Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 728/96
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 609  Gospodarka wodna, w tym ochrona wód, budownictwo wodne, melioracje, zaopatrzenie w wodę
Powołane przepisy: article: par. 5 pkt 1-2, par. 8
journal: Dz.U. 1993 nr 133 poz. 637
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych.
Teza: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych /Dz.U. nr 133 poz. 637 ze zm./ w par. 5 pkt 1 sprecyzowało do jakich wód kopalnianych, ze względu na ściśle określony stopień ich zanieczyszczenia, istnieje obowiązek ustalenia opłaty.

Wody kopalniane w rozumieniu par. 5 pkt 1 powołanego rozporządzenia nie powinny być uznane za ścieki w rozumieniu par. 8 tego rozporządzenia skoro par. 5 pkt 2 powyższego rozporządzenia wprowadził wprost pojęcia ścieków do innego rodzaju wód zanieczyszczonych.

TEZY

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych /Dz.U. nr 133 poz. 637 ze zm./ w par. 5 pkt 1 sprecyzowało do jakich wód kopalnianych, ze względu na ściśle określony stopień ich zanieczyszczenia, istnieje obowiązek ustalenia opłaty.

Wody kopalniane w rozumieniu par. 5 pkt 1 powołanego rozporządzenia nie powinny być uznane za ścieki w rozumieniu par. 8 tego rozporządzenia skoro par. 5 pkt 2 powyższego rozporządzenia wprowadził wprost pojęcia ścieków do innego rodzaju wód zanieczyszczonych.


SENTENCJA

uchyla zaskarżoną decyzję w przedmiocie opłaty za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28.03.1995 r. Wojewoda, na podstawie art. 104 Kpa, art. 56 ust. 1 Prawa wodnego z dnia 24 października 1974 r. oraz par. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych ustalił dla Zakładów Górniczo-Hutniczych "B." w "B." opłatę za wprowadzenie ścieków, w ilości 50.861.721 m3 do wód powierzchniowych w wysokości 3.040.669,92 zł za okres od 01.07.1994 r. do 31.12.1994 r., z czego za wprowadzenie wód kopalnianych opłata wynosi 1.351.379,29 zł, a za ścieki 1.689.290,63 zł.

Od tej decyzji Zakłady Górniczo-Hutnicze "B." odwołały się do Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa kwestionując potraktowanie wód kopalnianych jako ścieków. Podniosły, że jest to niezgodne z par. 5 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów, które rozróżnia w ust. 1 wody kopalniane od ścieków zawierających chlorki i siarczany, których dotyczy ust. 2, a par. 7 wyraźnie różnicuje stawki opłat za odprowadzenie ścieków, wód kopalnianych i pochodnych od wyłącznie ścieków, których dotyczy par. 8.

Decyzją z 6.03.1996 r. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, podając jako podstawę prawną art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 56 ust. 1 i 2 Prawa wodnego z dnia 24 października 1974 r. oraz par. 5, par. 7-9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody.

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister OŚZNiL stwierdził m.in., że jakkolwiek wody kopalniane nie są ściekami, to jednak zgodnie z art. 16 ust. 2 Prawa wodnego traktowane są jak ścieki i stosuje się do nich przepisy dotyczące ścieków, a za ich wprowadzenie do wód powierzchniowych, stosownie do art. 56 tej ustawy, pobiera się opłaty. Zdaniem Ministra, w par. 5 i par. 7 rozporządzenia rozróżnienie wód kopalnianych i ścieków związane jest z różnym sposobem obliczania opłaty, tj. przyjmowaniem do obliczeń innych wskaźników zanieczyszczeń dla wód kopalnianych i ścieków. Podniósł, że w par. 8 i następnych rozporządzenia używane jest tylko pojęcie "ścieki" w rozumieniu art. 18 Prawa wodnego.

Decyzję Ministra OŚZNiL zaskarżyły do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zakłady Górniczo-Hutnicze "B.", kwestionując przyjętą przez niego interpretację przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych oraz zarzucając bezpodstawność zastosowania par. 8 dla naliczania dwukrotnie wyższej opłaty.

Według skarżącego wykładnia gramatyczna przepisów rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że "opłata" i "opłata za ścieki", to zupełnie inne terminy prawnicze, zdefiniowane w tym akcie prawnym. Nie zachodzi więc potrzeba odwoływania się do Prawa wodnego, które zawiera definicje tylko na użytek samej ustawy.

Z tych też względów, zdaniem skarżącego, decyzja Ministra jest niezgodna z prawem i winna być uchylona na podstawie art. 207 par. 1 Kpa.

W odpowiedzi na skargę Minister OŚZNiL podtrzymał swoje stanowisko co do interpretacji przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. zgodnie z Prawem wodnym z dnia 24 października 1974 r. Jego zdaniem, rozróżnienie w rozporządzeniu wód kopalnianych i ścieków służy wyłącznie różnemu obliczaniu opłat ze względu na różne wskaźniki zanieczyszczeń, a pojęcie "ścieki" użyte w par. 8, par. 9 i par. 10 rozporządzenia odnosi się do ścieków w rozumieniu art. 18 Prawa wodnego. W konkluzji Minister wnosił o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne w art. 56 ust. 1 wprowadziła obowiązek ustalenia opłaty za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych, dając w ust. 2 pkt 1 tego artykułu obligatoryjną delegację Radzie Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia zasad w zakresie ustalania wysokości opłat za pobór wody i wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, stosowania ulg i zwolnień od opłaty, a w miarę potrzeby także zasad ustalania opłat za inne rodzaje szczególnego korzystania z wód.

Natomiast w ust. 2c udzielono Radzie Ministrów fakultatywnej delegacji do określenia współczynników różnicujących opłaty. Na podstawie tych ustawowych delegacji Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 27 grudnia 1993 r. Z art. 18 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego wynika, że ustawodawca za "ścieki" uznaje wszelkie "wody zanieczyszczone" oraz że pojęcie "ścieków" stosuje się odpowiednio do "wód kopalnianych" - ust. 2 pkt 3. Sformułowanie "stosuje się odpowiednio" nie jest równoznaczne z uznaniem wód kopalnianych za ścieki, skoro w przepisach dotyczących korzystania z wód /dział II Prawa wodnego/ ustawodawca używa zarówno pojęcia "ścieków" /np. w art. 41 ust. 3, art. 53 ust. 1 pkt 2 i w art. 55 ust. 2 pkt 3/, jak i pojęcia "wód kopalnianych" /np. w art. 42 ust. 2 i w art. 45 ust. 2/ oraz pojęcia "ścieków nienależycie oczyszczonych" /art. 49 ust. 2/. Wynika z tego, że wody kopalniane, jeżeli są zanieczyszczone, stają się ściekami w ogólnym rozumieniu ustawy dopiero w chwili wprowadzenia ich do wód powierzchniowych. Uznać więc należy, że wody kopalniane są jako wody zanieczyszczone jednym z rodzajów ścieków. Gdyby ustawodawca chciał wprost uznać wody kopalniane za ścieki, to zapewne w art. 18 ust. 2 pkt 3 Prawa wodnego zamiast określenia "stosuje się odpowiednio" użyłby określenia stwierdzającego, że wody kopalniane są ściekami.

Potrzebę różnicowania ścieków ze względu na stopień i charakter zanieczyszczenia ustawodawca pozostawił Radzie Ministrów, upoważniając ją w art. 56 ust. 2c do określenia współczynników różnicujących opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w par. 5 pkt 1 sprecyzowało, od jakich wód kopalnianych, ze względu na ściśle określony stopień ich zanieczyszczenia, istnieje obowiązek ustalenia opłaty. Zmianę w tym zakresie wprowadziło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 1994 r. /Dz.U. nr 140 poz. 773/ z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 1995 r. i polegała ona na dodaniu "jeżeli ich wartość przekracza 500 mlg/l".

Z przepisu tego nie wynika uznanie wód kopalnianych za ścieki, a tylko że za ich wprowadzenie stosuje się opłaty, zwane dalej "opłatami za ścieki". W par. 7 ust. 2 tego rozporządzenia opłatę za wprowadzenie wód kopalnianych uzależnia się od zawartości sumy jonów chlorków i siarczanów. Przepis par. 7 specyfikuje wody zanieczyszczone ze względu na rodzaj i stopień zanieczyszczenia oraz ich pochodzenie, wprowadzając zróżnicowane stawki opłat. W przepisie tym wody kopalniane zostały wyraźnie wyodrębnione nie tylko w ust. 2, ale i ust. 10 oraz w ust. 11. Są to więc wody zanieczyszczone inne niż pozostałe ścieki, za wprowadzenie których istnieje obowiązek ustalenia opłaty według różnych stawek.

Innymi rodzajami "ścieków" są również wody chłodnicze wprowadzane wspólnie ze ściekami /ust. 16/ oraz zanieczyszczone wody opadowe, zasolone, skażone promieniotwórczo i wody podgrzane /art. 18 ust. 2 pkt 3 Prawa wodnego/.

Nie budzi wątpliwości, że par. 7 wyodrębnia wody kopalniane od innych ścieków oraz precyzuje zasady naliczania opłat.

Do wód kopalnianych nie miał więc zastosowania przepis par. 8 w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1996 r., wprowadzający na obszarze woj. k. podwójne stawki opłat określonych w par. 7 dla zakładów wprowadzających inne ścieki. Rozporządzeniem z dnia 23 grudnia 1996 r. /Dz.U. nr 156 poz. 783/ przesądziła o tym Rada Ministrów oznaczając treść dotychczasowego par. 8 jako ust. 1 i dodając ust. 2 "przepis ust. 1 nie dotyczy stawek opłat określonych w par. 7 ust. 10 i 11" z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 1997 r.

Wykładnia dotycząca pojęcia "wody kopalniane" nie pozostaje w sprzeczności z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1994 r. w sprawie III ARN 4/94, bowiem wyrok ten dotyczył uprawnienia Rady Ministrów do różnicowania w drodze rozporządzenia stawek opłat za wprowadzenie przez podmioty gospodarcze ścieków do wód i do ziemi w zależności od stopnia przyczynienia się do ekologicznego zdegradowania środowiska naturalnego. Sprawa ta dotyczyła więc zupełnie innej problematyki.

Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiotowej sprawie nie kwestionuje uprawnienia Rady Ministrów do wprowadzenia podwójnych stawek opłat za degradację środowiska naturalnego na terenie woj. k. Wykazuje jedynie, że wody kopalniane są innymi ściekami niż ścieki określone w par. 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w brzmieniu obowiązującym do dn. 31 grudnia 1996 r. W dacie wydania decyzji zarówno przez Wojewodę, jak i przez Ministra Ochrony Środowiska, zasobów Naturalnych i Leśnictwa obowiązywał par. 5 pkt 1 w treści zmienionej przez Radę Ministrów rozporządzeniem z dnia 28 grudnia 1994 r. Zamiana ta przesądziła możliwość ustalenia opłat określonych w par. 7 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 10 lub ust. 11 od przekroczenia wartości sumy jonów chlorków i siarczanów powyżej 500 mg/l.

Zdefiniowaniem pojęcia "wody kopalniane" nie zajmował się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 czerwca 1996 r. w sprawie IV SA 226/95.

Sprawa ta dotyczyła bowiem zgodności par. 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1991 r. z art. 56 ust. 2 Prawa wodnego oraz art. 62 ust. 2 Konstytucji w stanie prawnym obowiązującym w 1994 r.

Z faktu przesądzenia uprawnienia do określenia stawek opłat w podwójnej wysokości na terenie województwa. K. nie wynika, że dotyczą one wód kopalnianych wprowadzanych do wód powierzchniowych w drugiej połowie tego roku.

Ta kwestia nie została rozważona w zaskarżonej decyzji. Z tego względu decyzja Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa nie mogła się ostać. Zanieczyszczone wody kopalniane w rozumieniu par. 5 pkt 1 powołanego rozporządzenia nie powinny być uznane za ścieki w rozumieniu par. 8, skoro pkt 2 par. 5 wprowadził wprost pojęcia ścieków do innego rodzaju wód zanieczyszczonych.

Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o NSA z dnia 11 maja 1995 r., uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz na podstawie art. 55 ust. 1 wymienionej ustawy orzekł o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego.