Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 932/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia 8 sierpnia 2018 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 września 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia 8 sierpnia 2018 r., którą organ odmówił umorzenia w całości należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 8 sierpnia 2018 r. (nr [...]) Burmistrz - działając na podstawie art. 7, art. 104, art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej zwanej: "k.p.a."), art. 2 pkt 2, pkt 3, pkt 8, pkt 10, pkt 11, art. 25, art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 3, art. 28 ust. 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 554 ze zm. – dalej w skrócie jako: "u.p.a.") - odmówił B. S. umorzenia w całości należności w kwocie 10.003,90 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym – S. S., S. S. oraz P. S.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 7 grudnia 2017 r. B. S. (zwana dalej: "stroną", "skarżącą") złożyła wniosek o umorzenie w całości należności wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego. Prośbę swoją uzasadniła trudną sytuację materialną, problemami mieszkaniowymi (nierozpoznanym pomyślnie wnioskiem o przyznanie mieszkania socjalnego i koniecznością wynajmowania mieszkania, co wiąże się z wysokimi opłatami) oraz niemożnością podjęcia pracy ze względu na sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny (matką).

Decyzją z dnia 5 marca 2018 r. Burmistrz odmówił umorzenia należności, jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 kwietnia 2018 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Pismem z dnia 20 czerwca 2018 r. – w nawiązaniu do zaleceń Kolegium - strona oświadczyła, że domaga się rozpoznania sprawy w trybie art. 30 ust. 2 u.p.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Organ wyjaśnił, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 18 lutego 2009 r. (sygn. akt [...]) strona była zobowiązana do płacenia alimentów na rzecz S. S. w kwocie 200 zł miesięcznie oraz na rzecz S. S. oraz P. S. w kwocie po 150 zł miesięcznie. Następnie wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 15 kwietnia 2014 r. wysokość alimentów na rzecz S. S. została podwyższona do 350 zł miesięcznie, natomiast wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia 14 lipca 2016 r. zmieniono obowiązek alimentacyjny względem S. S. oraz P. S., obciążając kosztami utrzymania S. S. w całości jego ojca, natomiast kosztami utrzymania P. S. obciążając w całości stronę. Wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia 25 kwietnia 2017 r. uchylono obowiązek alimentacyjny strony wobec S. S.

W związku z faktem, że egzekucja alimentów od strony okazała się bezskuteczna - co potwierdzone zostało zaświadczeniami komornika sądowego - przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz: S. S., S. S. oraz P. S. w okresach świadczeniowych: 2008/2009, 2009/2010, 2010/2011, 2011/2012. Obecnie na żadne z dzieci nie są wypłacane już świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Organ wskazał, że wysokość zadłużenia strony z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez tutejszy organ wynosi 10.003,90 zł.

Jednocześnie zaznaczył, że w grudniu 2014 r. strona zwróciła się o rozłożenie spłaty należności z tytułu wypłaconych dzieciom świadczeń z funduszu alimentacyjnego na raty oraz całkowite umorzenie odsetek ustawowych od tych należności. Organ decyzją z dnia 18 lutego 2015 r. (nr [...]) orzekł o zastosowaniu ulgi poprzez rozłożenie na 54 raty miesięczne spłaty należności w kwocie 10.785,10 zł (po 200 zł miesięcznie) oraz umorzył w całości odsetki ustawowe od tych należności. Strona jednak nie wywiązała się z obowiązku terminowego spłacania rat wynikających z tej decyzji występując następnie o wydłużenie terminu spłaty należności oraz zmniejszenie wysokości comiesięcznych rat. Organ przychylił się do tego wniosku i decyzją z dnia 12 czerwca 2017 r. (nr [...]) orzekł o rozłożeniu ww. należności na 102 raty w wysokości 100 zł miesięcznie. Mimo to strona nadal nie wywiązywała się obowiązku spłaty należności.

Organ wyjaśnił, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona ma obecnie 49 lat i mieszka w trzypokojowym mieszkaniu o powierzchni 64 m2, które wynajmuje od 2012 r. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką oraz synem – P. S. Matka jest osobą w wieku 74 lat, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, otrzymuje rentę w wysokości 1.063,59 zł miesięcznie (w tym dodatek pielęgnacyjny). Strona posiada wykształcenie średnie, ukończyła kurs nowoczesnej księgowej, nie posiada prawa jazdy. Obecnie nie jest zatrudniona, ma ustalone i przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką w kwocie 520 zł miesięcznie. Ponadto na dochód rodziny składa się: zasiłek rodzinny oraz świadczenie wychowawcze na syna P. S. w łącznej kwocie 624 zł miesięcznie, dodatek mieszkaniowy przyznany w kwocie obecnie 411,45 zł miesięcznie. Organ wskazał, że strona otrzymała również w 2017 r. stypendium szkolne dla syna w wysokości 1.300 zł, tj. 108,33 zł miesięcznie. Łączna miesięczna wysokość dochodu rodziny wynosi zatem 2.727,37 zł. Wskazał ponadto, że syn korzysta w roku szkolnym z dożywiania w szkole w postaci obiadów, co generuje dodatkowe oszczędności w domowym budżecie w wysokości ok. 80 zł miesięcznie.

Z kolei na miesięczne obciążenia finansowe rodziny o charakterze stałym składają się: koszty związane z wynajmem lokalu - 1.199,00 zł (w tym 524,00 zł - czynsz za mieszkanie oraz 675,00 zł - opłata do Spółdzielni Mieszkaniowej), prąd - ok. 100 zł, gaz - 20 zł, leki matki - 100 zł, pieluchomajtki - ok. 120 zł (refundacja ok. 77 zł), wyżywienie i inne - ok. 1.200 zł. Woda oraz ogrzewanie lokalu wliczone jest w cenę czynszu za lokal. Łączna miesięczna wysokość wydatków rodziny wynosi ok. 2.662,00 zł.

Z oświadczenia strony wynika, że od lipca 2018 r. doszła podwyższa czynszu w związku ze zwiększonym zużyciem wody, co jest to związane z brakiem możliwości kontroli zużycia wody przez matkę, która ma demencję. Ponadto strona przedłożyła potwierdzenia opłat za telewizję - średnio 58,71 zł oraz za Internet w wysokości 70 zł miesięcznie.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że zebrane dane wskazują na niegospodarność zarządzania przez stronę posiadanymi środkami finansowymi. Podwyżka czynszu jest skutkiem wyłącznie nadmiernego zużycia wody, które dodatkowo nie wynika ze zwiększonych potrzeb rodziny, lecz z tego, że chora matka strony potrafi zostawić niezakręcony kran i wtedy woda się leje. W tej sytuacji – jak wskazał organ - strona, jako opiekunka matki winna podjąć działania mające na celu zapobieżenie marnowaniu wody, chociażby poprzez zakręcenie głównego zaworu na czas swojej nieobecności w mieszkaniu.

Organ ponadto zwrócił uwagę, że strona wykupiła abonament telewizyjny w firmie NC+, co generuje koszty rzędu ok. 60 zł miesięcznie, a istnieje możliwość instalacji telewizji naziemnej, gdzie jedynym kosztem jest jednorazowe zakupienie anteny do odbioru telewizji oraz instalacja anteny. W związku z tym wskazał, że jako dłużnik alimentacyjny strona powinna szczególnie ostrożnie gospodarować swoimi zasobami finansowymi i w pierwszej kolejności – przed takimi wydatkami jak np. abonament telewizyjny - dążyć do spłaty długu.

Organ zwrócił ponadto uwagę, że od lipca 2018 r. weszło w życie nowe świadczenie - dobry start w wysokości 300 zł jednorazowo, natomiast od listopada 2018 r. nastąpi wzrost wysokości specjalnego zasiłku opiekuńczego o 100 zł miesięcznie. W związku z tym świadczenie dobry start oraz podwyżka specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowią zwiększenie budżetu rodziny strony o 100,00 zł miesięcznie, a od listopada 2018 r. o kolejne 100 zł miesięcznie z tytułu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Organ wyjaśnił, że dokonał oceny zasadności umorzenia stronie długu alimentacyjnego w kontekście możliwości spłaty przez nią rat w wysokości 100,00 zł miesięcznie, o które sama wnioskowała w 2017 r. (wydana została decyzja nr [...] z dnia 12.06.2017 r.) i w ocenie organu strona posiada środki finansowe na taką właśnie spłatę zadłużenia alimentacyjnego. Podejmując niniejszą decyzję organ wziął pod uwagę także, że umorzenie zadłużenia stanowi ulgę w spłacie zobowiązań, a więc odstępstwo od zasady powszechności i wymagalności obowiązków alimentacyjnych, a więc jest instytucją wyjątkową i winno być traktowane jako wyjątek od zasady. Nie można zatem z instytucji umorzenia należności czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu alimentacyjnego.

Wskazał, że sama idea funduszu alimentacyjnego ma na celu dostarczenie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a nie otrzymują tego wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Tak więc z definicji samej ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba, która z jakichś przyczyn nie była w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań. W ocenie organu w przypadku strony nie występują takie okoliczności uzasadniające umorzenie należności, gdyż strona posiada wystarczające środki finansowe, aby przy rozsądnym gospodarowaniu posiadanymi zasobami, spłacać swoje zadłużenie w wysokości ustalonej na poziomie 100,00 zł miesięcznej raty.

Na zakończenie organ wskazał, że organ właściwy wierzyciela w sprawach o umorzenie występuje jako rzecznik interesu publicznego i jest zobligowany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Oceniając sytuację materialną, osobistą i rodzinną zobowiązanej i dokonując negatywnego rozstrzygnięcia organ miał na uwadze to, iż ostateczną granicą dla interesu strony poprzez umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego będzie szkoda dla interesu społecznego. Nie bez znaczenia pozostaje więc fakt, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego - wypłacone dzieciom strony w związku z niewywiązywaniem się z obowiązku alimentacyjnego - są środkami publicznymi, wydatkowanymi z budżetu państwa, a zwrot tych należności stanowi dochód budżetu państwa.

Strona odwołała się od decyzji organu I instancji podnosząc, że starała się o pracę w ramach prac interwencyjnych na okres 12 m-cy na stanowisku gońca, jednak tej pracy nie otrzymała. Nie zgadza się ze stanowiskiem organu w zakresie jej niegospodarności i nie rozumie dlaczego pracownik ośrodka proponuje jej zerwanie umowy na telewizję i Internet, gdyż takie postąpienie spowodowałoby, że poniosłaby karę pieniężną za zerwanie umowy. Podkreśla, że pieniądze z programu 500+ powinny być przeznaczone w 100% na dziecko. Natomiast wybrany pakiet telewizyjny pozwala pogłębiać wiedzę syna i w ten także sposób także pomaga mu się rozwijać (odkąd zamieszkał ze stroną osiąga bardzo dobre wyniki w szkole, a także osiąga wysokie wyniki sportowe na szczeblu powiatowym i wojewódzkim). Strona zakwestionowała argumentację organu I instancji wskazującą na posiadanie przez nią pieniędzy, których na dzień dzisiejszy jeszcze nie posiada, tj. podwyżki 100 zł od listopada 2018 r. z tytułu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jako złośliwą oceniła propozycję organu dotyczącą zakręcenia głównego zaworu wody podczas jej nieobecności w domu i racjonalnego gospodarowania wodą.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze - decyzją z dnia 10 września 2018 r. (nr [...]) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja wydana na podstawie z art. 30 ust. 2 u.p.a. zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on natomiast takiego obowiązku. Jest przy tym oczywiste, że instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy, a podstawową przesłanką, którą należy rozważyć rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego w tym przedmiocie, jest jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Organ odwoławczy wyjaśnił, że pod pojęciem "sytuacji dochodowej" należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym zwłaszcza jego możliwości zarobkowe, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych; natomiast na "sytuację rodzinną dłużnika" składa się ustalenie czy prowadzi samodzielne gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz.

Zdaniem Kolegium, dokonując oceny zebranego materiału dowodowego i płynących z niego ustaleń w kontekście przesłanek wynikających z art. 30 ust. 2 u.p.a., należało uznać, że sytuacja dochodowa i życiowa strony jest jakkolwiek trudna, jednakże nie na tyle wyjątkowa i szczególna, aby uzasadniała przyznanie maksymalnej ulgi w spłacie zobowiązań, poprzez ich umorzenie w całości.

Kolegium zaznaczyło przy tym, że nie ze wszystkimi wysnutymi przez organ I instancji wnioskami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgadza się, a zwłaszcza z tymi, które dotyczą i wskazują na niegospodarność strony w zarządzaniu posiadanymi środkami finansowymi. Stwierdziło, że ocena okoliczności z tym związanych została dokonana wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Za pozbawioną racji organ odwoławczy uznał argumentację i stanowisko organu I instancji wskazujące, że strona, jako opiekunka chorej osoby (matki) winna podjąć działania mające na celu zapobieżenie marnowaniu wody, chociażby poprzez zakręcanie głównego zaworu na czas swojej nieobecności w mieszkaniu. Nie do przyjęcia jest również stwierdzenie organu i zaliczenie do budżetu domowego rodziny strony wzrostu - od listopada 2018 r. - wysokości przyznanego stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego o 100,00 zł miesięcznie, gdyż dotyczy to okresu przyszłego, a nie obecnej, aktualnej sytuacji dłużnika na dzień rozpatrywania przedmiotowej sprawy.

W tym zakresie organ odwoławczy podzielił argumenty zawarte w odwołaniu strony uznając je za słuszne.

Jednocześnie organ zaznaczył, że stanowisko takie nie może "zdecydowanie zmienić sposobu patrzenia przez Kolegium na rozpoznawaną sprawę".

Organ odwoławczy podkreślił bowiem, że z akt sprawy wynika bezspornie, że decyzją z dnia 18 lutego 2015 r. organ orzekł o zastosowaniu ulgi wynikającej z art. 30 ust. 2 u.p.a. poprzez rozłożenie na 54 raty miesięczne spłaty ww. należności w kwocie 10.785,10 zł oraz umorzył w całości odsetki ustawowe od tych należności, a - w następstwie kolejnego wniosku strony - decyzją z dnia 12 czerwca 2017 r. organ orzekł o rozłożeniu ww. należności na 102 raty w wysokości po 100 zł miesięcznie (zmniejszenie wysokości raty o 50%). Pomimo jednak zmniejszenia wysokości rat, w okresie od lipca 2017 r. do dnia wydania niniejszej decyzji, strona nie dokonała żadnej wpłaty, tym samym ponownie nie wywiązała się z obowiązku spłaty należności.

Organ wyjaśnił, że umorzenie należności w całości stanowi wyjątek od zasady ich zwrotu, a zatem powinno mieć zastosowanie, o ile sytuacja zobowiązanego w sposób trwały i nie rokujący poprawy w przyszłości nie pozwala na wywiązywanie się z obowiązku i to z przyczyn obiektywnych. Należy uznać, że stronie stworzono możliwości ulgi w spłacie należności poprzez rozłożenie na raty, ale strona nie wywiązała się z tych obowiązków, dlatego w chwili obecnej postawa odwołującej nie może stanowić przesłanki uzasadniającej korzystania z ulgi mającej charakter nadzwyczajny. Strona miała możliwość wywiązania się z nałożonego obowiązku poprzez spłacanie długu w zmniejszonych ratach z 200 zł miesięcznie na 100 zł miesięcznie, przy całkowitym umorzeniu w całości odsetek ustawowych od tych należności, jednak z przyznanej ulgi w tej postaci nie skorzystała, a zatem taka postawa nie zasługuje w ocenie organu na aprobatę.

Zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja nie narusza granic przysługującego organowi uznania administracyjnego, skoro organ I instancji ocenił sytuację dochodową i rodzinną oraz potrzeby strony i uznał, że nie istnieje możliwość całkowitego umorzenia, a jedynie możliwość przyznania stronie ulgi w postaci rozłożenia spłaty należności z tytułu otrzymywanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na raty po 100,00 zł miesięcznie. Uznanie obecnej sytuacji strony za wyjątkową i szczególną prowadziłoby do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami moralnymi, etycznymi i zasadami współżycia społecznego, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Należy mieć na względzie to, że umarzanie należności każdemu dłużnikowi prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. W ocenie organu odwoławczego nic nie stoi na przeszkodzie, aby odwołująca spłacała swój dług w wysokości ustalonej na poziomie 100 zł miesięcznie.

W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie uznał, że w przypadku strony właściwym rodzajem ulgi jest rozłożenie należności na raty po 100 zł miesięcznie. Fakt, że odwołująca jest osobą niepracującą i utrzymuje się ze środków pomocowych (świadczenia rodzinne, świadczenie 500+, stypendium szkolne na syna, bezpłatne obiady dla dziecka w szkole, dodatek mieszkaniowy, specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką) nie jest sytuacją nadzwyczajną na tle innych dłużników alimentacyjnych, która to sytuacja uzasadniałaby uwzględnienie żądania wnioskodawczyni całkowitego umorzenia należności alimentacyjnych.

W ocenie Kolegium sytuacja dochodowa i rodzinna strony nie odbiega w zasadniczy sposób od sytuacji wielu innych rodzin w obecnej rzeczywistości społeczno-gospodarczej i nie sposób uznać ją za wyjątkowo trudną i szczególną. Konieczność opłacenia mieszkania oraz niezbędnych kosztów utrzymania jest powszechnym obowiązkiem osób pragnących godnie żyć i wiąże się z normalnym, codziennym trudem wkładanym w konieczność zarobkowania i utrzymania mieszkania.

Kolegium wskazało, że strona w odwołaniu nie podała żadnych nowych faktów zaistniałych w sytuacji jej rodziny, które nosiłyby znamiona epizodów nadzwyczajnych, dlatego umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i godziło w szeroko rozumiane dobro wszystkich podatków. Zebrane w toku niniejszego postępowania dokumenty nie potwierdzają jednoznacznie, że istnieją bezwzględne przesłanki przemawiające za koniecznością umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast patrząc z punktu widzenia ochrony interesu społecznego, nie można premiować (poprzez umorzenie należności) niezgodnych z prawem zachowań, które doprowadzają do powstania zadłużenia wobec własnych dzieci, a więc w konsekwencji obciążających podatników.

W przypadku decyzji uznaniowych organ administracyjny zobowiązany jest wyważyć słuszny interes obywatela i interes społeczny, przy czym o istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, natomiast przez interes społeczny (publiczny) rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itd.

B. S. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że jej sytuacja finansowa i materialna nie zmienia się od kilku lat i nic nie wskazuje na to, żeby mogła ulec poprawie. Oświadczenia złożone w trakcie postępowania podtrzymuje, natomiast nie rozumie dlaczego Kolegium decyzją z dnia 11 kwietnia 2018 r. uchyliło decyzję organu I instancji w całości, a po ponownym rozpoznaniu sprawy i odwołaniu utrzymało w mocy decyzję organu niższej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie przywołując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 13 marca 2019 r., ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej, w uzupełnieniu skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i decyzji wydanej przez organ I instancji, zarzucając:

1. naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.a. w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, art. 4. ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej oraz zaliczenie do jej dochodu świadczeń celowych i nienależnych, a w konsekwencji ustalenie, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącej pozwala na wywiązywanie się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego, co doprowadziło do przekroczenia granic uznania administracyjnego;

2. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegającego na dokonaniu dowolnej oceny dowodów, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu pisma pełnomocnik wskazał, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącej jest skrajnie trudna, stąd nie stać jej nawet na płacenie 100 zł miesięcznie. Nie sposób bowiem uznać, że otrzymując środki w wysokości i na podstawie wskazanej w uzasadnieniu obu decyzji, skarżąca jest w stanie ponosić koszty rzędu nawet 100 zł na spłatę należności alimentacyjnych. Organ II instancji ustalając taką sytuację skarżącej nie wziął pod uwagę celowości poszczególnych świadczeń przyznanych członkom wspólnego gospodarstwa domowego (np. renta przyznana matce czy stypendium szkolne przyznane synowi). Większość świadczeń, przy uwzględnieniu których ustalono sytuację majątkową skarżącej związana jest z innymi podmiotami, tj. matką czy synem, i to właśnie na zaspokojenie ich potrzeb świadczenia te powinny zostać przeznaczone. Jak wykazała skarżąca w toku postępowania, syn odnosi liczne sukcesy na polu zarówno naukowym, jak i sportowym i związane z tym stypendium powinno być przeznaczone na jego rozwój w tym kierunku, nie zaś traktowane jak element dochodu rodziny z przeznaczeniem na zaspokojenie wspólnych potrzeb mieszkaniowych i podobnych.

Zarzut niegospodarności skarżącej w postaci wykupienia abonamentu NC+ również nie znajduje uzasadnienia w opisanym stanie faktycznym, bowiem - jak wielokrotnie skarżąca wyjaśniała - decyzja o wykupieniu takiego abonamentu podyktowana była chęcią rozwoju szkolnego syna, który korzysta w tym zakresie z programów telewizyjnych znajdujących się w oferowanym pakiecie.

Podobnie sytuacja przedstawia się w przypadku sugestii skorzystania przez skarżącą z darmowego Internetu Aero2 w miejsce wykupionego abonamentu. Co istotne, fakt że Internet jest darmowy nie świadczy równocześnie o jakości połączenia. Zgodnie z powszechnie dostępnymi informacjami użytkownicy tego łącza wielokrotnie zgłaszali problem związany zarówno z jakością, jak i szybkością połączenia, wskazując na jego niestabilność, dlatego nie sposób uznać, że taki Internet jest wystarczający dla potrzeb człowieka w wieku szkolnym.

Nie ulega więc wątpliwości, iż ustalenia poczynione przez organy cechują się licznymi nieprawidłowościami, w tym również obrachunkowymi, które wpływają na rozstrzygnięcie niniejszego postępowania poprzez uznanie, iż skarżąca posiada odpowiednie środki i możliwości ratalnej spłaty ciążących na niej zobowiązań, podczas gdy w rzeczywistości znaczna część tych środków przeznaczana jest na cele, dla których zostały przyznane, a co za tym idzie, faktyczna kwota podlegająca dyspozycji skarżącej jest znacznie niższa, niż ustalona przez organy obu instancji.

Wyjaśnienia wymaga także błędna interpretacja i ocena ustalonych w toku sprawy okoliczności związanych z poprzednimi decyzjami wydanymi względem skarżącej w zakresie rozłożenia na raty jej zaległych należności alimentacyjnych. Skarżąca w toku postępowania usiłowała wykazać, że nieterminowość spłaty wynikała z trudnej sytuacji zarobkowej i rodzinnej, która zresztą ulegała permanentnemu pogorszeniu. Skarżąca wyjaśniała, że złożyła przedmiotowe wnioski z zamiarem spłaty rat zgodnie z decyzją wydaną w każdej ze spraw, jednak okoliczności powstałe po wydaniu tych decyzji uniemożliwiły realizację tego zamiaru. W niedługim czasie po wydaniu pierwszej z decyzji skarżąca przeszła operację, która uniemożliwiła jej podjęcie pracy zarobkowej na okres 3-4 miesięcy. Następnie podejmowała się różnych prac dorywczych, jednak na skutek zmiany wyroku rozwodowego powstały kolejne koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, bowiem zostało jej przyznane prawo opieki nad synem – P. S. W międzyczasie pogorszył się również stan zdrowia jej matki, co również wpłynęło negatywnie na jej możliwości zarobkowe, a także generowało kolejne koszty. W świetle powyższych okoliczności, a także faktu, iż organy obu instancji nie próbowały ustalić przyczyn nieterminowego regulowania zaległości skarżącej, bez żadnego wyjaśnienia przyjmując zaś za oczywiste jej negatywne zamiary w zakresie ich spłaty, przyjąć należy, że stanowisko organów w tym zakresie nie zostało ustalone w sposób prawidłowy i zgodny z literą prawa.

Wskazała, że na szczególną uwagę i analizę zasługuje również stwierdzenie Kolegium wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakoby "za wyjątkową nie może bowiem zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji", przy czym organ nie wyjaśnił, na czym miałoby takowe zawinienie skarżącej polegać. Za taką okoliczność nie może być przecież uznana pogłębiająca się choroba matki, czy konieczność zapewnienia jej stałej opieki. Również nie sposób uznać za naganne objęcie opieką jednego z synów na skutek zmiany wyroku rozwodowego.

Wszystko powyższe wskazuje, że zaskarżone decyzje są wadliwe i jako takie winny zostać usunięte z obrotu prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2017 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 30 ust. 2 u.p.a., który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 u.p.a.).

Treść przywołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wraz z odsetkami) organ wydaje decyzję, która zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie: "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (lub odsetki od tych należności, jeżeli zostały także objęte przez wnioskodawcę przedmiotem żądania) w całości lub w części, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1048/10, LEX nr 755689). Przyjąć zatem należy, że – stosownie do art. 30 ust. 2 in fine u.p.a. – to sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy stanowi co do zasady przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który przedstawia swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny, w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem "sytuacji dochodowej" należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym zwłaszcza jego możliwości zarobkowe, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych, a w związku z tym, należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia (chociażby przez pryzmat możliwości zdrowotnych), uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 728/17, LEX nr 2394268). Z kolei na "sytuację rodzinną" składa się ustalenie, czy dłużnik alimentacyjny gospodarstwo prowadzi samodzielnie, czy też wspólnie z innymi osobami oraz czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 407/18, LEX nr 2523852).

Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego sprowadza się do badania czy organ przy wydaniu tej decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem, czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy – co rzecz jasna musi być poprzedzone i wynikać z należycie zgromadzonego przezeń materiału dowodowego – a w końcu czy uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zatem także sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie przedmiotowej ulgi, lub że udzielenie jej było uzasadnione. Wywody w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Oceniając zaskarżoną decyzję pod tym kątem stwierdzić należy, że dokonana przez organ ocena materiału dowodowego nosi znamiona dowolności, gdyż nie spełnia standardów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., obligujących organy do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a następnie oceny, na podstawie jego całokształtu, czy dana okoliczność została udowodniona. Te same wady zawiera decyzja organu I instancji.

W ocenie Sądu analiza przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 in fine u.p.a., a w szczególności przesłanki "sytuacji dochodowej" skarżącej w zakresie jej prawidłowego ustalenia oraz przeprowadzonej oceny, co do możliwości spłaty należności, nie została przeprowadzona zgodnie z przywołanymi regułami. Organy orzekające w niniejszej sprawie uznały bowiem, że chociaż sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącej jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na niej należności z tytułu wypłaconych na rzecz jej dzieci zaliczek alimentacyjnych, jednakże – w ocenie Sądu – z uwagi na zaistniałe wadliwości postępowania wyjaśniającego, taką konstatację należy uznać za przedwczesną.

Przede wszystkim należy przyjąć, że przy rozstrzyganiu wniosku o umorzenie należności i uwzględnianiu sytuacji dochodowej i rodzinnej, ustalenia w tym zakresie powinny być dokonywane na podstawie bieżących danych odzwierciedlających aktualną dla rozpatrywania sprawy sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11, LEX nr 1082740).

Z akt sprawy wynika, że – jak ustalił organ I instancji, a organ odwoławczy ustalenia te bezkrytycznie zaaprobował – sytuację dochodową 3-osobowej rodziny skarżącej kształtują następujące źródła dochodu: renta matki w wysokości 1.063,59 zł miesięcznie (w tym dodatek pielęgnacyjny); przysługujący skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką w kwocie 520 zł miesięcznie; zasiłek rodzinny oraz świadczenie wychowawcze na syna – P. S. w łącznej kwocie 624 zł miesięcznie; dodatek mieszkaniowy w kwocie 411,45 zł miesięcznie; stypendium szkolne dla syna w wysokości 108,33 zł miesięcznie. Biorąc powyższe pod uwagę organy przyjęły, że łączna miesięczna wysokość dochodu rodziny skarżącej wynosi 2.727,37 zł.

Zdaniem Sądu przyjęcie takiego ustalenia jest błędne oraz pozbawione w istocie potwierdzenia w zgromadzonym w przekazanych aktach sprawy materiale dowodowym. Przede wszystkim należy podkreślić, że – jak zostało powyżej już wskazane – ustalenia w tym zakresie powinny być dokonywane na podstawie bieżących danych odzwierciedlających aktualną sytuację dochodową (majątkową) dłużnika. W zaskarżonych decyzjach organy, ustalając wysokość miesięcznego dochodu rodziny skarżącej, wliczyły natomiast stypendium szkolne syna za okres od 1.09.2016 r. do 30.06.2017 r. oraz od 1.09.2017 r. do 31.12.2017 r. w łącznej kwocie 1.300 zł (wg decyzji z dnia 29 maja 2017 r. oraz z dnia 22 listopada 2017 r.), dokonując jego przeliczenia na 12 miesięcy, tj. 108,33 zł miesięcznie. Abstrahując od tego, że przyjęte do dochodu skarżącej stypendium syna – co wynika z treści znajdujących się w aktach sprawy ww. decyzji - dotyczyło de facto 14-stu a nie 12-stu miesięcy, to uznanie za dochód kształtujący sytuację skarżącej na moment wydania decyzji (tj. odpowiednio: sierpień i wrzesień 2018 r.) dochodu otrzymywanego w okresie od września 2016 r. do grudnia 2017 r., jest oczywiście nieprawidłowe.

W przekazanych aktach sprawy brak jest także decyzji potwierdzającej przyznany skarżącej, w okresie objętym zaskarżonymi decyzjami, dodatek mieszkaniowy przyjęty przez organy do jej dochodu w wysokości 411,45 zł miesięcznie (w aktach znajdują się jedynie decyzje potwierdzające przyznanie skarżącej przedmiotowego świadczenia w okresie od lipca do grudnia 2017 r. i od stycznia do czerwca 2018 r.).

Jednocześnie należy zwrócić także uwagę, że treści przedłożonych przez skarżącą w toku postępowania wydruków bankowych (z okresu od stycznia do czerwca 2018 r.), obok comiesięcznego przychodu z tytułu świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł, widnieje wpływ na konto opisany jako "zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat" w kwocie 644 zł. Organy w żaden sposób nie odniosły się do tego dowodu i nie wyjaśniły tej okoliczności. W sposób oczywisty kłóci się to z przedstawionym w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji twierdzeniem o otrzymywanym przez skarżącą zasiłku rodzinnym oraz świadczeniu wychowawczym na syna – P. S. w łącznej kwocie 624 zł miesięcznie.

Także kwestia przyjętego do dochodu rodziny dochodu matki skarżącej wymagała aktualizacji, gdyż - jak wynika z akt sprawy - kwota renty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1.063,59 zł miesięcznie została wyliczona na podstawie decyzji ZUS z dnia 13.03.2017 r., przy czym – zważywszy na charakter niniejszej sprawy i związaną z tym konieczność ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny osoby wnioskującej – organy winny przyjąć kwotę faktycznie otrzymywaną przez matkę z ZUS-u czyli, jak wynika z treści decyzji ZUS, z uwzględnieniem potrącenia świadczenia z powodu egzekucji administracyjnej o 250 zł.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, organy nie sprostały należytemu wyjaśnieniu stanu faktycznego istotnego z punktu widzenia możliwości należytego dokonania przez nie oceny przesłanki sytuacji dochodowej, warunkującej prawidłowe rozpoznanie każdoczesnego wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W tym miejscu Sąd, odnosząc się do stanowiska pełnomocnika skarżącej kwestionującego prawidłowość zaliczenia do dochodu skarżącej świadczeń celowych i należnych pozostałym członkom rodziny, pragnie stwierdzić, iż nie podziela takiego stanowiska. W ocenie Sądu, skoro ustawodawca uzależnił wydanie przez organ rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego od uwzględnienia sytuacji dochodowej a jednocześnie rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to w sytuacji, gdy dłużnik ten prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi członkami rodziny, sytuację dochodową, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.a. musi kształtować rzeczywista sytuacja dochodowa wszystkich członków rodziny wespół gospodarujących, rozumiana jako suma ich wszystkich dochodów bez względu na tytuł czy źródło dochodu czy też cel i przeznaczenie danego świadczenia. Uznać bowiem należy, że wspólne gospodarowanie oznacza z jednej strony współdziałanie wszystkich mieszkających ze sobą osób zarówno w ponoszeniu wydatków finansowych, jak i innych ciężarów związanych z gospodarstwem domowym, a z drugiej strony czerpanie korzyści ze wspólnego zamieszkiwania.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji przyjęły, że skoro umorzenie należności stanowi wyjątek od zasady ich zwrotu, to powinno mieć zastosowanie jedynie w ostateczności (tj. gdy sytuacja zobowiązanego w sposób trwały nie rokuje w przyszłości wywiązania się z ciążącego obowiązku spłaty należności) a nie w sytuacji, w której stworzono skarżącej możliwości ulgi w spłacie poprzez rozłożenie należności na raty, z czego jednak skarżąca nie wywiązała się, pomimo tego, że – w ocenie organów – nie było i nie ma przeszkód, by skarżąca spłacała swój dług w wysokości ustalonej na poziomie 100 zł miesięcznie. Jednocześnie organy wskazały także, że nie można premiować (poprzez umorzenie należności) niezgodnych z prawem zachowań, które doprowadzają do powstania zadłużenia wobec własnych dzieci, a w konsekwencji obciążać tym podatników.

Jakkolwiek zasadniczo zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że dłużnik alimentacyjny dopiero w ostateczności może występować o umorzenie należności, zaś w pierwszej kolejności powinien wykorzystać przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, bowiem wymienione w art. 30 ust. 2 u.p.a. sposoby poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego powinny być stosowane w kolejności podanej w przepisie (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 1078/12, LEX nr 1321061), to jednak w oparciu o przyjęte przez organy ustalenia faktyczne i wobec prezentowanych w uzasadnieniach decyzji twierdzeń, trudno – na gruncie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – przyjąć, że w istocie skarżąca posiadałaby potencjalne możliwości do realizacji comiesięcznych spłat ratalnych w wysokości 100 zł. Wskazać należy, że nie wynika to w oczywisty sposób z zestawienia przyjętej przez organy wysokości osiąganego miesięcznego dochodu rodziny skarżącej (2.727,37 zł) z wydatkami rodziny (2.662,00 zł). Organy w swych rozważaniach w kontekście oceny przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 in fine u.p.a., pominęły także – co należy w tym miejscu zaakcentować a na co słusznie zwraca uwagę pełnomocnik skarżącej – aktualną sytuację życiowo-rodzinną w jakiej znalazła się skarżąca, tj. konieczność sprawowania przez nią opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe a w konsekwencji niemożność z tego powodu podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Ponadto organy - stwierdzając, że postawa skarżącej polegająca na braku realizacji przyznanej jej decyzją ratalnej spłaty należności nie może stanowić przesłanki uzasadniającej skorzystanie z ulgi mającej charakter nadzwyczajny – jednocześnie nie ustaliły przyczyn nieterminowego regulowania zaległości i nie poddały jakiejkolwiek ocenie motywów skarżącej, z powodu których nie podjęła (nie była w stanie podjąć) się spłaty wnioskowanych rat. W tej sytuacji przyjęcie przez organy niejako a priori negatywnego nastawienia skarżącej w zakresie spłaty ciążących na niej należności, uznać należy za nie znajdujące uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym.

Mając powyższe na uwadze Sąd pragnie powtórzyć, że jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym zakresie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zaznaczenia wymaga, że w szczególności decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie winno realizować wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 73/18, LEX nr 2490194).

Brak uwzględnienia w realiach rozpoznawanej sprawy wszystkich przywołanych powyżej okoliczności istotnych z punktu widzenia prawidłowego rozpoznania przedmiotowej sprawy, a przede wszystkim braku ustalenia aktualnej na dzień rozpoznawania wniosku skarżącej i wydania zaskarżonych decyzji w sprawie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym sytuacji dochodowej, wskazują, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., jak również art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obliguje Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. - do ich uchylenia.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ uwzględni wywody Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu i wyda decyzję odpowiadająca prawu, rozważając również możliwość częściowego umorzenia zaległości z tytułu świadczeń wypłaconych wierzycielowi z funduszu alimentacyjnego.