Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1338/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 228 par. 1 pkt 2, art. 239, art. 161, art. 162 par. 1 i 2, art. 145 par. 2, art. 148 par. 1 i 2, art. 236 par. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2017 r. sprawy ze skargi "A" S.A. [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz "A" S.A. [...] kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015r. Wójt Gminy C. odmówił A. S..A.. w P. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2012r.

Spółka pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. wniosła zażalenie od wskazanego powyżej postanowienia, wnosząc zarazem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia.

Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że pod jego nieobecność postanowienie zostało wadliwie doręczone w dniu [...] grudnia 2015 r. osobie nieuprawnionej do odbioru korespondencji. A. M. M., prowadzący odrębną kancelarię adwokacką pod tym samym adresem, omyłkowo odebrał korespondencję, która zawierała ww. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Kancelaria adwokata M. M. i kancelaria pełnomocnika skarżącej ze sobą w żaden sposób nie współpracują. Na drzwiach wejściowych do lokalu widnieje informacja, że w lokalu znajdują się trzy różne kancelarie. Drzwi wejściowe prowadzą do korytarza, z którego wchodzi się do każdej z kancelarii osobno. A. M. M. dopiero po przyjęciu korespondencji zorientował się, że przesyłka nie była adresowana do niego. Przekazał przesyłkę pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu [...] stycznia 2016r. W ocenie pełnomocnika Spółki powyższe uzasadnia, że dopiero od tej daty powinien być liczony termin na złożenie zażalenie, jednakże z ostrożności procesowej postanowił złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia [...] grudnia 2015r. Ponadto wniósł o złożenie przez organ reklamacji na usługę pocztową doręczenia przesyłki adresowanej do pełnomocnika wnioskodawcy na okoliczność, iż nie została ona skutecznie doręczona. Jako dowód załączył oświadczenie adwokata M. M. z dnia [...] stycznia 2016 r. - na okoliczność odbioru przesyłki przez osobę nieuprawnioną w dniu [...] grudnia 2015r. oraz przekazania przesyłki pełnomocnikowi w dniu [...] stycznia 2016r.

Dnia [...] czerwca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Następnie dnia [...] czerwca 2016 r. Kolegium wydało postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nadpłaty. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że postanowienie z dnia [...] grudnia 2015 r. zostało doręczone w dniu [...] grudnia 2015r. (potwierdzenie odbioru w aktach sprawy). Termin do wniesienia zażalenia przypadał, zgodnie z art. 236 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U z 2015r. poz. 613 ze zm. dalej O.p.) na [...] stycznia 2016r. Tymczasem zostało ono nadane [...] stycznia 2016r. (data stempla pocztowego), a więc z uchybieniem terminu do jego wniesienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie w całości wyżej postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1. art. 122 w z w. z art 187 § 1 i art. 191 O.p.- zasady prawdy obiektywnej oraz zasady swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie, że przesyłka zawierająca postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania została skutecznie doręczona pełnomocnikowi w dniu [...] grudnia 2015 r., podczas gdy doręczyciel wydał przesyłkę osobie nieuprawnionej do jej odbioru, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki podpisanego przez adwokata M. M., a także z oświadczenia adwokata M. M. z dnia [...] stycznia 2016 r., organ nie dysponuje natomiast żadnymi dowodami na okoliczność, iż doręczył przesyłkę osobie uprawnionej, wobec czego można uznać, że doręczenie przesyłki pełnomocnikowi nastąpiło najwcześniej z chwilą jej faktycznego przekazania pełnomocnikowi, tj. w dniu [...] stycznia 201.6 r,

2. art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art, 148 § 1 w zw. z art. 149 w zw. z art. 150 § 1 pkt 1 oraz § 1a i § 2 O.p. w brzmieniu obowiązującym do dnia [...] grudnia 2015r., przejawiające się w przyjęciu, że skuteczne doręczenie pełnomocnikowi postanowienia z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie wszczęcia postępowania miało miejsce [...] grudnia 2015 r. i w konsekwencji zażalenie zostało złożone z uchybieniem terminu, podczas gdy przesyłka zawierająca ww. postanowienie została wydana osobie nieuprawnionej do odbioru korespondencji adresowanej do pełnomocnika skarżącej, a wobec tego skuteczne doręczenie przesyłki zawierającej ww. postanowienie mogło mieć miejsce najwcześniej w dniu [...] stycznia 2016 r., kiedy pełnomocnik otrzymał faktycznie przesyłkę, a tym samym został zachowany termin na złożenie zażalenia na przedmiotowe postanowienie, który powinien być liczony od dnia doręczenia przesyłki pełnomocnikowi skarżącej, tj. od dnia [...] stycznia 2016 r., wobec tego organ niezasadnie stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia;

3. art. 228 § 1 pkt 2 O.p. przejawiające się w przyjęciu, że w sytuacji kiedy zostało wydane postanowienie o odmowie przywrócenia terminu organ zobligowany jest do wydania odrębnego postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu, podczas gdy jeżeli strona wraz z wniesieniem zażalenia składa wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, a organ w wydanym postanowieniu w przedmiocie tego wniosku odmawia przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, wyłączona zostaje możliwość wydania odrębnego postanowienia na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p., stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wiosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia na wstępie należy się odnieść się do kwestii relacji między stwierdzeniem przez organ odwoławczy z urzędu uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia, które przewiduje art. 228 § 1 pkt 2 O.p. w powiązaniu z art. 239 tej ustawy a wnioskiem strony o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, przewidzianym w art. 162 § 1 O.p.

Sąd w składzie orzekającym aprobuje w tej materii linię orzeczniczą, która opowiada się za stanowiskiem wyrażonym w wyrokach: NSA 22 stycznia 2017r. II FSK 2219/16, WSA w Gliwicach z 25 października 2016r. III SA/Gl 351/16, WSA w Kielcach z 24 maja 2016r. II SA/Ke 287/16, wyrok WSA w Warszawie z 12 lipca 2016r., III SA/Wa 2064/15, wyrok NSA 22 luty 2016 I FSK 927/14, wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1445/11 (a także m.in. w wyrokach z tej samej daty o sygn. akt I FSK 1443/11, I FSK 1444/11 i I FSK 1446/11 (wszystkie dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że wymogi logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania czy zażalenia w trybie art. 162 O.p. jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ww. ustawy, niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania/zażalenia, czy jednocześnie z nim). Zgodnie bowiem z art. 162 § 1 i § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu składa się po jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym takie przywrócenie następuje w razie uchybienia terminowi (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminowi. Właśnie bowiem to uchybienie daje możliwość zawnioskowania o przywrócenie terminu. Jeśli zatem na tak postrzeganą instytucję prawną nałoży się powszechnie akceptowany w orzecznictwie obowiązek orzekania w sprawie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania/zażalenia (wniosek taki płynie wystarczająco jednoznacznie z brzmienia art. 228 § 1 pkt 2 O.p.), to nie powinno budzić większych i uzasadnionych wątpliwości, która ze spraw ma obejmować badanie kwestii: prawidłowości doręczenia, daty początku i końca biegu terminu na złożenie odwołania/zażalenia, daty wniesienia odwołania/zażalenia. Wyniki takiego badania stanowią o dochowaniu lub przekroczeniu terminu, co w tym ostatnim przypadku skutkować powinno (w znaczeniu - musi) stwierdzeniem uchybienia terminowi do wniesienia odwołania czy zażalenia. Natomiast inną sprawą jest, aczkolwiek także mającą rację bytu i związek z tą pierwszą, dalsze procedowanie nad wnioskiem o przywrócenie terminu w płaszczyźnie dla niego kluczowej, a mianowicie z punktu widzenia oceny braku zawinienia strony w zakresie uchybienia terminowi, którego wniosek dotyczy, oczywiście przy spełnieniu wymogów formalnych takiego wniosku. Te właśnie zagadnienia są istotne dla przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej z punktu widzenia art. 162 § 1 i § 2 w związku z § 3 O.p. ( por. wyrok NSA z 15 maja 2013r. sygn. akt II FSK 1653/11 (i innych) - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzenie więc uchybienia terminowi przed rozpatrzeniem wniosku o jego przywrócenie nie jest działaniem przedwczesnym. Argumentem, który należało uwzględnić w niniejszych rozważaniach jest też bezwarunkowy charakter art. 228 § 1 pkt 2 O.p. wynikający między innymi ze zwrotu "organ odwoławczy stwierdza". Dodać więc należało i to, że stwierdzenie uchybienia terminowi następuje w trybie działania z urzędu (aczkolwiek w sensie sprawczym z impulsu strony, wnoszącej odwołanie/zażalenie), a przywrócenie terminu tylko na wniosek zainteresowanego. Wreszcie nie można pominąć i tej okoliczności, że postępowanie z wniosku o przywrócenie terminu nie może zastępować postępowania w kwestii stwierdzenia uchybienia terminowi do dokonania określonej czynności proceduralnej. Należy także wykluczyć sytuację, w której terminowość dokonania określonej czynności proceduralnej miałaby być ustalana i oceniania przez organ dwukrotnie. Raz przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu, bo uchybienie terminowi jest przesłanką takiego wniosku, a następnie na użytek rozstrzygnięcia o stwierdzeniu uchybienia terminowi. W związku z powyższym ocena, czy odwołanie wniesiono w terminie, winna być sednem sprawy, w której organ odwoławczy stwierdza uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, a zatem ustalenia, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie postanowienia oraz ustalenie, kiedy zostało wniesione zażalenie od tej decyzji.

Przyjmując przedstawione wyżej stanowisko prawne, należy więc ocenić, że organ ma obowiązek zbadać z urzędu czy zażalenie zostało złożone z zachowaniem ustawowego terminu na dokonanie tej czynności bez względu na to, czy strona wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej dokonania, czy też nie.

W świetle powyższego, w okolicznościach analizowanej sprawy, zasadnicze znaczenie ma zagadnienie, czy strona postępowania podatkowego prawidłowo otrzymała postanowienie organu pierwszej instancji. Warunkiem stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. jest skuteczne doręczenie decyzji stronie, a w przypadku gdy strona ustanowi pełnomocnika – jej pełnomocnikowi (art. 145 § 2 O.p.). Przy braku skutecznego doręczenia nie rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia odwołania i wobec tego nie może on zostać przekroczony.

Zdaniem Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza zasadności stanowiska organu podatkowego, iż postanowienie z dnia [...] grudnia 2015r. zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi strony i w rezultacie weszło do obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 148 § 1 O.p. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Zgodnie zaś z § 2 przepisu pisma mogą być również doręczane w siedzibie organu (pkt 2) oraz w miejscu pracy adresata – osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji (pkt 2). Z treści art. 148 § 2 pkt 2 O.p. wynika, że decyzja podatkowa adresowana do osoby fizycznej zostanie skutecznie doręczona w miejscu pracy, jeżeli przyjmie ją pracownik upoważniony przez pracodawcę do odbioru korespondencji. Warunkiem skutecznego doręczenia jest zatem świadczenie pracy przez osobę odbierającą na rzecz pracodawcy, w szerokim ujęciu tego określenia, a zatem zarówno na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia jak i innych stosunków obligacyjnych ( por. np. wyroki NSA: z 23 lipca 2010 r., sygn. akt II FSK 562/09 oraz z 31 marca 2016 r., sygn. akt I GSK 900/14; na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu pełnomocnictwa wynika, że A. S..A. udzieliła pełnomocnictwa do występowania w jej imieniu radcy prawnemu R. S. z Kancelarii Radcy Prawnego w C. na ul. [...]. Ze zwrotnego poświadczenia odbioru spornej przesyłki wynika, że doręczono ją pod tym adresem ( ul Ś. [...], C. ) adresatowi, co zostało potwierdzone podpisem oraz opatrzone pieczęcią "Kancelaria Adwokacka, M. M., ul. [...], C.". Doręczenie przesyłki nastąpiło zatem pod adres wskazanym w pełnomocnictwie, jednakże nie do rąk osoby uprawnionej. Natomiast z treści art. 148 § 2 pkt 2 O.p. można wyprowadzić wniosek, że doręczenie do rąk osoby nieuprawnionej do odbioru pism jest prawnie nieskuteczne. Celem zagwarantowania skuteczności doręczenia pisma adresowanego niezbędne jest wyjaśnienie, czy osoba potwierdzająca odbiór korespondencji była do tej czynności upoważniona. Możliwość doręczenia pisma w miejscu pracy adresata osobie upoważnionej do odbioru korespondencji jest zatem do wykorzystania tylko w sytuacji, gdy taka osoba upoważniona do odbioru korespondencji została faktycznie ustanowiona ( por. wyroki NSA: z dnia 31 maja 2000 r., sygn. akt SA/Sz 564/00, niepubl. oraz z dnia 21 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 1707/99, niepubl.). Natomiast z wyjaśnień pełnomocnika skarżącej wynika, że adwokat M. M. nie jest osobą upoważnioną do odbioru korespondencji adresowanej do pełnomocnika Spółki, nie jest on też pracownikiem ani współpracownikiem pełnomocnika skarżącej. Pełnomocnika skarżącej nie łączy żadna umowa z adwokatem M. M..

Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd w zakresie domniemania upoważnienia do odbioru korespondencji. W sytuacji bowiem, gdy osoba obecna w miejscu, o którym stanowi przepis art. 148 § 2 pkt 2 O.p. podejmuje się odebrać pismo, potwierdza to dostępem do firmowych pieczęci lub innych urządzeń biurowo - administracyjnych, wniosek co do jej upoważnienia do odbioru korespondencji w tymże miejscu nie może nasuwać żadnych uzasadnionych zastrzeżeń, co czyni, iż dokonane do jej rąk doręczenie pisma jest skuteczne i rodzi określone konsekwencje procesowe. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 890/05 (publ. CBOSA) stwierdził, że "Doręczenie pisma w miejscu pracy do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji nakłada na doręczyciela obowiązek upewnienia się, że osoba odbierająca pismo jest do tego upoważniona, to jednak nie oznacza to, iż warunkiem skutecznego doręczenia jest legitymowanie się przez osobę odbierającą pisemnym upoważnieniem. W sytuacji bowiem, gdy osoba obecna w miejscu, o którym stanowi art. 148 § 2 pkt 2 O.p., podejmuje się odebrać pismo, potwierdza to dostępem do firmowych pieczęci lub innych urządzeń biurowo-administracyjnych, wniosek co do jej upoważnienia do odbioru korespondencji w tymże miejscu nie może nasuwać żadnych uzasadnionych zastrzeżeń. Tymczasem ze zwrotnego poświadczenia odbioru spornej przesyłki wynika, że odbiór został opatrzony pieczęcią "Kancelaria Adwokacka, M. M., ul. [...], C.". Nie ulega zatem wątpliwości, że na dokumencie potwierdzającym odbiór przedmiotowej przesyłki nie widnieje podpis pełnomocnika skarżącej, innej osoby upoważnionej przez pełnomocnika skarżącej do odbioru korespondencji, jak również brak pieczęci lub innych urządzeń biurowo-administracyjnych używanych w kancelarii radcy prawnego R. S..

Wobec powyższego Sąd stwierdza, że w sytuacji gdy pełnomocnik skarżącego, kwestionuje upoważnienie do odbioru korespondencji dla adwokata M. M., a organ nie wykazał, że M. M. posiadał upoważnienie do odbioru korespondencji kierowanej do pełnomocnika skarżącej, to należy uznać, że nie nastąpiło skuteczne doręczenie postanowienie w dnia [...] grudnia 2015r., gdyż doręczenie nastąpiło do rąk osoby nieuprawnionej.

Podsumowując, należy dojść do wniosku, że skoro postanowienie z dnia [...] grudnia 2015r. nie zostało prawidłowo doręczone, to nie weszło do obiegu prawnego, a tym samym w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o uchybieniu terminowi do złożenia zażalenia na takie postanowienie. Nie zaistniało bowiem zdarzenie, które stanowi moment początkowy dla biegu ustawowego terminu na złożenie zażalenia. Kolegium stwierdzając uchybienie terminowi do złożenia zażalenia, istotnie naruszył więc art. 236 § 2 pkt 1 i art. 228 § 1 pkt 2, art. 239 O.p. W zaistniałej sytuacji nie ma bowiem podstaw by przyjąć, że upłynął ustawowy termin na złożenie zażalenia, skoro objęte nim postanowienie nie zostało skutecznie, w rozumieniu zgodności z prawem, doręczone.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na mocy art. 200, art. 205 §2 ww. ustawy.