Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 130/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości
Powołane przepisy: article: art. 124, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 35 ust. 1 i 2, art. 36 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 206, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 maja 2021 r. sprawy ze skarg E. O. sp. z o.o. w P., E. S.A. w P. na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz E. S.A. w P. kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz E. O. sp. z o.o. w P. w całości.


UZASADNIENIE

Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego G. decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.), oraz art. 4 pkt 9b art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. la, 2 i 6, art. 134 ust. 1 oraz art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.; dalej: "u.g.n."), w punkcie I decyzji (1) ustalił na rzecz L. B. i B. S. odszkodowanie w wysokości [...] zł, za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, z arkusza mapy [...] obrębu G. , ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. – W., a w punkcie II orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązał solidarnie spółki E. S.A. i E. Sp. z o.o. z siedzibą w P., w terminie czternastu dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, proporcjonalnie do posiadanych udziałów: L. B. kwotę [...]zł i B. S. kwotę [...]zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że na skutek wniosków L. B. i B. S. wszczął postępowanie o ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W., wybudowanej w 1978 r. na podstawie decyzji Naczelnika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. - J. z [...] marca 1975 r., nr [...], utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z [...] października 1975 r., nr [...] Decyzja z dnia [...] marca 1975 r. wydana została na podstawie przepisów art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64; dalej: "u.z.t.w.n.").

Na podstawie danych ewidencji gruntów i badania ksiąg wieczystych nr [...] (dawniej: Kw nr [...]), prowadzonej dla nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, z arkusza mapy [...] obrębu G. oraz ksiąg lokalowych nr [...] (dawniej: Kw nr [...]) i [...] (dawniej: Kw nr [...]) ustalono, że w dniu wydania przez organ II instancji ostatecznej decyzji ograniczającej prawo własności nieruchomości, tj. [...] października 1975 r., jako jej współwłaściciele figurowali C. N. i W. N. w [...] części oraz B. N. (nazwisko po mężu S. ) w [...] części. W. N. zmarł [...] grudnia 1988 r., a na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z [...] listopada 1991 r., sygn. Akt III Ns [...]/4 spadek po nim nabyła w całości córka L. N. (nazwisko po mężu B. ). W dniu [...] września 1992 r. zmarła C. N., a zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z [...] kwietnia 1996 r., sygn. akt III Ns [...]/8 spadek po niej nabyła jej córka L. B. w całości.

Osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie - w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w przepisie art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej, między innymi, w art. 35 u.z.t.w.n. - jest "osoba wywłaszczona", czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia, zwany też "poprzednim właścicielem". Poza tym, na zasadach ogólnych, także jego następca prawny na mocy sukcesji uniwersalnej, a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną. Biorąc pod uwagę, że zajęcie nieruchomości nastąpiło, gdy stanowiła ona współwłasność B. S. (zd. N. ) oraz nieżyjących C. N. i W. N., których spadkobierczynią jest L. B. (zd. N. ), wnioskodawczynie są osobami, które doznały szkody, zatem są uprawnione do żądania odszkodowania. W wyniku postępowania wyjaśniającego nie ustalono, aby odszkodowanie zostało już wcześniej ustalone i wypłacone oraz że zostało zawarte porozumienie w sprawie odszkodowania.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r., nr [...] powołano rzeczoznawcę majątkowego T. S. jako biegłego w sprawie i zobowiązano go do określenia, czy doszło do zmniejszenia wartości nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] w wyniku wybudowania linii energetycznej, z uwzględnieniem stanów: w dniu ograniczenia prawa własności, tj. [...] października 1975 r. oraz w dacie wybudowania tej linii, tj. 1978 r.

W operacie szacunkowym z [...] maja 2019 r. biegły stwierdził zmniejszenie wartości nieruchomości. Przyjął, że powierzchnia pasa ograniczonego korzystania pod linią energetyczną wynosi [...] m2 (zgodnie z normą [...] szerokość 15,5 m, długość 15 m). Stosując podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej, w pierwszej kolejności określił wartość rynkową nieruchomości gruntowej, niezabudowanej, przed jej obciążeniem. Mając na uwadze przeznaczenie nieruchomości w planie, rodzaj rynku określił dla nieruchomości gruntowych niezabudowanych, objętych prawem własności, przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Analizie poddał transakcje z całego P., a zwłaszcza jego strefy śródmiejskiej z S. , W. , S. i O. , zawarte w okresie od [...] 2017 r. do [...] 2018 r. Do końcowej analizy przyjął [...] transakcji i porównał nieruchomość wycenianą z nieruchomościami, które osiągnęły cenę minimalną oraz cenę maksymalną. Cenę średnią z wszystkich transakcji skorygował współczynnikiem uwzględniającym różnice w lokalizacji tych nieruchomości, sąsiedztwie i otoczeniu, możliwościach inwestycyjnych, powierzchni i kształcie działek oraz dostępności komunikacyjnej i obliczył wartość 1 m2 niezabudowanego gruntu na kwotę [...]zł. Następnie określił wartość nieruchomości zabudowanej. Zastosował tę samą metodę wyceny i uwzględnił to samo przeznaczenie. Końcowej analizie poddał [...] transakcji z tego samego obszaru, objętych prawem własności, zawartych w okresie od [...] 2017 r. do [...] 2018 r. Porównał nieruchomość wycenianą z nieruchomościami, które osiągnęły cenę minimalną oraz cenę maksymalną. Cenę średnią z wszystkich transakcji skorygował współczynnikiem uwzględniającym różnice w lokalizacji nieruchomości, powierzchni gruntu, sąsiedztwie i otoczeniu, a także rodzaju zabudowy, powierzchni użytkowej budynku, jego stanu technicznego i standardu, i określił wartość prawa własności nieruchomości zabudowanej na kwotę [...]zł.

Wpływ wybudowania w 1978 r. linii elektroenergetycznej w bezpośrednim sąsiedztwie istniejącego budynku mieszkalnego na zmianę warunków korzystania z nieruchomości w zakresie warunków akustycznych, estetycznych, poczucia bezpieczeństwa i pola elektromagnetycznego został określony przez biegłego na [...]% wartości nieruchomości zabudowanej i wyniósł [...] zł. Biegły uznał także, że wybudowanie linii elektroenergetycznej nie wpłynęło na zmianę przydatności użytkowej nieruchomości, która po jej posadowieniu wykorzystywana była w dotychczasowy sposób, tzn. na cele mieszkaniowe, a część niezabudowana, jako ogród przydomowy. Wartość odszkodowania z tytułu trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z pasa gruntu pod linią przesyłową (zakaz sadzenia wysokiej zieleni, zakaz lokowania budynków i budowli przeznaczonych na stały pobyt ludzi oraz urządzeń o znacznych wysokościach) rzeczoznawca określił jako iloczyn: powierzchni pasa ograniczonego korzystania, wartości jednostkowej powierzchni gruntu i współczynnika korygującego 0,05, na kwotę [...]zł. Skutki spowodowane obowiązkiem udostępniania nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją i usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń określił na kwotę [...]zł. Zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości zostało wycenione łącznie na kwotę [...]zł.

W piśmie z dnia [...] lipca 2019 r., odnosząc się do zarzutów pełnomocnika E. Sp. z o.o., biegły wyjaśnił, że przy doborze transakcji do porównania przyjął te, które są najbardziej podobne do nieruchomości wycenianej. Określił cechy rynkowe nieruchomości wycenianej i nieruchomości porównawczych oraz wprowadził korektę wynikającą z różnic tych cech i ich wpływu na wartość. Wartość gruntu niezabudowanego jest jedynie o 3% wyższa od średniej z próbki transakcji przyjętych do wyceny. Odnosząc się do sposobu ustalenia wpływu istnienia urządzeń wysokiego napięcia na zmianę warunków korzystania z nieruchomości biegły wyjaśnił, że są one oceniane w kontekście ich wpływu na wartość nieruchomości. Podobnie jak w przypadku innych cech nieruchomości wpływających na jej wartość, decydujące znaczenie mają preferencje potencjalnych nabywców. Metodyka określania zmiany warunków korzystania z nieruchomości jest opracowaniem autorskim opartym na długoletnim doświadczeniu zawodowym, a w normach i opracowaniach z zakresu wyceny brak jest materiałów dotyczących tych kwestii. Wyjaśnił, również, że operat szacunkowy uwzględnia stany nieruchomości: w dniu ograniczenia prawa własności, tj. [...] października 1975 r. oraz w dacie wybudowania linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W., tj. 1978 r. Ograniczone prawo rzeczowe ustanowione na rzecz A. S.A. zostało ustanowione później, a zatem nie ma podstaw do uwzględnienia tych praw w wycenie.

Odnosząc się natomiast do zarzutów pełnomocnika wnioskodawczyń biegły wskazał, że określony w operacie współczynnik zmniejszenia wartości nieruchomości na skutek zmiany warunków korzystania z nieruchomości określony został na podstawie metodyki opisanej w operacie, a obserwacja rynku nieruchomości nie potwierdza sugerowanego przez pełnomocnika obniżenia wartości sprzedawanych nieruchomości, przez które przebiegają linie energetyczne. Biegły podtrzymał również stanowisko, iż nie nastąpiła zmiana przydatności użytkowej nieruchomości, gdyż może być ona wykorzystywana w dotychczasowy sposób (cele mieszkaniowe, działalność gospodarczą w budynkach warsztatowo-gospodarczych oraz w części niezabudowanej jako przydomowy ogród). Wskazał również, że poziom współczynnika trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości odzwierciedla zakres tych ograniczeń, a właściciel może zagospodarować nieruchomość zgodnie z jej przeznaczeniem. Jedyne ograniczenia to sadzenie wysokiej zieleni, lokowanie budynków i budowli przeznaczonych na stały pobyt ludzi oraz lokowanie innych urządzeń o znacznych wysokościach. Biorąc pod uwagę sposób zagospodarowania nieruchomości w dacie wybudowania sieci (istniejący budynek mieszkalny oraz gospodarczo-garażowy) ograniczenia te w sposób niewielki wpływają na korzystanie z nieruchomości. Dodatkowo wskazał, że istniejąca sieć nie umożliwiła wybudowanie na przedmiotowej działce drugiego budynku garażowego (pozwolenie z [...] września 1995 r.). Odnosząc się do metody wyceny składnika związanego z obowiązkiem udostępniania nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją i usuwaniem awarii biegły wskazał, że został on określony jako skapitalizowana wartość czynszu odpowiadająca rynkowemu czynszowi najmu gruntu i obejmuje okres od momentu posadowienia linii.

W wyniku weryfikacji stwierdzono, że wskazany operat został sporządzony zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami i zasadami. Na potrzeby wyceny biegły określił właściwy rynek nieruchomości podobnych, biorąc pod uwagę przedmiot, zakres i cel wyceny oraz dostępność danych. Operat jest spójny i logiczny, a określone w nim wartości wiarygodne. W tych okolicznościach przyjęto go jako dowód w sprawie. W świetle dokonanych ustaleń, odszkodowanie należne L. B. i B. S. wynosi [...] zł.

Wyjaśniając, dlaczego do wypłaty odszkodowania zostały zobowiązane solidarnie spółki E. Sp. z o.o. i E. S.A. organ I instancji wskazał, że Zakład Energetyczny P. został przekształcony w spółkę E. P. S.A. na podstawie zarządzenia Ministra P. i Handlu z [...] lipca 1993 r., nr [...], a następnie aktu przekształcenia z [...] lipca 1993 r., repertorium Nr A [...]. W związku z połączeniem E. P. S.A. z E. S. S.A., Z. S.A., Z. Z. E. S.A. oraz Z. E. B. S.A, które miało miejsce [...] stycznia 2003 r., E. P. S.A. zmieniła nazwę na G. S.A. a następnie na E. S.A.

Na mocy umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w formie aktu notarialnego z [...] czerwca 2007 r., repertorium A nr [...] w celu wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego, spółka E. S.A. zawiązała spółkę E. Sp. z o.o. i wyposażyła ją w majątek dystrybucyjny w formie aportu oddziału E. S.A., który stanowił zespół składników materialnych i niematerialnych, wyodrębniony organizacyjnie i finansowo w sposób wystarczający do samodzielnego prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na dystrybucji energii elektrycznej oraz podwyższyła kapitał zakładowy tej spółki. W powołanej umowie wskazano także, że zgodnie z art. 554 Kodeksu cywilnego, nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości położonej przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...], leży zarówno po stronie E. S.A. jak i E. Sp. z o.o.

W zakresie zarzutu przedawnienia roszczenia wskazano, że jest on nieuzasadniony, gdyż w postępowaniu administracyjnym w tym zakresie nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego. Przedawnienie roszczenia administracyjnego może nastąpić tylko wtedy, gdy przepisy je wprowadzają.

W odwołaniu z dnia [...] października 2019 r. do Wojewody E. S.A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie, iż nie zachodzą przesłanki ustalenia od E. S.A. na rzecz L. B. i B. S. odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ponowne określenie wysokości odszkodowania, ewentualnie, gdyby okazało się, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znaczącej części, o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. art. 7, art. 28, art. 77 § 1, art. 79 § 1, art. 89, art. 107 § 3, art. 156 § 1 K.p.a., art. 130 ust. 1 i 2 u.g.n. w zw. z art. 80 K.p.a., art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i art. 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 K.p.a., naruszenie art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy wywłaszczeniowej w zw. z art. 107 K.p.a., naruszenie art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., a także art. 118 Kodeksu cywilnego.

W uzasadnieniu spółka wskazała w szczególności, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba wywłaszczona, wobec czego uprawnienie do domagania się odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości przysługiwało jedynie B. S. oraz nieżyjącym C. i W. N..

Spółka podniosła również, że w decyzji nie uzasadniono, dlaczego organ uznał, że pomiędzy odwołującą i E. sp. z o.o. występuje odpowiedzialność solidarna. E. SA nie jest jednostką, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1, albo na inne opisane w tym przepisie czynności.

Dodatkowo, organ I instancji nie powiadomił odwołującej o sporządzeniu operatu, który w następstwie nie został jej doręczony.

Spółka wskazała również, że decyzja została wobec niej wydana, choć nie była stroną postępowania, co powoduje nieważność postępowania.

Ponadto zdaniem E. SA w przedmiotowej sprawie doszło przedawnienia roszczenia o odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości

W odwołaniu z dnia [...] października 2019 r. do Wojewody E. sp. z o. o. wniosła o uchylenie decyzji w całości i odmówienie ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawców w całości, względnie uchylenie decyzji i przekazanie organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 128 ust. 1 u.g.n., art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124, 129 ust. 5 pkt 1 i 3, art. 130 u.g.n., art. 130 i art. 134 ust. 1 u.g.n., a także art. 118 Kodeksu cywilnego.

W uzasadnieniu spółka podważyła, że odszkodowanie przysługuje spadkobiercom osoby wywłaszczonej. Zakwestionowała również, jakoby była sukcesorem Skarbu Państwa w zakresie odszkodowania w oparciu o ustawę o gospodarce nieruchomościami. Tym samym odwołująca nie powinna być w żadnym zakresie obciążona obowiązkiem zapłaty odszkodowania. Spółka podniosła również zarzut przedawnienia roszczenia, a także wskazała, że podtrzymuje uwagi zgłoszone w stosunku do operatu na etapie postępowania przed organem I instancji.

W odwołaniu z dnia [...] października 2019 r. do Wojewody L. B. i B. S. zaskarżyły decyzję organu I instancji w części dotyczącej wysokości ustalonego odszkodowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., art. 128 ust. 1 i 4 w zw. z art. 124 ust. 1 u.g.n., art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 1 Protokołu nr [...] do Konwencji o Ochronie Praw C. i Podstawowych Wolności, a także § 43 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego.

W uzasadnieniu odwołujące podniosły zarzuty pod adresem ustalonego przez biegłego współczynnika współkorzystania z nieruchomości na poziomie [...]% (Sz=0,05), który w istocie ma wyłącznie wymiar symboliczny. W opinii odwołujących winien on wynosić 0,5. Jednocześnie odwołujące wskazały, że wartość nieruchomości przyjęta na potrzeby badania wysokości kolejnych składników odszkodowania powinna być ustalona w sposób uwzględniający wartość całej nieruchomości zabudowanej, tj. sumę wartości gruntu i budynku, tj. [...] zł.

Odwołujące zakwestionowały ustalony przez rzeczoznawcę współczynnik obniżenia wartości nieruchomości (na poziomie [...] %), podnosząc, że jest on niewspółmierny do ograniczenia występującego na badanej nieruchomości. Nie zgodziły się z oceną, że w wyniku wykonania decyzji wywłaszczającej na cele przesyłowe nie doszło do zmiany przydatności użytkowej badanej nieruchomości.

Z kolei w zakresie obowiązku udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów przewodów i urządzeń, skoro czynnik ten został ustalony w oparciu o przyjęcie, że wskazane czynności są wykonywane średnio raz w roku, wysokość odszkodowania powinna uwzględniać dotychczasowy upływ czasu, tj. okres od 1975 do 2019 r. oraz zabezpieczać kolejne 20 lat eksploatacji urządzeń przesyłowych.

Wojewoda decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w sprawie ziściły się przesłanki, pozwalające na przyznanie L. B. i B. S. odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Możliwość dochodzenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości nie tylko przez ich właścicieli z dnia ograniczenia, ale również ich następców prawnych, wynika z cywilnoprawnego charakteru roszczenia odszkodowawczego na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji konieczne staje się uwzględnienie treści art. 1053 k.c., który to stanowi ustawowe potwierdzenie tego, iż nabywca spadku staje się jednocześnie następcą zbywcy pod tytułem ogólnym. Na nabywcę przechodzi zatem całość praw i obowiązków spadkodawcy, które wchodzą w skład spadku. Ta sukcesja uniwersalna nie ogranicza się natomiast do przejścia samych praw i obowiązków. Nabywca wstępuje bowiem w tym zakresie w całą sytuację prawną zbywcy. Przysługuje mu zatem taka sama ochrona, jakby to on był spadkobiercą.

Z kolei mając na względzie treść art. 132 ust. 6 u.g.n. pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Zakład Energetyczny P. - beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Nie można przy tym zgodzić się z poglądem, iż zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Skarb Państwa. Zgodnie z art. 12 dekretu z [...] października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. nr 18 poz. 111), przedsiębiorstwo państwowe odpowiada tylko za swoje zobowiązania: odpowiedzialność jego nie rozciąga się na zobowiązania Skarbu Państwa ani innego przedsiębiorstwa państwowego. Za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada.

W wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała Energetyka P. S.A. W ten sposób doszło do przeniesienia własności urządzeń linii napowietrznej 110 kV S. - W. na następcę prawnego Zakładu Energetycznego P.. Biorąc pod uwagę, że Energetyka P. S.A. była jedynym następcą podmiotu Zakład Energetyczny P. oraz przejęła cały majątek, należący uprzednio do tego podmiotu (wraz z urządzeniami linii napowietrznej 110 kY S. - W.) należy przyjąć, że w całości przeszły na nią obowiązki, związane z decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego P. - J. z [...] marca 1975 r., znak [...], zezwalającą Zakładowi Energetycznemu P. na tymczasowe zajęcie terenu dla pobudowania linii elektroenergetycznej 110 kV S. - W. oraz utrzymującą ją w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z [...] października 1975 r., a zatem była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Z kolei w dniu [...] czerwca 2007 r. została zawarta umowa, na mocy której E. S.A. zbyła na rzecz E. sp. z o.o. aport w postaci oddziału E. S.A. W umowie wskazano, powtarzając treść art. 554 Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości, należącej w dniu ograniczenia do W. N., C. N. i B. N. (obecnie S. ), leży zarówno po stronie E. S.A., jak i E. sp. z o.o.

Odnośnie ustalonej wysokości odszkodowania Wojewoda wskazał, że operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T. S. jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Rzeczoznawca majątkowy sporządzając operat szacunkowy prawidłowo zastosował m.in. art. 130, art. 134 oraz art. 154 u.g.n. Zdaniem organu odwoławczego biegły nie uchybił normie prawnej zawartej w art. 4 pkt 16 u.g.n., przyjmując do zastosowanej metody porównań wyłącznie nieruchomości podobne.

Za chybiony uznano zarzut o nieuwzględnieniu ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości, oznaczonej jako działka [...] Wysokość odszkodowania ustala się bowiem według stanu, przeznaczenia i wartości, wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Nie ma zatem znaczenia, iż później w dziale III księgi wieczystej nr [...] wpisano ograniczone prawo rzeczowe na rzecz A. S.A.

Organ II instancji nie podzielił również zarzutu strony o niewykazaniu przez biegłego powodów przyjęcia opisów poszczególnych rodzajów cech oraz wartości współczynników, mających wpływ na korektę przyjętej średniej ceny [...] za metr kwadratowy oraz ceny [...] zł w kontekście nieruchomości gruntowej, a także zarzutu o nieprawidłowym przyjęciu miernika na poziomie 10 % w odniesieniu do wpływu zmiany warunków korzystania z nieruchomości na skutek wybudowania napowietrznej linii 110 kV. Należy zauważyć, że tego typu informacje należą do sfery wiadomości specjalnych. Jak wskazuje się natomiast w orzecznictwie, szczegółowe kwestie dotyczące merytorycznej prawidłowości operatu w aspekcie metodologicznym i dokonywania oceny w świetle wiedzy specjalistycznej - zwłaszcza standardów wyceny nieruchomości, jakimi posługują się rzeczoznawcy - nie podlegają bezpośredniej kontroli organów lub sądów administracyjnych.

Odnosząc się natomiast do zarzutów sformułowanych przez E. S.A. wskazano, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisu art. 156 § 1 K.p.a. oraz art. 28 K.p.a., ponieważ decyzja organu I instancji została prawidłowo wydana wobec E. S.A., która była stroną niniejszego postępowania. E. S.A. uczestniczyła też w postępowaniu na każdym jego etapie.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że organ administracji nie ma obowiązku doręczenia stronie odpisu sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego. Strona została natomiast poinformowana w toku postępowania o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia w tej kwestii przed wydaniem decyzji administracyjnej.

Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że sporne roszczenie nie przedawnia się. Prawo administracyjne, w przeciwieństwie do prawa cywilnego, nie przewiduje bowiem instytucji przedawnienia. Przedawnienie roszczenia administracyjnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy przepisy wyraźnie je wprowadzają.

W skardze z dnia [...] stycznia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. sp. z o. o. z siedzibą w P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 128 ust. 4, 124, 129 ust. 5 pkt 3, 132 ust. 5 i 6 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., art. 130 i art. 134 ust. 1 u.g.n., art. 7, 77, 80 i 84 K.p.a., a także art. 118 k.c.

W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu. W szczególności zaakcentowała zarzuty stawiane pod adresem sporządzonego na poczet niniejszej sprawy operatu szacunkowego.

W skardze z dnia [...] lutego 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. S.A. wniosła o stwierdzenie nieważność decyzji w całości ponieważ zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a., albo uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od wnioskodawców na rzecz skarżącej E. S.A. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie [...]zł. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 156 § 1. K.p.a., art. 28 K.p.a., art. 7,77 § 1,89,107 § 3 K.p.a., art. 79 § 1 K.p.a., art. 130 ust. 1 i 2 u.g.n. w zw. z art. 80 K.p.a., art. 128 ust. 1 u.g.n. art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 u.g.n. w związku z art. 124 ust. 1 i art. 124 b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 u.z.t.w.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. oraz art. 118 k.c.

W uzasadnieniu spółka powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu.

W odpowiedziach na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W odpowiedziach na skargi L. B. i B. B. wniosły o ich oddalenie, a także zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wskazały, że ich zdaniem operat szacunkowy został sporządzony z należytą starannością.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. sprawa o sygn. II SA/Po [...] ze skargi E. P. została połączona ze sprawą o sygn. II SA/Po [...] ze skargi E.-O. Sp. z o. o. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i dalszego prowadzenia pod sygn. II SA/Po [...].

Postanowieniem z dnia [...] października 2020 r., sygn. akt II SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zawiesił postępowanie w sprawie, do czasu podjęcia uchwały przez NSA w sprawie I OPS [...]. Postępowanie zostało podjęte postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Dzielnicy P. - J. decyzją z dnia [...] marca 1975 r., nr [...], utrzymaną w mocy ostateczną decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w P. z dnia [...] października 1975 r., nr [...], działając na podstawie art. 35 u.z.t.w.n, zezwolił Zakładowi Energetycznemu P. na tymczasowe zajęcie terenów stanowiących własność prywatną, m. in. obecnej działki nr [...], leżącej w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej 110 kV S.-W..

Jak wynikało z art. 35 i 36 u.z.t.w.n., organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., tj. wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości (pogorszeniem nieruchomości) (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt III CZP 116/09, publ. MoP 2010 r., nr 5, str. 243), strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustalał na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy).

Choć ustawa z dnia [...] marca 1958 r. utraciła moc z dniem [...] sierpnia 1985 r., w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowało się stanowisko, że do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy stosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2018 r. sygn. I OSK 2899/16 oraz przywołane tam bogate orzecznictwo – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie nie odnaleziono żadnych dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie zostało przyznane osobom wywłaszczonym. Brak jest zatem przeszkód do ustalenia odszkodowania w określonym wymiarze w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Odnosząc się przy tym do zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie wskazać należy, że generalnie prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, jakie jest zasadą w prawie cywilnym. Na gruncie prawa administracyjnego przedawnienie istnieje tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują. Przepis art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji z 1975 r., z tytułu ograniczenia prawa nieruchomości, nie uległo przedawnieniu. Choć wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej u.g.n., jest on skutkiem decyzji wydanej na podstawie u.z.t.w.n. i dotyczy nieprzedawnionych roszczeń, które mogły być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Brak jest więc podstaw do konstruowania przedawnienia żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie, które nie dotyczy roszczenia przedawniającego się z mocy ustawy określonego w art. 36 ust. 2 u.z.t.w.n. Charakter dochodzonego prawa nie wykazuje przy tym cech cywilistycznych, skoro poddane zostało kognicji organów administracyjnych i jest realizowane na podstawie przepisów prawa administracyjnego. Pomimo tego, że ma charakter majątkowy, to podlega jego regułom (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 460/08).

Dalej wyjaśnienia wymaga, że niewątpliwie osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie – w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej m.in. w art. 35 u.z.t.w.n. – jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym funkcjonowały jednak odmienne koncepcje odnoszące się do możliwości ubiegania się o odszkodowanie przez spadkobierców osoby wywłaszczonej oraz przez każdoczesnego właściciela obciążonej nieruchomości, niezależnie od tego, czy wstąpił w prawa poprzedniego właściciela, jako jego następca prawny ogólny, czy też singularny, np. na skutek umowy sprzedaży nieruchomości. Ostatecznie jednak kwestia ta została przesądzona przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt sygn. akt I OPS 1/20, w której wyrażono stanowisko, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), może być od dnia [...] stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, natomiast nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "P.p.s.a.") wynika, że uchwały abstrakcyjne posiadają tzw. ogólną moc wiążącą, co powoduje, że powołana uchwała z dnia 22 lutego 2021 r. wiąże sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis. Sąd w składzie rozstrzygającym jest więc związany wykładnią prawa dokonaną przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego w powyższej uchwale, która znajduje zastosowanie również na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy.

W rozpoznawanej sprawie osobami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania za szkodę spowodowaną zmniejszeniem wartości nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] są więc – jak słusznie przyjęły organy rozstrzygające w niniejszej sprawie – B. S. (z domu N. ), jako współwłaściciel w [...] części nieruchomości w dniu ograniczenia sposobu użytkowania tej nieruchomości, a także spadkobiercy W. N. i C. N., którzy byli współwłaścicielami w [...] części w dniu ograniczenia sposobu użytkowania tej nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, spadek po nich w całości nabyła ich córka L. B. (z domu N. ).

Odnosząc się do kwestii podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania wskazać należy, że organy rozstrzygające w sprawie uznały, że zobowiązane są solidarnie spółki E. sp. z o.o. oraz E. S.A. Z kolei obydwie spółki w ogóle negują fakt ich odpowiedzialności za wypłatę odszkodowania.

Zdaniem Sądu zarówno stanowisko organów rozstrzygających w sprawie, jak i skarżących spółek jest błędne. Przyjąć bowiem należało, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest wyłącznie E. Sp. z o.o. z siedzibą w P..

Zdaniem Sądu punktem wyjścia do wyinterpretowania normy określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania powinna być regulacja, która mogła być podstawą do określenia takiego podmiotu w roku 1975, czyli w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że regulacja uchylonej u.z.t.w.n. jest jedynie swoiście rozumianym wzorcem do określenia przedmiotu sprawy odszkodowawczej, a także podmiotów uprawnionego i zobowiązanego. W tych zakresach, w których przepisy uchylonej u.z.t.w.n. nie "przystają" do aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej i regulacji, rekonstrukcja normy prawnej statuującej odpowiedzialność odszkodowawczą za usytuowanie urządzeń przesyłowych powinna być dokonywana w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy u.g.n.

Jak już powyżej wskazano, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej), odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Z kolei powołany art. 35 ust. 1 upoważniał organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe do zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności. Należy zwrócić uwagę, że w powołanym przepisie wymieniono przedsiębiorstwa państwowe jako podmioty upoważnione do zakładania sieci, a tym samym również jako podmioty upoważnione do zawarcia porozumienia w przedmiocie odszkodowania, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.

Z kolei według art. 132 ust. 6 u.g.n., obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń.

W niniejszej sprawie nie byłoby możliwe określenie podmiotu zobowiązanego na podstawie art. 36 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., bowiem podmiot ten już nie istnieje (Zakład Energetyczny P.). Natomiast stosując normę z art. 132 ust. 6 u.g.n. za podmiot odpowiedzialny do wypłaty odszkodowania należy uznać E. Sp. z o.o. w P., jako beneficjenta zezwolenia wydanego w 1975 r. W niniejszej sprawie na podstawie art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. zobowiązanym jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym powinien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1975 r. decyzja traktowana jest przez E. sp. z o.o. na równi z zezwoleniem, takim jak to, które współcześnie znajduje umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Zezwolenie z 1975 r. nie miało charakteru jednorazowego czy czasowego ograniczenia własności (mimo sformułowania, choć bez daty końcowej), co uzasadniać miałoby tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji, a w przypadku jego braku, Skarbu Państwa. Ograniczenie wynikające z zezwolenia ma charakter trwały, a jego beneficjentem nie był tylko Zakład Energetyczny P., ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – obecnie od 2007 r., czyli też w dacie orzekania przez organy, E. sp. z o.o. Innymi słowy, skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego beneficjentem jest nikt inny jak właśnie E. sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n., czyli jego beneficjent.

Skoro w świetle obowiązującej regulacji zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, który uzyskał zezwolenie, to okolicznością prawnie istotną z punktu widzenia określenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania jest ustalenie następcy prawnego tego zezwolenia. W sprawie niesporne jest, że następcą tym jest E. Sp. z o.o. w P.. Powołany przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. nie odwołuje się do przesłanki posiadania linii energetycznej przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania, ani do regulacji dotyczących wydzielenia czy utworzenia nowej spółki prawa handlowego w rozumieniu przepisów k.s.h. i o przekształceniach własnościowych, czy też rozliczeń finansowych pomiędzy podmiotami gospodarczymi (tak też NSA w wyroku z dnia [...] grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK [...], oddalającym skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po [...]).

Należy podkreślić, że stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n., do zdarzeń "dawnych" zdaniem Sądu nie polega na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy natomiast zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości. Ten bowiem właśnie podmiot powinien być obciążany obowiązkiem odszkodowawczym, będącym korelatem uzyskanego niegdyś na podstawie u.z.t.w.n. i trwającego nadal prawa. Zdaniem Sądu takie podejście odpowiada ratio legis art. 132 ust. 6 u.g.n. – ustawodawca dążył bowiem do tego, aby odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości opłacał podmiot będący administracyjnym adresatem zezwolenia z art. 124 u.g.n.

Wzmacniając powyższe stanowisko należy zauważyć, że roszczenie i zobowiązanie dotyczące odszkodowania wynikające z art. 35 u.z.t.w.n., nie powstawało z mocy samego prawa. Do jego ustalenia i wypłaty niezbędne było złożenie wniosku przez zainteresowaną stronę (art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.) w razie sporu. Ze sporem mamy do czynienia zarówno w sytuacji, gdy strony nie mogą dojść do porozumienia co do wysokości kwoty odszkodowania, jak i w sytuacji, gdy jedna strona uznaje, że w ogóle nie jest zobowiązana do zapłaty. Ponadto ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, inaczej niż w innych rodzajach wywłaszczenia, nie zawsze skutkować musi przyznaniem prawa do odszkodowania. Zgodnie z art. 36 ust. 3 u.z.t.w.n., właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Wniosek o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania mógł więc, ale nie musiał być złożony. Z powyższego wynika konkluzja, że na etapie przed złożeniem wniosku możliwość wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie stanowi ekspektatywę administracyjną, której uruchomienie wymaga działania zainteresowanego podmiotu w sferze prawa administracyjnego.

Zdaniem Sądu dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto w przeszłości, w dacie wywłaszczenia, mógł wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1040/19).

Z tych względów nietrafne były zarzuty skarżących spółek sprowadzające się do próby wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania powinien być Skarb Państwa.

Sąd uwzględnił natomiast zarzut skargi E. S.A., w zakresie w jakim ta wskazała na naruszenie art. 132 ust. 6 u.g.n. i wywodziła, że nie jest jednostką dysponującą zezwoleniem na założenie lub przeprowadzenie ciągów, przewodów lub urządzeń, których ten przepis dotyczy.

Reasumując, jako nieprawidłowe Sąd uznał zobowiązanie do zapłaty odszkodowania E. S.A. (solidarnie obok E. sp. z o.o.). E. S.A. w ogóle nie powinna występować w charakterze podmiotu zobowiązanego. Z tego też powodu Sąd uznał za zbędne rozważania dotyczące podniesionych ze przez E. S.A. zarzutów odnośnie skierowania decyzji do podmiotu nie będącego stroną oraz aspektów następstwa prawnego tej spółki względem zobowiązań Skarbu Państwa.

Na marginesie tylko Sąd zauważa, że zgłoszone przez spółkę E. S.A. zarzuty naruszenia art. 28 i art. 156 § 1 K.p.a. nie przystają do stanu faktycznego niniejszej sprawy, albowiem spółka ta przed organem I instancji występowała bez pełnomocnika i stosowne pisma w sprawie były jej doręczane bezpośrednio, tj. zawiadomienie o wszczęciu postępowania i o terminie oględzin nieruchomości (k. 125 akt adm. organu I instancji), postanowienie o powołaniu rzeczoznawcy (k. 143 akt adm. organu I instancji) i decyzja organu I instancji. Na etapie postępowania odwoławczego spółka była reprezentowana przez pełnomocnika i to jemu doręczano pisma w sprawie.

Organ I Instancji wbrew zarzutom skargi E. S.A. nie miał natomiast obowiązku doręczyć stronie sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego. Organ I instancji prawidłowo doręczył spółce zawiadomienie, że w sprawie został sporządzony operat i zakreślił 14-dniowy termin na zapoznanie się z operatem i wniesienie uwag (k. 182 akt adm. organu I instancji).

Odnosząc się do zarzutów względem operatu szacunkowego Sąd wskazuje, że wbrew zarzutom skargi złożonej przez E. sp. z o.o. organy, w zgodzie z zasadami postępowania dowodowego, oceniły przedstawiony operat szacunkowy, prawidłowo uznały go za wiarygodny dowód w sprawie i przyjęły za podstawę określenia wysokości odszkodowania (art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n.). Biegły wyceniał zmniejszenie wartości nieruchomości z zastosowaniem § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Prawidłowo określił przedmiot wyceny, zastosował podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej, porównał transakcje nieruchomości gruntowych niezabudowanych pod zabudowę jednorodzinną na obszarze P., a zwłaszcza jego cen stref śródmiejskich (s. 7 i 11 operatu) i transakcje nieruchomości zabudowanych (s. 8 i s. 13 operatu). Biegły określił wartość nieruchomości – przed obciążeniem (pod zabudowę) – grunty niezabudowane, wybrał nieruchomości podobne do wycenianej, wskazał cechy rynkowe i ich wagi. Skorygowana cena średnia za 1m2 takiej nieruchomości wyniosła [...] zł (s. 11 operatu). Skorygowana cena średnia za 1m2 nieruchomości zabudowanej wyniosła natomiast [...] zł (s. 13 operatu). Wartość rynkowa nieruchomości zabudowanej budynkiem wyniosła [...] zł. Zmianę warunków korzystania nieruchomości jako całości biegły wycenił na [...] zł przyjmując miernik zmiany na 10 %, który uzasadnił (s. 14 operatu). Trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości z uwagi na przebieg linii biegły wycenił natomiast na [...] zł przyjmując miernik zmiany na 0,05 % na obszarze ochronnym, który uzasadnił faktem, iż linia znajduje się nad budynkami garażowymi, a więc stopień ograniczenia korzystania z nieruchomości gruntowej nią powodowany jest nieznaczny. Biegły uznał, że budowa linii nie miała wpływu na zmianę przydatności użytkowej, bo ta nie zmieniła się. Nieruchomość jest użytkowana w taki sam sposób – nieruchomość nadal jest wykorzystywana na cele mieszkaniowe oraz działalność gospodarczą w budynkach warsztatowo-gospodarczych, natomiast niezabudowana część gruntu ma charakter ogrodu przydomowego. Uwzględnił trwałe ograniczenie i skutki związane z obowiązkiem udostępniania nieruchomości. W ocenie Sądu organy administracji miały podstawy do oceny sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego jako rzetelnego i kompletnego.

W tym miejscu należy przypomnieć dla porządku – co trafnie uwypuklał Wojewoda – że zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n. ocena prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, zwłaszcza gdy chodzi o treści wywodzone z wiadomości specjalnych, należy do zadań organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. To ona, a nie organ administracji, jest uprawniona do tak szczegółowego badania danych zawartych w opinii, jak chociażby przyjęcie określonych cech oraz wartości współczynników, mających wpływ na korektę przyjętej ceny średniej za metr kwadratowy. Poza zakresem analizy sądów administracyjnych jest więc kwestia merytorycznej zasadności wyboru metody i techniki szacowania nieruchomości. Stosownie do art. 154 ust. 1 u.g.n., rzeczoznawca majątkowy ma swobodę w wyborze właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania. Organ prowadzący postępowanie, a tym bardziej sąd administracyjny, nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2665/15).

Za chybiony należy również uznać zarzut nieuwzględnienia przy wycenie ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości. Wysokość odszkodowania ustala się bowiem według stanu, przeznaczenia i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. Nie ma zatem znaczenia, iż później w dziale III księgi wieczystej nr [...] wpisano ograniczone prawo rzeczowe na rzecz A. S.A.

Pozytywna ocena Sądu odnośnie do jakości operatu szacunkowego sporządzonego w niniejszej sprawie sprawia, że prawidłowe jest stanowisko organów administracji, które w braku podstaw do kwestionowania ich prawidłowości nie wystąpiły o jego ocenę przez organizację rzeczoznawców majątkowych. Należy podkreślić, że samo niezadowolenie strony z opinii biegłego, czy też subiektywne przekonanie strony o nieprawidłowości sporządzonej wyceny nieruchomości, jeżeli nie jest potwierdzone obiektywnie weryfikowalnymi dowodami, jest niewystarczające do skutecznego podważenia jej wiarygodności (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 456/16, WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1639/14, WSA w Białymstoku z dnia 18 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 272/16). Ugruntowane w orzecznictwie jest również przekonanie, że strona kwestionująca dany operat szacunkowy powinna przedłożyć organowi dowód jego nieprawidłowości w postaci opinii organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Należy podkreślić, że art. 157 u.g.n. nie ogranicza strony postępowania w możliwości zwrócenia się do organizacji zawodowej rzeczoznawców z wnioskiem o dokonanie oceny kwestionowanego operatu. Nie można jednak przyjąć, że obowiązek taki obciąża każdorazowo organ w sytuacji, gdy strona kwestionuje operat, nawet przedkładając opracowanie konkurencyjne. O potrzebie zewnętrznej weryfikacji operatu przez organ, o jakiej mowa w art. 157 ust. 1 u.g.n., decyduje nie żądanie strony, lecz powstanie po stronie organu uzasadnionych wątpliwości co do prawidłowości jego sporządzenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 562/16). Tych wątpliwości organ nie miał, oceniając ustalenia wynikające z operatu jako prawidłowe zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. Niemniej istotne jest, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy zwróciły się do biegłego o dodatkowe wyjaśnienia, konfrontując z nim zarzuty zgłaszane przez stronę skarżącą. Wyjaśnienia biegłego organ ocenił jako przekonywujące, a zgłaszane zarzuty ostatecznie nie podważyły prawidłowości ustaleń operatu. W toku postępowania biegły w sposób szczegółowy odnosił się do zarzutów stawianych pod adresem operatu, odnosząc się do poszczególnych uwag stron (zob. pismo biegłego z dnia [...] lipca 2019 r., k. 205 akt adm. i z dnia [...] listopada 2019 r., k. nienumerowana akt adm. organu odwoławczego). Organ I instancji w zawiadomieniu o zakończeniu zbierania materiału dowodowego powiadomił natomiast, że strony są uprawnione do przedłożenia kontrooperatu, z czego strona skarżąca nie skorzystała.

Sąd odnotował w operacie jedynie jeden błąd rachunkowy. Dostrzegł mianowicie, że szerokość pasa ograniczenia wynosi 15,5 m (6,5 m rozstawu przewodów + 4,5 m szerokości stref ochronnych), a szerokość działki [...] m. Oznacza to, że obszar zajęcia linią to 232,5 m2 – co jest wartością odpowiadającą opisowi na s. 4 operatu. Jednak na s. 15 operatu, zapewne omyłkowo, przyjęto dla obliczeń wartość 223 m2 zajęcia, co spowodowało, że do wzoru podstawiono odpowiednio 223 m2 x [...] zł/m2 x 0,05. Wskazany błąd rachunkowy spowodował jednak ustalenie kwoty odszkodowania na poziomie minimalnie mniejszym, a więc korzystniejszym dla skarżących. L. B. i B. S. nie kwestionowały operatu, stąd Sąd doszedł do przekonania, że zauważony błąd można potraktować jako nieistotny i nie dyskwalifikujący wyceny jako takiej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w pkt I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], albowiem została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 6 u.g.n., które miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni wykładnię przepisów zaprezentowaną przez Sąd powyżej i rozstrzygnie sprawę.

O kosztach postępowania zasądzonych od Wojewody na rzecz E. S.A., na które składa się kwota [...]zł tytułem wpisu od skargi oraz kwota [...]zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia [...] października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

W pkt III wyroku Sąd odstąpił natomiast od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz E. sp. z o.o. w całości na mocy art. 206 P.p.s.a.

Zgodnie ze wskazanym przepisem, Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 206 P.p.s.a., nie jest ograniczony do przykładowego przypadku określonego drugą częścią cytowanego przepisu, po słowach "w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu", a zatem nie ogranicza się tylko do sytuacji częściowego uwzględnienia skargi. Możliwe jest zastosowanie tego przepisu nawet w sytuacji uwzględnienia skargi w całości. Ustalając, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 206 P.p.s.a., zbadać należy m.in. zakres uwzględnienia zarzutów skargi, nakład pracy pełnomocnika oraz stopień zawiłości sprawy.

W rozpoznawanej sprawie wyłączną przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji było uznanie, że Wojewoda niezasadnie uznał za podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania spółkę E. S.A., solidarnie ze spółką E. sp. z o.o. To uwzględnienie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej E. S.A. – a nie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej spółki E. sp. z o.o. – skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika L. B. i B. S. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wskazać należy, że na mocy art. 200 i 201 P.p.s.a. jedynym podmiotem, od którego Sąd I instancji może zasądzić koszty postępowania, jest organ. Nie może być nim skarżący w razie oddalenia skargi.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z dnia 22 września 2020 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.