Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 419/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 77 ust. 1 zd. pierwsze, art. 78 ust. 1-4, art. 79 ust. 5, 7, art. 80 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 50 § 1, art. 58 § 1 pkt 6 i § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200 w zw. z art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 2 ust. 1 i 2, § 3 ust. 1, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] w P., Instytutu [...] w W. na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. odrzuca skargę Instytutu [...] w W., II. uchyla zaskarżone orzeczenie, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz Fundacji [...] w P. kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Z udostępnionych przez Sąd Okręgowy akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta P. pismem z dnia 16 grudnia 2008 r. wypowiedział Fundacji [...] w P. i Instytutowi [...] z siedzibą w W. obowiązującą w wysokości 2.511,07 zł opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w P. przy ul. R., oznaczonego jako działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb N. i zaoferował przyjęcie nowej opłaty rocznej wysokości 101.388,14 zł, przy czym:

- Fundacja [...] za udział 43648/444688 cz. – 99.028,60 zł,

- Instytut [...] za udział 1040/44688 cz. – 2.359,55 zł.

Fundacja [...] złożyła wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. o ustalenie, że powyższa aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste nieruchomości nr [...] przy ul. R. w P. jest nieuzasadniona.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w dniu [...] 2011 r. wydało orzeczenie nr [...] o umorzeniu postępowania. W motywach rozstrzygnięcia wskazało, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z jedną nieruchomością gruntową, dla której urządzona jest jedna księga wieczysta. Nieruchomość ta obciążona jest prawem użytkowania wieczystego, a udziały w tym prawie posiadają Fundacja [...] i Instytut [...]. W sytuacji zaś, gdy nieruchomość gruntowa objęta jest współużytkowaniem wieczystym wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona winni złożyć wszyscy współużytkownicy wieczyści. Takie też pouczenie zostało zawarte w ofercie Prezydenta Miasta P.. Ustalenie opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste należy bowiem niewątpliwie do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną (art. 199 kc). Dotyczy bowiem obciążeń finansowych nałożonych na nieruchomość. Czynności zwykłego zarządu to bieżące czynności, których dokonanie jest niezbędne do normalnego, niezakłóconego korzystania z rzeczy, zgodnie z jej przeznaczeniem. W związku z powyższym Kolegium uznało, że przedmiotowy wniosek Fundacji [...] jako jednego ze współużytkowników wieczystych z uwagi na brak zgodnego działania wszystkich współużytkowników wieczystych jest bezskuteczny i dlatego postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Fundacja [...] i Instytut [...] złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Sądu Okręgowego w P.. Ten postanowieniem z dnia [...] 2012 r. sygn. akt [...] odrzucił pozew uznając, że zachodzi czasowa niedopuszczalność drogi sądowej. Sąd wyjaśnił w uzasadnieniu orzeczenia, że sąd powszechny zaczyna być właściwy dla rozpoznania sprawy aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste dopiero wówczas, gdy Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyda orzeczenie merytoryczne. Podkreślił, że sprzeciw przysługuje tylko od orzeczeń oddalających wniosek lub ustalających nową wysokość opłaty za użytkowanie wieczyste, zatem od orzeczeń rozstrzygających sprawę co do istoty, i to tylko w odniesieniu do nich, właściwy pozostaje sąd powszechny, podczas gdy w odniesieniu do innych orzeczeń właściwość zachowuje sąd administracyjny. Reasumując Sąd Okręgowy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek wskazanych w art. 2 § 1 kpc, bowiem w sprawie zachodzi czasowa niedopuszczalność drogi sądowej, nadto jej rozpoznanie zostało przekazane do właściwości innych organów – sądów administracyjnych (art. 2 § 3 kpc).

Wskutek zażalenia Fundacji [...] i Instytutu [...] na powyższe postanowienie Sąd Apelacyjny w P. postanowieniem z dnia [...] 2012 r. sygn. akt [...] oddaliło zażalenie, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego w P.

W tej sytuacji Fundacja [...] i Instytut [...] wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. o umorzeniu postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste działki nr [...] przy ul. R. w P. Do skargi dołączono wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

W skardze zarzucono SKO w P. naruszenie:

1) przepisów postępowania – art. 105 kpa poprzez jego zastosowanie pomimo braku ku temu podstaw prawnych,

2) przepisów postępowania – art. 79 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędne zastosowanie i wydanie orzeczenia niezgodnego z dyspozycją tego przepisu, które uniemożliwia zaskarżenia tego orzeczenia Kolegium do sądu powszechnego.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie od organu na ich rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że części opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości ponoszone są przez poszczególne podmioty odrębnie. Żaden z podmiotów nie jest zobowiązany do ponoszenia opłaty przypadającej na inny podmiot. Wyraża się to chociażby w tym, ze dopuszczalne jest zwolnienie podmiotowe niektórych współużytkowników wieczystych z obowiązku uiszczania opłat, a wówczas pozostali współużytkownicy nie pokrywają kwoty przypadającej na podmiot zwolniony, nie jest to bowiem opłata łączna. Opłata z tytułu użytkowania wieczystego nie ma charakteru opłaty solidarnej. Zatem kwestionowanie wysokości opłaty jest uprawnieniem samodzielnym każdego z podmiotów i w ocenie skarżących nie znajdują zastosowania przepisy kodeksu cywilnego o współwłasności, regulujące obowiązek zgodnego działania wszystkich współużytkowników wieczystych. Skarżący wskazali, że nawet gdyby przyjąć, że zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego dotyczące współwłasności (współużytkowaniu wieczystym) to wystarczające jest działanie jednego ze współużytkowników wieczystych.

Ponadto, zdaniem skarżących, nawet gdyby rację przyznać Kolegium, że z wnioskiem nie wystąpili wszyscy współużytkownicy wieczyści, to brak wniosku był usuwalny i organ powinien był zwrócić się do wnioskodawcy o uzupełnienie wniosku w tym zakresie. Skarżący zaznaczyli przy tym ,że złożenie wspólnego wniosku mogłoby być niemożliwe, w przypadku gdyby któryś ze współużytkowników nie wyrażał woli złożenia wniosku. Termin na złożenie wniosku wynosi 30 dni, jest to termin zawity i trudno liczyć na to, że w tym czasie sąd powszechny podejmie rozstrzygnięcie w trybie art. 199 kc.

Skarżący nadmienili, że w sprawie dotyczącej sąsiedniej nieruchomości o nr [...] Kolegium w orzeczeniu z dnia [...] 2009 r. przychyliło się do wniosku skarżącego i stwierdziło, że opłata roczna zaoferowana przez Prezydenta Miasta P. jest nieuzasadniona.

Odnosząc się do okoliczności, iż przed wniesieniem niniejszej skargi sąd powszechny uznał się za niewłaściwy w niniejszej sprawie skarżący wskazali, że stosownie do przepisu art. 58 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie może odrzucić skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego w sprawie, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy.

W odpowiedzi SKO w P. wniosło o odrzucenie skargi, wskazując, iż zaskarżone orzeczenie zgodnie z art. 80 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami utraciło moc z chwilą wniesienia od niego sprzeciwu do sądu powszechnego.

Postanowieniem z dnia 6 września 2012 r., sprostowanym następnie postanowieniem z dnia 15 listopada 2012 r. Sąd przywrócił skarżącym Fundacji [...] i Instytutowi [...] w W. termin do wniesienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga Fundacji [...] w P. jest zasadna, natomiast skargę Instytutu [...] w W. jako niedopuszczalną należało odrzucić.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wyjaśnić należy, dlaczego Sąd orzekający w niniejszym składzie uznał skargę wniesioną przez Instytut [...] za niedopuszczalną. Zgodnie z treścią art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to, że poza prokuratorem, organizacją społeczną (przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek) oraz Rzecznikami Praw Dziecka i Praw Obywatelskich legitymacja do złożenia skargi wynikająca z tego przepisu dla strony skarżącej oparta jest na kryterium istnienia jej interesu prawnego. Skargę może wnieść zatem wyłącznie podmiot, który dysponuje legitymacją skargową - legitymacją do uruchomienia postępowania sądowoadministracyjnego. W przypadku niewykazania tego rodzaju legitymacji skargowej sąd administracyjny jest zobowiązany skargę odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a.. Przepisy p.p.s.a. nie przewidują w takim wypadku możliwości konwalidacji skargi. Wyjaśnić należy, iż o interesie prawnym w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. można mówić wówczas, gdy ma on oparcie w przepisach prawa. Chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego jak i procesowego. Istnienie związku pomiędzy chronionym przez przepisy prawa interesem prawnym a aktem administracyjnym przesądza o uprawnieniu do złożenia skargi (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., II OSK 1609/11, Lex nr 1069034). Innymi słowy, skargę do sądu administracyjnego może wnieść podmiot, który wykaże interes prawny pojmowany nie tylko jako uprawnienie do żądania przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności organu administracji publicznej przez sąd, lecz gdy wykaże, że interes ten polega na istnieniu związku między sferą jego indywidualnych praw i obowiązków, a zaskarżonym aktem lub czynnością (analogicznie bezczynnością) organu administracji publicznej.

Zważyć należy, iż adresatem zaskarżonego przez Fundację [...] (dalej: Fundacja) i Instytut [...] (dalej: Instytut) orzeczenia SKO w P. z dnia [...] 2011 r. jest wyłącznie Fundacja [...]. To bowiem jedynie Fundacja [...] na podstawie art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) złożyła wniosek do SKO w P. w odpowiedzi na ofertę Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2008 r., którą zaoferowano przyjęcie przez współużytkowników wieczystych tej nieruchomości – Fundację [...] i Instytut [...] nowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Prezydent Miasta P. zaoferował współużytkownikom, by opłata ta wynosiła 101.388,14 zł, przy czym Fundacja [...] jako współużytkownik wieczysty w 43648/44688 części miał zostać objęty opłatą w wys. 99.028,60 zł, zaś Instytut [...] (1040/44688 części) miał ponosić opłatę w wys. 2.359,55 zł. Wniosku przeciwko ofercie Prezydenta Miasta P. nie wniósł Instytut. Zgodnie zaś z art. 78 ust. 4 zd. drugie ustawy o gospodarce nieruchomościami w przypadku niezłożenia wniosku właściwy organ oraz użytkownika wieczystego obowiązuje nowa wysokość opłaty zaoferowana w wypowiedzeniu. Przepis art. 79 ust. 5 stosuje się odpowiednio. Przepis ten określa, że nowa wysokość opłaty rocznej obowiązuje począwszy od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym wypowiedziano wysokość dotychczasowej opłaty. Oznacza to, że wobec Instytutu od 1 stycznia 2009 r., a więc od 1 stycznia roku następującego po roku, w którym wypowiedziano Instytutowi wysokość dotychczasowej opłaty zaczęła obowiązywać nowa wysokość opłaty rocznej.

W związku z powyższym zaskarżone orzeczenie SKO w P. z dnia [...] 2011 r. o umorzeniu postępowania z wniosku Fundacji [...] w żaden sposób nie dotyczyło interesu prawnego Instytutu. W uzasadnieniu tegoż orzeczenia Kolegium wyraźnie stwierdziło, że przyczyną umorzenia jest złożenie wniosku sprzeciwiającego się ofercie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2008 r. przez jednego z dwóch – Fundację [...], a nie przez obu (Fundację i Instytut) współużytkowników wieczystych przedmiotowej nieruchomości.

Reasumując Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie SKO w P. nie dotyczy interesu prawnego Instytutu [...] w W. i dlatego na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. orzekł o odrzuceniu jego skargi. O powyższym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku.

Przechodząc do oceny zaskarżonego orzeczenia na skutek skargi wniesionej przez Fundację [...] wyjaśnić należy, że tutejszy Sąd rozpoznał skargę Fundacji, mimo że jej przedmiotem jest orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., wydane w trybie przepisów art. 77 – 81 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), dalej: ugn. Wprawdzie orzeczenia wydane przez organ w oparciu o te przepisy podlegają co do zasady zaskarżeniu w drodze sprzeciwu do sądu powszechnego, jednak zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym poglądem, w przypadku gdy orzeczenia te nie rozstrzygają sprawy co do jej istoty (poprzez oddalenie wniosku lub ustalenie nowej wysokości opłaty), podlegają one zaskarżeniu do sądu administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2008r. Sygn. akt I OSK 876/07, LEX nr 413615 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2007r. Sygn. akt I OSK 1141/06, LEX nr 299413). Wskazuje się przy tym na brzmienie art. 79 ust. 7 ugn, zgodnie z którym, do postępowania przed kolegium stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że rozstrzygnięcia tego organu wydane na podstawie tych przepisów podlegają kontroli sądu administracyjnego. Wskazać przy tym należy, że przed wniesieniem skargi do tutejszego Sądu, skarżące Fundacja i Instytut wniosły sprzeciw do Sądu Okręgowego w P. od wydanego orzeczenia Kolegium w niniejszej sprawie, w wyniku którego Sąd ten postanowieniem z dnia [...] 2012 r. sygn. akt [...] odrzucił pozew. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie nie wydano rozstrzygnięcia merytorycznego, lecz umorzono postępowanie sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego. Dodać należy, że następnie, na skutek zażalenia Fundacji i Instytutu, Sąd Apelacyjny w P. postanowieniem z dnia [...] 2012 r. sygn. akt [...] oddalił zażalenie, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego w P. W tej sytuacji, odrzucenie skargi przez sąd administracyjny prowadziłoby do pozbawienia strony skarżącej prawa do sądu, które – jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniach z dnia 25 stycznia 1995r. (sygn. akt W 14/94, OTK z 1995r., Nr 1, poz. 19) oraz z dnia 10 lipca 2000r. (Sygn. akt SK 12/99, OTK z 2000r., Nr 5, poz. 143) - oznacza materialną, rzeczywistą możliwość poszukiwania ochrony sądowej w każdej sprawie, a nie tylko formalną dostępność drogi sądowej w ogóle. Ponadto odrzucenie skargi przez tutejszy Sąd byłoby sprzeczne z treścią art. 58 § 4 p.p.s.a., który określa, że sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego orzeczenia wyjaśnić przede wszystkim należy, że opłaty z tytułu użytkowania wieczystego mają charakter cywilnoprawny i stanowią swoistego rodzaju ekwiwalent za oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste. Tryb ustalania i aktualizacji tych opłat został uregulowany w ustawie o gospodarce nieruchomościami, która przewiduje dwustopniową procedurę rozstrzygania sporów o ustalenie przedmiotowej opłaty. Procedura ta ma mieszany charakter: w pierwszym etapie - administracyjny, w drugim zaś sądowy. Z art. 77 ust. 1 zdanie 1 ugn (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia) wynika bowiem, że wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej może być aktualizowana, nie częściej niż raz w roku, jeżeli wartość tej nieruchomości ulegnie zmianie. Właściwy organ zamierzający dokonać aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej winien, zgodnie z art. 78 ust. 1 ugn, wypowiedzieć na piśmie wysokość dotychczasowej opłaty do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego, przesyłając równocześnie ofertę przyjęcia jej nowej wysokości. W tym stadium postępowania, ustawodawca przewidział jednak ochronę użytkownika wieczystego przed nieuzasadnionym wypowiedzeniem opłaty, wprowadzając w art. 78 ust. 2 i 3 ugn - jak już wspomniano - uprawnienie tego podmiotu do złożenia do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Skutkiem prawnym niezłożenia takiego wniosku jest – zgodnie z art. 78 ust. 4 ugn - obowiązywanie nowej wysokości opłaty zaoferowanej w wypowiedzeniu. Wskazać w tym miejscu trzeba, że z brzmienia art. 78 ust. 4 ugn jednoznacznie wynika, że skutek w postaci obowiązywania nowej opłaty za użytkowanie wieczyste występuje tylko w przypadku niezłożenia wniosku do Kolegium.

Z treści art. 79 ust. 3 ugn wynika natomiast, że Kolegium powinno dążyć do polubownego załatwienia sprawy w drodze ugody, a jeżeli do ugody nie dojdzie, organ ten wydaje orzeczenie o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty. Od orzeczenia kolegium odwołanie nie przysługuje, co oznacza, że orzeczenie to kończy administracyjny etap w sprawie aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste. Zgodnie bowiem z art. 80 ust. 1 i 2 ugn, od orzeczenia kolegium właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości i inicjuje drugi (sądowy) etap tego postępowania. Kolegium przekazuje zatem właściwemu sądowi akta sprawy wraz ze sprzeciwem, a złożony na skutek otrzymania wypowiedzenia wniosek użytkownika wieczystego o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości, zastępuje pozew.

Orzeczenie Kolegium, jako kończące postępowanie przed organem administracji publicznej, powinno umożliwiać stronie przeniesienie sporu co do opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przed sąd powszechny jako, że sprawa ta ma w istocie charakter cywilnoprawny (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 lutego 2009r. sygn. akt II SA/Sz 889/08 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 marca 2007r. sygn. akt II SA/Gd 472/06, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tymczasem, wydane w niniejszej sprawie orzeczenie Kolegium o umorzeniu postępowania zamknęło stronie skarżącej - Fundacji możliwość wniesienia sprzeciwu do sądu powszechnego, chociaż w istocie sprawa aktualizacji opłaty nie została przez Kolegium merytorycznie rozstrzygnięta, mimo złożenia przez użytkownika wieczystego wniosku, o którym mowa w art. 78 ust. 2 ugn.

Wyjaśnić należy, że przepis art. 105 § 1 kpa, na który powołał się organ, wiąże bezprzedmiotowość postępowania z brakiem któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co w konsekwencji powoduje niemożność rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty (por. A. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2005, str. 485). Decyzja o umorzeniu postępowania zapada więc w sytuacji gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2225/01, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli w toku prowadzonego postępowania administracyjnego okaże się, że brak jest ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania, to w takiej sytuacji można mówić o bezzasadności żądania kpa. Oznacza to konieczność załatwienia sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 789/09, dostępny – jak wyżej). Umorzenie postępowania następuje w szczególności, gdy strona rezygnuje z ubiegania się o rozstrzygnięcie określonej treści, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub gdy organ stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Uwzględniając powyższe argumenty stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania. Kolegium przyjęło, że w sytuacji, gdy przedmiotowa nieruchomość objęta jest współużytkowaniem wieczystym Fundacji i Instytutu to wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona winni złożyć wszyscy współużytkownicy wieczyści. W razie zaś braku zgody stosuje się odpowiednio art. 199 kc, co oznacza, że orzeczenie sądu powszechnego może zastąpić zgodę współużytkownika, który nie wyraził zgody na złożenie wniosku.

W ocenie Sądu dopuszczalne jest, aby tylko jeden ze współużytkowników wieczystych zakwestionował wypowiedzenie dotychczasowej wysokości dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Po pierwsze nie sprzeciwia się temu powoływany wyżej przepis art. 78 ust. 2, ani żaden inny przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd orzekający podziela stanowisko zawarte w tym przedmiocie przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt III CZP 3/11. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty związanej z wykonywaniem prawa użytkowania wieczystego ma charakter jednostronnej czynności prawnej, stanowiącej rodzaj oferty dotyczącej zmiany wysokości opłaty. Jest to wypowiedzenie zmieniające konkretną umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, w zakresie wysokości obowiązującej opłaty rocznej. Wysokość opłaty za użytkowanie wieczyste jest ustalana w drodze umowy między właścicielem nieruchomości i użytkownikiem wieczystym, a więc indywidualnie także w odniesieniu do każdego ze współużytkowników wieczystych. Sytuacja prawna poszczególnych współużytkowników, wynikająca ze stosunku umownego łączącego ich z właścicielem nieruchomości, nie wpływa przy tym bezpośrednio na sytuację pozostałych współużytkowników w zakresie wysokości opłat uiszczanych przez nich za użytkowanie wieczyste. Wysokość opłat obciążających poszczególnych współużytkowników, nawet mimo jednakowej wysokości udziałów, może się zatem różnić. Obciążają one odrębnie każdego ze współużytkowników, stosownie do wielkości jego udziału. W konsekwencji dopuszczalne aby tylko jeden ze współużytkowników wieczystych wziął udział w postępowaniu administracyjnym, a następnie również sądowym, jeżeli podejmuje czynności procesowe nie zgadzając się z ofertą aktualizacji opłaty rocznej wobec niego. Jak stwierdził w powołanej uchwale Sąd Najwyższe podejmowane czynności przez współużytkownika wieczystego, który złożył wniosek sprzeciwiający się aktualizacji opłaty rocznej nie mogą zaś wpływać na stan stosunków pozostałych współużytkowników, którzy nie wyrazili woli zaskarżenia orzeczenia kolegium lub zgodzili się wcześniej na zmianę wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste i nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed kolegium.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że obowiązkiem SKO w P. było rozpoznanie co do meritum wniosku Fundacji [...] z dnia [...] 2009 r. jako wniosku jednego ze współużytkowników wieczystych działki nr [...] przy ul. R. w P. w zakresie ustalenia, czy uzasadniona jest aktualizacja opłaty za część 43648/44688 przedmiotowej nieruchomości na kwotę 99.028,60 zł.

Sąd stwierdza, że orzeczenie Kolegium, jako kończące postępowanie przed organem administracji publicznej, powinno umożliwiać stronie przeniesienie sporu co do opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przez sąd powszechny, jako że sprawa ta ma w istocie charakter cywilnoprawny. Tymczasem zaskarżone orzeczenie Kolegium o umorzeniu postępowania zamknęło Fundacji możliwość wniesienia sprzeciwu do sądu powszechnego, chociaż w istocie sprawa aktualizacji opłaty nie została przez Kolegium rozstrzygnięta mimo złożenia wniosku przez Fundację jako użytkownika wieczystego, o którym mowa w art. 78 ust. 2 ugn. W prowadzonym postępowaniu na skutek wniosku Fundacji Kolegium - zgodnie z art. 79 ust. 3 ugn – mogło jedynie, zważywszy, że nie doszło do ugody, wydać albo orzeczenie o oddaleniu wniosku, albo orzeczenie o ustaleniu nowej wysokości opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 7 czerwca 2011 r., I OSK 1413/10, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przedstawione rozważania skłaniają do konkluzji, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 105 § 1 kpa – poprzez jego błędne zastosowanie oraz art. 79 § 3 ugn poprzez jego niezastosowanie), a naruszenie to mogło – jak wykazano – mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego Sąd uwzględniając skargę Fundacji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę SKO w P. kierując się przepisem art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku, tym samym dokona merytorycznej oceny wniosku Fundacji.

Sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 2 ust. 1 i 2, § 3 ust. 1 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) zasądził od organu na rzecz skarżącej Fundacji UAM w Poznaniu kwotę 457 zł (200 zł – wpis od skargi, 240 zł – minimalna stawka wynagrodzenia pełnomocnika, 17 zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa) tytułem zwrotu kosztów postępowania (punkt III sentencji wyroku).