem wejścia w życie tych regulacji, to jest z dniem [...] października 2019 r.

Powyższe wyniki wykładni językowej znajdują także oparcie w wykładni funkcjonalnej oraz przepisach Konstytucji RP, w tym w szczególności w art. 2 Konstytucji stanowiącym, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, z której to regulacji wynikają takie zasady jak zasady ochrony zaufania do państwa i prawa, zasada ochrony interesów w toku oraz zasada niedziałania prawa wstecz.

Zauważyć bowiem trzeba, iż z zasady niedziałania prawa wstecz wynika zakaz stanowienia norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie, z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych. Z powyższym wiąże się cel stanowienia prawa rozumianego jako system norm, jakim kształtowanie zachowań ich adresatów w sposób oczekiwany przez prawodawcę.

Inaczej rzecz ujmując z założenia, iż prawo co do zasady stanowione jest po to, alby wymusić określone zachowania adresatów norm, wynika generalny zakaz ustanawiania adresowanych do obywateli norm, hipoteza zastosowania, których dotyczy ich zachowań (działań) zaistniałych w całości w przeszłości.

Przenosząc powyższe na grunt wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. zauważyć należy, iż zaliczanie okresów pobierania, czy też możliwości pobierania wszelkich stypendiów (w tym stypendium rektora) przyznawanych studentom na podstawie wcześniej obowiązującego Prawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r. do okresu od wpływu którego uzależniona jest utrata prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy P.s.w.n. prowadziłoby do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz, albowiem zdarzenia zaistniałe w całości pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy, która – co należy zaakcentować – tego rodzaju ograniczeń czasowych nie wprowadzała, przesądzałyby o bieżącym prawie do świadczeń na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż zasada nieretroakcji jest bardzo szeroka i nie odnosi się wyłącznie do przeszłości, ale każe oceniać zachowania prawodawcy z punktu widzenia przewidywalności, bowiem nowe regulacje prawne nie mogą zaskakiwać adresatów, jak i logiki podejmowanych przez adresatów działań (por. wyrok TK z 25 maja 2004 r., sygn. akt SK 44/03).

Adresaci normy z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., którymi są studenci byliby zatem faktycznie pozbawieni możliwości racjonalnego kształtowania swoich zachowań zgodnie z celem przyświecającym ustawodawcy, a sprowadzającym się do likwidacji zjawiska tzw. "wiecznych studentów" i przeciągającego się ponad miarę procesu kształcenia wyższego danej osoby, wyrażonym w nowych przepisach. Przy takim, jak przyjęty przez organy, sposobie wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. sprowadzałby on na studentów sankcję w postaci niemożności uzyskania pomocy socjalnej lub stypendium rektora za wyniki w nauce, za ich działania i wybory (w tym przerywanie studiów i rozpoczynanie ich od nowa na zupełnie nowym kierunku) podejmowane w okresie, w którym tego rodzaju zachowania nie były w żaden sposób sankcjonowane i nie rodziły dla studentów negatywnych skutków majątkowych.

Jednocześnie zaproponowana przez organ wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. stoi także w jaskrawej sprzeczności z zasadą ochrony zaufania do państwa i prawa oraz zasadą ochrony interesów w toku. Skoro bowiem pod rządami Prawa o szkolnictwie wyższym brak było tego rodzaju generalnego ograniczenia czasu pobierania świadczeń przez studentów, a funkcjonował w tym zakresie jedynie wyjątek dotyczący studiów kontynuowanych po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra (art. 184 ust. 5 P.s.w. z 2005 r.) to działające w zaufaniu do prawa osoby mogły tak kształtować swoją ścieżkę kształcenia, by ograniczeń wsparcia finansowego związanych z czasem trwania studiów nie doznawać, względnie podejmować decyzje o podjęciu studiów drugiego stopnia z uwzględnieniem jedynie biegu terminu trzyletniego z art. 184 ust. 5 P.s.w. z 2005 r., a z pominięciem ówcześnie nieistotnego prawnie zagadnienia uprzedniego czasu trwania studiów pierwszego stopnia.

Powyższe jest szczególnie wyraźnie widoczne na gruncie kontrolowanej sprawy, gdzie skarżący podjął studia II stopnia przed wejściem w życie art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. i na gruncie ówcześnie obowiązującego przepisu art. 184 ust. 5 P.s.w. mógł racjonalnie oczekiwać, iż w ciągu trzech lat ich trwania będzie mógł korzystać ze świadczeń, w tym w przypadku uzyskania odpowiednich wyników w nauce ze stypendium rektora, zaś przyjęcie wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. pozbawiało go tej możliwości w toku kontynuowanych studiów.

Dopiero wejście w życie (a co najmniej opublikowanie w sposób prawem przewidziany) Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce z 2018 r. umożliwiało studentom dostosowanie się do nowego otoczenia prawnego, w tym podejmowanie bieżących decyzji edukacyjnych w taki sposób, by zapewnić sobie możliwość ukończenia studiów nawet mimo złej sytuacji materialnej. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż zgodnie z art. 70 ust. 4 Konstytucji władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Wymogom wynikającym z tej regulacji nie odpowiada w ocenie Sądu takie ukształtowanie warunków udzielania pomocy, które zaskakuje beneficjentów w trakcie studiów i może doprowadzić do sytuacji, że student bez własnej winy nie ukończy studiów z przyczyn materialnych, wynikających z takiej wykładni przepisów, która uniemożliwia mu dostosowanie się do nich.

Również zasady prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy oraz wiążącej się z tym konieczności odrzucania wyników wykładni sprzecznych z normami konstytucyjnymi prowadzą zatem do wniosku, iż do okresu o jakim mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. zaliczać należy jedynie okresy przysługiwania studentowi świadczeń w nim wskazanych, które nastąpiły już po wejściu w życie tego przepisu, to jest po 1 października 2019 r.

Z wykładnią art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. przyjętej w niniejszym wyroku nie koliduje brzmienie art. 270 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, albowiem przepis ten reguluje jedynie zagadnienia trybu ubiegania się o pomoc materialną, zakwaterowanie i wyżywienie w okresie pomiędzy wejściem w życie P.s.w.n. jako całości, wejście w życie art. 86-95 tej samej ustawy. Nadto stosowanie do pomocy materialnej przyznawanej w roku 2019/2020 zasad ustanowionych w nowych przepisach nie zwalnia tak organów z obowiązku dokonania wykładni tych przepisów, celem prawidłowego odkodowania ustanawianych przez nie norm (zasad).

Powyższe samodzielnie uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. jako wydanych z naruszeniem art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. polegającym na błędnej jego wykładni i zastosowaniu co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Niezależnie od powyższego naruszenia prawa o charakterze zasadniczym i determinującym treść rozstrzygnięcia sądowego wskazać nadto należy – odnosząc się do zarzutu wprost sformułowanego w skardze – że pojęcie "przysługuje", którym ustawodawca posłużył się w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej.

Brak precyzji w sformułowaniu przez ustawodawcę art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. i wynikająca z tego wadliwość rozumowania organu jest przy tym szczególnie wyraźnie widoczna w realiach niniejszej sprawy, gdzie organ jako okresy studiowania uzasadniające odmowę przyznania stypendium rektora przyjął okresy pozostawania przez skarżącego na pierwszym roku studiów na kierunku politologia (rok akademicki [...]) oraz na pierwszym roku studiów na kierunku historia wojskowości (rok akademicki [...]), podczas gdy możliwość ubiegania się przez studentów pierwszego roku studiów o stypendium rektora powstała dopiero w wyniku wejścia w życie art. 181 ust. 1a P.s.w. z 2005 r., która to zmiana weszła w życie z dniem 1 października 2014 r.- art. 1 pkt 123 lit. a w zw. z art. 57 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw. W okresach studiowania na pierwszych latach studiów skarżący nie miał zatem nawet potencjalnej możliwości ubiegania się i pobierania stypendium rektora, co wyraźnie wskazuje, iż nie powinny być one zaliczone do okresu 6 lat determinującego maksymalny czasowy wymiar przysługiwania świadczeń o jakim mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. Mimo to organy do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego, nie rozważając, czy rzeczywiście świadczenie będące przedmiotem wniosku skarżącemu w tym okresie przysługiwało faktycznie, bądź chociażby potencjalnie mogło przysługiwać w przypadku spełnienia kryteriów wymaganych do jego przyznania.

Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, iż z wykładni językowej art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. w sposób nie budzący wątpliwości wynika, iż świadczenia w nim wskazane przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie – jak de facto przyjęły komisje stypendialne obu instancji - w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów.

Nie zasługiwała w tym zakresie na uwzględnienie argumentacja podnoszona w odpowiedzi na skargę, a odwołująca się do dorobku judykatury na gruncie art. 184 ust. 5 P.s.w. z 2005 r. Przepis ten skonstruowany został bowiem w sposób zupełnie odmienny niż art. 93 ust. 2 pkt 1 aktualnie obowiązującej ustawy i ustanawiał generalną zasadę, iż studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, wprowadzając od tej zasady wyjątek dla studentów kontynuujących studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, przy czym maksymalny okres przysługiwania tych świadczeń wynoszący 3 lata wprost powiązał z kontynuacją studiów, co wyraźnie i jednoznacznie wskazywało, iż bieg tego terminu rozpoczyna się z dniem podjęcia studiów "kontynuacyjnych". Była to zatem zupełnie inna sytuacja normatywna, niż w aktualnie obowiązującym przepisie art. art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. stanowiącym jedynie o przysługiwaniu świadczeń nie dłużej niż przez okres 6 lat, bez jednoznacznego wskazania wprost w przepisie terminu, od którego okres ten rozpoczyna swój bieg.

Powyższe względy uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również uchylenie decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną, którą jest związany na mocy art. 153 P.p.s.a.

Nie zasługiwały natomiast na uwzględnienie pozostałe zgłoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Wadliwość decyzji organów obu instancji wynikała bowiem z wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, która skutkowała ograniczeniem tak postępowania dowodowego, jak i uzasadnień decyzji jedynie do okoliczności mających zdaniem organu znaczenie prawne, w kontekście przyjętej (choć jak wykazano błędnej) wykładni prawa materialnego.

Przypomnieć zaś należy, iż ciążący na organach z mocy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz zebrania i oceny kompletnego materiału dowodowego nie oznacza konieczności przeprowadzania wszelkich dowodów i następnie omawiania ich w uzasadnieniu decyzji, lecz jedynie przeprowadzenia i uwzględnienia tych dowodów, które dotyczą okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy istotnych. Skoro zatem organy uznały, iż skarżący nie może uzyskać stypendium rektora z powodu zbyt długiego czasu studiowania, to oczywistym jest, iż nie musiały odnosić się do zagadnień związanych ze spełnieniem innych, szczegółowych kryteriów przyznania stypendium rektora.

Nadto zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przesłankę uwzględnienia skargi może stanowić tylko takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, zaś takowego choćby potencjalnego wpływu skarżący nie wykazał, a Sąd nie dopatrzył się go z urzędu.

Ponieważ skarga została uwzględniona Sąd - na podstawie art. 200 i art. 205 § 1w zw. z art. 210 § 2 P.p.s.a. - zasądził od Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego poniesione przez niego koszty postępowania, które sprowadzają się do uiszczonego wpisu od skargi w wysokości [...] zł.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.