Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1026/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2013-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 274
journal: Dz.U. 1982 nr 30 poz 210
law: Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze.
article: art. 3 ust. 1, art. 4, art. 5
journal: Dz.U. 2001 nr 124 poz 1361
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
article: art. 4 ust. 1, art. 10, art. 12 ust. 1, art. 16
journal: Dz.U. 1968 nr 3 poz 13
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów.

SENTENCJA

Dnia 6 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2013 r. sprawy ze skargi H.H., S.K., E.P., R.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenie nieważności decyzji w części oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] października 2009 r. S.K., H.H., R.Z. oraz E.P. jako następcy prawni zmarłego J.Z., wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. nr [...] w sprawie odpłatnego nabycia na rzecz Rolniczej Spółdzielni "N" jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Po ustaleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze faktu następstwa prawnego wnioskodawców po zmarłym J.Z., pismem z dnia [...] października 2010 r. wnioskodawcy sprecyzowali swoje żądanie, wnosząc o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji Naczelnika Gminy w części włączenia do sprzedaży na rzecz Rolniczej Spółdzielni "N" działek położonych w miejscowości [...] o numerach: [...] będących władaniu tej Spółdzielni jako wkład gruntowy z tytułu członkostwa J.Z..

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w toku którego Kolegium zgromadziło obszerny materiał dowodowy oraz m.in. uznało za stronę tego postępowania RS "N" w likwidacji, decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. nr [...] w części dotyczącej włączenia do sprzedaży na rzecz RS "N" nieruchomości rolnych stanowiących działki położone w [...] o numerach: [...] będących we władaniu tej Spółdzielni jako wkład gruntowy z tytułu członkostwa J.Z., którego następcami prawnymi są wnioskodawcy.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, iż decyzją z dnia [...] października 1987 r., znak [...], Naczelnik Gminy, działając m.in. na podstawie art. 274 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210), oraz § 1 i § 2 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 kwietnia 1984 r. w sprawie zasad odpłatności za nabycie własności użytków rolnych przez Spółdzielnię Produkcji stanowiącej własność Państwa (Dz. U. Nr 26, poz. 134) oraz art. 104 k.p.a., orzekł o przeznaczeniu do sprzedaży na rzecz tej Spółdzielni nieruchomości rolnych położonych w obrębie wsi [...] o pow. 54,77 ha, oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki o nr: [...], które znajdowały się we władaniu tej Spółdzielni jako nieruchomości oddane jej w trwały zarząd i użytkowanie. Na dzień wydania przedmiotowej decyzji, a według zapisów dokonanych w ewidencji gruntów oraz z wykazie zmian gruntowych, właścicielem w/w działek gruntu był Skarb Państwa. Pierwotnie J.Z. był właścicielem działek o nr [...] będących we władaniu Spółdzielni jako wkład gruntowy tytułu członkostwa w Spółdzielni.

Kolegium zwróciło uwagę, że cechą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu poprzez ich proste zestawienie, czyli że np. decyzja administracyjna została wydana z pominięciem wyraźnego nakazu prawa, czy też wbrew wyraźnemu zakazowi prawnemu. Oznacza to, że ostateczne decyzje administracyjne znajdujące się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności, chyba że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone.

Zdaniem Kolegium po pierwsze nie można stwierdzić, jak wywodzą wnioskodawcy, że Naczelnik Gminy skarżoną decyzją przeznaczył do sprzedaży wymienione we wniosku, a stanowiące uprzednio własność J.Z. działki gruntu, bowiem działek o numerach: [...] (pierwotnie [...]),[...] (pierwotnie nr [...]),[...] (pierwotnie [...]), działek nr [...] (pierwotnie [...]),[...] (pierwotnie nr [...]); nie obejmuje rozstrzygnięcie tej decyzji. Po drugie nie można wskazać, że działki wymienione we wniosku, stanowiły na dzień wydawania decyzji własność J.Z., bowiem pozostałe działki, które pierwotnie stanowiły własność osoby, w tym działki o nr: [...] (pierwotnie [...]),[...] (pierwotnie [...]),[...] (pierwotnie [...]),[...] (pierwotnie [...]),[...] (pierwotnie [...]),[...] (pierwotnie [...]), w wyniku uwidocznionych zmian w ewidencji gruntów (np. wskutek scalanie gruntów) przeszły na własność innego podmiotu (Skarbu Państwa). Po trzecie, nawet jeżeli doszło do niezgodnego z prawem naruszenia prawa własności przedmiotowych nieruchomości, przysługującego J.Z., to nastąpiło to w innym postępowaniu, zakończonym innym orzeczeniem niż to, które jest przedmiotem rozstrzygania w tej sprawie, gdyż Naczelnik Gminy w oparciu o stan faktyczny wynikający z ewidencji gruntów (rejestr gruntów) prawidłowo ustalił, iż w sprawie zachodziła przesłanka ustawowa z art. 274 § 1 i § 2 Prawa spółdzielczego do wydania decyzji w skarżonym zakresie (części).

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] wnioskodawcy złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, m.in. art. 6, 7, 8, 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 tej ustawy oraz art. 4 i 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

W uzasadnieniu podali, że J.Z. był właścicielem nieruchomości położonych w [...] o łącznej powierzchni 7,10 ha (dz. nr ew. [...]). W 1972 r. przekazał przedmiotowe grunty jako wkłady Rolniczej Spółdzielni "N". W 1973 r. na wniosek RS przeprowadzono scalenie i wymianę gruntów. Po scaleniu w kompleksy, w które weszły również grunty wkładowe, nie wydzielono i nie wskazano udziałów członkom RSP, którzy wnieśli wkłady gruntowe. Dokumentacja poscaleniowa nie wskazała gruntów wkładowych lecz jedynie RS. Po dokonaniu scalenia decyzją z dnia [...] października 1987 r., Naczelnik Gminy ustalił warunki sprzedaży na rzecz RS, która w między czasie dokonywała kolejnych podziałów scalonych uprzednio nieruchomości, co spowodowało zmiany numeracji i powierzchni działek. Do sprzedaży grunty wytypowane zostały jako grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, pomimo, iż wśród nich znajdowały się również nieruchomości stanowiące wkłady członkowskie rolników. Przedmiotowa decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa albowiem dotyczyła sprzedaży gruntów Skarbu Państwa, a faktycznie obejmowała także grunty wkładowe.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 2012r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r.

W uzasadnieniu decyzji, Kolegium podało, iż z ustalonego powyżej stanu faktycznego sprawy wynika, że działki wykazane we wniosku o stwierdzenie w części nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. a obejmujące działki [...], nie były objęte przedmiotem tego rozstrzygnięcia. Pozostałe działki o nr [...], w wyniku przeprowadzonej w 1973 r. procedury scaleniowej zostały włączone do kompleksu działek o nowej numeracji, które na dzień wydania decyzji stanowiły własność Państwa i mogły podlegać, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami rozstrzygnięciu o odpłatnym ich nabyciu przez Rolniczą Spółdzielnię "N". Podjęta decyzja nie narusza w tym względzie obowiązujących przepisów, a tym bardziej nie można uznać, że naruszenie to miało charakter rażący. Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza przepis prawa, a ponadto jej obowiązywanie wywołuje skutki niemożliwe do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa. Naruszenie prawa ma charakter "rażący", gdy akt administracyjny został wydany w sprzeczności z treścią obowiązujących przepisów. Zdaniem Kolegium takiego stopnia "rażącego" naruszenia prawa nie można przypisać decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. nr [...].

Nadto Kolegium wyjaśniło powody uznania za niezasadne pozostałych zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności dotyczących naruszenia przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2012 r. nr [...] S.K., H.H., R.Z. oraz E.P., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

a) art. 156 § 2 k.p.c. w związku z art. 4 i 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361) poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności Decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 roku, znak sprawy: [...], w sytuacji gdy została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, albowiem przeniesiono w niej prawo własności nieruchomości, będących własnością osób trzecich nie Skarbu Państwa, a także wbrew dyspozycjom art. 4 oraz art 5 o księgach wieczystych i hipotece;

b) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez jego nie zastosowanie i wydanie decyzji w oparciu o niekompletny i powierzchowny materiał dowodowy, w sytuacji, gdy skarżący jednoznacznie podnosili, iż okoliczności sprawy wskazują na fakt, iż nieruchomości objęte decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 roku, znak sprawy: [...] nie stanowiły własności Skarbu Państwa, w szczególności nie przeprowadzenie z urzędu dowodu z księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych, w celu ustalenia kto był właścicielem nieruchomości, dla której prowadzono księgę w dniu wydania decyzji, w sytuacji gdy organ zakwestionował przedłożoną do akt sprawy kserokopię księgi wieczystej, oraz przy uwzględnieniu treści art. 4 oraz art. 5 o księgach wieczystych i hipotece;

c) art. 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego, a w wyniku tego uznanie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, iż objęte decyzja nieruchomości w chwili wydania decyzji przez Naczelnika Gminy, stanowiły własność Skarbu Państwa, w sytuacji gdy z księgi wieczystej wynika inny stan prawny i nie zostało przeprowadzone postępowanie w zakresie ewentualnego ustalenia stanu faktycznego ze stanem księgi (w załączeniu aktualny wydruk z księgi wieczystej);

d) art. 6 k.p.a. (zasada praworządności) poprzez prowadzenie postępowania i wydanie zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem przepisów prawa, w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dał podstaw do wydania takiej decyzji,

e) art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej) poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o niekompletny, powierzchowny, wewnętrznie sprzeczny i niespójny materiał dowodowy,

f) art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania do organów administracji) i art. 11 k.p.a. (zasada wyjaśniania zasadności przesłanek) poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu i niekompletny, powierzchowny, wewnętrznie sprzeczny i niespójny materiał dowodowy, w sytuacji gdy konsekwencje wykonania decyzji ma ogromne znaczenie dla skarżących i ingeruje w konstytucyjnie chronione prawo własności,

g) art. 10 § 1 k.p.a. (zasada wysłuchania stron) poprzez uniemożliwienie stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, w sytuacji gdy obowiązek taki został bezwzględnie nałożony na organ prowadzący postępowanie w trybie administracyjnym,

Ponadto w treści skargi, poza szczegółowym uzasadnieniem wskazanych wyżej zarzutów podali, iż 1972 roku J.Z. (którego skarżący są następcami prawnymi) przekazał przedmiotowe grunty jako wkłady Rolniczej Spółdzielni "N". W 1973 roku na wniosek RS przeprowadzono scalenie i wymianę gruntów. Po scaleniu w kompleksy, w które weszły również grunty wkładowe, nie wydzielono i nie wskazano udziałów członkom RS, którzy wnieśli wkłady gruntowe. Dokumentacja poscaleniowa nie wskazywała właścicieli gruntów wkładowych lecz jedynie RS.

Po dokonaniu scalenia, decyzją z dnia [...] października 1987 roku Naczelnik Gminy ustalił warunki sprzedaży gruntów na rzecz RS. Spółdzielnia dokonała w międzyczasie kolejnych podziałów scalonych uprzednio nieruchomości, co spowodowało zmiany numeracji i powierzchni działek. Do sprzedaży grunty wytypowane zostały jako grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, pomimo iż wśród nich znajdowały się również nieruchomości stanowiące wkłady członkowskie rolników. Przedmiotowa decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, albowiem dotyczyła sprzedaży gruntów Skarbu Państwa, a w faktycznie obejmowała także grunty wkładowe.

Do chwili obecnej w księgach wieczystych nadal, jako właściciele gruntów figurują skarżący. Wcześniejsze dokumenty, nawet podpisywane przez organy samorządowe i administracji publicznej również uznawały za właścicieli nieruchomości skarżących.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz o nakazanie organowi ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego. Do skargi załączyli odpisy z ksiąg wieczystych oraz odpisy innych dokumentów, które zdaniem skarżących świadczą o zasadności podniesionej przez nich argumentacji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się niezasadna.

Stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została m.in. wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Następuje ono wówczas, gdy przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia tej nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Oznacza to, że decyzja której stwierdzono nieważność, wydana została w sposób rażąco sprzeczny z prawem obowiązującym w dacie jej wydania. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. może mieć miejsce w zasadzie przy szczególnie kwalifikowanym naruszeniu przepisów prawa materialnego (wyrok NSA z 8 października 1999 r., II SA 986/99, LEX nr 46227).

W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji toczyło się nie w trybie zwykłym (gdzie dla uchylenia decyzji wystarczy stwierdzenie "naruszenia prawa" mającego wpływ na wynik rozstrzygnięcia), a w trybie nadzoru (trybie nadzwyczajnym, po upływie 25 lat od wydania w trybie zwykłym decyzji ostatecznej), kiedy zupełnie wyjątkowo, wbrew zasadzie trwałości decyzji ostatecznych można z enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn uznać decyzję ostateczną za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną. Innymi słowy, uznanie decyzji za nieważną może mieć miejsce w zupełnie nadzwyczajnych sytuacjach, a więc w stosunku do możliwości uchylenia decyzji w trybie zwykłym z powodu naruszenia przepisów prawa warunki stwierdzenia nieważności są wielokrotnie wyższe.

Istota rozpatrywanej sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. znak [...] można przypisać, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzją tą Naczelnik Gminy orzekł, iż omawiana nieruchomość rolna o powierzchni 54,77 ha, położona w [...], przechodzi odpłatnie na rzecz RS "N". Zdaniem skarżących rażące naruszenie prawa polegało na tym, iż do odpłatnego zbycia na rzecz RS "N" zostały przekazane działki stanowiące wkład gruntowy z tytułu członkostwa J.Z. w tej spółdzielni, nie będące w dniu wydania decyzji własnością Państwa, przez co nie została spełniona podstawowa przesłanka materialnoprawna do wydania takiej decyzji, wynikająca z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 kwietnia 1984 r. w sprawie zasad odpłatności za nabycie własności użytkowanych przez spółdzielnie produkcji rolnej nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa (Dz. U. Nr 26, poz. 134).

W myśl powołanego przepisu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 kwietnia 1984 r. nieruchomości rolne stanowiące własność Państwa, użytkowane w dniu 1 stycznia 1983 r. przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne, rolnicze spółdzielnie specjalistyczne oraz spółdzielnie osób fizycznych prowadzące gospodarstwa rolne zrzeszone w Krajowym Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych, przechodzą odpłatnie na wniosek tych spółdzielni na ich własność, na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego w oparciu o decyzję terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Podstawę prawną decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. stanowił również przepis art. 274 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 – w wersji obowiązującej na dzień wydania tej decyzji), w myśl którego nieruchomości rolne, stanowiące własność Państwa, użytkowane w dniu wejścia w życie ustawy przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne, rolnicze spółdzielnie specjalistyczne oraz spółdzielnie osób fizycznych, prowadzące gospodarstwa rolne zrzeszone w Centralnym Związku Kółek i Organizacji Rolniczych, przechodzą odpłatnie na własność tych spółdzielni, na ich wniosek, złożony nie później niż w terminie dwóch lat od dnia wejścia w życie ustawy. Zgodnie z art. 274 § 2 przejście tych nieruchomości na własność spółdzielni następowało na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, sporządzonej w oparciu o decyzję terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Stwierdzenie, iż decyzja Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. została wydana z rażącym naruszeniem tego przepisu byłoby uzasadnione wówczas, gdyby na dzień jej wydania działki wskazane w decyzji nie stanowiły własności Państwa, bądź w dniu 1 stycznia 1983 r. nie były użytkowane przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną. Natomiast jeżeli w dniu wydania decyzji działki te istotnie stanowiły własność Skarbu Państwa, decyzji tej nie będzie można postawić takiego zarzutu.

Celem wykazania przysługującego J.Z. prawa własności do działek wymienionych w decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. (które zdaniem skarżących przeszło na nich na zasadzie dziedziczenia) skarżący powołują się na treść ksiąg wieczystych: m.in. odpisu z księgi wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy, z którego wynika, iż współwłaścicielami nieruchomości położonej w [...], składającej się z działek o nr [...], są obecnie H.H., S.K., R.Z. oraz E.P.; księgi wieczystej oznaczonej obecnie numerem [...], z której wynika, że współwłaścicielami nieruchomości położonej w [...], składającej się z działek o nr [...]4, są obecnie H.H., S.K., R.Z. oraz E.P..

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.), dalej w skrócie u.k.w.h., domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. W odniesieniu do wskazanych wyżej wpisów w księgach wieczystych obowiązuje więc domniemanie, iż odpowiadają one rzeczywistemu stanowi prawnemu. Domniemanie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. jest domniemaniem prawnym wzruszalnym. Może być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu tego domniemania można korzystać z wszelkich środków dowodowych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r., IV CSK 177/05, LEX nr 301835).

W toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, iż na dzień wydania przez Naczelnika Gminy decyzji z dnia [...] października 1987 r. właścicielem części działek wskazanych we wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji był Skarb Państwa (działki nr [...]).

W wyniku przeprowadzonej w 1973 r. procedury scaleniowej zostały włączone do kompleksu działek o nowej numeracji, które na dzień wydania decyzji stanowiły własność Państwa i mogły podlegać, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, w szczególności art. 274 § 3 Prawa Spółdzielczego oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 kwietnia 1984 r. w sprawie zasad odpłatności za nabycie własności użytkowanych przez spółdzielnie produkcji rolnej nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa rozstrzygnięciu o odpłatnym ich nabyciu przez Rolniczą Spółdzielnię "N". Z kolei pozostałe działki wskazane we wniosku o stwierdzenie w części nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987r., oznaczone numerami [...], nie były przedmiotem tego rozstrzygnięcia. Ustaleń tych Kolegium dokonało w oparciu o dokumenty zgromadzone w toku postępowania, m.in. nadesłane przez Starostę wyjaśnienia i dokumenty wraz z pismami z dnia [...] października 2010r., [...] kwietnia 2011r. i [...] listopada 2011r., tj. wypisy z ewidencji gruntów według stanu na dzień [...] października 1987 r., wykaz zmian gruntowych na rok obrachunkowy 1996, decyzji nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] kwietnia 1973 r. w sprawie podjęcia postępowania scaleniowego niezabudowanych gruntów położonych na terenie wsi [...] oraz miasta [...], decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nr [...] z dnia [...] sierpnia 1973 r. w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów niezabudowanych położonych na terenie wsi [...] oraz Miasta [...].

Wspomniana wyżej decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1973r. w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów niezabudowanych położonych na terenie wsi [...] oraz miasta [...] została wydana na podstawie art. 12 ust. 1 i art. 16 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3, poz. 13) oraz art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 17 lutego 1960 r. o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych (Dz. U. Nr 11, poz. 67). Stanowiący załącznik do decyzji projekt scalenia gruntów wsi [...] uwzględniał stanowiące własność J.Z. działki nr [...].

Stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów, na wniosek zarządu rolniczej spółdzielni produkcyjnej, zgłoszony w oparciu o uchwałę walnego zgromadzenia członków, wydziela się grunty stanowiące wkład członków spółdzielni jako jedną nieruchomość z określeniem wielkości udziału każdego z członków w tej nieruchomości. Udział ten ustala się według szacunku porównawczego gruntów poddanych scaleniu. Przepis art. 10 powołanej ustawy stanowi, że stan własności lub posiadania uczestników scalenia lub wymiany gruntów oraz powierzchnie użytków i klas gruntów określa się według danych uwidocznionych w ewidencji gruntów. Z kolei w myśl art. 16 ust. 1 tej ustawy decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów stanowi tytuł do ujawnienia nowego stanu własności w księgach wieczystych. Decyzja ta nie przesądza tytułu własności.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia stwarza nowy stan własności, stanowiąc jednocześnie tytuł do ujawnienia tego stanu w księgach wieczystych (art. 3 ust. 1 i art. 16 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy). Uczestnik scalenia staje się więc właścicielem gruntów poscaleniowych, stanowiących ekwiwalent gruntów należących do niego przed scaleniem. Poprzedni właściciel traci z chwilą wydania decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia prawo własności gruntów objętych scaleniem i dlatego nie może żądać wydania mu gruntu należącego do niego przed scaleniem, który przypadł innemu uczestnikowi (wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 1978 r., III CRN 240/78, OSNC 1979 z. 12, s. 239). Przepis art. 16 ust. 1 ustawy z 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów odnosi się do sytuacji, gdy prawo własności jest ujawnione w księdze wieczystej, a wskutek wymiany zmienia się właściciel nieruchomości (wyrok SN z 19 marca 2009 r., IV CSK 311/08, LEX nr 603180). Wiążącym skutkiem scalenia jest to, że wszystkie osoby zainteresowane tracą prawo własności lub inne prawa do gruntu dotychczasowego, zachowują natomiast w tym samym rozmiarze prawa do wydzielonego w drodze scalenia gruntu ekwiwalentnego (postanowienie SN z 19 marca 2009 r., IV CSK 304/08, LEX nr 532158).

W świetle powyższego należy przyjąć, że w wyniku przeprowadzonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postępowania dowodowego wynikające z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. domniemanie prawne, iż spośród działek wskazanych w księdze wieczystej nr [...], (a wcześniej w księdze wieczystej KW nr [...]) działki o numerach [...] – tj. objęte decyzją z [...] października 1987 r. stanowiły w dniu jej wydania własność J.Z. – zostało skutecznie obalone. Nastąpiło to na skutek uwzględnienia przez Kolegium dowodów w postaci wskazanych wyżej dokumentów nadesłanych przez Starostę. Dowody te wskazują, iż własność wymienionych działek w dniu wydania przez Naczelnika Gminy decyzji z dnia [...] października 1987r. przysługiwała Państwu.

W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, aby decyzja Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa polegającym na tym, iż nie została spełniona materialnoprawna przesłanka wynikająca z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 kwietnia 1984 r. w sprawie zasad odpłatności za nabycie własności użytkowanych przez spółdzielnie produkcji rolnej nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym i doktrynie przez rażące naruszenie prawa rozumie się sytuację, że w stanie prawnym nie budzącym wątpliwości co do jego rozumienia wydaje się decyzję, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów. Treść decyzji można określić jako przeciwstawiającą się tym przepisom, na podstawie których została ona wydana (wyrok NSA z 8 października 1999 r., II SA 986/99, LEX nr 46227). W przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. okazał się niezasadny. Wskazanie w skardze art. 156 § 2 k.p.c. jako przepisu naruszonego przez Kolegium należy uznać raczej za omyłkę pisarską jej autora, aniżeli za świadomie podniesiony zarzut, tym bardziej że przepisu takiego nawet nie ma w Kodeksie postępowania cywilnego.

Brak jest również podstaw do uwzględnienia podniesionych w skardze zarzutów naruszenia art. 4 i 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W myśl art. 4 u.k.w.h. przeciwko domniemaniu prawa wynikającemu z wpisu w księdze wieczystej nie można powoływać się na domniemanie prawa wynikające z posiadania. Jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustalając, że własność działek wymienionych w decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. przysługiwała Państwu a nie J.Z., wzięło pod uwagę nie kwestię posiadania tych działek (które jest stanem faktycznym), lecz dowody z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania. Zakaz wynikający z art. 4 u.k.w.h. nie został zatem naruszony.

Natomiast zgodnie z art. 5 u.k.w.h. w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Przepis ten ustanawia zasadę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Jednakże zastosowanie w niniejszej sprawie tej zasady możnaby rozważać, gdyby osoba trzecia nabyła własność nieruchomości od osób uprawnionych według treści księgi, tzn. od skarżących. Wówczas rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroniłaby takiego nabywcę i to on mógłby podnosić taki zarzut. Jednak jak wynika z przedstawionych wyżej rozważań, istota niniejszej sprawy była zupełnie inna, zaś kwestia sporna między skarżącymi a organem w żadnej mierze nie odpowiada zakresowi regulacji zawartej w treści art. 5 u.k.w.h. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, aby samorządowe Kolegium Odwoławcze w jakimkolwiek stopniu naruszyło tę zasadę.

Oczekiwanego przez skarżących skutku nie mogły także odnieść zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów art. 6, 7, 8, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgromadziło bowiem materiał dowodowy wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonało prawidłowej jego oceny. Kolegium zapewniło skarżącym możliwość udziału w postępowaniu, z czego skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika korzystali Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż dowody przedstawiane przez skarżących oraz wskazywane przez nich okoliczności nie uprawniały organu do wydania innego rozstrzygnięcia w sprawie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie przed wydaniem zaskarżonej decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszenia żądań należy mieć na względzie, że istotnie w postępowaniu odwoławczym skarżący ani ich pełnomocnik nie zostali formalnie zawiadomieni w trybie art. 10 § 1 k.p.a. Z akt i decyzji organu nie wynikają przesłanki szczególne uzasadniające odstąpienie od tego wymogu. Jednakże naruszenie to należy ocenić w kontekście całego przebiegu postępowania, przedmiotu i zakresu sporu, gdyż zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. może być skuteczny tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. W takiej sytuacji to do strony stawiającej taki zarzut należy wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy (wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, ONSAiWSA nr 6/2006, poz. 157).

W kontrolowanej sprawie tych przesłanek skarżący nie wykazali. Organ odwoławczy naruszył wprawdzie obowiązek wskazany w powołanym przepisie jednak nie miało to wpływu na rezultat sprawy. Przedmiot sprawy i zasadnicze jej ustalenia zostały określone w decyzji organu pierwszej instancji, którą poprzedzało prawidłowo zrealizowane postępowanie. Przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji, pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. Kolegium zawiadomiło strony, w tym pełnomocnika skarżących, o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w jego przedmiocie. Pismem z dnia [...] marca 2012 r. Kolegium zawiadomiło strony o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy, jednak do czasu wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. nie podjęło w toku postępowania żadnych czynności dowodowych. Skarżący mieli możliwość pełnego przedstawienia swojego stanowiska we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co zresztą za pośrednictwem swego profesjonalnego pełnomocnika uczynili, załączając dodatkowo do tego wniosku dokumenty, które uważali za istotne. W tej sytuacji nie sposób uznać, że zarzucane naruszenie uniemożliwiło skarżącym dokonanie w postępowaniu jakiejkolwiek czynności procesowej, co miałoby wpływ na wynik sprawy.

Z kolei odnosząc się do zawartych w uzasadnieniu skargi twierdzeń, iż w 1973 roku, gdy na wniosek RS przeprowadzono scalenie i wymianę gruntów, po scaleniu w kompleksy, w które weszły również grunty wkładowe, nie wydzielono i nie wskazano udziałów członkom Spółdzielni wnoszącym wkłady gruntowe, zaś dokumentacja poscaleniowa nie wskazywała właścicieli gruntów wkładowych lecz jedynie RS, należy zwrócić uwagę, że rozpatrując niniejszą sprawę Sąd badał jedynie istnienie lub brak przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] października 1987 r. nr [...]. Jeżeli natomiast, jak podają skarżący, doszło do naruszeń prawa w toku postępowania scaleniowego w 1973 roku, zakończonego wydaniem decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1973 r. to niewykluczone, że stanowiłoby to podstawę do wyeliminowania tej właśnie decyzji z obrotu prawnego – o ile w odniesieniu do tej decyzji zostanie stwierdzone istnienie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Z uwagi na brak po stronie orzekających w sprawie organów administracyjnych naruszeń prawa materialnego lub przepisów postępowania, skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) należało oddalić.