Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 102/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 191 ust. 1 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2017 poz 697
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
article: art. 4, 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem S. a Powiatem O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego B. C. – K. umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia wskazać Starostę O. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2018 r. Powiat S. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem S. m a Powiatem O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego B. C. – K. umieszczonego w rodzinnej pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Suwałkach III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 27 listopada

2017 r. sygn. akt III Nsm.511/17 – w drodze zarządzenia tymczasowego – małoletni B. C. – K. został umieszczony w niezawodowej rodzinie zastępczej [...] (gm. S).

Starosta S. , decyzją z dnia [...]r. przyznał rodzinie zastępczej świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka.

W toku prowadzonego postępowania Starosta S. ustalił, iż miejscem zamieszkania dziecka, przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, jest miejscowość

G. [...], znajdująca się na terenie Powiatu O. . W związku z powyższym, stosownie do art. 191 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny

i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r., poz. 697 ze zm.), Powiat S. , pismem z dnia [...]r. przesłał do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. , porozumienie w sprawie umieszczenia dziecka B. C. – K. w rodzinie zastępczej i ponoszenia wydatków na jego opiekę i wychowanie oraz sposobu i terminie ich przekazywania – celem podpisania.

W odpowiedzi udzielonej pismem z dnia [...]r. Powiat O. przytoczył treść art. 191 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym wydatki na opiekę

i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze wzglądu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy

w pieczy zastępczej. Jednocześnie stwierdził, iż powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka w pieczy zastępczej jest Powiat S. , bowiem miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania opiekuna, którym na mocy postanowienia Sądu została ustanowiona P. C. , zamieszkała na terenie powiatu S. ego, która obecnie, wspólnie z mężem tworzy niezawodową rodzinę zastępczą dla dziecka.

W dalszej części uzasadnienia wniosku Powiat S. ustalił, że małoletni B. C. urodził się dnia [...]r. w O. . Matka dziecka – M. C. , w chwili urodzenia syna, była osobą niepełnoletnią, ojcostwo dziecka nie było ustalone. W dniu [...]r. małoletni został zameldowany na pobyt stały pod adresem: [...], gmina O. , tj. w miejscu zamieszkania matki.

Z uwagi na niepełnoletność matki dziecka i nieustalone ojcostwo, Sąd Rejonowy

w O. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, postanowieniem z dnia [...]r. sygn. akt III Nsm 350/16 ustanowił opiekę prawną dla B. C. ,

w osobie siostry matki dziecka – P. C. (obecnie C. ).

Dnia [...]r. matka dziecka, osiągnęła pełnoletniość i tym samym nabyła prawa rodzicielskie.

W ocenie Powiatu S. ego, od dnia uzyskania pełnoletności do momentu wydania postanowienia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, to M. C. sprawowała władzę rodzicielską nad dzieckiem, zatem miejscem zamieszkania małoletniego B. C. – K. , jest miejsce zamieszkania matki dziecka, a mianowicie [...], gmina O. i tym samym, powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie ww. małoletniego jest Powiat O. . Matka biologiczna dziecka, wraz z osiągnięciem pełnoletności, została przedstawicielem ustawowym dziecka, a tym samym, wraz z tą datą bezprzedmiotowe stało się postanowienie Sądu w sprawie ustanowienia opiekuna prawnego w osobie P. C. (obecnie C. ). Potwierdzeniem faktu, że to matka dziecka od dnia osiągnięcia pełnoletności stała się przedstawicielem ustawowym dziecka, zdaniem Powiatu S. ego, jest wyrok Sądu Rejonowego w O. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 16 maja 2017 r., które to postępowanie zostało zainicjowane przez matkę dziecka, która w jego imieniu wystąpiła o ustalenie ojcostwa

i zasądzenie alimentów. Na mocy powołanego wyroku (uprawomocnionego dnia

7 czerwca 2017 r.) Sąd ustalił ojcostwo dziecka, ograniczył ojcu dziecka prawa rodzicielskie, zasądził od ojca alimenty na dziecko oraz postanowił, iż alimenty mają być płacone do rąk matki dziecka – Magdaleny C. ej. W tej sytuacji P. C. funkcję opiekuna prawnego dziecka sprawowała wyłącznie do dnia osiągnięcia pełnoletności przez biologiczną matkę dziecka, a w chwili wydania postanowienia o umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej nie była już jego opiekunem prawnym.

W odpowiedzi na wniosek Powiat O. podniósł, że w czasie wydawania postanowienia w sprawie zabezpieczenia małoletni mieszkał już z rodziną zastępczą

w miejscowości F. na terenie powiatu S. Z posiadanych przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w O. informacji wynika, że P. C. (nazwisko rodowe C. ) wraz z mężem opiekowała się dzieckiem praktycznie od jego urodzenia. Pismem z dnia [...]r. Sąd Rejonowy w O. poinformował organ, że opiekunem prawnym małoletniego B. w dalszym ciągu pozostaje P. C. , chociaż w tym czasie matka biologiczna chłopca była już pełnoletnia. Uwzględniając powyższe stanowisko dotyczące opieki prawnej Powiat O. przyjął,

że zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny miejscem zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jego opiekuna prawnego (P. C. ) i jednocześnie faktyczne miejsce zamieszkania dziecka, tj. miejscowość F. , a w związku z tym stosownie do art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie

ww. małoletniego jest Powiat S. .

Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

W myśl art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość, powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie zaś z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4.

Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Powiatem S. m a Powiatem O. jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę

i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1 - 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy.

Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę

i wychowanie dziecka wymaga zatem w pierwszej kolejności wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Pojęcie "miejsce zamieszkania" wyjaśniają przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców (tzw. domicilium necessarium), albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy uwzględnić należało, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Suwałkach III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich

z dnia 27 listopada 2017 r. małoletni B. C. – K. został umieszczony w niezawodowej rodzinie zastępczej P. i D. C.

Jak ustalono miejscem zamieszkania dziecka, przed umieszczeniem w pieczy zastępczej była miejscowość G., znajdująca się na terenie Powiatu O. .

Małoletni został tam zameldowany w dniu [...]r., tj. w miejscu zameldowania matki.

Dnia [...]r. matka dziecka M. C. osiągnęła pełnoletność. Opieka ustaje, gdy przynajmniej jedno z rodziców nabędzie pełną zdolność do czynności prawnych.

Taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, gdyż jedno z rodziców uzyskało pełnoletność. Niedopuszczalne jest jednoczesne występowanie władzy rodzicielskiej

i opieki.

Wobec faktu, że od [...]r. B. C. – K. pozostawał pod władzą rodzicielską matki zatem w pierwszej kolejności należało ustalić jej miejsce zamieszkania w oparciu o przesłanki z art. 26 § 2 k.c.

Jak wynika z akt jest nim G. gmina O. .

W tej sytuacji na mocy art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej należało ustalić właściwość powiatu na podstawie miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej i jak już wcześniej wskazano był to Starosta O. .

Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności należało uznać, że właściwą jednostką do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej jest Starosta O. .

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że co prawda z art. 191 ustawy

z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika, że wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi właściwy powiat, to jednak zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spór o właściwość przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy, zaś organem w tym przypadku jest Starosta.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.