Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 747/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 134
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 113 par 6 i 7
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 12 ust. 4f
journal: Dz.U. 2018 poz 1474
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. W. na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji w sprawie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącego H. W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Na mocy decyzji Wojewody P. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] częściowo zmieniającej i utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] zezwalającą na realizację inwestycji drogowej polegającej na budowie ul. D. i S. w B., zatwierdzono podział działki oznaczonej nr [...] na działki o nr [...] (o powierzchni 0,1350 ha) i nr [...] (o powierzchni 0,0251 ha) – z których druga została przeznaczona pod realizację ww. inwestycji drogowej i stała się z mocy prawa własnością Gminy B.

Stosownie do uregulowań art. 12 ust. 4-4b ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. 2018, poz. 1474, dalej: "specustawa drogowa") Prezydent Miasta B., działający jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wszczął postępowanie mające na celu ustalenie wysokości odszkodowania za ww. nieruchomość, przejętą na rzecz Gminy B.. Ze znajdującej się w aktach administracyjnych informacji z rejestru gruntów datowanej na [...] listopada 2017 r. wynika, że w ewidencji gruntów jako dotychczasowi współwłaściciele działki nr [...] ujawnieni byli: Z.W. (udział 1/2), A.W. (udział 3/32) M.S. (udział 7/32), A.P. (udział 3/32) oraz E.P. (udział 3/32).

Zawiadomieniem z dnia 8 grudnia 2017 r. poinformowano o wszczęciu postępowania: spadkobierców E.P. (zmarłej dnia 2 sierpnia 2007 r.), A.P. (działającą zarówno w imieniu własnym, jak i na rzecz A.W. zamieszkałej w USA) oraz dwóch spadkobierców M.S. (zmarłej dnia 25 marca 2010 r.).

W związku z tym, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, że spadek po Z.W. (zmarłej dnia [...] listopada 1976 r.) nabyły w równych częściach wynoszących po 1/4 jej dzieci, tj.: M.N., I.G., J.W. i H.W., zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. o toczącym się postępowaniu zawiadomiono dodatkowo H.W. W toku postępowania doręczono mu zaś zawiadomienie z dnia [...] lipca 2018 r. o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy (k. 242, 258), zaś pozostałą korespondencję kierowano na adres ustanowionego przez niego pełnomocnika.

Po ustaleniu, że M.N. zmarła dnia [...] lipca 1996 r., w dniu [...] grudnia 2018 r. podjęto próbę doręczenia jej córce B.B. zawiadomienia o toczącym się postępowaniu, które jednak powróciło z adnotacją: "zwrot, nie podjęto w terminie".

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...]Prezydent Miasta B. ustalił wysokość odszkodowania za nieruchomość położoną w obrębie [...] w B. oznaczoną nr [...] o powierzchni 0,0251 ha na kwotę 251.891 zł oraz zobowiązał do dokonania wpłaty tej kwoty na rachunek depozytowy sądu na okres do 10 lat od chwili, w której decyzja stanie się ostateczna, ze względu na stwierdzenie, że stan prawny przejętej nieruchomości nie jest uregulowany. Decyzję doręczono m.in. pełnomocnikowi H.W. w dniu [...] lutego 2019 r. (k. 463). Dnia [...] lutego 2019 r. pełnomocnik H.W. złożył w pocztowej placówce oddawczej odwołanie od ww. decyzji.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Wojewoda P. stwierdził niedopuszczalność odwołania H.W. na podstawie art. 134 k.p.a., uznając, że skoro działka nr [...] jest nieruchomością o nieuregulowanym stanie prawnym (uzasadniającym wpłacenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego), to odwołujący nie posiada interesu prawnego w przedmiotowej sprawie. Organ wyjaśnił, że zapis ewidencyjny, w którym spadkodawczyni odwołującego - Z.W. - figuruje jako władająca nieruchomością, nie może stanowić podstawy twierdzenia o przysługującym jej prawie własności do przedmiotowej nieruchomości. Podobnie, złożone do akt sprawy tłumaczenie aktu notarialnego z [...] marca 1898 r. wraz z mapą będącą transkrypcją graficzną tego aktu oraz fragment szkicu polowego nr [...] miasta B. z 1930 r. nie wywodzą przysługującemu odwołującemu się prawa rzeczowego do przedmiotowej nieruchomości, w związku z czym nie jest on stroną postępowania.

Skargę na ww. postanowienie złożył do tut. sądu H.W., zaskarżając je w całości i zarzucając mu:

I. Naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 113 ust. 6 w zw. z art. 133 pkt. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1996 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2018, poz. 2204, dalej: "u.g.n.") w zw. z art. 23 specustawy drogowej, przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nieruchomość, dla której nie jest prowadzona księga wieczysta i która nie ma zbioru dokumentów należy kwalifikować a priori jako nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym, w sytuacji gdy stan prawny nieruchomości może być stwierdzony również na podstawie innych dokumentów; przedłożenie przez H.W. dokumentów potwierdzających nabycie nieruchomości przez jego poprzedników prawnych implikuje przyjęcie, że przysługują mu prawa rzeczowe do nieruchomości, posiada on interes prawny w niniejszym postępowaniu, winien być uznany za stronę tego postępowania i przysługuje mu prawo do wniesienia odwołania od decyzji organu l instancji;

2) art. 11d ust. 5 w zw. z art. 12 ust. 4 specustawy drogowej w zw. z art. 16 k.p.a. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem ma nieuregulowany stan prawny, tj. brak jest podstaw do przyjęcia, że Z.W. przysługiwały prawa rzeczowe do nieruchomości, w sytuacji gdy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, która stała się ostateczna wskazuje spadkodawczynię H.W. jako współwłaścicielkę nieruchomości, uczestnik postępowania jako spadkobierca został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu odszkodowawczym, jako współwłaściciel posiada interes prawny w uczestniczeniu w niniejszym postępowaniu i zaskarżeniu decyzji organu l instancji; konstatacja organu II instancji kwestionująca prawa rzeczowe do nieruchomości osób (lub ich spadkobierców) wynikające m.in. z rejestru gruntów i wskazanych w decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej skutkowałaby przyjęciem, że wszystkie osoby dotychczas wskazywane jako strony postępowania nie mają takiego statusu, co jest błędne i nielogiczne, postanowienie w przedmiocie stwierdzenie niedopuszczalności odwołania powinno być zatem uchylone w całości;

3) art. 12 ust. 4f specustawy drogowej przez jego błędne zastosowanie polegające na odmowie przyznania i wypłaty na rzecz właściciela nieruchomości H.W. odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, podczas gdy ww. uczestnik postępowania - spadkobierca Z.W. - jest legitymowany do dochodzenia i uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, co stanowi o interesie prawnym do wniesienia odwołania od decyzji nakazującej złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, uzasadniając uchylenie zaskarżonego postanowienia i merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ II instancji;

II. Naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 7 w zw. z art. 7a § 1 w zw. z art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie ze słusznym interesem uczestnika postępowania H.W., w tym przeprowadzenia dowodu z dokumentów przedłożonych przez uczestnika postępowania H.W. w toku postępowania przed organem l i II instancji, w szczególności aktu notarialnego z dnia [...] marca 1898 r. wraz z tłumaczeniem oraz mapy ewidencjonującej nieruchomości, która stała się własnością J. i M. K., przeprowadzenie których to dokumentów było wystarczające do ustalenia praw rzeczowych Z.W., a w konsekwencji H.W. do przedmiotowej nieruchomości, a tym samym stwierdzenia, że ww. osoba jest stroną postępowania i ma interes prawny do zaskarżenia decyzji organu l instancji;

2) art. 134 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. przez uznanie, że w niniejszej sprawie uczestnik postępowania H.W. nie ma interesu prawnego do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] stycznia 2019 r. dotyczącej ustalenia i wypłacenia odszkodowania, co stanowi o niedopuszczalności wniesienia przez niego odwołania z przyczyn o charakterze podmiotowym, w sytuacji gdy stwierdzenie niedopuszczalności wniesienia odwołania jest możliwe wyłącznie w sytuacji, w której brak legitymacji osoby wnoszącej odwołanie jest oczywisty i nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co w niniejszej sprawie nie występuje, niezależnie od prawidłowości wniosków wyciągniętych przez organ koniecznym jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie ww. okoliczności, implikując konieczność uchylenia postanowienia organu II instancji i merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ II instancji;

3) art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, w szczególności:

a. bezpodstawne przyjęcie, że brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że Z.W. była współwłaścicielką nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem, w ewidencji gruntów była bowiem wpisana jako władający nieruchomością, w sytuacji gdy dokument z ewidencji wskazuje, że Z.W. była współwłaścicielem nieruchomości, wykazane zostały zatem jej prawa rzeczowe do nieruchomości, a H.W. posiada interes prawny do udziału w postępowaniu odszkodowawczym, natomiast postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania jest wadliwe w stopniu uzasadniającym jego uchylenie;

b. wadliwe przyjęcie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza nabycia przez Z.W. praw rzeczowych do nieruchomości, w sytuacji gdy w aktach sprawy zostały załączone m.in. akt notarialny sporządzony w Kancelarii Notariusza O.F. w G. w dniu [...] marca 1898 r. potwierdzający wygranie przez J.K. licytacji ogłoszonej przed Sądem na sprzedaż nieruchomości położonej w uroczysku Z. przy mieście B., mapy - fragmentu szkicu polowego nr [...] miasta B. w październiku 1930 r. sporządzonej przez mierniczego przysięgłego J.J., postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku dokumentujące przejście praw do nieruchomości z J. i M. K. m.in. na Z.W., a następnie na H.W., co stanowi o przysługującym H.W. prawie rzeczowym do nieruchomości objętej postępowaniem odszkodowawczym i interesie prawnym uzasadniającym nadanie mu statusu strony i zaskarżenie decyzji organu l instancji;

c. sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania przyjęcie, że uczestnikowi postępowania H.W. nie przysługuje legitymacja do wniesienia odwołania z uwagi na nieprzedstawienie dokumentów potwierdzających jego prawa rzeczowe do nieruchomości przy jednoczesnym przyjęciu, że ww. wykazał przejście praw do spadku po Z.W. wskazanej jako współwłaściciel nieruchomości zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta B. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, co wyklucza stwierdzenie niedopuszczalności odwołania z uwagi na przeszkody o charakterze podmiotowym, implikując konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia;

4) art. 16 w zw. z art. 28 w zw. z art. 134 k.p.a. przez ustalenie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na przyjęcie, że Z.W. przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości, a w konsekwencji odmowę nadania uczestnikowi postępowania H.W. statusu strony, w sytuacji gdy spadkodawczyni uczestnika postępowania został nadany status strony w postępowaniu o zezwolenie na realizację inwestycji drogowej, który to status jest nadawany wyłącznie wnioskodawcy, właścicielom i użytkownikom wieczystym nieruchomości objętych wnioskiem o wydanie tej decyzji, nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem nie została uznana za nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym, zasada trwałości decyzji nakazuje zatem uwzględnienie powyższych ustaleń w postępowaniu odszkodowawczym tj. ustalenie praw rzeczowych spadkodawczyni H.W. do nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem i tym samym jego prawa do odszkodowania za wywłaszczenie tej nieruchomości skutkowało zawiadomieniem H.W. i pozostałych spadkobierców o toczącym się postępowaniu odszkodowawczym i nadaniu im statusu strony tego postępowania, co wskazuje na interes prawny skarżącego do występowania w sprawie w charakterze strony, w tym do zaskarżenia decyzji organu l instancji;

5) z ostrożności procesowej skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 134 w zw. z art. 138 § 1 pkt. 3 k.p.a. polegające na wydaniu postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania, w sytuacji gdy w przypadku nawet ustalenia, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, że H.W. nie przysługuje status strony, ustalenie braku interesu prawnego do wniesienia odwołania uzasadnia umorzenie postępowania odwoławczego, co stanowi o wadliwości wydanego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy organowi II instancji do merytorycznego rozpoznania odwołania skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Sprawa niniejsza została rozpoznana przez tut. Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., bowiem zaskarżone postanowienie jest postanowieniem kończącym sprawę.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez sąd z punktu widzenia kryterium legalności, jest w niniejszej sprawie postanowienie Wojewody P. stwierdzające niedopuszczalność odwołania H.W. wniesionego od decyzji Prezydenta Miasta B. ustalającej wysokość odszkodowania za nieruchomość położoną w obrębie 17 w B. oznaczoną nr [...], na kwotę 251.891 zł oraz zobowiązującej do dokonania wpłaty tej kwoty na rachunek depozytowy sądu na okres do 10 lat od chwili, w której decyzja stanie się ostateczna, z uwagi na spełnienie przesłanki z art. 133 pkt 2 u.g.n. Wedle tego przepisu odszkodowanie wpłaca się do depozytu sądowego jeżeli dotyczy ono nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że jako dotychczasowi współwłaściciele działki nr [...] w ewidencji gruntów, ujawnieni byli: Z.W. (udział 1/2), A.W. (udział 3/32) M.S. (udział 7/32), A.P. (udział 3/32) oraz E.P. (udział 3/32). Spadek po zmarłej dnia 3 listopada 1976 r. Z.W. nabyły w równych częściach wynoszących po 1/4 jej dzieci: M.N., I.G., J.W. i H.W. (tj. skarżący). Skarżący jest jedynym żyjącym spadkobiercą po Z.W., bowiem jego siostry zmarły przed wszczęciem przedmiotowego postępowania pozostawiając po sobie zstępnych. Z akt sprawy wynika również, że pozostali ujawnieni w ewidencji gruntów współwłaściciele działki nr [...], tj.: A.W., M.S., A.P. i E.P. są córkami A.K. będącego bratem Z.W. Organ ustalił, że spadek po zmarłej dnia [...] sierpnia 2007 r. E.P. nabyli w udziale po 1/3 części: jej mąż Z.P. oraz synowie – C.P. i R.P. Ponadto z akt sprawy wynika, że M.S. zmarła dnia [...] marca 2010 r. pozostawiając po sobie zstępnych (postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po niej lub aktu poświadczenia dziedziczenia nie zgromadzono).

Mając na względzie, że zaskarżone postanowienie ma charakter wyłącznie procesowy i nie rozstrzyga merytorycznie sprawy odszkodowania za przejętą nieruchomość, zakres przedmiotowego postępowania sądowego ogranicza się do analizy prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy art. 134 k.p.a., stanowiącego podstawę dla postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania. W orzecznictwie ugruntował się pogląd, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych, przy czym do tych drugich należy brak legitymacji procesowej i w konsekwencji odwoławczej podmiotu, który wniósł odwołanie. Brak legitymacji odwoławczej odznacza się jednak pewną specyfiką, bowiem jej weryfikacja może wymagać określonych czynności wyjaśniających (por. wyrok WSA w Krakowie z 11 października 2017 r. II SA/Kr 701/17, Lex nr 2407786). Zwykło się przy tym przyjmować, że wypowiedź organu w tej kwestii, poza przypadkami oczywistymi, nie powinna przyjmować formy postanowienia z art. 134 k.p.a., lecz formę decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego, przewidzianej w art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. m.in. wyrok WSA w Rzeszowie z 17 października 2019 r., II SA/Rz 932/19, Lex nr 2728937).

Tak czy inaczej kwestia legitymacji odwoławczej musi zostać zawczasu wyjaśniona, a jej rozstrzygnięcie warunkuje możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy. Jak stwierdził przy tym WSA w Krakowie w tezie nr 3 do ww. wyroku w sprawie II SA/Kr 701/17: "Istotne uchybienia w fazie wstępnej postępowania odwoławczego mogą polegać na błędnej ocenie któregoś z elementów determinujących dopuszczalność odwołania przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym (wtedy też sąd administracyjny ma możliwość weryfikacji tej oceny). Ale mogą one polegać również na niewyjaśnieniu okoliczności faktycznych, od których dopuszczalność odwołania zależy (w takim przypadku sąd administracyjny w założeniu musi pozostawić kwestię dopuszczalności odwołania jako otwartą); dotyczy to w szczególności okoliczności warunkujących interes prawny odwołującego się." Z tezą powyższą tut. sąd zgadza się w całej rozciągłości.

W niniejszej sprawie zachodzi zaś przypadek niewyjaśnienia okoliczności faktycznych, od których zależy dopuszczalność odwołania H.W. W istocie chodzi o okoliczności stanu faktycznego warunkujące jego interes prawny i tym samym legitymację odwoławczą, których – w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy, na obecnym etapie sprawy nie można ani potwierdzić, ani zanegować. Podkreślić przy tym należy, za ww. wyrokiem WSA w Krakowie, że art. 128 k.p.a., wedle którego odwołanie jest odformalizowanym środkiem prawnym, nie pozwala traktować wykazania interesu prawnego jako jego wymogu formalnego. Przepis ten nie zwalania natomiast organu odwoławczego z obowiązku wyjaśnienia i weryfikacji przedmiotowej kwestii (por. m.in. wyrok WSA w Olsztynie z 22 października 2019 r., II SA/Ol 643/19, Lex nr 2742568).

Wyjaśnić przy tym należy, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. odwołanie służy stronie. Status strony w postępowaniu administracyjnym reguluje natomiast norma ogólna z art. 28 k.p.a, zgodnie z którą stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Wyznacznikiem istnienia legitymacji procesowej jest zatem interes prawny lub obowiązek, które to pojęcia nie zostały zdefiniowane ustawowo. Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu, interes prawny odnosi się do etapu konkretyzacji normy prawnej w drodze decyzji administracyjnej, co następuje w toku postępowania administracyjnego, natomiast obowiązek jest efektem dokonanej konkretyzacji. W orzecznictwie wskazuje się jednolicie, że posiadanie interesu prawnego w konkretnym postępowaniu administracyjnym wymaga, aby interes ten był: osobisty, własny, indywidualny, konkretny, aktualny i dający się obiektywnie stwierdzić (por. m.in. wyrok NSA z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 163/06, Lex nr 274855).

Postępowanie administracyjne dotyczy zatem interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy kończy się ono decyzją, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub gdy rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu, wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Treść art. 28 k.p.a. nie stanowi więc samoistnej normy prawnej dla wywodzenia przysługującego danej osobie przymiotu strony postępowania, a ustalenie interesu lub obowiązku prawnego może nastąpić jedynie w związku z konkretną normą prawa materialnego. Normą taką w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa lub odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego na gruncie przepisów specustawy drogowej jest art. 12 ust. 4f tej ustawy, stanowiący, że odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4 (tj. za nieruchomości, przejęte na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej) przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Z powyższego w sposób wyraźny wynika, że prawo do odszkodowania jest ściśle związane z prawem do nieruchomości i stanowi rekompensatę za utracone prawo do przejętej nieruchomości. Zatem podmiotem uprawnionym do uzyskania odszkodowania, a zarazem stroną postępowania odszkodowawczego (w obu instancjach), jest osoba dysponująca prawem wymienionym w treści powołanego przepisu (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 lipca 2014 r. II SA/Gl 234/14, Lex nr 1519813).

Ustalając krąg osób uprawnionych do uzyskania odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Gminy B., organ I instancji zgromadził dokumentację, z której wynika, że dla przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej przed podziałem nr [...], nie odnaleziono księgi wieczystej, ani też nie prowadzono zbioru dokumentów. Uznał również, że nie można stwierdzić, aby przedłożony do akt sprawy przez pełnomocnika skarżącego, akt przekazania ziemi na rzecz M. i J. K. (najprawdopodobniej będących wstępnymi Z.W. i A.K.) sporządzony dnia [...] marca 1898 r. w języku rosyjskim, dotyczył tego samego gruntu względem którego prowadzone jest postępowanie odszkodowawcze. W konsekwencji stwierdził, że na tej podstawie nie można wskazać osób, którym przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości. Wskazując przy tym, że dokumentem potwierdzającym własność nieruchomości nie może być również zapis ujawniony w rejestrze gruntów, mający charakter deklaratoryjny – tj. potwierdzający stan wynikający z dokumentów, oraz że żadnych innych dokumentów potwierdzających prawo własności nieruchomości nie udało się w sprawie zgromadzić, organ I instancji stwierdził, że taki stan rzeczy wyczerpuje definicję nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym z art. 113 ust. 6 u.g.n., przez którą rozumie się nieruchomość, dla której ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują do niej prawa rzeczowe. Zgodnie z ust. 7 tego przepisu powyższą definicję stosuje się również, jeżeli właściciel nieruchomości nie żyje i nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone postępowanie spadkowe. Wyjaśnić przy tym należy, że zgodnie z art. 12 ust. 5 specustawy drogowej do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, za przejęte z mocy prawa nieruchomości, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18 specustawy (dotyczącego zasad ustalania wysokości odszkodowania), zaś wedle art. 23 specustawy w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 3 tej ustawy (pt. "Nabywanie nieruchomości pod drogi") stosuje się przepisy u.g.n.

Ustalenia powyższe podzielił w sposób lakoniczny organ odwoławczy, który jakkolwiek nie zakwestionował ażeby skarżący był spadkobiercą Z.W., lecz za organem I instancji uznał, że brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających aby była ona współwłaścicielką tej nieruchomości, zaś dane z ewidencji gruntów wskazują jedynie, że była ona osobą nią władającą. Odnosząc się zaś do przedłożonego do akt przez pełnomocnika skarżącego na etapie postępowania odwoławczego, tłumaczenia przysięgłego aktu notarialnego z 1898 r. wraz ze sporządzoną przez architekta mapą będącą transkrypcją graficzną tego aktu oraz fragmentu szkicu polowego (k. 59-73 akt organu odw.), organ odwoławczy wskazał jedynie, że z tych dokumentów nie można wywieść wprost, że skarżącemu przysługują prawa rzeczowe do przedmiotowej nieruchomości.

W ocenie tut. sądu, tak pobieżnie dokonana ocena ww. materiału dowodowego, co więcej nie poparta w pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia żadną argumentacją, nie odpowiada dyspozycji art. 7 k.p.a w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. nakazującej organowi odwoławczemu wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego, niezbędnego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organ ten w żaden sposób nie odniósł się do przedłożonej ww. dokumentacji, nie przeanalizował jej zapisów, ani wynikających z niej wniosków, podczas gdy jej treść może mieć istotne znaczenie dla prawidłowego załatwienia sprawy. Jak wynika bowiem z tłumaczenia przysięgłego reprodukcji dokumentu wydanej przez Archiwum Państwowe w B., J. i M. K. nabyli w 1898 r. własność nieruchomości położonej w Guberni G. przy mieście B. w uroczysku "Z." koło kolei P. (k. 70 akt organu odw.), zaś zgodnie z transkrypcją graficzną tego aktu (k. 73 akt organu odw.), lokalizacja tej nieruchomości odpowiada lokalizacji działki nr [...] przed podziałem (róg ul. T. i ul. D.). Skoro zatem na podstawie ww. dokumentacji możliwe jest ustalenie, że od 1898 r. prawo własności przedmiotowej nieruchomości, przysługiwało J. i M. K., zaś ich zstępni są znani (na co wskazuje materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji), to możliwe jest ustalenie spadkobierców pierwotnych właścicieli nieruchomości, a tym samym ustalenie kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania odszkodowania. Mając zaś na względzie zgromadzone dotychczas dokumenty spadkowe, a także kserokopię decyzji Architekta Miejskiego w B. z dnia [...] października 1985 r. wyłączającej z użytkowania budynek mieszkalny posadowiony przy ul. D. [...] w B., w której skarżący został wymieniony jako jeden ze współwłaścicieli (k. 74 akt organu odw.) istnieje prawdopodobieństwo, że skarżący należy do kręgu tych spadkobierców. Jakkolwiek w aktach sprawy brakuje postanowień spadkowych po J.K. i M.K. (w aktach znajduje się jedynie kserokopia postanowienia Sądu Powiatowego dla m. B. z dnia [...] lipca 1961 r. [...] – k. 71 akt organu odw.), to jednak stwierdzić należy, że uzyskanie tych dokumentów nie jest niemożliwe, zaś z akt sprawy nie wynika, aby organy podjęły w tym celu jakiekolwiek czynności. Brak jest zatem podstaw aby z całą pewnością uznać, że skarżący nie posiada interesu prawnego w rozstrzygnięciu postępowania o ustalenie odszkodowania za przejętą nieruchomość.

Dodać przy tym należy, że jeżeli organ odwoławczy uznał, że zgromadzone przez organ I instancji oraz złożone na etapie postępowania odwoławczego przez pełnomocnika skarżącego dokumenty, nie są wystarczające dla stwierdzenia, czy skarżący należy do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania odszkodowania (o ile jakakolwiek analiza w tej kwestii miała miejsce), istniała dodatkowo możliwość pozyskania dokumentacji ewidencyjnej, o której wspomniał pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia [...] grudnia 2018 r. W związku z tym, że wszelkie wpisy w ewidencji gruntów dokonywane są na podstawie dokumentacji formalnoprawnej, może ona zawierać historyczne akty prawne dotyczące przedmiotowej nieruchomości, w tym umożliwiające identyfikację działki, o której mowa w akcie ziemskim z [...] marca 1898 r. Dokumentacji tej jednak żaden z organów nie pozyskał, ani też nie zwrócił się do żadnej ze stron o jej złożenie do akt sprawy.

Skarżący został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu (k. 167 akt adm.) po ustaleniu przez organ I instancji kręgu spadkobierców po Z.W. (postanowienie spadkowe k. 159 akt adm.). Na marginesie należy przy tym zauważyć, że pomimo powzięcia przez organ I instancji informacji o śmierci pozostałych spadkobierczyń Z.W. (tj. sióstr skarżącego), organy zaniechały zgromadzenia dowodów oraz poczynienia ustaleń co do kręgu ich spadkobierców, pomimo wskazania danych ich zstępnych przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2018 r. (k. 284 akt adm.). Analogicznych czynności nie podjęto również pomimo powzięcia informacji o śmierci M.S. – jednej ze spadkobierczyń A.K.. Jakkolwiek organ I instancji doręczał korespondencję jej mężowi Z.S. oraz synowi P.S., to jednak w aktach sprawy brak jest dokumentu ustalającego krąg spadkobierców po ww. zmarłej. Nie wiadomo zatem, czy osoby biorące udział w postępowaniu jako spadkobiercy M.S., faktycznie nimi są. Ustalenie kręgu jej spadkobierców jest istotne o tyle, że z akt sprawy wynika, że zmarła miała jeszcze jednego syna – K.S., który nie został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu. Okoliczność zaś udzielenia przez niego pełnomocnictwa swojemu ojcu miała miejsce dopiero dnia [...] maja 2018 r. (pełnomocnictwo k. 224 akt adm.), w związku z czym dopiero od tego dnia Z.S. mógł działać jako pełnomocnik K.S.

W tych okolicznościach należało stwierdzić, że zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem mogło pozbawić stronę postępowania możliwości rozpatrzenia jej odwołania. Organ odwoławczy nie wyjaśnił w sposób prawidłowy i wyczerpujący kwestii legitymacji procesowej odwołującego się, mającej istotne znaczenie dla należytego załatwienia niniejszej sprawy, odstępując jednocześnie od oceny materiału dowodowego, zarówno tego zgromadzonego przez organ I instancji, jak i tego złożonego na etapie postępowania odwoławczego, a który mógł mieć zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie spornej kwestii. Tym samym organ ten zaniechał ustalenia pełnego kręgu stron postępowania, które to zaniechanie skutkowało co najmniej przedwczesnym wnioskiem o nieuregulowanym stanie prawnym przejętej nieruchomości. Skoro bowiem na podstawie zgromadzonej dokumentacji, lub też dokumentacji możliwej do uzyskania, istnieje możliwość ustalenia kręgu osób, którym przysługują prawa rzeczowe do przejętej nieruchomości, a prawdopodobnym jest, że do kręgu tego należy odwołujący się, to stwierdzenie niedopuszczalności jego odwołania było na tym etapie sprawy zbyt pospieszne.

W ponownym postępowaniu organ odwoławczy poczyni własne ustalenia faktyczne niezbędne do oceny istnienia legitymacji odwoławczej skarżącego, oparte na analizie całego zgromadzonego materiału dowodowego, a w przypadku stwierdzenia jego braków, samodzielnie oceni możliwość oraz zasadność pozyskania dodatkowego materiału dowodowego w trybie art. 136 k.p.a. Następnie zaś - w zależności od wyniku tych ustaleń - podejmie stosowne czynności zmierzające albo do wydania decyzji merytorycznej, albo do umorzenia postępowania odwoławczego.

Mając na uwadze powyższe, sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz strony skarżącej w wysokości 597 zł, orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. w punkcie 2 wyroku. Na koszty te składa się: uiszczony przez skarżącego wpis sądowy w kwocie 100 zł (k. 14), kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, wynikająca z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz.1800 ze zm.) oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł (k. 8) wynikająca z art. 1 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (j.t. Dz.U. z 2018, poz. 1044) w zw. z częścią IV załącznika do tej ustawy pt.: "Wykaz przedmiotów opłaty skarbowej, stawki tej opłaty oraz zwolnienia".