Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 639/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64e oraz art. 151a § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 8, art. 136, art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 lipca 2022 r. sprawy ze sprzeciwu K. K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr SKO.4111/243/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego K. K. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem sprzeciwu K. K. (dalej zwany jako: Skarżący) reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata K. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej zwane jako: Kolegium, SKO, Organ II instancji) z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr SKO.4111/243/2022, uchylająca decyzję Burmistrza [...] (dalej zwany jako: Burmistrz, Organ I instancji) z dnia 10 lutego 2022 r. nr M-GOPS.5032/2/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

Jak wynika z akt sprawy, 27 grudnia 2021 r. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. K., która legitymuje się orzeczeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...] z dnia [...] maja 2009 r. nr akt [...]. W orzeczeniu tym uznano H. K. za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od "nie da się ustalić" do trwale oraz stwierdzono trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od "nie da się ustalić" do trwale. Do wniosku Skarżący dołączył wymagane dokumenty, a także świadectwo pracy z dnia 1 grudnia 2021 r., z którego wynika, że do dnia 30 listopada 2021 r. był zatrudniony.

W postępowaniu administracyjnym ustalono, że Skarżący jest żonaty, posiada dwoje pełnoletnich dzieci. Dom, w którym mieszka jest podzielony na dwie części. W jednej części zamieszkuje Skarżący wraz z rodziną, natomiast w drugiej części zamieszkuje jego matka, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący nie pracuje, ani nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Osoba wymagająca opieki jest wdową, ma siostrę oraz dwoje dzieci, jest emerytką.

Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że Skarżący zrezygnował z pracy w celu sprawowania stałej i osobistej opieki nad matką. Osoba wymagająca opieki ma rozpoznane [...], musi znajdować się pod ciągłą kontrolą osób drugich ze względu na ryzyko ucieczki, niekiedy bywa agresywna wobec innych osób. Opiekę nad nią sprawuje syn K. K. Opieka ta polega m.in. na pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków, oklepywaniu, mierzeniu poziomu cukru, robieniu zakupów, dbaniu o dom oraz czuwaniu podczas snu matki.

W trakcie postępowania ustalono, że na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawa do zasiłku dla opiekuna. Na osobę wymagającą opieki inna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia a pokrycie wydatków związanych z opieką. Skarżący nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego; prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Burmistrz [...] decyzją z dnia 10 lutego 2022 r. nr M-GOPS.5032/2/22 odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. K.

W uzasadnieniu Organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej zwana w skrócie: u.ś.r.) stwierdził, że pomimo spełnienia większości ustawowych przesłanek pozytywnych do przyznania świadczenia nie znajduje podstaw prawnych do przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia, gdyż w sprawie istnieje negatywna przesłanka przyznanie wnioskowanego świadczenia, tj. nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zdaniem Organu I instancji przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich, bez względu na zaistnienie pozostałych, skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł odwołanie zarzucając naruszenie prawa materialnego, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części ww. normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżący wniósł o uwzględnienie odwołania i o uchylenie w całości decyzji Organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy, a więc przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, po rozpatrzeniu odwołania K. K., decyzją z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr SKO.4111/243/2022, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej zwana w skrócie: K.p.a.) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę Organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W pierwszej kolejności Kolegium wskazało, że podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, iż w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wyrok TK nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Kolegium stwierdziło, że w stosuku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia należy dokonywać oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia.

Organ odwoławczy wskazał, że Burmistrz [...] niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją.

Kolegium wskazało, że Organ I instancji weryfikując wniosek złożony przez Skarżącego powinien zbadać, czy występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zdaniem Kolegium przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. SKO wskazało, że treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale taka, której celem jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ odwoławczy stwierdził, że Organ I instancji naruszył art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, co z kolei powoduje uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Organowi I instancji w trybie art. 138 § 2 K.p.a.

Końcowo Kolegium wskazało, że ponownie rozpoznając sprawę Organ I instancji powinien zastosować się do przedstawionej w decyzji oceny prawnej oraz powinien przeprowadzić szczegółowe postępowanie wyjaśniające, w szczególności zweryfikować w kontekście całokształtu okoliczności sprawy, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem przedstawionej przez Kolegium wykładni przepisów u.ś.r.

W sprzeciwie skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że Skarżący co do zasady podziela zaprezentowane przez Organ odwoławczy stanowisko dotyczące wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednak przesłanki umożliwiające zastosowanie przez Organ II instancji art. 138 § 2 K.p.a. nie zostały w przedmiotowej sprawie spełnione.

Zdaniem pełnomocnika, Organ I instancji szczegółowo opisał zakres sprawowanej opieki przez Skarżącego nad matką, zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej oraz jej stan zdrowia, który uzasadnia tę opiekę. Skarżący w związku ze sprawowaniem opieki nad matką ostatecznie zaprzestał podejmowania zatrudnienia z dniem 30 listopada 2021 r. i niespełna miesiąc później złożył wniosek w przedmiotowej sprawie.

Pełnomocnik zarzucił, że Kolegium w zaskarżonej decyzji nie wskazało, jakie dokładnie okoliczności uznaje za niedostatecznie wyjaśnione w postępowaniu przeprowadzonym przez Organ I instancji. Organ odniósł się ogólnie do zagadnienia związku przyczynowego wskazując na kierunek orzeczniczy, który w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, iż związek przyczynowy faktycznie występuje, a zatem Organ odwoławczy niesłusznie uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Zdaniem pełnomocnika wszystkie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia zostały spełnione i Organ odwoławczy powinien wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. uchylić zaskarżoną decyzję i orzec merytorycznie co do istoty sprawy.

Końcowo pełnomocnik zauważył, że Organ odwoławczy jest zobowiązany do wskazania przyczyn niezastosowania przewidzianej w art. 136 K.p.a. instytucji uzupełniającego postępowania dowodowego. Uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. w sytuacji, w której nie występują okoliczności wymagające dodatkowego wyjaśnienia, albo w sytuacji, w której braki te można było uzupełnić uzupełniającym postępowaniem dowodowym na podstawie art. 136 K.p.a. należy uznać za nieuprawnione, które dodatkowo prowadzi do zbędnego przedłużenia postępowania w sprawie, które to z kolei wiąże się z ponoszeniem dodatkowych kosztów zarówno przez organy prowadzące postępowanie jak i przez Skarżącego.

W odpowiedzi na sprzeciw, SKO w Rzeszowie wniosło o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w treści weryfikowanej jurysdykcyjnie decyzji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sprzeciw jako w pełni zasadny, został przez Sąd uwzględniony w całości.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137).

Zaskarżona do WSA decyzja SKO została wydana na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. dlatego wskazać przyjdzie, iż zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329; zwana dalej w skrócie: P.p.s.a.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zakres sądowej kontroli decyzji kasacyjnej ustawodawca określił w art. 64e P.p.s.a. Na jego podstawie sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Instytucja sprzeciwu służy skontrolowaniu przez niezależny i niezawisły sąd administracyjny, czy decyzja kasatoryjna Organu II instancji została oparta na art. 138 § 2 K.p.a., a w rezultacie czy Organ nie nadużył swych uprawnień, uchylając się od obowiązku rozpatrzenia sprawy pod kątem stawianych decyzji Organu I instancji zarzutów. Ten środek sądowej kontroli administracji ma przeciwdziałać zbędnemu przedłużaniu postępowania administracyjnego na skutek wydawania w toku postępowania kolejnych decyzji kasatoryjnych. Sąd nie powinien jednak autorytatywnie wypowiadać się o zagadnieniach merytorycznych związanych ze stosowaniem norm prawa materialnego. W postępowaniu wszczętym ze sprzeciwu, Sąd skupia się na ocenie czy w sprawie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i na którym organie powinien spoczywać obowiązek pełnego ustalenia stanu faktycznego oraz wydania decyzji co do meritum (zob. W. Piątek, Glosa do wyroku WSA w Białymstoku z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. II SA/Bk 940/17, OSP 2019, nr 10, s. 177).

Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 P.p.s.a.). Natomiast w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 P.p.s.a.). Tylko niezaistnienie w sprawie przesłanek wydania decyzji kasacyjnej przez Organ odwoławczy, będzie uprawniać sąd do uwzględnienia sprzeciwu.

Mając na względzie charakter prawny instytucji sprzeciwu, wyraźnie zawężający zakres sądowej kontroli rozstrzygnięć organów administracji, wskazać należy, że w myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, oznacza to, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasatoryjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ I instancji w istocie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji o jakiej mowa w art. 138 § 2 k.p.a. jest dopuszczalne wyjątkowo i stanowi wyraźny wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. II OSK 2653/14, CBOSA).

Po dokładnym przeanalizowaniu zarzutów sprzeciwu oraz treści wydanej w sprawie decyzji kasacyjnej SKO, przesłanych wraz ze sprzeciwem akt administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że środek zaskarżenia złożony przez K. K. reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika powinien zostać uwzględniony na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Kolegium zasadnie stwierdziło, że Organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., co doprowadziło do wydania decyzji odmownej. Zdaniem Kolegium, Organ I instancji rozważył okoliczności faktyczne mające wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w sposób błędny i niezgodny z przedstawionym sposobem rozumienia regulacji z art. 17 u.ś.r. w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, a decyzję oparł na przesłance negatywnej, która nie mogła stanowić podstawy odmowy wnioskowanego świadczenia. Niewątpliwie Burmistrz [...] odmawiając stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dokonał błędnej wykładni przytoczonej regulacji materialnoprawnej. Sąd stoi na stanowisku, że skutkiem w/w wyroku TK jest zmiana zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., będącego przepisem szczególnym w stosunku do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II SA/Rz 1090/19, CBOSA, LEX). Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Bd 364/20, LEX, wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gd 436/20, LEX, oraz z 25 czerwca 2020 r., sygn. III SA/Gd 519/20, LEX). Zatem uznać należy, że Kolegium trafnie wskazało, że przeszkody w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowi moment powstania niepełnosprawności u matki K. K.

W dalszej kolejności Organ odwoławczy wskazał, że Burmistrz weryfikując złożony wniosek powinien zbadać czy występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Sąd zauważa, że Skarżący dołączył do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego świadectwo pracy, z którego wynika, iż do dnia 30 listopada 2021 r. był zatrudniony. Ponadto w toku postępowania administracyjnego ustalono, że Skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Kilkukrotnie w trakcie postępowania administracyjnego Skarżący podkreślał, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki i konieczność sprawowania nad nią opieki nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz podnosił, że w związku ze stanem zdrowia matki musiał zrezygnować z pracy, celem sprawowania stałej i osobistej opieki nad nią. Podczas wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny potwierdził, że Skarżący zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania stałej i osobistej opieki nad niepełnosprawną matką. Wniosek złożony przez Skarżącego został złożony 27 grudnia 2021 r., natomiast zakończenie zatrudnienia nastąpiło w dniu 30 listopada 2021 r. Zatem odstęp czasowy pomiędzy zakończeniem zatrudnienia a złożeniem przedmiotowego wniosku wyniósł niespełna miesiąc. Dodatkowo Burmistrz w wydanej decyzji wyraźnie wskazał, że Skarżący z powodu sprawowanej opieki zrezygnował z zatrudnienia i nie podejmuje zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji jednoznacznie przesądził, że negatywną przesłanką do przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia jest brak powstania niepełnosprawności w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zatem Organ I instancji zbadał zaistnienie związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jej niepodejmowaniem w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Twierdzenia Kolegium w tym zakresie nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym.

Zdaniem Sądu, Organ I instancji zbadał wszystkie przesłanki pozytywne oraz przesłanki negatywne dla przyznania wnioskowanego świadczenia. W postępowaniu ustalono, że osoba wymagająca opieki jest wdową, jej rodzice nie żyją; nie została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę; na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury ani innych świadczeń, a także żadna inna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. Skarżący jest synem osoby wymagającej opieki, zatem jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki; nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Organ I instancji ustalił, że Skarżący nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego; prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Wobec powyższego Sąd uznał, że Organ I instancji zbadał w należyty sposób wszystkie przesłanki wynikające z art. 17 u.ś.r. Organ I instancji przeprowadził bowiem wywiad środowiskowy, w którym zarówno osoba wymagająca opieki oraz pracownik socjalny potwierdzili zakres sprawowanej opieki przez Skarżącego, a także zebrał stosowne oświadczenia od Skarżącego. Organ odwoławczy mógł samodzielnie ocenić spełnienie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czego niestety nie uczynił.

Ma rację strona wnosząca sprzeciw, że materiał dowodowy w niniejszej sprawie jest zupełny, kompletny i wystarczający do merytorycznego rozpoznania sprawy, a zatem nie istnieją żadne przeszkody do wykonania merytorycznej kompetencji orzeczniczej przez Organ odwoławczy. W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do zastosowania kompetencji kasacyjnych przez SKO (art. 138 § 2 K.p.a.).

Kolegium w decyzji kasacyjnej ograniczyło się do stwierdzenia, że Organ I instancji naruszył art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, co z kolei powoduje uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Organowi I instancji w trybie art. 138 § 2 K.p.a. Kolegium powołując się na ww. naruszenia przepisów powinno dokładnie wskazać w jaki sposób doszło do powstałych jego zdaniem naruszeń oraz wskazać precyzyjnie ich zakres, a nie ograniczać się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, iż do naruszenia tych przepisów w niniejszej sprawie doszło. W przypadku, gdy Kolegium uznaje, że w sprawie materiał dowodowy jest niekompletny i nie pozwala na merytoryczne rozpoznanie sprawy, może w trybie art. 136 K.p.a. uzupełnić postępowanie dowodowe we własnym zakresie. Jeżeli Kolegium mimo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznało, że należy go jeszcze uzupełnić o dodatkowe dowody, czy oświadczenia, samo mogło podjąć czynności w oparciu o art. 136 K.p.a.

Zaskarżona do Sądu decyzja SKO nie tłumaczy przyczyn niezastosowania art. 136 § 1 K.p.a., zatem w niniejszej sprawie miało miejsce istotne naruszenie przez SKO przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 138 § 2 K.p.a., które polegało na uchyleniu decyzji Burmistrza [...] w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia z naruszeniem wymogów przewidzianych w tym przepisie dla decyzji kasacyjnej. Kolegium wskazując, iż Organ I instancji naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., bez wskazania konkretnych okoliczności potwierdzających słuszność jego stanowiska w tym zakresie doprowadziło do nieuzasadnionego przedłużenia niniejszego postępowania.

Kolegium ponownie rozpoznając odwołanie powinno uwzględnić dokonaną przez Sąd ocenę prawną swych działań, zważając iż wydanie decyzji, o jakiej mowa w art. 138 § 2 K.p.a. jest dopuszczalne wyjątkowo gdyż stanowi wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 K.p.a. Zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. poprzedzone być powinno wykazaniem, że ewentualne postępowanie dowodowe przeprowadzone w oparciu o przepis art. 136 § 1 K.p.a. będzie niewystarczające (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2021 r. o sygn. II OSK 6803/21, Legalis, oraz powołane w nim piśmiennictwo).

Niezależnie od powyższego Sąd zmuszony jest stwierdzić, że Kolegium w swoim aktualnym orzecznictwie nie uwzględnia treści wyroków wydawanych przez tut. Sąd w analogicznych sprawach (vide: sygn. akt: II SA/Rz 291/22, II SA/Rz 465/22, II SA/Rz 477/22, II SA/Rz 537/22, II SA/Rz 611/22, II SA/Rz 693/22), co prowadzi do nadużywania przez ten Organ art. 138 § 2 K.p.a. SKO uchylając się od merytorycznego rozpoznania odwołań i przerzucając odpowiedzialność na Organ I instancji przyczynia się do nieuzasadnionego przedłużania postępowań w sprawach dotyczących osób niepełnosprawnych wymagających szczególnej troski, także ze strony władz publicznych. Takie postępowanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z całą pewnością nie pogłębia zaufania obywateli do władzy publicznej, do którego przestrzegania organy są zobowiązane (art. 8 K.p.a.).

Wniesiony sprzeciw z przyczyn wyżej wskazanych okazał się zasadny, co skutkowało jego uwzględnieniem w całości na podstawie art. 64e oraz art. 151a § 1 P.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 64b § 1 w zw. z art. 200 P.p.s.a., na które złożyło się wyłącznie wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).